ОЛИМЛАРНИНГ ОЛИМИ, ИНСОНЛАРНИНГ ИНСОНИ - Ўзбекистон овози газетаси\n2009 йил, қиш чилласи тугаб, кунлар илий бошлаган, адиб айтмоқчи, баҳор мозоратдан бошланаётган дамлар. Чиғатой қабристони. Ариқ бўйларида нафармон бинафшалар яшил гиламдек тўшалган. “Академик Саъди Ҳасанович Сирожиддинов” лавҳи қўйилган қабр этагида бир одам чўк тушиб дуои фотиҳа қилмоқда. Бир қарашда кимлигини илғаб бўлмайдиган бу инсон устоздан недир бир яхшилик кўргандирки, шунча улуғлар орасидан айнан шу қадамжога келиб тиз чўкмоқда, деган ўй кечди кўнглимдан. Яқинроқ борганим сари бу чеҳра тобора танишдек туюлаверди. Тиловатини тугатиб, мен томонга қараган ҳам эдики, бир-биримизни таниб сўрашдик. Бу киши таниқли адабиётшунос олим, адиб ва публицист Маҳмуд Сатторов эди.\nЎзининг буюк илмий кашфиётлари билан умумбашарий тараққиётга мислсиз ҳисса қўшган улуғ ватандошларимизнинг маънавий жасорати, ибратли фазилатлари ҳақида кўп ва хўб ёзилган. Илк уйғониш давридаёқ Туронзаминдан қомусий билим соҳиблари етишиб чиққанига кўҳна тарихимиз гувоҳ. Чор Россияси мамлакатимизни босиб олганидан кейин ҳам, не бахтки, юзага келган қийинчиликларга қарамасдан, самандар каби ўт ичида қайта туғилган ноёб истеъдодлар илмий салоҳиятини намойиш этишдан тўхтамади. Халқимиз билиб айтганидек, оққан дарё оқаверди. Бу олимлар билим доирасининг нақадар кенглиги, бетакрор илмий салоҳияти, буюк аждодларимизга хос инсоний фазилатлари билан эл-юртимиз қалбидан чуқур жой олгани ҳам айни ҳақиқат. Янги-янги кашфиётлар яратиб, жаҳондаги етакчи илмий доиралар томонидан тан олинган, улуғ салафларининг давомчиларидан бўлган ана шундай атоқли олимларимиз билан ҳар қанча фахрлансак арзийди.\nТарихимизнинг ғоят мураккаб бир даврида Ватанимиз илм-фани ривожига салмоқли улуш қўшган академиклар Ҳабиб Абдуллаев, Қори Ниёзий, Саъди Сирожиддинов, Обид Содиқов, Тошмуҳаммад Саримсоқов, Яҳё Ғуломов, Содиқ Азимов, Убай Орипов сингари устоз олимларимизнинг ҳаёти, фаолияти, эзгу фазилатлари бугун ҳам барчамиз учун ибрат мактаби бўлиб хизмат қилмоқда. Улар қомусий билимларни ўзида мужассам этган ноёб истеъдод соҳиблари, минглаб солиҳ шогирдларнинг устозлари эдилар.\nЎзбекистон Республикаси Мустақиллигининг 11 йиллиги арафасида мамлакатимиз илм-фани ва маданияти ривожига беқиёс ҳисса қўшган, бутун ҳаётини Ватан, халқ ва миллат тараққиётига бахшида этган истеъдодли ватандошларимизнинг катта илмий-ижодий мероси инобатга олиниб, Президент фармонига кўра, улардан бир гуруҳи давлатимизнинг юксак мукофоти – “Буюк хизматлари учун” ордени билан тақдирланди. Улар орасида Саъди Ҳасанович Сирожиддиновнинг ҳам борлиги барчамизни қувонтирди.\nБундай юксак эътиборга ҳар жиҳатдан муносиб бўлган жонкуяр ва заҳматкаш олим, моҳир педагог хусусида қанча сўзласак, шунча камдек туюлаверади. Саъди Сирожиддинов докторлик диссертациясини ҳимоя қилганидан сўнг жаҳонга машҳур математик А.Н.Колмогоровнинг тавсияси билан 1953-56 йиллар давомида Москва давлат университетида профессор лавозимида ишлайди. У киши 1956 йилда Ўзбекистон Фанлар академиясига мухбир аъзо бўлиб сайланганидан кейин Тошкентга қайтиб келади ва Тошкент давлат университетида кафедра мудири, Математика институтида директор, Тошкент давлат университетида ректор (икки марта 1966-70 ва 1983-87 йиллар), Ўзбекистон Фанлар академиясининг вице-президенти лавозимларида ишлайди. 1966 йилда Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзоси этиб сайланади.\nМамлакатимизнинг етакчи илм даргоҳи – Тошкент давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) ректори лавозимида фаолият кўрсатган йилларида бу даргоҳда таҳсил олган талабалар қатори камина ҳам ректоримизнинг ёшларга нисбатан оталарча эътибори ва ғамхўрлигини ўз тақдиримда ҳис этганман, у кишининг самимий меҳридан баҳраманд бўлганман. Университетимизда бўлиб ўтадиган катта-кичик тадбирларда Саъди Сирожиддинов билан мулоқотда бўлиш биз талабаларга ҳам кўп бор насиб этганини ҳозирги кунларгача ҳаётимдаги энг қувончли лаҳзалар сифатида эслайман. Домланинг нутқи равон, ўзбек ва рус тилларида бирдек эркин сўзлашар, у кишидаги камтарлик, оддийлик биз учун ийманмасдан суҳбатлашиш, ижодий мулоқот муҳитини яратар эди. Бу нурли сиймо профессор-ўқитувчиларга қандай муносабатда бўлса, талабалар билан ҳам худди шундай муомалада бўлар, ҳар қандай муаммо, таклиф ва мулоҳазаларимизни у кишига бемалол айта олардик. Саволимиз жавобсиз қолмас, муаммолар вақтида ижобий ечимини топарди.\nЎша даврлардаги ниҳоятда самимий ва мароқли ўтган сайловолди учрашувлари бунга бир мисолки, бундай тадбирлардан биз талабалар кўнглимиз тоғдек ўсиб чиқардик. Дарвоқе, домла депутатликка сайланганларидан кейин Талабалар шаҳарчаси қиёфаси ўзгариб кетгани, жуда кўп қулайликларга эга бўлганимиз кечагидек ёдимда. Ўша сайловолди йиғинида сўзга чиққанлардан бири Талабалар шаҳарчасидаги жузъий камчиликларни бартараф этиш масаласини кўтарган эди. Барча таклиф ва мулоҳазаларни очиқ чеҳра билан, жиддий туриб эшитган домламиз учрашув охирида сўз олиб, бундай деганлари кечагидек ёдимда: “Бу муаммоларни ҳал қилиш учун депутат бўлиш шарт эмас. Бу менинг, аввало, хизмат вазифам, қолаверса, инсоний бурчимдир”.\nДомла жамоатчилик ишларида ҳам анча фаол эдилар. 1970 йилда Саъди Ҳасанович Ўзбекистондаги иқтидорли ёшлар учун физика ва математика фанларига чуқур ўргатиладиган махсус мактаб интернатни ташкил этдилар (ҳозирги академик Саъди Сирожиддинов номидаги академик лицей). Эринмасдан ҳисоблаб чиқдим, шу пайтга қадар бу интернатни битирганлардан профессор унвонига эришганлар кўпчиликни ташкил этар экан.\n1986 йилда Тошкентда ўтказилган Бернулли жамиятининг Биринчи Халқаро конгресси фан тарихида Саъди Ҳасанович Сирожиддинов номи билан абадий боғлиқ бўлиб қолди.\n– Биз барчамиз Саъди Ҳасановични ҳурмат қилиб, унинг одамшавандалиги, билимдонлиги, зукколиги, оқ кўнгиллиги учун сидқидилдан яхши кўрар эдик, – деб хотирлайди академик Ёлқин Тўрақулов. – Саъди Сирожиддинов ажойиб суҳбатдош, қадим Турон, араб Шарқи, Ҳиндистон, Кичик Осиё тарихи ва маданиятининг билимдони эди. Улуғ бобокалонларимиз Абу Райҳон Беруний, Ибн Сино, Абу Наср Форобий, Мирзо Улуғбек ва бошқаларнинг нодир асарларини замондошларимизга танитишда унинг хизматлари беқиёс. Шунингдек, у киши Алишер Навоий, Фирдавсий, Умар Хайём каби мумтоз шеърият даҳоларининг лирик-фалсафий шеъру достонлари, бетакрор асарларини чуқур ўрганибгина қолмасдан, балки кўп ғазал, рубоийлар, тўртликларни ёд билар ва тез-тез давраларда ўқиб берардилар. Саъди Ҳасанович жаҳон адабиёти, жумладан, рус адабиёти намояндалари – Гомер, Данте, Шекспир, Пушкин, Лермонтов, Гёте, Байрон, Толстой ва қатор бошқа қалам соҳибларининг ижодини жуда яхши биларди...\nСаъди Сирожиддиновнинг илм-маърифат оламидаги салоҳиятига нафақат Ўзбекистонда, балки хорижий мамлакатларда ҳам тан берилган.\n“Жиндаккина шоирлиги бўлмаган одам ҳақиқий математик бўла олмайди”, деган экан немис олими Карл Вейерштрасс. Муҳтарам устозимиз табиатига ҳам шоирлик фазилати бегона эмас эди. Талабалик кезларимизда бунга кўп бор гувоҳ бўлганмиз. Масалан, Ўзбекистон халқ шоири Эркин Воҳидов таваллудининг эллик йиллиги арафасида университетимиз маданият саройи шеърият мухлислари билан тўлиб-тошган эди. Бундай ҳаяжонли, тарихий ва ноёб дақиқаларни унутиб бўладими? Катта тадбирларда доимо ректоримизнинг ўзи бош-қош бўларди.\n– Домла Саъди Сирожиддинов адабиётни, хусусан, миллий адабиётимизни жуда қадрлардилар, – деб эслаган эди марҳум шоиримиз Муҳаммад Раҳмон. – 1967 йили Тошкент давлат университетининг эски биноси (ҳозирги Амир Темур хиёбони)да Ўзбекистон халқ ёзувчиси Абдулла Қаҳҳорнинг 60 йиллиги нишонланганини яхши эслайман. Тантанага домланинг шахсан ўзлари етакчилик қилгани ҳам ёдимда. Ҳолбуки, ўшанда замон қалтис, “тили аччиқ”, чўрткесар ёзувчига муносабат ҳам бошқача эди.\nШуни алоҳида эътироф этмоқчимизки, ректоримиз ташаббуси билан қутлуғ илм даргоҳида халқаро миқёсдаги тадбирлар ҳам тез-тез ўтказилар эди. Хусусан, ЮНЕСКО қарори билан 1983 йилда улуғ аллома бобомиз Муҳаммад Хоразмий таваллудининг 1200 йиллигига бағишланган симпозиум, 1987 йили Якоб Бернулли номидаги “Эҳтимоллар назарияси ва математик статистика” бўйича биринчи жаҳон конгресси Ўзбекистонда ўтказилган эди. Бундай нуфузли илмий анжуманлар ўша пайтларда юртимиз обрўсига обрў қўшгани бор гап.\n– Менинг математик бўлишимда Саъди Ҳасанович Сирожиддиновнинг таъсирлари беқиёс, – дея эслайди Ўзбекистон Фанлар академиясининг Математика институти директори, Ўзбекистон Олий Мажлиси Сенати аъзоси, фан арбоби академик Шавкат Аюпов. – Биз ўрта мактабда ўқиган кезларимизда математика бўйича ўтказиладиган республика олимпиадаларида академик С. Сирожиддинов раислик қилар эдилар. Ҳакамлар ҳайъати асосан олимпиада ҳаракатининг фидойилари бўлган профессионал математик олимлардан иборат бўларди. Математикага қизиқувчи биз ўқувчилар “Сирожиддинов олимпиадаси”да қатнашиш учун бор кучимиз билан интилар эдик. Мен 9-синфда республика олимпиадасида ғолиб чиқиб, ўша йили ёзда Новосибирскдаги академиклар шаҳарчасида жойлашган физика-математика мактабида ўқиб келиб, узил-кесил математик бўламан, деб азму қарор қилган эдим. Кейинчалик, тақдир тақозоси билан Саъди Ҳасанович Фанлар академияси вице-президенти бўлган даврларда менга академиянинг Математика институтида фаолият юритиш бахти насиб этди. Тошкент давлат университети (ҳозир Ўзбекистон Миллий университети) дан Математика институтига ўтишимга устоз Саъди Сирожиддинов асосий сабабчилардан бири бўлган эдилар. Физика-математика фанлари доктори даражасини олиш учун тайёрланган диссертациямни ҳам 1983 йили айнан Саъди Ҳасанович раислик қилган илмий кенгашда ҳимоя қилдим.\nАдолатпарварлик унинг шиори эди\nБуюк олим талабаларнинг хоҳ катта, хоҳ кичик, барча муаммоларига жиддий эътибор қаратарди. Талабаларнинг ётоқхоналарини ўзлари бирма-бир айланиб чиқар, ҳатто пахта терими пайтида аҳволимиздан хабар олиб турар, ёшларни йиғиб, самимий мулоқотлар ўтказар эдилар. Шундай кезларда домлага кўпинча талабалар касаба қўмитаси ва ёшлар ташкилотининг ўша пайтдаги навқирон, серғайрат етакчилари ҳамроҳлик қилар, муаммоларни биргаликда маслаҳатлашиб, жойида ҳал этишарди.\nСаъди Сирожиддиновнинг раҳбар сифатида кимгадир қаттиқ гапириб, беҳуда танбеҳ берганини эслай олмаймиз. “Э, ҳали шунақами?” деб, мийиғида кулиб қўйсалар, шунинг ўзи кифоя эди. Айниқса, университетнинг ёзги қабул маросимлари бошқа олий ўқув юртларидагига қараганда сокинроқ ўтар, ҳеч ким адолатсизликдан нолимасди.\nСаксонинчи йилларнинг ўрталарида Афғонистонда ҳарбий хизматда бўлиб қайтган аскарларга олий ўқув юртига киришда бир қатор имтиёзлар берилди. Хусусан, улар барча кириш имтиҳонларини “қониқарли” топширса, мандатдан ташқари қабул қилинадиган бўлди. Бироқ кириш имтиҳонидан “йиқилган” баъзи абитуриентлар ректор қабулига киришга қарор қилишади. Домла улардан етти-саккиз нафарини қабул қилиб, ҳар қайсига бир пиёладан чой узатиб, дейди: “Болаларим, сизлар ношуд сиёсатнинг айби билан жабр кўргансизлар. Аммо кириш имтиҳонидан ўтолмаган абитуриентга ижобий баҳо қўйиб бўлмайди. Келаси йили келиб, ҳамма фанлардан “уч” баҳо олсаларингиз ҳам, албатта имтиёзли талабалар сифатида қабул қилинасизлар. Мабодо сизларни ноҳақ “йиқитишса”, тўғри менинг олдимга келаверинглар. Физика-математика фанларидан шахсан ўзим апелляция ўтказаман, ҳаракат қилсангиз, албатта ижобий натижа бўлади”.\nБундай оталарча маслаҳат, самимий сўзлардан йигитларнинг кўнгиллари таскин топиб, домланинг камтарлиги ва оддийлигига қойил қолишади.\nСафардаги қизиқ воқеа\nСаъди Ҳасанович Москва давлат университетида ишлаб юрган кезларида таътилга чиқиб, қадрдон юртига жўнабди. Москва – Тошкент поездининг купеларидан бирига жойлашибди. Уч-тўрт кунлик йўлда купедагилар навбатма-навбат чой, озиқ-овқат ташиб, гурунглашиб келибди. Ўз навбатида, домла ҳам ҳамроҳлари хизматида бўлибди. Поезд манзилга яқинлашганида забардастроқ бир йигит ўртага савол ташлабди: “Оғайнилар, қаранглар, Тошкентга яқинлашиб қолибмиз. Лекин шунча йўл юриб, бир-биримиз билан тузукроқ танишиб ҳам олмабмиз-а?”\nСўнг у: “Мен фалон олий ўқув юртининг аспиранти Фалончи Пистончиев бўламан, билиб қўйсанглар зарар қилмайди”, деб аввало ўзини таништирибди. Қолган икки ҳамроҳ охирги курс талабалари бўлиб, улар ҳам паст кетмасдан, ўзларини таърифлай кетишибди. Таништириш навбати ўттиз ёшлар атрофидаги ўрта бўй, қуюқ қошли йигитга келгач, у киши ҳеч нарсага шама қилмасдан, вазмин оҳангда: “Мен Москва давлат университетининг профессори Саъди Сирожиддинов бўламан”, дебди. Буни эшитиши билан ўтирганлар бараварига ўринларидан туриб кетишибди: “Узр домла, сиз ҳақингизда кўп эшитганмиз, сиздек юртдошимиз билан доимо фахрланиб юрамиз, буни қаранг, танимасни сийламас, деганларидек, билмасдан сизни хизматга қўйибмиз”, деб қайта-қайта эгилиб, узр сўрашибди. Шунда домла, гўё ҳеч нарса бўлмагандек, хотиржамгина: “Ҳечқиси йўқ, кемага тушганнинг жони бир”, деб қўйибдилар оҳиста жилмайиб.\nДОМЛАНИНГ ЧИРОҒИ ЎЧМАЙДИ\n– Менинг домла билан биринчи танишувим тасодифан бўлган, – деб ҳикоя қилади академик Маҳмуд Салоҳиддинов. – Бир дўстим билан 1952 йили қишки таътил пайтида Тошкентга қайтиб келаётганимизда Марғилондан икки киши поездга чиқди. Мен домлани дарҳол танидим. Вагонимиз “плацкарт” бўлгани учун улар вагоннинг ўнг томонидаги, йўл устидаги пасту баланддаги икки ўринни эгаллашди. Мен дўстимга биз вагоннинг ўртасида қулай ўринларда кетсаг-у, домла ён томонда ётсалар, ноқулай бўлади, ўринларни алмаштиришимиз керак, дейишим билан ўртоғим дарров мени қўллаб-қувватлади. Биз домла билан саломлашиб, ўринларни алмаштиришни таклиф қилдик. У киши миннатдорлик билдириб, бизнинг ўрнимизга ўтишга розилик бермадилар. Шундан сўнг домла бизнинг ёнимизга келиб ўтириб, узоқ суҳбатлашдилар. Менинг бўлажак математик эканимни эшитиб, хурсанд бўлдилар ва математиканинг ҳаётдаги ўрни, бу фан билан мунтазам шуғулланилса, ўзлаштириш қийин эмаслиги ҳамда математиканинг республикамиздаги ривожи тўғрисида гапириб, бошқа масалалар бўйича жуда кўп қимматли маслаҳатлар бердилар...\n1967 йил 10 майда илмий ишимни муваффақиятли ҳимоя қилганимни ва домланинг туғилган кунларини нишонладик. Икки-уч ҳафтадан сўнг мен Математика институтининг директори этиб тайинландим. Саъди Ҳасанович 1970 йилда Ўзбекистон Фанлар академиясининг вице-президенти этиб сайландилар. Шундан сўнг домла билан биргаликда Математика институтининг илмий йўналишларини аниқлаш, кадрлар тайёрлаш, ходимларнинг меҳнат шароитини яхшилаш бўйича бир қатор ишлар амалга оширилди. 1981 йилда институтнинг янги биноси ҳам қурилиб фойдаланишга топширилди. Домла 1983 йилда ТошДУга иккинчи марта ректор этиб тайинландилар ва 1987 йилгача шу лавозимда ишладилар. Бу даврда домла миллий фанимиз ва таълим-тарбия ривожи йўлида бор куч ва имкониятини ишга солиб қаттиқ меҳнат қилдилар.\nҚарийб ўттиз йил давомида бу улуғ олим билан ёнма-ён ишлаганимдан фахрланаман. Саъди Ҳасанович турли вазиятларда – ишда, хизмат сафарларида, оилавий дам олиш пайтларида ўзларини қандай тутишларини кузатганман ва катта қалб эгаси, юксак маданиятли, ниҳоятда адолатли, ҳалол-пок, фидойи инсон эканлигига ишонч ҳосил қилганман. Домла эҳтимоллар назарияси ва математик статистиканинг чуқур билимдони бўлибгина қолмай, фикрлаш доираси кенг, бошқа соҳалар билан ҳам қизиқар, айниқса, Ўзбекистон тарихи ва адабиётини яхши билардилар. Шу сабабли бўлса керак, Саъди Ҳасанович иштирок этган давралар ҳар доим хушчақчақ ва мароқли ўтарди.\n– 1983 йил 8-13 сентябрь кунлари Ўзбекистонда ЮНЕСКО қарори билан Муҳаммад Хоразмий таваллудининг 1200 йиллигига бағишланган тантаналар бўлиб ўтган эди, – деб эслайди академик Восил Қобулов. – Бу мен учун бир умр эсда қоладиган воқеа бўлган эди. Саъди Ҳасанович бундай нуфузли тадбирнинг асосий ташкилотчиларидан бири бўлиб, симпозиумнинг Тошкент ва Хоразмда ўтказилган мажлисларида фаол иштирок этдилар.\n1959 йили мени Саъди Ҳасанович чақириб, қачон фан доктори бўласан, сенинг илминг ўзингга эмас, Ўзбекистон кибернитика фанига керак, деб мени Москвага Механика институтига докторант қилиб юборадилар. Докторлик диссертациямни ҳимоя қилиб, Тошкентга қайтганимда тантана билан кутиб олдилар яна бўлим мудири этиб буйруқ чиқардилар.\nАгар Саъди Ҳасанович ўша вақтда келажакни кўриб, мени амалдан вақтинча “озод” қилиб, докторлик диссертациясини ёқлашга мажбур қилмаганида мен академик ҳам, кибернетика ташкилотчиси ҳам бўлмас эдим. Шунинг учун ҳам Саъди Сирожиддинов мен учун ёрқин юлдуздир.\nЎзбекистонда математика тарихига асос қўйган олимлардан бири Саъди Ҳасанович Сирожиддинов фан доктори, профессор, академик, кўплаб мукофотлар совриндори, жаҳондаги ўнлаб илмий жамоаларнинг фахрий аъзоси, халқаро конференцияларнинг қатнашчиси эди. Унинг эҳтимоллар назарияси мактаби оламга машҳур бўлган.\nАкадемик Иброҳим Ҳамробоев ўз хотираларида шундай ёзган эди: – Саъди Ҳасанович Ўзбекистон Фанлар академиясининг вице-президенти бўлиб турган вақтларида бизнинг Геология ва геофизика институтига ҳам ҳомийлик қилардилар. Биз у киши билан геологияга оид масалалар тўғрисида кўп гаплашар эдик. Эсимда, дастлаб тоғ жинсларининг мутлақ ёшини ҳисоблаш, кейинроқ ўша эҳтимоллик назариясидан фойдаланиб, ишлаб турган конларни бурғилашнинг энг арзон ва оптимал вариантларини топиш ва бошқа муҳим вазифалар хусусида анча бош қотирганмиз. Бу соҳада у киши, жумладан, Мурунтов конида бурғилаш қудуқларини қай тартибда жойлаштириш тўғрисида Навоий кон-металлургия комбинати раҳбариятига ўз тавсияларини айтган.\n– Саъди Ҳасанович математика фанини севар эди, – деб хотирлайди домланинг рафиқаси Муносибхон ая. – Домланинг вақти кундузлари бутунлай академия ёки университетнинг жамоат ишлари билан банд бўлар, ишдан келгач, кеч бўлганига қарамай шогирдлари яна ишга шўнғиб кетар, машғулот кечаси уч-тўртгача давом этган вақтлар ҳам бўлган. Шеърни ҳам жуда ёқтирар, кўпинча менга ўқиб ёки ёддан айтиб, мағзини тушунтириб берарди. Инглиз, немис, француз тилларида бемалол суҳбатлашар, озарбайжонча ва грузинчада ёзиб, ўқишни биларди. Чет давлатларида ўтадиган симпозиум ва конференция каби математиклар анжуманларига раҳбар этиб юборишар эди.\nШахмат клубининг раиси сифатида бу ўйинга ҳам жуда қизиқар, жаҳон чемпиони А. Карпов Тошкентга келганида уйга таклиф қилиб, у билан шаҳмат ўйнаганди. Академиклар С. Азимов ва Ё. Тўрақуловлар билан оилавий яқин эдик. Уларнинг суҳбати кўпинча шаҳмат тахтаси устида давом этарди.\nДомла ўта камтар ва самимий инсон эди. Бизга шаҳар марказидан кўпқаватли уйлардан бирининг учинчи қаватидан бошпана бериладиган бўлди. Домла янги турар-жой билан танишиш учун борганида академик ёзувчи Комил Яшинни йўлакда учратиб қолади.\n– Э, домла, қўшни бўлар эканмиз-да, менга охирги қават насиб этган экан, – дейди ёзувчи юқорига ишора қилиб.\nШунда домла камтарлик билан: “Сиздек ажойиб инсон билан ҳамсоя бўлганимдан хурсандман, ижодкорларга ҳурматим жуда баланд, сиздан кўра ёшроқмиз, тўртинчи қаватга биз чиқиб яшай қолайлик”, деб ҳали кўчиб кирмасидан хонадонини алмаштирган эканлар.\nМана, кўриб турганингиздек, ҳозиргача шу уйнинг юқори қаватида домланинг чироғини ёқиб, ўғлимиз, келинимиз ва неварамиз ардоғида яшаяпмиз.\nСобиқ талабанинг хотиралари\nТаниқли олим ва публицист Маҳмуд Сатторов домланинг ғоят камтарлик, одамохунлик фазилатлари хусусида “Тақдиримни белгилаган учрашув” мақоласида бундай ҳикоя қилади:\n“… Пахтадан орттирган ғамламамиз билан биринчи семейстрни ҳам эсон-омон якунлаб олдик. Иккита имтиҳондан “беш” олиб, аълочи талабалар сафига кирдим. Бироқ “Ётиб еганга тоғ ҳам чидамайди”, деганларидек, пахтада ишлаб топган пулимиз тугаб, ижара ҳақи тўлашга ҳам чоғим келмай қолди. Охири бўлмагач, курсдош ҳамхонам Акрам Аминовнинг маслаҳати билан ўқишни ташлайдиган, янаги йил қайтадан ТошДУга кирадиган бўлдим.\nИкки оёғи ногирон, қўлтиқтаёқда юрадиган, яхши шеърлар ёзадиган, фарғоналик Тўлқин ака Матмусаев деган курсдошимиз жуда одамшаванда, меҳрибон, ғамхўр инсон эди. Шу киши мени ўз қароримдан қайтарди: “Сиз – иқтидорли йигитсиз. Не азоблар билан университетга киргансиз. Бу йил ўқишга киришнинг ўзи бўлгани йўқ. Ҳе йўқ, бе йўқ, ўқишни ташлаб кетаверасизми?! Ректоримизни кўп яхши одам деб эшитганман, бир қабулларига кириб, олдиларидан ўтинг. Истасангиз, ўзим бирга олиб бораман”, – деб қолди. Эртаси куни Тўлқин аканинг “пат-пат” араваси – ногиронлик машинасида хиёбондаги (ҳозирги Тошкент юридик институт биноси) ректорнинг қабулхонасига келдик.\nИккинчи қаватга кўтарилиб, раҳбарнинг хонасига чиқсам, истараси иссиқ, бодомқовоқ бир киши қўлидаги калитни кийим илгичга осиб, ташқарига отланяпти. Бўсағада мени кўргач: “Э, келинг, ўғлим, келинг, – деб калитни қайта олиб, кабинет эшигини очди. – Марҳамат!”.\nМен – талабанинг назаримда хона ҳайҳотдек катта, тўрда раҳбарнинг столи, унга уланиб кетган узун, катта стол, ёнида қатор стуллар жой олган эди. “Ректор шу одам экан-да”, деган хулосага келдим. У киши энг пойгакдаги стулга чўкиб, мени рўпараларига ўтқаздилар ва “Қани, гапиринг, ўғлим, нима гаплар?” дедилар.\nМен филология факультетининг 1-курсида ўқиётганим, отам йўқлиги, ёлғизгина онам ишламаслиги, нафақа ҳам олмаслиги, ўзим аъло ўқиганим билан стипендия олмаслигим, ижара пулига ҳам зор қолиб, оқибат ўқишни ташлаб кетмоқчилигимни, янаги йил бахтимни қайта синаб кўрмоқчилигимни айтдим.\n– Ҳай-ҳай, – дедилар ректоримиз, – узоқ областимиздан келиб, шундай оғир йилда конкурслардан ўтиб, университетга кирибсиз, энди ташлаб кетсангиз увол бўлади-ку. Ўқишни давом эттирасиз, бир иложини қиламиз, – дедилар.\nШу пайт, Худонинг марҳамати билан осмондан тушдими, ердан чиқдими, эшик оҳиста очилиб, бўсағада қулоғида мўъжаз эшитиш аппарати, ўнг қўл – протезда, тўлқинли сочлари ўзига ярашган – инглиз лордларини эслатадиган деканимиз Анвар Шомақсудов пайдо бўлди.\n– Э, келинг, Анвар ака, сизни кутиб турган эдим. Ҳамма деканлар пастда тўпланиб туришибди. Бугун Ойбек домланинг туғилган кунлари. Пешинда ҳаммамиз у кишиникига зиёратга борамиз, – деб сўнг менга юзланиб: – Бу йигитча сизнинг талабангиз экан, – деб сўз бошлаганларида, Анвар ака:\n– Биламан, биринчи курс, Самарқанд қабулидан, китоблик бола, – деб ахборот берди.\n– Моддий чамам келмаяпти. Оилавий шароитим оғир, ўқишни ташлаб кетаман, деяпти-ку! Бунга йўл қўёлмаймиз.\nАнвар ака масаланинг моҳиятини тушуниб турса-да, ректорнинг хулосасини билиш учун елка қисди.\n– Анвар ака, – деб ўз қарорини баён қилди ректор, – бюджет имконияти мушкул бўлса-да, истисно тариқасида бу йигитчанинг стипендиясини беринг. Аъло ўқиркан. Имконини қилсангиз, ётоқданми, бирор яқин оиладанми яшаш жойи ҳам тўғриланг. Бу болалар вилоятларимиз, республикамизнинг олтин фондлари, қўлдан чиқариб юборсак, келажакда яхши кадрларимиздан ажралиб қоламиз.\n– Шу гапларингни ўзимга айтсанг бўлмасмиди, домлани овора қилмасдан?! – деб дашном берган бўлди менга деканимиз. – Ёрдам берамиз. Албатта ўқишини давом эттиради, – деб ваъда қилди Анвар ака Саъди Ҳасановичга юзланиб.\nТашқарига чиққанимизда ҳамкасблари сафига қўшилаётган деканимиз менга:\n– Эртага ёнимга кир, стипендиянгни тўғрилаб бераман. Кейин Дўмбирободга борасан. У ерда менинг синглим туради. Шуларнинг оиласида бир ўғилдай яшаб турасан! – деди.\nПастда “пат-пат”ида мени илҳақ кутиб турган Тўлқин акани бориб, қучоқлаб ўпиб олдим.\n– Ҳаммаси зўр бўлди, Тўлқин ака, ҳам ўқийдиган, ҳам стипендия оладиган, ҳам текин квартиралик бўлдим, – деб суюнчи олдим...”\nДомланинг каминага қилган бир яхшилиги умрбод ёдимдан чиқмайди.\nЎтган асрнинг 80-йиллари эди. Университетнинг журналис¬тика факультетининг кундузги бўлимида таҳсил олаётган кезларимда фарзандли бўлдим. Рўзғорнинг залворли юки елкамда. Талабалик стипендияси ва турмуш ўртоғимнинг аспирантурадан олаётган пули оилани тебратишга етмас эди. Ўқишимни кечки ёки сиртқи бўлимга ўтказишга ҳаракат қилдим. Роса елиб-югурдим, натижа чиқмади. Журналистика факультетининг ўша пайтдаги кечки ва сиртқи бўлимлари бўйича декани муовини аввалига очиқдан-очиқ қаршилик кўрсатди. Кейин, вақт ўтгач, “аризанг йўқолиб қолди, келаси йил яна ариза билан мурожаат этасан, ўйлаб кўрамиз”, деб баҳона қилди.\nШу воқеа сабаб бўлиб ректоримиз Саъди Сирожиддинов қабулига ариза кўтариб кирдим. Домла сўзимни эътибор билан тинглаб, аризамнинг бир четига: “Проректор П.Б.Азизовга! Кўриб чиқиб, ижобий ҳал қилинг!” деб ёзиб, имзо қўйдилар. Ҳаяжон билан домлага миннатдорлигимни изҳор қилиб, кечки ва сиртқи бўлимлар бўйича проректор, профессор Полвон Бобоевич Азизов (раҳматли яхши инсон эдилар) қабулига кирдим. У киши “Журналистика факультети декани муовинига бориб учрашгин”, дедилар. Аризамни олиб, факультетга қараб югурдим. Декан муовини: “Ўн-ўн беш кун ичида ҳал қилиб бераман, ҳовлиқма”, деб қовоғини уйиб, аризамни олиб қолди. Орадан бир ой ўтди ҳамки, буйруқдан дарак йўқ. Афсуски, бу аризам ҳам турли сабабларга кўра “йўқолиб” қолибди.\nНоилож яна ректорнинг қабулига киришга мажбур бўлдим. Домла мени таниб: “Ҳа, ишинг ҳал бўлмадими, ўғлим? Ҳозир ижобий ҳал қиламиз, сенга ҳам осон эмас, олахуржун бўйнингга тушганидан кейин ишлаб ўқишингга қаршилик бўлмаслиги керак, албатта”, деди.\nЎпкам тўлиб турган эди, йиғлаб юбордим. Саъди Сирожиддинов “Хафа бўлма, болам. Ойнинг ўн беши қоронғу бўлса, ўн беши ёруғ, бу кунлар ҳам ўтиб кетади”, деб юпатди ва беш-олти дақиқа ичида проректорларни тўплади. Домла ҳаммага қарата: “Бу йигитнинг аризасига шахсан ўзим “виза” қўйиб бергандим, олдинги аризасини йўқотишган экан, буни ҳам йўқотиб қўйишибди. Бу қандай масъулиятсизлик?!”, – деди.\nШундан сўнг домла аризамга яна имзо қўйиб, уни менга бермасдан, тўғридан-тўғри кечки ва сиртқи бўлимлар бўйича проректор, профессор Полвон Бобоевич Азизовга: “Гувоҳлар иштирокида беряпман, энди йўқолиб қолмас”, деб узатдилар. Пол¬вон Бобоевичдан бошқа ҳамма кулиб юборди. Шу воқеадан сўнг кечки бўлимга ўтишим тўғрисидаги буйруқ тезда тайёр бўлди.\nТасаввур қилинг, ўша вақтлар бундай нуфузли даргоҳда уч мингдан ортиқ профессор-ўқитувчилар фаолият кўрсатар, 20 мингга яқин талаба ва аспирантлар таҳсил олар эди. Ҳар бир талаба ва ўқитувчининг ўзига яраша ташвишию муаммолари борлигини албатта барчамиз яхши тасаввур этамиз. Уларнинг ҳар бири билан дардлашиш, муаммосини ечишда ёрдам бериш учун ғоятда куюнчак, бағрикенг инсон бўлиш, қанча куч, вақт, сабр-чидам керак. Ахир, бундай сон-саноқсиз юмушларни бартараф этишнинг ўзи бўладими? Беназир олим ва меҳрибон устоз Саъди Сирожиддинов ана шундай етук раҳбар, доимо кўмак беришга тайёр, беғараз ва хушфеъл инсон эдилар.\nПировардида, юқоридаги сатрларни ёзар эканман, Сирожиддиновлар сулоласига қойил қолмай илож йўқ. Сирожиддин бобонинг уч ўғли ҳам дунё танийдиган инсонлар бўлиб етишган. Бундай оила билан ҳар қанча фахрланса арзийди. Тўнғич фарзанд генерал-лейтенант Бурҳон Сирожиддинов, ўртанчаси биз ҳикоя қилмоқчи бўлган қаҳрамонимиз, академик Саъди Сирожиддинов, кенжа ўғил таниқли гидрогеолог олим, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган геолог, профессор Абдуманнон Ҳасанов Сирожиддин бобонинг зурриёдлари эди. Ҳаммаси Москвада ишлаган ёки ўқиган. Бурҳон ота шу ўзга юртда ўқишни тамомлаб, Москвадаги Олий ҳарбий ўқув юртининг бўлажак офицерларига сабоқ берган бўлса, Саъди домла Москва давлат университетида профессор, Абдуманнон ака эса шу университетнинг геология факультетини муваффақиятли тамомлаб, анча вақт геология соҳасида раҳбарлик лавозимларида ишлаган, узоқ йиллар ЎзМУда талабаларга сабоқ берган. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган геолог.\nШу битикларимни нега домланинг тириклигида ёзмадим, деган бир армон ҳануз кўксимни тиғлайди. Яна тасаввур қиляпман ўзимча: Ўша вақтлар ёзган тақдиримда ҳам домла: “Сал ошириб юборибсан-да болагинам, ҳар бир инсон қилиши лозим бўлган юмушни ваколатим доирасида бажарганман холос”, дея озгина танбеҳ берган бўларди, назаримда.\nЯхши инсондан эзгу ном, ёрқин хотиралар қолар экан. Бундай азиз зотларнинг хотираси биз учун ибрат намунаси бўлиб хизмат қилмоқдаки, бу ҳам ажиб саодатдир.


Каталонияда полиция билан тўқнашувларда 760дан ортиқ одам жароҳатланди\nКаталонияда полиция билан тўқнашув пайти.\nИспаниянинг Каталония мухторияти ҳукумати 1 октябрда ўтказилган мустақиллик референдуми пайтида сайловчилар ва полицияси ўртасида юз берган тўқнашувларда жабрланганлар сони 760 кишидан ошиб кетганини билдирмоқда. Испания расмийларига кўра, тўқнашувлар пайтида 12 полициячи ҳам яраланган.\nИспания полицияси марказий ҳукумат томонидан “ноқонуний” деб топилган референдум ўтказилишига тўсқинлик қилгани ортидан тўқнашувлар содир этилди.\nИспания бош вазири ўринбосари Сорайя Саенц де Сантамария испан полицияси ҳаракатларини қонуний деб айтади.\n-Полиция адолатли буйруқни бажарди. Улар профессионал ва пропорционал ҳаракат қилдилар. Полициянинг ҳаракатлари одамларга қарши эмас, ноқонуний овоз берилишига қарши бўлди, -деди Сантамария.\nКаталония мухторияти президенти Карлес Пучдемон эса:\n-Испан ҳукумати томонидан масъулиятсизларча ва асосланмаган тарзада куч қўлланилиши Каталония халқини тинч ва демократик танловга бўлган интилишига тўсқинлик қилолмайди, - деб айтди.\nЖамоатчилик сўровлари натижасида Каталонияда истиқомат қилаётган 7 ярим миллион аҳолининг 40 фоизга яқини мустақиллик тарафдори экани аниқланган.\nБироқ мухторият президенти Карлес Пучдемон: “Дастлабки натижаларга қараганда овоз берганларнинг 90 фоизи мустақилликни қўллаб-қувватлади”, деб билдирди.\nТаҳлилчиларга кўра, мустақилликка қаршилар референдумни байкот қилгани ортидан овоз бериш жараёнида мустақиллик тарафдорларининг қўли устун келган бўлиши эҳтимол.


Қозоғистон ва Ўзбекистон Миллий гвардияси аскарлари қўшма машғулотлар ўтказадилар\nTALDYQORǴAN. Kazinform - Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси қўмондони генерал-майор Рустам Жўраев бошчилигидаги делегациянинг ишчи ташрифи якунланди, деб хабар беради Kazinform Қозоғистон Миллий гвардияси матбуот хизматига таяниб.\nҚардош республиканинг ҳарбий делегацияси Қозоғистон Республикаси Миллий гвардияси олий қўмондонлигига ташриф буюрди. Уларнинг Қозоғистон Республикаси Миллий гвардияси раҳбарияти билан учрашуви давомида брифинг ташкил қилинди, у ерда Миллий Гвардия Бош қўмондони генерал-лейтенант Руслан Жақсиликов меҳмонларга ҳарбий тузилма, бажарилаётган вазифалар ва унинг истиқболлари ҳақида батафсил айтиб берди.\nБундан ташқари, жамоат хавфсизлиги ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш соҳасидаги қўшма машғулотлар, ҳар икки идора вакилларининг икки томон томонидан ўтказиладиган спорт мусобақаларида иштирок этиши каби масалалар муҳокама қилинди.\nУчрашувда делегатсия раҳбари генерал-маёр Рустам Жўраев Қозоғистон-Ўзбекистон муносабатлари чуқур тарихий илдизларга ва умумий маънавий қадриятларга эга бўлган халқларимизнинг дўстлиги ва биродарлиги билан мустаҳкамланиб бораётганини таъкидлади.\nНур-Султанга ташрифи давомида ўзбекистонлик ҳарбийлар Қозоғистон Республикаси Миллий гвардиясининг пойтахтдаги тезкор бригадасига ташриф буюришди. Меҳмонларга ҳарбий лагернинг инфратузилмаси, ҳарбий техника ва қурол-яроқ намуналари ҳамда бошқа объектлар намойиш этилди.\nДелегациянинг ишчи ташрифи Алматида якунланди. Ўзбекистонлик аскарлар Ички ишлар вазирлиги ва Миллий гвардия махсус кучларининг жанговар-методик тайёргарлиги маркази имкониятлари билан танишдилар.\nТашриф давомида Қозоғистон Республикаси Миллий гвардияси ҳарбий институти ва Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси ҳарбий-техник институти ўртасида ҳамкорлик тўғрисида Меморандум тузиш масаласи муҳокама қилинди.


«Ипак йўли» туризм халқаро университети талабаларига таҳсил давридаёқ ишлаш имконияти яратиляпти\n«Ипак йўли» туризм халқаро университети ташкил топганига ҳали кўп бўлгани йўқ. Лекин ўтган уч йил давомида туризм университети таълим тизимида бир қанча янгиликлар бўлди.\nРеспублика олий таълим муассасалари орасида илк бор «Ипак йўли» туризм халқаро университетида халқаролашув жараёнини тезлаштириш ҳамда талабаларга эътиборни янада кучайтириш мақсадида 2021 йил январ ойидан бошлаб «part-time on-campus job», яъни кампусда талабаларга хизмат кўрсатадиган объектларда ишлаш имкони яратилади.\nШуни тан олиш керак, замонавий талабаларнинг қўшимча пул топиш йўлларини излаши айни ҳақиқат. Чунки айрим талабаларнинг ота-оналари фарзандларини ҳар доим ҳам молиявий қўллаб-қувватлаши ва конрактларини тўлаш имкониятига эга эмас. Шу сабабли айрим талабалар ўз меҳнати билан пул топишга интилади.\nБироқ талабаларнинг иш топиш имкони чекланган. Иш тажрибасининг йўқлиги уларга бу борада панд бериши турган гап. Бошқа томондан, талабаларга иш учун ажратилиши мумкин бўлган вақт ҳам чекланган. Меҳнат кодексига асослансак, талабалар ўқув жараёнидан ташқари, ҳафтасига 20 соатдан ортиқ бўлмаган вақт ичида ишлаш имконига эга. Лекин ҳозирги кунда шу чекланган вақтдан ҳам катта фойда олиш имконияти мавжуд.\n«Ипак йўли» туризм халқаро университетида яқин орада жорий этиладиган «part-time on-campus job» хизмати талабаларга қуйидаги имкониятларни яратади:\nПандемия шароитида ривожланган давлатлардаги университетларда жорий этилган тажрибани амалга оширишнинг мақсади битта – талабаларга ғамхўрлик қилиш ва талабалик давриданоқ муҳим тажрибани қўлга киритишларига кўмаклашишдир.


Қодиржон Ботиров: Комиссия қирғинни уюштирганларни аниқлаши керак!\n22 октябр 2021, Тошкент вақти: 23:26\nҚирғизистон республикаси Ўзбек миллий маркази вице-президенти Қодиржон Ботиров мамлакат жанубида июн ойида содир бўлган қонли воқеалар сабабларини ўрганувчи халқаро комиссия иш бошлаганини олқишлаган ҳолда бу комиссия амалга ошириши лозим бўлган ишлар ҳақида ўз мулоҳазалари билан ўртоқлашди.\nФинляндия парламенти аъзоси, ЕХҲТ Парламент ассамблеясининг Марказий Осиё бўйича махсус вакили Киммо Килюнен етакчилигидаги халқаро комиссия 2010 йилнинг июнида Ўш ва Жалолободда юз берган фожеали воқеалар сабабларини ўрганишга киришгани тўғрисида хабар берган эдик.\nМухбиримиз бу савол билан бир қатор таҳлилчиларга мурожаат қилган ва уларнинг жавобларини эътиборингизга ҳавола қилган эдик.\nТаҳлилчиларга берилган саволни Озодлик Қирғизистон республикаси Ўзбек миллий маркази вице-президенти Қодиржон Ботировга ҳам берган эди.\n20 октябр куни Қодиржон Ботировнинг ёзма жавобини олдик ва уни тўлалигича эътиборингизга ҳавола қилишга қарор қилдик.\nДемак, қуйида Қодиржон Ботировнинг жавоби:\n- Аввало, халқаро комиссиянинг иш бошлаётганини фожеадан кейин халқаро ҳамжамият тарафидан ҳақиқат сари ташланаётган биринчи қадам, деб ҳисоблайман.\nКомиссия ўз вазифасини фожеа сабабларини ўрганиш, деб белгилабди. Албатта, бу энг долзарб ва аниқланиши зарур бўлган масаладир. Лекин комиссия қирғин иштирокчилари ва унга йўл қўйган давлат ва ҳуқуқ-тартибот органлари ҳаракатларини хам ўрганиб чиқиб, ўзининг мустақил фикрини билдириши керак, деб ўйлайман.\nФожеа сабабларини ўрганишда алоҳида эьтибор берилиши лозим булган масала ва фактлар қуйидагилар, деб ўйлайман:\nЎзбек ва қирғиз халқларининг тарихий муносабатлари; Совет Иттифоқи давридаги муносабатлар; 1990 йилги Ўш вокеалари ва уни уюштирган шахсларнинг жазога тортилмай қолгани сабаблари;\nҚирғизистон мустақилликка эришганидан кейин қирғиз бўлмаганларга муносабат; миллатчилик йилдан-йилга кучайиб боргани; сиёсатчилар ва медиа ходимларининг “қирғиз давлати”, “қирғиз ери” деб жар солиб, қирғизлар орасида миллатчилик ҳисларини қўзғаб келгани (улар очиқдан-очиқ “Қирғизистон қирғизлар учун, бошқа миллатлар бу ерда меҳмон” деган сиёсат юрғазиб келмоқда. Масалан, Асман.кг газетасининг 2010 йил, 4 март сонида чиққан бир мақолада "агар 10000 меҳмонни кузатсак, 10000 қирғизга уй-жой бушайди”, “ўзбекларга маданий уруш эълон қилишимиз керак” деган гаплар ёзилган. Шу каби мақолалар бошқа газеталарда ҳам жуда кўп чоп этилган, масалан “Алиби”, "Жани Заман", "Апта" мустақил нашрларида, шунингдек, "Эркин Тоо", Кыргыз Туусу" каби ҳукумат газеталарида ҳам);\nҚирғизистонда бошқа миллатларга қарши амалга оширилган ҳужумлар (Искрада дунганларга қарши, Тўқмоқда уйғур ва ўзбекларга қарши, Маевкада туркларга қарши) сабабларини ўрганиш; (тилга олинган жанжаллар айбдорлари топилиб жазога тортилгани йўқ. Ўша жанжалларда орттирилган тажриба ўзбекларга қарши энг катта қирғинни амалга оширишда қўлланилди ва қирғиндан сўнг ўзбекларнинг ўзлари айбдор кўрсатилмоқда, ҳақиқий айбдорлар, фашист-қотиллар ва мародерлар яна жазосиз қолиб келмоқда);\nҚирғизистон ҳукумати томонидан тузилган Миллий комиссия "фожеа сабабчилари ўзбек лидерларидир, хусусан Қодиржон Ботировдир", деб баёнотлар бермоқда. Бу айбловлар мутлақо асоссиз ва қуруқ туҳматдир. Улар видеоматериалларни ТВ орқали намойиш қилар экан, оригинал овозларни эшиттиришга қўймаяпти, тасвир устига ўзлари ҳохлаган текстни ёзиб эфирга бермокда. Биз ўтказган барча митинглар ва пресс-конференцияларнинг видеотасвирлари бор, уларни Қирғизистондан ташқарида мустақил экспертизадан ўтказиш зарур;\nҲар бир ҳодисани ўрганиш, жабр кўрган ҳар бир киши билан юзма-юз учрашиб, суҳбатлашиш ўринли бўлади, деб ўйлайман. Ҳуқуқ-тартибот органлари шахсий таркибининг моноэтниклигини, фақат ўзбекларни айбдор, деб қийноқларга солаётганини, қилмагани айбларни бўйнига олишга мажбурлашаётганларини назарда тутишлари керак;\nҲарбий қисмлар қурол-яроқ ва ҳарбий машиналарни (БТР) қаршиликсиз, бир ўқ отмасдан фашист-қотиллар қўлига топширганини, жуда кўп жойларда ҳарбийларнинг ўзлари қотиллар тарафида туриб қирғинга қатнашганини ўрганиш керак. Криминал структуралар ва мародёрлар ҳарбийлар ва милиция ходимлари билан бир тарафда туриб, ўзбек аҳолисига қарши қирғин уюштиришди. Уларни қайси куч бирлаштирганини ўрганиш керак.\nБиз демократик ўзгаришлар амалга ошириш ниятини эълон қилган муваққат хукуматни қўллаб-қувватлаб, уларнинг илтимосига жавобан жанубда бакиевчиларнинг ҳокимиятга қайтишига қарши чиққанмиз. Лекин Бакиев тарафдорлари бўлган Усен Сидиқов, Мелис Мирзақматов, Азимбек Бекназаров ва Исмаил Исақовлар тил бириктириб, Бакиев ҳукумати ўзбекларга қарши олдиндан тайёрлаган қирғинни амалга ошириш мақсадида уюшиб олишган. Масалан, Бекназаров Новкен ва Майлисой туманлари милиция ходимларига телефон қилиб, ўғли ва унинг дўстларига қурол беришни буюрганини ўзи телевизордан чиқиб айтган. Жуда кўп қурол шу кунгача қирғиз мародёрлари ва криминал гуруҳлари қўлида қолиб келмокда. Уни қайтариб олишга ҳаракат ҳам бўлгани йўқ, аксинча, милиция "қурол излаябмиз" деган баҳона билан ўзбек маҳаллаларда “зачисткалар” ўтказиб, ўзбеклар мол-мулкини талон-тарож қилмоқда, ўзбекларни қамоққа солиб, тўлов талаб қилишмоқда;\nМудофаа вазири бўлиб турган Исмоил Исақовнинг буйруғига мувофиқ, фожеа вақтида сафарбарлик эьлон этилиб, фақат қирғиз миллатига мансуб йигитлар ҳарбий хизматга чакирилганини, улар жойларга ўзбекларга қарши жўнатилганини ўрганиш керак.


Қандай қилиб ботлар руминиялик дастурчини миллиардерга айлантирди? - Master Expert Partners\nҚандай қилиб ботлар руминиялик дастурчини миллиардерга айлантирди?\nБилл Гейтснинг айтишича, ҳар ким ўз компьютерига эга бўлиши керак. Руминиялик дастурчи Даниел Дайнс эса ҳар бир киши ўз ботига эга бўлиши зарур, деб ҳисоблайди. Тадбиркор дунёдаги компанияларга одатдаги ишларни автоматлаштиришга ёрдам беради. Forbes рўйхатида у ботлар ёрдамида бойиб кетган биринчи миллиардердир.\nДаниел Дайнс технологик ривожланишнинг янги соҳаси ва Шарқий Европанинг тадбиркорлик руҳини ўзида мужассам этган. UiPath ботларини ишлаб чиқарувчиларининг бош директори бўлган бу одам интерактив доскага қараб, хўмраяди. Октябрь ойида унинг компанияси янги маҳсулотни чиқариши зарур, аммо режалаштирилган функциялардан бирини ишга тушириш хавфсизлик нуқтаи назаридан муваффақиятсиз бўлиши мумкин, бошқаси мобил қурилмалар учун мослаштирилмаган.\nБир вақтлар Microsoft да ишлаган Дайнс янги UiPath маҳсулоти Windows операцион тизими билан бир хил оддий интерфейсга эга бўлишини хоҳлайди. Офисининг деразасидан Бухарестнинг марказига қараб туриб, Вашингтон штати Белвью шаҳридаги маҳсулот бўйича менежерга қўнғироқ қилади. Бу вақтда у ерда соат бор йўғи эрталабки 6:30 эди. «Ҳаммасини қайта тузишингизни хоҳлайман. Менимча, бу интерфейс жуда мураккаб. Бизнинг маҳсулотимиз Gmail сингари осон ишлаши керак», дейди у.\nДаниел Дайнс фойдаланувчи интерфейсига катта аҳамият беради, чунки компаниясининг якуний маҳсулоти инсон кўзига кўринмас бўлиб қолади. UiPath ботлар – такрорланадиган вазифаларни автоматик равишда бажарадиган махсус дастурларни яратади. Ботлар ҳақида гап кетганда, кўпчилик дарҳол Россиянинг АҚШ сайловларига аралашиши ёки мижозларга хизмат кўрсатишни яхшилаш учун ишлатиладиган чат-ботлар ҳақида ўйлашади. Аммо яқинда 7 миллиард долларга баҳоланган Дайнс компанияси бутунлай бошқа ботларни яратмоқда.\nУлар счёт-фактуралардан PDF форматидаги маълумотларни чиқариб олишлари ва мижознинг бухгалтерия дастурига ўтказишлари, шунингдек суғурта дастурларини қайта ишлашлари мумкин. UiPath ботлари оддий кундалик вазифаларни бажаради. Яқинда улар кўплаб одамларнинг ўрнини босиши мумкин: бир неча авлод олдин янги технологиялар пайдо бўлиши сабабли, банк кассалари ва телефон операторларининг тақдири худди шундай бўлганди.\nБотлар туфайли бизнес қандай пул топиши ва иқтисод қилиши мумкин?\nРоботлашган жараёнларни автоматлаштириш (RPA) – бу ақл бовар қилмайдиган салоҳиятга эга бўлган инновацион ёндашув. Япониянинг Sumitomo Mitsui банки UiPath хизматларидан 2017 йил апрель ойидан бери фойдаланмоқда. Банк вакилларининг фикрича, ходимларнинг иш юкини камайтириш ва аниқликни ошириш уларга келгуси йилгача 500 миллион долларни тежашга имкон беради. Янги технологияларнинг катта салоҳияти туфайли ишлаб чиқарувчи Toyota ва Walmart каби гигантларни жалб қила олди. Ахир виртуал ботларни ўрнатиш ички фойдаланиш мақсадида янги иловани яратиш учун дастурчиларни ёллашдан кўра тезроқ ва арзонроқдир.\nБундан ташқари, компания ходимлари энди Excel макрослар яратиш ва электрон жадвалларни тўлдиришда бир неча соат ишлашлари шарт эмас. UiPath ботлари ушбу вазифаларни доимий равишда бажаради ва ҳеч нарсадан шикоят қилмайди. Битта ботнинг нархи йилига 15 минг доллардан ошмайди. Баъзи компаниялар бир вақтнинг ўзида бир неча минг ботлардан фойдаланадилар.\n47 ёшли Даниел Дайнс робот жараёнларини автоматлаштиришни ихтиро қилмаган, аммо тезда ўз компаниясини янги бозорнинг етакчисига айлантирган. Икки йил олдин, UiPath унча таниқли бўлмаган Руминия стартапи бўлиб, 150 нафар ишчига эга эди ва европалик сармоядорлар уни 110 миллион долларга баҳолаганди. Компаниянинг даромади 5 миллион доллардан кам эди. Бугунги кунда UiPath бош қароргоҳи Манхеттендаги Парк Авенюдаги порлоқ осмонўпар бинода жойлашган. Дунё бўйлаб 30 дан ортиқ офисларда ишлайдиган ходимлар сони 3200 кишига етади. Ўтган йили компаниянинг даромади 155 миллион долларни ташкил этган бўлса, бу йил унинг даромади икки баравар кўпайиши кутилмоқда. Шу туфайли роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимлари бозори етакчиси “Forbes Cloud 100” нинг 2019 йилнинг 100 та энг яхши компаниялар рейтингида учинчи ўринни эгаллади. Апрель ойида Уолл-стрит сармоячилари, хусусан, Wellington Management бошқарув холдинги UiPath га 568 миллион доллар миқдорида маблағ ажратди ва стартапнинг баҳоси 7 миллиард долларга етди. Компаниянинг 20 фоизидан кўпроғига эгалик қилувчи Дайнс бот билан бойиб кетган биринчи миллиардерга айланди.\nАммо у, албатта, охиргиси бўлмайди. Ботлар нафақат Дональд Трампни қўллаб-қувватлаш учун Twitter да сохта аккаунтларни яратибгина қолмай, балки сунъий интеллект ёрдамида унумдорликни оширмоқда, шунинг учун бу жой ҳақиқатан ҳам истиқболли деб ҳисобланади. Бу UiPath кўплаб рақобатчиларга эга эканлигини англатади. Яқинда Лондон фонд биржасида рўйхатдан ўтган Blue Prism қўшимча акциялар чиқарилиши натижасида 130 миллион долларни йиғди. Япониянинг SoftBank холдинг компанияси Сан-Хосе шаҳри (Калифорния)даги Automation Anywhere компаниясига 300 миллион доллар сармоя киритди. Automation Anywhere вакиллари сунъий интеллект технологияси соҳасида UiPath дан устун бўлганликларини даъво қилмоқдалар. Рақамли технологиялар гигантлари, биринчи навбатда, Microsoft ҳам роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимлари бозорига киришни ўйламоқда.\nАйнан шу сабабли Даниел Дайнс Бухарестдаги интервью пайтида жуда асабийлашади. UiPath тез суръатлар билан ўсишда давом этиши керак, шу билан бирга бузилиш хавфидан ва янги технология бозорида «ёмон ботлардан» қолишнинг олдини олиш керак, чунки паст малакали одамлар иш жойларини йўқотиш хавфи остида. Руминиялик дастурчи ҳанузгача ўз тарихини ҳеч кимга айтмаган. Шунга қарамай, «янги технологиялар ёмонлиги» ҳақидаги суҳбат унга жуда таниш бўлиб туюлади.\nУнинг собиқ хўжайини кейинчалик дунёни ўзгартирган операцион тизимни тақдим этганида, худди шундай суҳбатларни эшитган. «Мен Microsoft ишлаганимда, Билл Гейтс ҳар бир уйда компьютер бўлиши кераклигини айтган. Мен ҳар ким ўз ботига эга бўлишини истайман».\nЎзи мутақил ўрганган дастурчи\n«Камтарлик» – UiPath нинг тўртта асосий қоидаларидан биридир. Қисман, у илгари Google нинг норасмий шиори бўлган «Жаҳлдор бўлма» (Don’t be evil) шиорига ўхшайди. UiPath Google да бўлгани каби ушбу тамойилга қатъий риоя қилади. Тушлик пайтида Дайнс ўзини таниқли дастурчи эмас, лекин шунчаки жуда яхши инсон деб ҳисоблайди. Кечки овқат пайтида эса у UiPath нинг ҳар қандай ходимига қараганда яхшироқ дастур тузишини айтади.\nҚайси гапга ишонишингиз муҳим эмас. Факт фактлигича қолади: дастур сабабли компания асосчиси биринчи бўлиб Руминияни тарк этиб, Американи забт этиш учун йўлга чиқди. Даниел Дайнс ўқитувчи ва муҳандис-қурувчи оиласида туғилган. Унинг ота-онаси иккаласи Руминия диктатори Николае Чаушеску ҳукумати буйруғи билан янги кимё заводи қурилган шаҳарга юборилганида учрашишди. Бўлажак миллиардер “темир парда” ортида ўсган. Болалигида у ёзувчи бўлишни орзу қиларди. Аммо кейинчалик у математика осонроқ эканлигини тушунди.\n1990 йилда Берлин девори қулаши ва инқилоб натижасида Чаушеску тизими ағдарилганидан бир йил ўтиб, у университетга ўқишга кирди. Маърузаларда Дайнс математика ва информатика ташқари бошқа фанлар унга зерикарли туюлгани учун уларни қолдириб, сайр қилиб юрган. Бунинг ўрнига у бридж ўйнаган. Коммунизмдан кейинги даврда у инфляция ва Руминия валютасининг ўзгарувчан курси вақтида пул ишлаб топди, Бухарестда арзонроқ маҳсулотларни сотиб олиб, уларни ўз она шаҳрида сотувга қўйди. 90-йилларнинг ўрталарида Дайнс биржа ваканциясини бошқарган. Бир куни у Американинг технологик компаниялари учун аутсорсинг билан шуғулланувчи бухарестлик дастурчилар ойига тахминан 300 доллар ишлаб топишлари ҳақида билиб қолади. Ўша вақтларда бу пул катта ҳисобланарди.\nУ кутубхонадан C ++ китобини олди ва дўстининг компьютерида у ухлаётган пайтда ушбу дастурлаш тилини ўрганди. 2001 йилга келиб у Microsoft компаниясидан иш таклифини олганда Сиэтлга кўчиб ўтди ва у ерда деярли беш йил дастурчи бўлиб ишлади. «Биринчи бир неча йил даҳшатли эди. Учрашувларда мен ҳамма гапираётган нарсаларнинг 50% дан 60% гача тушунардим. Аммо мен ўзим ҳеч нарса дея олмасдим», – деб эслайди Даниел Дайнс. Фақат кўп йиллар ўтгач, у баъзи сўзлар, масалан, «folder» (инглизчадан – папка) шунчаки Windows операцион тизимининг пиктограмма номлари (иконка) эмаслигини англаб етади.\n2005 йилда Дайнс Бухарестга қайтиб, аутсорсингга ихтисослашган DeskOver ахборот технологиялари компаниясини ташкил этади. Вақтни кузатиб боришга уриниб, Даниел Дайнс бридж ўйнашни тўхтатди ва покерга эътиборини қаратди, натижада унинг бошқарув услубига жиддий таъсир кўрсатди. «У кўп нарсаларни хавф остига қўйди, шунинг учун кўп вақтини йўқотди. Шунга қарамай, у йўқотишларидан сабоқ олишни яхши кўрарди. Баъзан у очиқ карталар билан ўйнарди ва барчадан унинг ўрнида қандай ҳаракат қилишларини сўрарди», – эслайди Мариус Тирца, UiPath нинг техник директори.\n2011 йилда ўзининг аутсорсинг компанияси энг йирик мижозини йўқотиб қўйганида, тадбиркор ушбу сабоқларни қай даражада ўрганганлигини текширишига тўғри келди. Ўз бизнесини ёпиш ўрнига у чекишни ташлаш ва Тирцани аввал DeskOver асосчиларидан бири, кейин эса техник директор қилишга қарор қилди. Биргаликда улар компаниянинг яна бир фаолият соҳасига эътибор қаратишди: мобил дастурларни тезроқ яратиш мумкин бўлган дастурий таъминотни ишлаб чиқариш учун воситалар мажмуасини сотиш.\nБироқ, бу стартап ривожланишидаги вақтинчалик босқич эди. Бир марта ҳиндистонлик мижозлар Дайнсга маълумотларни киритиш каби оддий вазифаларни бажариш дастурини мустақил ўрганиш учун ушбу воситалардан қандай фойдаланишни кўрсатиб беришди. Бу тақдирни ўзгартирган кун эди. Шундан сўнг, DeskOver раҳбарияти ходимларни Ҳиндистонга ўқишга юборди. Ўша пайтга келиб, Blue Prism аллақачон банкларнинг касса операциялари ва роботлашган жараёнларни автоматлаштириш атамасини амалда қўллай бошлаганди. Аммо, UiPath вакилларининг сўзларига кўра, улар инглизларнинг бурни остидан муҳим шартномани олишга муваффақ бўлишган. “Бу технологиямизнинг энг яхши қўлланилиши эканлиги аён бўлди. Бизнинг дастурий таъминот роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимлари дунёсига жуда мос келди», – деб эслайди Даниел Дайнс.\nБўлажак миллиардер виртуал ботларни яратишни бошлади. У янги код ёзишга мажбур бўлинмайдиган дастурни ишлаб чиқишга эътибор қаратди. 2014 йилга келиб компаниянинг даромади 500 минг долларгача ўсди ва бу Руминия стандартлари бўйича жуда кўп ҳисобланарди. Дайнс Hacker News веб-сайтида ўқиган мақолаларидан илҳомланиб, Кремний водийсидаги каби катта мижозларни жалб қилишга қарор қилди. Унинг компанияси SaaS бизнес модели (инг. software as a service )га ўтди, унда абонентларга провайдер томонидан тўлиқ хизмат кўрсатиладиган тайёр дастурий таъминот тақдим этилади. Кейин дастурчи Европадаги Earlybird, Credo Ventures ва Seedcamp капитал маблағларидан 1,6 миллион доллар йиғди. Кўп ўтмай, у компанияни ўзгартирди ва ўз жамоаси томонидан ишлаб чиқилган коднинг техник термини шарафига UiPath деб номлади.\nКатта аудит ва консалтинг компаниялари билан рақобат қилиш ўрнига Дайнс уларнинг ҳамкори бўлишга қарор қилди. Ўша пайтда “Cognizant” ва “Ernst & Young” каби компаниялар халқаро корпорациялар билан харидлар ва бошқа жараёнлар самарадорлигини оширишга ёрдам берадиган шартномалар тузишган эди. UiPath мижозлари сифатида консалтинг компаниялари маълум жараёнларни автоматлаштириш орқали бироз пул тежашлари мумкин эди. Бундан ташқари, Даниел Дайнс маслаҳатчилардан UiPath ҳақида ўз мижозларига гапиришларини сўради ва бунинг эвазига бот ҳаражатларини 80 фоизга камайтиришга имкон берди. Шундай қилиб, дунёдаги энг йирик консалтинг компаниялари тўсатдан UiPath савдо агентларига айланди. Икки йилдан сўнг Swiss Re қайта суғурталаш компанияси вакиллари унинг Цюрихга келиб, 100 минг долларлик шартнома тузишини талаб қилишганда, Дайнс ўз мижозларидан бирини учратди.\nBlue Prism компаниясининг асосий рақобатчилари (2019 йил сентябрь ойидаги бозор капиталлашуви – 750 миллион АҚШ доллари) 2016 йилда IPO – дастлабки оммавий таклиф ўтказганида, Даниел Дайнс ўғилларини жаҳон бозорига олиб чиқишга қарор қилди. Унинг аллақачон АҚШда ўз мижози бор эди – UiPath компанияси «General Electric» билан 300 минг долларлик шартнома имзолаганди. Аммо тадбиркор келгусида кенгайтириш учун бутун дунёда кўплаб офисларни очиши кераклигини биларди. 2016 йилда у ташқи дастурлаш бўйича ҳинд Бангалоридаги биринчи марказини очди. UiPath кейинчалик Лондон ва Нью-Йоркда ўз офисларига эга бўлди. 2017 йилда Севишганлар куни муносабати билан компания Accel венчур фондидан 30 миллион доллар ишлаб олди. UiPath 110 миллион долларга баҳоланган бўлиб, келишув аэропортда имзоланганди. Ўшанда UiPath раҳбари Токиога компаниянинг бошқа офисини очиш учун учиб кетаётганди. Accel фондининг ҳамкори Лучиан Лишандранинг сўзларига кўра, хайрлашаётганда Дайнс Лондон сармоядорларига қараб: «Мен сизларга бир дунё пул олиб келаман!» деганди.\nМаблағ олгандан кейин тадбиркорнинг орзулари кучайди. Икки йил олдин Дайнс UiPath нинг бош офисини Нью-Йоркка ўтказди ва у ерга оиласи билан кўчиб ўтди. Ҳанузгача вақтининг учдан бир қисмини Бухарестдаги идорасида ўтказади, ҳозир у компаниянинг тадқиқот маркази бўлиб хизмат қилади. 2017 йил охирига келиб, UiPath нинг даромади 30 миллион долларни ташкил этди. Дайнснинг компанияси Кремний водийси стартапларидан фарқ қилади, улар кўпинча бир-бирининг хизматларидан фойдаланадилар.\nUiPath вакилларининг сўзларига кўра, Америкадаги энг йирик компанияларнинг 60 фоизини компаниянинг мижозлари деб аташ мумкин. UiPath нинг узоқ муддатли мақсади – жаҳон бозорини забт этиш. Буни компаниянинг савдо-сотиқ тўғрисидаги маълумотлари ҳам тасдиқлайди: учдан бири Шимолий Америкада, иккинчиси Европада ва учинчиси дунёнинг қолган қисмида. Компаниянинг жадал ўсиши тезда инвесторларни жалб қилди. CapitalG венчур фонди 2018 йил март ойида В сериясини молиялаштириш турига қўшилди. Alphabet шўъба корхонаси UiPath га 153 миллион доллар сармоя киритди. Accel Лондон венчур фонди яна компанияга сармоядор бўлди. Натижада UiPath баҳоси 1,1 миллиард долларга етди.\n2018 йил ёзида, UiPath сотуви 100 миллион доллардан ошганда, Дайнс бир таклифни қабул қилди, бу бирлашган фирмаларнинг асосчиларининг ўзига хос маросими эди. Масаёси Сон бошчилигидаги SoftBank нинг шўъба корхонаси ва 100 миллиард долларлик активларга эга Vision Fund инвестиция фонди вакиллари Франциядаги Лазур қирғоғида таътил пайтида тадбиркор билан учрашишди. Кейин Дайнс Японияга Масаёси Сон билан шахсан учрашиш учун учиб кетди. Унга 1 миллиард доллар маблағ ажратишни таклиф қилди. Аммо бу тадбиркор учун сармояни қабул қилиб бўлмайдиган даражада кенгайтириш ва директорлар кенгашида назоратни кучайтириш ҳақида эди. Дайнс бу таклифни ёқтирмади. Миллиардернинг сўзларига кўра, у шундай деди: «Масаёси, биз сармоя киритишдан хурсанд бўламиз. Аммо унчалик катта эмас». Натижада Vision Fund билан биргаликда молиялаштиришнинг навбатдаги босқичи CapitalG ва Sequoia Capital венчур фондлари томонидан амалга оширилди. UiPath яна 225 миллион доллар йиғди ва унинг қиймати 3 миллиард долларга кўтарилди.\n“Даниел жуда яхши музокаралар олиб бормоқда. У сувдаги балиққа ўхшайди. У ташқаридан хотиржам, аммо унинг ичида олов ёнмоқда», деб ҳисоблайди UiPath нинг бош ҳисобчиси Михай Фаур.\nЕтакчилик учун кураш\nУйқудан уғонган Даниел Дайнс одатда зерикмагунча бир соатча ўқийди. Кейин у яна қисқа вақт ухлаб олади. Руминияда у соат 11 дан кейин WhatsApp ва Slack мессенжерларини очади. Нью-Йоркда – бироз олдинроқ. Кечки овқат пайтида Дайнс Герман Гессе ва Византия тарихидан тортиб, “Битимларни имзолаш сирлари” (Secrets of Closing the Sale) каби бизнес китобларгача бўлган ҳамма нарсалар ҳақида гаплашиши мумкин. Илгари папка нимани англатишини билмаган Microsoft нинг собиқ дастурчиси ҳозирда Билл Гейтснинг ёзги ўқиш рўйхатида энг кўп сотилган Амор Тоулснинг “”Москвалик жаноб” романи билан таниш. Даниел Дайнс бош қаҳрамон граф Ростов кичкина қизни асраб олганда ҳаётини яхши томонга ўзгартирганидан ҳайратда қолади. «Граф ва мен бир хил қарашга эгамиз ва ўхшаш жиҳатларимиз кўп. Мен жуда кўп ишлайман, фақат ўзимга ёқадиган нарсалар устида. Мен жуда дангаса одамман, шунинг учун образларни яхшироқ танишни ўрганишим керак эди», дейди миллиардер.\nДаниел Дайнс кўп вақтини самолётда ўтказади – у дунёдаги компанияларнинг офисларига ташриф буюради. Бу осон эмас. Яқинда у HP, Microsoft ва SAP ҲП топ-менежерларини UiPath да ишлашга таклиф қилди. Тажрибали мутахассисларнинг келиши билан UiPath нинг корпоратив маданияти бироз ўзгарди. Кенгаш мажлислари стол тенниси столида ва фақат румин тилида ўтказилган кунлар тугади. «Румин тилида танбеҳ бериш ва уришиш осонроқ», – деб тушунтиради бухарестлик маҳсулот бўйича менежери Богдан Рипа.\n13 йил олдин Amazon Web Services компанияси биринчи тижорат оммавий булутини ишга туширди ва булутли технологиялар бугунги кунда 200 миллиард долларга баҳоланган муҳим бозорга айланди. Эски технология компаниялари йўқ бўлиб кетди ва ахборот технологиялари гигантларининг янги авлоди пайдо бўлди. Роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимлари бозори қуйидагича бўлади. Gartner нинг маълумотларига кўра, ушбу бозорнинг 2018 йилдаги умумий даромади унчалик катта эмас эди – 846 миллион доллар. Лекин бу рақамлар ҳозирда йирик битимлар тузилаётганлигини ва обуналар сони ўсиб бораётганини англатади. Шу билан бирга кўплаб компаниялар вақт ўтиши билан ботларни киритиш орқали ўз жараёнларининг самарадорлигини оширишни режалаштирмоқдалар. «Деярли ҳамма бу бозорни забт этишни бошлади. Роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимлари келажакнинг асосидир. Қўл билан бошқариладиган жойда Роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимлари бўлади», – деди “Cognizant” компаниясининг автоматлаштириш бўлими раҳбари Сундар Сукаванам. Унинг раҳбарлиги остида 2500 мутахассис ўз бизнесларини рақамли равишда ўзгартирмоқчи бўлган ва бир неча минг ботларни яратиш учун миллионлаб доллар сарфлайдиган ботлар ва мижозлар билан ишлайди.\nЯпониянинг автогиганти Toyota Шимолий Америкадаги 86 та бизнес жараёнларини автоматлаштирди ва UiPath хизматларидан ишлаб чиқаришнинг барча босқичларида, илмий тадқиқотлар ва ишланмалар соҳасида, шунингдек корпоратив хизматлар соҳасида фойдаланди. Компания йилига 40 минг иш соатини тежашга муваффақ бўлди. Ботлар ташриф карталарини буюртма қилишдан тортиб, дебиторлик қарзларини ҳисоблашгача бўлган ҳамма нарсани ҳал қилишади. Битта бот Toyota билан ишлайдиган Шимолий Америкадаги барча 12 та энг йирик темир йўл ташувчиларининг маълумотларини битта ҳужжатга бирлаштириши мумкин. Аслида уларни яратиш учун юзлаб соат керак бўлади. Toyota яна бир неча иш жараёнларини автоматлаштиришни ва йил охиригача қўшимча 60 минг иш соатларини тежашни режалаштирмоқда. Гап ҳатто Япония ҳақида ҳам эмас. «Биз эмакладик, кейин пиёда юрдик ва энди тезликни оширмоқдамиз», деди Toyota North America бош директори Жейсон Баллард.\nUiPath — роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимларидан пул ишлаб топадиган ягона компания эмас. Deloitte каби консалтинг компаниялари бир нечта роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимларини етказиб берувчилар билан ишлайди. Automation Anywhere мижозлари қаторига Juniper Networks ва Symantec, шунингдек Австралия ва Янги Зеландия банк гуруҳлари сингари молиявий компаниялар киради. Automation Anywhere бош директори Михир Шукла ўтган йили 550 миллион АҚШ доллари миқдорида маблағни жалб қилди, хусусан SoftBank дан 300 миллион доллар. Унинг мақсади UiPath нинг позициясини бузиш. Шукла компаниянинг даромадларини ошкор қилмайди, аммо Automation Anywhere UiPath га қараганда кўпроқ савдо ва мижозлари борлигидан ғурурланади. «Маҳсулотларимиз ўртасидаги фарқ Nokia и iPhone телефонлари ўртасидаги фарқга ўхшайди. Адашманг, бозорнинг пешқадами – бизнинг компаниямиздир. Бизнинг навбатдаги молиялаштиришимиз сизга буни кўрсатади», дейди у.\nАвтоматлаштириш бозорида етакчилик учун курашдаги асосий масала – сунъий интеллект технологияларини ривожлантириш. Ботларни янада оқилона ва ишончли қилиш керак. Улар энг қийин иш вазифаларини уддалашга мажбур. Июнь ойида Blue Prism 100 миллион долларлик сунъий интеллект технологиясини сотиб олиш тўғрисида эълон қилди. Automation Anywherе вакилларининг таъкидлашича, уларнинг компанияси сўнгги беш йил ичида сунъий интеллект воситаларини бир неча марта тақдим этган. Уларнинг орасида беш дақиқада ипотека кредитини тасдиқлаш ёки рад этиш воситаси борлигини таъкидлаш керак. UiPath компаниясининг Бухарест малака ошириш марказига ташриф буюрувчилар сунъий интеллектга оид экспонатларни кўришлари ва яқинда қандай вазифалар тўлиқ ботларга ўтказилишини билиб олишлари мумкин. Октябрь ойида UiPath сунъий интеллект технологиялари соҳасида ўзининг қўлга киритган ютуқлари ва янгиликларини эълон қилишни режалаштирмоқда. «Биз мижозларимизга ботлардан фойдаланишда ёрдам берадиган технологияларга маблағ киритмоқдамиз», дейди Даниел Дайнс.\nЙирик технологик компаниялар ҳали ҳам роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимлари бозори учун очиқ курашга киришмаган. Аммо бу жуда оддий эмас. Google — CapitalG венчур фонди орқали UiPath нинг мижози ва билвосита сармоядори. UiPath дастурлари асосан Microsoft дастури ва булутли хостинг воситалари асосида ишлаб чиқилган. Microsoft — SoftBank нинг иккинчи йирик инвестиция фондидаги етакчи инвестор ҳисобланади. Microsoft SoftBank нинг портфелидаги компаниялар билан, шу жумладан UiPath нинг асосий рақобатчиси билан янада яқинроқ ишлашни режалаштирмоқда, деб ҳисобланади. Шу билан бирга, Microsoft ўзининг автоматлаштириш платформаси – Microsoft Flow га сармоя киритишда давом этмоқда, баъзи экспертлар бошқа компанияларнинг роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимларига муқобил, деб ҳисоблайдилар.\nКўпинча «нозик масала» бизнес жараёнларнинг самарадорлигини ошириш учун қандай нархни тўлашингиз кераклиги билан боғлиқ бўлиб чиқади, чунки роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимлари кўп ишлардан маҳрум қилиши мумкин. UiPath нинг молиявий директори Мари Майерснинг айтишича, у Американинг HP – Hewlett-Packard компаниясида ишлаганида бухгалтерия операциялари учун ботларни жорий қилишни қўллаб-қувватлаган. Компания ходимлари роботлашган жараёнларни автоматлаштириш ечимлари ва ботлари билан ишлашни яхши ўзлаштиришди. Шунга қарамай, бундай технологияларга ўтиш ходимлар янги кўникмаларни, шу жумладан ушбу автоматлаштирилган тизимларга техник хизмат кўрсатишни ўрганиш кераклигини англатади. Массачусетс технология институтининг иқтисод фанлари профессори Дарон Ажемоглу: «Мен кўплаб компаниялар вакиллари билан гаплашдим», – деб эслайди. Унинг сўзларига кўра, у улардан кадрлар бўлимлари маълумотларини олимларга топширишни сўраб, шундай деди: «Сиз ҳақиқатан ҳам қисқартирганингиз миқдорича иш ўринлари яратаётганингизни текширамиз.» Одатда бу пайтда суҳбат тўхтаганлигини айтади.\nДайнснинг таъкидлашича, унинг мақсади 2020 йил охирига қадар IPO учун ҳужжатлар тайёрлаш ва 2021 йилгача UiPath акцияларини фонд биржасига жойлаштириш. «Мен биржада савдони очиш тўғрисида сигнал беришни орзу қилмайман. Менга керак эмас. Аммо ҳақиқатан ҳам катта компания хусусий бўла олмайди. Қандайдир вақт келиб, биржага чиқиш керак”, деб ҳисоблайди миллиардер. Биржага киришдан олдин, UiPath кейинги йил бошида маблағ тўплашнинг навбатдаги турини ўтказиши мумкин. Агар компания раҳбарияти ушбу қадамни қўйишга қарор қилса, UiPath баллари сезиларли даражада ошади. Ҳисоб-китобларга кўра, бу йил охирига келиб UiPath нинг даромади 300 миллион доллардан ошади, 2020 йилда эса 1 миллиард долларни ташкил этади.\n«Олти ой ичида UiPath билан нима бўлишини олдиндан айта олмайсиз, чунки илгари ҳеч ким бундай нарсаларни яратмаган. Бизнинг компаниямиз китобга ўхшайди: у доимо ўзгариб туради”, деди Даниел Дайнс.\nПолина Шеноева таржимаси.


Хабарингиз бор Кун.uz таҳририяти ижодий сафар билан Наманган вилоятида бўлди. У\nКун.uz таҳририяти мухбирлари Наманган вилоятига сафар чоғида Чортоқ туманида ҳам бўлди.\nНаманган шаҳри марказидаги маҳаллалардан бири 150 метр қувурнинг йўқлиги сабаб 6 йилдан бери ичимлик сувисиз яшади\nТарихдан бизга маълумки, йўлларнинг инсоният тараққиётига тутган ўрни юқори бўлган. Йўл орқали халқлар бир-бири билан савдо-сотиқ ишларини олиб борган, маданиятлар алмашишган ва ҳарбий соҳада ҳам зарур ютуқларга эришилган.\nKun.uz Наманганга боради. Вилоят ҳокими учун саволлар қабул қилинади\nKun.uz таҳририяти яқин кунларда Наманган вилояти раҳбарлари билан учрашув ўтказишни мақсад қилган.


“Ўзбекэнерго” қарзларни ундириш учун янги гуруҳлар тузади\n"Ўзбекэнерго" ДАК идораси\nБиринчи декабрдан бошлаб “Ўзбекэнерго” давлат акциядорлик компаниясининг жойлардаги бўлимлари истеъмолчиларнинг электр энергиядан қарзини ундириш учун махсус гуруҳлар тузади. Бу ҳақда Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамаси қабул қилган қарорда айтилади.\n“Ўзбекэнерго” давлат акциядорлик компанияси биринчи декабрдан бошлаб истеъмолчилар қарзини ундириш мақсадида махсус гуруҳлар тузади. Бу гуруҳлар ҳуқуқшунослик маълумоти бўлган малакали мутахассислар билан тўлдирилади.\nБу ҳақда Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамаси қабул қилган “Ўзбекэнерго” ДАК фаолиятини такомиллаштириш ва истеъмол қилинган электр энергиянинг ҳисоб-китоб интизомини мустаҳкамлаш тўғрисида”ги қарорда айтилади.\nҚарорга кўра, шунингдек, электр тармоқларига ғайриқонуний тарзда уланган ҳолатларни аниқлаш мақсадида малакали инженер-техник ходимлардан таркиб топган ва керакли техник воситалар билан таъминланган техник гуруҳлар ҳам тузилади.\nЯнги қарорга кўра, 2013-2018 йиллар орасида мамлакатдаги барча электр ҳисоблагичлар “Электр энергиясини назорат ва ҳисоб-китоб қилишнинг автоматлаштирилган тизими”да ишлайдиган ҳисоблагичларга алмаштирилиши лозим.\nЖисмоний ва юридик шахслар электр ҳисоблагичларининг алмаштирилиши “Ўзбекэнерго” ДАКнинг ўз ҳисобидаги ва жалб қилинган маблағлари асосида амалга оширилади.\nШунингдек, мазкур қарорга кўра, биринчи декабрдан сўнг истеъмолчи бир ойга оладиган электр энергияси қийматининг камида 50 фоизини олдиндан тўлаган тақдирдагина унга электр энергияси етказиб берилади.\n"Ўзбекэнерго" ДАКнинг тармоқ идораларидан бирида ишлайдиган, исми сир қолишини сўраган мутахассисга кўра, қарзларни ундириш учун гуруҳлар тузилганига уч йил бўлган:\n- Қарзни ундириш учун гуруҳлар тузилиши янгилик эмас. Уч йилдан буён маҳалла раислари, ўқитувчи, мелисалар ва биз мутахассислардан иборат гуруҳ уйма-уй юриб қарздорларни аниқлайди, тармоқдан узади, дейди электрчи.\nМутахассис электр ҳисоблагичларнинг яна алмаштирилишида мантиқ кўрмаётганини айтар экан, шу пайтгача бу ҳисоблагичлар истеъмолчилар ҳисобидан уч марта алмаштирилганини эслатади:\n- Аввал ҳам ҳисоблагичларни электр тармоқлари идоралари ўз ҳисобидан қўйиб беришлари керак эди. Лекин ҳар алмаштирилганда ҳисоблагичлар пули аҳолидан ундириб олинган. Мана охирги учётчикларимизни 120 минг сўмдан қўяяпмиз. Тўғри қарорда текин бўлиши мумкин, лекин амалда бундай эмас-да. Ҳатто энг кам таъминланган оилалардан ҳам пули ундириб олинди, дейди мутахассис.\nМутахассис фикрича, аввалги ҳисоблагичлар ҳам бинойидек ишлаган ва уларни “алдаб” бўлмасди:\n- “Химичит” (фирибгарлик демоқчи-таҳр.) қилишнинг иложи йўқ эди. Улар ҳам электронний эди. Агар компютерни чуқур биладиган бирор одам учетчикни орқага қайтаришни билмаса, бу иш электрикларнинг қўлидан келмасди, деди электрчи.\nМутахассис аҳолининг электр энергиясидан қарзи жуда кўпайиб кетганлиги ҳақидаги иддаоларни шубҳа остига олади:\n- Аҳолининг қарзи балки бунча кўп эмасдир. Менимча, бу ерда ўйин бўляпти. Конкретно мисоллар билан айтаман. Кичик ишлаб чиқариш корхоналари кўпайиб кетди. Ана шулар инспекторлар билан ўйин қилади. Улар ишлатилган электр энергиянинг 50 фоиз пулини инспекторни қўлига нақд беради. Инспекторлар эса юз фоиз тўланди, деб ёзиб беради. Кейин буни ёпиш учун аҳолининг бўйнига сочиб ташлайди, деди мутахассис.\nЭлектр тармоқлари идораси ходимига кўра, токи бу соҳанинг раҳбарлигига ҳақиқий мутахассислар келмас экан, ижобий ўзгариш бўлмайди:\n- Бизнинг раҳбарларимизнинг жуда кўпи ёки сув хўжалигидан чиққан, ёки мелисадан, артистликдан пенсияга чиққан одамлар. Электр идораси раҳбарини ҳоким алмаштиради. Улар бу соҳани умуман тушунмайди, лекин раҳбар. Мен шунинг учун бу соҳада ўзгариш бўлмаяпти, деб ўйлайман. Тепада, вазирликда ҳам шундай бўлса керак, деб ўйлайман, деди "Ўзбекэнерго" ДАКнинг тармоқ идораларидан бирида ишлайдиган мутахассис.


Германияда табибнинг 70 нафар мижозининг ўлими юзасидан тергов олиб борилмоқда\n20:07 / 20.08.2016\nГерманияда 70 нафар саратон билан касалланган беморнинг ўзини табиб деб ҳисобловчи кимсанинг шифохонасида даволангандан кейин вафот этиши юзасидани тергов олиб борилмоқда, деб хабар бермоқда WDR телерадиокомпанияси.\nШифохонада Германия, Бельгия ва нидерландиялик беморлар даволанишган. Даволаш курси 10 минг доллар турган. Шифохонада даволашда одамларга таъсири яхши ўрганилмаган дори воситалари қўлланган. Дори воситаларининг салбий таъсирлари, самарадорлиги номаълум бўлса-да, улар фойдаланиш учун маъқулланган бўлган, Германия мутассади идоралари томонидан уларнинг қўлланиши қонунан тақиқланмаган бўлган.\nWDR маълумотларига кўра, беморлар ўлимининг бевосита сабаблари ўрнатилмаган. Тахминларча, ўлим саратон ёки ноқонуний воситалар билан даволаш оқибатида юз берган бўлиши мумкин. Бир қатор беморлар даволаш курсидан сўнг оғир касалликлардан азият чекишган. Телеканал бу касалликлар ҳақида маълумот бермаган.\nТерговчилар тафсилотларни ўрнатиш учун бир неча вафот этганларнинг жасадларини эксгумация қилиб, уларнинг ўлими сабабларини аниқлашмоқчи.\nГермания саратон табиб


ЎзА - Бухорода халқаро бизнес форум\n10.09.2018 22:53 Чоп этиш версияси\n“Бухоро-Агро” эркин иқтисодий зонасида бизнес юритишнинг афзалликлари, шунингдек, вилоятнинг инвестиция салоҳиятини тарғиб қилиш мақсадида ташкил этилган форумда Россия, Хитой, Туркия, Жанубий Корея, Қозоғистон, Голландия, Бирлашган Араб Амирликлари, Сингапур, Ҳиндистон, Эрон, Исроил, Саудия Арабистони, Германия каби 18 мамлакатдан ташриф буюрган 120 дан ортиқ компаниялар вакиллари, мамлакатимизнинг барча ҳудудларидан 200 дан зиёд хўжалик субъектлари раҳбарлари иштирок этмоқда.\nФорумда ҳар бир туман ва шаҳар ҳокимлиги, йирик корхоналар учун ажратилган павильонларда ҳудудларда етиштирилган мева-сабзавот саноат маҳсулотлари кўргазмаси намойиш этилди. Хорижий инвесторлар билан ўзаро ҳамкорликка оид шартномаларни имзолаш бўйича мулоқотлар бўлиб ўтди.\nФорум бошланиши олдидан оммавий ахборот воситалари ходимлари учун матбуот анжумани ташкил этилиб, форум ва унинг мамлакатимиз, хусусан, Бухоро вилоятига инвестициялар жалб этишдаги аҳамияти тўғрисида маълумот берилди.\nБухоро вилоятида 20 давлат хорижий инвестицияси иштирокида 100 дан зиёд корхона фаолият кўрсатмоқда. “Бухоро-Агро” эркин иқтисодий зонаси ташкил этилгани ҳамкорлар сафини янада кенгайтиришга хизмат қилади. ЭИЗда замонавий иссиқхона хўжаликлари, жумладан, гидропоника технологияларини қўллаган ҳолда, кластер усули асосида ташкил этиш ва ҳудудда қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштиришни кўпайтириш, қайта ишлашни чуқурлаштириш юзасидан қатор чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Жумладан, “Бухоро-Агро” эркин иқтисодий зонаси давлат унитар корхонаси дирекцияси ташкил этилди, ЭИЗ таркибидаги 3000 гектар майдоннинг ер харитаси ишлаб чиқилди.\n“Бухоро-агро” ЭИЗнинг фаолият кўрсатиш муддати у ташкил этилган кундан бошлаб, мазкур муддатни кейинчалик узайтириш имконияти билан 30 йилни ташкил қилади. Унинг фаолият кўрсатиш муддати мобайнида ҳудудда алоҳида солиқ ва божхона режимлари амал қилиши инвесторларга қулайлик яратади.\nФорумда Бухоро вилоятида тайёр тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш, фармацевтика ва биотехнологиялар, кимё саноати, қурилиш материаллари ишлаб чиқариш, замонавий меҳмонхоналар қуриш, савдо ва хизмат кўрсатиш, маиший техника воситалари ва электротехника жиҳозлари ишлаб чиқариш, туризм, шунингдек, бошқа даромадли соҳаларда ишлаб чиқилган инвестицион лойиҳаларни молиялаштиришда ҳамкорлик қилишда тегишли имкониятлар борлиги маълум қилинди. Шу билан бирга, хорижий инвесторлар жадал ривожланаётган туризм соҳасида амалга оширилаётган инвестиция лойиҳаларида иштирок этишга таклиф қилинди.\nФорумнинг биринчи куни якуни бўйича брифинг ташкил этилди. Унда 180 дан зиёд инвесторга 1 миллиард доллардан зиёд миқдорда инвестиция лойиҳалари таклиф этилгани ва сармоядорлар билан 350 миллион долларлик шартномалар имзолангани маълум қилинди.\n– Биз Пешку тумани ҳокимлиги билан тузилган келишув шартномасига асосан, умумий лойиҳа қиймати 30 миллион долларга тенг бўлган 100 гектар майдонда иссиқхоналар ташкил этамиз, – дейди Жанубий Кореянинг “Geumsan iron and steel Co LTD” компанияси президенти Ким Хван Жунг. – Бу ерда босқичма-босқич қурилиши режалаштирилаётган иссиқхоналар учун зарур ускуна ва жиҳозлар ишлаб чиқарадиган завод ҳам барпо этамиз.\nХалқаро бизнес форум 11 сентябрда ўз ишини давом эттиради. Инвесторлар бевосита жойларга чиқиб, лойиҳаларни амалга ошириш имкониятлари билан танишади.\nФорумнинг очилиш маросимида Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари З.Мирзаев, Бухоро вилояти ҳокими Ў.Барноев сўзга чиқди.


Хорижда меҳнат қилиш\nХорижда меҳнат қилиш (меҳнат миграцияси)\n6 марта ўқилди\nФуқаролар ишлаш учун хорижга кетиш ҳуқуқига эга.\nХорижга ишлаш учун Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги, хусусий бандлик агентликлари ёки мустақил равишда кетиш мумкин.\nБунда Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги, хусусий бандлик агентликлари орқали ишлашга кетишда иш ва турар жой ушбу ташкилотлар томонидан топиб берилади.\nТашқи меҳнат миграцияси агентлиги орқали хорижга ишлашга кетиш учун ушбу ҳаволага ўтинг.\nЧет элга кетмоқчи бўлган шахслар шунингдек ходимлар ягона маълумотлар базасида рўйхатдан ўтишлари мумкин. Хорижлик иш берувчилар мазкур база орқали ўзини қизиқтирган ходим маълумотлари билан танишиши, уни ёллаши мумкин. Маълумотлар базасида рўйхатдан ўтиш учун ушбу ҳаволага ўтинг.\nХорижга чиқишда чет элга чиқиш паспортини расмийлаштириш лозим. Чет элга чиқиш паспорти олиш тартиби билан танишиш учун ушбу ҳаволага ўтинг.\nҚуйидаги давлатлар билан икки томонлама визасиз режим ўрнатилган:\nАрманистон; Белоруссия; Грузия; Қозоғистон; Қирғизистон; Тожикистон; Молдова; Россия; Украина.\nУшбу давлатларга чиқиш учун чет элга чиқиш паспортини расмийлаштириш шарт эмас.\nФуқарога қарзлар тўланмагани, алимент ёки бошқа сабаблар туфайли чет элга чиқишга тақиқ қўйилиши мумкин. Ўзбекистондан чиқишга тақиқ қўйилган фуқаро давлат чегарасидан чиқарилмайди. Тақиқ бор йўқлигини ушбу ҳавола орқали текшириш кўриш мумкин.\nХорижга кетаётган шахсларни касбга ўқитиш\nХорижга кетаётган шахслар ўз ҳоҳишига кўра Ташқи меҳнат миграцияси агентлигининг малака ошириш ва кўниктириш марказларида ўқиши мумкин. Мазкур марказларда ишлашга кетилаётган давлатда меҳнат қилиш тартиби, қонунчилиги, тили ўргатилади. Марказларда ўқиш шартнома асосида амалга оширилади. Марказлар ҳақида маълумот олиш учун қуйидаги ҳаволаларга ўтинг:\nРоссияга кетаётган фуқароларни олдиндан кўниктириш ва ўқитиш маркази\nКореяга кетаётган фуқароларни олдиндан кўниктириш ва ўқитиш маркази\nЯпонияга кетаётган фуқароларни олдиндан кўниктириш ва ўқитиш маркази\nПольшага кетаётган фуқароларни олдиндан кўниктириш ва ўқитиш маркази\nХорижга ишга кетаётган ёки хорижда ишлаётган шахслар ихтиёрий равишда Ташқи меҳнат миграцияси агентлигида (ҳудудий бошқармаларида) ёки унинг сайтида электрон рўйхатдан ўтиши мумкин.\nЭлектрон рўйхатдан ўтиш учун Россияга ишлаш учун кетаётган шахсларга эслатма\nРоссия қонунчилигига асосан Россияда қонуний асосда ишламоқчи бўлган шахс рус тили, Россия тарихи ва қонунчилик асослари бўйича комплекс имтиҳондан ўтиши шарт.\nУшбу имтиҳонни Ўзбекистонда ҳам топширса бўлади. Имтиҳонлар\nИмтиҳон топшириш учун ҳужжатларни қабул қилиш бошланганлиги ҳақида оммавий ахборот воситалари ва ушбу муассасалар расмий веб-сайтида эълон берилади. Шунингдек, ушбу маълумотлар барча шахслар кириши ва кўриши мумкин бўлган жойлардаги эълонлар тахтасига осиб қўйилади. Имтиҳон натижасида олинган сертификат Россияда тан олинади. Имтиҳонларда қатнашиш пулли бўлиб, суммаси шартномага асосан белгиланади.\nРоссияга бормоқчи бўлган фуқаролар мамлакат ҳудудига кириш масканларида (самолёт ва поездда) вақтинчалик бўлиш ҳуқуқини берувчи миграция варақасини олиб, уни тўлдиришлари шарт. Миграция варақалари чегара қўшинлари ходимлари (самолёт ва поездда хизмат кўрсатувчилар) томонидан бепул берилади, рус тилида тўлдирилади, агар рус тилини билмасангиз миграция варақасини (ҳужжатда кўрсатилганидек) лотин ёзувида тўлдириш мумкин. Миграция варақасини тўлдиришда келиш мақсадида иш учун деб ёзиш шарт. Агар ушбу гарафа нотўғри тўлдирилган бўлса ишлаш учун патент олиб бўлмайди.\nРоссияда вақтинча яшовчи хорижий фуқаролар, вақтинча яшаш жойига етиб келганларидан сўнг 7 иш куни ичида, Россия Федерал миграция хизмати (ФМХ)нинг худудий идораларига вақтинча яшаш жойига келганликлари ҳақида хабар беришлари шарт.\n3. Россияда ишлаш учун патент олиш\nРоссияда патент олмасдан қонуний равишда ишлаб бўлмайди. Патент олиш учун Россияга кириб келгандан бошлаб 30 кун ичида Ички ишлар вазирлигининг миграция бош бошқармасининг ҳудудий бўлимларига мурожаат қилиш лозим.\nПатентни расмийлаштириш воситачи фирмалар томонидан ҳам амалга оширилиши мумкин. Бунда шуни ёдда тутиш керакки, патент воситачи фирмалар орқали расмийлаштирилганда ҳам патент Россияда ишламоқчи бўлган одамнинг шахсан ўзига топширилади. Агар воситачи фирма патентни ўзи топширса, билингки ушбу патент қалбаки. Патентнинг ҳақиқийлигини ушбу ҳавола орқали текшириб кўриш мумкин.\nРоссия ҳудудида ўрнатилган тартибларга риоя қилмаган шахсларга нисбатан РФ қонунчилигида белгиланган жарима жазоси қўлланилади, баъзи ҳолларда Россия ҳудудидан чиқариб юборилиши ҳамда РФ ҳудудига 5 йил муддатгача кириши тақиқланиши мумкин.\nРоссияда меҳнат қилиш тартиби билан ушбу ҳавола орқали тўлиқ танишиш мумкин (рус тилида)\n4. Россияга кириш учун қўйилган тақиқни текшириш, олиб ташлаш\nХориждаги Ўзбекистон фуқаролари Ўзбекистон ҳимояси остида бўлади. Бирон бир муаммога дуч келганда Ўзбекистоннинг ўша мамлакатдаги элчихоналари, консуллик муассасаларига мурожаат қилиш мумкин.\nУшбу ҳавола орқали Ўзбекистоннинг хориждаги дипломатик муассасалари ҳақида маълумот олиш мумкин.\nЎзбекистон Республикаси фуқароларини хорижда уюшган ҳолда ишга жойлаштириш тизимини янада такомиллаштириш ва тубдан қайта кўриб чиқиш чора-тадбирлари тўғрисида Вазирлар Маҳкамасининг қарори, №725, 12.09.2018.


Ур-йиқит, ваҳима: Афғонистондан қочиб кетиш илинжидагилар Кобул аэропортига ҳужум қилмоқда - 17.08.2021, Sputnik Ўзбекистон\n“Толибон”* ҳаракати Афғонистонни эгаллаб олганини эълон қилди. 15 август куни уни Кобулга юриш қилиб, президент саройини қўлга киритишди. 17.08.2021, Sputnik Ўзбекистон\nПрезидент Ашраф Ғани Афғонистондан қочиб кетди. Ҳозиргача унинг қаердалиги номаълум. Айрим ОАВлар собиқ президент Ўмонда бошпана топгани ҳақида ёзмоқда.Толиблар* ҳукумат тепасига келгандан сўнг қатор хорижий давлатлар Кобулдан ўз элчихоналарини эвакуация қилишни бошлади.Айрим фуқаролар “Толибон”* Афғонистонда тузишни режалаштираётган давлатда яшамасликларини айтиб, қочиб кетиш пайига тушган. Уларнинг манзили – Кобул аэропорти. Оломон аэропортга ҳужум қилиб, дуч келган самолётга миниб олишга уринмоқда. Ур-йиқит вақтида бир неча киши ҳалок бўлгани айтилмоқда.* Россия ва қатор мамлакатларда тақиқланган террорчилик ташкилоти\n“Толибон”* ҳаракати Афғонистонни эгаллаб олганини эълон қилди. 15 август куни уни Кобулга юриш қилиб, президент саройини қўлга киритишди.\nПрезидент Ашраф Ғани Афғонистондан қочиб кетди. Ҳозиргача унинг қаердалиги номаълум. Айрим ОАВлар собиқ президент Ўмонда бошпана топгани ҳақида ёзмоқда.\nТолиблар* ҳукумат тепасига келгандан сўнг қатор хорижий давлатлар Кобулдан ўз элчихоналарини эвакуация қилишни бошлади.\nАйрим фуқаролар “Толибон”* Афғонистонда тузишни режалаштираётган давлатда яшамасликларини айтиб, қочиб кетиш пайига тушган. Уларнинг манзили – Кобул аэропорти. Оломон аэропортга ҳужум қилиб, дуч келган самолётга миниб олишга уринмоқда. Ур-йиқит вақтида бир неча киши ҳалок бўлгани айтилмоқда.


Ҳаром юқмайди - Huquq.uz\n13:00 - 22.09.2021\nФаолиятимиз давомида навбатчилик пайти кутилмаган воқеалар рўй берарди. Бир куни тунда, соат тахминан иккиларда бир аёл бизнинг идорага мурожаат қилиб, уни икки нотаниш эркак зўрлаб, номусига тажовуз қилганини билдирди (у пайтлар номусга тегиш жинояти ҳақидаги хабарлар бизнинг идора ваколатига тааллуқли эди). Унинг кўйлаги йиртилган, танасида жароҳат излари бор эди.\nАёлнинг аризасини олиб, махсус гуруҳ билан воқеа жойига бордик. Шаҳардаги йирик корхонага тегишли стадионнинг бассейнида кечаси билан маишатпарастлик бўлганининг шоҳиди бўлдик, бассейнга кираверишдаги стол спиртли ичимлик ва таом қолдиқларига тўла эди. Аёлни суд-тиббий экспертизасидан ўтказдик, танасидаги жароҳатлар тасдиғини топди.\nМахсус гуруҳ тезда икки кишини идорамизга олиб келди. Улар шикоят қилган аёл билан ўз хоҳишига кўра бирга бўлишганини, уни мажбурлашмаганини тушунтиришди. Аёл эса улар мажбурлашганини, шу сабабли уларни қамоққа олиб, қонуний чора кўришни талаб қилди. Барчасини ички ишлар идорасига олиб кетишди.\nТонг отиши билан жиноий ҳодиса рўй берган ҳудуднинг нозири Баҳром Баратов (исм-фамилияси ўзгартирилган) бизнинг идорага югуриб келиб, унинг ҳудудида жойлашган корхонада ножўя ишлар содир этилганини айтиб, бунинг учун унга гап тегиши мумкинлигини билдириб, жиноят ҳақидаги хабарни расмийлаштирмасликни илтимос қилди. Мен уни рад қилиб, кечаси жиноят содир этилганини ва бу экспертиза хулосаси билан тасдиқланганини, бу хабарни раҳбариятга билдирмасдан ва идорамизда қайд қилмасдан иложим йўқлигини айтдим. Шунда Баҳром аёлнинг ўзи фоҳиша эканини ва аризасини қайтариб олиши мумкинлигини айтиб чиқиб кетди.\nБироздан сўнг қайтиб кириб, йигитлар аёлни рози қилишганини ва улар ярашганини билдириб, аризани қайд қилмасликни илтимос қилиб, менга газетага ўралган пулни узатди. Мен аризани қайд қилишимни айтдим ва уни пулини олмасдан хонамдан чиқариб юбордим.\nЭрталаб идорамизнинг раҳбари келди, бўлган воқеани баён қилдим. Аёлнинг аризаси қайд қилинди ва кўриб чиқиш учун терговчига ўтказилди.\nОрадан йиллар ўтди. Баҳром участка нозирлигидан пенсияга чиқиб, шаҳардаги қайси бир маҳаллада раис бўлиб ишлай бошлади. Ўзининг «одамларни яраштириш қобилияти», фирибгарлиги учун судланди. Яқинда бир маъракада у билан учрашиб қолдик. Баҳром ҳам қариган, сочларига оқ тушган. Негадир нотинч эди.\nҲол сўрашдик, гапдан гап чиқиб, нима қилаётганини сўрадим. Баҳром пенсияга чиққанини, яхши пенсия олаётганини, тадбиркорлик ҳам қилаётганини, бироқ топгани касал фарзандини даволашга кетаётганини баён қилди. Айтиб беришича, органда ишлаб юрган вақтида икки қаватли, ҳашаматли уй қурган экан. Бўйи етган қизи иккинчи қаватдаги балкондан йиқилиб тушиб, фалаж бўлиб қолибди. Уни даволатиш учун хориж га ҳам олиб бориб келганини, бироқ ҳеч тузалмаётганини билдирди. Шунда бирдагина кўп йиллар олдин Баҳром фоҳиша аёлнинг кирдикорини ёпиш учун пул олгани эсимга тушди…\nҲаром пул буюрмайди, қаердандир тешиб чиқади. Ўзига урса майли, лекин фарзандига урса, бундан ёмони бўлмаса керак.


11 Сентябрь 16:17\nNUR-SULTAN. Kazinform – Президент Қасим-Жомарт Тоқаев Жамбил вилояти ҳокими Бердибек Сапарбаевни қабул қилди, деб хабар беради Kazinform Ақордага таяниб.\nҚозоғистонда парламент қуйи палатаси ва маҳаллий вакиллик органларига сайлов ўтказилади ҚР Президенти қутқарувчиларни касб байрами билан табриклади ҚР Президентининг ўтган ҳафтадаги фаолиятига видеошарҳ\nПрезидентга ҳудуддаги ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш, шунингдек, Президентнинг Қозоғистон халқига Мурожаатида белгиланган вазифаларни амалга ошириш режаси тақдим этилди. Учрашувда бандлик масалалари муҳокама қилинди. Вилоятда 26,7 мингта янги иш ўринлари яратилган. Инқирозга қарши чоралар ва турли хил давлат ва ҳудуддаги дастурлар доирасида 1370 та лойиҳани амалга оширишга 142 миллиард тенге ажратилди. Ушбу лойиҳаларни амалга ошириш натижасида вилоят аҳолисини тоза ичимлик суви билан таъминлаш улуши 72 фоиздан 77,1 фоизгача, газ таъминоти 74,2 фоиздан 85,9 фоизгача ўсади.\nШунингдек, Қасим-Жомарт Тоқаевга Қордай туманидаги вазият тўғрисида сўзлаб берилди. Вилоят ҳокими Бердибек Сапарбаевнинг сўзларига кўра, ҳозирда вазият барқарор. Жорий йилда уй ва йўл қурилиши, таълим, тиббиёт, маданият ва спорт соҳаларида қиймати 31,7 миллиард тенге бўлган 336 лойиҳа амалга оширилди.\nУй ва савдо объектларини реконструкция қилиш қатъий назорат остида. Хайрия жамғармалари томонидан 311 миллион тенге маблағ тўпланди, 41та турар жой ва 13та савдо объектлари тикланди. Бундан ташқари, жиддий зарар кўрмаган 103та объект таъмирланди.\nПрезидентнинг топшириғига биноан, коронавируснинг мумкин бўлган иккинчи тўлқини учун тайёргарлик ишлари олиб борилмоқда. Касалхона ётоқлари сони 2 530тага кўпайган. Пандемияга қарши кураш учун 8,1 миллиард тенгге ажратилди ва икки ой давомида етарли миқдорда дори-дармон захиралари яратилди.


Файл кўринишида юклаб олиш (58кб)\nДастлабки маълумотларга кўра, 2014 йилнинг 1 апрель ҳолатига вилоятда доимий аҳоли сони 1688,7 минг кишини ташкил ва 2013 йилнинг шу даврига нисбатан 30,2 минг кишига ёки 1,8 фоизга кўпайди.\nАҳолининг табиий ҳаракати 2014 йилнинг январь-март ойларида қуйидагича ифодаланади:\n2014 йил январь-март ойлари мабойнида туғилганлар сони 6978 кишини ташкил қилди ва 2013 йилнинг шу даврига нисбатан 12,1 фоизга кўпайди, туғилиш коэффициенти 15,2 промилледан 16,8 промиллега кўпайди.\nТуғилиш даражасининг кўпайиши Богот туманида (15,2 дан 16,0 промиллега), Гурлан туманида(16,5 дан 18,1 промиллега),Урганч туманида(16,4 дан 19,6 промиллега), Хонка туманида (15,0 дан 18,8 промиллега), Урганч шахрида (16,0 дан 18,1промиллега) купайиш кузатилди.\n2013 йилнинг шу даврига нисбатан ўлганлар сони 132 кишига ёки 7,8 фоизга купайди. Ўлганлар сонининг купайиши Богот (3,5 дан 4,1 промиллега), Хонқа\n(3,7 дан 4,7 промиллега), Янгибозор (3,4 дан 4,1 промиллегача), Хазорасп (3,9 дан\n4,4 промиллега), Урганч шахрида(5,9 дан 6,9 промиллега) купайиш кузатилди.\n2014 йилнинг январь-март ойлари мабойнида 5773 никоҳ рўйхатга олинди, ажралишлар сони эса 247 тани ташкил қилди. Минг аҳолига 13,9 никоҳ ва 0,6 ажралишлар тўғри келмоқда (2013 йил январь-апрел ойларида мос равишда 14,2 ва 0,4).\nМеҳнат ресурсларининг сони, дастлабки маълумотларга кўра,\n2013 йилнинг январь-март ойларига нисбатан 102,1 фоизга кўпайиб, 949,0 минг кишини ёки вилоят доимий аҳолисининг 56,2 фоизини ташкил қилди.\nИқтисодий фаол аҳоли сони 684,0 минг кишини ташкил этди ва 2013 йилнинг шу даврига нисбатан 102,1 фоизга кўпайди, шу жумладан 679,9 минг киши ёки иқтисодий фаол аҳолининг 99,4 фоизи иқтисодиётда банд бўлди.\n2014 йил январь-март ойида меҳнат бўлимларига ишга жойлаштиришда ёрдам беришни сўраб 4,1 минг фуқаро мурожаат қилди. Бу 2013 йилнинг шу даврига нисбатан 3,2 минг кишига камдир.\nМеҳнат бўлимлари орқали ишга жойлаштирилган фуқаролар сони қуйидагича ифодаланади:\nМеҳнат бўлимларида рўйхатга олинган иш билан банд бўлмаган фуқаролар умумий сонидан шу йилнинг 2014 йил 1 апрель холатига 379 киши ёки 9,3 фоизи ишсиз деб эътироф этилган.


Асосий мақсад – солиқ тўловчиларга яқиндан кўмаклашиш - zarnews.uz\n“Солиқ-сервис” давлат унитар корхонаси Оқдарё тумани филиали томонидан тадбиркорлик ва хўжалик юритувчи субъектларга кўмаклашиш, уларга сифатли хизмат кўрсатиш борасида изчил ишлар олиб борилмоқда. Бунинг натижасида солиқ тўловчилар ҳам кўрсатилаётган хизматлардан мамнун бўлмоқда.\nЖорий йилнинг ўтган даврида филиал томонидан юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорларнинг 316 та солиқ ҳисоботини юборишга кўмаклашилди. Бундан ташқари, фермер хўжаликларига бухгалтерия ҳисобини юритиш ва ҳисоботини юбориш бўйича 55 марта хизмат кўрсатилди. Тадбиркорлик ва хўжалик юритувчи субъектларга 203 маротаба оғзаки маслаҳатлар берилди.\nСолиқ тўловчиларнинг соҳага доир билим ва кўникмаларини мустаҳкамлаш, уларни сўнгги янгилик ва ўзгаришлардан хабардор этишга ҳам алоҳида эътибор қаратилмоқда. Ўтган давр мобайнида филиал томонидан ушбу йўналишда 14 та семинар ўтказилди. Шунингдек, 11 маротаба ўқув курслари ташкил этилди. Жисмоний ва юридик шахсларга интерактив хизматлардан фойдаланишда ҳам кўмаклашилмоқда.


21 май 2022, Тошкент вақти: 18:08\nЛеонид Кравчук (2017 йилда олинган сурат)\nУкраинанинг биринчи президенти Леонид Кравчук оламдан ўтди, дея хабар қилди “Українські новини” агентлиги сиёсатчининг оиласидан олинган маълумотга таянган ҳолда.\nЯнварь ойида Кравчук 88 ёшга тўлган эди. Унинг узоқ давом этган хасталик ортидан вафот этгани айтилмоқда.\nМаълумотларга кўра, ўтган йил июнида собиқ президент юрак амалиётини бошдан кечирган. Операциядан сўнг у узоқ вақт комада бўлган. Кейинроқ у Мюнхендаги клиникада даволанган.\nЛеонид Кравчук 1991 йилдан 1994 йилгача Украина президенти лавозимини эгаллаб турган. Давлат раҳбари сифатида у Россия ва Беларусь президентлари Борис Ельцин ва Станислав Шушкевич билан биргаликда СССР тарқалишига олиб келган шартномани имзолаган. Мустақил Беларуснинг илк лидери бўлган Шушкевич бундан бир ҳафта муқаддам қазо қилган эди.\nКравчук 2020 йил июлидан бери Украина шарқидаги вазиятни изга солиш бўйича гуруҳдаги украин делегациясига раҳбарлик қилиб келаётган эди.


2015 йилда текстиль маҳсулотлари экспорти ҳажми 1 млрд долларни ташкил қилади\n19:53 / 17.12.2015\nЎзбекистонда 2015 йилда текстиль маҳсулотлари экспорти ҳажми ўтган йилга нисбатан 5 фоизга ўсиб, 1 млрд долларни ташкил қилиши кутилмоқда. “Ўзбекенгилсаноат” АЖнинг оралиқ маълумотларига қараганда, айнан мана шундай сон йил якунларига кўра қайд қилиниши экспертлар томонидан башорат қилинмоқда.\nАЖ расмийларининг эслатиб ўтишича, 1994 йилда экспорт ҳажми бу секторда бор-йўғи 8 млн долларни ташкил қилган эди.\nСоҳа корхоналари ярим фабрикатлар ва бошқа текстиль маҳсулотлари экспортини 10 фоизга, юқори қўшимча қийматли маҳсулотлар экспортини 19 фоизга оширди. Бундан ташқари, ҳисобот даврида маҳсулотларнинг янги турлари ишлаб чиқарила бошланди.


Швеция полицияси чиқариб юборилиши лозим бўлган 14 минг муҳожирни қидирмоқда\n18:31 / 27.11.2015\nШвеция миграцион хизмати мамлакат ҳудудидан бошпана беришдан бош тортган 22 минг қочқин полициянинг мамлакатдан чиқариб юбориш бўйича рўйхатга киритилган. Шулардан 14 минг нафари дом-дараксиз кетган деб ҳисобланмоқда. Бу ҳақда Aftonbladet газетаси ёзмоқда.\n“Биз уларнинг қаердалигини мутлақо билмаймиз”, - тушунтирди Швеция полиция бош бошқармаси чегара полицияси секцияси раҳбари Патрик Энгстрём.\nАйтилишича, 2015 йил октябридан буён рўйхатга жами 21 минг 748 киши киритилган. Шулардан 14 минг 140 нафарини топишнинг иложи бўлмаяпти. Таъкидланишича, улар ҳатто Швеция ҳудудини тарк этган ҳам бўлиши мумкин.\nЭнгстрём берган маълумотларга қараганда, мамлакатда бўлишига рухсат берилмаган муҳожирларни топиб, чиқариб юбориш иши жуда мураккаб бўлиб, ҳар куни бу ишга ўртача 200 полициячи жалб қилинмоқда.


UzReport УЕФА талабига кўра Евро—2016 учрашувларини сунъий йўлдош орқали узатишни вақтинча тўхтатади\n10:50 / 01.07.2016\nUzReport телеканали Ямал 401 сунъий йўлдоши орқали тўғридан-тўғри трансляцияларни вақтинча тўхтатиб туради. Бу ҳақда телеканал сайти хабар берган.\nХабарда маълум қилинишича, УЕФА томонидан шундай талаб қўйилган. Бунинг сабаби UzReport сунъий йўлдош сигнали Ўзбекистон ҳудудидан ташқаридаги қўшни давлатлар ва бошқа хорижий мамлакатлар ҳудудларини ҳам қамраб олаётганлиги билан изоҳланган.\nМаълум бўлишича, УЕФА томонидан бундай чоралар Тожикистон ва Туркманистон телеканалларига нисбатан ҳам қўлланилган.\n«Телеканал техник ходимлари тез орада географик чеклов тизимини ишга тушириши кутилмоқда. Бу чеклов ишга тушганидан сўнг юртимиздаги футбол мухлислари Евро—2016 учрашувларини Ямал 401 сунъий йўлодоши орқали UzReport TV телеканалида томоша қилишда давом этишлари мумкин бўлади», — дейилган хабарда.\nЯмал 401 сунъий йўлдоши орқали Евро—2016 турнирини томоша қилаётганлар ўйин бўлиб ўтган куннинг эртасига соат 17:00дан бошлаб ўша учрашувни такрорий эфирда томоша қилишлари мумкин бўлади.


Баҳор Зулфияхонимдан бошланади | Bulungur.uz\nЗулфияхонимнинг шеърлари ватанга муҳаббат, душманга нафрат ва ғалабага ишонч руҳида яратилганлиги билан характерлидир. Зулфиянинг «Менинг Ватаним», «Қўлимда қуролу устимда шинель», «Бизни кут» каби умидбахш шеърлари уруш даври ўзбек шеъриятининг жанговар руҳини ифодаловчи асарлар қаторидан ўрин олган.\nМамлакатимизда ҳар йили 1 март куни шоиранинг таваллуд айёми кўтаринки кайфиятда кенг нишонланиб келинади. Ушбу йўналишда ижодкорлар ўртасида шеърхонлик, мушоиралар ўтказилади. Таълим муассасаларида маънавий-маърифий тадбирлар бадиий кечалар ташкил қилинади.\nЗулфияхонимнниг 104 йиллиги муносабати билан Булунғур туманида ҳам бадиий кечалар ташкил этилди. Хусусан тумандаги Булунғур Педагогика ва спорт коллежида, Булунғур Миллий ҳунармадчилик коллежида ва Булунғур агросаноат ва сервис коллежларида бадиий кечалар ўтказилди. Коллеж ўқувчилари Зулфияхоним ижодидан намуналар келтиришди, театр томошалари саҳналаштирилди. Туманимиз ёш ўғил-қизлари шеъриятга айниқса Зулфияхоним ижодини ўрганишга бўлган катта қизиқишларни намойиш этишди.


Анорексиядан азият чеккан италиялик қиз Instagram`дан даво топди\nЖамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Анорексиядан азият чеккан италиялик қиз Instagram`дан даво топди\t13:14, 24 июнь\tИталиянинг Падуя шаҳрида яшовчи анорексия касаллигидан азият чеккан қиз Instagram ижтимоий тармоғи орқали даволанганлигини тан олди, деб хабар берди “Lenta.ru” нашри.\n2013 йилда Сильвия Фашанснинг бўйи 177 сантиметр бўлишига қарамай, вазни 44 килограммни ташкил этган. Қизнинг айтишича, унинг озиб кетишига бувисининг ўлими ва ёлғиз қолганлиги, депрессияга тушганлиги, ундан дугоналарининг ҳам юз ўгиргани сабаб бўлган. Қиз Instagram ижтимоий тармоғи орқали анорексиядан азият чеккан қизларнинг спорт ва тўғри овқатланиш орқали асл ҳолларига қайтганлигини билиб олган.\nУлардан ибрат олган италиялик қиз тренажёр залига қатнаб, овқатланиш тартибига эътибор берган, ҳозирда 22 ёшли қиз машғулотлари акс этган видеороликларни мунтазам равишда ижтимоий тармоққа жойлаб боради.\nУнинг саҳифасидаги янгиликларни 15 мингдан ортиқ фойдаланувчи кузатиб боради.


Тўртинчи ҳадис Яралиш, Ўлим ва Ризқ » O'zbekiston musulmonlar idorasi Qashqadaryo viloyati vakilligi rasmiy sayti\nnasafziyo.uz » Kirilcha » Ҳадис » Тўртинчи ҳадис Яралиш, Ўлим ва Ризқ\nТўртинчи ҳадис Яралиш, Ўлим ва Ризқ\nKirilcha / Ҳадис 15-фев-2020, 17:29 0 13\nАбдуллоҳ ибн Масъуд розийаллоҳу анҳу ривоят қилади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай марҳамат қиладилар: «Шубҳасиз, сизлардан ҳар бирингиз она қорнида яра тилади — қирқ кунда тўпланиб, яхлит ҳолга келади, яна шунча вақт ўтгач, лахта қонга ва яна шунча вақтдан кейин бир парча эт ҳолига келади. Кейин бир фаришта юборилади ва унга жон ато қилинади. Фариштага тўрт нарса (калима) буюрилади — у кишининг ризқини, ажалини, амалини, шақҳий ёки саид (яхши ёки ёмон) бўлишини ёзади. Ёлғиз Аллоҳга қасамки, бирингиз умри давомида жаннатийларнинг амалини қилади, ҳатто у билан жаннат орасида бир аршин* масофа қолади. Аммо китоб (тақдир) унга пешвоз чиқиб, аҳли жаҳаннамнинг амалини қилдиради ва дўзахга киради ва яна бирингиз умри давомида аҳли дўзахнинг амалини қилади, ҳатто ўзи билан дўзах орасида бир аршин масофа қолади. Аммо китоб (тақдир) унга пешвоз чиқиб, аҳли жаннатнинг амалини қилдиради ва жаннатга киритади» (Бухорий, Муслим, Термизий ривоятилар).\n«Она қорнида қирқ кунда тўпланади...» Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг бу сўзларидан она уруғ билан ота уруғи тўпланиб, иккаласидан бола яралиш тушунилади. Қуръони каримда Аллоҳтаоло шундай марҳамат қилади:\n«У (эркакнинг) бели билан (аёлнинг) кўкрак қафаси ўрта- сидан отилиб чиқувчи бир сувдан яралган-ку!» (Ториқ, 8-9).\nБундан англашиладики, инсон бугун баданда тўпланиб яратилади. Нутфа биринчи навбатда аёлнинг баданига киради ва у ерда қирқ кун туради. Кейинги қирқ кунга ўтгач, лахта қонга айланади. Кейин аста-секин бир парча этга айланади. Бу «бир парча эт» бир тишлам таом катталигида бўлади. Учинчи даврда Аллоҳ таоло бу парчага шакл беради. Эшитиш, кўриш, ҳид билиш, таъм билиш ҳисларини беради, ичидаги бўшлиқда ички аъзоларини шакллантиради.\n«У шундай Зотки, сизларга (оналарингизнинг) бачадон- ларида бўлган пайтингизда Ўзи хоҳлаган суратни берур» (Оли Имрон, 6).\nУчинчи қирқ кунлик давр тугагандан кейин ҳомила тўрт ойлик бўлади ва унга жон ато этилади. Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:\n«Эй инсонлар, агар сизлар қайта тирилишдан шубҳада бўлсангизлар, у ҳолда (қаранглар), Биз сизларга (Аллоҳнинг қудратини) баён қилиш учун сизларни (яъни, отангиз Одамни) тупроқдан, сўнгра (барча жонзотни аввало) нутфа — манийдан, сўнгра лахта қондан, сўнгра яралиб битган-битмаган (яъни, инсон суратида шаклланиб битган ёки битмаган) тишлам гўштдан яратдик» (Ҳаж, 5).\nАбдуллоҳ ибн Аббос розийаллоҳу анҳу «мухоллақоҳ» калимасини «тўлиқ» яъни, аъзолари аниқ, «ғайру мухол- лақоҳ» калимасини эса ҳали поёнига етмаган ноқис ярати- лиш, деб изоҳлаган. Мужоҳид эса, «кўриниши аниқлик ва ноаниқлик ўртасида», деб изоҳлайди.\nАбдуллоҳ ибн Масъуд розийаллоҳу анҳу шундай деган: «Нутфа бачадонга жойлашгач, бир фаришта уни кафтига олади ва шундай дейди: «Эй Раббим! Бу яратилсинми, яра- тилмасинми?» Агар яратилмасин, деган жавобни олса, уни қайтариб бачадонга қўяли ва у нугфа инсон бўлмайди. Агар яратилсин, дейилса, фаришта: «Эркак бўлсинми ёки аёл- ми, яхши инсон бўлсинми ёки ёмонми, ризқи қанча бўлсин, ажали қачон бўлсин, қаерда ўлади», деган саволларни беради. Унга: «Сен Уммул китобга (унинг қадари ёзилган жойга) бор, у ерда буларнинг ҳаммасига жавоб ола- сан», дейилади. Фаришта у ерга боради ва жавобларни олади. Олган жавобларнинг ҳаммасини нутфага нақл этади. Шунинг учун ҳам, бахт туғилишдан олдиндир, дейилган.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг «ҳатго у билан орасида бир аршин масофа қолади» сўзлари бир ўхшатишни ифода этиб, умрининг охирига озгина муддат, деганидир. Бундан мақсад ҳақиқатдан ҳам бир аршин ёки шунча миқдор дегани эмас.\nКофир киши Ла-а илаҳа иллаллоҳу Муҳаммадур расу- луллоҳ, деса ва бундан кейин ўлса, жаннатга киради. Мусулмон киши эса сўнгги нафасида ўзи хоҳлаб куфр сўзни сўзласа, дўзахга киради.\nБу ҳадиси шарифда агар бир инсон жуда кўп яхши амал-ларни қилса, жаннатий ёки жуда кўп гуноҳ ишларни қилса, ҳаттоки кофир бўлса ҳам, унинг дўзахий экани тўғрисида қатъий ҳукм чиқариб бўлмаслигига далил бор. Яна инсон ўз амалига ишониб манманлик қилмаслиги керак. Чунки сўнгги нафасида нима бўлишини ҳеч ким билмайди. Шунинг учун Аллоҳ таолодан ўзимизга гўзал хотима сўраб, ёмон оқибатдан паноҳ исташимиз лозим.\nАллоҳ таоло Қуръони каримда айтади: «Иймон келтирган ва яхши амаллар қилган зотлар эса, шак-шубҳасиз, Биз (улар каби) чиройли амаллар қилган кишиларнинг ажр- мукофотини зое қилмасмиз» (Каҳф, 30).\nОятнинг зоҳиридан англашиладики, самимий кишининг солиҳ амаллари Аллоҳнинг ваъдасига биноан қабул қилинади ва ёмон оқибатдан қутулади. Иймоннинг ва гўзал амал- ларнинг қабул қилиниши инсоннинг ҳусни хотима билан вафот этишига далолат қилади. Кимки Аллоҳ таолога ишонса ва ихлос билан амал қилса, сўнгги нафаси хайрли бўлади. Ёмон оқибат эса, ёмон амалларни қилган ёки амалига риё аралаштирган кишилар юзага келади. Бунга қуйидаги ҳадиси шариф ҳам ишора қилади: «... Калбида амали бузуқ бўлса ҳам, зоҳирдан инсонларга ўзини тўғри қилиб кўрсатади» (Бухорий, Муслим, Аҳмад ривоятлари).\nҲадиси шарифда бир нарсанинг яхши тушунилиши учун қасам ичиш мубоҳ эканлигига ҳам ишора бор. Аллоҳ қасам ифодаларини қўллаб, шундай марҳамат қилади:\n«Бас, осмон ва ернинг Парвардигорига қасамки, албатта, у (яъни, сизларга ваъда қилинаётган барча нарса) худди сизларнинг сўзлашингиз каби (яъни, сўзлаган сўзларин- гиз ўзларингиз учун қандоқ ҳақ бўлса, ана шундай) ҳаққи- ростдир!» (Ваз-зориёт, 23)\n«(Эй Муҳаммад, уларга) айтинг: «Йўқ! Парвардигоримга қасамки, албатта қайта тирилурсизлар, сўнгра, албатга, сизларга қилган амалларингизнинг хабари берилур. Бу Аллоҳга осондир» (Тағобун, 7).


“Баркамол авлод-2017” спорт ўйинлари қизғин давом этмоқда - Уч илдиз\nҲАР БИР ИНСОН ҲАЁТДА МУНОСИБ ЎРНИНИ ТОПСИН!\tАхборот соатлари\nby Тўлқин Эшбек · 26.05.2017\nПрезидентимиз Шавкат Мирзиёевнинг “Баркамол авлод-2017” спорт ўйинлари қатнашчиларига йўллаган табригида ҳам ана шу жиҳатга алоҳида эътибор қаратилганини айтиш ўринли.\n“Ўтган даврда “кичик олимпиада” деган ном билан халқимиз ўртасида катта шуҳрат қозонган бу беллашувлар юзлаб, минглаб навқирон ўғил-қизларимиз учун чинакам чиниқиш ва маҳорат мактаби, парвоз майдончаси бўлиб хизмат қилаётганини алоҳида таъкидлашни истардим”.\nДарҳақиқат, ҳеч бир нарса мамлакатни спорт каби тезда дунёга танита олмайди. Мамлакатимизда ёшларга берилаётган эътибор ва ғамхўрлик сабаб юртимизни жаҳон афкор оммасига танитишмоқда.\nИлк бора “Баркамол авлод” ўйинларига мезбонлик қилган гўзал ва бетакрор Жиззах шаҳри мана бу гал ҳам мана шундай катта спорт беллашувини ўзида қабул қилмоқда.\nВилоят марказидаги “Сўғдиёна” спорт комплекси ўйингоҳида “Баркамол авлод-2017” спорт ўйинларининг тантанали очилиш маросими бўлиб ўтди. Маросимда Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг мусобақа қатнашчиларига йўлланган табрикномасини Ўзбекистон Республикаси Президенти маслаҳатчиси Хайриддин Султонов ўқиб эшиттирди.\nЖиззах вилояти ҳокими Улуғбек Узоқов ҳам спортчиларга олдиндаги беллашувларга зафар ва омадлар тилади.\nЮқори кайфиятда, миллий ва замонавий уйғунликда тайёрланган байрам томошасида эстрадамизнинг ёрқин юлдузлари, таниқли фан, маданият, санъат арбоблари иштирок этдилар.\nОчилиш маросими якунида ёш спортчилар томонидан рамзий анаъна бўлган мусобақа машъаласи тантаналари равишда ёқилди. Бир неча кун давомида Жиззах осмонини ёритиб турувчи машъала ёшларимиз шижоатига шижоат, ғайратига ғайрат қўшади деган умиддамиз.\nхабарлари асосида ЎзМУ ахборот хизмати\nNext story Ёшлар ҳаёт кушандаларига қарши\nPrevious story “Очиқ эшиклар куни” — нурли келажак эшигини очди гўё