Бу жуда нодир ҳолат.\nИккинчиси, гуноҳ амаллардан холи бўлмаган кишилар. Булар гуноҳдан қайтмаганларга ва тавба қилувчиларга ажралади.\nБилгил, тавба шифобахш доридир. Дарднинг ташхисини билмаган одам дардга нима даво бўлишини билмайди. Дори дардни келтириб чиқарувчи сабабларга зид бўлсагина давода маъно бўлади. Дарднинг давоси дардни келтириб чиқарувчи сабабларни йўқ қилишдан иборат. Бирор нарсани йўқ қилиш учун эса ўша нарсанинг зиддини юзага чиқармоқ зарур.\nГуноҳдан тийилмаслик дардининг сабаби – ғафлат ва шаҳват. Ғафлатнинг зидди – илм (огоҳлик), шаҳватнинг зидди – сабр, яъни, шаҳватга ундовчи сабабларнинг пайини қирқишга сабр билан чидашдир. Хатоларнинг боши ғафлатдир. Бу ҳақда айтилган:\n"Оллоҳ ундай кимсаларнинг дилларини, қулоқларини ва кўзларини муҳрлаб қўйгандир. Улар ғофил кимсалардир. Шак шубҳа йўқки улар охиратда зиён кўргувчилардир" (Наҳл, 108-109-оятлар).\nТавба дориси илмнинг ширинлиги билан сабрнинг аччиқлиги қориштириб тайёрланган маъжундир. Бамисоли шакарнинг ширинлиги ва сирканинг нордонлиги жамланиб, исканжабин ҳосил бўлгани каби. Дори сифатида қориштирилган бу иккала модданинг ҳар бири муолажада битта мақсадга хизмат қилади: сафрони қўзғовчи сабабларни даф этади. Гуноҳдан тийила билмаслик дардига чалинган қалбнинг муолажасини ҳам шундай тушунмоқ керак. Демак, бу муолажанинг асоси иккита: илм ва сабр.\n"Гуноҳдан тийила билмаслик дардини даволашда илмларнинг ҳаммаси ҳам фойдалими ё бунинг учун махсус илм керакми?" деган савол туғилса, билгилки, барча илмлар қалб дардига даводир. Лекин ҳар дарднинг ўз илми бор. Масалан, тиб илмини билиш барча касалликларнинг муолажасида фойда беради. Аммо ҳар бир иллат ўзига хос хусусияти билан бошқасидан фарқ қилади. Худди шунингдек, гуноҳдан тийила билмаслик дардининг ҳам ўзига хос хусусиятлари борки, уларни билмасдан туриб, бу касаллик ҳақида, унинг муолажаси билан шуғулланувчи илм тўғрисида сўз айтиш мушкул.\nКелинг, тасаввур қилишга осон бўлиши учун бу илмнинг хоссаларини бадан касалликларига қиёсан кўриб чиқайлик.\nБемор бир неча сабабларни тасдиқ этишга муҳтож. Қуйида уларни келтирамиз.\n1. Дард ва сиҳҳатнинг сабаблари бор. Киши ўз ихтиёри билан сабабларни яратувчи зот – Оллоҳнинг тартибига кўра ўша сабабларга боғланади. Бемор киши буни тасдиқ этишга муҳтож. Тиббиётга ишонч айни шу тасдиқдан келиб чиқади. Тиб илмига ишонмаган кимса муолажага маш-ғул бўлмайди. Натижада унга ўлим юзланади.\nМана шу қиёсга биноан айтадиган бўлсак, охират саодатига етишнинг бирдан бир сабаби – тоат, бадбахтликнинг сабаби эса, маъсият. Шариатнинг асосига иймон келтириш мана шудир. Хоҳ таҳқиқ, хоҳ тақлид йўли билан бўлсин, банда бу иймонга эга бўлмоғи лозим. Аслида бу йўлдаги таҳқиқ ҳам, тақлид ҳам иймон жумласидандир.\n2. Бемор киши муаййан бир табибни танлаб, унинг тиб илмида билимдон, бераётган кўрсатма ва маслаҳатларида ишончли ва тўғрисўз эканига инонмоғи лозим. Негаки, тиббиётга ишониб, табибга ишонмаса, бу иймондан фойда йўқ. Келтирилаётган мисолимизнинг илоҳий воқеликдаги қиёси шундай: Муҳаммад алайҳиссалом Оллоҳ таолонинг ҳақиқий расулидир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳар битта айтган сўзлари ҳақ, уларда на ёлғон, на ихтилоф бор.\n3. Бемор киши табибнинг огоҳлантиришини эшитмоғи лозим. Дейлик, табиб беморни мевалар истеъмолидан қайтарар экан, табиий равишда беморда меваларни еб қўйишдан чўчиш хавфи пайдо бўлади. Хавф кўпайиб боргани сайин, зарардан ҳимояланиш кафолати ҳам ортади. Бунинг диндаги қиёси шундай: мўмин киши Оллоҳнинг оятларини тинглайди, тақвога рағбат уйғотувчи гуноҳлардан ва кибр-ҳавога эргашишдан огоҳ этувчи хабарларга қулоқ тутади. Оят ва хабарлар орқали қулоғига қуйилган ҳар бир нарсани тасдиқ этади. Тасдиқ хавфни пайдо қилади, хавф сабрни кучайтиради. Сабр эса муолажанинг охирги устунидир.\n4. Бемор дардига тегишли жиҳатлар хусусида ва нималардан, қандай сақланиш лозимлиги ҳақида табибнинг айтганларини диққат билан тингламоғи керак. Чунки, табиб бошиданоқ, қандай ҳаракат ва ҳолатлар, қандай таом ва ичимликлар зарар эканини беморга батафсил билдиради. Муолажада барча беморлар бир хил нарсалардан парҳез қилиши шарт этилган. Шунингдек, битта дардга дунёдаги ҳамма дорилардан даво изланмайди. Ҳар иллатни даволашнинг махсус илми ва дориси бор. Бунинг диндаги мисоли шундай: ҳар бир банда дунёда мавжуд шаҳват ва гуноҳларнинг барчасига мубтало бўлолмайди. Балки, ҳар мўминнинг ўзигагина хос гуноҳи ё гуноҳлари бор.\nШу билан бирга, мўмин киши бу ишларнинг гуноҳ эканини, уларнинг офатлари ва зарари миқдорини, уларга қай тариқа сабр этилишини ва қилинган гуноҳлар каффорати қандай бўлишини билмоққа муҳтождир.\nБу илмлар билан дин табиблари, яъни, пайғамбарлар вориси бўлмиш олимлар шуғулланадилар. Осий ўз исёнини англар экан, табибга мурожаат этиб, ундан дори сўрайди. Табиб ким? Албатта, уламо. Қачонки, осий ўз қилмишининг гуноҳ эканини англашга қодир бўлмаса, олим унга буни англатиши, ё шаҳар, ё маҳалла, ё масжид каби маълум ҳудудга масъул бўлмоғи шарт. Бу жой аҳлларини доимий равишда дин ҳукмларидан хабардор этиб турмоғи, зарарни ҳақиқий фойдадан, бадбахтликни асл саодатдан фарқлай билишни ўргатиб бормоғи керак. Сўраса, жавоб бераман, деб таблиғни (динни етказиш) узрсиз кечиктириш уламога ёт табиат. Одамларнинг олим томон боришларига олимнинг ўзи мутасаддидир. Негаки, олимлар пайғамбарларнинг ворисларидир. Пайғамбарлар қавмини жаҳолатга ташлаб қўймадилар. Балки, даъватнинг илк кунларидан бошлаб, халқ орасига кириб, уларни ҳаққа чорладилар, ҳовлима-ҳовли юриб, одамларни ҳидоятга бошладилар. Чунки, қалби хаста кимсалар ўзларининг бемор эканини билмайдилар. Бамисоли, юзига оқ тушган киши ёнида ойна бўлмаса, то биров билдирмагунча, юзидаги оқни билмагани каби.\nДемак, бу вазифа барча уламога фарзи айндир. Худди шу мақсадда султонлар ҳар бир қишлоққа, ҳар бир маҳаллага дин фақиҳини тайин этмоғи лозим. Негаки, халқ жаҳолатга ботган, фарзандлар жаҳолат ичра дунёга кел-япти. Уларни диннинг асли ва тармоқларидан хабардор қилмоқ керак.\nДунё бир беморхона, ер остида фақат ўликлар, ер устида эса, беморларгина бор. Қалби хасталанганлар жисми хасталанганлардан кўра кўпроқ. Олимлар табиб, султонлар эса, беморхона бошқарувчиларидир. Олимнинг муолажасини қабул қилмаган осийни ёмонликдан тийиб қўйиш султонга топширилади. Худди, табибнинг айтганига итоат қилмайдиган ёки жинни бўлиб қолган беморни ўзи ва ўзгаларга етадиган зарардан ҳимоялаш мақсадида кишанлаб қўйиш учун қаровчисига топширилгани каби.\nТакрор айтамиз: қалб хасталиги жисм хасталигидан оғирдир. Бунинг учта сабаби бор. Биринчи сабаб шуки, бемор ўзининг бемор эканини билмайди. Иккинчи сабаб, қалб хасталигининг оқибати, жисм хасталиги оқибатига тескари ўлароқ, бу оламда юзага чиқмайди. Жисмоний хасталикнинг оқибати эса, ўлим экани ва инсон табиати ундан қочиши кундай равшан. Аммо ўлимдан кейинги нарсалар инсонга қоронғу.\nБинобарин, гуноҳларнинг оқибати қалбнинг ўлими билан натижаланади. Лекин бу ўлимни бу дунёда бу кўзлар билан кўриб бўлмайди. Қилмишларининг гуноҳ эканини билсалар-да, камдан-кам инсон гуноҳдан тийилади. Шунинг учун уларнинг қалб хасталигини Оллоҳга ҳавола этиб, ўзлари фақат баданий хасталиклар муолажаси билан банд бўлиб қолаётганини кўрасан.\nҲа, қалб хасталиги муолажасини буткул Оллоҳга топшириб, баданий хасталик муолажасида эса, зинҳор Оллоҳга таваккул қилмаётганига гувоҳ бўласан.\nУчинчи сабаб, қалб хасталигининг муолажаси оғирдир. Бу хасталикни табибсиз даволаб бўлмайди. Табиблар ким? Албатта, олимлардир. Афсуски, асримиз олимларининг ўзлари хасталикка чалиниб, ўзлари давога муҳтож бўлдилар. Олимларнинг бу нуқсони оммавий тус олган қалб хасталиги орасида кўринмай қолди. Ҳатто бу уларга тасалли бўлди. Натижада олимлар халқни чалғитдилар, дардни зиёда қиладиган дориларни уларга буюрдилар. Чунки, ўта ҳалокатли бўлган "ҳуббуд-дунё" (дунёни яхши кўриш) деб аталган ўлат чор тарафни эгаллаган эди. Бу дард табибларни ҳам тўла мағлуб қилди. Энди улар халқ-ни бу касалликдан огоҳ этишга қодир эмас эдилар. Нега? Чунки, ўзларига нисбатан ҳақли равишда шундай гаплар айтилишидан чўчирдилар: "Сизга нима бўлди? Ўзингиз бу дарддан қутулолмай туриб, яна бизга ундан қандай холос бўлиш йўлини ўргатмоқчимисиз?"\nШу сабабдан бу дард халқ орасида вабодек тарқалди, эмлаш йўллари кесилди, халқ табибларини тополмай, ҳалокатга юз тутди. Табиблар эса чалғитиш, адаштириш фанларини ўзлаштириш билан машғул. Кошки, улар насиҳат қилмасалар – алдамасалар эди! Кошки, улар ислоҳ қилмасалар – бузмасалар эди! Кошки, улар сукут қилсалар – гапирмасалар эди! Чунки, улар гапирсалар, уларнинг мавъизларини эшитган одамда дунёга рағбат, қалбларда дунёга мойиллик кучаяди. Бундай мавъизаларни тинглаш қулоққа ёқимли, табиат ҳам уларни осон қабул қилади. Натижада халқ бу ваъз мажлисларидан гуноҳларга журъатланган ва Оллоҳнинг фазлига ишончи ўта ортган ҳолда силжийди.\nҚачонки, табиб нодон ва хоин бўлса, беморни ҳалокатга судрайди. Чунки, унинг дориси заҳар, даволаш йўли ундан ҳам баттар.\nҚалб хасталигининг давоси иккита: хавф ва ражодир (умид). Кимда фақат хавф устивор бўлса, дунёдан тўла юз ўгиради. Тоқат қилиб бўлмас даражадаги юкни нафсига ортиб, ҳаётни унга танг этади. Бу киши хавф борасида ҳаддан ошган. Унга динда ражо ҳам борлигини эслатиб, ҳаракатларини тўғри ўзанга – мўътадил ҳолатга қайтариш лозим. Шунингдек, хоҳлагани ҳолда гуноҳлардан қайтмаётган, қилган гуноҳларини улуғ санаб, уларнинг кечирилишидан ноумид бўлаётган кишининг шифоси ҳам шу: умид дориси билан муолажа қилинади, тавбанинг қабул бўлишига умид уйғотилади. Шунда у шифо топиб, тавба сари қадам ташлайди. Лекин гуноҳ денгизига шўнғиган, бебош, мағрур кишиларга ражо дорисини қўллаб бўлмайди. Бу, бамисоли, иситмаси чиққан беморга асал бергандай гап. Нодон ва аҳмоқларгина бунга журъат қилади.\nДемак, табибларнинг бузилиши ҳалокатга олиб борувчи бедаво дарддир.\nСавол туғилиши мумкин: воиз халқ билан бирга бўлиши учун ваъз йўли қандай бўлмоғи керак?\nБуни мухтасар изоҳлаб бўлмайди. Билгилки, гуноҳдан тийилмаслик, доим гуноҳ қилавериш – бир тугун. Бу тугунни ечишнинг ва одамларни гуноҳларни тарк этишга ундашнинг тўрт хил йўли бор.\nБиринчиси, гуноҳкор ва осийлар қалбига хавф солувчи Қуръон оятларини зикр қилмоқ. Шунингдек, тегишли хабар ва асарларни келтирмоқ. Масалан, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ушбу сўзлари каби: "Тонг отиб, кун ёришган ҳар саҳар, кун ботиб, шафақлар йўқолган ҳар кеча борки, унда икки фаришта тўрт хил овозда бир-бирига дейди: "Кошки, бу халқ яратилмаса эди!" Бошқаси дейди: "Кошки, улар яратилганларидан сўнг нима учун яратилганларини билсалар эди!" Яна бири дейди: "Кошки, улар нима учун яратилганини билганларидан сўнг, билганларига амал қилсалар эди!" (Дайламий ривояти)\nБаъзи ривоятларда келади: "Кошки, улар илм мажлиси қуриб, билганларини бир-бирига эслатсалар эди". Бошқаси дейди: "Майли, улар билганларига амал қилмаган экан, кошки, қилган амалларига тавба этсалар эди".\nСалафлардан бири дейди: "Ўнг томондаги фаришта чап томондаги фариштага амирдир. Банда гуноҳ қилиб қўйса, ўнг томондаги фаришта чап томондаги фариштага: "Олти соат ўтгунча гуноҳини ёзмай тур", деб буюради. Агар банда тавба қилиб, мағфират тиласа, гуноҳи амаллар дафтарига ёзилмайди. Агар истиғфор айтмаса, гуноҳи амаллар дафтарига битилади".\nЯна шундай дейилади: "Қачонки, банда Оллоҳга исён қилар экан, бу осий банданинг оёғи остидаги ер уни ютиш учун Оллоҳдан изн сўрайди. Тепасидаги осмон ҳам парча-парча бўлиб, у осий банданинг устига қулаш учун Оллоҳдан изн сўрайди. Шунда Оллоҳ таоло ер ва осмонга дейди: "Бандамни тинч қўйинглар, унга муҳлат беринглар. Чунки, уни сизлар яратмадинглар. Агар яратганларингда эди, албатта унга раҳм қилган бўлардинглар. Балки, ҳали у Менга тавба қилар. Шунда Мен унинг гуноҳини мағфират қиламан. Балки, у қилмишини солиҳ амал билан ювар. Шунда Мен унинг ёмонликларини яхшиликка алмаштираман".\n"Албатта, Оллоҳ осмонлар ва ерни қулаб тушишдан ушлаб – асраб турур. Аниқки, агар улар қуласалар, У зотдан сўнг (яъни, Оллоҳдан ўзга) бирон кимса уларни тутиб тура олмас" (Фотир, 41-оят).\nУмар ибн Хаттоб розийаллоҳу анҳудан ривоят қилинади: "Муҳр арш устунига осиғлиқдир. Қачонки, бандалар Оллоҳ чегаралаган ҳудуддан чиқиб, ҳаромни ҳалол дея бошласалар, Оллоҳ у муҳрни аршдан ерга индириб, қалбларни ичидаги сирлари билан бирга муҳрлаб ташлайди" (Ибн Адий ва Ибн Ҳиббон ривояти).\nМужоҳид шундай ҳадисни келтиради: "Қалб очиқ кафтга ўхшайди. Худди бармоқлар битта-биттадан букилганда кафт ёпилгани каби қалб ҳам ҳар гуноҳ содир этилганида ёпилиб боради. Ҳатто охирида буткул бекилиб қолади. Мана шу қалбнинг муҳрланишидир" (Байҳақий ривояти).\nҲасан Басрий айтади: "Банда ва Оллоҳ ўртасида гуноҳлардан иборат маълум чегара бор. Агар банда шу чегарага етса, Оллоҳ унинг қалбини муҳрлаб қўяди. Кейин у яхшиликка муваффақ бўлолмайди".\nГуноҳларнинг қораланиши ва тавба қилувчиларнинг мақталиши хусусида хабар ва асарлар кўп. Агар воиз ўзини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг вориси деб ҳисобласа, унинг мавъизалари мана шундай хабарларга тўла бўлиши лозим. "Албатта, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам олтину кумушни эмас, илм ва ҳикматни мерос қолдирди. Ҳар бир олим ўз даражасида бу меросга ворисдир" (Бухорий ривояти).\nГуноҳларни тарк этишга ундашнинг иккинчи йўли пайғамбарлар ва ўтмишдаги солиҳ кишилар ҳақида, гуноҳлари туфайли уларнинг бошига тушган мусибатлар хусусида ҳикоя қилишдир. Қалбларини титратиб, уларда чуқур из қолдирувчи бу ҳикояларнинг халқ учун манфаати катта. Масалан Одам алайҳиссалом ҳақидаги ҳикояга қулоқ тутайлик.\n"Одам алайҳиссалом Оллоҳ манъ этган ўсимлик мевасидан еб қўйди. Шунда баданларини ёпиб турган жаннат зийнатлари уни тарк этиб, учиб кетди. Одам алайҳиссаломнинг аврати очилиб қолди. Гавҳар билан безалган тож унинг бошидан кўтарилишга ҳаё қилди. Жибрил алайҳиссалом келиб, Одам Атонинг бошидан тожни олди. Шу пайт арши аълодан нидо келди: "Иккалангиз (Одам ато ва Ҳаво момо) ҳам ҳузуримдан (ерга) тушинг. Кимки Менга исён қилса, Менга қўшни бўлолмайди". Ровий давом этиб, деди: "Мана энг аввалги гуноҳ! Мана унинг оқибати – бизни ҳабибимизга қўшничиликдан айирган, э воҳ!"\nМусо алайҳиссалом қиссасида келади: "Мусо алайҳиссалом Хизр алайҳиссаломдан сўради:\n– Қайси ишинг туфайли Оллоҳ таоло сенга ғайб илмини билдирди?\n– Оллоҳ таолони деб гуноҳларни тарк этганим учун, – деди Хизр алайҳиссалом".\nРивоят қилинади: "Шамол Сулаймон алайҳиссаломни борадиган манзилларига элтиб қўярди. Бир гал учиб борар эканлар, ногоҳон эгнига янги кўйлак кийгизилганини пайқаб қолдилар ва дилларидан, ажабо, наҳот, бу ишни шамол қилган бўлса-я, деган гумон ўтди ва шу заҳоти ерга "тап" этиб тушдилар. Шунда Сулаймон алайҳиссалом:\n– Э, нима қиляпсан, мен сенга буни буюрмадим-ку? – дедилар шамолдан норози бўлиб.\n– Оллоҳга итоат қилсанггина, сенга итоат қиламан, – деди унга шамол".\nРивоят қилинади: "Ёқуб алайҳиссаломга Оллоҳ таолодан ваҳий бўлди:\n– Сенинг ва ўғлинг Юсуфнинг орасига нима сабабдан айрилиқ солганимни биласанми?\n– Йўқ, билмайман? – деди Ёқуб алайҳиссалом.\n– Айрилиққа Юсуфнинг оға-иниларига айтган: "Мен сизлар ғафлатда қолиб, уни бўри еб кетишидан қўрқаман" (Юсуф,13-оят), деган сўзларинг сабаб бўлди. Нега уни бўри еб кетишидан қўрқдинг-у, Менга умид боғламадинг? Юсуфни сенга нима учун қайтарганимни биласанми? – деди Оллоҳ таоло.\n– Чунки, сен Мендан: "Шоядки, Оллоҳ уларнинг барчаларини (Юсуф, Бинямин ва катта ўғилларимни) бағримга қайтарса" (Юсуф, 83-оят), – деб умид қилдинг.\nБунга ўхшаш ҳикоятлар жуда кўп. Уларнинг Қуръон ва хабарларда ворид бўлиши бежиз эмас. Биз бу воқеаларга жиддий эътибор қилмоғимиз, улардан ибратланмоғимиз лозим. Ахир, пайғамбарлар (уларга Оллоҳнинг саломи бўлсин) кичик гуноҳлари учун шунчалик уқубатларга солинган экан, катта гуноҳларга ботган бизнинг аҳволимиз қандай бўлади?! Ҳа, жазонинг охиратга қолдирилмасдан, шу дунёда берилиши пайғамбарларнинг саодатидир! Бадбахт кимсаларга эса, гуноҳлари янада зиёда бўлиши учун муҳлат берилади. Улар бу дунёда гўё бахт-ли, шодмон ҳаёт кечирадилар-у, аслида гуноҳга чуқурроқ ботиб, ўзларини дўзахга ўтин қилиш учун ҳозирлайдилар.\nДемак, охират азобининг оғир ва шиддатли эканини эслатиш ҳам гуноҳдан тийилмаслик дардига даводир, тавбага олиб келувчи сабаблардандир.\nГуноҳларни тарк этишга ундашнинг учинчи йўли – бу дунёда гуноҳлар учун бериладиган жазонинг тез келишини инсонлар зеҳнида қарор топтириш. Чунки, банда мусибатга йўлиқар экан, албатта, бу унинг бирор жиноятига жазодир. Кўпинча, инсон ўзининг ҳаддан ортиқ нодонлиги туфайли охират ишига енгил қарайди, бу дунёдаги жазодан кўпроқ қўрқади. Демак, инсондаги мана шу хусусиятдан келиб чиққан ҳолда уни тавба томон буриш осонроқдир.\nДовуд ва Сулаймон пайғамбарлар (уларга Оллоҳнинг саломи бўлсин) қиссаларида ҳикоя этилгани каби, гуноҳи туфайли банданинг ризқи танг қилинса, баъзан қалблардан жой олган мартабасини йўқотиши, душманлари уни эгаллаб олиши мумкин. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дейдилар: "Банда содир этган гуноҳи туфайли ризқдан маҳрум бўлади" (Ибн Можа, Ҳаким ривояти).\nИбн Масъуд розийаллоҳу анҳу дейди: "Мен шундай ўйга келдимки, албатта, банда содир этган гуноҳи туфайли илмни унутади". Ибн Масъуднинг бу гапи Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг: "Ким бир гуноҳ қилса, ақл ундан ажралади ва ҳеч қачон қайтмайди", деган сўзлари маъносига яқин.\nСалафлардан бири дейди: "Лаънат юзнинг қаролиги эмас. Лаънат молдаги нуқсон ҳам эмас. Балки, ҳақиқий лаънат бир гуноҳдан шунга ўхшаш ёки ундан ҳам ёмонроқ бошқа бир гуноҳга ўтишдир".\nНақадар тўғри айтилган гап! Ҳақиқатан ҳам лаънат раҳмат даргоҳидан қувилиш, тавфиқ ризқидан маҳрум бўлишдир. Бу эса, энг катта маҳрумлик. Тасаввур қил: содир этилган битта гуноҳ инсонни иккинчи гуноҳга чорлайди. Шу тариқа гуноҳлар кўпайиб боради. Қарабсанки, банда гуноҳлари туфайли фойдали ризқдан – гуноҳлардан тўхташга сабаб бўлувчи олим ва солиҳлар мажлисидан маҳрум бўлади. Солиҳ кишиларнинг нафратига сазовор бўлгани учун Оллоҳ ҳам ундан нафратланади.\nҲикоя қилинади: "Орифлардан бири балчиқ йўлда эҳтиёт бўлиб, тўнининг этагини йиғиштириб кетаётган эди. Қўққисдан оёғи тойиб йиқилди. Кейин ўрнидан турди ва тўғри балчиқнинг ўртасидан юриб кетди, сўнг йиғлаб: "Менинг бу ҳолатим доимо гуноҳлардан сақланиб, кутилмаганда бир ё иккита гуноҳни содир этиб, кейин гуноҳлар денгизига шўнғиган банданинг аҳволига ўхшайди", – деди. Бу воқеа гуноҳнинг жазоси бошқа гуноҳга тортилиш билан ҳам ҳосил бўлишига ишорадир. Шунинг учун Фузайл айтади: "Замоннинг эврилишидан, дўстларнинг бевафолигидан қилаётган шикоятинг гуноҳларингнинг сенга қолдирган меросидир".\nШомлик сўфийлардан бири ҳикоя қилади: "Бир куни кетаётиб, чиройли насроний болага кўзим тушди. Тўхтаб, унга ажабланиб қараб турган эдим, ёнимдан дамашқлик Ибн Жало ўтиб қолди. У менинг қўлимдан тортди, сал хижолат бўлдим. Кейин дедим: "Эй Абу Абдуллоҳ! Субҳоналлоҳ! Шундай чиройли юз, шундай мукаммал санъатнинг қандай қилиб жаҳаннам учун яратилганига ажабланяпман?" Шунда Ибн Жало қўлимни сиқиб, деди: "Бу ишингнинг жазосини сал кейинроқ, албатта, кўрасан". Дарҳақиқат, ўттиз йилдан сўнг бу қилмишимнинг жазосини олдим".\nАбу Сулаймон Дороний дейди: "Иҳтилом ҳам жазодир".\nЯна айтади: "Киши гуноҳи туфайлигина жамоат намозини ўтказиб юборади".\nХабарда келади: "Замондан нолишингизнинг сабаби амалларингизнинг бузилганидир" (Байҳақий ривояти).\nЯна айтилади: "Оллоҳ таоло дейди: "Агар банда шаҳватини тоатимдан юқори қўйса, унга берадиганим энг кичик жазо – муножотим лаззатидан уни маҳрум қиламан" (Ғариб ҳадис, ровийи номаълум).\nАбу Амр ибн Улвон ҳикоя қилади: "Бир куни намоз ўқиётиб, қиём ҳолатида турганимда қалбимни дунё истаклари чулғаб олди, орзу-ҳавасларга берилдим. Шунда дафъатан тиззаларим букилиб, жойнамоз устига ўтириб қолдим. Қарасам, баданимнинг ҳамма ёғи қорайган. Уч кунгача аъзои баданим ёниб, кўчага қадам босмадим. Шу уч кун ичида ҳаммомдан чиқмасдан, қорайган баданимни ювиш билан машғул бўлдим. Лекин ювганим сайин баданим баттар қораяр эди. Тўртинчи куни Жунайд Бағдодий мени ҳузурига чорлади. Мен ўшанда Ироқнинг Риққа шаҳрида, Жунайд эса Бағдодда эди. Унинг ҳузурига бордим. Жунайд мени кўриб деди: "Оллоҳнинг олдида туриб, нафсингни шаҳват билан қувонтиришга уялмадингми? Ҳатто, шаҳват сени тўла эгаллади, Оллоҳдан узоқлашдинг. Агар сен учун Оллоҳга ёлвориб, гуноҳингни кечиришини сўрамаганимда, Қиёматда мана шу қора юз билан Оллоҳга рўбарў бўлар эдинг".\nБилгилки, банда гуноҳ қилса, қалб юзи қораяди. Агар у саодатманд бўлса, гуноҳдан тезроқ тийилиши учун ичдаги қоралик ташига чиқади. Агар у бадбахт бўлса, қоралик ичида яширин бўлиб, ўзи ҳам уни сезмайди. Натижада гуноҳга берилади, жаҳаннамга тушиши муқаррар бўлади.\nГуноҳларнинг бу дунёда қашшоқлик, хасталик ва бошқа офатларга сабаб бўлиши ҳақида келган хабарлар кўп. Киши гуноҳ содир этганидан сўнг шу гуноҳнинг сифатига эга бўлиши ҳам гуноҳнинг бу дунёдаги мусибатидандир. Негаки, киши нимага мубтало бўлса, бу унга жазо ва шу нарса уни гўзал ризқдан маҳрум қилади, бадбахтлик устига бадбахтлик келтиради. Агар бир неъматга етишса, бу неъмат унга тузоқ вазифасини ўтайди. Тузоққа илиниб, шукр неъматидан маҳрум бўлади, ҳатто нонкўрлиги учун жазоланади.\nОллоҳга итоат этган киши эса тоатнинг баракотидан кўп неъматларга эришади. Бу унинг ибодати ва шукронасига берилган мукофот. Унга юзланган ҳар бир бало гуноҳларига каффорат ва юксак мақомларга сабабдир.\nГуноҳларни тарк этишга ундашнинг тўртинчи йўли маст қилувчи ичкилик ичиш, зино, ўғирлик, одам ўлдириш, ғийбат, кибр, ҳасад каби гуноҳларнинг ҳар бири учун бериладиган жазоларни алоҳида-алоҳида эслатишдир. Чунки, эгасига айтилмаган гап, бамисоли, малҳамни жароҳатдан бошқа жойга суриш билан баробардир. Олим гўёки ҳозиқ табиб. Аввало, у беморнинг томир уришини ўлчайди. Ташқи ҳолатини кузатиб, ичдаги иллатларнинг ҳаракатини текширади. Кейин дарднинг муолажасига киришади. Олим ҳам инсон ҳолатининг аломатларига қараб, унинг яширин сифатларига назар солади. Кузатган нарсаларининг иллатини аниқлашда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга эргашади.\nБир киши Пайғамбар алайҳиссалом ҳузурларига келиб: "Эй Оллоҳнинг расули, менга мухтасаргина насиҳат қилинг", деди. "Ғазабланма!" дедилар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам.\nЯна бири деди: "Эй Оллоҳнинг расули, менга насиҳат қилинг". "Одамларнинг қўлидаги бойликдан умидингни уз. Асл бойлик шудир! Тамаъдан сақлан! Чунки тамаъ тайёр қашшоқликдир. Адо қилаётган намозинг видолашаётган одамнинг намозига ўхшасин. Ортидан узр сўраладиган ишлардан сақлан", дедилар Набий алайҳиссалом (Ибн Можа, Ҳаким ривояти).\nБир киши Муҳаммад ибн Восиъга:\n– Менга насиҳат қилинг", –деди.\n– Дунё ва охиратнинг подшоҳи бўлишга ҳаракат қил! – деб маслаҳат берди.\n– Бунга қандай эришаман?"– деди у.\n– Бу дунёда зуҳд билан машғул бўл,– деди Ибн Восиъ.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам аввалги сўровчида ғазаб аломатларини кўриб, уни ғазабдан қайтарганлари ёки кейинги сўровчида одамлардан таъма қилиш ва орзу-ҳавасга мойилликни кўриб, бу иллатлардан огоҳлантирганлари каби, Муҳаммад ибн Восиъ ҳам сўровчи кишида дунёга ҳарисликни кўриб, уни зуҳдга ундади.\nМуозга: "Менга насиҳат этинг", – деди бир киши. "Раҳмли бўлсанг, жаннатий бўлишинггга кафилман", – деди Муоз. Чунки у киши сўровчида қўполлик ва дилозорлик аломатларини сезгандай эди.\nСўровчининг ҳолатидан келиб чиқиб жавоб бериш жавоб берувчининг ҳолига кўра гапиришдан афзалдир.\nОллоҳ раҳматига олсин, Муовия: "Менга қисқагина насиҳат қилинг",– деб Оиша онамиз розийаллоҳу анҳога мактуб жўнатди. Оиша онамиз розийаллоҳу анҳо мактубида дедилар: "Оишадан Муовияга. Сенга Оллоҳнинг саломи бўлсин. Амма баъд. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шундай деганларини эшитганман: "Кимки одамларнинг нафратига сабаб бўлса ҳам, Оллоҳ розилигини истаса, Оллоҳ уни одамларга муҳтож қилмайди. Кимки одамларнинг розилиги йўлида Оллоҳнинг ғазаби келадиган ишни хоҳласа, Оллоҳ уни ўша одамларга топшириб қўяди. Вассалом!" (Термизий, Ҳаким ривояти).\nҚара, Оллоҳ рози бўлсин, Ойиша онамиз халқни бошқарувчи ҳокимларга юзма-юз бўладиган офатни қандай билдиряптилар! Бу офат нима? Халқнинг риоясини қиламан деб, уларнинг розилигини исташ.\nЯна бир мактубда Оиша онамиз розийаллоҳу анҳо ёзиб юборган эдилар: "Оллоҳдан қўрқ! Чунки, Оллоҳдан қўрқсанггина, Оллоҳ сени одамларнинг ёмонлигидан сақлайди. Агар сен одамлардан қўрқсанг, одамлар сени Оллоҳдан етадиган биронта балодан қутқара олмас. Вассалом".\nДемак, ҳар бир насиҳатгўй насиҳат сўраётган кишининг яширин сифатларига, унинг аҳволи руҳиясига жиддий эътибор қилмоғи лозим. Ана шунда унинг диққати муносиб ва муҳим нуқтага қаратилган бўлади. Чунки, шариатнинг барча жиҳатларини ҳар бир кишига тушунтиришнинг имкони йўқ. Қолаверса, насиҳат сўраган кишига ҳожати бўлмаган нарсаларни гапириш вақтни зоеъ қилишдан бошқа нарса эмас.\nАгар воиз бутун жамоатга гапирса ёки кимдир ундан мавъиза қилишни сўраса-ю, у эса сўровчининг ботиний ҳолатини илғаб ололмаса, нима қилади?\nБилгилки, бундай вазиятда бутун халқ ёки кўпчилик эҳтиёж сезадиган умумий мавзуда мавъиза қилинади. Шариат илмида озиқлар ҳам, дори-дармонлар ҳам бор. Озиқлар ҳамма учун, дори-дармонлар иллат эгалари учун. Битта мисол:\nБир киши Абу Саид Худрийга:\n– Улуғ ва қудратли зот Оллоҳга тақво қил! Тақво – барча хайрнинг боши. Нафсга қарши жиҳодни маҳкам тут! Жиҳод исломдаги роҳибликдир. Қуръон ўқи! Тиловат сен учун замин аҳли орасида нур, само аҳли орасида зикрдир. Фақат хайрни гапир, йўқса, сукут қил! Шундагина шайтонни мағлуб этасан, – деди Абу Саид Худрий.\nБир киши Ҳасан Басрийга: "Менга насиҳат қилинг", – деди. Шунда Ҳасан Басрий айтди: "Оллоҳнинг амрини азиз бил, Оллоҳ сени азиз қилади".\nЛуқмон ўғлига деди: "Эй ўғлим! Тиззангни олимлар тиззасига яқин тут, уларнинг мажлисларида бўл! Улар билан мужодала қилма, нафратига йўлиқасан. Дунёдан насибангни ол. Касб этиб топган нарсангнинг кўпроғини охиратинг учун сарфла. Дунёдан бутунлай юз ўгириб, кимларгадир ва кимларнингдир бўйнида юк бўлиб қолишдан сақлан. Тутган рўзанг шаҳватингни синдирсин. Агар намозингга зарар етказса, рўза тутма. Чунки, намоз рўзадан афзалдир. Аҳмоқлар билан ҳамсуҳбат бўлма, иккиюзламачиларга аралашма".\nЯна деди: "Эй ўғлим! Сабабсиз кулма, мақсадсиз юрма. ўзинг учун аҳамияти бўлмаган нарса ҳақида савол берма. ўз молингни зоеъ этма, ўзганинг молини ислоҳ эт. Охират учун ҳозирлаган амалинг – ўз молинг, эътиборсиз тарк этган амалинг ўзганинг молидир. Эй ўғлим! Ким раҳмли бўлса, раҳматга сазовор. Ким хомуш бўлса, омонлик унга ёр. Ким хайрни гапирса, давлатига давлат қўшилади. Ким ёмонликни деса, маъсият узра маъсиятга ботади..."\nБир киши Абу Ҳозимга: "Менга насиҳат қилинг", – деди. "Ўлим келган пайтда ғанимат бўладиган ҳар бир ишни ҳозир қилиб қол. Ўлим келганида сенга мусибат бўладиган ҳар қандай ишдан узоқлаш", деди Абу Ҳозим.\nМусо алайҳиссалом Хизр алайҳисаломга: "Менга насиҳат қил", – деди. "Табассумли бўл, ғазабнок бўлма! Манфаат етказувчи бўл, зарар берувчи бўлма. Ўжарликни тарк эт. Ҳожати бўлмаган ерга юрма, сабабсиз кулма. Хато қилганнинг хатосини юзига солиб, изза қилма ўзингнинг хатоларингга йиғла, эй Имроннинг ўғли!" – деди Хизр алайҳиссалом.\nБир киши Муҳаммад ибн Каррамга: "Насиҳат қилинг", – деди. "Нафсинг розилиги йўлида қанчалик ҳаракат қилсанг, сени яратган Зотнинг розилиги йўлида шунчалик ҳаракат қил", – деди унга Ибн Каррам.\nЯна бир киши Ҳомид Лифофга: "Менга насиҳат қилинг, деди. "Қуръонни ғилофлаганинг каби динингни ҳам ғилофлаб ол, офатлар кири юқмасин", деди Ҳомид Лифоф. "Диннинг ғилофи нима?" – деб сўради ҳалиги киши. "Энг зарур нарсалардан бошқасида дунёни талаб қилмаслик, энг зарур ўринлардан ўзгасида кўп гапирмаслик, энг зарур вазиятдан бошқа пайтларда халққа аралашиб юрмаслик", – деди Ҳомид Лифоф.\nҲасан Басрий Умар ибн Абдулазизга шундай маънода мактуб ёзди: "Оллоҳ қўрқитган нарсадан қўрқ. Оллоҳ огоҳлантирган нарсадан огоҳ бўл. Бугун қўлингда бўлган нарсадан эртангги йўлга озиқ ҳозирла. Ҳушёр бўл, ўлим хабари аниқ келади. Вассалом".\nУмар ибн Абдулазиз насиҳат сўраб, Ҳасан Басрийга мактуб жўнатди. Ҳасан Басрий унга шундай насиҳат қилди: "Дарҳақиқат, олдингда улуғ қўрқинч ва даҳшатли ишлар турибди. Мушоҳада эт, ё нажот топасан, ё ҳалокатга юз тутасан. Билгилки, нафсини ҳисоб-китоб қилган одамнинг савдоси фойдали бўлди. Ким бундан ғофил қолди, савдоси касод бўлди. Амалининг оқибатига назар солган киши нажот топди, ҳавосига эргашган киши адашди. Ҳалимлик – бойлик. Оллоҳдан хавфи бисёр одам – хавфдан омон одам. Хавфдан омон одам ибратланувчидир. Ибратланган одам басират соҳибидир. Кимки басират эгаси экан, у фаҳмли зотдир. Фаҳмли зот Оллоҳни танувчи зотдир. Англа! Йўлдан тойган заҳоти, йўлга қайт! Пушаймонлик туғилган заҳоти, гуноҳлар ичидан суғурилиб чиқ. Билмасанг, сўра. Ғазаблансанг, ғазабингни бос!"\nМутарриф ибн Абдулазиз (Оллоҳ раҳматига олсин) Умар ибн Абдулазизга шундай мактуб ёзди: "Дарҳақиқат, дунё жазо уйидир. Ақли йўқ кимсалар дунё тўплайди. Илми йўқ кимсалар дунё билан ғурурланади. Эй мўминлар амири! Сен бу дунёда ўз жароҳатини даволаётган, дардининг оқибатидан қўрқиб, давонинг шиддатига сабр билан чидаётган киши каби бўл".\nУмар ибн Абдулазиз, Оллоҳ ундан рози бўлсин, Адий ибн Артога шундай мактуб ёзди: "Албатта, дунё Оллоҳ дўстларининг душмани ва Оллоҳ душманларининг ҳам душманидир. Чунки, дунё Оллоҳнинг дўстларига ғам келтиради, Оллоҳнинг душманларини эса алдайди".\nУмар ибн Абдуазиз волийлардан бирига шундай мактуб жўнатди: "Сен бандаларга зулм қилишга қодирсан, сенга шу имкон берилди. Агар бировга зулм этишга чоғлансанг, тепангда Оллоҳнинг қудрати борлигини эсла. Ёдда тут, одамларга етказган зулминг улардан кетади, аммо сенинг бўйнингда қолади. Улуғ ва қудратли Оллоҳ мазлумлар ҳаққини золимлардан олиб берувчи зотдир, вассалом!".\nДемак, бутун жамоатга қилинадиган ёки сўровчининг ботиний ҳолати илғаб олинмаган вазиятдаги насиҳат мана шу тарзда баён этилмоғи жоиз. Бундай мавъизалар, бамисоли, кўпчиликка хуш ёқадиган таомларга ўхшайди, кўнгилга тегмайди, руҳга озиқ бўлади. Лекин, қани у воизлар?.. Афсус, насиҳатлар эшиги ёпилди, гуноҳлар кўпайди, фасод авж олди. Халқ турли-туман байтларни тизиб, қуруқ ваъзлар билан алжирайдиган беамал воизларга йўлиқди. Улар ўзлари кўтара олмайдиган юкни елкага олмоқчи бўладилар, бефойда чиранадилар, кимларгадир тақлид қиладилар. Сўзлари қалбдан чиқмагани учун қалбларга етиб бормайди, виқору салобатлари тез ўчиб кетади. Бу воизлар мақтанчоқ мутакаббир, уларга қулоқ тутганлар эса зўрма-зўраки тингловчилардир. Буларнинг ҳар иккаласи ҳам ҳақиқатдан юз ўгирган, ҳақиқат карвонидан орқада қолган кишилардир.\nДемак, бемор учун илк муолажа табибни излашдан бошланади. Гуноҳлар учун ҳам муолажанинг аввали уламо излашдир. Бу иш муолажанинг рукнларидан, унинг йўлларидан биридир.\nМуолажа рукнларидан яна бири сабрдир. Бемор соғайишига зарар берувчи нарсаларни истеъмол қилгани учун ҳам хасталиги чўзилади. Ё ғафлат туфайли ёки шаҳват ғолиб келиб, зарарли нарсаларни истеъмол қилади. Юқорида айтилганлар ғафлатни даволаш йўли эди.\nБаъзан беморнинг зарарли нарсаларни ейишга истаги кучли бўлади. Бу шаҳват натижасидир. Шаҳватни даволаш учун бемор тақиқланган нарсалардаги улкан зарарни ҳис қилмоғи, кейин уларни кўз ўнгидан йўқотиб, шу суратдаги, фақат зарари йўқ нарсалар билан овунмоғи, сўнгра одат бўлиб қолган зарарли нарсаларни тарк қилганида етадиган аламга сабр этмоғи лозим. Бунда унга қўрқинч қуввати таянч бўлади. Хуллас, ҳар қандай ҳолатда аччиқ сабр таъмини тотмоқ зарур.\nГуноҳларга бўлган шаҳват ҳам шу йўл билан муолажа қилинади. Масалан, шаҳвати ғолиб келган йигит кўзини, қалбини ва аъзоларини тийишга қодир бўлмайди, шаҳвати кетидан ҳаллослаб чопади. Қачонки, гуноҳ нелигини англаса, шу хусусда келган оят ва ҳадисларни ўқиса, гуноҳдан тийилади. Ўшанда унинг Оллоҳдан қўрқинчи кучайиб, шаҳватга ундовчи сабаблардан узоқлашади. Шаҳватга ундайдиган ташқи сабаб – хоҳлаётган нарсанинг ҳозир бўлиши ва унга назар солишдир. Бунинг муолажаси хоҳланаётган нарсадан қочиш, ундан чекиниш орқали амалга ошади. Баъзи ички сабаблар ҳам шаҳватга ундаши мумкин. Масалан, лаззатли таомларни тановул қилиш. Бунинг муолажаси очлик ва доимий рўзадир. Бунинг учун сабр талаб қилинади. Сабр эса хавфдан туғилади. Хавф илмни тақозо этади. Илм басират ва фикр, эшитиш ва тақлид орқали ҳосил бўлади. Бунинг учун киши, аввало, зикр мажлисларида доимо ҳозир бўлмоғи, қулоқ лағвдан фориғ бўлиб, фақат қалбдан тингламоққа одатланиши лозим. Шубҳа йўқки, фаҳмлаш тўлиқ бўлса, қўрқинч пайдо бўлади. Қачонки қўрқинч кучайса, сабр қилиш осонроқ кечади ва муолажани излашга сабаблар юзага келади. Албатта бу ҳаракатлар сўнгида Оллоҳ тарафидан бўладиган тавфиқ ва енгилликка эришилади. Кимки хавфни тинглай билса, хавфни ҳис қилади. Хавфни ҳис этган одам гуноҳлардан сақланади, савоб умидида хайрли амаллар сари шошади, гўзал оқибатни, яъни жаннатни тасдиқ этади. Шунда Оллоҳ таоло унинг ишларини осон ва қулай қилиб қўяди. Кимки Оллоҳ йўлида хайр-саховат кўрсатишдан бахиллик қилса ва ўзини Оллоҳ ҳузуридаги ажрдан беҳожат билса ҳамда гўзал оқибатни, яъни, Оллоҳ ваъда қилган жаннатни ёлғон деса, Оллоҳ уни бадбахтликка сабаб бўлувчи оғир йўлга осонгина йўллаб қўяди. Топган дунёлари уни абадий ҳалокатдан қутқара олмайди.\nҲидоят йўлига чорламоқ пайғамбарлар зиммасида. Дунё ва охират Оллоҳникидир.\nШундай эътироз бўлиши мумкин: "Айтилганлардан келиб чиқадиган бўлсак, демак барча иш иймонга боғланган. Чунки, гуноҳни тарк этиш сабр билан, сабр хавфни англаш билан, хавф илм билан, илм гуноҳларнинг улкан зарарини тасдиқлаш билан ҳосил бўлади. Гуноҳларнинг улкан зарарини тасдиқлаш Оллоҳ ва Расулини тасдиқлаш, Оллоҳ ва Расулини тасдиқлаш эса айни иймондир. Лекин гуноҳ қилишда давом этаётган одам мўмин эмаслиги туфайли гуноҳдан қайтмаётган бўлса-чи?"\nБилгилки, кишининг гуноҳдан қайтмаётганига иймонининг йўқлиги эмас, балки иймонининг заифлиги сабаб бўлади. Зеро, ҳар бир мўмин гуноҳнинг Оллоҳ таолодан узоқлаштирувчи ва охиратда жазога гирифтор этгувчи сабаб эканини тасдиқлайди. Аммо унинг гуноҳга ботишининг бир неча сабаблари бор:\nБиринчиси, ваъда қилинган жазонинг ижроси ҳозир эмас, кейинроққа қолдирилгани, яъни, ғайб эканидир. Маълумки, инсон нафси нақд нарсадан таъсирланишга мойил. Яъни, нафснинг нақд нарсадан таъсирланиши ғойибда ваъда қилинган нарсадан таъсирланишига қараганда кучлироқдир.\nИккинчиси, гуноҳга ундовчи шаҳватлар доимо эгасига интизор, унга ошно тутингани ҳамоно бўйнидан қучиб олиши ва измига бўйсундирмагунича қўйиб юбормаслигидир.\nДарҳақиқат, кейин бўладиган ишлардан қўрқиб, ҳозир қўлида нақд бўлган нарсалардан айрилиш оғир. Оллоҳ таоло деди: "Йўқ, балки сизлар нақдни (дунёни) яхши кўрурсизлар" (Қиёмат, 20-оят): "Йўқ сизлар, дунё ҳаётини устун қўясиз" (Аъло, 16-оят).\nОллоҳ расули Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам дейдилар:\n"Жаннатнинг атрофи ёмонликлар билан, дўзахнинг атрофи шаҳватлар билан ўралгандир" (муттафақун алайҳ).\nОллоҳ таоло дўзахни яратиб, Жибрил алайҳиссаломга деди:\n– Бор, жаҳаннамга қара! Жибрил алайҳиссалом жаҳаннамга боқиб:\n– Улуғлигингга қасамки, жаҳаннам ҳақида эшитган биронта одам унга йўлолмайди. Кейин Оллоҳ таоло жаҳаннам атрофини шаҳватлар билан ўради ва Жибрилга:\n– Бор, жаҳаннамга қара, – деди. Шунда Жибрил алайҳиссалом жаҳаннамга боқиб:\n– Парвардигоро улуғлигингга қасам, энди бирор киши қолмасдан жаҳаннамга киришидан қўрқаяпман, – деди. Оллоҳ таоло жаннатни яратиб, Жибрилга деди:\n– Бор, жаннатга бир қара! Шунда Жибрил жаннатга боқиб:\n– Улуғлигингга қасамки, жаннат ҳақида эшитган одам, унга киришга шошилади, – деди. Кейин Оллоҳ таоло жаннат атрофини ёмонликлар билан ўраб, Жибрилга деди:\n– Бор, жаннатга қара! Жибрил алайҳиссалом жаннатга боқиб:\n– Эй қудратли Зот! Улуғлигингга қасам, энди бирорта одам унга киролмайди, деб қўрқаман, – деди (Абу Довуд, Термизий, Ҳаким ривояти).\nДемак, шаҳватнинг бугун вақтни бой бермасдан ёпирилиши ва жазонинг эртага – охиратга қадар кечиктирилиши туфайли инсон мўмин бўлатуриб, бебошликка юз буриши мумкин экан. Масалан, бетоб пайтида муздек сувни ичиб қўйган ҳар бир кишини тиббиётнинг аслини инкор қиляпти, десак, тўғри бўладими! Ахир у, тиббиётнинг асли нари турсин, ҳатто совуқ сувнинг бетоб кишига зарар етказишини ҳам инкор қилмаяпти-ку? Начора, банда шаҳвати ғолиб келиб, шундоқ ёнида турган муздек сувдан ичиб қўяди, сал кейинроқ юзага чиқадиган оқибатларга ўша пайтда парво қилмайди.\nУчинчиси, инсон табиатида "ҳали узоқ яшайман, умрим давомида тавбага улгураман" деган орзу-хаёлнинг мавжудлигидир.\nГуноҳкор мўмин кўпинча гуноҳдан тавба қилишга, ёмонликларни яхши амаллар билан ювишга азм этади. Чунки, у тавба туфайли гуноҳларнинг кечирилиши Оллоҳ тарафидан ваъда қилинганидан хабардор. Лекин табиатидаги "тавбага улгураман", деган ишонч уни алдаб қўяди, тавбани кечиктиришига сабаб бўлади. Иймон билан тавбани умид қилатуриб, гуноҳга йўналади.\nТўртинчиси, гуноҳлари авф этилишига ишониб қолиш.\nҲақиқий мўмин доимо гуноҳларга бериладиган жазонинг афвга айланиб кетиши мумкинлигига ишонади. Шунга кўра, у гуноҳ қилар экан, Оллоҳ таолонинг фазлига суянган ҳолда улуғ ва ҳар ишга қодир Зот тарафидан бўладиган авфга кўз тикади.\nДемак, иймонли бўлтуриб, гуноҳни давомли қилаверишнинг тўртта сабаби мана шулардир.\nҲа, гуноҳкор баъзан бешинчи сабаб туфайли ҳам иймон асосига зарар етказади. Бу сабаб – пайғамбарларнинг ростгўй бўлганларига шубҳа билан қараш. Оллоҳ асрасин, бу иш куфрдир. Бамисоли, табиб беморни зарарли нарсаларни истеъмол қилишдан огоҳлантирса-ю, бемор бу огоҳлантирувчининг тиб олими эканига ишонмасдан, у ҳақда шубҳага борса бу ҳаракат беморнинг табибга нисбатан куфри деб эътибор қилиниши аён.\nГуноҳга ундайдиган бешинчи сабабнинг муолажаси қандай бўлади, деб сўралса, бунинг давоси фикрдир. Яъни, ўлимнинг оёқ кийими боғичидан-да яқинроқ экани ҳақида фикрласак, жазо кунининг узоқ эмаслигини ҳис этамиз. Огоҳ бўл, қиёмат соати яқин! Нафс эса тинимсиз дунё кетидан чопмоқда, кунлар зоеъ кетмоқда. Бугун ғамламасам, эртага оч қоламан деган хавф билан денгизлар оша сузиб, заҳмат чекмоқда. Арзимас фойдани кўзлаб, бебаҳо, боқий ганжни бой бермоқда. Агар битта насроний табиб беморга совуқ сув ичишнинг зарарли эканини, ҳатто бу иш ўлимга ҳам сабабчи бўлишини айтса, совуқ сувни қанчалик яхши кўрмасин, бемор уни ичмайди. Зотан, инсон ўлимдан кейинги нарсалардан қўрқмас экан, ўлим пайтидаги алам бир лаҳзадир. Инсон, албатта бир кун дунёдан ўтади. Ажабо! Инсоннинг дунёда мавжуд бўлиш муддати унинг азалу абад йўқолишига нисбатан нима деган гап?! Қара, табиблигини бирон мўъжиза билан исботламаган зиммийнинг (мусулмонлар ҳимоясида бўлган ғайримуслим) гапи билан инсон энг лаззатли нарсаларни қандай тарк қилаётганини кўрмайсанми!\nБуни англаган инсон, шояд ўзига ўзи деса: "Оллоҳ берган мўъжизалар билан қувватланган пайғамбарларнинг сўзи табибликни даъво қилаётган, аслида табиблигига авом халқдан бошқа гувоҳи бўлмаган насронийнинг сўзидан паст бўлиши мумкинми? Наҳотки, шунга ҳам ақлим етмаган бўлса?! Дўзах азоби бу дунёдаги хасталик азобидан қандай енгил бўлиши мумкин? Ахир, охиратнинг бир куни бу дунёнинг эллик минг йили миқдорида эмасми?"\nМана шундай тафаккур билан банда нафсини ортиқча дунёвий лаззатлардан кечишга мажбур қилади. У дейди: "Саноқли кунлардан иборат умрнинг лаззатларини тарк этолмаётган эканман, уни абадул абад қандай тарк этаман? Сабрнинг аламига тоқат қилолмаётган эканман, дўзах аламига қандай чидайман? Агар ғаму роҳати, софлигию кири аралашган дунё зийнатлари мени шунчалик бехуд қилса, охират неъматлари олдида аҳволим қандай бўлади?"\nТавбани кечиктириш дардининг давоси ҳам фикрлаш билан амалга ошади. Масалан, дўзах аҳлининг кўпчилиги тавбани кечиктиргани учун фарёд қилиши ҳақида фикр қилган киши дарҳол тавбага келади. Тавбани кечиктирувчи одам ўзини гўё бу дунёда доимий қолмоқчидек тутади. Балки, у эртага бу дунёни тарк этар, балки тарк этмас. Лекин бугун тавба қилишга қодир бўлмаган киши эртага тавба қила оладими? Бугун уни тавбадан тўсган нарса шаҳватдан ўзга не бўлиши мумкин? Шу шаҳват эртага ҳам уни тавбадан тўсмаслигига ким гувоҳлик беролади? Йўқ, бу шаҳват ундан ажралмайди. Аксинча, эртага бу шаҳват унга маҳкамроқ ёпишади. Чунки, шаҳват одатланиш билан кучаяди. Одат билан мустаҳкамланган шаҳват бошқа шаҳватларга ўхшамайди. Тавбани кечиктирувчиларнинг ҳалокатига худди мана шу шаҳват сабаб бўлади. Улар ўхшаш нарсалардаги фарқни ажратадилару, лекин шаҳватларини тарк қилишда барча кунлар бир-бирига ўхшаш, машаққатларга тўла эканини англаб етолмайдилар.\nТавбани кечиктирувчиларни шунга ўхшатиш мумкин: Бир киши дарахтни илдизи билан қўпориб олиши лозим эди. Кўрдики, дарахт осонликча суғурилмайди, бунинг учун кўп машаққат сарфлаш керак. Шунда у: "Кел шуни янаги йил суғура қолай", деб бу ишни кейинги йилга қолдирди. Кейинги йил келиб кўрдики, дарахт олдингидан ҳам бақувват. Шундай қилиб, бу дарахт йилдан-йилга мустаҳкам бўла борди. У одам эса умр ўтган сайин заифлашиб, қувватдан қолди.\nДунёда бу одамнинг аҳмоқлигидан каттароқ аҳмоқлик борми? Қуввати борида заиф нарсага қарши турмади. Ўзини доимо кучли, у нарсани эса заифлигича қолади, деган гумонда бўлди. Оқибат, ўйлаганининг акси бўлиб чиқди, заиф кучга кириб, уни мағлуб этди.\nОллоҳ таолонинг кечиришига мунтазир бўлиб қолган кишининг мисоли, барча мол-дунёсини инфоқ қилиб, ўзи ва оиласини қашшоқлик гирдобига ташлаган, агар бирор харобадан хазина топса, шу билан Оллоҳ уларни ризқлантиришини кутаётган одамга ўхшайди. Демак, харобадан хазина топиш имкони қанчалик бўлса, авфга суяниб қолган кишининг кечирилиш имкони ҳам шунчаликдир. Бамисоли, тунда шаҳарни қароқчилар босишини кутиб, бутун бойлигини ҳовли саҳнида қолдирган одам каби. Ҳолбуки, уларни кўмишга ва яширишга қодир. Лекин буни қилмайди, ўзича дейди:\n"Оллоҳ таолонинг фазлидан умидворман. Оллоҳнинг ўзи уларни ғофил қолдирар ёки у золим қароқчиларни жазолаб, ҳовлимга етиб келмайдиган қилар? Ёхуд ҳовлимга етиб келган тақдирда, лоақал эшигим олдида Оллоҳ уларнинг жонини олар? Ахир, улар ҳам ўлади, ғафлатга ботади, тунда бунга ўхшаш воқеалар содир бўлган-ку! Бас, мен ҳам Оллоҳнинг фазлидан мана шуни кутяпман".\nТўғри, бундай ишлар бўлиши мумкин. Лекин мазкур ҳолатда бундай йўл тутиш ўтакетган аҳмоқлик ва жаҳолатдир.\nПайғамбарларнинг ростгўй бўлганлари хусусида шубҳага бориш куфр экани аён. Бу иллатнинг муолажаси пайғамбарларнинг ҳақгўйлигини тасдиқловчи сабабларни ўрганиш билан ҳосил бўлади. Лекин у сабаблар шу даражада кўпки, уларни санаб чиқишнинг имкони йўқ.\nМуолажанинг яна бири йўли: бу иллатни ақл доирасида озгина илм билан даволаш мумкин. Бундай хасталикка чалинган кишидан: "Оллоҳ мўъжизалари билан қувватланган пайғамбарларнинг айтганлари нотўғри бўлиши мумкинми? Ёки сиз бу ишни "бир пайтда кишининг икки жойда бўлиши имкондан ташқаридир", деган қарашингиз жумласига қўшиб қўясизми?" деб сўралади. Агар у: "Ҳа, буни ҳам шунга ўхшаш имконсиз иш деб биламан", деса, у аҳмоқларнинг энг аҳмоғидир. Агар: "Бу хусусда мен шубҳадаман", деса, айтилади: "Агар нотаниш бир киши сизга: "Ҳозир уйингдан чиққан пайтда, хонангга битта заҳарли илон ўрмалаб кириб, таомингни ялади", деса ва сиз бу иш бўлиши мумкинлигини билсангиз, таомни ейсизми ёки унинг гапига ишониб, гарчи жуда лаззатли бўлса ҳам, таомни тарк этасизми? Шунда у: "Албатта, бу таомни емайман. Чунки, у киши ёлғон гапирган бўлса, бой берадиган нарсам – ёлғиз шу таом. Бунга чидаш мумкин. Негаки очлик қийноғи қаттиқ бўлса ҳам, ўткинчи. Агар у киши рост гапирган бўлса-ю, мен заҳарли таомни есам, ҳаёт билан видолашишга тўғри келади. Бунинг алами қаттиқ, ўлим очликка сабр этишдан шиддатлироқдир", деса, унга айтилади: "Субҳоналлоҳ! Пайғамбарларнинг ҳар бир сўзи ҳақ эканини авлиё, уламо, ҳукамо ва барча ақл эгалари тасдиқлаб турса-ю, сиз бу тасдиқни орқага суриб, нотаниш ва айтганларида ўзгача ғараз бўлиши мумкин бўлган бир номаълум кишига ишоняпсиз? Охират кунига, яхши амалларга савоб, ёмон амалларга жазо берилишига ишонган одамнигина оқил дейиш мумкин. Агар сиз ёлғончига чиқарган пайғамбарлар ҳақгўй бўлиб чиқса, сиз мана шу ўткинчи, кир дунёнинг шаҳватларидан бошқа нарсани йўқотмайсиз".\nБундай фикрлаш, агар фикрловчи оқил бўлса, шубҳаларни кетказишга кифоя. Негаки, абадиятга нисбатан умр ҳеч нарса. Агар дунё донга тўлдирилса, бир қуш милён йилда бир дона еса, вақти келиб, бу донлар йўқолади, лекин абадиятдан ҳеч нарса камаймайди.\nШундай экан, нега оқил киши абадий саодат учун шаҳватдан нари борса, юз йил тийилмасин! Шунинг учун Абу Ало Аҳмад ибн Сулаймон Тануҳий Маарри дейди:\nМен дедим, ўлгандан сўнг тирилиш бор,\nМунажжиму табиблар қилди инкор.\nСўзингиз рост бўлса, менга не зарар,\nМен ҳақ бўлсам, сизнинг ҳолингиз душвор.\nОллоҳ рози бўлсин, Ҳазрати Али бу масаланинг моҳиятини фаҳмлашдан ақли ожизлик қилиб, шубҳага борган бир кишига деди: "Агар сенинг айтганинг рост бўлса, ҳаммамиз халос бўламиз. Агар акси бўлса, мен халос бўламан, сен ҳалок бўласан!"\nОқил киши барча ҳолатда хавфсиз йўлни танлайди.\nАгар: "Бу хусусда фикрлашни тарк этган, бу иш уларга оғир келган қалб эгаларининг аҳволи қандоқ бўлади? Бу қалб эгаларини, айниқса, шариатнинг аслига ва унинг тафсилотларига иймон келтирган кишиларни мана шундай фикрлашга қайтариш учун нима қилиш керак?" деб сўрасанг, айтай. Билгилки, инсонни бундай хатодан икки нарса тўсади.\nБиринчиси, фойдали фикр. Бу охират азоби, унинг шиддати ва даҳшатлари, абадий неъматдан маҳрум бўлган осийларнинг ҳасратлари ҳақидаги фикрдир. Қалб ундан қочади. Қалб ўйин-кулгу ва ҳузур-ҳаловатни янада зиёда қилиш учун дунё ишлари хусусида фикрлашдан лаззат олади.\nИккинчиси, тафаккурнинг дунё лаззатлари ва шаҳватларга бўйсунишдан тўсувчи машғулот эканидир. Инсон борки, ҳар бир ҳолатида, ҳар олган нафасида шаҳватга қуллик қилади. Ақл ҳам шаҳват измида. Ақл ҳийла тадбири билан банд, ҳар хил ҳийла билан шаҳватни юзага чиқариб лаззат олади. Фикр эса уни бундан манъ этади.\nБу иккала фикрдан тўсувчи иллатларнинг муолажаси қандай бўлади? Авваломбор, қалбга ўлим ва ундан кейинги нарсалар ҳақида фикрлашдан тўсиш нодонлик эканини англатмоқ лозим. У ўлим хавфини арзимас санаяпти-ю, лекин уни хотирлашдан қўрқяпти.\nЎлим ва ундан кейинги ҳолатлар тасаввурига дош беролмаяпти-ю, қандай қилиб ўлим келганида унинг шафқатсизликларига чидасин?\nФикр дунё лаззатларини кетказишга мажбур қилади ва охират лаззатларини бой бериш жуда катта йўқотиш эканини англатади. Чунки, охират лаззатининг сўнгги йўқ, унда кудурат йўқ, софлик бор. Дунёнинг ўткинчи лаззатлари эса тиниқликка бегона, ғам ва ғашликка қорилган қуйқадир.\nГуноҳлардан тавба этиб, тоатга юзланмоқ, Оллоҳ таолога мурожааат қилиб, лаззат топмоқ, Оллоҳнинг маърифати ва унсияти билан роҳатланмоқ нақадар гўзал! Оллоҳга тоат этувчи инсон амалига мукофот сифатида ибодат ҳаловатини, Оллоҳга қилаётган муножоти орқали якка-ю ягона Дўстини топади. Бу дунё саодати шундан ортиқ бўлмас. Агар бунга охират саодати ҳам қўшилса, нур устига нур!\nДемак, бу фикрлар Оллоҳдан қўрқинч туйғусини уйғотади. Қўрқинч эса лаззатлардан тийилишга чидаш қувватини пайдо қилади. Бу фикрлар туфайли мавъизалар самимиятга йўғрилади, қалб бу фикрлардан ўзига хос эслатмалар ва ибратлар олади. Натижада бу фикр инсон табиатига мувофиқлашиб, қалб унга мойил бўла боради. Хайрга сабаб бўлган фикр билан инсон табиати орасида мувофиқлик пайдо бўлиши айни тавфиқдир.\nРивоят қилинишича, Аммор ибн Ёсир ҳазрати Алининг ҳузурида ўрнидан туриб деди:\n–Эй мўминларнинг амири, бизга куфр ҳақида хабар беринг, куфр нимага асосланади?\n–Куфрнинг тўртта асоси бор: жафо, амо (кўрлик), ғафлат ва шак. Ким жафога мубтало бўлса, яъни, шафқатсиз бўлса, ҳақни арзимас билади, ёлғонни ёяди, олимларга нафратини сочади. Кимки кўр бўлса, зикрни унутади. Ким ғафлатга берилса, ҳидоятдан чалғийди. Ким шубҳага юз бурса, орзу-истакларга алданади, ҳасрат ва надомат уни эгаллайди. Оллоҳ тарафидан унга сонсиз балолар юзланади, – деди ҳазрати Али розийаллоҳу анҳу.\nФикрдан чалғитадиган, кишини ғафлатда қолдирадиган баъзи офатларни баён қилдик ва бу айтилганлар тавба хусусида фикрлашимиз учун кифоя қилади.


"Лазги" – дунё аҳлини Ўзбекистонга чорлайди. - Nurzamon.uz\n"Лазги" – дунё аҳлини Ўзбекистонга чорлайди.\n“Хоразм лазги рақси” ўзига хос ижро услуби ва жозибаси билан маълуму машҳур.\nДунёда саноқли рақслар қаторида ушбу рақс ҳам ЮНEСКО томонидан инсониятнинг номоддий маданий мероси рўйхатига киритилгани фикримиз тасдиғидир.\nМаълумотларга кўра, бугунга кунга қадар дунёнинг ана шундай бетакрор 6 та рақси ЮНEСКОнинг ушбу рўйхатига киритилган.\nПрезидентимиз Шавкат Мирзиёев 2020 йил 28 сентябр куни «Лазги» халқаро рақс фестивалини ташкил этиш ва ўтказиш тўғриси”ги қарорни имзолади. Унда ўзбек рақси санъати тарихида алоҳида ўрин эгаллаган «Хоразм лазги рақси»нинг асрий анъаналарини сақлаш, ривожлантириш мақсадида «Лазги» халқаро рақс фестивалини муносиб ўтказиш бўйича устувор вазифалар белгилаб берилган.\n– Президентимизнинг халқаро лазги фестивалини ўтказишга доир қарори эълон қилиниши бизни ғоят қувонтирди, – дейди Халқаро «Олтин мерос» хайрия жамоат фонди раиси Амирқул Каримов. – Ушбу рақснинг ЮНEСКО рўйхатига киритилиши номинацияни тақдим этган мамлакатдан маълум чоралар кўришни тақозо этади. Шу маънода, аввалроқ Лазги академиясининг ташкил этилиши ҳақидаги Президентимиз ташаббуси ғоят ўринли бўлди.\nНега деганда, мана Ҳиндистонни олайлик. Бу мамлакатга ҳинд рақсларини ўрганиш учун дунёнинг турли давлатларидан рақс ихлосмандлари келиб, рақс ўрганади. Рақсларимиз ниҳоятда беназир, жозибаси ҳинд рақсларидан ўтса-ўтадики, асло қолишмайди. Биз шу вақтгача рақсларимиз тарғиботи йўлида Хоразмда «Рақс сеҳри» фестивалини ўтказиб келар эдик. Эндиликда халқаро фестивал ўтказилиши миллий рақс санъатимиз дунё халқларининг нигоҳига тушиб, жаҳон маданиятини бойитишга хизмат қилади.\nХалқаро «Олтин мерос» хайрия жамоат фонди ҳамкор ташкилотлар билан биргаликда 2016 йилдан «Хоразм рақси – лазги» номинациясини ЮНEСКО номоддий мероси репрезентатив рўйхатига киритиш юзасидан фаолият бошлаганди. Бунда лазги тарихи ўрганилди, кенг тарғиб этилди. Санъатшунослар томонидан рисола, амалий қўлланма ва алоҳида китоблар ёзилди.\nНатижада, 2017 йил март ойида ЮНЕСКО ишлари бўйича Миллий комиссия ёрдамида ташкилот бош қароргоҳига тақдим этилди. У ерда турли маъмурий, ташкилий чоралар кўрилиб, 2019 йил 12 декабрь куни ЮНEСКОнинг Богота шаҳрида бўлиб ўтган мажлисида номинация бир овоздан репрезентатив рўйхатга кириши ҳақида қарор қабул қилинди.\n– Кўп асрлик бой ва бетакрор маданиятимизнинг ажралмас қисми бўлган миллий рақс санъати халқимиз маънавияти, бадиий-эстетик қарашларини юксалтириш, ёш авлодни миллий қадрият ва анъаналаримизга ҳурмат, Ватанга муҳаббат ва садоқат руҳида тарбиялаш борасидаги ўрни ва аҳамияти тобора ортиб бормоқда, – дейди «Умрбоқий мерос» Ўзбекистон маданияти ва санъати тарғибот маркази раҳбари Лутфия Мирзаева.\n– Миллий рақсларнинг жозибаси дилларга хушнудлик, кўтаринки кайфият олиб киради. Таралаётган асл истеъдод соҳибларининг куйлари садоларига сеҳрланиб қолишимиз ҳам бор гап. Миллий рақслармиз бизнинг маънавий меросимиз ҳисобланади. Биз улардан маънавий озуқа оламиз. Ҳар бир инсон ўз халқининг миллий мусиқаси ва қўшиқларидан руҳий қувват олиб яшайди. Ўзбек деган жуда катта қадимий халқнинг санъати, адабиёти ҳам буюк.\nЭнг гўзал рақс кишига чинакамига завқ берадиган, миллийликни тараннум этадиган рақсдир. Шундай рақслардан бири – "Хоразм лазги»сидир. «Лазги» рақсининг 2019 йилда ЮНEСКОнинг инсоният номоддий маданий мероси репрезентатив рўйхатига киритилиши унинг ўзбек халқининг бой маданий мероси эканлигидан далолатдир.\n«Умрбоқий мерос» Ўзбекистон маданияти ва санъати тарғибот маркази ушбу қарорни қўллаб-қувватлайди ва келгусида «Лазги» рақси, унинг бетакрор ижрочилари билан боғлиқ фаолиятни кенг жамоатчилик ўртасида тарғибот ишларини кучайтиради.


“Тайфан”да кўприк қурилмоқда – Сурхон тонги\nБош саҳифа / Жамият / “Тайфан”да кўприк қурилмоқда\nСентябр 8, 2018\tЖамият Изоҳ қолдириш 445 Кўрилди\nЙўл созлаганнинг, кўприк қурганнинг савоби катта, дейди доно халқимиз. Бундан бир неча йиллар илгари Қумқўрғон туманидаги “Жозиба” ҳамда “Тайфан” маҳаллаларини боғлайдиган кўприк йўқлиги муаммо эди. Бу ерда истиқомат қиладиган аҳоли йўл азобидан қийналарди.\nОққопчиғай селгасига жала қуйган пайтларда сел келиб, одамлар қатновда қийналиб, додини кимга айтарини билмасди. Бугун эса айни очиқлик ва ошкоралик, инсонларнинг дардини эшитиш ва уларга кўмаклашиш замони. Гапимизнинг исботи тайфанликларнинг ҳам мушкули осон бўлаётганида кўринади.\nНега дейсизми? Жорий йилнинг 18 июлидан бошлаб Алиев Рустам раҳбарлик қилиб келаётган “Хўшбоқали Ангор” хусусий корхонаси ташаббуси билан Оққопчиғай селгаси устига 27 метр узунликдаги кўприк қурилмоқда.\n— Темир-бетон конструкцияси асосида селга устига кўприк қураяпмиз, — дейди иш бош- қарувчи Бойбўри Сафаров. — Ҳозирда 13 нафар ишчи жалб қилинган бўлиб, қурилиш ишлари жадаллик билан кетмоқда. Кўприк қурилишини октябрь ойида тугатишни мўлжаллаяпмиз.\n“Тайфан” йўлида кўприк қурилаётганлигини кўриб, рости, беҳад қувондик. Ушбу кўприкдан кўплаб одамлар ишга, ўқишга, бозор-ўчарга қатнайди. Болалар эса мактаб ва боғчасига қийналмасдан бориб келади. Сел келишидан ҳавфсираб, кўприк йўқлигидан азият чекадиган одамларнинг кўзларида қувонч ёшлари, дилларида эса шукроналик. Газетамизнинг ўтган сонларидан бирида тайфанликлар кўприк йўқлигидан қийналаётгани борасида “Тайфанга кўприк керак” сарлавҳаси остида танқидий мақола чоп этилганди. Бу ердаги қурилиш ишларини кўриб, саъй-ҳаракатларимиз зое кетмаётгани, аҳолининг оғирини енгил қилишда ҳиссамиз борлигидан мамнунлигимиз бир қадар ошди.\nОлдинги Садоқатли бўлсин ўғлонинг\nКейинги Барчага намуна бўлайлик\nФеврал 27, 2017\t2,585


ЖАҲОН МИНБАРИДА ЯНГРАДИ ЖОН ҚАДАР АЗИЗ ТИЛИМ! | Interpress.uz\nБош саҳифаЯнгиликларЎзбекистонЖАҲОН МИНБАРИДА ЯНГРАДИ ЖОН ҚАДАР АЗИЗ ТИЛИМ!\nЖАҲОН МИНБАРИДА ЯНГРАДИ ЖОН ҚАДАР АЗИЗ ТИЛИМ!\n19:35 | 25-09-2020\nШундай лаҳзалар бўладики, улар том маънода тарихга муҳрланади. Хусусан, 2020 йилнинг 23 сентябрь санаси юртимиз тарихида, халқимиз ҳаётида олтин ҳарфлар билан битилди. Шу куни Президентимиз Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 75-сессиясида ўзбек тилида нутқ сўзлади. Тараққиёт ва юксалиш йўлидан дадил одимлаётган, илғор ва ташаббускор мамлакатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллаётган Ўзбекистон дунё минбарида ўз сўзини ўз она тилида айтиши оддий ҳодиса эмас, албатта. Бу аждодлари меросини бениҳоя қадрлайдиган, миллат шаъни ва ғурурини юксак тутадиган ҳар бир ўзбек учун шарафдир! Неча-неча асрлар мобайнида эътибордан четда қолиб келган, энди-энди қаддини ва қадрини тиклаётган она тилимизнинг жаҳон саҳнасида янграшидан ҳар қанча фахрлансак арзийди.\nБинобарин, тил — миллат ва давлатнинг бойлиги, унинг халқаро миқёсдаги ўрни ва нуфузини белгилайдиган воситадир.\nЭътироф этиш жоизки, ушбу нутқни юртдошларимиз билан бир қаторда жаҳонда ўзбек тилида сўзлашувчи аҳоли вакиллари ҳам чексиз ҳаяжон билан тинглади. Президентимизнинг ўзбек тилида, аниқ ва дадиллик билан умумбашарий масалаларга оид киритган таклифлари сессия иштирокчилари томонидан муносиб кутиб олинди.\nУшбу чинакам тарихий воқеа бизга ўзлигимиздан, теран илдизларга туташган миллатимиздан ғурурланишни ўргатди. Томиримиздаги қонимизда, вужудимиздаги жонимизда яшаётган тилимизнинг ҳар он, ҳар лаҳза биз учун азиз эканини англатди. Мамлакатимизда давлат тили нуфузи ва мавқеини ошириш, қадр-қимматини юксалтириш борасида амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларнинг нақадар муҳим эканини яна бир карра намоён этди. Зеро, Ватанни ва миллатни севган инсон унинг қадриятлари ва бойликларини ҳам кўз қорачиғидек асраб-авайлайди.\n“Дори-Дармон” АК Бошқарув Раисининг маслаҳатчиси


Кеча, бугун, эртага: Санжар Турсунов: «Ҳеч қачон, ҳеч қачон демайман» (2-қисм) / CHAMPIONAT.asia\n00:34Фил Невилл Англия аёллар терма жамоасини бошқаради 1 00:26Зидан Бенземага ҳуштак чалмасликларини сўради 5 23:54Лассана Диарра расман “ПСЖ” аъзосига айланди 12 23:25“Бристоль Сити”га қарши баҳс Гвардиола учун бош мураббийи сифатида 500- учрашув бўлади 4 23:15“Барселона” Маскеранонинг кетаётганини тасдиқлади 10 23:00Икки футболчиси қизил олган баҳсда АГМК "Заря"га йирик ҳисобда ютқазди 11 22:04Буни кўриш шарт! "Қизил иблислар" Алексис Санчесни қандай таништирди? ВИДЕО 16 21:55"Челси"нинг икки муҳим футболчиси "Арсенал" билан ўйнамайди 6 21:45Спортчилар ижтимоий тармоқларда 7 21:31Ким Бонг Гил: "Қўшимча бўлимларда футболчиларим чарчаб қолишди" 44 21:28Анхель Ди Мария: "Месси аллақачон энг буюк футболчи эканлигини исботлашга улгурди" 45 21:19Равшан Ҳайдаров: "Бугун ҳамма яхши ҳаракат қилди" 114 21:09“Сўғдиёна” мухлислари "Пахтакор" билан ўртоқлик учрашувини кўриш учун Тошкентга боришади 3 20:59Карикатура: Юрген Клопп - Робин Гуд 17 20:32"Арсенал" ёзда Бундеслигада порлаётган ўйинчини харид қилмоқчи 17\nКеча, бугун, эртага: Санжар Турсунов: «Ҳеч қачон, ҳеч қачон демайман» (2-қисм)\n18 сен 13:35\nЛойиҳамизнинг бу сафарги меҳмони, кўп йиллардан бери Россия чемпионатида фаолият олиб борётган, Ўзбекистоннинг 2012 йилдаги «энг яхши футболчиси» Санжар Турсунов бўлди.\nФутболчи билан ташкил этилган интервьюнинг биринчи қисмини сизларга тақдим этгандик. Навбат иккинчи қисмга.\n– Кўплаб давлатлар жамоа учун ажратиладиган пулларни клубда тенг тақсимланади, ҳар бир сохасига бир хил эътибор беришади. Бизда эса кўплаб клублар ажратилаётган пулларни фақат мураббий ва футболчига тикаяпти. Сиз айтган юқоридаги клубларгина, пулларни клубни бошқа штат ва ходимларига ҳам тенг тақсимлаяпти…\n– Ҳақиқатдан ҳам пул ажратилади. Ҳар йили озгина-озгинадан клуб инфраструктурасини ошириб борса бўлади. Бир йили чироқларни тўғирласин, бир йили майдон чимини. «Гулистон» билан ўйинни олсак, 45 даража иссиқда майдон қотиб қолган, етарлича суғорилмаган. Ечиниш хонаси ҳам талаб даражасида бўлмаган эди. Лекин шунда ҳам натижага эришаётган клуб ва клуб мухлисларига рахмат айтишим мумкин. Агар стадионлар зўр бўлса футболчини кайфияти ҳам кўтарилади. «Насаф»га борганимизда ҳаммамиз хурсанд бўлган эдик.\n– Йил бошида»Пахтакор» тарбияланувчиларига мастер класс кўрсатиб кетдингиз. Ёшлар учун юлдузлар билан учрашиш манавий озуқа бўла оладими?\n– Албатта. Биз ҳам бир пайтлар «Пахтакор»ни Қибрайдаги базасида машғулот ўтказар эдик. Шунда асосий таркиб жамоаласини машғулотларини томоша қилиб, баъзан стадионларда тўпни олиб берардик. Улардан ўрганиб ўзимиз ҳам шу нарсаларни қайтаришга ҳаракат қилардик.\n– ТВдан кўриб ҳам футболчи ўзига нимадир оладими?\n– Кўп нарсани. Ҳар бир чемпионатни ўзига яраша плюслари бўлади.\n– Қайси чемпионатни кўриб ўзимга кўпроқ билим олдим деб ўйлайсиз?\n– Испания чемпионатини кўриб пас оширишни, Англияда тезкор ҳаракат. Ҳар бир чемпионатни ўзига яраша устун томонлари бор.\n– Аҳмедов билан бирга «Локомотив»да фаолият олиб бордингиз. Аммо кейинчалик терма жамоани икки нафар етакчи футболчисини мураббийлар кўра олмади. Бугунги кунда кўплаб мураббийлар болаларни буцасини қимматбаҳолигига қараб баҳо беряпти. Кўплаб истеъдодлар эрта фаолиятини тугатиб юборишяпти…\n– Одил билан ўйнаган пайтларимиз, ўринбосарлар жамоасини ҳеч ким томоша қилмасди. Ўйин ўтса бўлди эди. Ўйин ўтмаса ҳам майли, ортиқча ҳаражат. Шунчаки регламентдан келиб чиқиб ўйинни ўтказиш лозим эди. Ўйиндан кейин Аҳмаджон ака Мусаев бизга ёрдам берар эдилар. Бошқалар учун биз керак эмас эдик. Ҳозир у одамлар клубда эмаслар. Масалан, Россияда ўринбосарлар ўртасидаги ўйинларни жамоани деярли барча вакиллари бориб томоша қиладилар. Ўринбосарларга катта эътибор қилиш орқали катта миқдордаги пулни тежаш мумкин. Агар сиз ёшларга қарамаса сизни ким кўради, ёнига бориб ўйнамайсизку!\n– Тенгдошларингиз орасида Сиздан кучли аммо фаолиятини тугатиб юборганлар борми?\n– Кўп! Маҳаллада ҳам баъзи дўстларим бўлар эди, биздан яхши ўйнашар эди. Энди ҳаммани ўз йўли бор, баъзи бирлар ўзи ялқовлик қилади, баъзиларни эса мураббийлар пайқамайди.\n– Россияга кетишингиз қандай бўлди?\n– Ўша йили жамоам Тошкентга йиғинга келган эди. Танишларим ўзимни синаб кўришим, аммо таниш-билишчилик қилиб ўртага тушмасликларини айтишди. Машғулотларим мураббий Кузнецовгага мақул келди ва мени олиб кетишди. Мураббийимиз ўша пайтда Россияни 1986 йилларда таваллуд топган ўсмирларига ҳам усьозлик қилган. Шу билан бирга «Иртиш»да ҳам ишлаган.\n– Иккинчи лигадан премьер-лигага чиқиб боришингиз анча омадли кечди…\n– Уч мавсум иккинчи лигада ўйнадим. Мавсум тугаганидан кейин минтақалар бўйича терма жамоалар ўртасида мусобақа бўлди. Бу мусобақа йил давомида бўлади ва унда деярли барча элит жамоаларни скаутлари келишади. Шунда мени «Волга» мураббийлари ўз жамоаларида кўришни исташди. Бу пайтда менга «Бунёдкор» жиддий қизиқиш билдираётган эди. Ўша пайтда жамоа шарафини Ривалдо ҳимоя қилар эди. Мен эса «Волга»да қолишни мақул кўрдим.\n– «Волга»даги илк мавсум ҳам ёмон чиқмади…\n– Илк мавсумдаёқ тўртинчи ўринни қўлга киритдик. Афсуски у пайтда 4 ўрин эгаси бугунгидек премьер-лигага чиқиш имкониятини бермасди. Лекин 4 ўриндан ҳамма қониқиш хосил қилди, келаси йили эса кучлилар сафига қўшилдик. Қисқа қилиб айтганда, фаолиятимни энг зўр пайтларини «Волга»да ўтказдим.\n– Кейин МТЖ. Илк маротаба Ўзбекистон терма жамоасидан таклифни қандай кутиб олдингиз?\n– Кўплаб футболчилар ўйнайдиган жамоаларга факс келади. Менда эса бундай бўлмади, Вадим Абрамовнинг ўзи биринчи лига ўйинини кўриш учун келган эди ва ўйиндан кейин МТЖнинг кенгайтирилган рўйхатига киритишини, Осиё Кубоги олдидан бўладиган йиғинда иштирок этишимни айтди. Албатта бу мен учун энг катта бахт эди. Айниқса ғалабаларга эришганимизда мухлисларни қувончини кўриб хурсанд бўласиз. Буни бир сўз билан ифодалаб бера олмаймиз.\n– Осиё Кубоги сўнгги 4 йилликдаги энг зўри бўлди. Менимча бу турнирни бундан 5 йил ўтиб ҳам эслаймиз…\n– Ўша мусобақада биз «Барселона» тактикасига ўхшаб ўйнашни бошладик. Ўйин сайин Абрамовни тушуна бошладик ва ўйинимиз ҳам чиқди.\n– Абрамов кўп вазиятда ҳимоячиларга кўп эътироз қилар эди. Ҳимоячини вазифасини тўпни майдонда чиқариб юбориш эмас, ҳужум бошлаш лозимлигини айтар эди. Ўзим гувохи бўлдим, сўнгги ўйинларда ҳимоячиларга, «мана сизлар энди футбол ўйнашни ўргандингиз» деб айтган эди. Ҳимоячини пас ўйнаши, ярим ҳимоячига енгиллик туғдирадими?\n– Россияда ҳам кўпинча ҳимоячилар тўпни тепиб юборишади. Бизда эса ҳимоя билан ярим ҳимояни бирлаштира олган эдик. Агар ҳимоячи тўпни тепаверса, ярим ҳимоячи кўприк остида қолиб кетгандек бўлади. Тўп устиздан ўтга, бўтга учиб юраверади. Ҳудди теннисдаги сетка ролини бажариб қоласиз.\n– Бўлар иш бўлди. ЖЧ саралашида муваффақияцизликка учрадик. Энди ҳатоларни қидириш, у бу кимга айбни ағдаришдан наф йўқ. Энди Осиё Кубогига жиддий тайёргалик кўришимиз керак. Ўзиздан келиб чиқиб, ҳатоларимдан якуний хулоса чиқардим деб ўйлайсизми?\n– Биз иштирокчимиз, демак, бизни ҳам айбимиз бор. 14 очко йиғиб ҳам ЖЧга чиқа олмаслик, тўплар нисбатини камлиги омадсизликдан бошқа нарса эмас. Иккита ўйинда ҳакамларга эътироз бўлмади, қолганларида… Ҳаммасини унутиш қийин бўлади, аммо бу нарса ҳамма МТЖга бефарқ бўлмаган одамларни қалбида қолиб кетди. Ливандан кейинги ўйиндан кейин биз ўзимизни ЖЧда деб тасаввур қилдик.\n– Агар Осиё Кубогига чиқа олмасак, буни мухлислар кўтара олишмайди. Айнан сўнгги Осиё Кубоги орқали бизни рақиблар жамоа сифатида ҳурмат қилишни бошлашди…\n– Бу нарсани биз ўйлай олмасак ҳам керак. Осиё Кубогига чиқа олмасликни ҳаёлимизга ҳам келтирмаслигимиз керак. Айбимизни шу мусобақада яхши натижа билангина ювишимиз мумкин.\n– Жуда кўпчилик учун бу саралаш босқичига сўнгги имконият бўлди. Ярим йил давомида Ўзбекистондаги базадан келиб чиқиб, Ўзбекистон терма жамоаси авлодлар алмашинувига тайёрми?\n– Бу саволизга мен жавоб бера олмайман. Буни кўпроқ мураббий ҳал қилади. Сўнгги йиғинда бир қатор ёшлар чақирилди. Козак, Искандеров ва Сергеевларни келажаги бор, аммо улар биттада қўшилиб кета олмайдилар. Уларни олдида бари-бир тажрибали ўйинчилар бўлиши керак. Баъзи ўйинлар асабий ўтади бундай вазиятда фахрийларни роли катта.\n– Мени чўчитаётгани, Эрон ва Кореяни ахволига тушиб қолиш. Лекин улар шунда ҳам ўз мақсадига эришди. Биз эса кучга тўлга пайтимиз имкониятни қўлдан бой бердик. Осиё Кубогида ёшлар босимга бардош бера оладими йўқми?\n– Буни вақт кўрсатади. Россияда ёшлар Eвропани ютганидан кўпчилик, мана шу ёшлар Россия миллий терма жамоасини келажаги бўлади деди. Лекин ҳозир ўша таркибдан бор йўғи 2-3 нафар футболчи асосий таркибга кирди.\nИлк маротаба «кеча, бугун, эртага» лойиҳамиз меҳмонига халқаро журналистика факультетининг 4-курс талабалари Диёра Отахонова ва Асал Собирова томонидан блиц саволлар берилди.\n– 11 метрли нуқтага яқинлашаётганингизда ҳаяжонландигизми?\n– Россияда ҳам кубок доирасидан ўрин олган учрашувда пенальтини ура олмаган эдим. Бу сафар ҳам атайлаб бешталикка кирмадим. Жамоадошларимга Сизлар тепаверинглар, вазият тақозо қилса мен ҳам боришимни айтдим. Мен серия қўшимча футболчиларгача боради деб ўйламаган эдим. Гол урганимдан кейин эса, елкамдан тоғ, аниқроғи тоғлар ағдарилди.\n– Ёшлигингизда сиз тўп тепишни истаган стадион?\n– «Пахтакор» Марказий стадиони.\n– Футболчи бўлмаганингизда…\n– Бу борада ўйламадим ҳам, балки бозорчи бўлар эдим (кулади)\n– Ўз иримингиз борми?\n– Ҳар бир футболчини ўзини ирими бўлади, аммо буни айтиб бўлмайди.\n– Ўйинга чиқишдан аввал аниқ бир қўшиқчини мусиқасини эшитасизми?\n– Қайси бири хит бўлса, ўшани эшитиб кетавераман.\nНодирхўжа Юлдашев суҳбатлашди


OzodDayjest: Ҳоким ёрдамчиси Кореяга ишга юборишни ваъда қилиб, 8000 доллар пора олди\nХоразмда ҳокимлик расмийси пора билан ушланди. 25 ёшли аёл шифокорлар айби билан оналик бахтидан мосуво бўлди. Таълим вазирининг президент мактаблари ҳақидаги фикри танқидга учради. Жорий ҳафта матбуот шу каби воқеалар ҳақида хабар берди.\nХоразм вилояти Қўшкўпир тумани ҳокими ёрдамчиси 8000 доллар пора олаётганида ушланди (“Ҳуқуқ”, 14 март). Ҳокимлик расмийси ушбу миқдордаги пулни икки нафар ватандошни ташқи меҳнат миграцияси агентлигидаги таниши орқали Жанубий Корея давлатига ишлашга юбориш ваъдаси билан олган. Қайд этилишича, аввалроқ Урганч тумани ҳокимининг қурилиш ишлари бўйича ўринбосари ҳам тураржойга эгалик ҳуқуқини белгилаш эвазига 5 миллион сўм пора олгани аниқланган ва унга суд томонидан тегишли жазо берилган. Расмий маълумотларга кўра, прокуратура ҳузуридаги департамент 2018 йилда давлат идоралари вакилларининг тамагирлиги ва коррупция билан боғлиқ 94 та ҳолатни фош қилган.\nВазирнинг президент мактаблари ҳақидаги фикри танқидий баҳоланди\nХалқ таълими вазири Шерзод Шерматовнинг президент мактаблари хусусидаги пости баҳсли муносабат уйғотди. Жумладан, “Ишонч” газетасида вазирга очиқ хат эълон қилинди. Вазир ижтимоий тармоқ орқали ота-оналарга “Фарзандингиз президент мактабларида ўқишини истасангиз, инглиз тилини ўргатишни бошланг”, деган чақириқ билан чиққан эди. Очиқ хат муаллифи эса президент мактаблари учун инглиз тилини билиш асосий шарт қилиб қўйилаётганини танқидий баҳолаган. “Биз она тилимиз, миллий-диний қадриятларимиз, урф-одатларимиз оёқости қилинган, хўрлик-ситамларни бошидан ўтказган халқмиз. Мустақиллигимизга 28 йил, “Давлат тили ҳақида”ги қонун қабул қилганимизга 30 йилга яқин вақт бўлаётган эса-да, тилимиз ҳали-ҳамон биз истаган даражада ўз нуфузига эга бўлганича йўқ”, деб ёзади хат муаллифи. Қайд этилишича, инглиз тилини билиш истеъдод ва қобилиятни аниқлашнинг асосий барометри саналиши нотўғридир. Ижтимоий тармоқ фойдаланувчилари ҳам хорижий тилларни ўрганиш муҳим эканини тан олган ҳолда, ўзбек тилига эътибор қаратиш лозимлигини таъкидлаганлар. Айрим фойдаланувчилар эса “президент мактаби” тарзида табақага ажратмай, барча ўрта таълим масканларини ривожлантириш лозимлигини урғулаган.\nТошкентлик аёл ҳам чақалоғидан, ҳам фарзанд кўриш имконидан маҳрум бўлди\nТошкент шаҳар перинатал маркази масъул ходимларининг айби билан 25 ёшли М.И. оналик бахтидан бир умрга ажралди (“Даракчи”, 14 март). Турмуш қурганидан 4 ой ўтиб, ҳомиладор бўлган аёл ой-куни яқинлашганида перинатал марказга олиб келинган. Кесарево усулида, жарроҳлик йўли билан туғдирилган чақалоқ нобуд бўлган. Бунинг устига, туғруқдан кейин акушерлик бўлимига ўтказилган беморга тиббий ёрдам кўрсатишда шифокорларга хатога йўл қўйган. Иккинчи бор ўтказилган жарроҳлик амалиётида келинчакнинг бачадони унинг рухсатисиз олиб ташланган ва аёл бутунлай фарзанд кўриш имконидан маҳрум этилган. Қайд этилишича, суд жараёнида Перинатал марказ бўлим мудири Д.Р. ҳам, шифокор Д.Р. ҳам айбини тан олмаган. Аммо уларнинг айби далиллар билан ўз исботини топган. Жиноят ишлари бўйича Шайхонтоҳур тумани суди судьяси Абдулла Абдулхаевга кўра, шифокорларга 2 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланган. Улар, шунингдек, бир йил муддатга соғлиқни сақлаш тизимида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум этилган. Суд Тошкент шаҳар перинатал маркази ходимлари аттестация орқали сараланиши лозимлигини ҳам белгилаган.


Буюкларнинг устозларига эҳтироми » Uz-Film.Ru Yanada Zavqli\nBosh Sahifa » Hikoyalar » Буюкларнинг устозларига эҳтироми\nБуюк саҳоба Муовия ибн Ҳакам ас-Суламий розияллоҳу анҳу Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам муаллимликларини мақтаб шундай деган:\n“Ота-онам у зотга фидо бўлсин! У Зотдан олдин ҳам, кейин ҳам у зотдан яхшироқ муаллимни кўрмадим. Аллоҳга қасамки, у зот мени жеркимаганлар ҳам, урмаганлар ҳам ва сўкмаганлар ҳам!” (Имом Муслим ривояти).\nАбдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳудан дарс олар эди. Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳу хонадан чиқиб, отига минмоқчи бўлса, Ибн Аббос отнинг жиловидан ушлаб турарди. Бир куни Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳу бундан қайтарди. Шунда Ибн Аббос розияллоҳу анҳу: «Уламоларга шундай хизмат қилишга буюрилганмиз. Агар шогирд улуғлик сифатига етмай туриб, ундан фахрланиб, кибрланса, жоҳилдир. Зеро, илм-ҳикмат мўмин кишининг йўқотган нарсасидир, қачон топса, уни олишга ҳақли», дедилар.\nИмом Аъзам Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳидан ривоят қилинади: “Устозим Ҳаммоднинг ҳурматлари учун у зотнинг уйлари томонга оёғимни узатмаганман. Ҳолбуки, у зотнинг уйлари билан менинг уйим орасида еттита кўча бор эди. Ҳаммоднинг вафотларидан сўнг қачон намоз ўқисам, ҳар сафар албатта ота-онамга қўшиб, у зотга ҳам Аллоҳдан мағфират сўраганман. Нафақат у зот, балки кимдан нимадир ўрганган бўлсам ёки кимдир менга нимадир ўргатган бўлса, албатта ўша кишилар учун ҳам доим Аллоҳдан мағфират сўрайман”.\nИмом Бухорий ҳазратлари бир муддат Маккаи Мукаррамада дарс берганлар. Бир зиёратчи Бухорои шарифдаги устозларидан салом ва мактуб олиб келади. Шунда Имом Бухорий устозларининг кўриб келаётган зиёратчининг кўзларидан ўпиб, унга жуда қаттиқ эҳтиром кўрсатдилар. Сўнг устозларининг саломини эшитиб, хурсанд бўлдилар. Бухорои шарифга юзланиб, саломга алик олиб, ҳурмат бажо келтирдилар. Кейин икки қўллари билан мактубни олиб, табаррук қилиб, эҳтиром билан уни ўқидилар.\nМашҳур аллома Бурҳониддин Марғиноний шундай ҳикоя қиладилар: “Бир куни Бухоро олимларидан бири илм даргоҳида шогирдларига дарс бериб ўтирар экан, дарс асносида гоҳ-гоҳ ўрнидан туриб, сўнг яна қайта ўтирарди. Бу ҳол бир неча бор қайтарилгандан сўнг, шогирдлари бунинг сабабини сўрашди. У зот: “Устозимнинг кичик ёшли ўғли болалар билан кўчада ўйнаб юрибди, гоҳида эшик олдига келяпти, ҳар келганида устозимга ҳурмат ўлароқ ўрнимдан туряпман”, деб жавоб берди”.\nХалифа Ҳорун ар-Рашид ўғлини илм ва одоб ўрганиши учун устози имом Асмоъийнинг ҳузурига юборди. Кунлардан бир куни халифа устозининг таҳорат олаётганини кўриб қолди. Ўғли эса оёқларига сув қуяр эди. Шунда халифа устозига: “Мен сизнинг ҳузурингизга ўғлимни илм ва одоб ўргансин деб жўнатдим, шундай экан, нима учун бир қўли билан сув қуйиб, бошқаси билан оёғингизни ювишни буюрмайсиз?!” дедилар.\nҲазрати Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу айтади: "Менга битта ҳарф ўргатган одамнинг қулиман. Хоҳласа сотади, хоҳласа озод қилади ва хоҳласа қул қилади".\nҲасан Басрий айтади: "Олимлар бўлмаганида, инсонлар чорва моллари каби бўлиб қоларди".\nАбдуллоҳ ибн Муборак айтади: “Агар Аллоҳ таоло Абу Ҳанифа ва Суфён билан ёрдам бермаганида, (яъни у иккисидан илм ўрганишни менга насиб қилмаганида) бошқа инсонлар каби бўлиб қолар эдим”.\nИмом Абу Юсуф раҳматуллоҳи алайҳ: «Мен дуода аввал Абу Ҳанифанинг ҳаққига дуо қилиб, кейин ота-онамни тилга оламан», дер эди.\nИмом Шофеъийнинг ўзлари эса шундай хотирлайдилар: «Имом Моликнинг ҳузурида ўтирсам, шарақлаган товуши эшитилмасин деб, китобни ўта эҳтиёткорлик билан варақлардим».\nИмом Шофеъийнинг шогирди Рабийъ айтади: «Аллоҳга қасамки, Шофеъий қараб турган пайтда ҳатто сув ичишга ҳам журъат қилолмасдим».\nИмом Аҳмад ибн Ҳанбал раҳматуллоҳи алайҳ дедилар: «Ўттиз йилдан бери бирон-бир кеча ўтмаганки, агар Шофеъийнинг ҳаққига дуо қилмай ухлаган бўлсам».\nИмом Нававий «Ал-мажмуъ»да ёзишича, улуғлардан бирлари ҳар сафар муаллимининг ҳузурига кетаётганида етим-есирларга садақа ва хайр-эҳсон қилар экан. Сўнг қўлларини дуога очиб: «Илоҳо, муаллимимнинг айбини мендан яширгин! Ва унинг баракасидан мени маҳрум қилмагин!» дея илтижо қилар экан.\nBIRINCHI BIZDA"Буюкларнинг устозларига эҳтироми"KEYIN BOSHQALARDA


20 феврал куни Ўзбекистонда кутилаётган об-ҳаво маълумоти\n11:24 / 19.02.2021\nГидрометеорология хизмати маркази эртага, 20 феврал куни қандай об-ҳаво кутилаётганини маълум қилди.\nТошкент шаҳри. Ҳаво ўзгариб туради, вақти-вақти билан ёмғир ёғади. Шамол ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 6-8 даража, кундузи 8-10 даража илиқ бўлади.\nБухоро ва Навоий вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5 даража, кундузи 8-13 даража илиқ бўлади.\nТошкент, Сирдарё, Жиззах ва Самарқанд вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёмғир ёғади, баъзи жойларда кучли бўлиши мумкин. Туман тушиши мумкин. Шамол ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 5-10 даража, кундузи 8-13 даража илиқ бўлади.\nҚашқадарё ва Сурхондарё вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёмғир ёғади, баъзи жойларда кучли бўлиши мумкин. Туман тушиши мумкин. Шамол ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси ва кундузи 10-15 даража илиқ бўлади.\nАндижон, Наманган ва Фарғона вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, баъзи жойларда ёмғир ёғади. Туман тушиши мумкин. Шамол ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 6-11 даража, кундузи 10-15 даража илиқ бўлади.\nРеспубликанинг тоғли ҳудудлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик (ёмғир, қор) бўлади, баъзи жойларда кучли бўлиши мумкин. Қор кўчиши хавфи бор. Шамол ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5 даража, кундузи 2-7 даража илиқ бўлади.\n6 март куни ҳаво ҳарорати 17 даражагача кўтарилади\n5 март куни Ўзбекистонда ёғингарчиликсиз об-ҳаво бўлиши кутилмоқда


Амстердам хотиралари — 70 | Яширин Муждалар\nАмстердам хотиралари — 70\t30 января, 2016\nНавбатдаги шом шарпалари оқшомнинг этагига оғар маҳал, олислар томон юриб кетаётган Инсоннинг тобора сўниб, соб бўлаётган соясини чизмоқ билан машғул эдим…\nБармоқларим ёзар эди, аммо жисмим вақтнинг шошқин тўлқинлари ичида сузиб юрарди. Руҳим мендан олдин юрарди, мен эсам унга соядек эргашар эдим. Ким эдим? Кемани бошқарувчи сардорнинг сояси каби… Бандаргоҳга ошиқаётган сардорнинг сояси сингари…\nҲаётимнинг айнан ўша нуқтасида мен донишманд чолнинг тобора сўниб, соб бўлаётган соясини чизган эдим. Негадир қўлёзманинг навбатдаги саҳифасида оқсаётганимни англай бошладим ва ёзув-чизувимни нарига суриб қўйдим. Пастга тушиб, емакхонага ўтдим ва қаҳва ҳозирлаб ичдим. Сўнг ташқарига чиқдим. Теграмда қиш озорсиз кезинар эди.\nҚишни хуш кўраман. Бу фаслда мудом руҳиятимга хотиржамлик ва сокинлик қайтади. Назаримда қиш иссиқ-совуқни — баҳорни, ёзни, кузни кўриб обдон чиниққан, синмаган ва чинакам донишмандга дўнган закий инсонга ўхшайди. Шуларни ўйлаб кетар эканман, Кazemat кўчасига етган чоғим Ҳени де Браунни учратдим. У қария, аммо бола сингари беғубор аёл эди. Кўзларининг қирғоғидан қувончи тошиб менга қараган чоғ, у кўзимга янаям кўркамроқ кўринди.\nУ қўлларини қўлларимга қўйди ва менга тикилиб қолди. Бир бошқача бўлиб кетдим. У фарзандсиз аёл эди.\n-Cени кўрсам мудом хурсанд бўлиб кетаман, ёшлигим эсимга тушади, яна яшагим келади. — деди.\nКўнглим бузилди. У яна қўлларини қўлимга олиб борди, силади. Бу жуда таниш манзара эди. Бу манзара менга онамни эслатди. Ҳар гал онамга сим қоққанимда “Болам, овозингни эшитсам, хурсанд бўлиб кетаман, яшагим келади. Шаҳложон, тез-тез телпон қилиб тур,” дейдилар.\nНегадир Ҳени де Браунга узоқ тикилиб қолдим. Бу аёл ҳаётнинг аччиқ-чучугини обдон татиб кўрган, атрофдагиларига меҳр-оқибат кўрсатган, аммо эвазига ҳеч кимсадан ҳеч нима талаб этмаган муҳтарам аёл эди. Шундай аёлларни кўрсам, ҳаёт ҳануз мазмунини йўқотмаганига амин бўламан. Муҳтарам Она, Муқаддас Аёл эса мудом ардоққа лойиқ экани ҳақида адоқсиз ўй сураман. Худди мана шу сонияда кўкда зимистон қуёши бир кўриниш берди-ю, акси эса Ҳене де Брауннинг қорачиғида қарсиллаб синди.\n-Ёлғиз юриб ўзингни тинглаяпсанми? — деди.\n-Тинглаяпман! Ҳам қишнинг этагида асаримга тип излаяпман, — дедим.\nМен,-деди у қўлларини қўлимга қўйиб,-сенинг хос ташбеҳларингни кўпам тушунавермайман!\nМен мийиғимда кулдим.\nПича юриб, муюлишдан ўтгач, оғоч ўриндиққа чўқдик.\nУ менга олдинги Китобда битилган Юсуф ўғли носиралик Исо ҳақида гапирди. Уни тинглаб бўлгач, дафъатан хотирамда бир ҳикоят жонланди.\nУйга қайтишим кераклигини англаб қолдим. Мен ижодий, хушсаодат кайфиятда эдим. Қўлёзмага бир илова киритмоғим даркор эди…\n2015 йил, 18 декабр.


Чигит экиш тадбирини сифатли бажариш бўйича тавсиялар\nФермер хўжаликлари, пахтачилик кластерлари механизаторлари ва муҳандис-техник ходимлари ер тайёрлаш ҳамда чигит экиш агротадбирларини кетма-кет, узилишларсиз бажаришга ҳаракат қиладилар. Зеро, экиш олдидан майин тупроқ ҳосил қилинса, ер сифатли текисланса, чигит бир хил чуқурликка тушади ва тупроқдаги нам ҳисобига бир текис униб чиқади, дуркун ривожланади.\nМевали дарахтлардан ҳар йили муттасил мўл ҳосил олишга қаратилган агротехник тадбирлар комплексида дарахтларга тўғри шакл бериш, буташ, сийраклаштириш муҳим аҳамиятга эга. Ушбу тадбирлар ҳаво ҳарорати +5оC дан юқори бўлганда бажарилади.\nЖорий қиш ойларининг бирмунча илиқ келиши, ёғингарчиликнинг нисбатан кам кузатилаётганлиги ғаллакорларимиздан бир қатор муҳим агротехник тадбиларни ўз вақтида бажаришни тақозо этмоқда.


02:41 20 Октябр 2020\nМосквада 1980 йилда бўлиб ўтган Ёзги Олимпия ўйинлари жуда кўплаб қизиқ воқеаларга бой бўлган эди. Хусусан социалистик давлатда бўлиб ўтган биринчи Олимпия ўйинларига АҚШ ва бошқа бир қатор давлатлар бойкот эълон қилган эди. Лекин Халқаро Олимпия қўмитаси раиси Хуан Антонио Самаранча - илк бор турли давлатлар спортчиларига бетараф байроқ остида иштирок этишни таклиф қилган, ва спортчилар учун имкон яратган эди.\nОрадан 40 йил ўтиб Sputnik Олимпаданинг қизиқ ва бетакрор ҳодисаларини эсга олди.\n15:06 15 Июл 2020\nОхирги янгиланиш: 20:11 04.08.2020\nЖинсидан тикилган форма ва КГБ текширувлари: Олимпиада-80 ҳайдовчилари қандай ишлашган\nОхирги янгиланиш: 19:21 03.08.2020\nОхирги янгиланиш: 12:06 03.08.2020\nОхирги янгиланиш: 17:51 31.07.2020\nМусулмон спортчилар учун зиёратнинг асосий жойи ва имомлар "танланиши" ҳақида Sputnik мақоласида ўқинг.\nОхирги янгиланиш: 14:41 31.07.2020\nОхирги янгиланиш: 19:16 30.07.2020\nОхирги янгиланиш: 15:08 30.07.2020\nОлимпиада-80 да сув полоси бўйича СССР терма жамоаси барча рақибларини доғда қолдириб, иккинчи марта “олтин”ни қўлга киритди, афсуски, сўнгги марта. Ушбу ғолиб жамоа таркибида Ўзбекистон ССРда туғилган, республиканинг биринчи олимпиада чемпиони Эркин Шагаев ҳам бор эди.\nОхирги янгиланиш: 12:53 29.07.2020\nОлимпия медали сари йўл Собиржон Рўзиев учун осон кечмади. Аммо у қийинчиликлар олдида тўхтамади ва ўзи учун азиз Ўзбекистонда спортни ривожлантиришга улкан ҳисса қўшди. Энди эса бўлажак чемпионлар таҳсил оладиган мактабни очиш устида иш олиб бормоқда\nОхирги янгиланиш: 18:39 28.07.2020\nБундан қирқ йил олдин, 1980 йил 25 июлда, Олимпия ўйинлари кунларида, буюк совет қўшиқчи-шоири, актёри Владимир Висоцкий вафот этди. Нега совет ОАВлари хонанданинг ўлими ҳақида сукут сақлади ва афсона билан видолашув маросими қандай ўтди - Sputnik материалида батафсил.\nОхирги янгиланиш: 17:00 26.07.2020\n1980 йилда Москвада нафақат улуғвор, ўта замонавий спорт мажмуалари, балки кўплаб тегишли инфратузилма объектлари ҳам фойдаланишга топширилган.\nОхирги янгиланиш: 19:24 22.07.2020\nОхирги янгиланиш: 18:16 21.07.2020\nСССРдаги янги олимпия ўйинлари барча иттифоқ республикалар учун муҳим аҳамиятга эга бўлди. Мусобақалар 5 та шаҳарларда бўлиб ўтди. Уларни ўтказишда барча республикалар ўз ҳиссаларини қўшишган.\nОхирги янгиланиш: 16:26 21.07.2020\nТаниқли ўзбек тележурналисти, футбол шарҳловчиси Мирзаҳаким Тўхтамирзаев Москва Олимпиадаси ҳақидаги таассуротлари билан ўртоқлашди. У ҳатто Тошкентда бўла туриб ҳам спорт байрамининг умумий муҳитини ҳис қилганди.\nОхирги янгиланиш: 18:48 20.07.2020\nОлимпиада 80 - Ҳаммаси қандай бўлган эди? Бу сафар ушбу афсонавий Олимпиадага Ўзбекистоннинг "Андижанка" чим хоккей жамоаси қандай ҳисса қўшгани ҳақида.\nОхирги янгиланиш: 17:26 20.07.2020\nБундан роппа-роса 40 йил муқаддам, 1980 йил 19 июлда Москвада ёзги Олимпия ўйинларининг очилиш маросими бўлиб ўтди. Унга нафақат спортчилар, балки махсус хизмат ходимлари ҳам фаол тайёргарлик кўрган.


Кўмакка муҳтож инсонлар Фонд фаолиятидан мамнунлар\nИнсонларнинг дардини эшитиш, мушкулини осон қилиш азалдан халқимизда эъзозланган юксак инсоний фазилатлардан.\nЭзгу амаллар орасида инсон қалбини шод этишга юксак даража берилади. Бежизга Навоий ҳазратлари ҳам суюкли пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламдан келтирилган ҳадисга қуйидагича байт боғламаган.\nБир эҳтиёжманд инсоннинг дарду ташвишини эшитиб, унинг кўнглини олиб, хурсанд қилиш Каъбани обод қилиш билан баробар дейилади.\nТошкент шаҳрида истиқомат қилувчи Садриддин Р. "Вақф" хайрия жамоат фондига ариза билан мурожаат қилгани боисдан, унга ногиронлар араваси совға қилинди. Бу тортиқ эса кўнгли ўксик инсоннинг ғуссалардан фориғ бўлишига сабаб бўлди, десак адашмаган бўламиз.\nҲадисда: “Кимки бир мусулмоннинг дунё қайғуларидан бир қайғусини енгиллаштирса, Аллоҳ унинг қиёмат кунидаги қайғуларидан бирини енгиллаштиради. Кимки дунёда бир қийналган мусулмоннинг оғирини енгил қилса, Аллоҳ таоло унинг қиёматдаги оғирини енгил қилади. Кимки бу дунёда бир мусулмоннинг айбини яширса, Аллоҳ таоло унинг дунё ва охиратда айбини яширади. Мадомики, бир банда бошқа бир бандага ёрдам қилса, Аллоҳ таолодан унга мадад етади” дейилади (Имом Термизий ривояти).\nШундай экан эзгу амалларни бажаришда елкама елка турайлик, "Вақф" фонди юртимиз мусулмонларини саҳоватли бўлишга ҳамда ҳар куни имкон қадар яхшиликлар қилишга чақиради.\nКиритилган вақти: 13/03/2019 00:00; Кўрилганлиги: 681\nМатериал манзили: https://sammuslim.uz/press/news/komakka-muhtoj-insonlar-fond-faoliyatidan-mamnunlar\nЧоп этилган вақт: 28/07/2021 07:58


Ўзбекистон Республикасининг Хусусийлаштириш, монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасида оммавий ахборот воситалари ходимлари учун ташкил этилган анжуманда шулар хусусида сўз юртилди. Таъкидланганидек, бугунги кунда ҳукуматимиз томонидан иқтисодиётнинг реал сектори корхоналарини қўллаб-қувватлаш, уларни таркибий ўзгартириш ва молиявий соғломлаштириш ишларига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бунда, жумладан, Вазирлар Маҳкамасининг 2015 йил 26 январдаги қарорига мувофиқ, маҳаллий ҳокимликлар ва хўжалик бошқаруви органлари билан ҳамкорликда зарар кўриб ишлаётган ҳамда паст рентабелли корхоналарни қўллаб-қувватлаш мақсадида “йўл харитаси” дастурлари ишлаб чиқилаётгани қўл келмоқда.\n— Бу борада кўрилган чора-тадбирлар натижасида жорий йилнинг тўққиз ойида мазкур дастурларга киритилган корхоналарнинг 1 триллион сўмликдан ортиқ ички захиралари мобилизация қилиниб, 27,2 минг квадрат метр бўш турган ишлаб чиқариш майдонлари тадбиркорлик субъектларига ижарага берилди, — дейди қўмитанинг Молиявий-иқтисодий таҳлил ва иқтисодий ночор корхоналарни таркибий ўзгартириш бошқармаси бош мутахассиси Элёр Содиқов.\n— Шунингдек, жалб этилган 601,2 миллиард сўм ва 181,7 миллион АҚШ доллари миқдоридаги инвестициялар ишлаб чиқариш қувватларини модернизациялаш, технологик жиҳатдан янгилаш учун йўналтирилди. Натижада уларда нафақат 500 дан ортиқ эскирган асбоб-ускуналар алмаштирилди, балки кўплаб янги маҳсулотлар тайёрлаш ҳам ўзлаштирилди. Энг асосийси, жорий йилнинг уч чорагида “йўл харитаси” дастурларига киритилган корхоналар 53,8 миллиард сўм фойда олишга муваффақ бўлди. Йил якуни бўйича эса бу кўрсаткич 103,1 миллиард сўмга етиши кутилмоқда.\nБўш турган бино ва иншоотларни “ноль” харид қийматида сотиш хусусийлаштиришнинг ўзига хос усулларидан бири ҳисобланади. Бинобарин, бу механизм зарар кўриб ишлаётган, бўш турган ёки қурилиши тугалланмаган бинолардан мақсадли фойдаланиш, тадбиркорларга эса ўз маблағини фойдали ишга сарфлаш, хорижий инвесторларнинг сармоясини жалб этиш учун катта қулайлик яратади. Шу -билан бирга, мазкур тадбир мулкни ҳақиқий эгасига сотиш, инвестор сармояси ва салоҳияти орқали корхоналар фаолиятини қайта тиклаш, уларни мўмай даромад манбаига айлантириш, фойдаланилмаётган объектлар негизида янги турдаги маҳсулот ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатишни йўлга қўйиш, энг асосийси, маҳаллий бюджетга тушумларни кўпайтириш, ҳудудларнинг иқтисодий ривожини таъминлашга кенг йўл -очади. Шу боис қўмита томонидан ушбу йўналишдаги ишларга ҳам алоҳида эътибор қаратилиб, бўш турган ва қурилиши тугалланмаган 777 та объект инвесторларга “ноль” харид қийматида берилди. Бунинг эвазига 439,3 миллиард сўмлик инвестициялар жалб қилинди. 305 та лойиҳа эса кичик саноат ҳудудлари ҳамда яроқсиз объектларни бузишдан бўшаган ер майдонларида амалга оширилди.\nБундан ташқари, ҳудудларда маҳаллий ҳокимликлар, тижорат банклари иштирокида кам қувватли, фаолият юритмаётган корхоналарни тиклаш ва улар ўрнида янги ишлаб чиқариш қувватларини ташкил этиш бўйича ҳам муайян ишлар бажарилмоқда. Хусусан, жорий йилда 2629 та лойиҳадан иборат манзилли дастурлар тасдиқланган эди. Ўтган 11 ой мобайнида эса бунинг учун 2 триллион сўмликдан зиёд инвестиция ўзлаштирилди.\nАнжуманда, шунингдек, қўмита томонидан келгуси йилда амалга оширилиши режалаштирилаётган ишлар ҳақида ҳам батафсил маълумот берилди.


Арзон уй-жойлар сотиб олишга ихтисослашган “Пойтахт банк” фаолият бошлади\nТошкент шаҳрида арзон уй-жойлар сотиб олиш ва қуришга кредит ажратишга ихтисослашган “Пойтахт банк” ўз фаолиятини бошлади. Бу ҳақда шаҳар ҳокимлиги хабар берди.\nБанк тўлиқ Тошкент шаҳар ҳокимлиги томонидан молиялаштирилган. Банкнинг афзалликларидан бири, интерактив хизматларнинг йўлга қўйилганлиги. Унга кўра, мижоз банкка келмасдан масофадан туриб ҳисоб рақами очиши ва бошқа хизматларни амалга ошириши мумкин.\nШунингдек, хизмат кўрсатувчи банкоматлар ҳафтанинг ҳар куни 24 соат давомида фаолият олиб боради ҳамда банк тарифлари бўйича ҳам мижозларга кўплаб қулайликлар мавжуд. Эндиликда банкнинг бош офисида 130 га яқин ходимлар мижозларга хизмат кўрсатади.