ИЛЛАТГА ҚАРШИ ҚАНДАЙ КУРАШИШ КЕРАК?\nКоррупция мамлакатнинг иқтисодий ўсишига салбий таъсир кўрсатмоқда, фуқароларнинг ижтимоий адолат ва давлат ҳокимияти органларига бўлган ишончини сусайтирмоқда. Бу ҳам жамиятдаги маънавий муҳитнинг бузилишига олиб келади. Шундай экан, бу иллатга қарши курашиш, унинг олдини олиш бугунги куннинг долзарб вазифаларидан биридир.\nКоррупция деганда мансабдор шахслар томонидан қонун ва меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларга зид равишда уларга берилган мансаб ваколатлари ва ҳуқуқларидан ўз манфаатини кўзлаб фойдаланиш тушунилади. Коррупция дунёнинг исталган нуқтасида дуч келадиган энг катта муаммолардан биридир. Мамлакатимизда коррупцияга қарши курашиш доирасида қатор дастурлар қабул қилиниб, улар юзасидан кенг қамровли ишлар амалга оширилмоқда. Хусусан, «Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси қонуни қабул қилинди. Қонунга мувофиқ, коррупцияга қарши курашишнинг ҳуқуқий механизми яратилди.\nҲужжатнинг 3-моддаси коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар тушунчаларини белгилайди, яъни коррупция — бу шахс томонидан ўз мансаб ёки мансаб мавқеидан ўз шахсий манфаатларини ёки бошқа манфаатларни кўзлаб моддий ёки номоддий манфаатлар олиш мақсадида қонунга хилоф равишда фойдаланиши. шахслар, шунингдек, бундай имкониятни қонунга хилоф равишда тақдим этиш. Мазкур ҳуқуқий ҳужжат фуқароларга коррупция ва коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар нима эканлиги, уларнинг салбий оқибатлари қандай эканлиги ҳақида маълумот беради.\nШунингдек, мамлакатимизда коррупцияга қарши курашиш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари аҳолининг ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданиятини юксалтириш, жамиятда коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантириш, тегишли чора-тадбирларни амалга оширишдан иборат эканлигини алоҳида таъкидлаш лозим. давлат ва жамият ҳаётининг барча соҳаларида коррупциянинг олдини олиш, коррупцияга оид ҳуқуқбузарликларни ўз вақтида аниқлаш ва уларга чек қўйиш, уларнинг оқибатларини, содир этилишига ёрдам берувчи сабабларни аниқлаш.\nТаҳлиллар шуни кўрсатадики, коррупцияга қарши курашиш ва унинг олдини олиш давлат органлари ва жамоатчиликнинг, хусусан, жамоатчилик назоратининг яқин ҳамкорлигини тақозо этади. Унга давлат органлари фаолиятининг қонунийлигини таъминлаш, давлат органлари ва мансабдор шахслар томонидан инсон ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини таъминлайдиган қонун ҳужжатларига риоя қилмаслик фактларини аниқлаш каби вазифалар юкланган.\nКоррупцияга қарши кураш ҳар бир фуқаронинг муаммоси бўлиши керак. Фуқароларнинг фаоллиги, уларнинг ижтимоий ҳодисаларга бефарқлиги коррупцияга қарши курашишнинг муҳим шартидир, чунки коррупциянинг ҳар қандай кўринишларига қарши курашиш бизнинг олий мақсадимиздир.\nКиритилди: 19:03 18.05.2022. Ўқилди: 1092 марта. Фикрлар сони: 5 та.


Тезроқ бериш эвазига нархни тушириш.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Бани Надир яҳудийларини чиқаришга буюрганларида, улардан баъзи инсонлар келиб:\n“Эй Аллоҳнинг Набийси! Бизни чиқаришга буюрдингиз, ваҳоланки бизнинг инсонларда ҳали вақти етмаган қарзларимиз бор”, дейишди.\nШунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Туширинглар ва тезлатиб олинглар!”, дедилар.\nАраб тилидаги الوضع ва ёки الوضيعة тушириш, нархни пастлатиш маъноларини билдиради. Нархни тушириш эвазига қарз муддатини олдинроққа суриш уламолар ўртасида ихтилофли масаладир. Бунга рухсат берганлар озчилик фуқаҳолар бўлиб, вақтни чўзиш эвазига (яъни насия қилиш эвазига) нархни зиёда қилишга ижозат берган фуқаҳолар кўпчиликни ташкил қилади. Яъни бунга жумҳурни рухсати бор.\nҲанафий уламоларимизнинг мутааххирларидан бўлган Муҳаммад Амин ибн Обидин шундай дейди: “Агар бир нарсани ўнга нақд олиб, йигирмага ўн ой муддат эвазига насия сотса қолган беш ой ичида ҳамма пулни тўласа ёки шу беш ой муддатда вафот топса, нарсага қўйилган ўн фойданинг бешини олади, қолган бешини қайтариб беради ”.\nТезлатиш эвазига тушириш, қарзни тезлатиб, миқдорни камайтириш бобидандир. Бу икки тарафга хос бўлган ўзаро муомаладир. Агар бу масалага учинчи тараф, масалан банк, аралашса жоиз эмас. Чунки бу пайтда муомала қоғоз пулларни пастлатиш бобига айланиб қолади. Яъни банк ўртада туриб олиб, биридан юз олиш ва иккинчисига бир юз ўн беришни йўлга қўяди. Бу эса ҳаром қилинган насия рибосидир.\nНақд учун замоннинг қиймати ва даврий афзаллик.\nНасиа рибосининг таърифидан билдикки, нақд билан насиянинг исмий қиймати тенг бўлса нақд насиядан кўра яхшироқ, яъни фойдаси кўпроқ ҳисобланади. Инсоннинг табиати ҳам нақдни насиядан афзал билади.\nАллоҳ таоло Қиёмат сурасида шундай дейди:\n20. “Йўқ! Балки сизлар шошар дунёни яхши кўрасизлар”.\n21. “Ва охиратни тарк этасизлар”.\nБаъзи инсонлар шу табиат билан: “Дунё нақд, охират эса насия, нақд насиядан яхшироқдир”, дейишади. Аслида бу назарияни юқоридаги нақднинг насиядан афзаллиги тушунчасига солиб кўрилса, уларнинг хато қилаётгани очиқ ойдин бўлади. Агар дунё билан охиратнинг исмий қиймати баробар бўлганида эди бу гап тўғри бўларди. Лекин Аллоҳ таоло нақд кўринган дунёдан охиратни инсонларга афзал эканини зикр қилди. Нав жиҳатидан ҳам ва замондаги давомийлик жиҳатидан ҳам охират дунёдан устундир. Аллоҳ таоло Аъла сурасида шундай деган:\n16. “Лекин, сизлар дунё ҳаётини устун қўясизлар”.\n17. “Ҳолбуки, охират яхшироқ ва боқийроқдир”.\nЯна Инсон сурасида:\n27. “Албатта, анавилар (шошган дунё)ни яхши кўрарлар ва оғир кунни ортларида қолдирарлар”,-деб марҳамат этган.\nИмом Шофеъий шундай дейдилар:\n“Тезда тайёр бўлган таомнинг қиймати кеч пишадиган таом қийматидан кўра ортиқроқдир... Яқиндаги 100 соъ узоқдаги 100 соъдан қимматроқдир ”.\nВақтни кечиктириш эвазига нархни ошириш:\nИслом иқтисодининг рибо тўғрисида тутган йўли ниҳоятда дақиқдир.\nҚарз беришда замон эвазига шарт қилинган зиёдалик ҳаром бўлиб, уни "насиа рибоси" дейилади.\nСавдода эса замон эвазига нархнинг зиёда бўлишини шарт қўйиш ҳаром қилинган насиа рибоси ҳисобланмайди. Баъзи капиталист иқтисодчилари Исломнинг бу назариясини ўзларича танқид қиладилар ва: "Бу икки зиёдалик бир ҳукм остига дохил бўлиши керак. Ё иккиси ҳам ҳаром бўлсин ва ёки иккиси ҳам мубоҳ бўлсин. Бирини мубоҳ, иккинчисини ҳаром дейиш чалкашликдир”, дейишади. Уларнинг бу эътирозига Ислом иқтисодининг жавоби қуйидагича:\nБу икки хил ҳукм нақлий ва ақлий бўлган икки ҳужжатга асослангандир. Нақлий далилга келсак, у олти рибавий тур тўғрисида келган ҳадисдир. Ушбу ҳадис ифодасига кўра:\n1-Тилло билан тиллонинг савдосида насия ҳам, зиёдалик ҳам ман қилинади.\n2-Тилло билан кумушнинг савдосида насия ман қилинса-да, бирининг зиёда бўлиши дуруст бўлади.\n3-Тилло билан буғдой (арпа, туз, хурмо) кабиларнинг савдосида насия ҳам, зиёдалик ҳам жоиз бўлади.\nБиринчи ҳолатда, яъни тилло билан тиллонинг савдосида насияга ҳамда зиёдаликка ижозат берилса, қарздаги рибога ҳам ижозат бериш лозим бўлиб қолар эди. Ислом иқтисодида қарздаги рибонинг жоиз эмаслиги барчага маълум.\nИккинчи ҳолатда, яъни тилло билан кумушнинг савдосида икки савдо моли турли хил бўлганлиги сабабли бирини зиёда қилиш жоиз бўлади. Лекин улардан бирини насия жоиз бўлмайди. Чунки агар улардан бирини наия қилинса, вақт ўтиши билан тилло ва кумушнинг нархи ўзгариб, қарз рибосига йўл очилиш эҳтимоли юзага чиқади. Тиллони қарзга берса ва олишда кумуш талаб қилса рибо бўлади. Мана шунинг олдини олиш учун тилло билан кумуш савдосида насияга ижозат берилмайди.\nУчинчи ҳолатда, яъни тилло билан буғдой (арпа, туз, хурмо) кабиларнинг савдосида савдо молларининг турлари ҳар хил бўлганлиги сабабли бирини зиёда қилиш ҳам ёки бирини кечиктириш эвазига нархни ошириш ҳам жоиз бўлади.\nБиринчи суратда зиёдалик адолат юзасидан ман қилинган бўлса, учунчи суратда эса савдо молининг бирини насияга берганлиги эвазига нархни ошириш имкони мавжуд бўлади. Шу сабабли нархни бўлиб тўлаш савдосига – البيع بالتقسيط – Ислом иқтисодида рухсат этилгандир.\nБунда буғдойни нақд олиб, тиллони (яъни нархини) бўлиб тўланади.\nБу келтирилган матнларнинг асоси ривоят қилинган нақлий далиллардир. Исломнинг нақлий далиллари ақлдан устун туради. Лекин бу нақлий далилларни ақл ҳам тасдиқлайди.\nИсломда қарз асл ҳисобланади. Шунингдек савдо ҳам асл бўлиб, лекин савдо қарздан тубдан фарқ қилади. Қарз яхшилик асосида, савоб умидида берилади.\nИслом иқтисодида вақтнинг қиймати мавжудлиги эътироф қилинади. Бу қиймат қарзда савоб жиҳатидан, савдода фойда жиҳатидан кўринади. Савдодаги фойда тижорий олди-сотдининг харакатига тобеъдир. Аммо қарздаги зиёдалик (яъни рибо) савдога тегишли бўлмаган мустақил зиёдаликдир. Гоҳида бир нарса ёлғиз ўзи жоиз бўлмасада, бошқа нарсага эргашиб жоиз бўлади. Бу машҳур қоидалардандир. Қарз яхшилик, эҳсон, хайр-саҳоватга хосланган, савдо эса тижоратга хослангандир. Шу сабабли савдодан тижорат қилиш ва савдо эвазига фойда топишнинг зарари йўқ. Лекин қарзларни тижоратга қўйиб фойдаланиш инсофсизлик, виждонни сотиб пул топиш каби жирканч ишлардандир. Бу ақлнинг мантиқий тушунчасида покиза ишлар жумласидан саналмайди.\n(Шариатимизда насия савдоси тўғрисида бир неча очиқ далиллар собит бўлган.\n“Эй иймон келтирганлар! Агар маълум муддатга қарз олди-берди қилган вақтингизда, уни ёзиб қўйинг ”, деб марҳамат қилган.\nСаҳиҳ ҳадисларда ҳам насия савдо тўғрисида бир неча ҳодисалар ривоят қилинган.\nОиша онамиз розиаллоҳу анҳодан ривоят қилинади, у киши айтадилар:\n“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этганларида совутлари ўттиз соъ арпага бир яҳудий қўлида гаровда эди ”.\nОиша онамиз розиаллоҳу анҳодан, у киши айтадилар:\n“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир яҳудийдан насияга таом сотиб олдилар ва совутларини гаровга қўйдилар ”.\nУ яҳудийнинг номи Абул Шаҳм бўлиб, Бани Зафар қабиласидан эди.\nЯна бу борада уламоларимиздан Имом Бағовий, Шавконий, Абу Ийсо Термизий, Авзоъий раҳматуллоҳи алайҳим кабиларнинг фатволари ҳам ўз ўрнида келтирилган.\n3 йил аввал 644 fiqh.uz\n4 йил аввал 11907 fiqh.uz\n4 йил аввал 5531 fiqh.uz\n3 йил аввал 1744 fiqh.uz\n3 йил аввал 3795 fiqh.uz


Chrysler янги минивэн тақдим этди\nChrysler компания Panasonic Automotive Advanced Engineering фирмаси билан ҳамкорликда Portal минивэнини ишлаб чиқди. CES электроника кўргазмасида тақдим этилган машина 1980-90 йиллар охирида таваллуд топган кишиларга мўлжалланган.\nАвтомобиль салонда бўлган кишиларнинг овози ва юзларини фарқлаш тизими билан жиҳозланди. Унинг электроникаси маълум бир инсонларни таниш ва унга мос жиҳатларни тақдим этиш имконига эга. Масалан, мусиқани танлаб бериш ёки қулай ҳароратни ўрнатиш.\nБундан ташқари, автомобиль ичида ўрнатилган камералар селфи қилиш мақсадида ҳам ишлатилиши мумкин – суратлар йўловчиларнинг мобил гаджетларига юборилади. Шунингдек, камералар ҳайдовчининг нигоҳини ҳам кузатиб туради. Электроника кўзларга тушаётган босимни камайтириш учун салон ичидаги чироқ нурларини маълум бир даражага мослаштириши мумкин.\nТранспорт воситаси ҳайдовчи ва йўловчиларга ҳар бир кишидан келиб чиққан ҳолда йўналишни белгилаб беришда ҳам ёрдам беради.\nChrysler Portal иккита дисплей билан жиҳозланган. Биринчи экран учта қисмга бўлинган – ўнг томондагиси ускуналар панелига, марказдагиси – навигация ва ҳамма ерни кўришга мўлжалланган, чапдаги эса – кўнгилочар функцияларни ўз ичига қамраб олади.\nАвтомобиль автоном бошқариш тизими билан жиҳозланган. У йўл инфратузилмаси объектлари ҳақидаги маълумотни бошқа автомобиллар билан бўлишиш имконини беради.\nChrysler Portal литий-ионли ҳажми 100 киловатт-соат бўлган аккумуляторлар мажмуасидан қувват олувчи электр двигатели ёрдамида ҳаракатга келади. Унинг максимал юриш захираси 400 километрни ташкил қилади.\nChrysler “Портал”нинг серияли чиқарилиши юзасидан ҳеч қандай маълумот келтирмаган.\nминивэн Chrysler Chrysler Portal\nToyota Sienna минивэнини янгилади\nТаиландда полиция 41 йўловчи минган минивэнни тўхтатди


Кутилмаган қарор: Криштиану Роналду “Реал”дан кетишини айтди - Darakchi\nКутилмаган қарор: Криштиану Роналду “Реал”дан кетишини айтди\nСПОРТ 18.06.2017, 09:09\nТеглар: Криштиану Роналду, Футбол, Реал мадрид\nМадриднинг “Реал” жамоаси юлдузи Криштиану Роналду “Қироллик клуби”ни тарк этишга қарор қилди. Бу ҳақда Marca нашри хабар бермоқда.\n“Мен “Реал”дан кетмоқчиман. Бунга қарор қилдим. Фикримни ўзгартирмоқчи эмасман, ортга йўл йўқ”, – деди Роналду.\nМаълумотларга кўра, футболчининг Португалия терма жамоасидаги шериклари ҳам буни тасдиқлади. Роналду қайси жамоага ўтиши ҳозирча номаълум.


Ҳожиларнинг ғусл қилиши суннат бўлган ўринлар\nҲожилар ҳаж қилиш асносида ғусл қилишлари суннат бўлган ўринлари ўнта (10) бўлиб, бунга ҳожилар амал қилишлари керак бўлади. Улар оддий покланиш – чўмилиш бўлиб, фарз ёки вожиб амаллар ҳисобланмайди. Бироқ, савоблар ортиши учун бунга амал қилмоқ мақбул амаллардандир:\n1) Ҳожилар эҳром боғлашларидан аввал ғусл қилмоқлари суннатдир.\n2) Маккаи мукаррамага киришдан аввал ғусл қилмоқ суннатдир.\n3) Арафот майдонида туришда ғусл қилмоқ суннатдир.\n4) Муздалифа тоғи ҳудудида туришда ғусл қилмоқ суннатдир.\n5) Зиёрат тавофини қилмоқ учун ғусл қилмоқ суннатдир.\n6) Катта шайтонга тош отиш учун ғусл қилмоқ суннатдир.\n7) Кейинги куни шайтонга тош отиш учун ғусл қилмоқ суннатдир.\n8) Учинчи куни шайтонга тош отиш учун ғусл қилмоқ суннатдир.\n9) Садр тавофини қилмоқ учун ғусл қилмоқ суннатдир.\n10) Мадинага кириш учун ғусл қилмоқ суннатдир.\nБу вақтларда ғусл қилмоқнинг суннат эканлиги ҳадиси шарифлар орқали маълум бўлган. Ҳанафийликнинг "Баҳр ар-роиқ", "Радд ал-муҳтор", "Канз ад-дақоиқ", "ал-Баҳр ал-амийқ", "Минҳат ал-Холиқ" каби фиқҳий манбаларида бу ҳақида қайд қилинган. Муҳаммад Юсуф ал-Баннурийнинг "Маориф ас-сунан" асарининг олтинчи жилдида ҳам бу ҳақида сўз юритилган.\nКаъба неча марта бино қилинган?\nИлк бор Каъбани Одам ато (а.с.) яратилишидан анча ..\nҲаж ҳақида (1)\nҲажнинг таърифи Ҳаж луғатда: қасд қилмоқ ёки улуғ..\nҲажж-и акбар – энг улуғ ҳаж, катта ҳаж маъносида б..\nИсломда инсон ибодат қилар экан, ўз ибодатининг са..\n“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кимки ум..


Қирғиз журналисти: Раҳмат, сенга Ўзбекистон!\n05 июл 2022, Тошкент вақти: 05:32\nЎзбекистонлик футзал фанатлари Тошкентда ўтган қитъа биринчилигида.\nҚирғизистонлик журналист Қудрет Тайчабаров ўз Интернет блогида Тошкентда ўтган футзал бўйича мусобақаларда қирғиз футболчиларини ўзбеклар ўта қизғин қўллаб-қувватлагани, айрим футбол мухлислари “Қирғизистон”, деб ҳайқиравериб, овозлари бўғилиб қолганини ёзар экан, бу ҳолатни бағрикенглик намунаси ўлароқ тақдим этди. Мазкур блог ижтимоий тармоқларда юзлаб одамларнинг ижобий эмоцияларига сабаб бўлди.\nҚуйида қирғиз журналистининг блогини ўзбек тилига таржима қилиб, эътиборингизга ҳавола этмоқдамиз. Таржимон имкони борича, автор стилистикаси ва мақола руҳини оригиналига мос равишда сақлаб қолишга ҳаракат қилди.\n“Мен бошидан охиригача томоша қилган футзал бўйича қитъа биринчилиги Ўзбекистоннинг Тошкент шаҳрида якунланди. Кўпчилик спорт мутахасислари қирғиз полвонларининг Осиё биринчилигида қўлга киритган медаллари ҳақида гапиришди. Мен бу воқеага унча эътибор қаратмадим. Негаки, Қирғизистон кураш бўйича дунёнинг кучли командаларидан бирига эга экани ҳаммага маълум. Мен, полвонларимиз ўз мажбуриятларини бажардилар холос, деб ҳисоблайман.\nФутзал бўйича Қирғизистон терма жамоаси Тошкентда яхши ўйин кўрсатди. Командамиз вице чемпион ўзбек тўптепарлари билан ўз гуруҳида 1-ўрин учун қаттиқ беллашди, плей-оффда эса мазкур турнирнинг чемпиони бўлган Эрон билан мусобақалашиб, турнирдан чиқиб кетди. Агар Эрон билан эмас, бошқа команда билан беллашганимизда, совринли ўринлардан бирини эгаллашимиз аниқ бўлиб қолган эди. Эрон командаси дунёдаги кучли жамоалардан бири. Улар Италия, Бразилия, Испания командалари билан тенг даражада ўйнай олади. Уларда пул кўп бўлгани учун футболчилари фақат футболчи бўлиб ишлайди, фаровон яшайди. Бизда эса футболчилар асосий ишидан чиққанидан сўнг кечқурун тренировкага боради, уй-рўзғор ташвишлари билан бўлиб, футболга тўла эътибор қарата олмайди.\nМана шу сабабли ҳам биз ривожлана олмаяпмиз. Агар бошқа давлатлардаги каби ҳукуматимиз спортга қаттиқ эътибор қаратганида, бизнинг йигитларимиз ҳам ўзбек футболчиларидан қолишмайдиган даражада ўйнай олар эди.\nШу ўринда кўпчиликка маълум бўлмаган бир воқеани айтиб берай. Бир марта бизнинг футзалчилар бир обрўли турнирдан соврин олиб қайтишса, уларни Оқ уйнинг 7 –қаватига чақиришиб (Оқ уй - Қирғизистон президенти девони ва парламент жойлашган бино. Қирғизистон президент имаъмурияти 7-қаватда жойлашган –таржимон) 500 сўмлик (ҳозирги курс бўйича 6,5 доллар - таржимон) Хитой соатларини совға қилишибди.Ўшанда футболчиларимиз жуда норози бўлган экан. Футболчилар кейинги турнирларда плей-оффга чиқиш беллашувини ҳар бир футболчига 800 доллардан тегадиган қилиб сотиб, ютилиб беришарэкан.\nМенимча, улар тўғри қилишади. Агар давлат уларнинг қадрига етмаса, бу бечоралар оилаларини яна қандай йўл билан боқиши керак? Футболчиларимиздан ташқари полвонларимиз, боксчиларимиз олтин ва бронза медалларини катта пулга баҳолаб, тирикчилик қилиб келишаяпти.\nАйримлар футболчилар Австралия билан бўлган мусобақани ҳам пулга ютқазиб беришди, деб айтишади. Бироқ уларга дунё биринчилигида қатнашган ҳар бир жамоа ФИФАдан 50 минг доллардан пул олади, деб айтдим. Шунинг учун бу ўйинни йигитларимиз сотмаган, фақат уларнинг тажрибасизлиги панд берди ва ўша ўйинни ютқаздик. Шунга қарамай, Осиё чемпиони бўлган японларни 6:2 ҳисоб билан мағлуб этишимиз янги қирғиз тарихига ёзиладиган воқеа бўлди.\nМазкур постимда мен қувонч билан таъкидламоқчи бўлган воқеа юқоридаги суратда акс этган. Баҳри дилим очилиб, ичимга илиқлик югурди. Қўзимдан ёш триқираб оқиб кетди. Қирғизистон командаси Ливан, Саудия Арабистони, Эроон, Япония, Австралия командлалари билан мусобақалашаётганда залдаги ўзбек ишқибозлари “Қирғизистон”, деб ҳайқириб, икки ака-уканинг болалари бир-бирини қандай қўлласа, қирғиз футболчиларини ана шундай иштиёқ билан қўллаб турди.\nАйрим ўзбек фанатларининг овозлари Япония-Қирғизистон беллашувида бўғилиб қолди. Бизникилар ғалаба қозонганида эса уларнинг суюнганини кўрсангиз эди!!! Менимча, агар Осиё биринчилиги Бишкекда ўтганида эди, бизнинг фанатлар қўшниларимизнинг футболчиларини бу даражада қўллаб-қувватлай олмас эди. Негаки, тарихнинг айрим саҳифаларида бир-биримиз билан жанжаллашиб қолган вақтларимиз бўлган.\nМана шу ҳаёлга бориб ўзимдан жуда уялиб кетдим. Нега ўзбек спортчиларининг даражаси, рейтинги бизнинг жамоамиздан юқори, улар нега биздан кўра аъло даражада ўйнайди, деган саволга жавоб топгандай бўлдим. Билсангиз, спортда бағрикенглик, кенг феъллик, кечиримли бўлиш муҳим экан, узоқдаги бировни эмас, яқин туғишганинг бўлган қўшнингни кўнглини кўтариб, қувватлаб турсанг, Яратган ҳам “кел, шу бағрикенгларга омад берай”, дер экан. Балки шу сабабли ҳам Ўзбекистон жамоаси кумуш медалга сазовор бўлиб, Эрон билан тенг баҳслаша олаётгандир?\nФеълимизни кенг қилайлик, қирғизлар! Мусулмон биродарлар бир-бирини қўллаб-қувватлаши фарз амалдир.\nРаҳмат, Ўзбекистон!!! Бошқалар унутса ҳам, мен сенинг қўллаб-қувватлаганингни ҳеч қачон унутмайман!!!


9 август, 2020, 23:01\nТеглар:Ростов | Элдор Шомуродов | Валерий Карпин\nҲужумчимизга ишонишда давом этамиз.\nШомуродовга нима бўлди? Нега у гол урмай қўйди? Бу охирги пайтларда мухлислар томонидан энг кўп берилаётган саволлар қаторида бўлиб қолди. Россияда ҳам шу каби кўринишдаги саволлар тез-тез янграмоқда. Буларнинг барчаси Элдорнинг ўйини билан боғлиқ.\nГапнинг очиғи, ўзбекистонлик ишқибозлар ҳам ҳужумчимизнинг гол урмай қўйганига ростовликлардан кам бўлмаган ҳолда қайғурмоқдалар, бу аниқ. Тўғри, футболчимиз ҳали ҳам клубининг асосий фигураларидан бири. Лекин у якунига етган мавсумнинг биринчи қисмида ўзининг ажойиб ўйини ва голлари билан барчамизни шунга ўргатиб қўйганди. Бироқ пандемиядан сўнг “Ростов” билан бирга Шомуродовнинг ўйинида ҳам бироз пасайиш кўзга ташланди, буни ҳам тан олиш керак.\nУ охирги марта қачон гол ургани ёдингиздами? Адашмасак, февраль ойида “Ахмат”га қарши 1:1 ҳисоби қайд этилган баҳсда рақиб дарвозасини ишғол қилганди. Мана, орадан шунча вақт ўтибди ҳамки, Шомуродов гол уришни унутиб қўйгандек. Аммо аксарият мутахассислар ҳамон легионеримиз ҳақида илиқ фикрларни айтишяпти.\nРоссияда эса дарҳол янги мавсум бошланиб кетганидан хабарингиз бор. Ҳужумчимизнинг омадсизлиги эса якунига етган чемпионатда қолиб кетди, деб умид қилмоқдамиз. “Ростов” эса дастлабки турда сафарда “Тамбов”ни ягона гол эвазига мағлуб этганини ҳам яхши биласиз. Аммо Шомуродовга яна гол уриш насиб қилмади. Ўша учрашувдан сўнг “Ростов” бош мураббийи Валерий Карпин қисқача интервью берди. Журналистлар эса Элдор Шомуродовнинг гол урмай қўйганига ҳам тўхталишган.\n- Биринчи бўлимда тезроқ ўйнагандек кўриндинглар, шундайми?\n- Эҳтимол, ҳа, рақиб иккинчи бўлимда тезроқ ўйнашимизга имкон берди. Шу сабабли “Тамбов” майдоннинг бизга тегишли қисмида босим ўтказишни бошлади. Биринчи ўйин. Жамоа ҳали ўйин ритмига кирмаган.\n- Кенто Хашимото фақат охирида пайдо бўлди, у формасини ҳамон тиклаб олмаганми ёки бу сизнинг рақобатга боғлиқ қарорингизми?\n- Униси ҳам, буниси ҳам. У яқинда учиб келди ва ҳали ҳам яхши ухлолмаяпти. Кенто 20 июлдан бошлаб, Японияда ҳужжатларини кутаётиб 10 кунни ўтказиб юборди. Секин-аста формасини тиклаб бориши керак, энди бизда майдон марказида рақобат мавжуд.\n- Шомуродов яна гол урмаяпти, «қурғоқчилик» - ҳужумчи учун катта муаммоми?\n- Йўқ. Унинг ўйинида катта муаммо кўрмаяпман. Агар у ҳар доим шундай ўйнаса ва баъзи ўйинларда гол ура олмаса, бунинг қўрқинчлик жойи йўқ, голлар албатта келади.\n- Ўйиндан қониқдингизми?\n- Натижадан қониқдим.\n- Ўтган мавсум “Ростов” “Тамбов”га икки марта ютқазиб қўйди. Тамбовликларнинг ўйинлари ўзгарибдими?\n- Баъзи жиҳатлар ўзгарган бўлиши мумкин, аммо умуман олганда, ҳаммаси олдингидек.\n- Европа Лигасидаги иштирокингиз муносабати билан таркибни кучайтиришни режалаштиряпсизми ва агар шундай бўлса, қайси позицияларни?\n- Таркибни кучайтириб бўлдик: Кенто Хашимото, Давид Тошевски. Бу жараён давом этмоқда. Яна жамоамиз сафига кўплаб ёшлар қўшилди ва эҳтимол яна қўшилар.\nКарпин ҳамон футболчимизга ишонч билдираётганини унинг сўзларидан пайқаш қийин эмас. Бу билан у шогирдини руҳлантираётгани ҳам бор гап. Шунга қарамай, Карпин ҳужумдаги рақобатни ҳозиргисидан-да кучайтиришни кўзлаган шекилли, македониялик 19 ёшли Давид Тошевскини олиб келди. Бу эса ўзбекистонлик футболчи учун янги рақобатчи деганидир. Агар ҳужумчимиз голсиз сериясини давом эттираверса, Карпин уни қачонгача асосий таркибда туширарди? Вақти келиб уни захирага олиб, ўрнига бошқасини қўйиши ҳам эҳтимолдан ҳоли эмас-ку.\nҚолаверса, Шомуродовга четдан бир қатор таклифлар борлигини ҳам биламиз. Бироқ гол уравермаса, унинг нархи пастлаши ҳам табиий ҳол. Ҳужумчига голлари билан баҳо берилиши бежиз эмас. Ахир ўтган мавсумда ҳужумчимиз кетма-кет голлар уриб, тўпурарлар пойгасида етакчилик қилган пайтда унга нисбатан қандай мақтовлар айтилгани ёдингиздан чиқмагандир-а? Уни кўплаб мамлакатларда скаутлар жиддий кузатувга ҳам олишганди. Ҳаммаси унинг голлари билан боғлиқ эди. Лекин гол урмай қўйгач, унга бўлган эътибор ва муносабат ҳам ўзгариб қолиши ҳеч гап эмас. Кўряпсизми, ҳужумчи учун голлар қанчалик аҳамиятли эканлигини?!\nРоссиялик ва ўзимизнинг мутахассислар билан гаплашганимизда Элдорнинг “Ростов”дан кетиш вақти келганлиги ҳақида ҳам гапиришди. Аммо ҳозирча у жамоаси билан бирга. Боиси, Шомуродов “Ростов”га ҳали керакка ўхшайди. Балки бошқа клублар билан олиб борилаётган музокаралар бўйича якуний тўхтамга келинмагандир. Ҳар қандай ҳолатда ҳам биз Элдорнинг яна голлари билан жамоасига фойда келтиришини истаймиз, бу эса унинг қўлидан келади. Ҳаммаси фақат унинг ўзига боғлиқ. Бошланган янги мавсум эса унинг “Ростов”даги охирги фаолияти бўлиб қоладими ёки йўқми, буни албатта вақт кўрсатади. Аммо биз ҳужумчимизга ишонишда давом этамиз.\nВидео Шомуродовнинг голи ҳам "Ростов"ни мағлубиятдан қутқариб қололмади (видео)\n"Ростов" илк ўйинданоқ Европа Лигаси билан хайрлашди\nШомуродов 15 та ўйиндан буён давом этиб келаётган голсиз сериясига барҳам берди


Таомнинг тасбеҳ айтиши - Hidoyat.uz\nТаомнинг тасбеҳ айтиши\nАсосий саҳифа Мақолалар Таомнинг тасбеҳ айтиши\nЧоп этилди Oktabr 13, 2019 Таомнинг тасбеҳ айтишиda fikr bildirishni o'chirish\nАбдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади:\n«Сизлар оят-аломатларни азоб деб ҳисоблайсизлар, бизлар эса уларни Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) даврларида барака деб билардик. Биз Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) билан бирга овқатлансак, таомнинг тасбеҳларини эшитардик.\nНабий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га бир идишда сув келтирилди, сув у зотнинг бармоқлари орасидан булоқдек оқиб турарди. Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Баракотли покизаликка келинглар, барака осмондан”, дедилар. Биз келдик ва барчамиз ўша сувдан таҳорат олдик».\nСаодат асри Фотималари


Хотира: Ширшов эсингиздами, зарбалари-чи? Zakovat.uz\n28 декабрь куни Россия томонлардан Ўзбекистон миллий жамоаси ва «Ростов» клуби собиқ футболчиси Николай Ширшовнинг ҳаётдан кўз юмгани ҳақида нохуш хабар келди. У 47 ёшда эди. Гап икки аср оралиғидаги йилларда ўзбек футболида ёрқин из қолдирган ҳимоячи ҳақида кетяпти. Ўрта ёшли мухлислар унинг қанот бўйлаб тезкор рейдлари ва замбарак ўқи мисоли зарбаларини ҳали унутмаган бўлсалар керак. Николай Ширшов «Ростов» (олдинги «Ростсельмаш») сафида 5 йил ўйнаб, Россия чемпионатида ҳам чакки таассурот қолдирмаганди.\nНиколай Ширшов профессионал футболдаги фаолиятини 1991 йили собиқ иттифоқ чемпионати иккинчи лигасида, «Свердловец» (Тошкент вилояти) жамоасида бошлаган. Тезкор қанот ҳимоячиси кейинги 8 мавсум Ўзбекистон чемпионатида «Пахтакор» шарафини ҳимоя қилди. 2000-2005 йилларда эса Россия элит лигаси иштирокчиси «Ростов»да ҳаракатланди. Коля шундан сўнг қуйи дивизонларда Ростовнинг СКА клуби либосида тўп сурди.\nШиршовнинг ўлими ҳақида биринчи бўлиб, «Ростов» клуби матбуот хизмати хабар тарқатди. «Николай Владимирович 5 йил давомида клубимизнинг 100тадан ортиқ ўйинида иштирок этганди. У фаолиятини якунлаганидан кейин ҳам муқим яшаш учун Ростов областида қолди. «Ростов» футбол клуби Николай Владимировичнинг яқинлари ва дўстларига чуқур таъзия изҳор қилади», - дейилди Дон бўйи жамоасининг «Твиттер»даги расмий саҳифасида. Николай Ширшов Россияда шунингдек, СКА, «Батайск-2007», «Таганрог» ва «МИТОС» жамоаларида ўйнаган. DonDay.ru сайти марҳумнинг яқинларига таяниб хабар беришича, ўлимга қоннинг қуюқлашиши ва томирларда тромб ҳосил бўлиши сабаб бўлган. Николай Ширшов охирги вақтларда Ростов шаҳридан 50 километр узоқликдаги Новошахтинск шаҳрида яшаб, маҳаллий жамоа мураббийи сифатида ишлаганди.\n*** Николай Ширшов «Пахтакор» сафидаги 8 мавсумда жами 159та ўйин ўтказиб, 16та гол урган.\n*** Николай Ширшов Ўзбекистон миллий жамоаси либосидаги 64та ўйинда рақиблар дарвозасини 13 марта нишонга олган. 1996, 2000 ва 2004 йиллардаги Осиё чемпионати финал раунди иштирокчиси.\n*** Николай Ширшов 2001 йили Ўзбекистоннинг энг яхши футболчиси сўровида 2-ўринни эгаллаган. У ўша мавсум «Крилья Советов» (Самара)да ўйнаган Миржалол Қосимовдан озгина ортда қолганди.\n*** Николай Ширшов - 2 карра Ўзбекистон чемпиони (1992 ва 1998 йиллар), мамлакат кубогининг икки карра соҳиби (1993 ва 1997 йиллар).


ОАВ: боксчи Кассиус Клей исми-шарифини расман ўзгартирмаган\n08:38 / 12.07.2016\nМуҳаммад Али шу йил 3 июнь куни 74 ёшида Аризона штати яқинидаги Финикс шаҳри шифохонасида ҳаёт билан видолашган эди. У, нафас олиш органларидаги муаммо билан касалхонага етказилганди. Али 32 йил мобайнида Паркинсон хасталигидан азият чекди. Боксчи 10-июнда Кентукки штатидаги ўзининг туғилган шаҳри Луисвиллда дафн этилди.\nҚайд этилишича, журналистлар 1964 йили Ислом динини қабул қилиб, ўзини Муҳаммад Али деб атай бошлаган боксчининг исми-шарифи ўзгартирилганини тасдиқлайдиган ҳуқуқий ҳужжатни топа олишмаган.\n"1964 йили ижтимоий таъминот бошқармаси мурожаатчининг исми-шарифи ёки унинг ўзгартирилганини расман тасдиқлайдиган ҳужжат талаб қилмаган. Ижтимоий варақадаги исм, унинг эгасининг тасдиқлаши билан қайд этилаверган", - деган бошқарма вакили Роксана Уильямсон.\nАли профессионал рингда 61та жанг ўтказиб, 56тасида ғалаба қозонган, 37тасида нокаутга эришган. Беш маротаба мағлубият аламини тортган. 1999-йилда Али "Аср спортчиси" деб тан олинган эди.


Samsung алкотестерли смартфон ишлаб чиқаради\n21:00 / 16.08.2017\nSamsung компанияси алкотестер вазифасини ўташи мумкин бўлган нафас датчиги билан таъминланган янги смартфон ишлаб чиқаришга тайёргарлик кўрмоқда. Patently Apple шу ҳақида хабар берди.\nNote смартфон махсус стилусга эга бўлиб, у қурилманинг пастки қисмида, фойдаланувчининг оғзига яқин жойга мустаҳкамланади. Шу тариқа у ҳатто телефон мулоқоти вақтида ҳам фойдаланувчининг нафасини таҳлил қилиши мумкин.\nБундан ташқари, стилусни термометр сифатида ҳам қўлласа бўлади.\nТаъкидлаш жоизки, Samsung чорак даромади бўйича илк марта Apple'ни ортда қолдирди. 2017 йилнинг иккинчи чорак якунларига кўра, Apple компаниясининг соф даромади 8,72 миллиард долларни ташкил қилган. Samsung компаниясининг чорак даромади эса 9,7 миллиард доллардан иборат бўлган.\nSamsung смартфон алкотестер


Намоз Нормўмин шахсий блоги: ДУНЁ КАТТА СИЁСАТИДА НИМАЛАР БЎЛЯПТИ?\nАҚШда Дональд Трамп Президент ўлароқ иш бошлаганидан кейин қуйидагилар маълум бўла бошлади: АҚШ баъзилар тахмин қилгани каби Русия билан апоқ чапоқ бўлмайди ва иқтисодий санкцияларни бекор қилмайди. Сабаб Русиянинг Қиримни тарк қилмаётгани. АҚШ Эронни Ироқни босиб олишда ва дунёда террорни қўллаб қувватлашда айблади. АҚШ Сурияда хавфсизлик минтақаларини барпо қилишни истайди. АҚШ ва Оврупо Иттифоқи муносабатлари қандай ривожланиши ҳақида мавҳумлик бор. АҚШ ва Туркия муносабатларида ҳам ҳануз аниқ режалар ўртага қўйилмади...\nКеча Русия ҳарбий учоқлари Суриянинг Ал Боб шаҳридаги Турк аскарлари мавқеини "хато" туфайли нишонга олдилар. Ҳужумда 3 Турк аскари ҳалок бўлди ва яна 10 аскар яраланди. Матубот Путиннинг Эрдўғондан узр сўраганини ва таъзия билдирганини хабар берди. Баъзиларига кўра Русларнинг бу нишонга олиши бундан бир ярим йил аввал Турк ҳарбий учоғининг Сурия чегарасида Рус ҳарбий учоғини уриб туширгани учун қасосдир. Аммо ҳақиқат бироз бошқача бўлиши ҳам мумкин. Чунки Русия томони Турк аскарларини АҚШ Марказий Разведка бошқармаси (русча ЦРУ) раҳбари Анқарага келган соатларда амалга оширди. Бу билан Русия Туркияга умумиятла дунё сиёсатида ва айниқса Сурия масаласида АҚШ томонга мойиллик кўрсатма, дея пўписа қилган ҳам бўлиши ҳам мумкин.\nСурия ва Яқин Шарқ муаммоси дунё сиёсати кун тартибининг энг асосий масаласи бўлиб қолар экан, бошқа томондан АҚШ ва ОИ нинг Русияга қарши кураши ва Русиянинг ҳам бу икки супер кучга қарши кураши тобора авж олиб ормоқда. Бу кураш тарафларнинг матбуот, разведка, иқтисодий соҳалардаги кураши, АҚШ ва ОИ Украинага ёрдам бериб Русияга Донбасс минтақасида зарба бериш шаклида ўзини кўрсатмоқда. Тарафларнинг ўзаро кураши Афғонистонда ҳам ўзини кўрсатадиганга ўхшайди. Халқаро матбуотга кўра Русия Афғонистонда АҚШ ва иттифоқчиларига қарши Толибон билан ҳамкорлик қилишга ҳам тайёр. Трампнинг Афғонистон раҳбари Ғани билан телефон суҳбатида АҚШнинг бу мамлакат раҳбариятига ёрдам бериши билдирилди. Олдинроқ АҚШнинг Афғонистонга яна қўшимча аскарлар жўнатиши мумкинлиги ҳам хабар берилганди...\nБу орада Путин бу кунларда Қирғизистон, Тожикистон ва ҳатто Ўзбекистонга ҳам сафар қилади. Кун тартибида ўзаро алоқаларнинг ёнида албатта Афғонистон масаласи ҳам бўлади ва Путин Ўрта Осиё раҳбарларидан АҚШ ва ОИ қарши бу минтақда умумий сиёсат олиб боришни талаб қилиши мумкин...\nСурия ва Ироқда Туркиянинг олиб борадиган сиёсати ўта муҳимдир. Туркия бир томондан Русия билан ҳамкорлик қилиб АҚШ ва ОИ нинг таъсиридан узоқлашишга ҳаракат қилмоқда. Иккинчи томондан эса АҚШ билан алоқаларни ва ҳамкорликни давом этттириб, минтақада Эроннинг таъсирини камайтиришга ҳаракат қилади.\nТуркия бу сиёсатида ёлғиз эмаслиги кўрсатиш учун бу давлат раҳбари Тойиб Эрдўғон 12-15 Февраль кунлари Араб дунёсининг уч муҳим давлатлари Баҳрайн, Саудия Арабистони ва Қатарга расмий зиёратларни амалга оширади. Яъни, Туркия ва мусулмон давлатлари бир томондан АҚШ ва ОИ, иккинчи томондан Русиянинг Сурия ва минтақадаги сиёсатлари ва ўзаро курашлари орасида ниҳоятда қийин ва нозик сиёсат олиб боришга мажбурдирлар. Туркиянинг Рус учоқларининг Суриядаги аскарларини нишонга олишига қарши қаттиқ эътироз билдирмагани мана шу мажбурликнинг бир кўринишидир.\nЎрта Осиёга келадиган бўлсак, Русия ва АҚШ ва иттифоқчиларининг ўзаро кураши эрта индин бу минтақада ҳам ўзини кўрсата бошлашини тахмин қилишимиз мумкин. Шундай экан, Ўзбекистон раҳбарининг вилоят зиёратларини ҳозирча тўхтатиб, Қозоғистон ва Тожикистон раҳбарлари билан дунё сиёсатидаги бу воқеаликларни муҳокама қилиши ва бу масалаларда давлатларимиз олиб борадиган сиёсатни мувофиқлаштириши мақсадга мувофиқ бўларди.\nТрое турецких военных погибли при российском авиаударе в Сирии - BBC Русская служба\nГенштаб армии Турции сообщил о гибели трех своих военнослужащих из-за…\nАвтор: Намоз Нормўмин на 05:14


Мактуб: Хур дунёга бу дунёдан - «HARAKAT» XABAR AGENTLIGI :: Independent News Agency Harakat. Узбекистан, новости Узбекистана, политика Узбекистана, оппозиция Узбекистана\nЖурнал Ҳаракат №1 (22) 2000. Cиёсат\n(Дунё демократларига очик хат) - Мактуб: Хур дунёга бу дунёдан\nАзиз дустлар! Сизлар жахон мамлакатларининг кайси бирида – Америка Кушма Штатларидами, Олмониядами, Франциядами - яшаб, фаолият курсатманг, факат сизлар бизнинг Узбекистон, унга кардошу-кориндош Туркманистон, Козогистон, Киргизистон, Тожикистонда, умуман собик совет республикаларида хакикий демократия урнатилиб, тоталитаризм - яккахокимчиллик зулмини таг-томири билан тугатишга кумаклашадиган биродарларимизсиз.\nТугри, узларимиз хам «олма пиш, огзимга туш”, дегандай, гойибдан келадиган такдир, бахту-саодатни кутиб утиришимиз мумкин эмас. Аммо бизнинг фаолиятимиз, хатти-харакатларимиз, изланишларимиз олди-ю ортида, бутун теварак атрофида шундай тусиклар куйилганки, улар ашаддий фашистларнинг кирдикорлари-ю, найрангларидан куп марта ортикдир; энг хавфлиси, куз билан куриб, кул билан ушлаб тутиб ололмайсиз, факат хис килишингиз мумкин. Демократияга, узгача фикрлайдиганларга карши шундай букаламун сиёсат юргизилмокдаки, буларга якка узимизнинг каршилигимиз билан бас кела олмаймиз.\nСизлардан нажот сурашимизнинг яна бир сабаби шундаки, бизда хар бир харакат эмас, хар бир суз, фикр дахшатли чигирикдан утказилади. Бунинг номи цензура булиб, газета-журналлар, китобларнинг хар бир сузи, жумласи дахшатли филтрдан утказилади. кайси суз, фикр ошкораликка, демократияга хизмат килса, хукуматнинг фикрига тугри келмайди, деб хисобланса, дархол учириб ташланади.\nМиллий Хавфсизлик Хизмати (МХХ) эса, совет хокимияти давридаги КГБдан бир неча марта хавфлирокдир. Бугунги кунда оддий танкид хам душманлик деб кабул килинади. Жойларда, худди 37-йиллардагидай, жосуслар пайдо булган. Уларнинг куплари хали 20га хам кирмаган ёшлар.\nМухолифатга озгина алокадор деб гумон килинсангиз, бас, кайси куни ким билан учрашдингиз, нима хакда гаплашдингиз, хаммаси МХХга етиб боради. Хатто оддий одамлар хам бир-бири билан шивирлашиб гаплашишади.\nМахаллаларда, идораларда, бозорларда МХХ ходимлари изгиб юришади. Булар миллий хавфсизлигимизни эмас, бир одамнинг - Каримовнинг хавфсизлигини таъминлашади, халос. Зеро бизда миллат, давлат, хукумат деганда Каримов тушунилади.\nТугри, биз Ислом Каримовни коралаш, балчикка булгаш, унга тухмат тошини отишдан узимизни тиямиз. Зотан у киши собик коммунистларнинг ичида анча тузукроги, деб хисоблашга тайёрмиз. Чунки, у киши уз фаолиятини бошларида уз шахсини улуглашга карши чиккани, бир канча ижобий ишларни, хусусан курилиш, айникса йуллар, биноларнинг курилишида ташаббускорлигини намоён этгани хеч кимга сир эмас. Афсуски, булар денгиздан бир томчидир, холос. Томчилар хеч качон уз-узидан дарё ёки денгизга айланмайди, лекин расмий доираларда, матбуоту, радио, телевидениеда, хамма ерда: биз адолату, хакикат, мустакиллигу-хурликни кад кутартирдик, дея бонг урилаяпти.\nАйни чокда эл-юртимизнинг бир канча асл, мард фарзандлари, гох расмий, гох норасмий равишда. халк, давлат душманларига айлантирилиб хилма-хил тазйиклар, катагонларга дуч килинаётгани, хатто судланиб, ёки судланмасдан улдирилаётганини куриб, билиб турибмиз.\nТакрор айтамизки, президент дастлабки пайтларда гохида каттик куллик килсада, гохида одамгарчилигини биздан дориг тутмас эди, бирок кейинги икки-уч йил ичида, айтайлик, бутун дунёга дахшатли зурлигу-зуравонлиги билан бутун дунёга машхур булган Туркманбошига якинлашиб кетгани яккол куринаяпти.\nКатагонлару тазйиклар шу даражада авж олдиралаяптики, хар кандай оддий танкидий мулохаза учун камокка тортилишингиз хеч гап эмас. Хатто танкидий фикр айтганларнинг узларигина эмас, балки уларнинг кариндош уруглари, ёр-дустлари хам душманга чикарилиб, азобу-укубат денгизига чуктирилаётгани хаммамизга аён. Шунинг учун асл исм-шарифларимиз, кимлигимизни билдирмаймиз. Уйлаб топилган исм-шарифлар номидан мазкур мактубларни битишга огир, машаккатли, фожиали хаётимиз да'ват этмокда.\nТагин шуни эътироф этишингизни сураймизки, биз максадларимизга етишмаганимиз учун кимлардандир, айникса, Ислом Каримовдан уч олиш ниятимиз йук. Аксинча хаммада булгани каби у кишида хам булган айрим инсонийлик, адолат туйгулари янада кенг куламда тараккий этиб, чинакам демократга айланишини хохлаймиз.\nАна шу хохишимиз, талабимизнинг руёбга чикишига хозирча факат сизлар, бутун дунё демократлари ёрдам берасиз деган ниятда калбимизда тулиб тошиб ётган мулохазаларимиз, дарду-аламларимизни бир туркум мактубларга жойлаб, диккатингизга хавола килмокдамиз.\nСАЙЛОВ ВА ДЕМОКРАТИЯ\nБу мактубда, табиийки, мазкур муаммони атрофлича батафсил ёритишни буйнимизга олмокчи эмасмиз. Айни шу муаммонинг Узбекистонда кандай талкин этилиб, кайси воситалар оркали хаётга, кай даражада татбик этилаётганига диккатингизни тортамиз.\nМустакиллик эълон килингандан буён демократия тугрисида жуда куп гапирилаяпти, ёзилаяпти, аммо узбек ахолиси учун унинг асл мохияти очиб берилмаяпти.\nМана 1999 йилнинг 5 декабрида Олий мажлис – парламентга, 2000 йил 9 Январда президентликка сайловлар утказилди. Уша сайловларнинг хар иккаласи тарихда мисли курилмаган чинакам демократия асосида утказилди, дея жар солинмокда.\nУшбу сайловларнинг мукобиллик асосида утказилаётгани асосий далил, дастак сифатида курсатилмокда.\nТугри, мукобиллик демократия талаби, лекин бу талабнинг мохияти шундан иборатки депутатликка номзодлар бир-бирларига тамомила карама-карши, зид нуктаи назарлари, фикру мулохазалари билан уртага чикиб, кизгин бахсу мунозараларни авж олдирилишини такозо килади. Ана шу бахсу мунозаралар, талашиб тортишувлар даэвогарларнинг кайси бири билимдон, кайси бири буш, ярамас эканлигини аниклашга каратилиши шарт. Аниклаш эса танлов, сайлов мазмунини белгилайди.\nУзбекистондаги якинда булиб утган сайловлар мукобиллик асосида утказилди, лекин бу мукобилликни шакли бору, мазмуни, асл мохияти, кудрати йук. Чунки, уша мукобил номзодлар бир-бирлари билан бахслашмади, бир-бирларини танкид килмади, кайси бирларида кандай зур фазилатлар, кандай камчиликлар мавжудлиги тугрисида лом-мим дейилмади.\nАйтайлик, Абдулла Орипов билан Эркин Вохидов хар бири беш-олти ракибларга эга эди. Ва пировардида голиб чикиб, Олий мажлис - парламентга депутат килиб сайландилар, лекин кайси мукобил ракиблари билан кандай кураш олиб борганлари матбуотда хам, радио телевидениеда хам ошкор этилмади.\nХолбуки, хар иккала номзоднинг кандай килиб депутат булганини уша округларнинг сайловчилари, бутун халк куриб, билиб турибди.\nЭркин Вохидов узи сайланаётган округга биринчи борганида сайловчилар у кишига киё хам бокишмаган. Хатто: «Аввал хам Сизни сайлашган, аммо халкка нафингиз тегмади, юкоридагилар айтган хар бир таклифни билиб-билмай маъкулладингиз», деганлар хам булди. Э.Вохидов сайловчилар олдидан мулзам булиб кайтди. Келибок Узбекистонда иккинчи шахс хисобланган Темур Алимовга учрашди. «Акахон, сайловчилар тунини тескари кийиб олишган, ахвол шу кетишда булса, сайламасликлари мумкин. Ундан кура...» - деб гап бошлаган эди, Т.Алимов телефонда кимгадир «Эркин Вохидов албатта депутат булиши керак» дея уктирди. Шундан сунг номзодлардан 4-5 таси уз исмларини руйхатдан учиришларини сураб ариза «беришди».\nУзбекистон халк шоири, Узбекистон халк кахрамони «кахрамонларча» депутат булди.\nАбдулла Орипов депутут булган округда хам шунга ухшаш хангомалар булиб утди.\nРостдан хам хар иккала шоир олдинги Олий мажлисга хам депутат булган эди. Ушанда улар халк хаётини яхшилашга, демократик жамият куришга каратилган мухим, долзарб муаммоларни кутариб чикмади, хал килишга интилмади. Холбуки, хар иккала шоир узларини хакикатпарвар, чинакам демократ деб хисоблайдилар ва бунга уларнинг айрим асослари хам булиши мумкин. Балки улар шу икки йил давомида бир-икки дуруст асарлар ёзишгандир. Лекин Абдулла Орипов хам, Эркин Вохидов хам факат ижодкор эмас, инсон сифатида хам узлигини намоён килиши керак-ку!\nНегадир буни унутиб куйгандек, хар иккаласи факат Ислом Каримовнинг мадхиячилари сифатида жавлон уришмокда. Телевидениеда, радиода, матбуот сахифаларида, хар хил анжуманларда, Олий мажлисда буни яккол куриб келмокдамиз. Чунончи, Узбекистон кахрамони унвони таъсис етилганда хар иккаласи бирин-кетин мусобакалашиб, Ислом Каримов элу-юртимизнинг биринчи ва ягона, асл кахрамони, янги унвонга биринчи булиб ана шу зотга берилиши керак деб минбарларга отилиб чикди ва максадга ришди. Бирок...\nМайли, хозирча унвонбозлик муаммосини четга чикариб куйиб турайлик, унга мавриди келганда алохида тухталармиз. Хозир сайловлардаги мукобиллик тугрисидаги мулохазаларимизни давом еттирайлик.\n1991 йилги президент ва Олий Кенгаш депутатларига сайловлар хам тула маънода демократик тарзда утмаган, деб хисоблаганда хам уларда демократиянинг айрим хусусиятлари, белги-аломатлари мавжудлигини тан олиш керак. Чунончи, Ислом Каримов ва унинг узи танлаб олган «ракиби» Мухаммад Солих бутун дунёга Узбекистонда хакикий маънода ракобат борлигини курсатишга интилдилар. Тугри, хамма хам хокимият жиловини ушлаб турган Ислом Каримов собик совет социалистик демократиясининг кузга куринмас, хилма-хил найрангларини ишга солятганини тушиниб етгани йук. Зотан, Каримовнинг максади хам шу эди.\nУтган йили декабрь ва 2000 йилнинг январида утказилган сайловларда олдинги тажрибаларига таянган Каримов яна анча олдинга кетди.\nЯна кураш, бахс тугрисида гап-сузлар мул-кулу, аммо хакикий бахс, курашнинг афсуски, узлари тугул хатто «соялари»га хам йул куйилмади. Буни биз демократияга нисбатан, хатто 80-чи йилларнинг охирларида коммунистик хукмронлик пайтида Горбачевнинг кайта куриш, ошкораликка изн берган даврга нисбатан хам оркага кайтишдир деб айтишга мажбурмиз.\nКуз билан куриб, кулок билан эшитган, узимиз гувох булган ходисаларга ишонгимиз келмай колади. Мана Мухаммад Солих урнига бу сафар Жалолов «мукобил» номзод килиб куйилди. Хар иккала номзод, Каримов ва Жалолов бутун республика буйлаб сайловчилар билан учрашдилар, узларининг дастурлари билан таништирдилар. Учрашувлар, дастурлар уз йулигаку, уларнинг матбуотда ёритилиши хам аломат булди. Телевиденияда Каримов каерга борса хокимларнинг узлари “ХХ1 асрга Каримов билан» деган транспарантлар билан карши олиб, гулдурос карсаклар остида мажлис утказиб, кузатиб куйишди. Жалолов борган жойларда худди азага боришгандай зурга бориб, зурга мажлис утказишди. Яна хам ажабланарлиси, буни бутун халк орасида демократия намунаси, деб курсатишди. Узбек халкини лаккиллатиб, бундай спектакллар уюштириш шартмиди? Колаверса, хар икки депутат Узбекистонда хамма сохалар гуллаб- яшнаётгани тугрисида «тулкинланиб» гапирдилар, хатто бахс, мунозара, кураш бораётганига хам диккатимизни жалб килдилар, аммо хакикий бахсу, мунозара тугул бир-бирлари ша'нига бирорта танкидий, аччик хакконий суз айтилмади.\nKамчилик, нуксон, гам-аламлар деган сузларни хам топа олмадик. Бунинг урнига бутун дунё тарихида куз куриб, кулок эшитмаган вокеаларга гувох булдик. Чунончи, узини Каримовга мукобил, я'ни зид, карама-карши, ракиб деб хисоблаши зарур булган Жалолов уша ракибини кукларга кутариб, уни якдиллик билан сайлашга даъват этди. Менинг дастурим Каримовникидан зур, ажойиб, яхши дейишга журъат хам этмади. Агар мени сайласангизлар, ундай ёки бундай ишларни амалга ошираман, дейишга хам ботина олмади.\nАслида хар иккала номзоднинг дастурлари, фикр-мулохазалари собик совет давридагидек коммунистчасига ваъдабозлик рухида ёзилган эди. Бошкача булиши мумкин хам эмас эди. Негаки, Жалоловни халк демократик партияси, аслида собик коммунистлардан ташкил топган партия тарбиялаганлиги, Каримов эса уларнинг сафидан мустакиллик давридагина «чикканлиги», бирок уларнинг хар иккаласининг онгида тубдан узгариш руй бермаганлиги хеч кимга сир эмас.\nНега И.Каримов демократиядан бунча куркади, деган савол тугилса, бунга жавоб бериш мушкул. Бир хил одамлар эса, юртбошимиз сайловда ютказиб куйишдан куркани учун демократияга йул бермади, демокдалар. Юртдошларимиздан бирига, бу фикрингизни кандай асослайсиз, деганимизда у киши шундай жавоб берди: «Мухолифат вакилларини куйиб турайлик. И.Каримов М.Жалоловдан хам хадиксирайди. Хадиксирашга асос хам бор. Гап шундаки, И.Каримов объектив ва айникса субъектив сабаблар туфайли узига куп душман орттирди. Мухолифатни уркалтак-суркалтак килди. Водийдаги оппозицион диндорларни кама-кама килганида улардан мингдан ошиги чет элга кочиб жон саклади ва кейинчалик куролланди. Ваххобийлик, Хизб-ут-тахрир каби окимлар диндор мухолифатчиларга каттик тазйик утказилгани туфайли содир булди. Булмаса, нега Козогистон, Киргизистон каби юртларда шу хил окимлар авж олмади?!\nБизнинг юртимизда эса шу оким тарафдорлари деб айбланган 60 минг йигит камокка ташланди. Энди бир уйлаб куринг, агар Жалолов номзоди хам Каримовчалик даражада таргиб килинса, оддий омий одамлардан бир кисми (хеч булмаса маош олмай ишлаётган дехконлар), собик мухолифат вакилларининг аксарияти, нохак камалган 60 минг йигитнинг кариндош уруглари (улар хам камида 500-600 минг бордир) Каримовга эмас, Жалоловга овоз берарди. Бу руйхатга ойига 10 $ олиб ишлаётган зиёлилар (укитувчи, врач ва журналистлар), уларнинг оила аъзолари хам кушилса Жалоловга овоз берганлар сони 60 фоиздан ошиши хам мумкин эди. Мана, Каримовнинг демократиядан утдан курккандек, куркишининг сабабларидан бери».\nЭнг мухими, 9 январда булиб утган сайловни шунинг учун нодемократик, собик совет хокимияти давридагидек хужа курсинга амалга оширилган дейишга мажбурмизки, Узбекистонда хакикий мухолиф партия йук. Мавжуд беш партиянинг барчаси, шу жумладан, Каримовни президентликка таклиф этган Фидокорлар демократик партияси хам, ХДП хам, Миллий тикланиш хам - барча-барчаси Каримов хукумати, дастурлари, фикр-мулохазаларини тула куллаб кувватлайди, заррача танкидий муносабат билдирмайди. Улар узларига бизнинг танкидий фикрларимизга мавжуд тоталитаризм, якка хокимлик хеч кандай имконият бермайди, деб хисоблайдилар. Буларни 1999 йил 5 декабрь, 2000 йил 9 январдаги хар иккала сайловлар юз фоиз исботлагани бутун дунёга аён-у, аммо уз юртимизда буни куришга, сезишга имкон берилмаяпти.\nХолбуки, узимизда мукобиллик амалга оширилиши учун асослар йук деб булмайди. Масалан, собик бош вазиримиз Шукрулло Мирсаидовни тилга олайлик. Бир пайтлари Каримовнинг узи бош вазирликка танлаб олгани, аммо негадир кейинчалик айни уша Президентнинг узи уз гумашталари оркали ашаддий душманига айлантириб, сувдан олиб утга, утдан олиб сувга ташлагани, тазийку катагонларга гирифтор этгани купчиликка аён. Шукрулло Мирсаидов эса демократия учун фидокорона кураш олиб борди. Пировардида курашда чарчаб колдими ёки бунга шароит йуклигиданми, нимадир булиб, сиёсий курашдан воз кечганлигини эълон килди.\nБунга хам мана икки йил буляпти, бирок у зотнинг каерда, кандай иш олиб бораётгани тугрисида на матбуоту радио-телевидениядада, хатто анжуманларда хам бир огиз суз айтилмаяпти. Хар хил миш-мишларга караганда Мирсаидов хали хам «авф» этилмаган экан, хамон таъкибу тазйиклар остида амал-такал килиб кун кечираётган экан. Холбуки, «Озодлик» радиосида бундан тахминан икки йил олдин Каримовни умуман куллаши, лекин йул куйилаётган камчиликларни тахлил этганидан хабардормиз. Уша радиодаги чикишидан сезиш мумкинки, Мирсаидов Каримовга душман эмас, хакикий хамкор, дуст сифатида мулохаза юритганини англаганмиз. Дуст ачитиб гапирар, деган маколга мувофик иш килгани маълум.\nБорди-ю, 9 январдаги сайловда уша зот, ёки халигача чет элларда истикомат килаётган Абдурахим Пулат ёки Пулат Охун мукобил булса эди, балки реал демократияга кадам куйган булар эдик. Хатто айтиш мумкинки, яна бошка чинакам мукобил номзодлар республикамиздаги номдор зиёлилар орасидан отилиб чикиши мумкин эди. Тугри, уларнинг Мирсаидов ёки Абдурахим Пулатдай принципиал, муросасизлари сув остидаги кемадай жим ётишибди. Аслида улар куп булмаса-да, бор. Аммо радиода, телевиденияда, газеталарда хозирги шароитда Узбукистонни Каримовдай бошкарадиган одам йук, деб оми одамлар миясига куйишмокда.\nБу бизга, 24 миллион халк ичида битта одам аклли, бошка хамма ахмок, деганга ухшаб куринади. «Аклли одам кийин вазиятлардан кандай чикишни билади, аммо доно одам шундай кийин вазиятга тушмасликнинг олдини олади» деганларидай, шундай мураккаб вазиятга тушмаслик учун жим юрганлар хам йук эмас.\nЧинакам ракобат булиши учун хакикий хурлик, эркинлик, мустакилликка йул берилиши зарур. Вахоланки, хозиргача йул берилмаяпти. Аксинча хар хил катагонлар, тазйиклар, кузга яккол куриниб турибди. Хокимиятнинг энг пастки погоналаридан энг юкори боскичларигача президентнинг айтгани- айтган, дегани-деган. Лекин гуё демократия ривожланмокда деган фикрни тугдириб, хориждаги ривожланган мамлакатларни, айникса АКШни бунга ишонтириш учун (факат сузда, тилда, асло амалда, реал хаётда эмас), демократия, озодлик, истиклол хакида бонг урилмокда. Мана шу бонг садолари, айникса 1999 йилнинг октябрь, ноябрь, 2000 йилнинг январида - сайловлар арафасида, сайлов утаётган вактда, ва сайлов утиб булгандан кейин кенг куламда янграб тургани бунинг мухим далилидир.\nБорди-ю сайловда хакикий мукобилликка имкон берилиб, чинакам бахс, мунозара булганида мана шу хакикат юзага чикиши мумкин эди. Демократик сайловларнинг бошкка бир канча талаблари, шартлари борки, мукобиллик улардан биридир. Аммо мукобиллик тула маънода юзага чиъарилиши учун бошка шартлар, талаблар амалга оширилиши хам фарз, хам карздир.\nМисол тарикасида айтиш лозимки, уша Каримов ва Жалолов мукобиллиги нима учун тула руёбга чикмаслигининг бир канча сабалари мавжуд. Аввало шуки, Каримов якка хукмдор, давлат ва бошкарувнинг барча воситалари, куроллари унинг кулида. Тугри, Жалолов хам рахбар, фалсафа ва хукук институти директори, бирок бу тармок шахсан узиники, давлатнинг рахбари эса Каримов. Бинобарин, Жалолов Каримов карамогидаги одам. Шунга кура ижодий-ижтимоий эркинликка, иктисодий-моддий мустакилликка эга эмас. Демак, мукобил номзодлардан хар бири тула маънода озод, эркин, мустакил булмоги мухимдир.\nМукобилликнинг, умуман демократиянинг яна бир шарти куйидагича: «Кимлар, кайси лавозим, ёки депутатликка даъвогар булишидан катъий назар, улар узларининг кандай моддий, иктисодий имкониятларга эга эканлигини очикчасига курсатиши зарур. Шунга кура Каримов хам Жалолов хам узларининг кандай моддий бойлиги мавжудлиги тугрисидаги декларацияни тулдиришга мажбур эди. Лекин бу мажбуриятнинг бажарилиши хакида хеч кандай гап-суз йук. Айтайлик Каримов узи давлатдан ойига канча маош олади, шахс сифатида яна каерларда «ишлаб», канча бойлик орттираяпти, десангиз, бундай саволларга хам жавоб ола олмайсиз. Айни чокда Каримовнинг хориждаги банкларда, хусусан Швейцарияда 8.5 млрд $ бор деган «миш- миш»лар таркалгани нокулай вазиятни тугдиради-ю, бирок бундан халк бехабар. Унинг рафикаси, кизи, куёви, кудаси хам бир канча завод, фабрикаларни, дуконларини, ташки савдо шахобчаларини кулга олиб, аллакачонлар миллиардер булиб кетган, деган «шов- шув» бутун Узбекистон эмас, хатто чет элларда хам кезиб юрибди, у ерларда бу ерларда айтилаяпти - бирок расман хеч нарса дейилмаяпти.\nМайли, Каримовнинг узи, кариндош-уруглари хам миллиардер, катта бой булсинлар, бирок халол, хакконий мехнати оркали шундай мартабага эришсинлар, аммо кандай эришганлиги хамиша ошкор этилиб туриши керакки, бунга риоя килинмаяпти. Табиийки, «миш-миш»ларни хакикат деб хеч ким даъво кила олмайди. Колаверса, инсон, шу жумладан жаноб Каримов хам Аллохнинг бандаси, у хам биз сингари бир марта яшайди. Охиратда эса хисоб беришга мажбур. Уша хисобга узи кийналиб колмаслигининг гамини тириклигида ейиши мухим. Коммунистларнинг дохийлари, собик совет хокимиятининг Ленину-Сталиндан бошлаб, хатто кукларга кутарилган социалистик совет республикасининг сунги рахбари - Горбачев, унинг рафикаси, оила аъзолари миллиардерча хаёт кечириб, давлат, халк мулкидан неча миллиону-миллиардларни узлаштириб олгани И.Буничнинг «Партия олтинлари» китобида батафсил очиб ташлангани бежиз эмас.\nКаримов ва унинг унлаб, юзлаб гумашталари ушандай шармандаликлардан узларини асраб олишларини истагимиз, Узбекистонимизда чинакам усиш, узгариш булсин, деган ниятимиз бор, халос. Рахбарларнинг, айникса, энг юкори рахбар, Президент, хамда унинг оиласи албатта яхши яшаши керак, чунки оддий инсонлар, мехнаткашларга нисбатан камида ун-йигирма, юз карра куп ва хуб ишлаши, бош котириши купчиликка аён, бирок каердан, кайси йуллар билан канча даромад ундирилиб, нималарга харажат килинаётганини халкка билдирилгани - ошкораликнинг бир талабидирки, бу четлаб утилаяпти.\nБу совет социалистик тизимига хоски, Каримов буни сузда танкид килаяпти, фош этаяпти, бирок амалда, афсуски, уша эски собик мафкурадан кутулолмаяпти. Хатто кутулиш тугул янада равнак топтираётгани - 1999 йил 5 декабрь, 2000 йил 9 январь сайловлари пайтида кузга яккол ташланди. Узбекистоннинг хар бир вилоятида, пировардида Тошкент шахрида Каримов билан булиб утган учрашувларида такрор-такрор айтилаётган бир гап, бир жумла, иборага диккатингизни тортмокчимиз: Куплар чикиб сузлаб, Каримовнинг шаънига чексиз-чегарасиз мактовлар, хамду-санолар ёгдиришди. Сизга «якдиллик билан овоз берамиз», деб суз беришди. Бордию, шундай пайтларда Каримов алохида жавоб кайтариб, тухтанг, азиз сайловчилар, бутун дунёдаги хакикий демократик давлатлардаги сайловларда хар кандай буюк номзодга хам якдиллик билан овоз берилмайди, деб изох берса, балки демократияга утаётган эканмиз, деб ишонардик.\nАфсуски, хеч кандай изох берилмади. Аксинча, номзод буни кувонч билан карши олгани яккол сезилиб турди. Вахоланки, Козогистон Президенти иккинчи бор сайланганда 80 фойиз овоз олгани эълон килинганда хориж назоратчилари бундай булиши мумкин эмас, бу ерда калбакилаштириш мавжуд, негаки, сайловга катнашувчилар хам, овоз берувчилар хам ушанча эмас, жуда куп деганда 60-70 фойиз булиши мумкин деб таъкидладилар.\nДарвоке, Олий Мажлисга сайловларга гох 93, гох 96 фойиз сайловчилар катнашди, деб хабар берилганда Узбекистондаги айрим хорижий назоратчилар бу хакикатга тугри келмайди, дейишди. Бунга жавобан сайлов утказувчи комиссия раиси Комилов улар нима деб гапирсалар, гапираверсинлар, барибир нукул айб излашга одатланганлар, бунга биз асло эгтибор бермаймиз, дедилар. Ислом Каримовнинг узи, майли танкид килаверсинлар, бунга чидаш керак, камчиликларимизни курсатсалар, бизга фойда беради, дедию, аммо узига нисбатан хам шу шарт куйилиши хусусида лом-мим демади. Мана энди ошкораликнинг биринчи галда танкид, уз узини танкидчи ривожлантириш учун сув билан хаводек зарур, деган хакикат юзага чикади. Бу хакикат Президент томонидан хам эгтироф этиб турииб, лекин руёбга чикаришга асло харакат килинмаётганлиги ажабланарли.\nАйникса, узаро танкид, сайловдаги мукобилликнинг негизини ташкил этади, аммо на Каримов ва на Жалолов бунга эътибор беришди. Хатто танкид, уз-узини танкид тугрисида суз очилмади. Ошкоралик эса биринчи галда уша танкид учун зарур эдики, буни номига хам тилга олинмади. Мактов, хамду-санолар, офаринбозлик эса собик совет хокимияти давридаги сайловлардагидан ун эмас, юз, минг карра орттириб юборилди. Каримов билан Жалолов бир бирларининг лоакал нихоятда ножиддий, арзимаган нуксонларига хам тухталиб утмадилар.\n1999 йил 5 декабрдаги сайловларда Парламентдаги 250 уриндан хар бирига 6 - 7 тадан мукобил номзодлар куйилгани эълон килинди, куйилгандан кейин узаро олишув, тортишув булди, деган гаплар таркалди, бирок улар хам ошкор этилмади. Хатто уларнинг ютиб чикканлари, ютказганлари неча фойиз овоз олгани хам жумбоклигича колаверди. Шуниси борки, сайланганларнинг учдан бир кисмини вилоятлар, туманларнинг хокимлари ташкил этса, колганларининг туксон фойизи давлат корхоналари, ишлаб чикариш шахобчаларининг раислари, раис уринбосарларидан иборат булди. Бинобарин, Олий Мажлис депутатларидан туксон беш фойизидан купроги узлари узлари учун конун чикариб, узлари бажарадиган ишларни узлари белгилайдиган мухитни яратадилар. Ва бу мухитда демократиянинг алифбоси, яъни оддий талаби хам бажарилмаслиги аник. Вахоланки, Олий Мажлис, парламент ижрочиликка аралашмаслиги, факат конунчиликни йуналтириши керак. Собик коммунистлар эса бу хакикатни огзида эътироф этдилару, амалда эса тескарисини килдилар, якка хокимликни авж олдиртирдилар. Буни мустакилликка эришилгандан буён ошкора танкид килинаяпти-ю, бирок хаётда уларнинг хатолари бемалол такрорланяпти. Шунинг учун хам социалистик тизимнинг номлари узгартирилди-ю, асл мохияти сакланиб колинди, дейишга мажбурмиз.\nБунинг окибати кандай булишини тасаввур килиш учун олдинги чакирик Олий Мажлис фаолиятига бир назар ташланг. Узининг турт йиллик фаолияти мобайнида унлаб конунлар кабул килди, уларга бир неча бор узгартиришлар киритди ва бу жараёнда кизгин бахс, олишув-тортишувлар булди, деб бир неча бор айтилса хам, лекин шунга карамасдан кайси сохага оид кандай карорлар кабул килинмасин, бирортаси катъий каршиликка учраганини, утмай колганини хеч ким билмайди, яъни совет давридаги якдиллик билан маъкуллаш, куллаб-кувватлаш таъминланади.\nСабаб шуки, депутатлардан бирортаси мухолифат партиясига тегишли эмас. 1991 йилда мустакиллик урнатилгандан кейинги сайланган биринчи Олий Кенгашда оз булса хам «Бирлик» Халк Харакати ва «Эрк» партиясига мансуб депутатлар ва демократик рухдаги мустакил дкпутатлар бор эди. Улардан Тоиба Тулаганова, Шоврик Рузимуродов, Самандар Куконов, Жахонгир Маматов кабилар доимо кизгин бахсга киришардилар. Айни шундайлар Олий Кенгашдан хайдалиб, уларга ухшаганлари кейинги сайловга хам, хозиргисига хам якин йулатилмади.\nХозирги мавжуд беш партиядан бирортаси мухолифатнинг урнини босолмайди. Негаки, хаммаси якдиллик билан хокимиятларнинг барча боскич-ларидаги рахбарларни, айникса, Каримовни кушкуллаб маъкуллайдилар, заррача эътироз билдирмайдилар. Уткир, хаккoний, хар жихатдан исботланган танкид тугрисида хеч гап-суз булмаяпти. Хуллас, конун чикарувчилар билан уларни амалга оширувчилар бирлашсалар, ягона умумий нуктаи назардан фаолият курсатсалар, пировардида юрт хам моддий, хам ма'навий инкирозга учрашини купмиллатли Совет Иттифокининг кулаши, инкирозга учраши, таркалиб кетгани амалда исботлади.\nШунга карамасдан, истиклол давридаги сунгги саккиз-туккиз йил мобайнида советчасига иш олиб борилди: ишлаб чикаришнинг барча тармоклари номигагина «усди», нарх-навонинг йилдан йилга эмас, балки хар куни осмонга чикиб, бир гурух, асосан мехнаткаш халк кашшоклашиб кетаётганини куриб курмасликка олинаяпти, факат галабалар козонилиб, муваффакиятлар кулга киритилгани хусусида баланд овоз билан сузланаяпти, асл мохият, чин аччик хакикатни куриб курмасликка олинаяпти...\nСунг суз урнида\nАна шу ерда, диккатингизни жалб этиб, куйидагиларни алохида таъкидлаш зарур деб хисоблаймиз. Гап шундаки, мактубларимиз, азиз демократлар, факат сизларга эмас, балки бевосита халкимизга бориб етишини жуда-жуда хохлаймиз. Негаки, уртага ташланган фикрларимиз, мулохазаларимиз, айникса, танкидларимиз узбек матбуоти, радио, телевидениесида берилмаслиги, халкимизга етказилмаслиги аник, мукаррардир. Борди-ю, етказилса, мавжуд воситаларда эълон килиниб, мунозара, бахсга киришсалар, мактуб муаллифлари тазйик-у катагон килинмаслиги кафолатланса, бизлар кимлигимизни, каерларда кандай фаолият курсаётганларимизни ошкор этишга тайёрмиз. Афсуски, бунга ишончимиз йук. Шунинг учун жахондаги барча демократларга мурожаат этаяпмиз. Факат улардан нажот кутаяпмиз.\nАмин Абдугаффор ва бошкалар.


Ташкилотчиларнинг талаблари эса “Озод мамлакатда − эркин муносабатлар” ,“Маблағ барчага етса, кўп хотинлик гуноҳ эмас” каби расмий петиция ва шиорлар кўринишида қолиб кетди.\nОвропа давлатларидаги бир неча мухтор республикаларда кўп хотинлилик реал ҳодиса ва меъёр ҳисобланади. Уни қонунийлаштириш ва амалиётга тадбиқ қилиш бўйича эса турли сиёсатчилар ва давлат арбоблари турлича муносабатлар билдириб келмоқда. ChoicyMe кўп хотинлиликни замонавий ҳаётга дунёвий ҳуқуқий тамойилларга асосланиб татбиқ қилиш ташаббуси билан чиққани эътиборни тортади. Хўш, бунинг охири нима билан якун топади?\nБу каби ижтимоий ҳодисаларнинг ташаббускорлари кўп хотинликни “эркин муносабатлар” тушунчаси билан боғлашлари бежиз эмас. Зеро, дунёвий тушунчаларга кўра кишининг бир неча хотинга эга бўлиши муносабатлардаги эркинликка асосланган бўлиб, мусулмон оламидаги оилавий муносабатларга умуман алоқаси йўқ. Шунинг учун, ҳар қандай “демократик” давлатда эртами, кечми, кўп эрлилик масаласини кўтариб чиқувчи ҳуқуқ ҳимоячилар доимо топилади. Чунки эркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлиги турмуш ўртоқ танлашдаги ўзаро эркинлигида акс этади.\nЗамонавий суд тизимидан фойдаланган ҳолда полигамия (кўп никоҳлилик) тарафдори эканлигини исботлаб берувчи аёллар ҳам пайдо бўла бошлайди. Шубҳасиз, уларга бу борада ёрдам берувчи ҳамда аёлларда “кўп эрлилик табиати” борлигини “статистик” маълумотлар ва “илмий” асосларга таяниб, исбот қилиб бера оладиган “мутахассислар” ҳам топилади. Тарихчилар эса кўп никоҳлилик, кўп хотинлилик, кўп эрлиликнинг инсоният учун ҳаётий ва самарали тизим эканлигини исботлаб берувчи “далиллар”ни кашф этади. Жамоатчилик фикри аста-секин ўз аҳамиятини йўқота боради, чунки бу нарса қонунда норма сифатида кўрсатилиб ўтилса, ҳаётий меъёрга ҳам айланади. Оқибатда, аёлларга ҳам, эркакларга ҳам, бир неча киши билан оила қуришга рухсат берилади.\nТурмуш ўртоқларнинг сони нечта бўлиши кераклиги ҳақида ўз-ўзидан савол туғилади: эрлар ва хотинлар сони қонун билан иккита қилиб белгилаб қўйиладими ёки бу инсон ҳуқуқларининг топталишими? Нега энди иккита эр ёки хотин, учта эмас, бешта эмас ёки ўн иккита эмас? “Турмуш ўртоқлар”нинг меъёрий сони қандай қилиб аниқланади ахир? Бу фуқароларнинг шахсий ҳаётига аралашиш бўлиб қолмайдими?\nВа ниҳоят, икки хотинлилик ёки икки эрлилик қонунийлаштирилгач, “жуфтлар” жуфтлик мақомини йўқотадилар, улар шунчаки охири йўқ ва ахлоқий бузуқ “оилавий занжир”га айланиб қолади. Эркак икки аёлни никоҳига олади, бу аёлларнинг эса яна биттадан эри ва бу эрининг эса яна биттадан хотини бўлади. Занжир шу тарзда чексиз равишда давом этиб кетаверади. Эрлардан исталган бирининг фамилиясига ўтишлик натижасида бир неча йилдан кейин “яқин қариндошлар” чангалзорида изсиз ғойиб бўламиз.\nЗамонавий қонунчилик эр ва хотинларга тенг ҳуқуқ ва мажбуриятлар юклар экан, улар хоҳишларига кўра оилада кимлар “таъминотчилар”, кимлар эса “уй бекалари” бўлишини, “жуфт” бўлиб катта бир хонадонда бирга яшайдими ёки алоҳида уйда, хотинларнинг ёки эрларнинг барчасини моддий жиҳатдан таъминлайдими ёки улар орасидан “севимлиларини” танлаб оладими... каби бир неча масалаларини ўзлари ҳал қилади.\nБаъзи эрлар барча хотинини моддий жиҳатдан таъминлаб қўйса, баъзилари эса хотинларининг бошқа эри уларнинг таъминотини қилишларига мойиллик билдиради. Аёллар муносабатларни бошқаришда ва “қабилани” моддий жиҳатдан таъминлашда умуман ён бермайдилар. Оила бошлиғи, таъминотчиси, ҳимоячиси роли баъзан бир эрнинг зиммасига тушса, баъзан бошқасининг бўйнига “илинади”. Бошқа ҳолларда эса барчаси бирдек масъул бўлади. Оқибатда ўзи шундоқ ҳам чалкаш бўлган тизим оилавий ҳаёт, фарзандлар, ота ва она тушунчаларини бутунлай чиппакка чиқаради.\nОилада икки ва ундан ортиқ эр бўлса, оталикни аниқлаштириш жуда мушкул кечади. Баъзи эрлар бошқаларнинг зурриётларини тарбия қилишга рози бўлса, баъзилари ўз фарзандига масъул бўлишни хоҳламайди, фарзанд эса ўз отаси ким эканни ҳеч қачон билмайди.\nБу ҳодиса келажакда қонларининг аралашувига олиб келади, чунки келиннинг ёки куёвнинг келиб чиқишини аниқлаш жуда мушкул вазифа бўлиб қолади. У ёки бу авлодга тегишли эканлилик оқибатда она орқали аниқланадиган бўлади.\n“Оталар” ва “оналар” доимий равишда ўзгариб турувчи, оилавий алоқалар бетартиб бўлган, бир никоҳлик муносабатлар “ўтмиш сарқити” сифатида баҳоланадиган оилаларда, соғлом турмуш муносабатлари ва оила муқаддаслиги тушунчаси ҳам аҳамиятини йўқотиб бораверади. Оиланинг ҳар бир аъзоси демократик давлатнинг фуқароси сифатида ўзи хоҳлаганчалик янгидан-янги никоҳ алоқаларига киришаверади. Замонавий дунёвий мантиққа кўра эса, никоҳсиз жинсий алоқалар қонунийлигича қолаверади.\nОила эндиликда эр ва хотин ўртасида тузилган ва авлодларни тарбиялаш, руҳий-маънавий кўмак берувчи “муқаддас иттифоқ” мақомидан тушиб бораверади. Никоҳ эса эр ва хотин муносабатларини қонунийлаштириб берувчи бир восита сифатида баҳоланади ва вақт ўтиши билан бундай келишувга бўлган эҳтиёж ҳам йўқ бўлади.\nОилавий қадриятларни ҳимоя қилиб\nНега полигамия қонунлаштирилган мусулмон давлатларида юқоридаги ҳолатлар кузатилмайди? Мана неча асрлар давомида мусулмонлар кўп хотинлиликка амал қилиб келади, лекин уларда кўп эрлилик, оиладаги рўлларнинг тақсимланиши, оталикни ёки никоҳнинг моҳиятини аниқлашга эҳтиёж бўлмаган.\nБиринчидан, кўп хотинлилик мусулмон ҳуқуқининг бош манбалари − Қуръон ва Суннатга асосланган. Мусулмон эркакнинг “иккита, учта, тўртта” аёлга никоҳланишига Аллох таолонинг Ўзи рухсат берган. Демак, бунда эркак ва аёлнинг табиати, инсоний туйғулар, Ердаги ижтимоий тартиб, қисқаси, Аллох таоло яратган барча нарсалар хусусиятлари ҳисобга олинган.\nАёлларнинг сони ҳақида ҳам муаммо пайдо бўлмайди: улар тўрттадан ошмаслиги керак. Ўз ўрнида мусулмон эркакка битта аёл билан яшаш қулай бўлса, у полигамик оила қуришга мажбур эмас. Ҳеч бир муслима ҳам кўп хотинлиликка мажбурланмайди. Якка никоҳ ёки кўп хотинлилик − бир хил тамойилларга асосланган икки тенг ҳуқуқли тизимдир.\nНикоҳ тузилиши жараёни ҳам қатъий тартибга солинган: қариндошлик алоқалари аниқланади, аёлнинг розилиги керак бўлади, никоҳ гувоҳлар иштирокида тузилади, аёлга молиявий кўмак сифатида маҳр берилади ва никоҳ жараёнида қариндошлар ҳам қатнашадилар. Тарафлар тушиб қолган жанжалли ҳолатларни ҳисобга олган ҳолда ажрим жараёни ҳам қатъий тартибда амалга оширилади. Агар никоҳланишнинг қоидаларига тўла амал қилинадиган бўлинса, юқоридаги чора-тадбирлар “тасодифий” ёки “вақтинчалик” эр-хотинлик муносабатларининг шаклланишининг олдини олади.\nУчиндан, мусулмон эркак барча аёлларини ва фарзандларини ҳамда ажрашган ҳолда аёлида қолган фарзандларини ҳам моддий жиҳатдан таъминлаш мажбуриятини олган. Ҳар бир аёлга алоҳида уй-жой берилиши керак. Эр аёлларига муносабатда адолатга амал қилиши; аёлларига тенг моддий таъминот қилиши, совғалар, вақт ва эътибор бериши керак.\nМуслима эса, хоҳ у эр никоҳидаги якка аёл бўлсин, хоҳ икки, уч ёки тўрт аёлдан бири бўлсин, ишлашга мажбур эмас. Ўзини оилага бахш этиши мумкин бўлгани ҳолда эрининг розилигига кўра ўз ишини йўлга қўйишга ҳам ҳаққи бор. Лекин аёл ва унинг қариндошларининг молиявий ҳолатига қарамасдан, оилада бошлиқлик вазифаси доимо эркакда бўлади ва фақат угина барча муҳим қарорларни қабул қилади.\nНикоҳсиз барча алоқалар шаръий жиҳатдан тақиқланади. Мусулмон оиласидаги фарзандлар оталари кимлигини аниқ билишади. Улар эр-хотинлик садоқати, муҳаббати, ўзаро ҳурмат-эҳтиром бўлган оилада тарбия топадилар, вояга етгач эса, бундай соғлом оилавий алоқаларни келажакда ўзларининг ҳаётларига ҳам татбиқ этади.\nУшбу барча қоидалар ва исломий оила “тартиби” замонавий дунёвий жамиятда инсон ҳуқуқларининг чекланиши сифатида баҳоланади: эркак “ташқарида” алоқага кириша олмайди, аёл эса бир неча эрга эга бўлолмайди, эр ва отанинг “бошлиқлиги” золимлик ва аёллар ҳуқуқларининг поймол қилади. Афсуски, бундай баҳо бериш ярамайди. Фақатгина шариатимиз қонун-қоидасига кўра қурилган оила жамиятда соф оилавий қадриятларнинг сақланиб қолишига ва келажак авлоднинг баркамол бўлишига хизмат қилади.\nБугунги кунда “демократия” ҳукмрон бўлган, дунёвий мантиқ, эркинлик ва тенгҳуқуқлиликка асосланган давлатларда бир жинсли никоҳларга ва гомосексуал жуфтликлар томонидан фарзандликка олиш ҳолатларига рухсат берилаётганининг гувоҳи бўлиб турибмиз. Ҳайвонлар, ва ҳатто, жонсиз буюмлар билан ҳам никоҳни қонунлаштиришга бўлган интилишлар ҳам авжига чиқиб бормоқда. Гендерлик муносабатлари оқибатида адашган фарзандлар ҳамда “фарзандсиз” оилалар сони ортиб бормоқда.\nШариатга асосланмаган, “демократик” тамойилларга кўра кўп хотинлиликнинг қонунийлаштирилиши кўп эрлиликнинг қонунийлаштиришга олиб келади. Кейинчалик эса юқорида санаб ўтилган салбий оқибатлар бўй кўрсата бошлайди. Кўп хотинлилик ҳақида сўз борар экан, оиланинг муқаддаслиги фақатгина шариатга кўра сақланиб қолиниши мумкин. Зеро, бу муносабатларнинг барча нозик нуқталари мукаммал ишлаб чиқилган бўлиб, жамиятда соғлом оилавий муҳит шаклланишига сабаб бўлади.\nMore in this category: « Австриялик имомлар ИШИДни қоралади Ғазо сектори: 10 йиллик қамал ва харакатсизлик... »


10 июл 2020, Тошкент вақти: 02:47\nМирзиëев туркман президенти билан учрашувда куëви билан бирга\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиëевнинг Туркманистон ва Қозоғистонга қилган расмий сафарлари давомида олинган сурат ва видеоларда унга кенжа куëвнинг ҳамроҳлик қилгани кўрилди.\nХусусан¸ Туркманистоннинг давлатга қарашли “Олтин аср” телеканали 7 март куни намойиш қилган видеолавҳада президент Мирзиëевнинг орқасида унинг куëви Отабек Шаханов ўтиргани акс этди.\n270p | 881,0kB\n22-23 март кунлари Шавкат Мирзиëевнинг Қозоғистонга қилган сафари давомида куëв Отабек Шахановнинг бўйнига тансоқчилар бейжигини осган тарзда унга ҳамроҳлик қилгани Қозоғистоннинг akorda.kz портали ëйинлаган фототуркумларда акс этди.\nҚозоғистонлик журналист Эржон Қорабоев бу суратларда Отабек Шахановнинг Қозоғистон президенти тансоқчиси билан ëнма-ëн турганига эътибор қаратиб¸ биринчи шахс ортида протоколга кўра¸ биринчи даражали тансоқчилар туришини таъкидлади.\nCentre1.com нашри Отабек Шахановнинг исми Ўзбекистон расмий делегацияси рўйхатида бўлганини ëзди. (Бу рўйхат Озодлик ихтиëрида йўқ.)\nЎзбекистон ҳукуматининг январь ойида маҳаллий теленакаллар намойиш этган видеолавҳасида ҳам Ойбек Шахановга жуда ўхшаш шахснинг залдаги расмийлар орасида ўтиргани кўрилган эди.\nМирзиёевнинг куёви ҳукумат йиғинида иштирок этди?\nЎзбекистон юқори ҳукумат доираларига яқин тадбиркор исми очиқланмаслиги шарти билан Озодликка Отабек Шаханов президентнинг илк хориж сафарларида қайнотасига тансоқчиси сифатида қатнашганини билдирди. Унга кўра¸ Отабек Шаханов 2017 йилнинг январь ойида президент шахсий қўриқчилари гуруҳига ишга олинган. Мирзиëев ўз куëвини хавфсизлик тизимларига ишга олганини Eltuz.com нашри 8 январь куни ëзиб чиққан эди. Нашр иддаосига кўра¸ Отабек Шаханов январь бошида президент хавфсизлик хизмати бошлиғининг биринчи ўринбосари этиб тайинланган.\nБу иддаони Озодлик суҳбатлашган Ўзбекистон президенти девонига яқин мулозим ҳам тасдиқлади.\nАйни пайтда Отабек Шахановнинг президент хавфсизлиги учун масъул лавозимга тайинлангани ҳақида расмий маълумот йўқ.\nТашқи ишлар вазирлигининг Озодлик расмий сўровига ëзма жавоби.\nОзодлик радиоси бош муҳаррири Ноа Такернинг бу борада президент виртуал қабулхонасига йўллаган ëзма сўровига Ўзбекистон Ташқи Ишлар вазирлиги матбуот хизмати раҳбари Қаипберганов 17 март куни “хатингизда кўрсатилган маълумотлар тўлиқ эмас” деган асосда жавоб бермади.\nКенжа куëв Отабек Шахановнинг мажлис ва расмий ташрифларда президент Мирзиëев орқасида юргани фото ва телекамералар назаридан қочиб қутулмаëтган айни пайтда¸ катта куëв Ойбек Турсунов борасида маълумот жуда кам. Отабек Турсуновнинг қайнотаси ëнида тушган сурати биринчи марта 4 декабрдаги сайлов кунида матбуотда эълон қилинди.\nЎзбекистондаги бошқарув доираларига яқин тадбиркорнинг Озодликка айтишича¸ катта куëв Ойбек Турсунов президент маъмурияти раҳбари Зелимхон Ҳайдаровнинг ўринбосари этиб тайинланган.\n“Ҳар иккала куëв ҳам эрталаб президент билан бирга ишга келиб¸ бирга қайтади. Биттаси тансоқчилар раҳбарининг ўринбосари¸ яна бири эса управдел бошлиғининг муовини” деди бу тадбиркор.\nОзодлик суҳбатлашган яна иккита мулозим айтган бу маълумот ҳам ҳозирча расман жамоатчиликка эълон қилинмади.\nОзодликнинг бир-биридан мустақил ҳукумат доираларига яқин манбаларига кўра¸ Ойбек Турсунов президент маъмуриятининг амалдаги асосий раҳбари сифатида фаолият кўрсатмоқда.\nАмалдор божалар ҳақида нега расмий маълумот йўқ?\nОзодлик суҳбатлашган Ўзбекистондаги мулозим ва журналистлар Мирзиëев куëвларининг лавозимга тайинлангани борасида кўпчилик билиши ва маъқуллашини айтган ҳолда¸ бу борада сукут сақлашни маъқул кўришди. Шавкат Мирзиëев ва президент маъмурияти бошлиғи Зелимхон Ҳайдаров билан шахсан яқинлигини айтган журналистга кўра¸ президент куëвларининг давлат лавозимида бўлиши Ўзбекистонда ҳеч кимда таажжуб уйғотмаган.\n2 сентябрь куни вафот этган Ўзбекистон марҳум президенти Ислом Каримовнинг қизи Гулнора Каримова Ташқи Ишлар вазири ўринбосари лавозимида ишлаган эди. Бундан олдинги раҳбарлар¸ хусусан¸ шу кунларда 100 йиллиги нишонланаëтган Шароф Рашидов ҳам ўз куëви Абдулазиз Комиловни Совет Иттифоқи хавфсизлик тизими бўлган КГБ идорасида ишлашини таъминлаган эди.\nУшбу мавзуга оид Қурултой эшиттиришини мана бу ерда тингланг:\nОилавий пудрат ëки кўрпа остидаги "демократия"\nШу кунларда кескин ўзгариб бораëтган дунë сиëсати реаллигида ўз куëвини раҳбар лавозимига тайинлаш фақат Ўзбекистон каби Шарқ давлатларигагина оид «ўзига хослик» бўлмай қолди.\nАҚШ матбуоти айни кунларда 36 яшар куëви Жаред Кушнерни юқори лавозимга тайинлаган президент Трампни танқид қилмоқда.\nОқ уй маъмурияти ва адвокатлар Трамп куëвининг федерал қонунларни бузмасдан лавозимга тайинланганини айтишмоқда. АҚШ Адлия вазирлиги бу маълумотни жорий йил январида тасдиқлаган.\nКушнер бундан аввал кўчмас мулк ва медиа соҳаларида ишлаган. Ҳозирги кунда у ҳам президентнинг юқори даражали маслаҳатчиси, ҳам янги яратилган Америка инновация марказининг етакчисидир.\nМарказ зиммасига мамлакатдаги ижтимоий муаммолар, жумладан, гиёҳвандлик муаммосини ҳал қилиш юклатилган.\nЖорий ҳафта Оқ уй президентнинг 35 яшар қизи Иванка Трапм “президент ёрдамчиси” лавозимига тайинланиши ҳақида билдирди. Трампнинг бу қизи ҳозиргача тадбиркорлик ва дизайнерлик билан шуғулланиб келган.\nАҚШда ўз оила аъзоларини юқори давлат лавозимларига тайинлаш XX асрнинг 60- йилларига қадар баъзи-баъзида кузатилган. Бироқ, президент Кеннедидан кейин қабул қилинган непотизмга қарши федерал қонун билан АҚШ бўйлаб барча давлат амалдорларига яқинларини ўзи бошқарувида бўладиган лавозимларга ишга олиш тақиқлаб қўйилган.\nЛекин бу йил АҚШ Адлия вазирлиги қабул қилган қарорга биноан, мамлакат президенти ўз яқинларини "Президент маслаҳатчиси" лавозимига ишга олиши мумкин. Бошқа лавозимларга нисбатан непотизмга қарши федерал қонун талаблари ишлайверади.\nСобиқ совет мамлакатларида президентларнинг ўз болалари, қудалари ва куёвларини юқори давлат лавозимларига тайинлаши кенг тарқалган ҳодисага айланган.\nХусусан¸ Тожикистонда президент Эмомали Раҳмоннинг еттита куёви ҳукуматдаги юқори иқтисодий ва молиявий лавозимларда ишлайди. Қозоғистонда “собиқ куёв” Роҳат Алиев Қозоғистон Давлат миллий хавфсизлик қўмитаси раисининг 1-ўринбосари лавозимига тайинланган¸ айни пайтда мамлакатдаги энг сердаромад иқтисодий йўналишлар етакчиси ўлароқ ишлаган.\nБорис Ельциннинг қизи Татьяна ҳам Иванка Трамп каби отасига расмий маслаҳатчи лавозимида ишлаган. Татьянанинг эри Борис Юмашев эса қайнотаси президентлигининг сўнгги ойларида президент маъмурияти етакчиси лавозимида ишлаган эди.\n"Мирзиëев Самарқандда Каримов айғоқчиларидан омон чиқди"\n"Тошкентдаги эртаклар Шавкат акага етаклар"\nРоссиядан уйига қайта олмай чегарада ётганлар егулик ва сувдан қийналмоқда


“Чўчқа гўшти ва саломатлик”\nКейинги пайтда севимли ойномамиз “Шарқ юлдузи” халқимизга ҳақиқатни етказишда ибратли ишларни амалга оширмоқда. Унинг саҳифаларида авваллари ман қилинган, лекин бир куни халқ барибир билиши зарур бўлган нарсалар ҳақидаги кўплаб мақолалар эълон қилинаяптики, бу барчанинг таҳсинига сазовор ишдир. Айниқса, Қуръони карим маъносини ҳозирги замон ўзбек тилида нашр этилиши улкан ҳодиса эканлигига ҳеч қандай шак-шубҳа йўқ.\nҚувончлиси шуки, ойнома ҳайъати қийинчиликларга ўзининг янада кўпроқ уриб, ҳақ гапни халққа етказишда мардоновор қадам босмоқда. Жумладан, менга мурожаат этиб, ҳозирча айтилмай келиётган ҳақиқатлардан бири-чўчқа гўштининг ҳаромлиги ҳақидаги илмий мақолани таржима қилиб беришимни сўрашди.\nШахсий мулоқатлар чоғида, Ливия жамоҳириясидаги “Исломга даъват” куллияси мажалласининг 6-сонида нашр этилган “Чўчқа гўшти ва саломатлик” сарлавҳали мақола ҳақида бир неча бор гапириб ўтганимда ва кишиларнинг бу ҳақидаги саволларга жавоб берганимда, “Шарқ юлдузи” билан алоқадор баъзи биродарларимиз ҳам бунинг гувоҳи бўлган эдилар. Натижада ойнома ходимларини бир неча бор илтимосларидан сўнг, бу ишга қўл урдик. Мазкур мақола матннинг бевосита таржимасидан авввалги кичик муқаддимада, бу масалага ислом нуқтаи назарини баён этишни лозим кўрдик.\nМаълумки, Ислом –Аллоҳнинг сўнгги, мукаммал ва инсонга икки дунё саодатининг кафили бўлган диндир.\nИсломни инсонга берган буйруқлари, қайтариқлари аввало унга бу дунё саодатини ва қолаверса, у дунё бахтини беради. Қил деб буюрилган нарсалар яхши, қилма деб буюрилган нарсалар ёмон.\nШунингдек, ҳалол-фойдали дегани, ҳаром-зарарли деганидир. Ароқ, зино чўчқа гўшти ҳаром деб эълон қилинганми, демак, улар инсон учун зарарлидир. Аллоҳ таъало Қуръони каримнинг бир неча оятларида пайғамбаримиз ўз ҳадисларида чўчқанинг ҳаром эканини таъкидлаб ўтганлар. Аввалда мусулмонлар бу фармонларни сўзсиз бажарганлар. “Аллоҳ буюрганми, демак бажариш керак” деган ақида уларнинг шиори бўлган. “Нима учун?”, “Қилса нима бўлибди?” каби саволлар берилмаган. Кейинроқ иймон заифлашиб, бошқа халқлар билан аралашиш, улардан таъсирланиш натижасида мазкур саволлар туғилганида, уларга жавоб беришга тўғри келиб қолди. Худонинг ҳикматини қарангки, бу саволга жавоб бизнинг динимизга мансуб бўлмаганлардан ҳам чиқди. Исломдан ҳеч хабари йўқ олимлар, жумладан мақола муаллифи, немис олими доктор Хайзи Хизиш Ровфик жаноблари ҳам, ўзларининг илмий текширишларидан сўнг, динлари ва урф-одатларига қарши чиқиб, Ислом бундан 1400 йил аввал айтган ҳақиқатни тасдиқладилар. Ушбу ҳол ҳам Ислом-илоҳий дин, Қуръон-илоҳий китоб эканлигини ёрқин далилидир.\nХайзи Хизиш Ровфик\nБир неча йиллардан буён мендан чўчқа гўштининг зарари, аниқроғи, чўчқа нуҳсини деб номланган заҳарли моддалар ҳақида илмий оммабоп мақола ёзишимни сўраб келардилар.\nБу ишга кўп марта қўл урдим-у, лекин баҳснинг кенглиги ва камлигини ҳисобга олиб, аҳдимдан қайтдим. Аниқроғи, журъатим етмади. Шунинг учун бу баҳсимда кўплаб мисоллар келтирмадим. Ва хулосаларимни жуда қисқа тарзда баён қилдим. Шундай бўлсада, бу мўъжаз мақола кишиларга таомларидаги заҳарли нарсаларни йўқотиш орқали соғлиқни қандай муҳофаза этиш йўлларини кўрсатиб беради.\nМенимча, чўчқа гўштидан сақланмай туриб, соғлиқни ҳеч қачон тиклаб бўлмайди.\nШу ўринда Оврупа маданиятига (ъивилизаъиясига) асосий таъсир кўрсатган маданиятлар (ъивилизаъиялар) соҳибларига Мусо (а.с.) пайғамбар ва бошқа пайғамбар (а.с) ларни ва хоссатан пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в) эслаб ўтмоқ лозим. Уларнинг рисолатлари (пайғамбарликлари) табиат қонунларига мувофиқ бўлган.\nЯҳудий миллатига мансуб Яҳё (а.с) таълимоти табиат қонунларига тўғри келади. Инсонга бу қонунлардан четга чиқиш жоиз эмас, акс ҳолда, шубҳасиз азобга учрайди.\nЧўчқа гўштини ейишнинг хатарли эканлигини иссиқ минтақаларда ўтказилган тажрибаларда очиқ-ойдин кўринади. Бу Африкадаги мусулмон ўлкаларни ғарбий маданиятига эргашган ўлкалар билан солиштириб кўрилганда, очиқ равшан бўлади. Бир хил иқлимда яшасаларда, бу ҳолни Ҳимолай тоғларида истиқомат қилувчи қабилаларда ҳам кузатиш мумкин. Мусулмон қабилалар чўчқа гўштини истеъмол қилмайдилар ва саломатликлари ҳам яхши. Улар кексайиб қолган пайтларида кўплаб экспидиъияларда ишчи бўлиб ишлайдилар. Лекин водийнинг бошқа тарафида яшовчи, овқатланишда Ислом таълимотларига амал қилмайдиган Ҳазна қабилалари аъзолари маълум касалликлардан азоб чекадилар.\nИслом таълимоти асосида яшаётган кишиларнинг саломатликлари жуда яхши, Ғарбий маданият асослари бўйича яшаётганлар эса, аксинча чўчқа гўшти истеъмол қилиш натижасида келиб чиқадиган барча касалликлар билан оғрийдилар. Маълумки, чўчқа гўшти фақатгина яҳудий динида эмас, балки мусулмонларда ҳам батамом ҳаром қилинган. Баъзилар бу таъқиқлашдин уламолари тарафидан чўчқа гўштида бўладиган микроб “Тарихинадан”дан сақланиш учун киритилган сиҳҳий бир васила деб даъво қиладилар. Асл ҳақиқат ҳеч кимнинг ҳаёлига келмаган улкан бир таржимада аён бўлади. Унда кўпгина табиб биродарлар иштирок этишган.\nИккинчи жаҳон уруши пайтида генерал Румел бошчилигида Шимолий Африкага қилинган ҳарбий юриш даврида, немис аскарлари ичида “иссиқ минтақалар яллиғланиши” деб номланган касаллик кўпайиб кетди. Бу касалга дучор бўлган аскарларнинг болдирларига яра чиқиб, юролмай қолардилар. Уларни аскарий касалхоналарда узоқ вақт даволашга ва ҳатто мўътадил минтақаларга юборишга мажбур бўлишарди. Кўрилган чоралар натижа бермаганидан сўнг, баъзилар яра чиқишининг сабаби аскарларнинг овқатида бўлса керак, деган фикрга келишди. Чунки, махаллий араблар бу касалга чалинмас эдилар. Шундай қилиб, аскарларнинг овқати чўчқа гўштидан ҳоли, ерли мусулмон аҳолининг овқатига ўхшаш қилинди. Натижада яра чиқиши батамом йўқолди.\nУрушдан аввал ҳам чўчқа гўштининг нақадар заҳарли эканини билар эдим. Лекин бу нарса янги чўчқа гўштидан тайёрланган турли овқатларгагина тааллуқли; тузланган дудланган ва колбаса қилинганларининг зарари йўқ, деб ўйлардим. Янги чўчқа гўштидан таёрланган овқатлар, одатда ошқозқон-ичак йўлларининг яллиғланиши, тиф, ўткир экзема, яра чиқиши ва бошқа кўплаб оғир касалликларни келтириб чиқарар эди. Ўша пайтда қуритилган чўчқа гўшти ёки ёғидан таёрланган таомлар ҳам касалликларга сабаб бўлишини англай олмаган эканман.\nЛекин кутилмаган тажриба фикримни батамом ўзгартириб юборди. Уруш давомида ва ундан кейинги йилларда ҳам немис халқининг соғлиги яхши эди. Ўша пайтларда немислар ичида тўйиб овқат ейдигани кам эди, чўчқа гўшти йўқ эди. Ёғ жуда оз тарқатилар эди, қанд эса аҳён-аҳёндагина учрарди. Донлардан тайёрланадиган овқатлар нон, хамирли нарсалар, шунингдек, сабзи ва кўкатларни эса, хар ҳолда топиш мумкин эди. Ўша пайтларда кўричакнинг яллиғланиши, ўт пуфагининг касалликлари ҳали илмга маълум эмас эди. Шунингдек, ревматизм (бод), умуртқа суякларидаги касалликлар деярли батамом йўқолиб кетган эди. Юрак клапан (найча) чаларининг тўсилиб қолиши, атеросклероз, қон босимининг ортиши каби хасталиклар ҳам камайганди.\n1948 йилдан сўнг бу ҳолат бошдан-оёқ, батамом ўзгариб кетди. Иқтисодий ислоҳот ўтказилиб, чўчқа гўшти, хусусан, ёғи кўпайди ва янгидан кўричак, ўт пуфагининг яллиғланиши, ўт-пуфак касалликлари, турли касалликларни пайдо бўлиши каби оғир касалликлар юзага келди. Даволаш учун ишлатилган кимёвий дорилар натижасида кўплаб бошқа хасталиклар ҳам келиб чиқди. Энг даҳшатлиси, саратон (рак) касаллиги кўпайиб кетди, авваллари соғ-саломат юрган кишилар 60-70 ёшларида ошқозон касалликларига чалиндилар. Аён бўлишича, бу ҳолнинг сабаби қизилўнгач, ошқозон ва ичак йўлларининг саратонга йўлиққанида экан. Тадқиқотлар давомида тинимсиз урчиётган хасталанишнинг бош айбдори заҳарланиш эканлигини аниқладим.\nБу ҳақда инсон инсон учун зрарли моддалар ҳақидаги биринчи мақоламда ёзган эдим. Йиллар ўтгач, тажрибалар давомида бўғинларнинг яллиғланиши унга тааллуқли касалликлар ва бошқа кўпгина шунга ўхшаш беморликларнинг асосий сабаби чўчқа гўшти тановул қилиш эканлиги маълум бўлди.\nШунингдек, бу гўштни ейиш бошқа кўпгина дардларни ҳам келтириб чиқариши ойдинлашди. Аёлларнинг таносил аъзоларидан келадиган чиқиндиларнинг кўпайиши, қулоқнинг, эски жароҳатлар, шунингдек синган жойларнинг йиринглаши ва бошқалар шулар жумласидандир. Бундай касалликка чалинган кишилар чўчқа гўштини истеъмол этишдан батамом ўзларини тиймагунларига қадар, дори-дармон таъсир қилмайди.\nАввал бошда бу мулоҳазаларимнинг тўғрилигига шубҳа билан қарардим. Бир ёқлама қараш ёки бошқа хатолар туфайли келиб чиққан бўлса керак деб ўйлардим.\nШунинг учун ҳам ҳайвонларда ўтказиладигиан тажриба пайтида одатдагидан кўра қаттиқроқ шартлар қўяр эдим. Мулоҳазаларимнинг тўғрилигини текшириб кўриш учун 30 та катташишиа идишга оқ сичқонларни жойлаштириб уларга турли овқатлар бериб тажриба ўтказдим. Натижаларни 1955 йилда чоп қилинган китобимда ёзганман. Чўчқа гўшти бериб боқилган сичқонлар бир-бирларини ейишга мойил бўлиб ўсдилар. Маълум вақт ўтгач, сичқонларнинг кўпчилиги саратон касаллигига йўлиқди. Шунингдек бошқа тери касалликларига ҳам дучор бўлишди.\nОддий овқат еган сичқонларнинг саратонга ҳам бошқа хатарли касалликларга ҳам дучор бўлмадилар. Шунингдек уларда бир-бирини ейишга мойиллик ҳам кузатилмади.\nАйтиб ўтмоқчиманки, бу ҳақда бошқа бир қанча олимлар ҳам ёзган эдилар. Шунингдек чўчқа гўштини боксёр турига мансуб итларга ҳеч бериб бўлмаслигини билдим. Акс ҳолда, албатта қўтир ва бошқа тери касалликларига йўлиқади. Худди шу нарса ъирк ҳайвонларига, хусусан арслон ва қоплонларга ҳам тегишли бўлиб, уларга чўчқа гўшти бериш мумкин эмас, йўқса семириб тез харакатлана олмай қоладилар,қон босимлари ошиб бурунлари қонайди ва ниҳоят ҳалок бўладилар.\nДарё балиқларини боқувчи бир танишим агар балиқларга майдаланган чўчқа гўшти берилса, бир неча кунда барчаси қирилиб битишини айтган эди.\n1948 йили, шифохонамдаги беморларни даволаш жараёнида кишини даҳшатга соладиган маълумотлар тўплашга эришдим. Улар ўткир ва сурункали ва дардларга чалинган кишилар эдилар. Инсоннинг заҳарланиши ҳақидаги илмга суяниб, мазкур маълумотларини тартибга солишга муяссар бўлдим.\nЧўчқа гўшти инсон учун заҳарлидир ва шу заҳар сабабидан жисмда ўзгаришлар бўлиб, киши турли касалликларга чалинади. Агар тиббий адабиётларда келтирилган натижаларга қарасак, чўчқа гўштидаги кўпгина моддалар инсонни заҳарловчи ва соғлигига путур етказувчи тоифага мансуб бўлиб чиқади. Бу моддаларни чўчқа гўштидаги заҳарлар деб номлашимиз ҳам мумкин.\nМаълумки, инсон ёки ҳайвон истеъмол қилган ёғ жисмда асл ҳолида йиғилади. Мисол учун итга қўчқор ёғи берилса, шу ёғ унинг жисмида тўпланади устига устак қонда ҳам ёғ нисбати кўпаяди. Бу эса қон босимининг ортишига, юрак томирларининг сиқилишига олиб келади.\nКейинчалик, ёғли овқатнинг бу борадаги катта зарарини кашф қилдим. Профессор Хавс ўз китобида ёғни жисмга зарари ҳақида батафсил сўзлаб, айниқса чарчаш, ҳориш каби бошқа омиллар қўшилса, ўлимга олиб келувчи хатарли касалликлар келиб чиқишини айтган эди.\nБу борада чўчқа ёғи энг хатарли эканини таъкидлаб ўтмоқ лозим. Франкфуртлик профессор Фанд қон томирларининг қотиши, қанд касаллиги қон айланиши бузилиши каби асосий сабабининг балғам моддаси ҳосил қилувчи ёғлардан деб билади. Балғам ҳосил қилувчи модда эса чўчқада бўлади.\nЧўчқа гўштидаги зарарли моддалар\nЧўчқа гўшти ва бошқа гўштлар орасидаги фарқ ҳақида ўзимга ўзим кўп савол берар эдим. Бу ҳақдаги илмий ишларни топиш қийин, борлари эса талабга жавоб бермас эди. Шунга қарамасдан қуйидаги натижаларга эришдим.\n1. Чўчқа гўшти жуда ёғли. Хатто ёғсиз кўрилган бўлаклари ҳам анчагина ёғни ўз ичига олади. Чунки, чўчқа гўштида бошқа гўштлардан, жумладан қўй ва мол гўштидан фарқли ўлароқ, тўқималарида жуда кўп ёғ бор. Бошқа ҳайвонларнинг чарвиси эса алоҳида ажраган ҳолда бўлади. Фақат баъзи қари молларнинг гўштида озгина ёғ бўлиши мумкин. Чўчқа гўштида ёғ нисбати аввал айтганимиздек ниҳоятда юқори. Буни бир парча чўчқа гўштини қизиб турган товага ташлаш билан мулоҳаза қилиш мумкин, шунда гўштдан дарҳол ёғ ажраб чиқади ва уни қовуради. Ёғнинг калорияси бошқа моддаларнинг калориясидан бир неча марта ортиқ бўлгани учун жисмда ёғ кўп тўпланади. Бу эса ўз навбатида чўчқа гўшти ейдиган кишиларда ўта семизликни келтириб чиқаради.\n2. Ёғда доим холестирин бўлади. Бу модда қонда кўпайса, уни бузади. Бу ўз навбатида қон босимининг ошишига ва қон томирларининг торайишига олиб келади. Бунга бошқа омиллар қўшилса, юрак клапанларининг тўсилиши ва юрак қон томирларининг торайишига сабаб бўлади. Мазкур омиллардан бири никотин моддасидир. Профессор Руфиннинг таъкидлашича, холестирин моддаси саратонга чалинган тўқималарда кўп учрайди.\n3. Бирлаштирувчи тўқималардаги фосфорли моддалар кўпгина дардларга сабаб бўлади ва хар хил касалликларни келтириб чиқаради. Чўчқа гўштидаги мазкур моддалар тўқималарда ёпишқоқликни кучайтиради ва уларда ёғ билан бирлашиб хатарга айланади.\nШунинг учун ҳам чўчқа гўштини мунтазам истеъмол қилувчиларда бирлаштирувчи тўқималар шишиб кетади, натижада улар, худди ўпкадек сувни симира бошлайди. Ёпишқоқ моддалар пайларда, бўғинларда, кемирчак ва бошқа жойларда йиғилиб қолади, ҳамда ревматизм (бод), бўғин касалликлари, яллиғланиш, умуртқа поғанаси хасталиклари ва бошқа дардларга сабаб бўлади. Чунки инсоннинг бирлаштиручи тўқималари қаттиқ моддалардан иборат бўлиб, чўчқа гўшти истеъмол қилиши туфайли у юмшайди ва қарилик кўрсатиш қудратини йўқотади.\nШу ўринда профессор Пъер ўтказган илмий текширишларга ишора қилиб ўтиш жуда ўринли деб ўйлайман. У тажриба ўтказилаётган ҳайвонларга фосфордан укол қилганда, уларнинг жисми фосфор тўқималарини ўзида тўплаган, натижада кемирчакларда фосфор камайган ва уларнинг мустаҳкамлиги зиёда бўлган. Шундан кўринадики, фосфор йиғиндиси фақат асосда марказлашади, яъни жисмда тўпланади. Маълумки кемирчакнинг қаршилик кўршатиш қувввати фосфор камайганда кўпаяди. Чўчқа гўштида бўлса фосфор моддаси нисбати жуда ҳам кўп.\nГўштларнинг сасишини қиёслаш учун ўтказилган тажрибалар чўчқа гўштида фосфор кўплигини равшан кўрсатади. Гўштнинг ачиш (сасиш) даврида фосфор ажраб, бузуқ водорд чиқади, бу эса ниҳоятда ёмон ҳидли газдир. Чўчқа, мол ва қўй гўштлари билан тажриба ўтказилганда қўй гўштида фосфор жуда оз эканлиги аниқланди. Чўчқа гўшти солинган идишлар маҳкам беркитилган бўлишига қарамай, чиқаётган ҳиднинг сассиқлиги ниҳоятда кучли бўлганидан, уларни тажриба хоналардан олиб чиқишга тўғри келди. Мол гўшти аввал бошда бироз ачиди, лекин ундан чўчқа гўштидан чиққан ҳид чиқмади. Қўй гўшти эса уч ҳафта давомида салгина айниди холос.\nГерманиянинг Геденьбург шаҳрида ишловчи профессор Литри тўқималарининг сиртдан янгиланиш жараёнини ҳайвонларда тажриба қилиб кўрган. У ўз тажрибасида тўқималар, аъзолар ва безлардан намуналар ишлатган. Бу тажрибалар, хужайралар жисмга сингганидан сўнг, кўпинча биологик жиҳатдан ўзи қаерга оид бўлса,ўша ерга интилишини кўрсатди.\nБу нарсани мен ўз шифохонамдаги кашфиётларим билан тасдиқлаш имкониятига эгаман. Чўчқанинг елка қисми ёғини истеъмол қилган касалларнинг елкасида ёғ тўпламлари хосил бўлади. Чўчқанинг қорнидаги ёғни кўп еганларда эса қоринда ёғ тўпланади.\nЧўчқанинг сонидан кўп еганларнинг думбалари хунук бўлиб кетади, бу айниқса аёлларда яққол сезилади.\nЧўчқа гўштининг бундан бошқа хатарлари кўп бўлиб улардан баъзиларини айтиб ўтмоғим лозим. Чўчқа гўштида ўсиш гармони бўлиб, у шамоллашлар ва тўқималар шишининг асосий омилидир. Гоҳида инсон жағи ва қўл оёқларининг шишиб кетишига ва шунингдек ортиқча семизлик ва зиёда ўсиш, хоссатан саратон касаллигига дучор бўлган аъзоларнинг катталашувига сабаб бўлади.\nШундай қилиб молиявий ислоҳотдан сўнг бевосита саратон касалига дучор бўлганлар 60-70 ёшларда бўлиб,улар хар куни дудланган чўчқа мойини нонга суркаб еганлар. Ҳайвонларда олиб борган тажрибаларим чўчқанинг дудланган мойи ҳақиқатда саратон касаллигининг сабабчиси эканлигини исботлади. Бу мойда фақат холестирин моддасигина эмас, балки ўсиш гармони ҳам бўлиб у саратон ҳужайрасини ривожлантиради. Ундаги бинзпирин моддаси эса, саратонни келтириб чиқарувчи хавфли омилдир.\nЧўчқа гўшти гестиямин моддасидан келиб чиқувчи қўтир касаллигининг ҳам сабабчисидир, шунингдек, кўричак ва вена (шоҳ томир)нинг яллиғланиши, сафро касаллиги, терининг йиринглаши, экзема ва бошқа касалликларини ҳам пайдо қилади.\nМолиявий ислоҳотдан сўнг бир неча марта сурункали қичима дардига чалинган беморларни даволадим. Касал болалар одатдаги муолажа билан тезда шифо топдилар. Аммо катта ёшдаги кишиларда эса, чўчқа гўшти еганлари ҳамоно касаллик қайталанаверарди. Ҳақиқатда, шифо фақат бемор ўзини чўчқа гўштидан тийгандагина, шу жумладан, колбасанинг барча турларидан, ҳатто чўчқа гўштисиз, унинг мойидан бироз қўшилганларидан ҳам мутлақо истеъмол қилмай қўйгандагина кўнгилдагидек бўлди.\nТажрибалар яна шуни кўрсатдики, гистиямин моддаси қоринда жароъат пайдо қилади, қичимага, яллиғланишларга, аллергия, нафаснинг сиқилиши, бурун яллиғланиши, юрак уриши маромининг бузилиши, ҳатто унинг йўллари тўсилишига ҳам сабаб бўлади. Шунинг учун ҳам, мазкур хасталикларга йўлиққанлар чўчқа гўштидан ман қилинади.\nЧўчқа гўштининг бошқа зарарлари ҳам кўп, улар чўчқа қонининг қотиши туфайли келиб чиқади. Мазкур ҳолатларга оид илмий текширишлар ҳали охирига етгани йўқ. Бу омиллар: ўсимталар, ҳужайралардаги бесаранжомлик, турли шаклдаги микроблар қизил қон пуфакчаларининг кўплаб жамланиб қолиши ва бошқалардир.\nҲозиргача бу моддаларнинг бир-бири билан алоқаси ва уларнинг вазифалари маълум бўлгани йўқ. Совет олими Сперинскийнинг текширишича, улар ё саратонни келтириб чиқарувчи ё шу касаллик билан пайдо бўлувчи аломатлардир.\nНима бўлишидан қатъий назар, чўчқа қонида микроблар туғдирувчи модда заррачаларининг мажмуалари кўпдир. Улар янги назарияларга кўра ҳужайралардаги модда заррачалар бўлиб, касал ҳужайралардан ёки ўлаётган модда заррачаларидан ўтган бўлади.\nЧўчқа гўштидан жуда зарарли омиллардан бири гриппни келтириб чиқарувчи вирусдир. Лондон шаҳридаги вирусларни текшириш институтининг профессори Шуб жанобларининг тасдиқлашича, бу вирус ёзни чўчқанинг ўпкасида ўтказади ва чўчқа гўштидан тайёрланган колбасаларда кўп бўлади. Кимки чўчқа гўштини ёки ўпкасидан бироз аралашган колбасани тановул қилса, ўша машъум бу вирусни ўз ичига киритган бўлади.\nПрофессор Летри бу вирусни яхшилаб ўрганган. Унинг айтишича, вирус инсон жисмида чўчқа жисмидагига ўхшаш жойни қидиради ва оқибатда витаминлар озайган пайтни пойлаб туриб, кўпайишни бошлайди ва шу вақтда грипп эпидемияси тарқайди. Бу эпидемиянинг тарқалишига касаллик юқишидан кўра кўпроқ, чўчқа гўштини тановул қилиш оқибатида жисмда ўрнашиб қолган вирус сабаб бўлади.\n«Шарқ юлдузи», 3-сон. 1991 йил.