Ўқитувчи! Бўл тайёр — доим тайёр!\n08.02.2018 20:40 0 3612\nҚисқача айтиб бўлмайдиган гаплар...\nМен ўқитувчининг фарзандиман ва бундан ҳамиша ғурурланганман. Айниқса, беш-олти сана муқаддам оиламизда катта йўқотиш бўлган, жигаримизни тупроққа бериб, эзилиб турган пайтимизда чамаси йигирма беш-ўттиз нафар бола, – кейин билсам, онамнинг ўқувчилари экан, – бошига чуст дўппи, қора рўмол ташлаб, ғамгусор алпозда онамнинг атрофида гирдикапалак бўлиб, унга қўшилиб йиғлаганида, ҳали гўдак иси кетмаган шуури ила мусибатни ҳис қилиб, «Биз ҳам сизга фарзандмиз, онажон» деганида ўқитувчилик касбининг, устозлик мақомининг икки дунёга етгулик саодатини ҳис қилганман. Ўшандан буён асосий касбим – журналистлик баробарида ўқитувчилик билан мунтазам шуғулланиб келаман.\nЎйлаб қарасам, эс битиб, хотирам шакллангандан бери ўқитувчи, устоз феномени кўз ўнгимда бўлган экан. Ёшлик хотираларим ҳам шу касб атрофига қурилган: «Чопиқ маҳали туғилган кунимни далада нишонлардик», «Меҳнат-роҳат» лагерида гулхайри экилган йили мактабга борганман», «Отам «Запорожец»да мактаб боғидаги саримсоқпиёзни сотиш учун Новосибирскка кетганда қаттиқ зилзила бўлган эди», «Отам ўқувчиларни «Артек»ка оборган йили туғилганман...». Шунақа гаплар... Ҳаммаси мактаб, таълим билан боғлиқ. Кейинроқ магистратура, аспирантурада ўқидим. Шу тарзда яна устозлар, улуғ инсонлар атрофида юриб, бу касбнинг сир-синоатини тўлароқ билдим, кўрдим, ўргандим.\nАфсуски, орада юракни маҳзун қиладиган хотиралар бор...\nШу кунларда бир куюнчак блогер дўстимизнинг ёзганларини ўқиб қолдим. Унда қайд этилишича, порталга ёзилган шикоят хати бўйича мактаб директори ва унинг ўринбосари аризачини – блогерни дараклаб келадилар. Шикоятда арз қилинган масалалар наридан-бери ҳал этилганига қарамай, ундан эътирози бор-йўқлиги юзасидан тилхат ёзиб беришни сўрайдилар. Тилхат-ку ёзилгандир, эътироз йўқлигини айтган шикоятгўй эса устозлари олдида дилгир вазиятга тушиб, изза бўлгандир. Бинобарин, шогирдбола ҳузурига устозларни йўллаганлар ҳам анойи эмас – «Натижасидан қониқдим, ижобий ҳал этилди» тарзида дилсўз ёздиришга бундан-да маъқул вариант топилмайди, ахир биз, ўзбеклар, устознинг гапини сира икки қилмаганмиз. Шу блогпост сабаб бўлди-ю, баъзи хотираларни қайта элакдан ўтказдим...\nЖуда қадим бўлмаган даврларда, ўша – гугуртнинг нархи бир тийин бўлган пайтларда шунақа гап бор эди: «Бўл тайёр!». Жавоби ҳам қисқагина: «Доим тайёр!». Агар бугун кимдир «Ўша кашшофлар анъанасини давом эттираётган қавм ҳозир ҳам борми?» деб сўраса, иккиланмай «Бор, ўқитувчилар» деган бўлардим.\nЗаҳматкаш армия бўлган бу қавм бажармаган иш қолмади ҳисоб. Бир адибимизнинг жумлаларини андак ўзгартиш билан қўллаб айтганда, бугун маориф соҳасида маорифдан бошқа ҳамма нарса жавлон урмоқда. Шаҳарнинг марказий кўчаларига гул экиш, пахтакорлик, гўнг ташиш, ариқ чопиш, металлом тўплаш, коммунал тўловлар йиғими, катта кампаниялар вақтида аҳолини рўйхатга олиш, ана энди порталга ёзилган шикоятларнинг муаллифи билан суҳбатлашиш ҳам уларнинг гарданига юкланибди... Ёлғонми? Бу гапинг ёлғон дейдиганлар тушини сувга айтсин. Булар сизу бизнинг кўз ўнгимизда кечаётган воқеликлар, реал манзара. Манзараки...\nБиринчи манзара. 2010 йил. Эрта баҳор. Устозим – таниқли олим, ЎзФА академиги, Ўзбекистонда маданият назарияси ва тарихи илмий мактаби асосчиси Саид Шермуҳаммедовнинг 80 йиллик юбилейи арафаси. Ўшанда камина Фанлар академиясининг эндиликда номи тарихдагина қолган Иброҳим Мўминов номидаги Фалсафа ва ҳуқуқ институти аспиранти эди. Таомилга кўра, бундай тадбирлар арафасида юбиляр ҳақида мақолалар тўплами чоп этилади. Хуллас, Саид Шермуҳаммедов билан турли йилларда бирга ишлаган дўсту ёрлардан, маданият ва санъат арбобларидан, шогирдлардан мақолалар йиғилди. Бу иш билан шуғулланиш менинг чекимга тушди. Мақолалар тўплами тайёрланаётгани ҳақида идораларга, таълим муассасаларига ахборот тарқатдик. Шундай кунларнинг бирида «Театр» журналидан телефон қилиб, бир мақола борлигини, олиб кетишимни айтишди. Кейин билсам, ўша пайтда журналнинг бош муҳаррири атоқли ёзувчи Ўткир Ҳошимов экан. Боягидек эсимда: адиб ярашиқли нимтабассум билан салом-алик қилгач, мактаблар ҳақида сўзлай кетди. Ҳаммасини сўзма-сўз эслай олмайман, аммо «Бу кунларда таълимдан файз қочган, бўтам» деган маънода эди. Хайрлашиб чиқарканман, Ўткир Ҳошимовнинг устозим ҳақидаги мақоласини сокинроқ бир жойда секин ўқий бошладим. Гап совет даврида бўлган бир воқеа, ўқитувчининг ўша пайтдаги аҳволи ҳақида эди. Ўқий бошладим. Мақоладан иқтибос:\n«Ўтган асрнинг саксонинчи йиллари боши эди. Қаерга борманг, «Пахта — ўзбек халқининг ифтихори!» деган шиорга кўзингиз тушади. Албатта, пахта – файзли экин, қимматбаҳо хомашё. Ўзбек халқининг миллий бойлиги. Бироқ нариги шиордан келиб чиқиладиган бўлса, карам — рус халқининг, картошка — беларуснинг, чорва — қозоқ биродарлиримизнинг «миллий ифтихори» деган маъно чиқадими? Одатда миллий ифтихор деб ўша миллатнинг хотирасида ўчмас из қолдирган буюк шахси, шонли тарихи, борингки, она тили ёки умумбашарий удумни аташ мумкин. Ишлаб чиқариш маҳсулотини миллий ифтихор дейиш ғалати...\nМайли, гап фақат бунда ҳам эмас. Бундай шиорлар билан пахта яккаҳокимлиги авж олиб, Орол денгизининг ўлимига бир баҳя қолди. Олисдаги пойтахт қутқуси билан пахта режалари ошириб борила-борила охири «пахта иши», «ўзбек иши» деган қатағон бошланди.\nШундай қилиб, ўша йиллари бир вилоятга борганимда тўйга таклиф қилишди. Мактаб ўқитувчиси ўғлини уйлантираётган экан. Табиийки, ўқитувчининг тўйига муаллимлар йиғилади. Тўй айни қизиганда туман «катта»ларидан бири — ижроқўм раиси сўзга чиқди. Даврада ўтирган мактаб директорини кўриб қолиб, дашном берди:\n– Иби, домулло! Сизам шу ердамисиз? Кеча чопиққа нега бачаларни кам олиб чиқдингиз?\nРостини айтсам, жоним ҳиқилдоғимга келгандек бўлди. Ижроқўм тугул авлиё бўлганида ҳам катта бир даврада мўътабар инсон — мактаб директорини мулзам қилишга нима ҳаққи бор бу чаласаводнинг! Тўйда ўтирганларнинг ярмидан кўпи шу муаллимнинг шогирдлари-ку! Туман раҳбари шундай деб турганидан кейин ўқитувчиниинг обрўси нима бўлади? Қолаверса, ёшларга билим, тарбия берадиган илм маскани — мактабнинг обрўси нима бўлади?!\nЭртадан бошлаб бу масалани алоҳида ўрганишга аҳд қилдим. Билсам, туман раҳбари уёқда турсин, оддий бригада бошлиғи ҳам ўқитувчини камситиш, «ўзбек халқининг миллий ифтихори» — пахта юмушига мактаб ўқитувчисини ҳам, ўқувчиларини ҳам (ҳатто гўдак болаларгача) истаган пайтда жалб қилишга ҳақли экан. Мана шу дардли далиллар таъсирида «Қалбнинг оппоқ дафтари» деган мақола ёзилди. Мақолани ўша пайтдаги «Ўқитувчилар газетаси»га тақдим этдим. Орадан анчагина фурсат ўтгач, таҳририятдагилар гарчанд унда жўяли мулоҳазалар айтилган бўлса-да, бу анчайин қалтис масала эканини, босишнинг иложи йўқлигини айтишди. Мақола бир ҳафтадан кейин «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасида эълон қилинди. Эртасигаёқ «Ўқитувчилар газетаси»дан мақолани бериб туришни, уни русчага таржима қилиш ҳақида топшириқ бўлганини айтишди. «Адабиёт газетасидан олиб таржима қилаверишсин» деб қўяқолдим. Қизиғи шундаки, мақола бир ҳафтадан кейин «Ўқитувчилар газетаси»да ҳам, «Учитель Узбекистана»да ҳам босилди ва мени Маориф вазирлигига таклиф қилишди. Вазир Саид Шермуҳаммедов таниқли олим, адабиётни теран тушунадиган, ҳурмат қиладиган киши эканини эшитгандим. Саид аканинг ҳузурида анча фурсат суҳбатлашдик. Мақолада айтилган ва баъзи айтилмай қолган муаммолар ҳақида фикрлашдик. Жумладан, «юз фоиз ўзлаштириш» деган талаб мантиққа сиғмаслиги, бундай қилиш ўқитувчининг оёқ-қўлини боғлаб, ўқувчининг олдида унинг обрўсини тўкиши, шу билан бирга айрим муаллимларнинг ўзи ҳам фанни яхши билмаслиги, ҳатто қайси ўқувчининг ота-онасидан кўпроқ наф тегса, ўшанга «кўтариброқ» баҳо қўядиганлари ҳам борлиги ва шунга ўхшаш оғриқли масалаларни очиқчасига гаплашдик.\nОрадан кўп ўтмай мақола юзасидан Маориф вазирлигининг махсус қарори чиқди. Бу — чинакам маънодаги жиддий ҳужжат эди. Унда ўқитиш савиясини кескин кўтариш, педагоглар фаолияти учун зарур шарт-шароитлар яратиш, жойларда, айниқса қишлоқларда ўқитувчининг обрўсини тўкишга олиб келадиган ҳолатларга чек қўйиш масалалари кўтарилган эди. Вазирлик қарори барча мактаблар, педагогика институтлари, билим юртлари, барча вилоят, шаҳар, туман маориф бўлимлари, малака ошириш институтларида кенг муҳокама қилинди ва зарур чоралар кўрилди». Иқтибос тамом.\nТушунтириш ўрнида айтишим жоизки, пахта сиёсий масалага айланган у пайтлар ҳақида устозим билан кўп гаплашганман. Домланинг таъкидича, ўқитувчиларни пахта теримидан сақлашнинг имкони бўлмаган. Бунга ҳатто Рашидовнинг ҳам журъати етмаган. «Бир сафар, – деб сўзлаб берганди устозим Саид Шермуҳаммедов, – Шароф Рашидовичнинг кабинетига иш билан кирсам хурсанд кайфиятда турган экан. Маълум бўлишича, пахтанинг харид нархини оширишга эришибди. Қанчага ошгани билан қизиқдим. 2 тийинга ошган экан. Шунда ахир бу жуда кам-ку деб ажабланганимда Шароф Рашидович менга қаттиқ танбеҳ берган, «сиз бу суммани миллионларга кўпайтиринг, ҳисобланг, ўшанда биласиз. Биз бунга жуда катта машаққат билан эришдик» деган эди». Хуллас, ўшанда ЎзССР раҳбарияти ўқитувчининг шаъни учун, дала ишларига жалб қилинган вақтидаги таъминоти учун, заифгина имконияти, журъати доирасида қаттиқ курашган. Қисқаси, пахта теришга борган ҳашарчи ётоқ-жой, озиқ-овқат, сут-қатиқ ҳақида умуман ўйламаган. Ёнидан пул сарфлаб озиқ-овқат уюштириш кабилар бўлмаган. Ҳашарми-ҳашар, бошқасини ўйлама дегандек...\nИккинчи манзара. Ўша даврда мактаблардаги аҳвол билан ҳам танишдик. Хўш, университет, умуман, олий таълим, илмий текшириш институтларида вазият қандай эди? Бу ҳақда қуйида келтирилмиш парчада етарлича тафсилотлар бор. Марҳамат:\n«...Яна куз келди. Чаман-чаман очилган пахталарни қувнаб тергали минг-минглаб шаҳар аҳли сафарбар этилди. Жамики улов далага жўнатилди. Фақат трамвайни жўнатмоқнинг иложи бўлмади. Рўзномалар саҳифасида андоқ сўзбўронлар бошланиб, кўз очирмай қўйди, саксон яшар момонинг этак тутгани ҳам, тўқсон яшар бобонинг ҳиммат камарини белига боғлагани ҳам, беш яшар гўдакнинг ғўзага бўйи етмаса-да, умумхалқ ҳашарига отлангани ҳам, уч кунлик келинчакнинг оқ саҳарни пайкал оғушида қаршилагани ҳам... ҳеч нарса қолмади. Ҳаммамиз учун ҳурматли зотлар эса «ойнаи жаҳон»дан боқиб, «миллион эгатларга сочилган» умумқўшинга амр қилар эдиларки, сўнгги мисқолигача! Жон бериб, қон бериб, шараф-шон бериб бўлса-да!..\nЯлпи хуруж бошланган куни мен бир ҳафта муқаддам Назарбекдан – ойлик янтоқ ўримидан қайтиб энди ишга чиққан эдим. Менга бундоқ ҳайроналик билан боқманг, мавлоно Гулханий: гарчи биз илмий-тадқиқот муассасаси деб аталмиш даргоҳда ишласак-да, чопиққа чиқамиз, ягана қиламиз, пиёз ўтаймиз, пичану янтоқ ўрамиз, патинжондан тортиб пахтагача терамиз ва бир мисқолини ҳам қолдирмасдан ҳукуматга тўплаб берамиз. Сўнгра агар шу ишлардан озгина фурсат орттиргудек бўлсак, илму урфон билан ҳам машғул бўламиз. Алқисса, оёғимни қўлимга олиб фаранг-румо бўлимига қараб чопдим. Ҳовлиқиб етиб борсам, афсуски, ватанпарварлик ташаббусига биринчи бўлиб қўшилган фаранг-румолар чидаб туролмай ҳафта бурун жўнаб кетган эканлар. Бўшашиб идорага қайтдим. Роҳиба чақиртирган эканлар, ҳузурларига кириб, эрта тонгда Арнасойда бўлишим кераклигидан хабар топдим. Назарбекдан келган қопим ҳали оғзи ечилмай турган эди, орқалаб жўнадим. Бениҳоя хурсанд эдим: Арнасой билан Дўстликнинг ораси қочиб кетган эмасдир ахир!\nОчиғини айтсам, пахта теримига илк марта бунингдек қувонч билан отланмоқда эдим. Мен туғилиб-ўсган юртларда у пайтлар ғўза битмасди, шу боис ёшлик чоғларимиздан кунботардаги узоқ-узоқ далаларда ётиб терардик. Бешинчи синфда ўқиб юрган кезларимда Кўкоролга борганимни хотирлайман. Об-ҳаво одатдагидек ноқулай келиб, мавсум ўша йили ҳам аччиқичакдек чўзилган, биз учун нақ етмиш икки кун давом этган эди. Париж коммунасининг умрича. Биз ҳам коммунарлар каби сабот-матонат кўрсатган эдик.\nЭнди баъзан ўйлаб, ўн икки яшар боланинг қўлидан нимаям келарди деб шубҳага бораман. Мозийда-ку мисоллар кўп: Бобур ўн икки ёшида Андижон тахтига ўтирган. Моцарт, дейлик, симфония ёзган, лекин энг буюк даҳо ҳам ўн икки яшарида Кўкорол чўлларида етмиш икки кун пахта теролган эмас – тарихни варақ-варак ахтариб ҳам бу янглиғ ҳодисани ҳеч қайси солномадан тополмайсиз.\nКўк ёмғири устимизга томади, кўзёшимиз – ерга, ер лой бўлади – аҳволимиз вой, пайтава қурийди – шўримиз ҳам, қуёш мўлтирайди – биз ҳам мўлтираймиз, макарон шўрва қайнайди – жиғилдон қайнайди, маймунлар йиғлайди – биз йиғламаймиз. Куни бўйи қўшиқ айтиб пахта терамиз, хуфтонда этигимизни судраб ётоққа қайтамиз, бир қошиқ обиёвғон ютмасимиздан уй эгаси – Мамат деган баджаҳл турк эшикни очиб мўралайди: апил-тапил кийиниб жўнаймиз. Туркнинг ўн чақирим нарида томорқаси бор, поёни йўқ, томорқасида ерёнғоқ бор, қазиб олгани вақт йўқ, бироқ уйида ҳашарчи бор, ҳашарчининг тили йўқ, бироқ дили бор, дилида журъати йўқ, аммо алами бор, ойнинг иссиғи йўқ, ёлғиз шуъласи бор, ишсеварга туну куннинг фарқи йўқ, иш бор, иш бор, фақат иш бор!\nОрамизда Турсун деган бола бўларди. Энг нимжонимиз шу эди. Бир йил аввал отаси ўлган, доим бурнини тортиб юрарди. Мавлуда деган опачаси мактабда супуриқчи, пахтага ошпаз бўлиб келган эди. Кечқурун овқат сузилган пайти биз бўриваччалардек бечора Турсунни ўртага олиб талар эдикки, Малув апачанг сенга карчикани кўп солибди, мана, меникидан икки макарон ортиқча, гўштинг ҳам кўпга ўхшайди-ку, аблаҳ?! Ниҳоят, Турсун шўрликнинг емишини заҳар-заққум қилиб, кўнглимиз таскин топар – хусуримиз қонгандек бўлар эди.\nМеҳнат ҳайвонни одамга айлантирганидек, баъзан одамни ҳам ҳайвонга айлантириши ҳеч гап эмаслигига ана шунда имон келтираман, мавлоно Гулханий.\nБир саҳар уйғониб кўзимизни очсак, бояқиш Турсун кулала бўлиб, тиришганча инграб ётибди. Яқинига бориб бўлмайди – бад бўй димоқни ёраман дейди. Кулманглар деб йиғлайди бечора, кулманглар, оғайнилар, ўрнимдан туролмай қолдим, вой, қорним, ўлиб қоламан, Малувни чақириб беринглар, жон оғайнилар!..\nБиз эса қорнимизни ушлаб қотиб-қотиб кулардикки, ана шундоқ бўлади, нафси ёмон ҳайитда ўлар дейдилар, киннамиз кириб, тешиб чиқибди-ку ахир!\nОёғимиз олти бўлиб кўчага югурдик – бошқалардан суюнчи олгани. Радиодан айтса ҳам шунчалик тез тарқамас: «Бешинчи «б» Турсун бор-ку, ўша иштонига...»\nМинг лаънат! Минг карра лаънат, мавлоно Гулханий! Энди жирканаман ўзимдан – ўша пайтда Турсун бояқишдан жирканганим учун! Ўшанда бошқаларга қўшилиб суюнчига югурганим учун! Бир маҳал шўрлик Малув келди, йиғлаб-йиғлаб жигарини покиза қилди, кимларнидир қарғади, отасини йўқлаб яна кўзёш тўкди, биз эса ташқарида, туркнинг айвончасида ҳамон ҳиринглашиб турардик.\nСалдан кейин муаллимдан директор келди, «тез ёрдам», дўхтирлар келди, лекин улардан аввал қазо элчиси аллақачонлар келиб Турсун бечоранинг қисматини ҳал қилган экан-ку, ҳеч кимса буни сезмаган экан.\nТурсунни касалхонага олиб кетишди.\nКейин биз уни қайтиб кўрмадик.\nФақат бир ойдан сўнг, мактабда ўқиш бошланган куннинг эртасига ўқитувчимиз Эсон ака бизни Турсуннинг уйига олиб борди.\nЭшикни кўк кийган Малув очди...\nШу-шу, Кўкоролни ёмон кўриб қолдим. Дорилфунунда биз билан бениҳоя хушфеъл, одобли, жажмондек бир қиз ўқирди. Исми Барно эди, мен оламда исми жисмига бунчалар мос тушган одамни жуда кам кўрганман. Йигитларнинг бари унга ошиқ, қизларнинг жами унга маҳлиё эди-ю, ёлғиз менгина уни ёқтирмасдим: Барно Кўкоролдан эди. Кўкорол раҳматли Турсунни ёдимга соларди, Турсуннинг хотираси эса менга ўзимни, ўзимнинг ўша пайтдаги жирканч қиёфамни эслатарди». Иқтибос тамом. Манба: Хайриддин Султоннинг «Кўнгил озодадир» номли қиссаси.\nҲа, бу тарихчининг ўлик сўзлари эмас, жараённи бошидан ўткарган адибнинг тирик сўзлари, ўша давр манзарасига чизгилари. Ҳар ҳолда мен мамлакатда ялпи вазият тахминан шундай бўлганига ишонаман – бошидан кечирмаган одам бунчалар аниқ ва таъсирли ёза олмайди.\nУчинчи манзара. 2013 йил. Наманган вилоятининг Чортоқ шаҳри. 34-ўрта мактаб. Қандайдир оилавий сабабга кўра битирувчи синф ўқувчиларидан бири ўзини осиб қўяди. Бошланди тўполон!.. Директор, маҳалла раиси, синф раҳбари, ҳамма саросимада. Улар босим остида қолган, майит кўмган хонадон аҳлидан-да чуқурроқ қайғуга чўмиб ўлтирган палла. Тасодифан гувоҳи бўлиб қолганим бу воқеадан хулоса шуки, дағдағалар билан текширувга келган тафтишчи ҳужжат ишлари-ю, бошқасидан айб тополмагач, мактаб кутубхонасидан калаванинг учини қидирди. Мирмуҳсиннинг совет даврида чоп этилган китобини топиб олиб, унга ёзилган сўзбошими-сўнгсўзми, ишқилиб қаеридандир Маркс, Ленин каби номларни топиб олади-да, мудҳиш қиёфада мажлис ўтказиб, китобни ўқитувчиларнинг юзига отади. Жамоани сиёсий саводсизликда ва калтафаҳмликда айблайди. Хуллас, маънавиятчи (муовин) билан кутубхоначи биргалашиб 50 минг эвазига комиссияни «тинчитишди». Элликтанинг орқасидан Маркс ва Ленин унут бўлди, «Ўрага сичқон тушди, гулдургуп...». Кутубхонадан Мирмуҳсин, унинг «Хўжанд қалъаси» ҳам гум бўлди, қайтиб кўрмадим...\nДарвоқе, мактаб психологи, маънавиятчи (номи узундан-узун ММИБ ўринбосарнинг халқона аталиши ушмундоқ турур) биргаликда ўқувчилардан... ўзини ўзи ўлдирмаслик ҳақида тилхат олишди!.. Бир бошидан, ҳаммадан, «Менким, фалончи қизи фалончи, ўзимни ўзим ўлдирмасликка ваъда бераман, ҳар қандай шароитда ҳам дардимни мактаб психологига айтаман, ўлай агар» дегандек...\nТўртинчи манзара. 2013 йилнинг эрта баҳори. Яна Наманган. Ўша пайтдаги вилоят ҳокими Баҳодиржон Юсуповнинг «хайрли» ташаббуси билан ўқитувчилар бир қоп гўнг олиб келиб, умумий хирмонга топшириши муқаддас бурч, ватанпарварлик намунаси тарзида уқтирилади. Ташаббусга ўқитувчилар бажонидил рози экани, қўллаб-қувватлаши ҳақида бошқарма бошлиғи ахборот беради. Хуллас, гўнгталош мавсум бошланди. Хўп ажаб даврлар эди-да. Мен бир камхарж тадқиқотчи, илм-фан соҳасида айни шу пайтда ўтказилган ислоҳотдан руҳим чўкиб, деярли тайёр номзодлик ишимни докторлик ишига айлантириш, яна ҳаммасини бошидан бошлаш азобини ўйлаб, умидсизликка тушиб турган пайтим... Охири бошим гангиб, неча ой-кун деганда падару модаримни соғиниб, бир чеккаси дардлашиш учун қишлоққа борганимда дастлаб «Мирмуҳсин воқеаси», эртасига эса «Гўнг ташиш» акциясининг устидан чиқиб, тилимни тишладим... Ўқитувчилар эрталаб мактабга елкасида бир қоп гўнг кўтариб келар, ўқувчилар ҳам кучи етганча гўнгни орқалаб умумхирмонга тўкар, сўнгра сабоқлар бошланарди. Бир қарич болаларга гўнг искаттирган вилоятнинг ўша собиқ раҳбарини жуда ёмон кўриб кетганман. Ўзининг фарзандлари, набираси ҳам ўша кунларда мактабига, коллежига гўнг ташиганмикин деган хос саволим бор. Насиб бўлса, бир кун учрашсак, буни ўзларидан ҳам сўрайман...\nБешинчи манзара. Куз ойлари эди. Тахминан, шу... 2014 йил бўлса керак. Чортоққа боргим кепқолди. Отамга телефон қилиб, йўлга чиққанимни, фалон вақтларда етишимни айтиб қўйдим. Отам билан вилоят марказида кўришадиган бўлдик. Хуллас, кўришдик. «Жигули» машинамиз бор эди. Отам эндигина мактаб директори бўлиб иш бошлаган, ёнида мактабнинг хўжалик ишлари масъули бирга экан. Машинада эса жой йўқ. Қандайдир шиша идишлар, схемалар, асбоб-анжомлар... Ғалати жиҳозлар. Қоронғи эди. Бир амаллаб жойлашдим. Машинанинг орқа ўриндиғи бу ғалати буюмлар билан тўла бўлганидан уларни четга суриб, ўлтиришга жой очдим. Нимадир, чамаси шиша идиш бўлса керак, пастга тушиб синди. Алланима эса чисир-чисир этиб овоз чиқарди-ю, гўё ушалиб кетгандек туюлди. Отам эса: «Қўявер, бўлар иш бўлди, нима бўлганини уйга чиққанда кўрамиз», — деди. Маълум бўлишича, ўша куни вилоят халқ таълими бошқармасидан мактабимизга кимё, физика хоналари учун керакли жиҳозлар ажратилган, мен қоқбош эса приборлар, колбалар, бошқа анжомлар орасинда, уларни пажақлаб-мажақлаб кетаётган эканман. Тафсилотнинг янада ажаби буки, машинамизнинг юкхонасида ҳар хил кимёвий моддалар, умуман, лаборатория шароити учун керакли нарсалар бор экан. Отамнинг айтишича, тўла таъмирдан чиққан, янгитдан қурилган мактаб учун энди, орадан бир йиллар ўтгач бу жиҳозлар аранг ажратилибди. Аниқроғи, иш битавермагач, омборхона бошлиғига «қўл ҳақи» узатилгач, буёғи жўнашиб кетибди. Отам хурсанд эди. Машҳур шеър ёдимга тушади: «Ижроқўм уй бермиш, кўзларингда ёш...».\nЎйлардимки, бунда нимадир ғалати. Аслида бу жараён бошқача бўлиши керак деган фикр кўнглимни кемирарди. Хуллас, кимё ва физика фани ўқитувчиларининг орзусидаги анжомларни ортмоқлаб, металломга айланиш арафасида турган машинамизда, чайқалиб-чайқалиб, шарақа-шуруқ билан қишлоқ йўлида кетарканмиз, бу ўйлар кўнглимга савол бўлиб маҳкам тугилди. Орадан икки ҳафталар чамаси вақт ўтгач, мен бу саволларим билан Халқ таълими вазирлиги биносида, бошқарма бошлиғи Абдураҳим Носиров ҳузурида овоз ёзгичларни созлаб ўлтирардим.\nАбдураҳим Носиров дилкаш ва одамохун инсон экан. Тахминан бир соатдан мўлроқ суҳбатлашдик. Ўша пайтларда ҳамманинг оғзида бўлган чет тилларни ўқитишнинг янги даври бошлангани ҳақида кўп гаплар бўлди. Суҳбатдошим ўз соҳасининг билимдони экани кўриниб турарди. У киши инглиз тилининг аҳамияти, мактабларда уни ўқитишнинг мукаммал маханизми жорий этилаётгани ҳақида жўшиб гапирди. Тусмол қилинган, кутилган жавоблар эшитилди. Эътиборга арзийдиган гап шуки, инглиз тилини бошланғич синфларда чуқурлаштириб ўқитиш эвазига дастурда ўзгариш бўлган, унга кўра эндиликда «Одобнома» деган дарс соатлари қисқарибди. Зўрми? «Майли, болаларга одобномани кейинроқ, улар университетга кирганда ёки ақидапарастлар тузоғига тушган паллада мажбурлаб ўргатармиз. Ҳали вақт бор-ку...», — дедим юмшоққина қилиб. Абдураҳим ака бу қитмир луқмага жавоб бериб айтдиларки, «Одобнома» деган дарс тугатилгани билан унинг таркибидаги мавзулар йўл ҳаракати хавфсизлиги деган факультатив соатларга сингдирилган, хавотир олишга ҳожат йўқ...».\nАлқисса, бу хавотирни кўнгилдан қувиб, мактабда одобнома соатлари жўшқин ўтаётганига ўзимни ишонтириб, аста мақсадга ўтаёздим – анжомлар масаласидан сўз очдим. «Бу жараён-чи, унинг келтириш, тарқатиш механизми нақадар мукаммал?» дегандек савол бердим. Абдураҳим аканинг айтишича, кимё ва физика хоналари учун керакли жиҳозлар асосан чет элдан харид қилинар экан. Вазирлик бу жараёнда маҳсулотга буюртма берар, давлат томонидан келтирилган маҳсулотларни қабул қилиб олар, кейин бу анжомларни бевосита мактабларга етказиб берадиган ташкилотни тендер асосида аниқлар, қолганини ўша ташкилот бажарар экан. Маҳсулотларнинг вилоят бошқармаларига етказилгунча бўлган қисми қатъий назоратда. Бинобарин, ташувчи корхона ҳам вилоятларга, халқ таълими бошқармаси томонидан кўрсатилган омборларга юкни етказиш жараёнига қадаргина шартнома тузган экан. Қолган иш эса вилоят халқ таълими бошқармаси ихтиёрида бўлиб, ҳолат юзасидан улар чора кўриши, буюмларни таълим муассасасига бекаму кўст, талофатсиз етказишни йўлга қўйиши керак экан. Тушунишимча, жараён мана шу босқичдан эътиборан раҳбарларнинг, масъулларнинг ижро назоратидан чиқади. Гўё ҳамма ўз ишини бажариб бўлди. Миссия бажарилди. Аммо пировард мақсад, энг асосийси ҳали олдинда эди-ку! Буюмлар қачон ва қай тарзда мактабга етиб боради? Буёғи омбор мудирининг кайфияти-ю мактаб директорининг ҳафсаласига боғлиқ. Абдураҳим ака бу масала билан шуғулланишга, ўрганиб кўриб, барча вилоятлар бўйича аниқ далиллар билан ёзма жавоб беришга ваъда берган эди. Яшириб нима қилдим, мен ҳануз шу ваъданинг ижросини кутаман.\nБу масалада қатъий фикр шуки, қанча валюта сарфлаб, харажатлар қилиб келтирилган тансиқ жиҳозларнинг тарқатилиш механизми мукаммал эмас. Вилоятлардаги таълим бошқармасининг сиёсати тахминан бундоқ турур: «Марҳамат, жиҳозлар кимга керак бўлса, келиб олиб кетаверсин. Буларни етказиш учун бизда маблағ йўқ. Бу харажат бюджет режасида йўқ. Шундай экан, мактаблар раҳбарига айтилсин, келиб тегишини олиб кетсин». Шунақа гаплар. Қолгани билан бировнинг иши йўқ. Муҳими, униси «топширдим» деган имзога эга чиқади, буниси эса «олдим» деб тасдиқ этади. Бу қайдлар вароғи Тошкентга, вазирликка юборилади, ахборот берилади, етказдик, бўлди, ҳаммаси жойида дегандек... «Қаерга етказдинг, қандай етказдинг?» дейдиган одам йўқ...\nОлтинчи манзара. 2015 йил. Баҳор ойлари. Анъанага кўра Халқ таълими вазирлиги янги ўқув йили олдидан, синов-тажриба тариқасида қўлланган инглиз тили, умуман, чет тиллар дарсликлари, жараённинг боришига бағишлаб матбуот анжумани ўтказди. Масаланинг моҳияти бундайки, синов тариқасида таянч мактабларида ўқитилган 4-синф дарслиги нақадар мукаммал, методикада ноқислик йўқми, келаси йили сентябрда оммавий равишда, барча мактабларда ўқитиладиган бу дарсликларнинг синов жараёни нечоғли самарали бўлди қабилидаги гап-сўзлар муҳокама мавзуси... Мажлис олдидан барча журналистлар ўша таянч мактабларга боришди, дарс жараёни, дарсликлар, мультимедиа воситалари билан танишишди. Хуллас, ажойиб манзара. Ўқитиш тизими нақ Европа, жуда зўр. Бола учун иккита дарслик, ота-она учун алоҳида дарслик (бу қўлланманинг зарурати шундаки, ота-она боласининг ўқишини нафақат назорат қилади, балки ўзига ажратилган китоб орқали кўмаклашади ҳам), ўқитувчи учун алоҳида қўлланма, бундан ташқари, бир қанча мультимедиали иловалар, ўйинлар, кўргазмали қуроллар... Ҳавасингиз келади. Мажлисни шахсан вазирнинг ўзи олиб борди. Қизиқарли, жонли мулоқот тарзида ўтган суҳбат давомида мен бир савол бердим: «Ҳаммаси яхши, зўр. 2012 йилги ўқув йилидан бошлаб, инглиз тилини болаларга янги метод асосида ўқитаяпсизлар. Раҳмат. Лекин чет тилларни ўқитишнинг самарадорлигини ошириш бўйича Президент топшириғини, яъни қарорни боя яна қайта ўқиб чиқдим. Бу қарорда чет тилларни ўқитиш кучайтирилиши эвазига бошқа тиллар, айтайлик, шу, ўзимизнинг жайдари она тилимизга эътибор сусайтирилсин дегандек гап йўқ экан. Қизиқ, чет тилларни ўқитаман деб шундай самарали, серхаражат тизим яратибсизлар. Бу ишни ўзбек тилини ўқитишга тўла ҳолатда жорий қилса бўлмайдими? Ҳозирги кунда саводсизлик катта муаммога айланиб бораётганини кўриб турибмиз-ку! Мана, тўрт йилдан бери инглиз, немис, француз тилига айрича эътибор, айрича дарслигу қўлланма. Ўзбек тилини унутиб қўймадикми?». Саволимга Халқ таълими вазири У.Иноятов жавоб берди. Аммо жавобдан ҳеч нимани уқмадим. Аниқ бир гап йўқ. Кейинроқ яна бир ҳамкасабамиз рус тилини ўқитишга ҳам айнан чет тиллар даражасида эътибор қилинса яхши бўларди дегандек савол берди. Ҳақли савол. Рус тили биз учун истасак-истамасак яқин 50-100 йил давомида таъсир кучига, аҳамиятга эга бўлиб қолаверади. Кечаги кунимиз, тарихимиз, илмий мактаблар русча манбаларда бўлса, қандай қилиб ундан қисқа даврда воз кеча оламиз? Бу саволга ҳам етарлича жавоб бўлмади. Чунки бу ҳақда топшириқ бўлмаган. Топшириқ фақат чет тилларга... Афсуски, Халқ таълими вазирлиги чет тилларни – инглиз, немис, француз тилларини ўқитишга доир мукаммал тизим ишлаб чиқади-ю, бунда бугунги кунимиз учун сув ва ҳаводек зарур бўлган ўзбек, рус тиллари эски услубда ўқитилишда давом этади.\nЕттинчи манзара. Тошкент вилояти. Янгийўл тумани. 68-умумтаълим мактаби. 2017 йил 21 март. Шу мактабда маънавият ва маърифат ишларига масъул бўлган бекамиз андоғ шумхабар айдиларки, «Навбатчилик важҳидан бу кун уйга бора олмасмен, тушунинг энди, эржон...». Аввалига бу хабарга хотиржам қарадим. Байрам куни, навбатчилик ташкил қилинади, бу ҳамма жойда бор таомил. Лекин худди ана шу «ҳамма жойда мавжуд туну кун навбатчилик» масаласи ғалати туюла бошлади. Ахир мактабу боғчаларда, барча масканларда маош олиб ишлаётган инсон – қоровул бор-ку! Унда нимага керак бу машмаша? Қачондан бери бунақа одат пайдо қилдик? Модомики, қоровулга ишонмас эканмиз, ҳар байрамда унга ёрдамчилар ажратилар экан, у ҳолда бу штат бирлигини сақлаб ўлтиришдан не наф? Биратўла ҳар куни навбатчилик ташкил қилиниб, бинони ўқитувчиларнинг ўзи қўриқлаб қўяқолса бўлади-ку! Ана фойда-ю мана фойда! Ўйлаб кўринглар, ўртоқлар!..\nКеч соат 21:00 атрофида мактабга бориб, аёлимни, унга пойлоқчи бўлиб кетган биринчи синф ўқувчиси бўлган ўғлимни олдимга солиб, уйга қайтардим. Мактабда свет ўчган, совуқ, бечора ўғлим совуқда қалтираб турарди. Қоровул-ку ўз хонасида, кунда-шундалигиданми, ҳайтовур иссиқ-совуғини эплаб олган. Аммо навбатчи дегичга ҳеч шароит йўқ экан. Стулда ўтириб, катта, муздек хонада тонг оттирар экан. Тизимдаги ноқисликлар дастидан ота-онам, кейинроқ биз – эр-хотин куйган, чучмал топшириқлар дастидан тишни-тишга босиб сабр қилаётган эдик, аммо мурғак фарзандим ҳам шунинг касрига қолгани ғазабимни тоширарди. Бу аҳвол авлодлар умрида ҳам у ёки бу даражада такрорланишини, қайтариқ бўлмаслигини азбаройи истаётганим учун ҳам борини, ўзи ҳолича ёзаётибман...\nГап шу ҳақда кетар экан, яна бир ажабтовур ҳолатни айтмасам бўлмас. Хуллас, республика бўйлаб қарийб барча мактабларда йил номига бахшида ўлароқ, ҳар якшанба куни «Ота-оналар билан мулоқот куни» деб эълон қилинибди. Чучмаллик шу қадарки, ўқитувчи қачон дам олади, ўзи дам оладими деган савол бировни ўйлантирмаяпти. Шундай босимлар, ларзалар остида қолган ўқитувчи кунлардан бир кун сабр косаси тўлиб, ўқувчидан бор аламини олса, одатий майин танбеҳ ўрнига асабий ҳолга тушиб, тазйиқ ўтказса ва бу ҳол дард устига чипқондек, видео тарзида интернетни портлатса... мен тўғри тушунаман. Барибир ички бир сезгим, тоза виждоним билан шу кунларда ўқитувчилик касбини тутганларга баракалла деган нидо келаверади қалбимдан...\nНазарда тутишингизни истардимки, баъзи ўтган гапларни, мавзуга оид таассуротларни ҳикоя қилар эканман, атайлаб шахсий ҳаётимдан, аниқ кўрганларимдан мисол келтирдим. Қуруқ гап бўлиб қолмасин деган андиша шундай йўл тутишни тақозо қилди. Бошқа томондан олганда, аминманки, айтганларим шу юртда яшаётганлар учун у қадар янгилик ҳам эмас. Билган-кўрганларининг умумлашмаси, бошидан ўтганларининг қайтариғи бўлса эҳтимол. Ҳа, мен бошқа вилоятлардаги аҳвол билан таниш эмасман, пойтахтга келгич дўст-ёрлар билан суҳбатлардан аёни шуки, уларда ҳам вазият шу атрофида, сира бошқача эмас экан...\nУмид ва ишонч шулки, буёғига устоз, ўқитувчи касби шараф ва шонларга бурканади. Дуч келган ташкилотнинг ҳашарчиси, захирадаги имкониятлари эмас, келажак бунёдкорлари тарзида эъзозланади. Акс ҳолда тарих, келажак олдида на деган кас бўлдик...\nP.S: Бу битикларни роппа-роса бир йил аввал ёзган эдим. Қандайдир бошқа ишларга шўнғидим, бир тарафи жамоатчилик фикри ҳам жуда қисқа вақтда жуда муҳим туюлган бошқа мавзулар томон йўналгани ҳам шаштимни сўндирди шекилли. Бугун, орадан бир йилча вақт ўтиб, амин бўлаяпманки, тизимда айтарли ўзгариш йўқ. Ҳаммаси ўша-ўша... Истак буки, ўқитувчиларнинг ўзи келгусида катта ўзгаришларга, ҳақиқатталаблар яловбардорига айлана олса... Назаримда, уларни тийиқсиз ва қонунсиз хорликдан қутқара оладиган ягона куч бор холос – ўзига бўлган ишонч, нораво ишларга бўйсунмаслик. Бинобарин, ана шундай қила олган тақдирдагина улар устоз мақомига лойиқ, қобил саналади...\nЖамият 24/03, 21:40


Президент Тошкентдаги 20–25 қаватли IT парк қурилиши билан танишди – Bugun.uz\nЯнгиликлар - 14:36 · 11.12.2021\nПрезидент Тошкентдаги 20–25 қаватли IT парк қурилиши билан танишди\nШавкат Мирзиёев 11 декабрь куни Дастурий маҳсулотлар ва ахборот технологиялари технологик паркини бориб кўрди. Бу ҳақда Президент матбуот хизмати хабар берди.\nМаълум қилинишича, давлат раҳбари мажмуа қурилишига 2019 йил 20 ноябрда тамал тоши қўйган эди. Бу галги ташрифда бунёдкорлик ишларининг бориши кўздан кечирилди. Бугунги кунда 20–25 қаватли 6 та офис биноси қад кўтарган. Конференция зали қурилиши якуний босқичга кирган.\nБу ерда жами 17 та иморат барпо этилади. Улар 9 балдан юқори зилзилага чидамли бўлади. Технологик паркда IT ташкилотлар, университет, конференция зали, коворкинг маркази ўзаро узвий фаолият олиб боради. Мажмуа ҳудудида хизмат уйлари, меҳмонхона, кафе ва ресторанлар, дўконлар, спорт майдони, дам олиш жойлари ҳам бўлади. Ер остида 3 қаватли автотураргоҳ қурилади.\nПрезидентга ушбу объектларда бўладиган шароитлар, соҳадаги натижалар ҳақида маълумот берилди. Замонавий шароитлар яратилиб, мутахассислар тайёрланаётгани самарасида сўнгги беш йилда ахборот технологиялари соҳасида экспорт ҳажми 50 баробардан зиёд ўсгани қайд этилди.\n«Ҳозирги замонда хизматларнинг катта қисми ахборот технологиялари орқали кўрсатиляпти. Бошқа соҳаларнинг ҳам самарадорлиги шунга боғлиқ. Шунинг учун бу ердаги шароитларни кенгайтириб, замонавий IT хабга айлантириш керак», — деди Шавкат Мирзиёев.\nШунингдек, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги ҳамда унинг тизимидаги қуйи ташкилотларни шу ерга кўчириб, банк ва IT компанияларни жалб этиб, технопаркни яхлит комплекс тарзида ривожлантириш, соҳа вакиллари учун қулай муҳит яратиш бўйича кўрсатмалар берилди.\nАввалроқ Шавкат Мирзиёев Тошкентдаги Инновацион ўқув ва ишлаб чиқариш технопаркини бориб кўргани ҳақида хабар берилганди. Шунингдек, Президент «Жиззах» эркин иқтисодий зонасида жойлашган заводга борган.


Халқаро ахборот агентликлари хабар беришларича, бугун Ироқда содир этилган зўравонликлар натижасида камида 4 нафар ироқлик ҳалок бўлган.\nКеча тунда эса номаълум шахслар томонидан уюштирилган ҳужумда икки ироқли ҳалок бўлиб, 6 киши яраланган.\nГувоҳларнинг сўзларига қараганда, Фалужжа шаҳрида АҚШ ҳарбийлари ва жанггарилар ўртасида бўлиб ўтган отишмада 11 ëшли бола ҳалок бўлган.\nБугун эрталаб портловчи модда автобусга ирғитилгани натижасида 1 киши ҳалок бўлган ва 7 киши яраланган.\nЯкшанба куни Ироқнинг Фалужжа шаҳрида АҚШ ҳарбийларини олиб кетаëтган ҳарбий вертолëт ëр-ҳаво ракета ëрдамида уриб туширилди. Ҳужум натижасида 19 АҚШ ҳарбийси ҳалок бўлиб, 20 нафар аскар яраланди. АҚШ расмий манбаларида 16 АҚШ ҳарбийси ҳалок бўлган, деб хабар берилмоқда.\nЯкшанба куни Бағдодда юз берган портлашда эса бир АҚШ ҳарбийси ҳалок бўлди.\nАҚШ Мудофа Вазири Доналд Рамсфелд: Ўтган якшанба АҚШ ҳарбийлари учун даҳшатли кун бўлганини таъкидлаб, қийинчиликларга қарамасдан, террорчиликка қарши кураш давом этажагини билдирди:


Сўқир фитналар замонида уламолар этагини лозим тутиш (шайх Муҳаммад ибн Ҳадий)\nСўқир фитналар замонида уламолар этагини лозим тутиш\nБарча мақтовлар оламлар Рабби Аллоҳга хос. Оқибат тақводорлар фойдасига. Пайғамбаримиз Муҳаммадга, у кишининг аҳли оила ва барча саҳобаларига саловат ва саломлар бўлсин.\nБиринчидан: Аллоҳ субҳанаҳу ва таолодан ушбу мажлисни муборак, фойдали қилишини сўраймиз.\nИккинчидан: Аллоҳ жалла ва аълага бунга сабабчи бўлган (мажлис) эгасига ажрни мўл-кўл қилиши ва савобни бир неча баробар қилиб беришини дуо қиламиз.\nУчинчидан: Шу муносабат билан куёв болани муборакбод этамиз. Аллоҳ жалла ва аъладан келин ва куёвга барака ато этишини, уларга ва улар устидан баракалар ёғдиришини, уларга У жалла ва аълага ибодат қилиб, Унга бирор нарсани шерик қилмайдиган солиҳ зурриёт билан ризқлантиришини сўраймиз.\nТўртинчидан: Мажлисларга кўрк бериш лозим бўладиган нарсалардан ўзаро васият ва эслатма қилишликдир. Батаҳқиқ, бу Раббимизнинг бизга амри ҳамда биздан олдинги солиҳ салафларимизнинг одати, Аллоҳ уларнинг барчаларидан рози бўлсин.\nШу кунларда, шунга ўхшаш ҳодиса ва ҳолатларда ўзимизга ва барча биродарларимизга панд-насиҳат қилишимиз, бир-биримизга нажот йўлидан юриш, дунё ва охиратда саломатлик йўлидан юришни эслатишимиз муносиб бўлади.\nДунёда: фитналарга кириш, унга бош суқиш, унинг олови билан исиниш, ушбу фитналар олиб келган қатл…(ва бошқа ҳунрезликлар)дан иборат гуноҳларга қўл уришдан саломат қолиш.\nНомусларга тажовуз қилиш…\nБотил аҳлига ёрдам бериш…\nШундан кейин яна хоҳлаганингизча айтинг. Бу фақат қолганларига ишораки, агар санаб чиқувчи тафтиш ва текширишни хоҳласа ҳалок қилувчи асоратининг кўплиги сабабли санаб чиқишга қодир бўлмайди. Бизга эса ана шунга ошиқишимиз лозим бўлади. Натижада инсоннинг дунёси саломат қолади.\nДини саломат қолади: у сабаб қиёмат куни жазога тортиладиган ҳаром қонни тўкмайди…\nУнга кўмак ҳам бермайди. (Акс ҳолда) қиёмат куни у сабаб жазоланади…\nУ сабаб қиёмат куни жазога тортиладиган номусни топтамайди…\nУ сабабли қиёмат куни жазоланадиган бирор йўлни тўсмайди-(йўлтўсарлик қилмайди)…\nМусулмонлар ундан фойда олишлари ва қўлга киритаётган яхшиликни қўлдан бой берадиган уларнинг умумий иншоот-(бино)ларини вайрон қилмайди. Акс ҳолда бу сабаб қиёмат куни жазога тортилади…\nМусулмонларнинг дунёларига торлик олиб келадиган ишлардан иборат уларнинг умумий фойдаларини чиппакка чиқаришда сабабчи бўлмайди. Акс ҳолда у сабаб қиёмат куни жазоланади… Ваҳаказо…\nНатижада унинг дунё ва охирати саломат қолади. Дини ҳам саломат қолади.\nДунёсига келсак эшитганингиздек. Охиратига келсак, уни ҳам эшитдингиз.\nДинига келсак, ҳаниф-(тўғри) шариатга эргашиш, уни ўзига татбиқ қилиш, уни шаръий далиллар тизгини билан маҳкам ушлаш биландир.\nМаълум бўлсинким, буларнинг баридаги энг улкан сабаб икки ишга қайтади:\nБиринчи иш: Суннат, ҳадис ва асар йўлидан юриш.\nБу эса ана шу борада, фитналар борасида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ривоят қилинган Суннат китобларида изланиш олиб бориш билан бўлади. Тоинки билиб, амал қилади, ҳазир бўлади. Натижада саломат қолади. Чунки, “Ким қўрқса тунда йўлга тушади. Ким тунда йўлга тушса манзилга етади”. (Термизий (2450) ва бошқалар). Ким қўрқса саломат қолади.\nАна шунга ошиқиш лозим. “Бухорий” ва ундан бошқа асосий манбалар ёки “Муслим”, Абу Довуднинг “Сунан”и, Абу Ийсо Термизийнинг “Жомеъ”си ва шунга ўхшаш қолган ҳадис китоблари каби ислом девонлари, машҳур Суннат китобларининг “Фитналар китоби”ни ўқиш (лозим).\nАгар ўқисангиз шуни топасизки:\nБиринчи: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг шу борадаги очиқ, нурли, аниқ кўрсатмалари. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бизни ана шу (йўл) устида тарк этдилар. У киши соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганларидек: “Сизларни кечалари кундузлари каби оппоқ йўл устида қолдиряпман. Мендан кейин ундан фақат ҳалок бўлувчи оғишади”. (Ибн Можа (5), Ибн Абу Осим “Сунна” (48, 49)).\nЭй севиклиларим! Сиз моли саломат қолишини хоҳлаганда киши нима қилишини биласизлар. Агар моли сафарда, йўлда бўлиб, у билан тижорат қилса? Нима излайди?\nБиринчи унга шу молни ишониб топширадиган ишончли, солиҳ ҳамроҳни излайди, унга уни (молни) элтиб бериши учун. Агар бу дийнор ва дирҳамда бўлса, Аллоҳнинг дини борасида бўлиши авлороқ бобдандир. Диёнатингиз борасида (бўлиши лойиқроқ). Тоинки (динингиз) саломат қолсин. Бу лойиқроқ бобдандир.\nИккинчи: уни юриб бораётган йўллар ичида саломатлик йўлига энг қисқа йўл, энг калта ва энг қисқа йўлни қидираётганини кўрасиз. У ҳам бўлса: ваҳий йўлидан юришликдир.\nУчинчи: ё йўлтўсарлар ёки йўл ҳалокатли бўлгани учун молга зарар етиш эҳтимоли бор дейиладиган хавфли йўлдан узоқлашишини кўрасиз. У ерда ўлиб кетиши, (манзилга) етолмаслиги мумкин. Шунда уни моли саломат ерга, омонлик соҳилига етиб бориши учун бу йўлдан узоқлашаётганини кўрасиз.\nБу мол ҳақида бўлар экан, бас, ўзи учун ушбу фитналарга тушишдан саломатлик талаб қилиши борасида бўлиши яна авло ва лойиқроқ бўлиши вожиб бўлади. Шу вақт кимга қарайди-(излайди)? Хавфдан саломат йўлга далолат қиладиган, йўлларни билишига ишонч ҳосил қилинган кишини (излайди).\nШундай бўлар экан, бас, у дини ва ўзи саломат қолишида уни саломатликка далолат қиладиган кишига қайтиши вожиб бўлади.\nСизни саломатликка далолат қиладиганлар, улар: Суннат ва асар имомлари. Батаҳқиқ, улар сизга аввал бошдаёқ йўл кўрсатадилар. Сизни саломат йўлга далолат қиладилар, кўзингизни очадилар. Агар уни билмаётганингизни кўрсалар ёки юриб боришингизда сизга қаршилик қилаётган бирор нарсани кўрсалар қўлингиздан тутадилар ва сизни тўғри йўлга қайтарадилар.\nСизларга бу ҳақда бир мисол келтираман. У шундай қилиб Суннат имомларидан катта имомга айланди. У ҳам бўлса имом Абу Довуд раҳимаҳуллоҳдир.\nДарҳақиқат, у фитналар кўпайган ва қутурган асрда яшади. У икки юз иккинчи йилда таваллуд топди ва икки юз етмиш бешинчи йил вафот этди. Ҳаёт муддати етмиш уч йил бўлди.\nБу (вақт) орасида, икки юз иккинчи йилдан икки юз етмиш бешинчи йилгача ислом уммати бошида фитналар бўрони кўтарилди. Шу замонда уммат устида кўтарилган бўронлар ичида мўътазила ва жаҳмиялик фитнасидан улканроғи бўлмади.\nУмавийлар давлатининг охирида жаҳмиялик бошини чиқарди ва ошкор бўлди. Ишнинг бошида ҳашак остидаги олов каби аста-секин силжий бошлади. Сўнг умавийлар давлати ағдарилгандан кейин бошини кўтариб, ошкор бўла бошлади. Сўнгра аста-секин аббосийларнинг кучли ҳукмдорлари бўлмиш Абу Жаъфар ва Ҳорун ар-Рашидлар кетганидан кейин, ана шу дамда бош кўтарди. Яъни, учинчи асрнинг тўртинчи ва бешинчи ўн йиллигида.\nАбу Довуд шу фитналарга етди-(яшади). Бироқ Аллоҳ жалла ва аъла унга булардан нажот берди. Бу эса Аллоҳнинг фазл-у марҳамати ила ушбу икки сабаб билан бўлди:\nЗотан Абу Довуд илк болалик вақтидан суннат ва асар йўлида юрган эди. Дарҳақиқат, у суннат, ҳадис ва ривоят кенг тарқалган хонадонда ўсиб улғайди.\nОтаси Ашъас ибн Исҳоқ Ҳаммод ибн Зайднинг шогирдларидан бири, Аллоҳ барчаларини ўз раҳматига олсин. У кишидан ривоят қилганлардан бири. Худди Ироқий раҳимаҳуллоҳ “Ат-Тақйид вал Ийзоҳ аъла Муқаддимати Ибн Салоҳ”да эслаб ўтганидек. (411). У кишининг отаси ҳадис ровийларининг бири.\nИниси –ундан бироз ёшроқ- Муҳаммад. У ҳам ҳадис ва Суннатга аҳамият қаратган кишилардан. Унинг ҳам ривояти мавжуд. У киши Абул Валид ат-Тоялисийнинг шогирдларидан, Шўъбанинг шогирдларини шогирдларидан. У киши улардан ривоят қилган. Ривоятлари мавжуд. Бироқ у киши ўрта яшар вақтида вафот этган. У кишидан ривоятлар машҳур бўлмаган. У Абу Довуддан ёшроқ. Абу Довуд ундан ёши каттароқ.\nУ киши ёшлигиданоқ, ўн саккиздан олдин ўн етти ёшида ёки ўн етти ёшининг охирларида Абу Довудга Найсабур ва Хуросон сафарларида ҳамроҳ бўлди. Иброҳим ибн Ийсо ар-Розий ва у билан бўлганлар, Қутайба ибн Саъид ал-Бағлонийлар бўлмиш ўша замон ҳадис имомларидан бўлган имомлардан илм олди.\nУ кишининг ривояти узилиб қолган. Акасининг ўғли ҳофиз Абу Бакр ибн Абу Довудни (ривоят) йўлидангина (етиб келган). Ҳофиз Ибн Ҳиббон “Сиқот”да у кишининг таржимаи ҳолини ёзганда эслаб ўтганидек. (9/149). У кишидан бизга акасининг ўғли Абу Бакр ибн Абу Довуд ҳадис айтди. Чунки, у ўрта яшар чоғида вафот этган, деди.\nЯъни, эллик ёшларида. Бинобарин, киши аввал нутфа-маний сўнг лахта қон сўнг парча гўшт сўнг гўшт қопланган суяк бўлади. Сўнгра ҳомила деб аталади. Сўнг гўдак. “Сўнгра У сизларнинг (оналарингиз қорнидан) чақалоқ ҳолингизда, (ёруғ дунёга) чиқарур”. (Ғофир: 67). Сўнг гўдак сўнг болакай сўнг ёш йигит сўнгра шундан кейин ўрта яшар.\nЙигит: ўттизгача. Бу норғил йигит. Ўттиздан кейин вояга етиш (босқичига) киради. Ўттиздан қирққача вояга етиши тўлиб боради. Бунинг бари қирққача йигитлик (даври).\nҚирқдан кейин ўрта яшар (даврига) кириб келади. Эллик: ўрта яшар. Агар олтмишга кирса шайх-(қария) дейдилар. Олтмишдан етмишгача қария.\nАгар ундан юқорилаб, саккизинчи ўн йилликни бошласа: узоқ яшаган, дейдилар. Агар саксондан ўтса: кўп яшаган, дейдилар. Тўқсондан ошса: қариб-қартайган, дейдилар. Тўқсондан кейин қариб-қартайган.\nБулар одам боласидаги умр босқичлари. Нутфа-маний бўлишдан бошлаб қабрга элтиб қўйилгунча.\nШоҳид шуки, у киши ўрта яшар ҳолида ҳадис айтди-(ривоят қилди). Бизга у кишидан акасининг ўғли Абу Бакр ибн Абу Довуд ҳадис айтди. У эса ўрта яшар чоғида вафот этди, дейди.\nБу эса ушбу хонадон Суннат, ривоят ва асар кенг тарқалганига далолат қилади. Абу Довуд шу хонадонда ўсиб улғайди. Кичиклигидан ҳадис сари йўналди. Ўн етти ёшининг охирларидан у укаси Муҳаммад билан сафар уюштирди. Сўнг ёши ўн саккиздалигида Бағдодга келди.\nБугун ўн саккиз ёшлилар айтаётганларидек “Play Station” ўйнайди!! “Cаrtооn” филмларини ҳануз томоша қилади!!! У эрта ўн саккиз ёшидаёқ Сижистон юртларидан Ироққа сафар қилмайди!\nУ кезлари Бағдод одамлар кўз тикиб турадиган жой эди. Суннат ва асар имомлари: Аҳмад, Ибн Маъин ва улар билан бирга бўлганлар, Мадиний ва ўша вақтда улар билан бирга бўлганлар билан учрашди. Улардан илм олди. Барвақт киришди, ишининг бошидаёқ улардан илм олди. Сўнг жанубга эрта жўнаб, Басрага келиб тушди. Бағдодга кирганда: бугун Аффон ибн Усмон ас-Саффор вафот этди, дедилар. Уни қўлдан бой берди.\nШундан кейин жанубга йўналиб, Басрага кирди. Улар: кеча Усмон ал-Муаззин вафот этди, дедилар. Уни қўлдан чиқарди. Бироқ Муслим ибн Иброҳим ал-Фароҳидийга етди. Унинг мутлақ энг катта шайхи. Икки юз йигирманчи йили вафот этди. Яъни, ундан ишнинг бошида ривоят қилди. Мусаддаддан кўп ривоят қилди.\nСўнг шундан кейин тезда Макка сари йўналди. Ҳаж мавсуми келишидан олдин ҳаж мақсадида келди. Аллоҳ у кишини ўз раҳматига олсин! У ерда Абдуллоҳ ибн Маслама ал-Қаънабийга етди ва ундан ривоят қилди. Абдуллоҳ ибн Маслама ал-Қаънабий икки юз йигирма биринчи йили Муҳаррамнинг ўртасида вафот этди. Абдуллоҳ ибн Маслама ал-Қаънабийга етиб, ундан (ҳадис) ривоят қилди. Яна шайхларнинг катталаридан Сулаймон ибн Ҳарб ал-Аздий ал-Воҳиший ал-Басрийга етди. Ундан олти (ҳадис тўпламлари)дан фақат имом Бухорий ва Аҳмад ривоят қилди. Абу Довуд у кишидан ривоят қилишда уларга шерик бўлди.\nСўнг шундан кейин (ортга) қайтди ва кўч-кўронини яна бир мартта Ироқ юрти сари бурди. Айланиб чиқди, кезди, саёҳат қилди. Мақсад шуни ўзи эмас. Мақсад: ҳадис ва асар уламоларини лозим тутиш, кўч-кўронни уларнинг ҳовли жойларига жойлаштириш, уларнинг ҳузурида ўтириш, уларни тинглаш ва улардан илм олишга ишорадир.\nСўнг шундан кейин у киши раҳимаҳуллоҳ яна бир мартта Кўфага қайтди. Сўнг Дамашққа кирди сўнг Ҳимсга сўнг Ҳалабга сўнг Ҳарронга сўнг Мисрга сўнг Байрутга. Рамла устидан енгил ўтиш билан ўтиб кетди.\nСўнг шундан кейин иш Ироқда қарор топди. Аҳмадни лозим тутди. Бу фитналар келганда у киши Аҳмадни лозим тутган эди. Ушбу юртларни кезиб чиқиб, қалбида ёддан ва қоғозида ёзма ҳолда набавий Суннатдан улкан нарсани ҳосил қилгандан кейин, Аллоҳ таоло у кишини ўз раҳматига олсин.\nАҳмадни чинакам лозим тутди. Аллоҳ унга у киши сабаб фойда берди. Шу вақтда у кишидан катта фойда истифода қилди. Ушбу фитналар – Қуръон махлуқ қавли фитнаси келди. Имом раҳимаҳуллоҳ эса илмда куч-қувватга тўла. Аҳли суннани лозим тутиш сабаб фойда олди. Аллоҳ жалла ва аъла Ўзининг фазл-у марҳамати ва эҳсони ўлароқ икки сабаб билан у кишини сақлади. Бу у киши учун энг улкан сабаб эди. Кейинчалик (унинг фойдаси) у кишида намоён бўлди.\nАгар сиз у кишининг кейинчалик Басрада – қадарийлар маконида қарор топишларига назар ташласангиз “Қадар аҳлига раддия” китобини битганини (кўрасиз).\n(Шундоққина) ёнида Ҳаруро – хаворижлар макони. “Хаворижларга раддия борасида хаворижларнинг хабарлари” китобини битдилар. Уларнинг хабарлари: улар қилган ишлар? Нимага қўл урганлари? Қандай оёққа турганлари? Қандай ўтирганлари? Йўқ. Балки уларни мазаммат қилиш, улардан эҳтиёт бўлишга чорлаш, улар билан жанг қилишга тарғиб қилиш ва бунинг фазилатини баёни ҳақида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ворид бўлган хабарлар. Хаворижларга раддия борасида китоб ёзди.\nУнинг яқинида Кўфа – шийъа ва рофизалар макони. “Ансорларнинг фазилатлари” китобини ёзди. Нима учун “Ансорларнинг фазилатлари”ни мақсад қилди?\nЧунки ҳужжат очиқ-ойдин бўлиб, рофизаларнинг юзига уради. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам улар ҳақида, уларни ёмон кўриш нима дедилар? Мунофиқлик. “Иймон аломати ансорларни яхши кўриш. Мунофиқлик аломати ансорларни ёмон кўриш”. (Бухорий (17), Муслим (74)). “Ансорларнинг фазилатлари” китобини ёзиб, бу билан Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг саҳобалари, динни нақл қилувчилар, Қуръон ва ҳадисни гарданида кўтарганларни бадном қиладиган ўша зиндиқларга раддия берди.\nАгар улар (саҳобалар) бари ёки кўпи кофир, муртад бўлса ёки бари ёҳуд кўпи фосиқ бўлса шариат ботил бўлади! Ҳолати шундай бўлган қавмдан Қуръон нақл қилишга қандай ишонч билдирилади?!\nШунинг учун Абу Зуръа буни тушиниб етиб: “Анавилар бизнинг гувоҳларимизни – Қуръон ва Суннатни нақл қилувчиларни бадном қилишни хоҳлади… Уларни бадном қилган кишини бадном қилиш авлороқ ва у зиндиқ”, деди. (Хатиб ал-Бағдодий “Кифоя фий Илм ар-Ривоя” (49), Абу Зуръа деди: “Агар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам саҳобаларидан бирор кишини камситаётган кимсани кўрсанг, бас, у зиндиқ эканини бил. Чунки, бизнинг наздимизда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳақ, Қуръон ҳақ. Бизга бу Қуръон ва Суннатларни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам саҳобалари адо этди. Улар Китоб ва Суннатни ботилга чиқариш учун гувоҳларимизни бадном қилишни хоҳлаяпти. Уларни бадном қилиш авлороқ ва улар зиндиқлар”).\nАллоҳ таборака ва таоло ушбу пок самарани бергунча у кишини сақлади.\n“Сунан” китобига назар ташловчи ҳам “Суннат китоби”ни “Сунан”нинг охирида “Одоб китоби”дан олдин эканини кўради. У киши у ерда аҳли Суннанинг ақидаларини ёзади. Ҳавои нафс ва бидъат аҳлига икки ва уч оғиз сўз билан бўлсада имкон қадар раддия беради. Ҳадисга сарлавҳанинг ўзиёқ ўшаларга радди берилганини билдиради. У кишини Қуръон борасида: бу, жаҳмияларга раддия, деганини топади. “Нузул” (Аллоҳ ерга энг яқин осмонга тушиши) ҳақида: бу, жаҳмияларга раддия, (деганини) топади. Эшитиш ва кўриш (сифати) борасида Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам томонларидан (кўрсатгич) бармоқни кўзга ва бош бармоқни қулоққа қўйишлари ҳақидаги Абу Ҳурайранинг ҳадисида: бу, жаҳмияларга раддия, деганини топади ваҳаказо.\nДемак, бизга шайхларимизнинг шайхи айтганидек вожиб бўлади (Шайх, аллома Ҳофиз ал-Ҳакамий раҳимаҳуллоҳ “Манзума ал-Мимия фил Васоя вал Адаб ал-Илмия”да “Аллома Ҳофиз ибн Аҳмад ал-Ҳакамийнинг илмий рисолалар ва шерлар тўплами”да (377)):\nУларнинг мартабаларига ўхшаш юқорилашни хоҳласанг ва уларнинг шон-шуҳрати каби баланд шуҳрат истасанг,\nУлар ўрнатган тақво нарвонини қасд қил, уларнинг жидду жаҳди каби азм-у қарор ва жидду жаҳд билан кўтарил.\nФитналар бўрони кўтарилганда саломатлик йўлидан юришни хоҳласак, бас, бизга шу йўл лозим бўлади:\nСуннатни лозим тутиш.\nУнинг аҳли этагини лозим тутиш.\nRE: Сўқир фитналар замонида уламолар этагини лозим тутиш (шайх Муҳаммад ибн Ҳадий)\nАҳли Сунна, самимий бўлган насиҳатгўй Суннат уламоларининг этагини лозим тутиш.\nСизларга мустаҳкам Суннат уламоларини ушлаш лозим бўлади. Батаҳқиқ, Суннат уламоларидан ҳар бири фитналар келганда мустаҳкам туролмайди. Бирор киши: бу бадном қилиш, дер! Биз эса: йўқ, деймиз. Бу, уламоларни бадном қилиш эмас. Бироқ баъзи одамларнинг фаҳми заифлашади ва ақли енгилтаклик қилади. Шунда гарчи ёши катта бўлса-да имом, забардаст ва билимдонларга мурожаат қилишга муҳтож бўлади. Имом Аҳмад раҳимаҳуллоҳнинг ҳукмдорларга қарши бош кўтариш масаласида Қуръон махлуқ сўзи фитнасида у киши ҳузурига тўпланишган кезда Бағдод фуқаҳолари билан кечган қиссани ўқинглар.\nАҳмад ҳузурида кимлар тўпланди?\nМен ушбу “Фуқаҳо” сўзи ҳақида сўрамоқчиман?\nБу лафз фатво беришга киришган, истинбот қилиш ва Аллоҳнинг динида фиқҳ билан маъруф бўлганларга қўлланади. Шунга қарамай уларда нималар юз бермади дейсиз! Бу оламшумул чорасиз масала борасида Абу Абдуллоҳ ҳузурида тўпландилар. Ва: эй Абу Абдуллоҳ!-дедилар. Аллоҳ ҳаққи сизлардан сўрайман! Мен билан шу қиссадан истинбот қиладиган лафзлардаги далилларни чуқур ўйлаб кўринглар. “Эй Абу Абдуллоҳ! Дарҳақиқат, иш фош бўлди ва жиддий тус олди. Ва кўриб турганингиздек (ҳолатга) етиб келди”. Яъни, уламоларни синовга тутилиши. Кимни синовга тутилиши? Суннат уламоларини. Ҳибс этиш, дарралаш. Баъзилари “Қуръон махлуқ” сўзи сабаб вафот этарди. Шундай синовга тутилдилар.\n“Биз халифага қулоқ солиб, итоат қилинмайди деб биламиз”, (дедилар). У киши: “Йўқ. Сабр қилинглар. Бу, асарларга хилоф. Биз асарларда: “Модомики намоз ўқисалар”, “Йўқ, модомики ўртангизда намозни қойим қилсалар”ни кўрмоқдамиз”, деди. (Абу Бакр ибн Халлол “Сунна” (1/133) 90-рақам. Алий ибн Ийсо бизга шундай ҳадис айтди: Ҳанбални Восиқ ҳукмдорлигида шундай деяётганини эшитдим: “Бағдод фуқаҳолари бўлмиш Абу Бакр ибн Убайд, Иброҳим ибн Алий ал-Матбахий ва Фазл ибн Осимлар Абу Абдуллоҳ ҳузурида тўпланди. Абу Абдуллоҳнинг олдига келдилар. Мен улар (ичкарига кириши) учун изн сўрадим. Шунда улар: “Эй Абу Абдуллоҳ! Бу иш дарҳақиқат, жиддий тус олди ва фош бўлди”, дея “Қуръон махлуқ” ва бундан бошқа (бузуқ ақида)ларни изҳор қилганини назарда тутардилар. Абу Абдуллоҳ эса уларга: “Нима истайсизлар?”, деди. Улар: “Сиз билан унинг ҳукмдор ва бошқарувига рози эмаслигимиз ҳақида маслаҳатлашишни”, дедилар. Абу Абдуллоҳ улар билан бир соат мунозара қилдилар. Ва уларга: “Сизларга қалбларингизни инкор қилишингиз, итоатдан бўйин товламаслигингиз, мусулмонларнинг бирлигини бузмаслигингиз, ўзингиз ва у билан бирга мусулмонларнинг қонини тўкмаслигингиз лозим бўлади. Ишингизнинг оқибатига қаранглар. То яхши киши роҳат топгунча ёки фожир кимсадан роҳатга эришилгунча сабр қилинглар”, деди. Ва бу борада кўп гаплар бўлиб ўтди, мен уни ёдлаб қолмадим. Ҳамда улар жўнаб кетди. Улар кетгандан кейин мен ва отам Абу Абдуллоҳ ҳузурига кирдик. Отам Абу Абдуллоҳга: “Аллоҳдан биз ва Муҳаммад уммати учун саломатлик сўраймиз. Бирор киши учун бундай қилишини суймайман”, деди. Ва отам: “Эй Абу Абдуллоҳ! Сизнинг наздингиздаги бу (йўл) тўғрими?”, деди. У киши: “Йўқ. Бу, биз сабрга буюрилган асарларга хилоф”, деди. Сўнг Абу Абдуллоҳ (далилларни) ёдга олиб: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Гарчи урса-да сабр қил. Гарчи… Гарчи….сабр қил”, деганлар. Сабрга буюрганлар. Абдуллоҳ ибн Масъуд шундай деганлар….”, деди. Ва бир қанча сўзларни зикр қилдилар. Мен уни ёдлаб қолмадим”. Сўзи тугади). Қуйида бу матнга қайтаман.\nУлар: “Ишни ўзингиз кўриб турибсиз. Фош бўлиб, жиддий тус олди”, дея сизларга айтганимдек Суннат ва ҳадис уламоларининг синовга тутилишини назарда тутардилар. Яхши. Демак, улар айтаётган сўзга ундаган нарса нима? Нима у??\nИслом уламоларига жонкуярлик, Аллоҳнинг динига қизиққонлик. Уларни ҳиссиёт эгаллади. Ўша уламоларга юраклари эзилди. Бу қатл қилиняпти, буниси ўляпти, бу ҳибс қилинган, буниси хорланяпти, дарраланяпти, уриляпти. Тўғрими ёки йўқми?\nБироқ Аҳмад раҳимаҳуллоҳни бўрон учириб кетмади. У, далил-ҳужжатларни униттириб қўядиган ҳиссиёт бўрони. Ана улар фуқаҳолар. Шунга қарамай уларни бўрон учириб кетди! У, уларга ҳужжатларни унуттирадиган ҳиссиёт бўрони. Ким учун? Оми халқ учун эмас. Қора халқ учун ҳам эмас. Одамлар оммаси учун эмас. Одамларнинг сараси, одамларнинг энг яхшиси бўлмиш синовга тутилган уламолар учун.\nАҳмад уларга: “Йўқ. Бу, хос фитна”, деди. (Абу Бакр ибн Халлол “Сунна” (1/132) 89-рақам. Муҳаммад ибн Абу Ҳорун ва Муҳаммад ибн Жаъфар, уларга Абу Ҳорис шундай ҳадис айтганини менга хабар берди: Абу Абдуллоҳдан Бағдодда юз берган иш ҳақида сўрадим. Бир қавм бош кўтариб чиқишга қарор қилганди. Мен: “Эй Абу Абдуллоҳ! Ўша қавм билан бирга бош кўтариб чиқиш ҳақида нима дейсиз”, дедим. Шунда у киши буни уларга инкор қилдилар. Ва: “Субҳаналлоҳ. Қон, қон. Буни тўғри деб билмайман. Бунга буюрмайман. Бизнинг ҳолатимизга сабр қилиш қонлар тўкиладиган, мол-мулк ҳалол қилиб-(тортиб) олинадиган, номуслар топталадиган фитнадан яхшироқ. Одамлар ўшанда қай ҳолатда бўлишларини билмайсанми?”, дея фитна кунларини назарда тутарди. Мен: одамлар бугун фитнада эмасми, эй Абу Абдуллоҳ?-дедим. У киши: “Гарчи шундай бўлса-да. Балки у хос фитна. Агар қилич кўтарилса фитна оммавий тус олади. Йўллар тўсилади. Шунга сабр қилиш лозим. Дининг саломат қолиши сен учун яхшироқдир”, деди. Мен у кишини ҳукмдорларга қарши бош кўтариб чиқишни инкор қилаётганини кўрдим. У киши: “Қон. Буни тўғри деб билмайман. Бунга буюрмайман ҳам”, дерди”. Сўзи тугади ).\nОдамларнинг бир қатлами синовга тутилди. У киши эса умумий фитнани тўсиш учун уларни сабр қилишга буюрди. Агар мусулмонлар устидан қилич яланғочланса… Шунда у киши уларга: “Аллоҳ! Аллоҳ! Мусулмонларнинг қони. Мусулмонларнинг қонини тўкманглар. Мусулмонларнинг қонидан қўлларингизни тийинглар”, деди. Ёки шунга ўхшашини айтди раҳимаҳуллоҳ.\nСиз яхши кўрганингиз бўлмиш уламолар саломат қолишини орзу қиласиз. Бироқ гоҳида Суннат олими синовга учрайди. Шунда ҳиссёт ҳужжатларни тадаббур қилишдан икки кўзингизни кўр қилиб, фойда ва зарарларга назар ташламайдиган бўлиб қолманг.\nЙўқ. Фойда ва зарарларга боқинг.\nАҳмад, у кишига Аллоҳнинг раҳмати ва розилиги бўлсин, бу мусибат, бу фитнани биларди. Агар динни гарданига юклаганлар, унинг ёрдамчи ва уламолари (ҳаётдан) кетса бу мусибат. У киши: “Йўқ. сабр қилинглар”, деди. Чунки, бу хос фитна. Аллоҳ яқинда уни кўтаради. Инсон сабр қилади. Бироқ бу ҳиссиётлар сизни учириб кетиши, натижада оқибати мақтовли бўлмаган ҳолатга тушиб, мусулмонларни оммавий фитнага тортишингиз, бу фиқҳнинг йўқлигига далолат қилади.\nАллоҳ ҳаққи, қайсилари бу ўринда фақиҳ?! Ким?! Аҳмадми ёки тўпланган Бағдод фуқаҳоларими??! Аҳмад.\nБизнинг асримизда Муваффақ асослари барқарор, суяниладиган фиқҳи билан ҳужжат бўлди.\nХалқларга “Кофий” билан кифоя бўлди. Талабани узун-(катта) китобдаги фиқҳ бўлмиш “Муқниъ” билан қаноатлантирди.\nИзланиш олиб борувчини “Муғний” фиқҳи билан беҳожат қилди. “Умдаси”га таянган киши эса (фиқҳни) ҳосил қилади.\nБу билан Аҳмад раҳимаҳуллоҳнинг фиқҳини назарда тутяпти.\nШу ўринда уларни қайтарди. Бу бизга ва бизнинг бошимизга тушган фитна, деди. Аҳмад бу бобда энг кўқ синовга учраган киши. Бироқ у, Аллоҳ уни тарқатиб юбориши, уни Ўзининг фазл-у марҳамати сўнг уламоларнинг сабр қилиши сабабли уни уламолар ва мусулмонлардан кўтаришини умид қилиб бу фитна ўрнига сабр қилишни ийсор-ихтиёр қилди.\nУларни иккинчиси бўлмиш улар интилган нарсадан маън қилди. У, сўқир, кар фитнага олиб борувчи - “Уламоларга ёрдам беришликдир”.\n“Сўқир, кар фитна”, дейилади. Сўқир: унда ҳақ кўринмайди. Кар: унда ҳақ ва ҳақ аҳлининг овозига қулоқ солинмайди. Аҳмад уларни мана шундан маън қилди, Аллоҳ таоло у кишини Ўз раҳматига олсин.\nДемак, фитналарда ҳар бир фақиҳ лозим тутилавермайди. Фуқаҳолар – бу бобдаги уламолардир. Биз ҳозир ислом олами узра кечаётган шу фитналарда у ҳақда: у олим! У катта даъватчи! У фақиҳ!-дейишаётган кишилардан иборат қанчадан-қанча шахсларни кўрдик. Улардан ажойиб-у ғаройиб нарсаларни эшитдик!!! Мусулмонларни у сабабли ҳозиргача куйдиришаётган ишларга аралаштириб, тушириб қўйдилар.\nБу улкан мусибат ва фитналар бўлиб, унда фитналарни (теран тушунадиган) фақиҳлар этаги лозим тутилиши лойиқ бўлади. Агар назар ташловчи кейинчалик уларнинг сўзларига назар ташласа мен айтганларим рост эканини билади! Ана ўшалар Аллоҳнинг динида ишончли кишилар. Ана ўшалар фиқҳларига ишонч билдириладиганлар. Чунки, улар одамларнинг ҳолатига назар ташлайдилар. Фойда ва зарарларга назар ташлайдилар. Уларнинг ўртасини солиштирадилар. Ишларни муқояса қиладилар. Агар кириш ўрни саломат ва чиқиш ўрни саломат эканини кўрсалар кириб, саломатлик билан чиқадилар. Агар чиқиш ўрни саломат эмаслигини кўрсалар аввалги дафъадаёқ кирмайдилар, Аҳмад раҳимаҳуллоҳ қилганларидек.\nДарҳақиқат, Аллоҳ жалла ва аъла Қуръон махлуқ дея синовга солиш фитнасини Ўзининг фазл-у марҳамати билан қилич сабабли эмас, илм сабабли, аҳли сунна ва асар уламоларининг ботил аҳли билан уларнинг уруғини қуритгунча олиб борган мунозаралари сабабли кўтарди. Бу ҳукмдор қабул қилмади. Аллоҳ бошқа ҳукмдорни олиб келди. Ҳасан Басрий раҳимаҳуллоҳ Ҳажжожга қарши бош кўтаришни хоҳлаб келганларга айтганларидек. Улар у кишига ўз сўзларини айтишди. У киши: “Яхши киши роҳат топгунча ва фожир кимсадан қутилгунча сабр қилинглар”, деди. Сўнг уларга Аллоҳ таолонинг ушбу қавлини тиловат қилди: “Сабр-тоқат қилганлари сабабли бани Исроилга Парвардигорингизнинг («Бу ердан бечора бўлган зотларга инъом қилишни ва уларни одамларга етакчи қилиб қўйишни истаймиз», деган) гўзал сўзлари тўла-тўкис бўлди. Фиръавн ва қавми қуриб олган иморатларни ва баланд қилиб кўтарган қасрларни эса вайрон қилдик.”. (Аъроф: 137).\nСабр қилганлари сабабли уларга гўзал (оқибат) тўла-тўкис бўлди. Сабрнинг оқибати гўзал.\nУ киши: “Агар сизлар шундай қилганингизда эди, албатта, Аллоҳ яқинда сизлардан бошингизга тушган балони кўтарарди. Бироқ сизлар қиличга таяняпсизлар. Натижада Аллоҳ сизларни унга (қиличга) топшириб қўяди”, деди. (Имом Ажуррий “Шариъа” (43-саҳифа 62-рақам), Ҳаммод ибн Зайд бизга шундай ҳадис айтди: Ат-Туъамнинг соҳиби Умар ибн Язид бизга шундай ҳадис айтди: Ҳасанни Язид ибн Муҳаллаб (фитнаси) кунлари эшитдимки, бир жамоа у киши ҳузурига келди. Шунда у киши уларни уйларини лозим тутиш ва эшикларини устларидан қулфлаб олишга буюрди. Сўнг: “Аллоҳга қасамки, агар одамлар ҳукмдорлари томонидан синовга тутилганда сабр қилсалар тезда Аллоҳ буни улардан кўтаради. Улар эса қиличга таянмоқдалар. Аллоҳ уларни унга (қиличга) топшириб қўяди. Ва Аллоҳга қасамки, ҳеч қачон бирор яхши кунни олиб келолмайдилар”, деди. Сўнг тиловат қилди: “Сабр-тоқат қилганлари сабабли бани Исроилга Парвардигорингизнинг («Бу ердан бечора бўлган зотларга инъом қилишни ва уларни одамларга етакчи қилиб қўйишни истаймиз», деган) гўзал сўзлари тўла-тўкис бўлди. Фиръавн ва қавми қуриб олган иморатларни ва баланд қилиб кўтарган қасрларни эса вайрон қилдик.”. (Аъроф: 137)).\nХолос, ҳар бир киши ўз куч-қуввати билан бўлади. Агар ҳар бир киши ўз куч-қуввати билан бўлса ҳукмдор кучлироқ. Шунинг учун имом Аҳмад раҳимаҳуллоҳдан ворид бўладики, у ҳанбалийларнинг китобларида кенг тарқалган, чунки ҳанбалийлар Суннат бобида энг кўп сўзлаган одамлар. Нима учун? Имомлари раҳимаҳуллоҳнинг бу бобда сўзи кўп бўлгани учун. Зеро у киши синовга тутилдилар ва улар (ҳанбалийлар) ҳам синовга тутилди. Ва у кишидан кейинги ҳидоят имомлари айтгандек бўлди, хусусан Шайхул Ислом: имомлари раҳимаҳуллоҳнинг баракаси сабабли Аҳмаднинг издошларида бидъатдан саломат қолиш кўпроқдир, деди.\nШоҳид шуки, Аҳмад: "Ҳукмдорга фақат ваъз-насиҳат қилган ҳолда инкор қилинади”, деди. Унга Аллоҳни эслатасиз. Нима учун? “Чунки, қилич унинг қўлида. Шайтон васваса қилади-(бир силтаб юборади)”, деди. Қилич унинг қўлида, қўшин унинг остида, шайтон эса васваса қилади. Сизни ҳозир шайтон васваса қилади ва қитиқлайди. Натижада унга (ҳукмдорга) қарши оёққа турасиз. Натижага қаранг! Бу сўз Суннат имомларининг сўзи, аҳли Суннанинг мутлақ имомининг сўзи. Аллоҳнинг фазл-у марҳамати билан Аллоҳ Абу Довудни шу сабабли, синовга учраган Суннат имомини лозим тутиш сабабли асради. У киши синовни билди, бу фитналарни билди, у ҳақда тажриба-(маҳорат) ҳосил қилди, ундан чиқиш йўлини билди.\nЭй биродарлар! Аллоҳ! Аллоҳ! Суннат йўлидан юриш, Набавий асарларни маҳкам ушлаш, рози бўлинган салафий йўлига эргашиш, ишларни ўзига ўхшашлари билан қиёс қиладиган, ишларнинг охир-оқибатига назар ташлайдиган, агар яхшиликни кўрсалар киришадиган, агар ёмонликни кўрсалар тўхтайдиган ва одамларни шунга ундайдиган дақиқ, вазмин фиқҳ эгалари, забардаст Суннат уламоларини лозим тутиш керак. Бу фитналарда ҳозир қанчадан-қанча қонлар оқди! Қанчадан-қанча жонлар ўлдирилди! Номуслар поймол қилинди! Йўллар тўсилди! Бинолар йўқ қилинди, барбод қилинди! Бу бобда хоҳлаганингизча айтинг…айтинг…айтинг!\nАслида бирор фиқҳга эга бўлмаган, уларда фиқҳ йўқ бўлган фитна маърузачилари сабабли бўлди. Биз ҳозир кўриб турибмиз: “Мусулмоннинг фитналарга нисбатан мавқифи!”, “Мусулмоннинг фитналарга нисбатан мавқифи!”. Агар шунга ўхшаш фитналар келса ақллари енгилтаклик қилади.\nАллоҳдан сабот сўраймиз! Аллоҳдан собитқадамлик сўраймиз! Эй Аллоҳ! Биз Сендан сабот сўраймиз. Фитналарни биз ва ислом умматидан кўтаришдан олдин даф қил.\nҚуруқ гап!!! Татбиқ қилиш вақти келганда эса йўқ! Нима учун? Чунки, фитна маърузачилари ташаббус кўрсатдилар. Фақиҳларнинг аксари эса ортда қолдилар. Барчаси демайман. Аксари ортда қолди. Самимий киши оз.\nАллоҳ жалла ва аъладан биз ва сиз барчани тўғри йўлда юргазишини сўраймиз. Эй севиклиларим! Сизларга ва ўзимга шу жиҳатга эҳтиёт бўлишни, ҳар бир кишига қулоқ тутавермаслигингизни, Суннат билан маъруф бўлган кишининг этагини лозим тутишингизни васият қиламан.\nҚандай? Фитна: фитнадан кейин фитна! Кейин фитна! Кетидан фитна! Сиз эса уларни собит эканини, Аллоҳнинг фазл-у марҳамати билан шалаббо бўлиш билан бирга (сув) қаъридан саломат чиқадиган моҳир ғаввос каби ундан (фитнадан) чиқаётганини кўрасиз. Ана шунга ўхшаши йўлбошловчиликка ярайди. Сизларга шуларни ушлаш вожиб бўлади.\nТўтиқушларга эргашишдан ҳазир бўлинг. Чунки улар, уларни тинглайдиганларни ёмон ўринларга олиб борадилар.\nАллоҳ субҳанаҳу ва таолодан гўзал исмлари ва олий сифатлари билан биз ва сизларга ҳақни таниш ва унга эргашишни марҳамат қилиши, динида теран тушунча ва ундаги басират-(онг) ила ризқлантиришини, Унга йўлиққунча унда (динда) собитқадамликни сўрайман.\nХудди У субҳанаҳудан биз ва сизларни ҳамда бошқа мусулмонларни фитналарнинг ошкора ва яширинидан, хусусан шу юртимиз ва умумий мусулмонларнинг бошқа юртларидан йироқ қилишини сўраганимдек. Албатта, У кўплаб инъом этувчи, Саҳоватлидир.\nАллоҳнинг бандаси ва Расули пайғамбаримиз Муҳаммадга, аҳли оила cа саҳобалари ҳамда у кишига гўзаллик билан эргашганларга Аллоҳнинг саловат-у салом ва баракалари бўлсин.\nЧоршанба, 13 Зул Қаъда ойи, 1434 ҳ йил. Мадина-и Мунаввара\nФитналар қаршисида, динда собит туришлик Меҳмон 0 2,355 02-21-2015 18:42\nНима учун баъзи уламолар айрим оламшумул масалаларда сукут сақлайди?! mutaallim 0 3,160 08-08-2014 17:56\nТекущее время: 01-18-2019, 18:01 Работает на MyBB, © 2002-2019 MyBB Group. Theme by Justin S. Modified By Tavhid.com


12:26 / 21.06.2018 | Амир | 2383\nАссалому алайкум! Ҳурматли устозлар, эндиги саволим бир оз мени ҳам таажжубга солмоқда. Бу саволим юзасидан жуда кўп изландим. Аммо аниқ жавоб топа олмадим. Топганим эса шу линк бўлди: http://savollar.islom.uz/s/61556 Бу ерда мани ҳолатимга бир оз жавоб қайтарилган аммо тўлиқ эмас. Хуллас саволим қуйидагича: Ёшлигимда бир қанча гуноҳларни қилган эдим, шулар жумласидан Рўзани қасддан бузиш холлари. Баъзан еб ичиб қўярдим баъзан эса истимно қилиб бузардим. У вақтда динни билардим аммо жазоси бу қадар оғирлигини билмаган эдим. Энди эса доимий тавбадаман. Энди саволим шуки буларни мен қандай адо қиламан. Аниқ бузган кунларим қанчалигини ҳам билмайман ва ҳар Рамазонда шундай бўлган. Энди қандай йўл тутишим керак? Қазосини тутаманми ёки каффоратини ҳамми? Қазосини тутсам неча кунлигини қандай билсам бўлади? Барча бузганларимни умумий қилиб барча йилга бир каффорат тутсам бўладими? Жавобингиз учун аввалдан раҳмат.\nВаалайкум ассалом! Қазосини ҳам каффоратини ҳам тутасиз.\nАгар бир Рамазон ойининг бир неча кунларида қасддан рўзасини очиб юборган бўлса, биринчисига каффоротини адо қилиб бўлган бўлса икинчисини каффороти лозим бўлиши борасида уламолар иттифоқ қилишган. Агар биринчисига каффорот тўламаган бўлса, у ҳолда бизнинг наздимизда икаласига бир каффорот тўловини бажариши лозим бўлади. (Жавҳаротун Наййироҳ). Валлоҳу аълам!\nҚулоқни ювдирса рўза бузиладими?


Эрон президенти Ғарб билан келишувни тарихий воқеа, деб таъкидлади\nПрезидент Ҳасан Руҳоний дунёнинг қудратли давлатлари билан Теҳрон ядровий дастури бўйича бир битимга келишиш Эрон учун тарихий воқеа эканини яна бир карра таъкидлади.\nЎтган ойда имзоланган келишувда ядровий дастурни қисқартириш эвазига Эронга нисбатан Ғарб жорий қилган санкцияларни бекор қилишга келишилди.\n2 август куни жонли телевидение орқали халқига юзланган Руҳоний энг бошидан бери бундай келишувга эришиш мумкинлигига ишончи комил бўлганини таъкидлади.\nЭрондаги расмий IRNA ахборот агентлиги берган хабарга кўра, Руҳоний "ҳеч қачон тушкунликка тушмагани" ва "ғалабага эришиш мумкинлигига бир сония бўлсин, шубҳа қилмагани"ни таъкидлаган.\nЭрон президенти таъкидича, дунёнинг 6 қудратли давлати - АҚШ, Россия, Хитой, Буюк Британия, Франция, Германия ва Эрон ўртасидаги музокараларда эришилган муваффақиятнинг бош омили қарама-қаршилик ўрнига муттасил мулоқот йўлидан борилганидир.\nАйни пайтда, у бу мулоқот натижаси, танқидларда айтилгани каби, Теҳроннинг "барча ҳарбий сирлари фош этилиши" ва оқибатда, унинг Ғарбга "таслим бўлишига олиб бормаслиги"ни ҳам алоҳида таъкидлаган.


Энди “Интер” ҳужумида терма жамоа тўпурарлари ўйнайди\n17 май, 2020, 00:20\nТеглар:Ромелу Лукаку | Интер\n"Интер" кўп гол урмоқчи.\n“Интер” ҳужум чизиғини кучайтириш мақсадида “Наполи” ҳужумчиси Дрис Мертенсни олиб келмоқда ва оммавий ахборот воситалари миланликлар бельгиялик тўпурар билан шахсий шартнома шартлари келишиб олганини бонг урмоқда.\nCorriere della Sera нашрининг хабарига кўра, 33 ёшли форвардга йилига 5 миллион евролик икки йиллик шартнома таклиф қилинган. Дриснинг ишлари юришиб кетса, яна тўрт миллион евро бонус олиши ҳам мумкин. Мертенс бу таклифни қабул қилган.\nМертенснинг “Наполи” билан шартномаси 30 июнь куни тугайди. У “Интер”да терма жамоадаги шериги Ромелу Лукаку билан бирга ҳужум чизиғида ўйнаши кутилмоқда.\n"50 цент" ва Эминемни эшитадиган футболчи ким?\nЛукаку Бельгия терма жамоасидаги 3 та шеригини "Интер"га ўтишга кўндирмоқчи\nЛукаку нега узр сўради?


Чавандозимиз жаҳон кубогининг минтақавий босқичида олтин медални қўлга киритди\n27 май, 2018, 17:20\nҚирғизистоннинг Бишкек шаҳри от спорти бўйича жаҳон кубоги Марказий Осиё минтақасининг навбатдаги босқич беллашувларига мезбонлик қилди. Ушбу мусобақада иштирок этган терма жамоамиз аъзоси Оқил Собиржонов муваффақият қозонди.\nКонкур йўналишида баҳс олиб борган Собиржонов "Домелон" лақабли тулпори билан иштирокчилар орасида энг яхши натижани қайд этди. Мусобақа давомида Қирғизистон ва Қозоғистон вакиллари унга асосий рақобатчи бўлишди. Бу ғалаба юртдошимизга ўз йўналишида жаҳон кубогининг асосий босқичида иштирок этиш учун йўлланмани берди. Оқил Собиржонов ва бошқа ҳамюртларимиз бугун 23:20 да Тошкент Халқаро аэропортига келишади.


“Твин Пикс” сериалининг янги мавсумида Моника Беллуччи ва Тим Рот роль ижро этди\n17:55 / 26.04.2016\nShowtime телеканали “Твин Пикс” сериалининг янги мавсумида роль ижро этган актёрлар рўйхатини эълон қилди. 217 қатнашчи орасида Моника Белуччи ва Тим Рот сингари актёрлар ҳам бор, деб маълум қилмоқда Variety. Сериалнинг янги мавсуми 2017 йилда бошланади.\nСериалда, шунингдек, илк бор Наоми Уоттс, Жим Белуши, Аманда Сейфрид, Эшли Жадд, Эрни Хадсон, Эдди Веддер ва Трент Резнор сингари актёрлар роль ижро этишган.\n“Твин Пикс”нинг биринчи ва иккинчи масумларида роль ижро этган Дэвид Духовни, Кайл Маклахлен, Шерил Ли, Дэвид Патрик Келли и Шерилин Феннлар ўз ижроларини давом эттиришади.\nМаълумот учун: “Твин Пикс” сериали Американинг ABC каналида 1990 йилнинг апрель ойидан бошлаб бериб келинади. У 30 қисмдан иборат. 1992 йилда алоҳида фильм шаклида ҳам экранларга чиқади, аммо қаттиқ танқидга учраб, прокатларга чиқарилмайди.


«Тиббиёт ходимлари бўлмаса, ким зарбани ўзига қабул қилиб оларди?» — вирусология институти бош шифокор ўринбосари » Muzlik.uz - O‘zbekiston yangiliklari\nЯнги турдаги COVID-19 коронавирусининг биринчи бемори қайд этилган кундан бошлаб, касалланганларнинг аксарияти жойлаштирилган Вирусология илмий-тадқиқот институти шифокорлари икки ҳафта давомида клиникада яшадилар. 29 март куни Вирусология илмий-тадқиқот институтининг 71 нафар тиббий ходими ўз ҳамкасблари билан ўрин алмашишди ва реабилитация мақсадида Тошкент вилоятининг Бўстонлиқ туманидаги «Олтин олма» пансионатига жўнадилар. «Газета.uz» Вирусология илмий-тадқиқот институти бош шифокори ўринбосари Махмаражаб Раҳмонов билан Ўзбекистонда коронавирус пайдо бўлишига қандай тайёргарлик кўрилгани, шифокорлар бурчи ва тиббиёт ходимларининг қаҳрамонлиги ҳақида суҳбатлашди.— Ўзбекистон коронавирусга тайёргарлик кўришни қачон бошлади, бу тайёргарлик қандай борди? — Коронавирусга тайёргарлик Вуханда инфекция аниқланганида бошланган эди. Ўзбекистон Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг аъзоси сифатида халқаро ҳамжамият билан доимий мулоқотда бўлиб, вируснинг дунё бўйлаб тарқалиши тўғрисида маълумот олиб туради. "Газета.uz"да реклама Вухан Вуханда тарқалишни бошлаганда, биз дори-дармон воситалари, тиббий асбоб-ускуналар, механик шамоллатиш аппаратлари (ИВЛ), шахсий ҳимоя тизимлари ва коронавирус аниқланган тақдирда касалхонага ётқизиш учун махсус боксларни тайёрлашни бошладик. Ўзбекистондаги биринчи бемор 15 мартга келибгина рўйхатга олинди. Аёл Париждан учиб келди. Бу вақтга келиб, вирус бутун дунё бўйлаб тарқала бошлади. Инфекция барча қитъаларда қайд этилганда, ЖССТ пандемия эълон қилди. Биз Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Санитария-эпидемиологик осойишталик агентлиги ва бошқа идоралар билан биргаликда тайёргарлик кўрдик. Худога шукур, бизда Хитойдаги каби ўлим ҳолатлари кўп эмас. Агар биз тайёр бўлмаганимизда эди, воқеа бошқача бўлиши мумкин эди. Кўрилган чоралар туфайли ушбу вирус билан касалланиш даражаси аҳоли сонига нисбатан пастлигича қолмоқда.— Илтимос, биринчи бемор билан учрашув ҳақида гапириб берсангиз. — У бизга ўзи мурожаат қилди, чунки у шифокор. У касаллик ҳақида билади ва ўқийди. У Вирусология институтига келди, таҳлилларни топширди. Бундан олдин, афсуски, у тадбирда қатнашган. Контакт катта бўлган. Аёлни беҳоллик, кам учрайдиган қуруқ йўтал ва нафас қисилиши безовта қилаётган эди. 29 март куни унга жавоб берилишига тайёргарлик кўраётган эди.— Биринчи ҳолат қайд этилган пайтдан кечагача доимий равишда Вирусология институтида бўлганмисиз? Шу вақт давомидаги ишингиз суръати ва оғирлиги ҳақида айтиб берсангиз. — Биз 14 кун клиникадан чиқмадик. Оилам билан фақат телефон орқали гаплашдим. Кеча дам олиш ва карантин шартларига риоя қилишни ўз ичига олган реабилитация мақсадида бизни «Олтин олма» пансионатига олиб келишди. Бу ерга келишдан олдин биз коронавирусга тест топширдик. 71 ходимнинг натижаси салбий бўлди. Карантиннинг 11−12-кунида биз яна қон текширувидан ўтамиз ва агар барчамиз соғлом бўлсак, уйга жавоб беришади. Коронавирус инфекцияси дунёда тарқалишини ҳеч ким билмас эди. Бизнинг институтимиз карантинга мўлжалланмаган. Биз клиникани иккита ҳудудга ажратдик: «тоза» ва «ифлос (кир)». «Кир (ифлос)» ҳудуд клиниканинг беморлар жойлашган қисми ҳисобланади. Ушбу бўлимда тиббиёт ходимлари махсус ҳимоя костюмлар кийиб, беморларга ёрдам беришади ва уларни униформада даволашади. «Тоза» ҳудудда дам олдик. Баъзида бу жуда қийин эди, чунки барча беморлар режадан ташқари беморлар. Кунига 4 соат ухлашга тўғри келди, иш кўп эди, чунки бу биринчи тўлқин эди. Бизнинг клиникамизда коронавирус беморлар билан мулоқотда бўлган 111 киши бор эди. Улар билан ишлаш керак эди. Шифокорлар, ҳамширалар ва санитар ходимлари ҳаракат қилишди. Ҳозир вазият аста-секин нормаллашмоқда. Айни пайтда институт директори Эркин Мусабаев ва бош шифокор бошчилигидаги шифокорлар таркиби ишламоқда. Худди мен сингари институт раҳбарияти ҳам 15 мартдан бошлаб дам олиш кунларисиз ишламоқда. Аммо мен реабилитациядан қайтганимдан кейингина улар дам олишга кетишлари мумкин. Ҳозирда реабилитация ўтаётган кўплаб ходимлар Вирусология илмий-тадқиқот институтига ҳозироқ қайтишни хоҳлашмоқда, чунки бу бизнинг шифокорлик бурчимиздир. Агар биз бўлмасак, унда ким (бу ишни қилади)? Бундан ташқари, биз вирусологмиз, ушбу йўналишдаги бош институтмиз, илмий патология билан шуғулланамиз, бу — бизнинг ишимиз. Икки ҳафталик карантин пайтида ходимлардан ҳеч қандай шикоятлар бўлмади. Барча ходимлар таҳсинга лойиқ! Уларнинг барчаси: шифокорлар, вирусологлар, юқумли касалликлар бўйича мутахассислар ўз бурчлари ва мажбуриятларини билганлиги боис ўша ерда қолишди. Тиббий ходимлардан ҳеч бири шикоят қилмади, лекин уларнинг кўзларидан ҳамма чарчаганини кўриш мумкин эди. Биз чарчадик ёки чарчамадик, деб айтмаймиз. Бу бизнинг бурчимиз эканлигини тушунамиз. Мен полковник даражасига етгунимга қадар 28 йил давомида ўз ватаним учун хизмат қилдим, аммо мен ҳарбий пенсионерман, деб айтганим йўқ. Эҳтимол, карантиндан кейин бироз дам оламан ва кейин ишга бораман. Бизни ушбу пансионатга юборишгани жуда яхши иш бўлди. Бунинг учун вазирлигимизга ва ҳукуматимиздан миннатдорман. 15 кун давомида ҳеч қаерга чиқмасдан фақат ишда бўлган киши руҳий жиҳатдан чарчайди. Шунинг учун ҳар икки ҳафтада алмашиш керак. Стрессни енгиллаштириш учун дам олиш керак. Стресс ҳолати иммунитетни пасайтиради, биз эса соғлом бўлишимиз керак. Кеча бизга яхши миқдорда молиявий ёрдам кўрсатилди, Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва ҳукумат томонидан қимматбаҳо совға бўлди, бизни юқори даражадаги дам олиш масканига жойлаштиришди — бунинг учун раҳмат айтамиз, илгари бундай бўлмаган. Келажакда биз ўз соғлиғимизни ва одамларнинг соғлиғини мустаҳкамлаймиз. Агар биз ушбу тезликда ишласак, касалликни тезда енгамиз.— 28 йиллик фаолиятингиз давомида бирон марта коронавирус эпидемиясига ўхшаш нарсага дуч келганмисиз? — Мен 30 йилдан бери юқумли касалликлар билан оғриган беморлар билан ишлайман. Бундай миқёсда ҳали бўлмаган. Сўнгги 50−60 йил давомида дунёда пандемия умуман бўлмаган. Вабо, ўлат ва испан грипи кабилар бўлганида, пандемия содир бўлган. Мен кўплаб маҳаллий миқёсдаги юқумли касалликлар билан курашда иштирок этганман, аммо пандемия йўқ эди. Вирусология институти шифокорлари коронавирус инфекциясидан тузалган биринчи беморларни кузатишмоқда. Фото: Соғлиқни сақлаш вазирлиги.— Беморларнинг аҳволи қандай? Оғир аҳволда бўлган беморлар борми? — Беморлар уч тоифага бўлинади: қониқарли аҳволи, ўрта оғир ва оғир беморлар. Оғир беморлар, ўз навбатида, иккита тоифага бўлинади: булар стабил оғир ва ўта оғир. Ўта оғир беморларни ўпкага сунъий тарзда ҳаво етказиб берувчи аппаратга улаш керак. Ҳаво етказиб берувчи аппаратда битта беморимиз бор эди. У 39 ёшда эди. У бизнинг клиникамизга Эпидемиология, микробиология ва юқумли касалликлар илмий-тадқиқот институтидан жуда кеч келди. Уни ўша ернинг ўзидаёқ ҳаво еткзувчи аппаратга улашган эди. Вирусология институтига қабул қилинганидан беш соат ўтгач, бемор вафот этди.— Коронавирус инфекцияси аниқланган беморларни даволаш ҳақида сўзлаб берсангиз. Оғир аҳволда бўлган беморларни қандай даволайсиз? — Бу юқумли касалликлар учун интенсив терапия. Бу бутун бир бошли касб. Ҳар дақиқада шифокорларнинг хатти-ҳаракатлари ўзгариши мумкин. Барчаси беморнинг аҳволига боғлиқ. Бунда профессионал ёндашув керак. Коронавирус инфекцияси асосан ўпкага таъсир қилади, оғир беморларда нафас етишмовчилиги юзага келади, ўпка мустақил равишда нафас ололмайди. Кейин кислород сунъий нафас олиш аппарати орқали етказиб берилади. Агар вакцина бўлмаса ва касалликни даволайдиган дори бўлмаса, унда патогенетик терапияни ўтказиш керак (касаллик ривожланишининг механизмларини йўқ қилиш ёки бостириш). Биз шу терапияни амалга оширяпмиз. Эпидемияга қарши чоралар ҳам муҳимдир, улар ҳақида батафсил санитария-эпидемиологик фаровонлик агентлигида айтиб беришади. Коронавирусга қарши эмлаш мавжуд эмас, шунинг учун эпидемияга қарши чораларни кўриш муҳимдир. Шифокорларнинг умужаҳон ҳамжамияти вакциналар ва дориларни ишлаб чиқиш бўйича тадқиқотлар ўтказмоқда. Бизнинг институтимизда бундай тадқиқотлар ҳозирча ўтказилаётгани йўқ. Ҳозир биз бу ҳолатда эмасмиз. Биз касалларни даволашимиз керак. Аммо биз, албатта, барча илмий маълумотларни сақлаб қолаяпмиз. Кейин уларни таҳлил қиламиз.— Соғлиқни сақлаш вазирлигининг баёнотига кўра, Ўзбекистон коронавирус инфекцияси билан касалланган беморларни даволашда ЖССТ стандартларига амал қилмоқда. Қандай стандартлар ҳақида гап кетмоқда? — Миллий даволаш протоколи ҳали бирон бир мамлакатда ишлаб чиқилмаган, чунки инфекция янги. Аммо биз Хитой, Россия, Жанубий Корея тажрибасига таяняпмиз. Хитойликлар COIVD-19 билан касалланган беморларни даволаш бўйича қўлланма чиқаришди ва ЖССТ орқали уни барча мамлакатларга тарқатишди. Биз хитойлик шифокорлар билан алоқада бўлиб турибмиз. Шифокорларнинг халқаро ассоциациялари мавжуд, Ўзбекистонлик шифокорлар уларнинг анжуманларида қатнашишади ҳамда тажриба алмашиб туришади. ЖССТ стандартлари асосан эпидемиологик чора-тадбирларга тегишли. Ҳозирги кунда даволаниш учун ушбу вирусга қарши дори йўқ. Соғайиш жараёни — бу интенсив терапия ҳисобланади. ЖССТнинг асосий тавсиялари бу вирусни локализация қилишдир.— Яқинларингиз билан қандай алоқа қиляпсиз ва улар сизнинг коронавирус билан оғриган беморларни даволашингизга қандай муносабат билдиришмоқда? — Фақат телефон орқали. Ҳеч қандай учрашув, ҳеч қандай контакт йўқ. Табиийки, барча шифокорлар, ҳамширалар ва санитария ходимларининг қариндошлари ташвишланишмоқда, яқинлари ўзларини қандай ҳис қилишларини сўраб туришади. Аммо бу бурч эканлигини тушунишади. Мен ўзим ҳарбийман, доим хизмат сафарларида бўлганман. Менинг оилам ҳарбий бурч ва ватан олдидаги бурч нима эканлигини билади. Менинг оилам ушбу ҳолатни яхши тушунади.— Ўзингиз, беморлар ёки соғлиқни сақлаш тизими ҳақида қайғуриб, қўрқув ҳис қилдингизми? — Йўқ, чунки биз тайёр эдик. Вухандан бери тайёргарлик кўрдик. Психологик, маънавий ва моддий жиҳатдан биз тайёр эдик.— Тиббиёт муассасаларида беморларни даволаш ва шифокорларни ҳимоя қилиш учун барча нарса етарлими? — Ўзимизнинг клиникамиз ҳақида айтишим мукин: ҳамма нарса етарлича. Соғлиқни сақлаш вазирлиги қошида тезкор штаб ташкил қилинганидан кейин, биз штабга ариза топширамиз ва барча дори-дармон ва тиббий жиҳозларни бизга тезда етказиб беришади. Аввалига муаммолар бўлди, чунки вирусни юқтирган кўплаб беморлар клиникага жойланди. Биринчи тўлқин — ҳар доим энг оғир вазият.— Эҳтимолий танқислик ҳақида хавотирлар борми? — Мен танқисликни кўрмаяпман. Ҳимоя костюмлари ва ниқоблар ишлаб чиқарадиган барча ташкилотлар ўз маҳсулотларини экспорт қилишни тўхтатиб, уларни фақат миллат эҳтиёжлари учун ишлаб чиқариши тўғрисида қарор қабул қилинди. Танқислик бўлади, деб ташвишланмайман, чунки ҳамма нарса режалаштирилган.— Сўнгги маълумотларга кўра, мамлакатда 149 та бемор қайд этилган. Уларнинг 11 нафари тиббиёт ходимлари. Қандай қилиб шунча шифокор вирус билан зарарланди? — Хитой ва Италияда ҳам жуда кўп. Агар тиббиёт ходими ўзига зарбани қабул қилмаса, унда ким бу ишни қилади? Улар бор кучларини сарфлашмоқда ва инфекциядан қўрқишаётгани йўқ. Агар улар бу тарзда ишламасалар, унда беморлар ва ўлим ҳолатлари кўпаяр эди.— Касалликнинг кейинги тарқалиши ҳақида бирон бир прогноз қила оласизми? — Мен ҳеч нарса дея олмайман ва ҳеч ким ҳеч нарса дея олмайди. Вазият ҳар куни ўзгариб бормоқда. Италияда вазият шундай бўлишини ҳеч ким кутмаган эди. Санитария-эпидемиологик осойишталик агентлигида эпидемиологик вазиятларни тадқиқ этадиган эпидемиологик бўлим мавжуд. Ушбу изланишлар натижасига кўра улар хулосалар чиқарадилар. Бир киши прогноз қила олмайди.


Азиз Норқулов. Тошдевор ва антенна (ҳажвия) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиАзиз Норқулов (1984)Азиз Норқулов. Тошдевор ва антенна (ҳажвия)\nАзиз Норқулов. Тошдевор ва антенна (ҳажвия)\nУйдагиларни соғинсам ёки чўнтакда шамол айланиб қолса, дадамнинг қўл телефонларига қўнғироқ қиламан. У ёқдан чиройли овоз эшитилади: “Телефон хизмат кўрсатиш доирасидан ташқарида.”. Ие, ҳар гал шу, кейинги пайтларда дадам ҳам…\nШундай дейману қишлоғимизда қўл телефонларининг антеннаси бировга тутқич бермаслигини яхши биламан. Битта ҳамқишлоғимиз уйига каттакон антенна ўрнатган экан, қариндош-уруғ, қўни-қўшни гаплашавериб, охири “банкрот” бўлибди. Шундан кейин “сотка” деганлари чиқиб, ҳамманинг оғзи қулоғига етди. Аммо бу янгиликнинг ҳам нағмаси кўп экан. Уйдагилар мен билан гаплашмоқчи бўлишса, антенна чиқадиган жой излаб, қирма-қир ошишади.\nБир гал одам хижолат тортадиган воқеа юз берган. Шаҳардан меҳмонлар келадиган бўлиб қолишди. Уйимизни аниқ билишмайди. Телефонда йўл кўрсатиб туришнинг иложи йўқ. Томнинг устига чиқиб, боғлангандай бўлдик, аммо гап гапга уланмади, узилиб қолаверди. Йўлга чиқишган экан. Машинага ўтириб, бир-икки қир ошиб, катта жарлик ёқасида кутиб турибмиз, қани энди кўрина қолишса. Телефон қилсак, нуқул “хизмат доирасидан ташқарида” деган гапни эшитамиз. Қош қорайганида уйга қайтсак, меҳмонлар етиб келиб, битта қўйни паққос тушириб бўлишибди.\nҚишлоғимиз тоққа яқин эмасми, қўл телефонида росмана гаплашиб бўлмайди. Пастроқда яшайдиганлар мақтаниб қолишади:\n— Бизнинг томда антенна тўла чиқади, мириқиб гаплашасан.\n— Бизники қизиқ, ҳовлига чиқиб, катта харсангтош устига кўтарилсанг, шунақа тиниқ эшитиладики…\n— Қўшнимнинг деворини тагига боришим билан антенна кўринади, сал қимирласанг йўқолади.\nҚишлоққа борсам, энг аввало, шаҳарга телефон қилиш учун қаерда антенна яхши чиқишини билиб оламан. Шунақа уддабуронлар пайдо бўлибдики, қайсидир телефонга SМS юбориб, телефонларини қўлларида ўйнатиб, тўлқин тутишади. Бир гал қиш пайти, молхона томига чиқиб, тўлқин тутаётган эдим, оёқ қурғур сирғаниб, пастга шунақа шўнғидимки…\nҚишлоғимизнинг ўртасида тошдан қилинган девор бор. Қир томонга ўтишга эринганлар, томга, дарахтнинг устига чиқолмайдиганлар шу жойга келиб, деворнинг устига турнақатор бўлиб тизилишади-да, шаҳарга, туман марказига, яна аллақаерларга қўнғироқ қилишади. Биров ҳингир-ҳингир қилади, бошқа биров томоғини қириб гаплашади. Берилиб кетиб девордан пастга қулаганлар қанча.\nМана, бугун ҳам дадамга телефон қилаяпман. Пул тугаганига анча бўлди. Аммо боғланишнинг иложи йўқ. Нуқул: “Телефон хизмат доирасидан ташқарида” дейди қизи тушмагур. “Дадангиз тошдевордан анча узоқда” деса бўлади-ку? Ё қишлоқдошлар деворни бузиб, ўрнига замонавий телефон станцияси қуришаётганмикин-а? Шундай бўлиши ҳам мумкин. Ўтган гал борганимда қулоғимга чалингандай бўлувди. Шундай бўлса борми, роса мириқиб гаплашамиз-да…\nРукнларАзиз Норқулов (1984)\n← Аввалги Аввалги Абдулла Айизов. Раис (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Хорхе Луис Борхес. Бир жиноят тарихи (ҳикоя)


Россия Беларусга нефт узатишни бошлади\nРоссия ҳукумати Беларус нефтни қайта ишлаш заводларига нефт узатиш яна йўлга қўйилганини маълум қилди.\nРоссия Бош вазири ўринбосари Игор Сечинга таяниб, Интерфакс агентлигининг хабар қилишича, нефтни узатиш 3 январ куни бошланган. Беларус томони ҳам Россиядан нефт ола бошлаганини тасдиқлади.\nАйни пайтда Россия Бош вазири Владимир Путин ҳам яқин келажак ичида Беларусга нефт етказиб бериш бўйича келишувга эришилишига умид билдирди.\nЯкшанба куни Беларус томони Москванинг ўз нефти учун баланд миқдорда солиқ тўлашни талаб қилаётгани ўтган йили бу давлатлар ўртасида эришилган божхоналар иттифоқи тўғрисидаги келишувга зид эканини айтган эди.


Савил кетган новвос нидоси - Ishonch.uz\nБош саҳифа Бош саҳифа Савил кетган новвос нидоси\nСавил кетган новвос нидоси\nҚўшработлик Омонбойнинг ҳўкизиман. Бироз чапани, аммо соддагина эгам бор. Ҳўкиз боқиб, сўқим тайёрлашга ишқибоз. Бузоқлигимдан уч йил етаклади. Топган тутганини едирди. Етилганимда, бозорга етаклади. Талашиб тортишишнинг «каттаси» мол бозорида бўлар экан. Даллоллар эгам иккимизни ўртага олди…\n– Ҳали тайёр бўлмабди-ку, боқолмабсиз-да, – деди бошига танкчилар қалпоғини кийиб олган илк харидор белимга шапатилаб. Сўнгра думимни чунонам бурадики, бўкириб юборай дедим. – Қўлни беринг, бу бузоқчанинг баҳоси 5 миллион сўм. Биламан, дидингиз баландроқ. Аммо биз ҳам еталаймиз. Машинага ортамиз, харажат қиламиз.\nАввал думимни, сўнгра дилимни оғритган найновни «зўр пул бўлди, беринг», дея чувлашиб атрофдаги даллоллар қўллаб-қувватлашди. Ҳақорату пастга уришларга эгам ҳурмати тишимни тишимга қўйиб чидадим. Бозордаги икки уч-соатлик тортишувлар, қўл силташлардан шалвираб қолган эгам бечоранинг тарвузи қўлтиғидан тушди.\nТомоғидан қисиб, менга едирган, туну кун ухламай қилган меҳнатларининг баҳоси шу бўлдими? Бу ҳақсизликни кўргандан бўғзимга пичоқ қадалгани минг маротаба афзал эди. «Отанг бозор, онанг бозор» деганларидек, бозордаги нарх дўкондаги гўшт нархининг тенг ярми бўлар экан. Хуллас, уйга қайтадиган бўлдик. Эгамнинг юзига қарашга, қани энди, бет бўлса…\nКейин уйга маҳалланинг қассоби келди.\n– Килосини 55 минг сўмдан сўйиб оламан, – деди қассоб аъзойи баданимни эзғилаб. – Териси, ёғи, жигарини ташлаб берасиз. Пулини ўн кундан сўнг оласиз…\n– Бозорда бир кило гўштни 65 минг сўмдан оляпмиз, – деди эгам сал қизишиб, – сал келиштиринг. Пул керак…\nСавдо яна келишмади.\nБир неча кундан сўнг эгам аёлига дардини ёраётгани қулоғимга чалиниб қолди. «Биронта қассоб 55 минг сўмдан оширмади, эртага Иштихонга бораман. Балки инсофли қассоб топилиб қолар».\nЭгам кетди. Қани энди нархи фалон пул бўлган қум аралаш кунжара томоғимдан ўтса. Боғи 20 минг сўм бўлган сомонни-ку шу хонадон ҳурмати учун кавшаётгандим. У ҳам бўғзимга тиқилди…\nКечки пайт эгамнинг «оғзи қулоғида» уйга кириб келди.\n– Дунёда инсофли одамлар ҳам бор, – деди бекамга мамнун. – Иштихон бозорининг шундоқ биқинида жойлашган дўкон соҳиби бўлган қассоб килосига 60 минг сўмдан пул бераман деяпти. Пулини бир ҳафтада тўғрилаб берармиш. Ўзи машина жўнатиб, кушхонага олиб кетар экан…\nХушхабардан ўйноқлаб юбордим. Бир бўкирай дедим-у, семирганимдан овозим ҳам хириллаб қолган-да… Хайрият. Эгамнинг мушкули осон бўладиган бўлди.\nИхчамгина юк машинасида кушхонага кетдик. Бўғзимга қадалган тиғдан руҳим кўкка учди…\nЭнди «арши аъло»да ҳаловат кўраман, деб хато ўйлаган эканман. Ҳаммаси хомхаёл бўлиб чиқди. Бир ҳафтадан сўнг менга меҳрини берган инсон чеҳрасига бир разм солгим келиб қолди…\nАммо қуёш тафти ва ўйдан юзлари қорайган эгам қассобхона эшиги тагида мунғайиб ўтирган экан. Қассоб эса уни алдамоқда: «Фалонда, писмадон бўлди, ака, икки-уч кун сабр қиласиз энди».\nСалкам 100 километрдан келган эгам шалвираб уйига қайтди. Ваъдалашилган кун яна Иштихонга келди. Қассоб йўқ. Шогирди елка қисди. Қассоб қўнғироқни зўрға кўтариб, яқини ўсал бўлиб ётганини айтди, бошида ўтирганмиш…\nЯна бир ҳафтадан сўнг… Бу гал қассобнинг писмадони шу тунда инфаркт олиб, мен қатори у дунёга кетай-кетай деб турганмиш.\nЯна бир ҳафтадан кейин… Бу гал қассобнинг хотини гўшакни кўтариб, эри касал бўлиб, текширтиришга кетганини маълум қилди…\nАммо мен билардимки, буларнинг ҳаммаси ёлғон. Қассоб иймонини сотиб, пулни беришни пайсалга соларди.\nКейин билдимки, руҳи безовта бўлиб юрган битта мен эмас эканман. Нуробод яйловларида парваришланган юз бошга яқин қўй ҳам бутун аршу аълони бошига кўтаришди: тулкилик қилаётган қассоб дастидан дод деб…\nЭнди бир гап айтай. Мол бўлсам-да, раҳмим келди: эгам бечорага қийин бўлди. Бу қассоб деганларининг айримлари жуда ҳаддидан ошиб кетибди. Уларни тартибга оладиган тизим борми? Чорвадор етиштирган гўштни қаерга сотади? Уни ким қонуний ҳужжат билан харид қилади?\nБу саволларга жавоб йўқ…\nЎзим кўрдимки, ҳаммаси оғзаки келишув. Лафз ҳисобига ҳал этилмоқда. Беш қўл баробар бўлмаганидек, баъзи каззоб (узр, қассоб)лар бундан фойдаланиб қолиш пайида…\nГарчи насияга сўқимга кетган бўлсам-да, мени парваришлаган, меҳр билан боққан эгам ҳурмати руҳимни безовта қилаётган саволлар бор…\nЧорвадор сўқимнинг гўштини топшириб, ўша куни ғазнадан пулини олиб кетадиган кунлар келармикан?\nАгар шундай ишончли тизим яратилса, мол боқишга иштиёқ ҳам, рағбат ҳам кучаярмиди. Нарх-наво эпақага келармиди. Менга ўхшаб савил кетган новвосларнинг оҳу ноласи ҳам барҳам топарди…\nСўнгги нолам шуки, мутасаддилар бу ҳақда бош қотиришса, ҳам чорвадорга, ҳам элга яхши бўларди…\nМасал фельетонни новвос эгаси билан\nмулоқот асосида «Ishonch» мухбири\nАввалги саҳифаИмтиёзли даволанишнинг шаффоф тизими жорий этилади\nКейинги мақолаЯнги Ўзбекистон ёшлари учун муҳим маърифатнома


ИЖРО ИШИ ҚЎЗҒАТИЛГАНИ ЭНДИ ТЕЛЕФОНГА SMS ШАКЛИДА КЕЛАДИ\nЖараён 05.04.2019 167\nҚарор ва янги тартиб\nШу йилнинг 12 мартида ижро тартибини янада соддалаштириш, суд ва бошқа органлар ҳужжатлари сўзсиз ва ўз вақтида ижро этилиши, жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳуқуқларини самарали ҳимоя қилиш ва ортиқча оворагарчиликларнинг олдини олиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг "Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш самарадорлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги қарори қабул қилинди.\nУнга мувофиқ, 2019 йил 1 апрелдан суд ҳужжатларини мажбурий ижро этиш жараёнига медиация институти жорий этилди. Медиация - келиб чиққан низони тарафлар ўзаро мақбул қарорга эришиши учун уларнинг ихтиёрий розилиги асосида медиатор кўмагида ҳал қилиш усули бўлиб, у амалга оширилаётган пайтда ижро иши 15 кундан кўп бўлмаган муддатга тўхтатиб турилади. Бунда томонлар ўртасида ижро предметига доир келишув расмийлаштирилган ҳолларда ижро иши юритиш тугатилади.\n2019 йил 1 июндан бошлаб ижро ҳужжати келиб тушгандан бир иш куни ичида ижро иши қўзғатилади (ҳозирда 3 кун ичида қўзғатилади). Ижро ҳаракатлари кўпи билан икки марта кечиктирилиши (аввал неча марта кечиктирилиши мумкинлиги қонунчиликда кўрсатилмаган) мумкин.\nШунингдек, 1 октябрдан mib.uz веб-сайтида бепул асосда ижро ҳаракатлари интерактив давлат хизмати тизими жорий этилади. Ушбу тизим орқали, жумладан, интернет тармоғи орқали ундирувчи ва қарздор томонидан ижро ҳаракатлари боришининг барча босқичларини кузатиш, қарзни онлайн тарзда тўлаш ва ижро ҳужжати бажарилганини қайд этиш мумкин бўлади.\nЎз навбатида Мажбурий ижро бюроси томонидан 2019 йил 1 октябрдан бошлаб ижро ҳужжатларининг ягона электрон базасини юритиш тартиби жорий қилинмоқда. Бу ижро ишларининг тенг ва мутаносиб тарзда тақсимланиши, сифатли бажарилиши ва энг муҳими бу жараёнга инсон омилининг таъсири бўлмаслигини таъминлайди.\nДастлаб бу амалиёт эксперимент тариқасида 1 октябрдан бюронинг Тошкент шаҳар Яккасарой тумани ва Навоий шаҳри бўлимларида жорий қилинади ва ижро ҳужжатларини давлат ижрочилари ўртасида автоматик тарзда тақсимлаш тартиби жорий қилинади.\nЭнди Мажбурий ижро бюроси органлари ҳам келиб тушган ижро ҳужжатлари бўйича бюро маълумотларини электрон тарзда юритади.\nЎз ўрнида, ундирувчи ёки қарздор электрон базасига кирган ҳолда ўзига боғлиқ ижро ҳужжати қайси босқичга келгани, ундириш жараёни қандай кетаётгани тўғрисида онлайн режимида маълумотлар олиш имконига эга бўлади.\nИжро иши қўзғатилгани ҳақидаги хабар ундирувчи ёки қарздорнинг электрон почтасига ёки мобиль телефонига SMS шаклида юборилади ва бунда хабарнинг юборилган ва унинг адресат томонидан олингани махсус автоматик тизим томонидан қайд қилиб борилади. Бу амалиёт "кўрмай қолдим", "бехабар эдим" каби турли тушунмовчиликларга, баҳоналарга чек қўйишга қаратилган.\nШунингдек, 2019 йил 1 октябрдан Мажбурий ижро бюросининг расмий веб-сайтида ижро ҳаракатларини автоматик мониторинг қилиш бўйича ҳақ олмасдан интерактив давлат хизматлари кўрсатиш тизимини татбиқ қилиш ижро жараёни иштирокчилари, умуман, аҳолига яратилаётган яна бир қулайлик саналади.\nҚарорга мувофиқ, МИБга шартнома-воситачилик асосларида сотишга топшириладиган мол-мулкни интернет-дўконлар жумладан, мобиль иловалар, электрон тўлов тизимлари орқали сотиш тартиби; давлат божлари, маъмурий жарималар ва бошқа тўловларни электрон тўлов тизимларидан фойдаланган ҳолда интернет орқали тўлаш бўйича давлат хизмати; маъмурий жаримага тортиш тўғрисидаги қарорларни ижро этишнинг соддалаштирилган тартиби жорий этилмоқда. Бунда жаримага тортиш тўғрисидаги қарор топширилган санадан бошлаб ўн беш кун ичида жарима миқдорининг 70 фоизи ихтиёрий равишда тўланган тақдирда қолган суммани тўлашдан озод этиш назарда тутилади.\nМухтасар айтганда, мазкур ўзгаришлар фуқароларимиз, ижро ҳаракатлари бўйича томонлар, шунингдек, кичик бизнес ва тадбиркорлик субъектларига қулай муҳит яратиш, ҳуқуқ ва манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш ҳамда ижро ҳаракатларида ортиқча вақт сарфига йўл қўймаслик, ҳуқуқий баҳс-мунозараларни ўзаро келишув асосида самарали ҳал қилишда муҳим аҳамиятга эга.\nМажбурий ижро бюроси вилоят бошқармаси бошлиғи ўринбосари


«Браво» концерти ҳақида: «Ўзбек миллати ҳали бу қадар шарманда бўлмаган»\nИкки-уч кундан бери Браво жамоаси ҳақида танқидий мавзуларга кўзим тушиб, ким экан у? деб, қарагим келди. Ўша эски масхарабозлар янги чопонда чиқибди. Беш кунда уч миллион тўрт юз мингдан ортиқ одам томоша қилибди, олтмиш олти мингдан ортиқ одам маъқуллик белгисини, ўн уч мингдан ортиғи ёқмади белгисини босибди. Ростини айтаман, ўтказиб-ўтказиб, у ер-бу ерини кўрдим, зўрға сабр қилдим. Ўзбек деган миллат бу қадар шарманда бўлмаган, ишонинг\nЕтти-саккиз ёшли болаларни олиб келган ота-оналар, аёлини ҳаёсиз аскияларни эшиттиришга қўлтиқлаб келган эр лар, саксонларни қоралаб қолган, оғзини ўзининг фарзандлари олдида катта-катта очиб кулишга уялиши керак бўлган аёллар, эрининг ёнгинасида ўтириб олиб, етти ёт бегона одамнинг сассиқ гапларига ҳиринглаётган хотинларни кўриб юракларим оғриб кетди. Бу миллатнинг эрлари бу қадар даюс бўлмаган\nКиритилди: 11:36 12.01.2019. Ўқилди: 13693 марта. Фикрлар сони: 0 та.\nХонанда Дилафрўз Жаҳонгир Отажоновнинг ундан бўса олганини қандай изоҳлади? (видео) (+18)\nЭртага баъзи ҳудудларда 42 даражагача иссиқ бўлиши мум...