Alisher Navoiy. Xamsa: Sab'ai sayyor (nazm)\nAlisher Navoiy. Xamsa: Sab'ai sayyor (nazm) ( 61722 marta o'qilgan) Chop etish\nAndalus 12 Mart 2011, 14:48:06\nШанба куни Баҳромнинг мушкфом либослар кийиб, гунбади мушкинга хиром қилиб, ғазоли мушкбў била бодаи мушкин ичгони ва бу машғуллуқ била ҳижрон ўтининг дуди қаро қилғон кунни шомға еткургони\nСубҳи шанбаки, шоми дайжурий,\nЮзига ҳулла ёпти кофурий1,\nҚасри мушкинга қўйди юз Баҳром,\nИчгали мушкбў ғазол ила жом.\nЛуъбати ҳиндзоду чинийваш,\nЛаъли жонбахшу сунбули дилкаш.\nҲулласин ойдек айлабон шабгун,\nДурлар ул ҳулла узра кавкабгун.\nТахту рахтини айлабон мушкин,\nМушк уза ер тутуб ғазолаи Чин2.\nТутубон уйни мушкдин зулмот,\nМаҳваш ул зулмат ичра оби ҳаёт3.\nШаҳ дағи ҳулла мушкфом айлаб,\nКирди маҳваш сари хиром айлаб.\nТахт уза чиқти вориси Жамшид4,\nАнга ёндошти ғайрати хуршид.\nИчилур эрди мушкбў бода,\nМушку анбар бухури омода.\nАнга тегруки мушк сочиб шом,\nҚилди олам юзини анбарфом.\nЭлга эрди тарабфизо шанба\nШаҳға эрди, вале азо шанба.\nҲукамо айлаб амри бўсу канор,\nЎзга ишдин буюрмиш эрди канор.\nМуни маҳваш дағи билур эрди,\nЎзни шаҳдин йироқ қилур эрди.\nШаҳға кундуз илож эрди нишот,\nКеча уйқуға айламак ифрот.\nСолди ғам шоми кўнглига қайғу,\nУйлаким ўчти кўзидин уйқу.\nМаҳваш ўз пардасида бўлди ниҳон,\nШаҳға ҳижрон қоронғу этти жаҳон.\nТўлғонур эрди тийра ҳоли била,\nДилбари зулфининг хаёли била.\nКўрди ғам шоми кўп азоб айлар,\nУйқусизлиқ ани хароб айлар.\nҲукм қилдики, бир-ики ходим\nБўлубон ушбу йўл сори озим\nКим, эрур ушбу қаср ул сори,\nАйлабон саъю жаҳд изҳори.\nКим йўлуқса, манга кетурсунлар,\nКим, неча нукта ошкор десун,\nСаргузаштин фасонавор десун.\nШояд уйқу кўзумга майл этгай,\nАндин осойиши манга етгай.\nБорғоч-ўқ топтилар жаҳонгарде,\nСайр қилмоқта чархи новарди.\nПарда кейнига келди чун сойир,\nБўлди ҳукми жулус анга зоҳир.\nЕр ўпуб чун мусофир ўлтурди,\nШаҳ анга қисса ҳукмини сурди.\nСойир ўлди чу қиссадин огоҳ,\nТопти ҳар не, анга эди дилхоҳ.\nШоҳни кўп қилиб дуо била ёд\nКи: «Бўл андуҳу қайғудин озод».\nАввалғи иқлим йўлидин кетурган мусофирнинг фасона демаги\nБору йўқ чун дуоки билди, деди,\nДеди: «Бир бор эдию бир йўқ эди.\nҲннд мулкида бор эди шоҳи\nШоҳлиғ ишларидин огоҳи.\nЧирикига канора йўқ пайдо,\nМахзаниға шумора йўқ пайдо.\nТиғи ҳиндий чнқорса кишваргир,\nОлибон то Хитой, бал Кашмир.\nҲам фалак пар ҳумойи бахти анинг,\nҲам Сарандиб5 пойтахти анинг,\nЛақаби Хон эди, оти Жасрат6,\nМулкидин шоҳларга юз ҳасрат.\nЖумлаи олам ичра ҳашматрон,\nЭл ани дерлар эрди «Жасратхон».\nБор эди бир хужаста фарзанди,\nКўнгли қутию бағри пайванди.\nБарча дониш аро ягона келиб,\nҲусн аро нодири замона келиб.\nОтаси кўнглига сурур андин,\nҲинд элининг кўзига нур андин;\nЛутф ила хулқи ҳадду ғоятсиз,\nФаҳму идроки ҳуд ниҳоятсиз,\nБори илму камол аро моҳир,\nЗотидин юз камол ўлуб зоҳир.\nБорча бир сорию бу бир сори\nКим, кишига етишмай озори.\nЗуҳду тақво келиб шиори анинг,\nБўлубон поклик ҳисори анинг.\nОти Фаррух жамоли фархунда,\nХулқи олам элин қилиб банда.\nОтаси қирқ йил суриб хонлиқ,\nҚилмиш эрди улусқа султонлиқ,\nЁши сексонға тегру етмиш эди,\nКўнглидин умр завқи кетмиш эди.\nИстар эрди тириклигида ўзи\nЁрумоқ ўз чароғи бирла кўзи.\nЎғлиға мулку тахту тожин ҳам,\nҲинд молин, Хито хирожин ҳам,\nБерибон юз тафоххур айлар эди,\nЛек Фаррух танаффур айлар эдн.\nФақр этиб эрди кўнглини машғул,\nАйламас эрди салтанатни қабул.\nҲам келиб шоҳлиқ ишида батанг,\nҲам тааҳҳул ишида эрди ланг.\nШаҳға бу нкки иш эди мақсуд,\nИккиси шоҳзодаға мардуд.\nОтасиға бу жустжўй эрди,\nАнга манъида гуфтугўй эрди,\nБир кеча бор эди ибодат аро\nНурдин матлаи саодат аро.\nСубҳ чун саждаи ниёз этти,\nКўзига уйқу турктоз этти.\nЖилва қилғоч хаёли руҳоний,\nМинг сувар зоҳир ўлди пинҳоний:\nУзини кўрди бир биёбонда\nКим, улус беҳисоб эди анда.\nБорча кўч аҳлию сафар хайли,\nБир тараф лек борчанинг майли.\nБор эди ул арода бир маҳмил,\nБухтийи чарх ўлуб анга ҳомил.\nМаҳмил7 устида махмали мушкин,\nМушк сочиб нечукки нофаи Чин.\nМутаҳаррик бўлуб насими сабо,\nЧунки маҳмилдин ўлди парда рабо.\nУл аморида худ пари эрди,\nНе пари, меҳри ховари эрди.\nУл қуёш ламъаси кул айлади пок,\nНотавон жисмин уйлаким хошок.\nБоқти Фаррух чу ул тараф бетоб,\nТўлун ойни ёшурди тийра саҳоб.\nУлча етти қулоққа халқ дери,\nБу эдиким: «Эрур бу Қудс ери».\nФаррух уйғонди секриб уйқудин,\nКўзидин уйқу ўчти қайғудин.\nҲар замон печу тоби ортар эди,\nКўнглининг изтироби ортар эди.\nКўрдиким фикри этмаса нофиъ,\nИшқ зулми ани қилур зойиъ:\nКўнглига айлади сафарни жазм,\nАйламак Қудс дашти сори азм.\nЁ не матлуб эрур анга етмак,\nЁ талаб ичра тарки жон этмак.\nТонг ели чунки сурди тун дудин,\nИиғди кўк чатри анбар олудин8.\nОчти фархунда талъатин кундуз,\nҚўйди Фаррух отоси тахтиға юз.\nСупуруб ер жабин била бисёр,\nАйлади муддаосини изҳор\nКим: «жаҳонгардлиғ эрур ҳавасим,\nЙўқ ани манъ этарга даст-расим.\nХирадим қилди бу ҳавас бехуд9,\nЧун ҳавас ғолиб ўлди кетти хирад.\nБу азиматда ихтиёрим йўқ,\nАзм то қилмоғум қарорим йўқ,\nБуйла ишким манга таваллодур,\nШоҳдин рухсат ўлса авлодур.\nБўлмаса рухсат, ўлғуча огаҳ.\nҚетгудекмен бошим олиб ногаҳ».\nШоҳ эшитти чу бу сифат падруд,\nКуйди андоқки, чиқти бошиға дуд.\nЧекти паргола бағридин лола,\nДедиким: «Эй боғирға паргола,\nФурқатинг бирла урма бағрима ўқ,\nҲар не сўз дер эсанг дегил, муни йўқ!\nКим, букун тонглалиқ бўлубдурмен,\nУмру жон узрини қўлубдурмен.\nХанжари ҳажр кўнглума урма,\nМен худ ўлгум, бурунроқ ўлтурма!»,\nКўп фиғон чекти борча дардолуд,\nИшқ чун ғолиб эрди қилмади руд.\nКўрдиким, ўғли сўзи ошубдур,\nАнга бир навъ ўт тутошубдур .\nКим, ото ашки они паст этмас,\nКўнгли топмас қарор, то кетмас.\nКўзи ёшин ошурди тўфондин,\nЮди нокомдин илик жондин.\nЧерикидин ёримин ойирди,\nГанж нисфини ҳам анга берди.\nМунга лойиқ асоси шоҳона,\nҲар ғаройибки ҳам керак ёна.\nЯсади ул сифат асосин анинг\nКи, хирад топмағай қиёсин анинг.\nБерибон рухсат они шод этти,\nЖон била жисми хайрбод этти.\nЁнди Жасрат қўюб бало сори рух,\nКўч бар кўч тебради Фаррух.\nЮрумак эрди туну кун коми,\nЙўқ эди ҳеч ерда ороми,\nШаҳр бар шаҳр эди хироми анинг,\nЕтгунча мақсадиға гоми анинг.\nУл замон кимки қилса азми тавоф,\nКаъба ўрнида Қуддус эрди матоф10.\nҲам етиб эрди вақту юз минг хайл,\nАйлаб эрди тавоф сори майл.\nФаррух ул пок ерга чун етти,\nПок кўнгли била тавоф этти.\nҚўйди туфроққа юз ниёз била,\nШамъдек йиғлади гудоз била.\nИстади ҳожатинки холиқи даҳр\nАнга матлубидин етургай баҳр.\nКўзига учрағай дилороми,\nҲосил ўлғай висолидин коми.\nНеча кун чун бу навъ эди анга ҳол,\nЗоҳир эрмас эди ишига маол.\nТавф аҳли ёнорға боғлаб бел,\nКетти тўшлуқ тўшига келган эл,\nУл кеча ғамдин асру бедил эди\nТушта бири анга бу нукта деди\nКим: «агар айласанг мурод талаб\nТурмайин, тонгла айла азми Ҳалаб»11.\nУйғониб сабру тоқати кетти,\nҚўпти доғи Ҳалабға азм этти.\nХалаб аҳли кўп эрди ғоятсиз,\nИўлда сув оз эди ниҳоятсиз.\nЧерикин қайтариб ижозат ила,\nЙўлға келтурди юз иродат ила\nБўлди чун қайтмоқ сипоҳ иши,\nБила қолдн юз-ики юзча киши\nКим, маҳол эрди қайтмоғлиғ алар,\nШаҳлари таркин этмоғлиқ алар.\nМунга лойиқ яроғ бирла тамом,\nАйлади Фаррух ул нўл узра хиром.\nЭл Ҳалаб озими кўп эрди басе,\nВатани сори борчанинг ҳаваси.\nШоҳзода алар била ҳамроҳ,\nЛек ҳамрози дарду муниси оҳ,\nБордилар гоҳ-гоҳу туштилар —\nТо Ҳалаб мулкига ёвуштилар.\nШаҳр эли доғи чиқмиш эрди ғулув,\nКўю дашт эрди халқдин мамлув.\nФаррух ул қисса изтирорида,\nКўзи ҳар лаҳза бир аморида\nКи, кўрунди кўзига бир маҳмил,\nНоқаси шаҳр сори мустаъжил.\nТушта кўрган киби ёпуғи қаро,\nИзтироб ўти тушти жони аро.\nБуйла ҳолатда тунд етти шамол,\nОчти маҳмил канорасин филҳол.\nЧун очилди булут, кўрунди қуёш\nТушта кўрган қуёши бўлди фош.\nИстаганни бу лаҳзаким топти,\nЯна хуршедни булут ёпти.\nКунни чун тийра абр қилди ниҳон\nБўлди Фаррух кўзига тийра жаҳон.\nЧунки ул нур қолмади кўзида,\nКўнгли бир лаҳза йўқ эди ўзида.\nЎзига келгач очти кўз ҳоли,\nДашт ўлуб эрди халқдин холи.\nШаҳр аро кирмиш эрди аҳли сафар,\nВатани бўлмиш эрдй элга мақар.\nҒайри Фаррух дағи неча ходим\nКим, анинг бирла эрдилар озим.\nКўрди Фаррухки иш қатиқ тушти,\nЗаҳр ҳижрони бас ачиқ тушти.\nНечаким куйди нотавон жони,\nЭлидин асради ниҳон они.\nЖаҳд ила айлади шикеболиқ,\nБўлмасун деб ишида расволиқ.\nЭли ҳолида англабон тағйир,\nБир-бирига сўз айтибон бир-бир.\nЧун анинг ҳолиға тағайюр ўлуб,\nБилмайин хайлиға таҳайюр ўлуб.\nБори бир навъ ҳол ила ноком,\nМанзили топтилар қилурға мақом.\nЛек шаҳзода бор эди беҳол,\nЭлтибон ҳардам они ўзга хаёл.\nҚилмайин фаҳм гуфтугў чоғи,\nЭл сўзин доғи, ўз сўзин доғи.\nОчти тун хайли чун қаро парда,\nЁ қаро ранглнк саропарда.\nАнглабон шоҳзодани ғамгин,\nБўлубон қавму хайли борча ҳазин,\nЭлин англаб асир қайғуға,\nСолди шаҳзода ўзин уйқуға.\nОни уйқу аро кўруб хайли,\nБорча қилдилар уйқунинг майли.\nКўзларин юмғоч ул сурук маҳзун,\nБорчасин уйқу хайли этти забун.\nЭлни шаҳзода масти хоб кўруб,\nИшқ ўтидин ичинда тоб кўруб,\nҚўптию олди қоғазу хома,\nЁзди хайлиға бу сифат нома\nКим: «ҳаводис еридурур олам,\nОндин озод эмас бани одам.\nҲар не эл олиға ёзибдур ҳақ,\nЧора йўқ они кўрмайин мутлақ.\nМанга оворалиқ эмиш тақдир,\nИшқу бечоралиқ эмиш тақдир.\nҒурбат.ичра бўлурға овора,\nМанга тақдир бўлса не чора.\nТушти олимға уйла қаттиғ ҳол\nКи, баёнида келди нотиқа лол.\nГар манга буйла саъб суратдур,\nЧунки тақдир эрур заруратдур.\nСпз бу ғурбатда турмангиз зинҳор,\nМени истаб югурмангиз зинҳор\nКим, тилаб мунда топқунгиз йўқтур,\nТоиишур еримиз ватан-ўқдур.\nМен балиятда жондин ар тўйғум,\nТирик ўлсам ватанға юз қўйғум.\nАгар ўлсам биҳил қилинг охир,\nМени ўздин биҳил билинг охир!\nТутмангиз бу диёр ичинда мақом,\nҚайтингиз, вассалому вал-икром»\nРуқъанинг коғазиға берди навард,\nЎрнида қўйди ул саҳифаи дард.\nЭгнидин солди шосвор либос,\nКийди ўрниға ром ранг палос.\nҚўптию чиқти уйдин оҳиста,\nАйлар эрди хиром пайваста.\nШаҳр аро пўя урди кўй-бакўй,\nТелба янглиғ югурди сўй-басўй.\nОқибат кунжи гулхани топти,\nЁтиб ўзга палосини ёпти.\nГарчи гулхан кули макони анинг,\nЛек дўзах ўтида жони анинг.\nАнга бу ҳол солди кофир ишқ,\nТо не қилғай ишини охир ишқ.\nСубҳ чун тузди кўрау дамни12,\nМеҳр ўтидин ёрутти оламни.\nҚўпуб ул хайл бешикебу тавон,\nБўлдилар шоҳзода сори равон.\nОни ўрнида кўрмайин мавжуд,\nЧектилар борча оҳи дард олуд.\nУрдилар пўя бирла ҳар сори юз,\nИстаб они ики кеча-кундуз\nТопмадилар нишонаи андин,\nТўйдилар ул фироқ аро жондин.\nРуқъаиким ёзиб эди, ногаҳ\nТопиб, ишидин ўлдилар огаҳ.\nБилдилар бедаво эрур бу алам,\nТутубон ҳолига анинг мотам.\nҒурбатидин дебон кўп афсона,\nНавҳа кўп чектилар ғарибона,\nСудсиз эрди чунки ул ошуб,\nҲам ватан сори бўлдилар раҳкўб.\nБу тараф шоҳзодаи бедил,\nЧун вуқуф онча айлади ҳосил\nКим, эли они топа олмай жазм,\nЙиғлаю қилдилар ватан сори азм.\nКўнгли ўз ҳолиға бузулди басе,\nКуйди ғам ўтиға нечукки хасе.\nШоҳлиқдин тушуб гадолиққа,\nЮз бало нчра мубталолиққа.\nҚўзғабон ҳардам они бекаслик,\nИшига ҳеч чора билмаслик.\nЮз туман мунгда жони афгори\nКим, анга мунча ранж ўлуб рўзи,\nКуйдуруб кўкни оҳи жонсўзи.\nМунча иш боиси ниҳон эрди,\nНе ниҳон, балки бенишон эрди.\nБўлмай ул шаҳрға канора падид,\nНе маҳаллотиға шумора падид.\nАнда юз йил киши бўлуб сойир,\nЕтмаги барча ерга йўқ зоҳир.\nУйи саҳро қуми ҳисобиға жўб,\nЭли худ неча ончадин ҳам кўп.\nФаррухи нотавон неча кун эди\nКи, не сув ичти, не таом еди.\nКимсаким, топмағай таом ила баҳр,\nНўш қилғай таом ўрниға заҳр.\nИшқдин жонда бўлғай озори,\nТани ғурбат ўти гирифтори.\nҲажрдин ҳам анга малол ўлғай, —\nФикр қилким, анга не ҳол ўлғай.\nАнга бор эрди мунча ғам бори,\nШоҳлиғ тарки, лек бир сори.\nХаста жониға юз тааб тушти,\nКўрки иш туштию-ажаб тушти.\nДеди: «Бу ажз бирла бутмас ишим,\nБордурур тенгрим, ар йўқ эрса кишим.\nНечук ўлса оёқ уза турайин,\nЁтиб ўлгунча дасту-по урайин».\nҚўптию қилди шаҳр ичига хиром,\nҲар тараф солур эрди билмай гом.\nБир-нкки кун бу навъ урди қадам,\nЗаъф анинг вужудин этти адам.\nИшқ чун туъмадин қилиб эди фард,\nҚуввату қути эрди ишқ ила дард.\nЖисмким, топмади ғизо била қут.\nБўлди — сувдин йироқ тушган ҳут.\nҒурбат ичра юрур эди бекас,\nКишиси дарди ишқ эрдию бас.\nИкки-уч кун чу буйла кезди ябоб\nНе анга сабру ҳуш, не хўру хоб.\nКўрди беҳад эрур бало асру,\nБордурур дарди бедаво асру.\nҲаракатдин қолур тани зори,\nЎзини чекти бир бузуғ сори.\nҚўйди бошининг остиға бир тош,\nДеди: «Бош ўлмоғой эди манга кош!»\nСунди туфроқ уза тани зорин,\nБошқа чекти палоси идборин.\nКўнгли андоқ ҳаётдин тўйди,\nЖон берурга яқин кўнгул қўйди.\nХожан бор эди Ҳалабда ғаний,\nМеҳмондорлиқ шиору фани.\nЭътибори кўп эл аро беҳад,\nЖоҳу молиға йўқ ҳисобу адад.\nАнга уй эрди меҳмонхона,\nАнда куп ошнову бегона,\nКўнгли беҳад раҳиму табъи сахий,\nШаҳр халқи ичинда оти Ахий.\nСайр айлар эди гаҳу бегоҳ,\nСурубон маркабин раҳу бероҳ.\nГоҳ йўл бошлари сари борибон,\nГоҳ вайроналарни ахтарибон\nҚайда топса ғариби мазлуме,\nХастау номуроду марҳуме.\nБўлубон бир нафас анга ҳамдам,\nЁқибон кўнгли захмиға марҳам.\nНегаким бўлса муқтази зоти,\nАйлабон ул қадар мурооти.\nШаҳр эли андин эрди шарманда,\nҚарами борчани қилиб банда.\nГўйи ул кун Ахийи соҳиб хайр\nШаҳр атрофини қилур эди сайр\nКим, бузуғни ватан қилиб Фаррух,\nҚўйди идбор туфроғи уза руҳ.\nХожаким ул бузуққа ёвушти,\nКўзи ул нотавон сори тушти.\nСуруб улён Ахийи давлатманд,\nТуштию берди қуллариға саманд.\nКелиб олиға деди: «Эй марҳум,\nКимсен, аҳволинг эт манга маълум!»\nНотавон юз очиб салом этти,\nУлтуруб беҳад эҳтиром этти,\nДеди: «Эй хожаи хужаста жамол,\nБор йўлунг бирла, сўрма мендин ҳол.\nЮқмағай кўнглунга ғамим асари,\nТушмагай жонингга ўтум шарари».\nХожа пчн кўрди ул руҳи маҳваш,\nСўнгра бу навъ посухи дилкаш.\nҲам юзи они беқарор этти,\nҲам сўзи они ашкбор этти.\nНе кўруб эрди уйла турфа жамол,\nНе бу янглиғ эшитмиш эрди мақол.\nБилдиким, бас азиз пайкардур,\nАнгладиким, шариф гавҳардур,\nСаъй ила маркаб узра миндурди,\nХизмат айлаб уйига еткурди.\nЧун тушурди азиз меҳмонни,\nЮзидин равшан этти айвонни.\nЧекти аввал таом ила шарбат.\nМеҳмон қилди ул сори рағбат.\nУлча мумкин Ахийи равшан рой,\nМизбонлиқ ишин кетурди бажой.\nҲар тарафдинки сўз суол этти,\nПосухи они гунгу лол этти.\nГавҳар афшон жавобидин сойил,\nБўла олмай саволға мойил.\nҲужрае хилват айлади тартиб,\nКеча бўлмоққа меҳмони ғариб.\nКечалар меҳмон тутуб хилват,\nМуниси эрди андуҳу ғурбат.\nИшқдин тортибон ҳазин нола,\nЗаъфарон узра ёғдуруб жола.\nКундуз ўлғоч хамуш ўлуб ёна,\nМаскани эрди меҳмонхона,\nЁрутуб кўз Ахий анинг юзидин,\nТопибон баҳра дурфишон сўзидин.\nАрз этар эрди гуна-гуна либос,\nМеҳмон қилмас эрди, тарки палос\nХотири чун бор эрдй асру шариф,\nМизбон қилмас эрди кўп таклиф,\nНеча кун чунки анда тутти мақом,\nКеча хилватқа айлар эрди хиром.\nХожа таъйин этиб мулозимлар,\nГирдида қўймиш эрди ходимлар.\nБўлдилар бир кеча алар ногаҳ\nЁшурун оҳу ашкидин огаҳ,\nХожага арз қилдилар они,\nХожа ҳам кеча келди пинҳони.\nЁшурун борча халқ ётқон чоғ\nХилвати равзаниға қўйди қулоқ.\nБилдиким, ранжи ҳаддин ошибдур,\nБулъажаб ўт анга тутошибдур.\nЎртанур оҳи умркоҳ била,\nҚизитур уйни ўтлуғ оҳ била.\nНадба ўз ҳолиға қилур пайваст,\nЛек эл ваҳмидин бағоят паст.\nХожа доғи бор эрди ғам кўрган,\nИшқ бедодидин ситам кўрган.\nКўнглини бузди меҳмон дарди,\nНолау оҳи дардпарварди.\nТўла айлаб сиришк бирла кўзин,\nКўп қулоқ тутти англамоққа сўзин.\nГаҳ сурар эрди нукта дилбаридин,\nГаҳ дер эрди сипоҳу кишваридин.\nГарчи фаҳм айлаб эрди парзона\nКим, эрур тавру тарзи шоҳона.\nЭмди жазм айладики, шоҳдур ул,\nСалтанат авжи узра моҳдур ул.\nЛек бир иш ани низор этмиш,\nҒурбат ичра асиру зор этмиш.\nҚўптию тарк қилди наззора\nКим, не қилғай бу иш учун чора.\nДеди: «Бу дард ангаки пинҳондур,\nАнгламоқ они худ не имкондур\nКим, эрур дарду ишқ таврида чуст,\nДемак имкон эмас ғамини дуруст.\nМагар эл они майпараст этгай,\nРозини англағой, чу маст этгай»,\nСубҳким кийди ҳуллаи кофур,\nҚўнди боши уза амомаи нур13.\nУрди меҳмонсароға хожа қадам,\nҚелди чун хожа, келди меҳмон ҳам.\nТушқа тегру таому суҳбат эди,\nЕгулукларда зебу зийнат эди.\nҲам қуёш айлади заволға майл,\nҲам ҳаво қилди эътидолға майл.\nХожа мажлпсда ҳозир айлади май,\nЧиқти савти рубобу нағмаи най.\nОнча базм ичра қилди зийнату зеб\nКи, ичар элдин олди сабру шикеб.\nКўрака олиға қўпуб борди,\nЮкунуб бир қадаҳни сипқорди.\nЯна қўл сунди жоми бодаға ҳам,\nЮкунуб тутти шоҳзодаға ҳам.\nМеҳмон андин эрди кўп мамнун,\nЙўқ, дебон қилмади ани маҳзун.\nОлдию лутф бирла айлади нўш,\nУл ичиб бода олди элдин ҳуш.\nДаврни чун тугатти соқийи базм,\nУзга соқий қадаҳға айлади азм.\nЧун неча давр ўтти пай-дарпай,\nМажлис аҳли бошиға чиқти май.\nҲам тараннумгар ўлди нағмасаро,\nҲам такаллум узолди нағма аро.\nКўкка етти садойи нўшо-нўш,\nМуттасил бўлди базм элига хурўш.\nЖоми май чун иликдин олди зимом,\nБўлди эл гуфтугўйи беандом.\nХожа ғавғодин айлаб ўзни халос,\nТутти шаҳзода бирла мажлиси хос.\nБу тутуб андин ўзни шарманда,\nУл ўпуб туфроқ ўйлаким банда.\nЧун ҳижоб олди ақлдин бода,\nБўлди беихтиёр шаҳзода.\nЁдиға кирди мулку маъвоси,\nБўлмоқ имкони йўқ таманноси.\nТўла айлаб сиришк бирлан кўз,\nАйта бошлади ҳолатидин сўз.\nХожа майдин риоят айлаб эди,\nЭҳтиётин бағоят айлаб эди.\nСўз демакда мудовамат бирла,\nЮз фусуну мулоямат бирла\nМутаоқиб суолу посухдин,\nЧекар эрди ҳадис, Фаррухдин.\nТо насаб бирла гавҳарин билди,\nҒурбату мулку кишварин билди.\nҲашмату ганжи беқиёсин ҳам,\nЖасратхон киби отосин ҳам.\nТушта ишқин ҳам айлади мафҳум,\nБўлди маъшуқи ҳам анга маълум\nКи, Ҳалаб мулкида эмиш бешак,\nАндин ўлмиш анга бу навъ эмгак.\nЧун нишонин сурарға тушти ҳариф,\nАйта бошлади нотавону заиф.\nХожа жисмиға тоб тушти басе,\nКўнглига изтнроб тушти басе\nКи, бу янглиғ нишоналарки деди,\nҲарами иффатиға содиқ эди.\nБор эмиш буйла ўртаган они\nХожанинг машъали шабистони.\nЖазм қилди Ахийи дарё дил\nҚайдин ўлғонни хаста шайдо дил.\nДеди, фикр айлабон мурувват ила,\nТопти бу нуктани футувват ила\nКим: Бу янглиғ ғарибу ҳам ошиқ,\nИшқ таврида бу сифат содиқ\nКи, бу ғурбатни ихтиёр этган,\nТарк оламда ҳарне бор этган.\nИшқ аро кирмайин жаҳон кўзига,\nТутмиш ўлғой ўлумни ҳам ўзига.\nЭмгакидек кишида эмгак йўқ,\nҲажр аро ўлгусидурур шак йўқ.\nМенки онинг ғамиға қолурмен,\nДардиға чора айлай олурмен.\nҚилмасам, ўлса, ул мурувват эмас\nОни яхши мурувват аҳли демас.\nКиши бу ишга чора қилмосму,\nМанга аҳли ҳарам топилмосму?\nЛутф ила деди хожаи доно:\n«Ғам ема, эй мусофири барно!\nСанга бу ғамки офати жондур,\nМанга тадбири беҳад осондур.\nСени қилғон бу навъ бечора,\nХонумонингдин этган овора,\nГарчи жонингға ҳусни офат эрур,\nБизнннг элдур, манга қаробат эрур.\nСени комингға еткурурмен бил!\nЛек ҳар неки дермен, андоқ қил!»\nОқизиб хаста шодлиғдин ёш,\nҚўйди филҳол Ахин аёғиға бош\nКим: «Не сўзким десанг, манга не ҳад.\nАйламаклик эшитмайин они рад.\nДардима гар қилур эсанг дармон,\nҚилайин ҳарне айласанг фармон».\nЧун бу навъ ўтти сўзлари пайваст,\nТун кеч эрди, уюдилар ики маст.\nЧун саҳар хутбасини чекти хурўс,\nЖилвагар бўлди кун, нечукки арўс14.\nУйқудин қўпти икки озода,\nҚўйди юз хожа сори шаҳзода\nКим: «Агар ваъдани унутмойсен,\nДегонингдин канора тутмойсен.\nМени ҳам нега айласанг маъмур,\nЎзни ул ишда тутмайин маъзур».\nХожа ҳаммомға йиборди ани,\nЧирки ҳижрондин оримоққа тани.\nЧиққоч ондин худ эрди омода,\nТаҳ-батаҳ тўн киярга шаҳзода.\nБўлди шабгун палосидин озод,\nКийди шохона тўн маҳи навшод.\nҲам чекилди саманди шоҳона,\nОтланиб борди уй сори ёна.\nУй дема, қасри зарнигор эрди,\nАнда шаҳзодаға қарор эрдн.\nҚўюбон они юз наво ичра,\nХожа кирди харамсаро ичра.\nҚўпти гулчеҳра юз ниёз била,\nДемайинким ниёз, ноз била.\nАхий ўлтурди, ул ҳам ўлтурди,\nХожа юз нукта сори келтурди\nКи: «Неким тенгри айламиш тақдир\nАйлай олмас киши анга тадбир.\nСангау бизга васл даврони,\nМунча ёзмиш қазойи яздони.\nВасл айёми ичра эрдук шод.\nШукр этиб қайғудин эдук озод.\nЭмди бўлди муфорақат чоғи,\nШукр вожибдурур будам доғи.\nҲарнеким ёзди кирдигор манга,\nАйламакда не ихтиёр манга.\nСенки умре манга анис эрдинг,\nЁри ҳамхобау жалис эрдинг.\nҲарне сендин бўлубтурур мавжуд.\nНеки мен, бал худой ҳам хушнуд».\nХожа сурмак аро бу навъ мақол,\nАйлабон сарвқадни ҳайрат лол.\nЧун бу ерга фасонаси етти,\nСарв гулчеҳрани талоқ этти.\nЧекти гулрух нафир ила фарёд,\nКи: «Недин мундоғ айладинг бедод,\nНе кўруб манга бу ситам қилдинг?\nҚисматим то абад алам қилдинг!»\nОнча сурди Ахий фусун ила дам,\nОнча кўргузди меҳрибонлик ҳам.\nДираму мол беадад берди,\nЛаълу дур беқиёсу ҳад берди.\nДеди: «Бу эрди улча олдинг нақд,\nБир киши бирла айлагум сени ақд\nКим, эрур авжи салтанат моҳи,\nДаҳр уза тахти макрамат шоҳи!»\nҲуснини доғи қилди кўп таъриф,\nТиғ бирла ҳам этти кўп тахвиф.\nҚилди ҳар навъким эди мумкин,\nСарв гулчеҳра шайнини сокин.\nҲар не маҳвашқа рўзи этти қазо,\nТопмади ҳеч чора ғайри ризо\nИш пайға Ахий қўпуб кетти,\nҲар нечукким керак яроғ этти.\nМахзану ганж қуфлини очти,\nНақд онча яроғ учун сочти\nКим, бори иш ёсолди шоҳона,\nСарв ила гулни қилди ҳамхона.\nАқд учун келтуруб бир аҳли салоҳ,\nҚилди ул вақт расми бирла никоҳ.\nЙўл яроғин қилиб эди тайёр,\nИкки кавкабни қилғали сайёр.\nЮз адад банда — турку румию занг\nЙўлда қуллуққа қилғоли оҳанг.\nХачиру тева борчаси зебо,\nБорчанинг рахти атласу дебо.\nУй ила боргоҳу шамиёна,\nАнга лойиқ гилими ҳам ёна.\nМутакаллиф маҳофа доғи ракиб,\nУлча мумкин қилиб эди тартиб,—\nБорчасин Фаррух олиға сурди,\nХизмати аҳли бирла топшурди.\nҲамраҳ ўлди аларға бир манзил,\nАндин ўлғоч яна равон маҳмил\nМижадин қон ёшин кушод этти,\nМеҳмон бирла хайрбод этти.\nДеди: «Етгил диёру кишваринга,\nЭя бўл мулку тахту афсаринга».\nЁдгор истади палосин анинг,\nТмлаб олди қаро либосин анинг.\nЁнди йиғлаб Ахийи озода,\nЙиғлою йўлға тушти шаҳзода.\nОнча эрди Ахий учун бад ҳол,\nҚам анинг ишлари хаёлида лол\nКим, паривашқа бўлғоли мойил\nУл ғаму изтироб эди ҳойил.\nҲажр ўтининг чу бўлди сўзи паст\nҚилди Фаррух висол уйига нишаст.\nАйлади майл гулрухи сори,\nКўрди ашкин юзида гулнори.\nЮзни тирноқ ила фигор этган,\nБарги насринни лолазор этган.\nЯна ҳайратқа олди булбули зор,\nГулга бўлғондин ул сифат озор.\nДеди: «Эй маҳваши парипайкар,\nСен киби элга бахт ўлуб ёвар,\nБўлса ақду никаҳ амрида сур.\nЕтишур юз нишот бирла сурур.\nСендаким бу ғаму тааб кўрунур,\nҲикматин деки бас ажаб кўрунур»,\nДедим маҳвашки: «Эй улус аро тоқ!\nХушдил анлар — никоҳ, йўқки — талоқ!»\nДеди Фаррухки: «Эй париваш ҳур!\nУйла деким, топой сўзунгга шуур!\nСўзда лафзи талоқ — не яъни\nВасл ичинда фироқ — не яъни».\nМаҳваш айлаб равон кўзидин ёш,\nШаҳға ўз саргузаштин айлади фош.\nФаррух англаб сўзин, бўлуб ғамнок,\nЯқин эрди ўзин қилурға ҳалок.\nМасху мабҳут ўлуб тағайюридин,\nЛол қолиб Ахий таҳайюридин.\nДеди маҳвашқа: «К-эй ҳамида хисол,\nКўрмаган ақл суратингға мисол!\nГарчи ишқингда чекканим бедод\nУйладурким, сипеҳр бермас ёд».\nУл доғи саргузаштини бир-бир\nҚилди боштин оёққача тақрир.\nДеди: «Дардимға гар даво кўрмон,\nБуйла зулми санга раво кўрмон.\nАйлабон лутф беҳисоб асру,\nҚилди бизни Ахий хароб асру.\nМоли базлиға бизда эрди печ,\nБу иши они айлади худ ҳеч.\nГар анга бу қадар мурувват бор,\nБизда ҳам шаммаи футувват бор.\nШукрким етти лутфи яздоний,\nҚолмади зулми нафси зулмоний.\nСен ҳам эмди шукуфта дил бўлғил!\nМанга ики жаҳон сингил бўлғил»—\nДедию қўпти олидин шодон,\nКўнгли маҳвашнинг ўлди ободон.\nСингил эрди ҳарам саро ичра,\nЛекин ул элга можаро ичра.\nЙўл борурлар эди туну кун ҳам,\nҚўйғуча Ҳинд кишвариға қадам.\nШоҳ Жасрат бўлуб эди фоний,\nДеб валиаҳд ўзига они.\nХалқ англабки қўйди юз иқбол,\nЧиқтилар борча айлаб истиқбол.\nТенгрига шукрлар адо айлаб,\nЖони ширин анга фидо айлаб.\nМулк эли кўзларин ёрутти анга,\nОто тахти қарор тутти анга.\nСаъй этиб шоҳи комрон Фаррух\nКим, малул ўлмағой бути гулрух.\nЎз диёрида қаср ила боғи,\nТоқу даҳлезу ҳужраси доғи.\nШоҳ ёдида эрди мўй-бамўй.\nБалки бўстону боғ жўй-бажўй.\nТарҳ қилди шаҳи муҳандисваш,\nАндағи вазъидан дағи дилкаш.\nДедиким: «Юз ҳунарвари моҳир,\nАйлабон ўз ҳунарларин зоҳир.\nИш қилурға илик узотсунлар,\nҚаср ила боғни тугатсунлар».\nНеки ҳукм этти шоҳи чарх мақом,\nТопти оз чоғда борчаси итмом.\nЗебу-зийнат ичинда ул паркор,\nТопти ҳар неки бор эди даркор.\nЎйла монандким, соғинғай ақл\nКи, Ҳалаб Ҳинд сари қилмиш нақл.\nҲукм бўлдики, моҳи зуҳра жабин\nТопсун ўз манзили аро таскин.\nМаҳваш ул уйга чунки солди кўзин,\nУйидин чиқмоғон соғинди ўзин.\nШоҳға сннглидек азиз эрди,\nЮз суманбар анга каниз эрди.\nНозу неъматқа ҳарнеким асбоб,\nОнчаким ақл топмай анга ҳисоб.\nҲинд аро буйла қилди шоҳи сахий,\nЭнди кўрким, нетар Ҳалабда Ахий:\nКўнгул улдамки, узди гулрухдин,\nАйрилиб ёнди шоҳ Фаррухдин.\nБуржидин борғон икки саъд ахтар,\nКавкаби толииға етти зарар15.\nЭкини доғи офат этти аён,\nБорча савдоси дағи топти зиён.\nҲар неким рой қилди — келмади туз,\nҚўйди аҳволиға тазалзул юз.\nБилгач аъдоси бу ишни ногоҳ,\nШаҳр шоҳини қилдилар огоҳ\nКи: «Ахий мамлакат қилурға хароб,\nЯна бир шоҳға ясаб асбоб,\nШоҳнинг шаҳридин узотибдур,\nЎзни16 душманлар ичра қотибдур».\nУшбу сўз бирла шоҳи давлатманд\nҒазаб айлаб Ахийни айлади банд.\nОлди ҳар неки бор эди моли,\nУлтурур ерга етти аҳволи.\nҚойид англаб иши не навъ экани,\nРаҳм этиб қайддин қочурди ани.\nТутмағайлар деб эл, қилиб тадбир,\nБерди ўз вазъу тавриға тағйир.\nАвр ўлуб, гулхан этти кошона,\nКул аро ўзни қилди девона.\nШоҳ Фаррух палосини топти,\nУл ёпинғондек ўзига ёпти.\nТопмай ўз мулки ичра яхши мақар,\nҚилди Фаррух диёри сори сафар.\nМуддате тоғу дашт қатъ этти,\nТо Сарандиб тахтиға етти.\nЖони қолмайдур эрди меҳнатдин,\nЙўл аро ҳар замон бир офатдин.\nОҳ ўқин кўк ҳисориға отти,\nБир бузулғон ҳисор аро ётти.\nУйқуда хастау асирона,\nЁри ул йўл бошида вайрона.\nШоҳ то келмиш эрди ғурбатдин,\nЁд этиб ғурбат ичра меҳнатдин.\nАхий ишин шиор айлаб эди,\nТаврини ихтнёр айлаб эди.\nМеҳмонхонаи ясаб олий,\nҒурабо андин ўлмайин холи.\nГоҳ ўлур эрди отланиб сойир,\nШаҳрнинг давриға бўлуб дойир.\nУшбу кунким, Ахийға эрди бу ҳол,\nСайр аро эрди шоҳи фаррухфол.\nУл бузуқ сори чунки солди назар,\nҚилди ўз ҳоли хотириға гузар.\nСўрди улёнки: «Не ғариб эркин\nКи, бу меҳнат анга насиб эркин?».\nЎз палосини ошно кўрди,\nНотавоне палос аро кўрди.\nДеди: «Қўп, эй ғариби тийра маош!»\nАхий уйғондию кўтарди бош.\nШаҳни ул тонидию они шоҳ,\nОтидин тушти шоҳ тортиб оҳ.\nШоҳ тушган замон Ахий қўпти,\nУл муни қучтию бу ер ўпти.\nЗор йиғлаб қучуштилар лахте,\nБир-бирисин сўруштилар лахте.\nҒайри маъҳуд ишки айлаб шоҳ,\nҚолибон ҳайрат ичра хайлу сипоҳ.\nИккиси шукрлар бажо кетуруб,\nШоҳ ани қасру боғ аро кетуруб.\nАввал андоғки, ул қилиб икром,\nШоҳға амр этиб эди ҳаммом.\nҲукм қилди шаҳи хужаста жамол,\nКирди ҳаммом аро Ахий филҳол.\nТани йўл гардидин чу пок ўлди,\nЧиқибон хожа завқнок ўлди.\nТурфа хилъатлар эрди омода,\nКийди борин Ахийи озода.\nОнча ходим эди мурассаъпўш\nКи, эдилар Ахийға хизматкўш\nКим, Ахий фаҳми лол эди ҳардам\nТабъи ошуфтаҳол эди ҳардам.\nШаҳ қошиға кетурдилар они,\nШаҳ дағи тузди базми меҳмони.\nКеча кун қилдилар фароғу нишот,\nҲар таманнода бор эди ифрот.\nҲажр ўти саврати чу бўлди паст,\nЖашн тузди шаҳи нишотпараст.\nТахт уза чиқти бори ом этти,\nХожаға ҳадсиз эҳтиром этти.\nТилаб олиға давлат арконин,\nҚилди оғоз хожа дастонин.\nНеки ул қилмиш эрди ғурбат аро,\nБўлди мажмуиға фасона саро.\nЭшитиб эл шаҳи замона сўзин,\nШоҳдин хожаи ягона сўзин.\nМаҳз ҳайрат била бориси қўпуб,\nОфаринлар дебон аёғин ўпуб.\nШаҳ дедиким: Агарчи шоҳ бўлай,\nХожанинг узрини ненавъ қўлай.\nМенга бордур қаробат аҳлида фош,\nПардаи исмат ичра қиз қардош.\nОни дермен қилай мунунг била жуфт.\nЭл аро ошкор, йўқки нуҳуфт.\nУлки, жуфтидин ўзни айлаб тоқ,\nМанга жуфт айламакка қилди талоқ.\nГули давлат топиб шукуфт анга,\nНе ажаб синглим ўлса жуфт анга!»\nСўзни шаҳ чун бу ерга банд этти,\nШаҳ сўзин борча эл писанд этти.\nУл сифат сурки қилди шаҳ бунёд\nКи, куҳан дайр бермас андоқ ёд.\nТарбиятлар Ахийға соз айлаб,\nБори оламда бениёз айлаб.\nТопшуруб ҳар не йўқу борин анга,\nБерди ўз мулки ихтиёрин анга,\nЁд этиб ҳадди йўқ мурувватини,\nЖонға чекти хати ухувватини17.\nБўлуб иккиси Мусою Ҳорун18.\nГанж ила лек ани қилиб Қорун.\nХутба амрини ифтитоҳ этти,\nХожаға синглини никоҳ этти.\nХожани бошладилар ул сори\nКи, ниҳон эрди моҳ рухсори.\nХожа андинки бурноғи дарбанд,\nТоки ул қасри осмон пайванд,\nХар қаён боқти ошно кўрди,\nҲайрат ўз хотири аро кўрди,\nТоки ул ҳужла бўлди жилвагаҳи\nКим, ниҳон эрди анда сарв сиҳи.\nХожа ул уйга чунки қўйди аёқ,\nБошлағон халқ бори чиқти йироқ.\nБир-бирин кўргач ул икки маҳжур,\nОнча ҳайрат ғулувси қилди зуҳур\nКим, чекиб кўкка беҳудона хуруш\nИиқилиб борди иккисидин ҳуш.\nЧун келиб ўзга, ёш тўкуб кўздин,\nЙиқилиб борур эрдилар ўздин.\nТопти ҳажр изтироби чун таскин\nШўхдин сўрди хожаи мискин.\nКи: «баён айлаким, не ҳолатдур?\nКи, манга ҳайрат узра ҳайратдур.\nҲолатимға назора қил охир,\nҲайрат ўлтурди, чора қил охир».\nЛаъли қуфлидин очти гулрух банд,.\nНуктадин зоҳир айлади гулқанд.\nХожадин токи айрилиб эрди,\nБошиға ҳар неким келиб эрди,\nШоҳнинг иффату мурувватини,\nПокравлиғ фанида қувватини,—\nАйлади борчасин Ахийға адо\nКим, яна ҳуши бўлди нопайдо.\nНеча кун ҳолин англамас эрди,\nГоҳ ўзинда, гаҳе эмас эрди.\nОқибат ҳуши топти чун ором,\nМуниси бўлди сарви сиймандом.\nЎз уйи эрди, ўз гуландоми,\nДегасен, бор Ҳалабда ороми.\nГарчи зарбафт хилъат ичра мудом\nШаҳ ёнида тутар эди ором.\nУйга киргач қаро палоси эди\nКи, сафарда анинг либоси эди.\nТенгри шукридаким, тили эди лол,\nТоат айлар эди кийиб қаро шол\nКи: «палос ичра етти чун дебо,\nТашласам они бўлмағай зебо»,\nҚаро тун қаддин этти саждаға дол,\nОнчаким, толеъ ўлди субҳи висол.\nЕтти — бўлғонда тийрау ранжур\nКўнглига ғайб оламидин нур.\nҚора шол ичра ўйлаким зулмот,\nХизрдек нўш қилди обиҳаёт.\nБўлубон буйла ҳолидин огоҳ,\nКисватиға татаббуъ айлади шоҳ.\nЧунки шаҳ хилъати қаро бўлди,\nҚора киймак улус аро бўлди.\nҚора ранг элга тожи торакдур,\nКим бу ранг ичрадур, муборакдур19.\nШоми ҳижронға қолмағай жовид,\nҚайда субҳи висол -тўтқай умид»20.\nШаҳни хушҳол этиб бу афсона,\nДеди: «Эй нуктагўй фарзона!\nКимсену қай диёрдинсен?— айт!\nКимга хешу табординсен?— айт!»\nДеди ровийки: «Ҳинд эрур ватаним,\nАхий авлодидин яқин эканим.\nБери келдим кўнгул балоси била,\nШоҳнинг қуллуғи ҳавоси била».\nШоҳ ани фоқадин халос этти,\nЎз қошинда надими хос этти.\nБўлубон шод ул ҳикоят ила,\nУйқуға борди хуш фароғат ила.\nAndalus 12 Mart 2011, 14:48:13\nЯкшанба куни Баҳромнинг қуёшдек зарбафт либос кийиб, гунбади зарнигорға азм қилиб, сариғ ҳуллалиғ ҳур била базми айш тузуб, олтун соғарда асфар май ичгони, йўқким, қуёшнинг сариғ гули очилғони чоғдин офтоб зардиғача анга бир йилча кечгони\nЧунки якшанба урди меҳр алам,\nКийди зарбафт ҳулла кўк торам.\nКўк аруси тўнин қилиб заркаш,\nЧиқти андоқки гулрухи маҳваш1.\nШаҳ дағи меҳрдек қадам то фарқ\nАйлади ўзни олтун ичра ғарқ.\nСочиб олтун қуёш киби беҳад,\nБўлди манзилгаҳи сариғ гунбад.\nЖилва қилди нигори румийчеҳр.\nСариғ олтун аро нечукким меҳр.\nЖоми зар ичра бодаи асфар,\nОзар ичра эди яна озар.\nЛамъа ҳар сори уйдин ошқондек,\nШуъла гунбад аро тутошқондек.\nШоҳ ул шуълада самандарваш,\nНе самандарки, меҳри анварваш.\nМайи асфарға ҳамнабард ўлди,\nОнчаким, офтоб зард ўлди.\nКундуз этти қаро, сариғ тўнини,\nКун сияҳтоб қилди олтунини2\nМоҳи румий нажод айлади фош\nПардаға кирмагин нечукки қуёш3.\nХобгаҳ бўлди шаҳға заррин тахт,\nУйқуси келмас эрди ўйлаки бахт.\nЯна ҳукм айладики, «Ҳар сафари\nКим, бу йўлдин эрур анинг гузари,\nКетурунгким, бўлуб фасона тироз,\nБилганидин сўз айласун оғоз».\nБорғоч ул кимсаким, йўлуқти нахуст,\nРаҳнаварде эди бағоят чуст.\nШаҳ қошиға кетурдилар филҳол,\nҲукм ила раҳрави фасона сигол.\nНукта оғоз этиб дуо бирла,\nДеб дуо дилпазир адо бирла.\nИккинчи иқлим йўлидин кетурган мусофир ҳикояти\nИзтироб айламай баёнинда,\nДеди: «Жамшиднинг замонинда.\nРум аро заргаре эди моҳир,\nИши элга қуёш киби зоҳир.\nДам анга субҳ, кўра жирми сипеҳр,\nҲар бир олтун кулича давраи меҳр4.\nРум шоҳи қошида жоҳ анга,\nЖоҳи хўрдида коргоҳ анга.\nШаҳрда соҳиб иёр5 ҳам ул,\nШаҳ қошида хазинадор ҳам ул.\nНеча кондин неким чиқиб зару сим,\nБўлур эрди бори анга таслим.\nЗоти аҳли ҳунар мубоҳоти,\nЗайд Заҳҳоб6 ўлуб анинг оти.\nҲам ҳаким эрди, ҳам муҳандисваш,\nГоҳ зарпош эдию гаҳ заркаш.\nТуну кун шоҳнинг надими ҳам ул,\nПойтахти аро ҳакими ҳам ул.\nБошидин то аёқ ҳунар эди пок,\nАйб анга буки, эрди кўп бебок.\nАйш бирла ўтуб маҳу соли,\nБор эди шоҳ моли— ўз моли.\nЧун амонатда бедиёнат эди,\nИши шаҳ молиға хиёнат эди.\nЧун ҳунарманд эди ниҳоятсиз,\nАнга шаҳ лутфи эрди ғоятсиз.\nҲунари васфи эрди шоҳ иши,\nАйбини айта олмас эрди киши\nБўлса ҳам айби ошкор анга,\nҚилмас эрди шаҳ эътибор анга.\nҚилса ҳам эътибор филҳол ул,\nСанъати жониби узотиб қўл.\nТурфае ошкор айлар эди,\nШаҳни беихтиёр айлар эди.\nЮз фусун бирла айлар эди фиреб\nКи, анга онсиз ўлмас эрди шикеб.\nДедн бир кунки: «Шоҳи оламгир,\nКим, бўлубтур анинг макони сарир.\nШоҳ чун келди шоҳлардин фард,\nТахти доғи анга керак дархўрд\nЎзгаларга йиғочдиндур тахт\nЛойиқ улдурки, шоҳи фаррух бахт\nТутқай олтун сарир уза маскан,\nКўзни ул маскан айлагай равшан.\nГанж аро беҳисоб эрур олтун,\nЯна афзун дағи бўлур ҳар кун.\nАнда турмоқда ҳеч фоида йўқ,\nМунда эрур тамом фоида-ўқ.\nҲам бўлур шаҳға ўзга фарру жамол,\nҲам муҳайё эрур ўз ўрнида мол».\nШаҳға келди бу нукта мустаҳсан,\nДеди: «Эй борча фан аро якфан!\nБу хаёлингға яхши келмишдур,\nБот илик урки, дилпазир ишдур».\nИкки минг ботмон7 олтун этти талаб,\nБутгали ул мақоми айшу тараб.\nҲукм бўлдики: «Олсуну кетсун,\nТахт бутмокка жидду жаҳд этсун!»\nНақдни олди файласуфи жаҳон,\nБўлди ўз корхонасида ниҳон.\nТуну кун эҳтимом айлар эди,\nСаъю жаҳди тамом айлар эди.\nТоки бир йилда топибон тартиб,\nТопти ажзоси борчаси таркиб.\nВазъи ул тахтнинг мусамман ўлуб,\nРубъи маскун шаҳиға маскан ўлуб.\nҲам секиз бурж даврида пайваст,\nТўрти онинг баланду тўрти паст.\nПастида тўрт тўтини моънус,\nБийики узра тўрт ўлуб товус.\nДаврида дурру лаъл пийроя,\nЗинасида доғи секиз поя.\nЛек ул навъ кўргузуб санъат\nКи, чиқар бўлса, шоҳи Жам рифъат\nПоялар мақдамида бўлғай паст,\nАйлагай бир-бири юзига нишаст.\nЧун секиз поя қать бўлди тамом,\nАйлагач шоҳ ўз ерида мақом.\nЯна ул поялар баланд ўлғай,\nТахтидин шоҳ баҳраманд ўлғай.\nЧунки ўлтурди тахт уза дилхуш\nТўрт тўти наво чекиб дилкаш.\nАйтқайларки: «Шаҳға ком ўлсун,\nАнга бу тахт мустадом ўлсун!».\nТўрт товус ҳам очиб пару бол,\nШоҳ боши уза ҳумой8 мисол,\nТопибон ҳар бири бийик поя,\nАйлагайлар қанот ила соя.\nПоя ўрнида секиз анга сутун,\nОстида беркитиб секиз гардун\nКим, қаён шаҳ бўлур нишотангез,\nОз ишорат била югургай тез.\nБермагай эл чекарга табу тавон,\nБу экин олам ичра «тахти равон»9.\nБу сифат тахти осмон тазйин\nКўрмаган уйла ҳеч тахтнишин.\nЧунки топти тамом оройиш,\nУстида шаҳ топарға осойиш,\nКелтуруб шоҳ базмида тузди,\nТузари ичра сеҳр кўргузди.\nТопти чун шоҳ тахт уза таскин,\nҲадсиз эҳсон била қилиб таҳсин.\nДастгоҳин баландроқ қилди,\nҚошида аржумандроқ қилди.\nАнга бор эрди неча ҳампеша,\nЖазм эдиларки, тахти гардунваш\nОйдур, аммо гунаш била рўкаш.\nВазн аро тенгдур улча нақд олмиш,\nЛек олтун аро кумуш солмиш.\nФикри буким, бу санъату ойин\nБирлаким бермишам анга тазйин.\nМумкин эрмастур ани бузмоқ шоҳ,\nТоки бўлғай бу роздин огоҳ.\nУрдилар рой борчаси йиғилиб,\nУл иш ифшосиға ҳужум қилиб.\nЗайд ваҳми ва лек ғолиб эди\nКим, анга шоҳ асру толиб эди.\nЧора бу навъ қилдилар охир\nУл ниҳон ишни қилғали зоҳир\nКи, топиб икки тўтийи дилкуш,\nИккисин нотиқ айлагайлар хуш.\nБири дегайки: «Тахт рўкашдур»,\nБири дегай: «Мусаннифи ғашдур»\nТоптилар икки тўтийи мавзун,\nРанг ичинда сипеҳри ахзаргун.\nАйлаб ул икки нукта ичра фасиҳ,\nЗайдни айламоқ учун тафзиҳ.\nТахт асрар кишини ёр айлаб,\nНақд аёғиға кўп нисор айлаб.\nРози айлабки шоҳи тахторой\nСубҳ тахт узра бўлса жилва намой.\nМахфи ўлуб ики дағопардоз,\nТутқай ўрнида ер ики ғаммоз10.\nИкки тўтини ҳеч қилмай бийм,\nСийм олғонға қилдилар таслим.\nУл ҳам андоғки маслаҳат билди,\nИккини иккига эваз қилди11.\nСубҳким шоҳ қилди майли сарир,\nИкки тўти чекиб фалакка сафир,\nДедилар шаҳға бешикасту қусур\nСўзниким, бўлди юқори мазкур.\nШаҳни айлаб ул ишда ҳайрат лол,\nУл ғаробатдин этти истидлол\nКи: «бу иш қилғон ул киши бўлғай\nКим, анинг Зайд ила иши бўлғай.\nВаҳм этиб андин айламиш ноком\nАйбини қуш тили била эълом.\nУл агар Зайддин ҳаросондур,\nБизга таҳқиқи беҳад осондур».\nБўлди бир пояси чу суҳон суд,\nОшкор ўлди қалби рўй андуд.\nБу хиёнатки Зайд кўргузди\nШаҳға озарм риштасин узди.\nБору йўқ молин этти девоний,\nСолдилар чаҳга банд этиб они\nКи, анинг оғзи тор эди, туби кенг,\nОғзи равзанча, туби уй била тенг.\nЯсаб эрдилар ониким, ногоҳ\nАнда маҳбус бўлса аҳли гуноҳ,\nБўлса ул чаҳда нечаким сокин,\nҚочмоғи бўлмағай анга мумкин.\nТийраликда фироқ шоми киби,\nҚайд қилмоқда ҳажр доми киби.\nЗайдға ротибаки бўлди дақиқ,\nНон икки қурс эди, су бир ибриқ\nАнгаким уйла қалблиқ иш эди,\nУйла кунни ўзига тутмиш эди:\nХанжаре асрар эрди пинҳоний,\nЁшурун ҳам бор эрди суҳони.\nХанжар кўнглак ичра эрди ниҳон,\nХанжар ичра ниҳон эди суҳон.\nДеди, ҳар нечаким оғирдур банд,\nЁки муҳлик бу ғуссагоҳи газанд.\nГарчи бўлғай фитодалик чекмоқ,\nЧорадин бўлмағай илик чекмоқ.\nҲар кун ул нону сувки олур эди\nНонни бир гўша ичра солур эди.\nХанжари бирла қозибон туфроғ,\nБолчиғ айлар эди су олғон чоғ.\nЧоҳ оғзи тўши тилаб воя,\nБолчиғидин ёсор эди поя.\nКесмиш эрди аёқларидин банд,\nНон иси бирла бор эди хурсанд.\nҲар кун афғону зор тортар эди,\nСув учун интизор тортар эди.\nСувйи келгач яна ясаб болчиғ,\nИбтидо айлар эрди баннолиғ.\nЗаъф анга гар газанд ўлур эрди,\nПоя ҳар кун баланд ўлур эрди.\nНеча ой мундоқ айлабон кина,\nЕтти равзанинг оғзиға зина,\nРавзан оғзида эрди оғир тош,\nЧиқибон зина узра санъат фош,\nХанжари нуги чун анга етти,\nТошни бир ёнидин шигоф этти.\nНақбканлик фанини фош айлаб,\nЕрни ханжар била харош айлаб,\nСаъй ила ул қадар тўшук очти\nКим, ўшул чоҳдин чиқиб қочти.\nБилди, шаҳ топса ўлтурур ани жазм,\nТурмай этти Фаранг12 сари азм.\nҚочқонидин чу бўлдилар огоҳ,\nХалқдин ул хабарни англади шоҳ.\nФаҳм этибким, не чоралар этмиш\nКим, ўшул чоҳдин чиқиб кетмиш.\nОнча макру фиребу навъи билик,\nТишлатиб шаҳға лаҳза-лаҳза илик.\nБу тараф Зайд ўлуб, замин паймой,\nЖонни қутқорғали қадам фарсой.\nЙўлда ҳар лаҳза топиб ўзгача ранж,\nБўлғунча жилвагоҳи мулки Фаранж.\nЧунки бўлди макони ул иқлим.\nЙўл қилур эрди қатъ қилмай бийм.\nНеча кун қатъ этиб неча маҳфил,\nҚилди Қустантанияни13 манзил.\nЧун анга бўлди мунтаҳи ул сайр,\nШаҳр тошида бор эди бир дайр.\nЙўл ани қилмиш эрди фарсуда,\nБўлди ул дайр ичинда осуда,\nДайр эрди биноси бесару бун,\nЎйлаким бу рафъи дайри куҳун\nТўрида бир васиъ кошона,\nДема кошона, балки бутхона.\nСақфу атрофин айлабон заркор,\nОлтуну ложувард бирла нигор.\nБорча яшму самоғ изора,\nЛек фарши рухом якпора14.\nТоқлар боғлабон ниҳоятсиз,\nЗеб ҳар тоқи ичра ғоятсиз.\nЛек ҳар тоқ аро бир олтун бут,\nЭл парастиш қилурға ҳар кун бут.\nЧун такаллуф ниҳоятиға етиб,\nКўп жавоҳир била мурассаъ этиб.\nИкки пўлод эшик фалак пайванд,\nРанг ила сайр аро фалак монанд\nҚуфли олтун, валек раҳбонлар,\nМаҳкам айлаб нечукки дарбонлар.\nСубҳ ила шом ул эшик очилиб,\nЭл парастиш ишига майл қилиб.\nТарқагач борча эл бараҳман чуст,\nУл эшикни муқаффал айлаб руст.\nКўрди чун файласуф ул сарукор,\nАнда айланди ўйлаким паргор.\nДеди: Бу ерда мунча олтун муфт,\nМен қилурмен шаҳ олтунини нуҳуфт?\nКелдию ўзни бутпараст этти,\nДайр даргоҳида нишаст этти.\nКуфр аҳлиға ҳар не эрди русум,\nҚилди оз чоғда борчасин маълум\nКеча-кундуз ибодат айлар эди,\nҲар дам они зиёрат айлар эди.\nКўргузуб ҳар санамға бир ихлос\nКи, самад саждасида бандаи хос.\nМакру рев онча айлади пайдо\nКи, ул эл бўлдилар анга шайдо:\nБори арзи иродат айладилар,\nАмри бирла ибодат айладилар.\nТо парастишдин ул баланд мақом\nДайрнинг ихтиёрин олди тамом:\nАнда бутхонанинг калиди дағи\nБутгару бутпараст умеди дағи.\nИшни чунким бу ерга еткурди,\nБут шиканликка рахшини сурди.\nКеча эл айлаганда уйқуға майл,\nЮз урар эрди ҳар ён ўйлаки сайл.\nБаҳрнинг соҳилида кўҳсоре,\nТопти ул кўҳсор аро ғоре.\nАҳли диндин анга бир-ики рафиқ\nБор эди қать этар маҳалда тариқ.\nЖоҳу давлат замони ходим анга,\nРанжу меҳнатда ҳам мулозим анга.\nЛек ул бутпараст бўлғон чоғ\nТушубон жонлариға дард ила доғ.\nАндин ушбу ажиб суратдин\nАйрилиб эрдилар заруратдин.\nТопиб ул иккини талаб бирла,\nАрзи ҳол айлади тараб бирла.\nУл икав ҳам тараб шиор этти,\nБу ул иккини ёри ғор этти.\nЧун амин эрдилар анга пайваст,\nҒор саҳни аро буюрди нишаст.\nДеди: «Заргарлик ичра не асбоб\nКи бўлур, айлангиз топарда шитоб.\nНеки омода қилсангиз они,\nКелтурунг ғор ичига пинҳони».\nАлар айлаб неким керак тайёр,\nХожа ҳар тун алар сори сайёр.\nЭлнинг олида сувмнотпараст,\nТонгдин оқшомға тегру лот15параст.\nКўзда чун уйқу хайли жо қилди,\nХожа ул дайрдин ҳаво қилди.\nҒорни коргоҳ айлаб эди,\nЭл кўзидин паноҳ айлаб эди.\nЯсар эрди буте темурдин чуст,\nДайрнинг ҳар16 бути шабиҳи дуруст.\nЖузви олтун бирла қилиб рўкаш\nКи, кўрунгай назарға зарринваш.\nҲам жавоҳирға дасткор фаранг,\nАйлаб омода шиша ранго-ранг.\nУзв-узвиға андоқ айлаб банд\nКи, бўлуб мутлақо анга монанд.\nРост бўлғач, муҳандиси комил\nУл икавни қилур эди ҳомил.\nЁшуруб яхшию ёмон элдин,\nДайрға еткуруб ниҳон элдин.\nАйлабон фатҳ боби бутхона,\nОчиб эшикни ҳушмандона.\nҚайси буткнм анга назир ясаб,\nУхшамоғликда дилпазир ясаб.\nУйдаги бутни бемаҳал қилибон,\nЯсағон бут била бадил қилибон.\nБутни элтиб ул икки ғор ичра,\nБу қолиб дайри зарнигор ичра.\nБоғлаб очқон эшикни оҳиста,\nАсраб ул махфи ишни сарбаста.\nМуддате буйла зрди онинг иши,\nИшига воқиф эрмас эрди.киши.\nТоки куффор илоҳидин бир илоҳ\nҚолмади «Лоилоҳа иллоллоҳ»17\nБалки олтун лаган била қандил\nБорча топти темур била табдил.\nЧун не бут қолдию не ташту лаган,\nХожа арз этти хорхори ватан.\nУл чу қилди бу маъни изҳори,\nБўлди куфр аҳли тангдил бори\nКим: «бу дайр ичра элга муршидсен,\nКуфр аро муттақию зоҳидсен.\nНега ҳижрон навосини туздунг?\nТенгрилардин нетиб кўнгул уздинг?»\nДеди: «Узмак кўнгул не сўз бўлғай?\nҲажр узрин киши нетиб қўлғай?\nҲам алар амридин бу азм ўлмиш,\nСафар этмак хаёли жазм ўлмиш.\nМени бу навъ воқиф айлади лот\nКи, туганган эмиш ономға ҳаёт,\nВоқеъ ўлғон замон бу иш ҳодис,\nНақд кўп, мендин ўзга йўқ ворис.\nБорибон ул нуқудни эгалай.\nЯна лоту манот сори келай.\nНазр этибмен неким бўлур ҳосил,\nДайр харжиға қилғамен восил.\nМолу неъмат муродим эрмастур\nКим, манга дайр неъмати басдур.\nҲажр аро гарчи ғам била тўлғум,\nҚайда бўлсам алар била бўлғум».\nКуфр аҳли малолат айлаб фош,\nБори қўюб анинг аёғиға бош,\nДедилар сар-басар бўлуб ғамнок\nКим: «мусаллам санга ақидаи пок,\nДининга куфрдин вабол ўлсун,\nКофир ўлмоқ санга ҳалол ўлсун.\nФурқатингдин хароб эрур бу эл,\nСоғ борғил дағи саломат кел.\nЛек сен куфрни чу фан қилдинг,\nМуддате дайр аро ватан қилдинг,\nЧун тиларсен диёринга кетмак,\nБизга вожибдурур яроғ этмак».\nҲожат эрмас дебон бу қилди хурўш\nАсру таклиф бўлғач, ўлди хамўш.\nЙиғилиб дайр аро шарифу вазиъ\nУлтуруб борча қилдилар тавзиъ,\nКўргузуб жидду жаҳд ғоятсиз,\nМол жамъ эттилар ниҳоятсиз.\nАнга борин такаллуф айладилар,\nХожа борин тасарруф айладилар.\nГарчи бор эрди борғали машъуф,\nБўлди улкун яроғ учун мавқуф.\nҲарне бутким, бор эрди ғор ичра,\nИккисин солди бир қарор ичра.\nТоки эллик қарор бут тўлди,\nҲар қарор ичра икки бут бўлди.\nТиқибон пухта қилди маҳкамвор,\nЗарфларнинг ароларин ҳамвор.\nТоғ этогинда эрди чун соҳил,\nКелиб ул ерга айлади манзил.\nБу қадар чунки воя тутмиш эди,\nТурфа жунге кироя тутмиш эди.\nҒор аро ҳарне эрди пинҳони\nЖунг аро тошитиб эди они.\nҲар жиҳотеки сўнгра бердилар,\nСув ёқосиға тошиб эрдилар.\nХожа солди аларни ҳам кемага,\nЭҳтимом айлабон бори нимага.\nБорчадин чун кўнгулни шод этти,\nЕрлар бирла «ҳайрбод» этти.\nФурқат ўтиға туштилар борча,\nЗор йиғлаб қучуштилар борча.\nХожа асҳоб аро алам қўйди,\nЮрубон кемага қадам қўйди.\nДеди: «Бир руқъае битибдурмен,\nДайр ичинда ниҳон этибдурмен.\nТилабон ул хужаста иншони,\nЛот олида топқунгуз они.\nУқунгузким, басе фавоид эрур\nКим, сизнинг ҳолингизға оид эрур».\nКемани сурди бу уруб хода,\nЕнди ул дайрға сурук лода.\nРуқъасин олдилар фиғон айлаб,\nСуртубон кўзга ҳирзи жон айлаб.\nУқуғоч ул сурук асири фироқ,\nҚилғонин ёзмиш эрди бошин-оёқ.\nҚолдилар ул фасонадин бори данг,\nКишидекким, егай хумор уза банг.\nЧун тафаҳҳусда қилдилар тадқиқ,\nЁзғони чиқти борчаси таҳқиқ.\nТушти куффор ичинда тўфонлар,\nАқлу дониш кўрунг, мусулмонлар.\nБу тараф ҳийла сози дарёгард\nНеча кун елдек эрди баҳрнавард.\nШуртасида чу бор эди қувват,\nШурта елида ҳам ажаб суръат.\nСаратон бирла ҳут манзилидин\nЎтубон чиқти Рум соҳилидин.\nРум шоҳида бор эди бир ранж\nКи, солур эрди пайкарига шиканж.\nБўлғоч ул заъфдин шикаста мизож,\nФайласуф анга айлар эрди илож.\nЧунки бўлди ҳаким мутаворий,\nУл мараз бўлди шоҳға торий.\nШаҳғаким ул мараз музоҳим эди,\nТабъиға умр номулойим эди.\nҲеч ким айлабон мудоросин,\nҚила олмас эди мудовосин.\nКилғонидин топиб парешонлиқ.\nСуд қилмай вале пушаймонлиқ.\nКўрубон жисми нотавонони\nЁд кўп айлар эрди донони.\nЧунки чиқти ҳаким дарёдин,\nҚилди бас турфа қисса бунёдин.\nГарчи бори иши ажиб эрди,\nЛек бу борчадин ғариб эрди.\nЭлига қўйди борча ашёни,\nУрди юз шаҳр ичига пинҳони.\nОёғиға солиб ҳам ул бандин\nКи, кесиб кетмиш эрди пайвандин,\nТутти пинҳон ҳам ул чаҳ ичра қарор\nКи, чиқиб андин этмиш эрди фирор.\nЧунки зиндон муаккмли билди,\nЮгуруб шоҳға хабар қилди.\nШаҳки, бу қиссадин нишон топти,\nГўйиё ўлмиш эрди, жон топти.\nЧун йўқ эрди таниға тобу тавон,\nДедиким: «Келтурунг қошимға равон».\nЛутфу эҳсон бекарона қилиб,\nХосса хилъатларин равона қилиб.\nБалки ул навъ лутфлар чоғи,\nИибориб хосса маркабин доғи.\nХожаға чун кетурдилар пайғом,\nЧиқмойин шаҳға айлади эълом\nКи: «чу мен шоҳдин ғазаб кўрдум,\nЧоҳ аро ранж ила тааб кўрдум.\nНе хиёнатки айладим, билайин,\nБирига ўн эваз адо қилайин.\nЯна бир арзим ушбу нуктаки, шоҳ\nТортибон ҳар йил икки қатла сипоҳ.\nРум молини айлабон барбод,\nАйлар аҳли фаранг бирла жиҳод\nКи, алар бутларини синдурғай,\nКўнглини дин ишида тиндурғай,\nЛекин ул ён чекиб ҳусом ҳанўз,\nДаст бермайдурур бу ком ҳанўз.\nМен алар бутларин тамом ушатай,\nОлтунин шаҳ хазинасиға қотай.\nШаҳ бошиға сочай жавоҳирини,\nЗоҳир айлай ниҳону зоҳирини.\nЯна шаҳ комини раво айлай,\nҲар неким дарди бор, даво айлай.\nЛек вақтеки шоҳи оламгир,\nСолиб аъдом аёғиға занжир\nБорчасин олима равон қилғай,\nМени сарсабзу комрон қилғай,\nМен этиб шаҳ сори хиромимни.\nАсрағайлар алар мақомимни,\nТошқори бўлмади ерим холи,\nЧаҳда ҳам холи ўлмағай ҳоли.\nМанга гар бу мурод бермаса даст,\nЧоҳ қаъриндадур ерим пайваст».\nАйлади чунки нукта итмомин,\nШаҳға еткурдилар бу пайғомин.\nШаҳ алардин кўруб жиноят кўп,\nҲам бўлуб эрди беиноят кўп.\nМунсиз истар эдики банд этгай,\nЧоҳу зиндонға мустаманд этгай.\nЖисми мулкин чу заъф тутмиш эди,\nБу жиҳатдин ани унутмиш эди.\nЭмдиким, бу фасона бўлди анга,\nБас муносиб баҳона бўлди анга.\nДедиким, қилдилар борин маҳбус,\nЧоҳ қаъри аро буюрди жулус:\nХожа уйни аларға топшурди,\nУйидин тошқори қадам урди.\nҚилмайин банд тошламоққа даранг,\nКийди шаҳтўнларини ранго-ранг.\nОтланиб шаҳ сори хиром этти,\nЎпубон даргаҳ эҳтиром этти.\nЧунки шаҳ хилватиға қўйди оёғ,\nЕр уза тушти ўйлаким туфроғ.\nШоҳ туфроғдин кўтарди ани,\nҚучқали тахт уза чиқарди ани.\nҚучубон борча ҳолини сўрди,\nИлгин онинг қўлиға топшурди.\nЎпти шоҳ илгин ул нечукки русум,\nАйлади набзи ҳолатин маълум.\nНабзидин ранжи дафъини билди,\nТўрт-беш кунда-ўқ даво қилди.\nЧунки шаҳ табъи ичра қолмади ранж,\nОлида тўкти ул кетурган ганж.\nШоҳни ҳайрат айлади бехуд\nКим, ул ишни инонмас эрди хирад.\nДеди: «Шарҳ айла бу ҳикоятни,\nДеди борин муҳандиси моҳир,\nШаҳға ихфосин айлади зоҳир.\nШоҳ табъиға айлаб ул қавли,\nАжзини лаҳза-лаҳза муставли.\nБорча ишни чу арз қилди ҳаким,\nГанж хозинға айлади таслим.\nШаҳ анга онча айлади эҳсон\nКи, эмас шарҳин айламак осон.\nСурди бутларға ҳукм якбора,\nҚилдилар ҳар бирини юз пора.\nГанжи Қорунни ҳеч қилмай бийм,\nЭтти дин аҳлиға борин тақсим.\nҲукм қилдики тўнин оқу қаро,\nҚилдилар ғарқ сариғ олтун аро.\nЧунки зарбафт ҳар бисот ўлди,\nҲар бисоти юз инбисот ўлди.\nОлтун ул элни кулдуруб чандон,.\nЗаъфарон18 уйлаким қилур хандон.\nНечадин сўнг бўлуб ишорати хос,\nЧоҳу зиндон эли ҳам ўлди халос.\nЭлга ҳар дам19 қилиб назора чоғи,\nЧеҳрадин олтун ул гуруҳ доғи.\nЭлга бу доғи кулгу келтурубон —\nБағри қотқунча балки кулдурубон.\nҚаҳрабо ранг гар муфарриҳ эмас,\nНе учун ул чекар сомоннию бас.\nКимки ишқ этса рангини коҳи,\nБот кўнгулга асар қилур оҳи.\nБўлмайин субҳ заъфароний чеҳр,\n«Чарх кўргузмас анга ҳаргиз меҳр»20.\nШоҳи Баҳром чун эшитти тамом,\nШод ўлуб сўрди: «К-эй хужаста калом!\nСенки бу сафҳа айладинг таҳрир,\nЎз ҳадисингни доғи қил тақрир.\nБорча ҳолингдин эт хабар бизга\nКим, даминг қилди кўп асар бизга».\nДедиким: «Рум мулкидур ватаним,\nТиббу ҳикматдурур шиору фаним,\nБу муҳандиски айладим ёди,\nМанга ободур онинг авлоди.\nҒаразим бўлғали бу ён озим,\nБўлмоқ эрди санга камин ходим.\nШукр лиллаҳ, неким мурод эттим,\nДавлатингдин муродима еттим».\nШаҳ чу фаҳм этти бу таманнони,\nНудамосидин айлади они.\nСурмоғи муждасин чу бермиш эди,\nУйқу шаҳнинг кўзига кирмиш эди.\nУйла уйқуға солди они бу сўз\nКим, қуёш чиқмоғунча очмади кўз.\nAndalus 12 Mart 2011, 14:48:55\nДушанба куни Баҳромнинг навбаҳор монанд ахзар либос била гунбади ахзарға юз қўйғони ва сарви сабзоранг сабз ҳулла била жоми зумуррадфом ичинда зулоли ҳаёт нўш қилғони ва ул чашмаи зиндагонидин Хизр ҳаёти касб этгони\nЧун душанба сипеҳри зангори\nЗангдин қилди кўзгусин ори.\nҚилди юз реву ранг ила гардун,\nСубҳ чодиршабин зумуррад гун.\nЧашмаси бирла меҳри оламтоб,\nҚилди кўк сабзазорини сероб1.\nШаҳ қилиб хилъатини райҳоний,\nРост андоқки, сарви бўстоний.\nСабзавор устига хиром этти,\nЯшил айвон аро мақом этти.\nЖилвагар бўлди сарви сабзоранг,\nАйлабон хилъатини мино ранг.\nЎзи сабзу табассуми шакарин,\nХуштурур сабз гар эрур ширин.\nНоз бирла нигори яғмойи,\nШоҳға тутти жоми минойи.\nОлибон дам-бадам, ичиб Баҳром,\nОйдин ул соғари зумуррад фом.\nАнгачаким зумуррадин гардун —\nБўлди тун хайли дудидин шабгун2.\nСолди шаҳ кўнглига хаёл газанд,\nКўзи уйқуға бўлди ҳожатманд.\nЯна андоқки бор эди маъҳуд,\nБўлди қуллар равон, нечукким дуд.\nТопибон раҳрави биёбоний,\nШаҳ қошиға кетурдилар они.\nДеди шаҳ: «Парда тошида филҳол\nЎлтуруб бўлсун ул фасона сигол».\nҲукм бирла мусофир оҳиста,\nАйлади нуктасини пайваста.\nСўзни бошлаб бурун сано бирла,\nШаҳға мадҳ айлади дуо бирла.\nУчинчи иқлим йўлидин кетурган мусофир айтқон афсона\nЧун дуони ошурди гардундин\nДедиким: «Муддате бурун мундин\nМисрда хожаи бор эрди ғани,\nЭшиги ҳожат аҳлининг ватани.\nМолиға ғояту ниҳоят йўқ,\nХони базлиға ҳадду ғоят йўқ.\nБор эди бир хужаста фарзанди\nКи, йўқ эрди жаҳонда монанди.\nБорча фазлу ҳунар аро моҳир,\nЮзидин ҳушмандлиғ зоҳир.\nМиср шоҳича нақду мол ичра,\nЮсуфи Мисрча жамол ичра3.\nОта молиға ихтиёри анинг,\nОтасининг йўқию бори анинг.\nЗоҳир аҳли жаҳон улуми анга,\nИлму фазл аҳлининг ҳужуми анга.\nОти Саъд эрди, кавкаби масъуд,\nОтаға ул ҳаётидин мақсуд.\nЯсабон турфа меҳмонхона,\nЙўл топиб анда хешу бегона.\nСафар аҳлиға бори ом бериб,\nҲар мусофирки, етса ком бериб.\nМеҳрибонлиқ била сўруб они,\nАйлаб улча-риоят имкони.\nЧун уётлиқ қилиб риоятдин,\nЛутфу эҳсони бениҳоятдин.\nСўрубон билганию кўрганини,\nНе билик касбида югурганини.\nЧун билиб борча рози пинҳони,\nНе кироманд ўрганиб они.\nЧун бу ишни шиор қилмиш эди,\nКўп улуми ғариба билмиш эди.\nЎрганиб эрди касб этар чоғи,\nСеҳру найрангу кимиё доғи.\nЕтти бир кун қазодин икки ғариб,\nБу тараф солибон аларни насиб.\nИккиси жисмида неким асвоб,\nБор эди сарбасар яшил мошоб.\nСаъд очти риоят абвобин,\nТузди ҳарён зиёфат асбобин.\nУйлаким бор эди шиори анинг,\nАнда йўқ эрди ихтиёри анинг.\nОнча мардумлиқ ошкор этти\nКим, ул иккини зери бор этти.\nЛутфу хулқидин икки ахзар пўш,\nЛоллиқдин бор эрдилар хомўш.\nБир кун истаб аларға осойиш,\nСуҳбати қилмиш эрди оройиш.\nҲар неким табъ истабон ҳоли,\nБазм андин эмас эди холи.\nБода айлаб эди димоғини гарм,\nМуртафиъ бўлмиш эрди пардаи шарм.\nСаъд дилжўлуқ айлабон беҳад\nАйлар эрди ул иккини бехуд.\nЛутф ила кўп чу қийлу қол этти,\nБурна кишварларин савол этти\nКи: «қаю мулк сизга бўлди мақар?\nНедин ўлди либосингиз ахзар?»\nДедилар: «Кишвари дурур дилкаш,\nОти ҳам Шаҳрисабз эрур ҳам Каш4.\nХизр монанд сабзадин ранги,\nСабзаси суйи кўзгуси занги.\nШаҳрисабз ўлди бизга чун мулкат,\nЙўқ ажаб гар яшил дурур кисват».\nДедиким: «Эмди ҳар ғариб умур,\nАйлангиз кўрмиш ўлсангиз мазкур».\nБири дедики: «Ул диёр сори,\nРавза монанд сабзазор сори —\nБордурур тоғ ичинда бир кишвар.\nКишвар аҳли отин дебон Китвар,\nАнда бутхонаи дурур олий,\nРифъат ичра сипеҳр тимсоли.\nЕтибон кўкка тоқининг боши,\nТош ила ҳам ичию ҳам тоши.\nИчию тоши сарбасар тасвир,\nЖонвар шакли тортилиб бир-бир.\nҲар киши анда айласа манзил,\nБудур анда ғариб иш ҳосил\nКи, анга даҳр созию сўзи,\nҲар неким тенгри айламиш рўзи.\nКирибон ул саводи менуға,\nКечаким кўзи борса уйқуға.\nТуш кўрар ҳеч шаксизин ул шом\nКи, ики сурати ғариб андом\nКелиб онинг қошиға дерлар сўз,\nТикиб онинг юзига ҳар бири кўз.\nҲар бири бир ҳадис анга айтур,\nКелгачу дегач ўрнига қайтур.\nБири бир яхшилиқки кўргуси ул,\nБир танаъум сорики топқуси йўл.\nБири дер5 ранжким қўяр анга юз,\nТолии солибон суға юлдуз.\nБу ики ишдин ўлғоч ул огаҳ,\nУйқудин сесканиб қўпар ногаҳ.\nЯхшироқ иш сори шитоб айлар.\nНе ёмон бўлса, ижтиноб айлар».\nБир мусофир чу нуктасин сурди,\nЯна бир доғи нукта келтурди\nКим: «ҳам ул дайр ичинда пиридур,\nАнга кундек ёруғ замиридур.\nКимки дайр ичра кўрди ул тушни,\nТопти ўзида аншу қўрқушни.\nТуштаги коми сори топмаса йўл,\nЁ машаққатға чора топмаса ул,\nҲолидин гар хабар топар ул пир,\nАнга айлар ҳам ул замон тадбир.\nШарт будурки, улки туш кўргай,\nЎзни ул икки ишга тўш кўргай.\nБорибон пири кордон қошиға,\nҲолини аилагай аён қошиға.\nҚайси бир ишга қилса ул иршод,\nҚилса ул навъ жустужўй мурод».\nСаъдким бу фасона гўш этти,\nОрзусида тарки ҳуш этти.\nУл кун алқисса ком ё ноком,\nТутти суҳбат алар била то шом.\nКеча ул ғамда бўлди савдойи,\nЖазм қилди мусофират ройи\nКўнглига дайр солибон қайғу,\nКўзидин ул туш элтибон уйқу.\nСубҳидамким, сипеҳри миногун,\nЕрни байзодин этти байзогун.\nУл шааф кўнглидин қарорин олиб,\nҲавас илгидин ихтиёрин олиб.\nОтаси хизматиға қилди хиром,\nАрз қилди неким анга эди ком.\nХожа манъида қилди кўп тадбир,\nҚилмади кўнгилга анинг таъсир.\nЧун ҳавас қилди элни бечора,\nҒайфи таслим ўзга не чора.\nХожа кўрдики манъи мумкин эмас,\nСув била азми ўти сокин эмас6.\nГарчи йиғлаб ғамида оҳ урди, ул\nЛек тенгрига они топшурди. –\nОлида арз қилди молу манол,\nДеди: «Ончаки кўнглунг истаса ол!»\nАйлади амр Саъди озода\nСафар асбобин этмак омода.\nИшчилар ўн кун этти жаҳду шитоб,\nТоки бўлди мураттаб ул асбоб.\nНеки андоқ топилмағай ёна,\nКомгорона, балки шоҳона.\nБухтийи симкаш қатор-қатор,\nЮки ичра дирам ҳазор-ҳазор.\nТўрт юз қул камар базар бори,\nЛаълу дурдин безаб камар бори.\nҲар неким одами хаёл этгай,\nЁ неким эл гумониға етгай.\nБалки ваҳм этмаган ирода дағи,\nБорча мавжуд эди зиёда дағи.\nАйлади кўп риоят айлаб фош,\nУл ики сабзпўшни йўлдош.\nОқизиб икки кўзидин ики рўд,\nОтаси бирла айлади надруд.\nОта ўлмак ўзига жазм этти,\nТутубон мотам, ўғли азм этти.\nУйла сурмакда эрди мустаъжил\nКим, бир айлар эди ики манзил.\nУл ики раҳрави зумуррадпўш,\nРаҳнамойи анинг, нечукки сурўш.\nГаҳ мунга, ул қарину гоҳ анга,\nХуд бу иккиси Хизри роҳ7 анга.\nМуддати айлабон биёбон тай,\nҚўйдилар истаган диёрға пай.\nБошлади йўлни ул ики ҳамсайр\nАнга тегруки бор эди ул дайр.\nТушубон анда топтилар ором,\nОлдилар шарбату таом ила ком.\nДайр аҳлиға кўп риоят этиб,\nЛутфу дилжўйлуқ бағоят этиб.\nСаъднинг ғолиб ўлди савдоси,\nҚилғали дайрнинг тамошоси.\nКўптию дайр ичига қилди хиром,\nИкки ҳамроҳи бирла гом-багом.\nСайр айлаб назар солур эрди,\nЛек ҳайрат аро қолур эрди.\nЧунки меҳрин ёшурди дайри сипеҳр,\nТун ҳам ўлди сипеҳрдек бемеҳр8.\nСаъдул дайр ичига қилди майл,\nБўлғоч огоҳ дайр гирдида хайл\nКелибон, бердилар насиҳату-панд\nКим, кўп ўлмиш бу ишдин элга газанд.\nҲавас этмиш эди ани мағлуб,\nТушмади панд кўнглига марғуб.\nКирибон дайрни паноҳ этти,\nБир қироғинда хобгоҳ этти.\nБоғлади барҳаман9 эшикни чуст,\nҲисни Хайбар10 эшиги янглиғ руст.\nДайр даврида Саъд эли ношод,\nҚилғонидин ўзига ул бедод.\nАнга худ ваҳм ул сифат ғолиб\nКи, бўлуб чиқмоғиға кўп толиб.\nЖуз надомат хаёлиға етмай,\nУл надомат валек суд этмай,\nМутааззир кўзига уйқу иши,\nБўлмайин уйқу туш кўрарму киши?\nТонгға тегру ичига ваҳму ҳарос,\nҲар замон кўнгли ичра юз васвос.\nБорча тун оғзи ичра уйқу сўзи,\nСубҳдам уйқудин қизиқти кўзи.\nТушига кирди ҳам бу олий дайр\nКим, қилур эрди анда ҳар сори сайр.\nКўрдиким, икки сурати дилкаш,\nҚуш киби, лек ранги ахзарваш.\nМутаҳаррик бўлуб, наво айлаб,\nДайрдин учтилар ҳаво айлаб,\nУчубон эврулуб анинг бошиға,\nҚўндилар иккиси келиб қошиға.\nБириси чекти мужда бирла хурўш,\nҚилди мундоғ нидо нечукки сурўш\nКим: «насибинг сенинг пари бўлмиш\nКи, юзи меҳри ховарий бўлмиш!»\nЯна бир бийм бирла қилди нидо,\nЭтти мақсудини бу янглиғ адо\nКим: «сени дев қилғусидур асир,\nСолиб икки аёғинга занжир».\nҚилибон ҳайрат ул ғаробатдин,\nСесканиб қўпти бу маҳобатдин.\nҲар сори солди куз, чекиб афғон,\nСубҳдин ёруб эрди дайри муғон.\nҚўпубон чун эшик сори қочти,\nКелибон барҳаман эшик очти.\nЧиқғоч ошуфтарой савдойи,\nАйлади ул туш они шайдойи.\nКечага тегру беқарор эрди,\nИши ҳар дам фиғону зор эрди.\nҚавму хайлига изтироб тушуб,\nҲар бирининг ичига тоб тушуб\nҚўйдилар икки кордон сори юз\nКи: «бирингиз сўзи худ ўлди туз.\nТелба бўлмиш ғариб овора,\nЧора вақтидур, этсангиз чора».\nЯна бир кордони комил ақл\nКи, иккинчи сўз этмиш эрди нақл.\nКелди Саъд олиға ниёз била\nОғзи ичра нуҳуфта роз била\nКи: «сўзиким мен айладим тақрир\nКи, бу дардингға чора айлар пир.\nКўпки, онинг сори қўёли қадам,\nШояд ўлғай гум ушбу дарду надам».\nСаъд бўлди алар била ҳамроҳ,\nБошладилар йўл икки кор огоҳ.\nҚилдилар азм кўҳсор сори,\nТоғ аро бир қоронғу ғор сори.\nҒор аро кирдилар ҳарос била,\nРаҳрави икки раҳшунос била.\nКўрдилар ғор ичинда айвони,\nКўҳкаи тешаси қозиб они.\nГўшада муътакиф дейилган пир,\nХалқдин гор ичинда узлатгир.\nЖавҳари жисми тийра кон ичра,\nОлами мухтасар макон ичра.\nЖисми ошуфта сочи ичра ниҳон,\nУйлаким, тун саводи ичра жаҳон.\nКўнгли ичра улум пинҳони,\nКон ичинда жавоҳири кони.\nФош ҳикмат шукуҳи зотидин,\nЕтти юз йил ўтуб ҳаётидин.\nНе жаҳондин анга умед, не бийм,\nДеб отин халқ Пайлақус ҳаким11.\nКўргач-ўқ ҳайрат эттилар турубон,\nКўксига қўлларин қовуштурубон.\nВоқиф эрди ҳакими равшан рой,\nОчибон сочин ўлди чеҳра кушой.\nЮзи нури ёрутти айвонни,\nУйлаким меҳр нури давронни.\nМезбонлиқ хаёли бот этти,\nМеҳмонларға илтифот этти.\nКўрубон ул шукуҳ ила тамкин,\nҚўйдилар тийра туфроғ узра жабин.\nСаъдға дедики: «эй саодатманд,\nЗотинга бермасун замона газанд.\nЧунки кўрди кўзум жамолингни,\nАйладим фаҳм борча ҳолингни.\nСенму дерсен, сўзунгни мў-бамў,\nЙўқ эса мў-бамў мен айтайму?»\nЁр ўпуб деди дардманди замон,\n«Ҳикмат айтурға яхшироқ Луқмон»12.\nСолди доно бошин табассум ила,\nБошлади дилкушо такаллум ила.\nАввали ҳолидин фасона деди,\nҲар ишидин неча нишона деди,\nШаҳру мулку ото-оносидин,\nБазл ила меҳмон саросидин.\nКасби илм айламак, ҳунар доғи,\nТутмоқ эл ҳолидин хабар доғи.\nСафар аҳлиға мол этиб мақсум,\nАйламак турфа қиссалар маълум.\nБу иков қиссасиға бўлмоқ асир,\nБўлмайин меҳнати илож пазир.\nТарки ул кишвару диёр этмак,\nБу тараф ғурбат ихтиёр этмак.\nУюбон дайр ичинда кўрмак туш,\nНукталарким, дебон анга ики қуш.\nБориға бўлди ул сифат қойил\nКим, алар ҳушин айлади зойил.\nСаъди бедилға кўп кўнгул берди\nКи: «юзунг бизга орзу эрди.\nҲам тушунгга дегумдурур таъбир,\nҲам ҳусулиға айлагум тадбир.\nЛек бу ишда уйла суратдур\nКи, санга айтури заруратдур.\nСанга мендин нечукки бордур суд,\nМанга ҳам сендин ўлғуси мақсуд.\nМен бу дайр ичра пешво эрдим.\nҲикмат аҳлиға муқтадо эрдим.\nУшбу эрди манга ҳавас дойим\nКим, ўшул ерда бўлғамен нойим.\nЯна ҳикмат бўлур эди мониъ,\nБўлур эрдим хаёл ила қониъ.\nҲавасим оқибат ғулу қилди,\nЎзини ақл чоражў билди.\nКечага тегру музтариб эрдим,\nКеча бўлғоч шуурсиз кирдим.\nГўшаи туттуму юмуб кўзни,\nСолдим уйқуға куч била ўзни.\nЧун кўзум уйқуға ниёз этти,\nУйқу кўзумга турктоз этти.\nТушума унла кирдиким ул дайр\nКим, анинг ноимиға бўлсун хайр.\nБўлди юз минг мисол жилвагаҳи\nКи, димоғим хираддин ўлди тиҳи.\nСўнгра келди учуб ики тимсол,\nКи, санга ҳам яқин экин бу ҳол.\nХушнаво икки қуш тараннум аро,\nИккиси кирдилар такаллум аро.\nДеди бир қушки: «Эй ҳаваспайванд\nТушгусидур ики аёғинга банд.\nИшратинг шамъи кўр бўлғусидур,\nВатанинг тийра гўр бўлғусидур».\nЯна бир қуш дедики: «Қилма тааб\nКи, санга саъд бўлғуси кавкаб.\nЭгнинга чиққусидур икки қанот,\nҚатъ қилғунг учуб тариқи нажот\nКим, қанотдин анга тараб бўлғай,\nАнга учмоқ қачон ажаб бўлғай.\nУл ики қуш паёми сўзлардин\nСесканиб уйқу ўчти кўзлардин.\nКўнглума тушти изтироб басе,\nХилди савдо мени хароб басе.\nВаҳм бўлди хаёлима ғолиб,\nБир муаббирға бор эдим толиб\nКи, хаёл улча айлади тасвир,\nСолғай илгимга муждаи таъбир.\nАнга таъбир кимса билмас эди,\nТилаб эрдим, вале топилмас эди.\nЖисмим ўлди заиф меҳнатдин,\nЖонима еттим ул машаққатдин.\nКўнглума ҳар дам эҳтизоз эрди,\nТанима ҳар нафас гудоз эрди.\nНе ажаб яхши сўздур ул масало\nКи: «бало яхшироқки бийми бало»13.\nЖонни меҳнатқа айладим таслим,\nҲар замон ўлтурур эди мени бийм.\nИш анга етти ранж даврондин\nКи, тамоми илик юдум жондин.\nҒайри ўлмак йўқ эрди тадбири,\nЕтти бошимға Хизрваш пири14.\nХирқаси ахзару асо ахзар15,\nГўйи ул эрди Хизр пайғамбар.\nДедиким: «Эй рамида, қайғурма,\nЖонинга бийму хавф ўқин урма.\nМен тушунгни йўрай, вале сен ҳам,\nШарт қилким, не айтсам мен ҳам\nУзр демай, қабул қилғайсен,\nЙўқки, ўзни малул қилғайсен».\nЕр ўпуб айттимки: «Ғаврима ет,\nСўнгра не ҳукмким этарсен, эт\nКим, қабул айладим сўзунг жондин,\nНе десанг қилмайин ибо андин».\nДеди: «Жомоспнома»16 арқомин,\nНазар айлаб ўқуғил аҳкомин\nКим: ёзибдур бу қиссани бир-бир\nКи, тушунгга не навъдур таъбир.\nСанга шартики илтимос эттим,\nТут қулоқким адосиға еттим.\nШарт будурки, боқмай ўзга улум,\nАйла таъбир илмини маълум.\nСендин ул фанда айламак кўшиш,\nБиздин онинг кушодиға бахшиш.\nКим бу дайр ичра улки зор ўлғай,\nТуш кўруб буйла беқарор ўлғай.\nСен давойи мизожи қилғайсен,\nУл ғамининг иложи қилғайсен».\nҒойиб ўлди тамом этиб сўзни,\nМен изи ўрниға қўюб кўзни,\nИзига ашк гавҳарин сочтим,\nСўнгра «Жомоспнома»ни топтим.\nТушти очқоч ҳамул маҳаллиға кўз\nКи, ёзиб эрди ҳолатимдин сўз.\nДеб эдиким: «Фалон замонда киши\nКи, анинг илму ҳикмат ўлса иши,\nУюб ул дайр ичинда туш кўрса,\nЎзига дарду ғусса тўш кўрса,\nЧора будурки, кўҳсор ичра,\nВатан этгай қоронғу ғор ичра.\nҚўймағай тошқори оёқ андин,\nЮз йил ўлғунча қатъ даврондин.\nИшига мундоқ айласа тадбир,\nБанд ила гўрға будур таъбир.\nЧунки юз йил ўтар нажот етар,\nЖониға муждаи ҳаёт етар.\nТийра шомики қатъ ўлур минбаъд,\nКўзини ёрутур бир ахтари саъд17.\nЯъни ул лаҳза бир саодатманд\nИшига дайр ичига тушган банд.\nОти Саъду жамоли фархунда,\nСаъди акбар жамолига банда.\nТийра ғори аро тулуъ айлар,\nАнга таъбирини ружуъ айлар.\nУзлатойин ҳакими ғорнишин\nАнга таъбирин айласа талқин,\nЙўлиға Саъд чун хиром этгай,\nЖаҳд ила муддаойи ком этгай.\nЕтгусидур муаббариға мурод,\nКўргуси уқдалиғ ишига кушод.\nБўлғусидур топиб кўп ишга вуқуф.\nЧарх мушкиллари анга макшуф.\nФикр ила бўлғуси фалакпаймой,\nЧарх бўстони ичра жилванамой.\nРойи гардунға даст топқусидур,\nКўкни олида паст топқусидур.\nУл риёзатки, чекти ғор ичра,\nНафсини тутти хорхор ичра.\nРафъ ўлуб борча қайди жисмоний,\nБўлғуси зоти уйла руҳоний\nКи, неким аҳли ҳикмат айлади ком,\nМонеъ ўлди ҳаводиси айём.\nБўлғусидур бори анга рўзи,\nРойи афлок машъал афрўзи.\nТушининг сўнгғи қисмиға таъбир\nБудурурким, хабар етурди пир18.\nЧарх авжиға илтифоти анинг,\nБудур эгнидаги қаноти анинг.\nМен бу сўзларга чунки солдим кўз,\nЁдима келди Хизр айтғон сўз.\nОнча таъбир ишига чектим ранж\nКи, ҳақ этти манга насиб ул ганж.\nЮз йил ўлмишки бу мағора аро\nМуътакифмен улусқа чора аро.\nКимки, бу дайр аро гузар солди,\nТушдин онинг балосиға қолди.\nКелдию арз қилди аҳволин,\nОлидин рафъ қилдим ашколин.\nКўз юзунгга умедвор эрди,\nЖонда юз доғи интизор эрди\nКи, қачон топқамен висолингни,\nЁруғай кўз кўруб жамолингни.\nШукр юз йил неким мурод эттим,\nМақдамингдин муродима еттим.\nБу эди улча менда топти вуқуъ,\nҚилай эмди сенинг ишингга шуруъ.\nТушта қушким чекиб Навоий ғариб,\nСанга улкимдеди, парини насиб.\nУл эрур шоҳи сабзпўш қизи\nКи, қуёш куҳлидур оёғи изи.\nШаҳрсабз ўлди тахтгоҳи анинг,\nЕр уза сабзадек сипоҳи анинг.\nАнга фарзанд бир паривашдур\nКи, пари ҳуснидин мушаввашдур.\nҚила олмай пари юзига ситез,\nҲури жаннат анга камина каниз.\nЮзи машшотаси ажузи сипеҳр,\nҲусни кўзгуси ул сипеҳрда меҳр.\nБалки ул ҳусн олиб қуёшдин бож,\nҲеч кўзгуга бўлмайин муҳтож.\nҲусни васфида нутқ гунги мақол,\nЮзи зикрида нафси нотиқа лол.\nЛаби лаъли зулоли ҳайвоний,\nХизр янглиғ либоси райҳоний.\nҲулла узра юзики жилва қилиб,\nСабза узра гули биҳишт очилиб,\nШоҳнинг мояи фароғи ҳам ул,\nНе фароғи кўрар қароғи ҳам ул,\nШоҳға қалъаи дурур олий,\nБир бийик қулла узра ул қўрғон,\nБуржи кўк қалъасиға таън урғон.\nШоҳ қўрғон аро ясаб бир қаср,\nАнда сокиндурур ул офати аср19.\nҚаср даврида уч ҳисор дурур,\nБуржлар анда чархвор дурур.\nҲар ҳисорида бир бийик дарбанд,\nРифъат ичра келиб фалак пайванд.\nЛек дарбандлар очилмай ҳеч,\nҲаддин орғуқ йўлида тоб ила печ.\nБурноғи банд аро топиб қўрғон,\nДевсон зангию оти Қатрон.\nЗўри олинда пил ўйлаки мўр,\nҲар туки соию пил чоғлиқ зўр.\nРазм вақти қаро бало келибон,\nТанида ҳар раг аждаҳо келибон.\nҚалъанинг кутволи ул занги,\nКутволи сипеҳрдек ранги.\nЯна дарбанд аро ҳамиша муқим,\nОчиб авроқ бир хўжаста ҳаким.\nҲар сифат илм аро келиб моҳир,\nИлму тақвий жамолидин зоҳир.\nУл бўлуб қалъа вазъиға бони,\nЯна бир қалъанинг нигаҳбони.\nЎтгач андин келиб яна дарбанд,\nАнда золи фуйун била хурсанд.\nУмрида макру ҳийла айлаб вирд,\nҲийлада золи чарх анга шогирд.\nҚаср давридин ул бўлуб огаҳ\nКи, насим улён эсмагай ногаҳ.\nҚуш ўтарда ўчуб ҳаёти анинг,\nЧибин учса куюб қаноти анинг.\nСеҳр ўтин ҳисн ичинда уйла ёқиб\nКи, эриб тошу чашма янглиғ оқиб.\nАсл фикратда моҳи сангин дил,\nЖуфт шуғлиға бўлмайин мойил.\nШоҳдин истаб уйла ҳисни ҳасин,\nЧиқиб элдин, бўлуб ҳисорнишин.\nҲусниким, даҳр аро солиб ғавғо,\nТушубон ҳар кишига ул савдо\nКим, анинг васлин орзу айлаб,\nКелса ул ишда гуфту-гў айлаб.\nШоҳ бўлсун, йўқ эрса шаҳзода,\nЙўқса ҳар ишда фарду озода.\nШарт мундоқ қилиб бути гулчеҳр\nКи, анга улки гарм айлаб меҳр.\nЧун ҳисорнға ногаҳон етса,\nАқд амрини ошкор этса.\nКинау макр тарҳини солғай,\nУч ҳисорин не лавъ этиб олғай.\nЧунки аввал етушса қўрғонға,\nКўргузуб даст бурд Қатронға.\nҚўлларин айлагай саро-сар банд,\nТо анга фатҳ бўлғай ул дарбанд.\nБўлса иккинчи ҳисниға мойил,\nБўлғусидур ҳаким анга сойил.\nНеки сўрса бе ҳижоб деса,\nМушкилига анинг жавоб деса.\nҚилса сойилни сўз била ожиз.\nФатҳ бўлғай анга икинчи диз.\nЯна бир қалъа сори сурса саманд\nКи, фусунгарда бўлди ул дарбанд.\nИлм ила қилса чора оҳангин,\nБотил этса фусуну найрангин.\nСеҳрини ботил айлагач ҳоли,\nБўлғай учунчи қалъаға воли.\nУч ҳисор узра буйла урса алам,\nОнинг ўлғай бути ҳисори ҳам.\nЙўқ эса қайси бирга бўлса асир,\nҚатлиға онинг айламай тақсир.\nТиғи хунрез тортибон бебок,\nАйлагайлар ҳам улдам они ҳалок.\nИтлар олиға ташлабон лошин,\nҚўюбон кунгира уза бошин.\nҚавму хайлини айлабон торож,\nАйлагайлар диёрдин ихрож.\nҲар неча кун эмаски бир мазлум,\nБўлмағай умру жонидин маҳрум.\nКунгира устида нучукким тош,\nҚўюлубтур ўшул ҳисор уза бош.\nЛек сен ҳеч навъ қойғурма,\nВаҳм даштиға маркабинг сурма\nКим, ани ҳақ санга насиб этмиш,\nЕасл топмоққа вақт ҳам етмиш.\nҲар не қилғум санга таълим,\nАндоғ этмак керак, сен этмай бийм».—\nДедию неча лафз қилди савод\nКи: «Керакким буларни тутсанг ёд».\nМуҳраи доғи жайбида эрди,\nЧиқориб онинг илгига берди.\nЯна бир руқъа доғи қилди рақам,\nСаъд таслими айлади они ҳам.\nДеди: «Қўп, эмди йўлға тушкил бот,\nРаҳбаринг ушбу икки Хизрсифот.\nСурубон Шаҳрисабз жониби кет,\nТурмайин йўлда ул диёрға ет.\nЧун яқинлаштинг икки ахзаопўш,\nШаҳға бориб нучукки икки сурўш.\nҲар неким сенда бўлса сурати ҳол,\nАйласунлар шаҳ олида ирсол.\nЧун ҳаёлингни шоҳ англади жазм,\nБурна Қатрон била буюрғуси разм.\nНеча лафзики ёзмишам зинҳор\nКи, они тинмай этгасен такрор.\nМуҳрани доғи оғзинга олғил,\nСуйини хасм жониби солғил.\nБерур ул лафзлар санга шавкат,\nДушманингднн олур вале қувват.\nМуҳрадин доғи ҳар не сочсанг сув,\nКелтурур хасм кўзига уйқу.\nЧунки зангини айладинг мағлуб,\nШод бўлғилки қўйди юз матлуб.\nҲам ўшул девсор фатҳ ўлди,\nҲам бурунғи ҳисор фатҳ ўлди.\nҚўнсанг иккинчи уқда сори қадам\nКим, эрур комили Масиҳо дам.\nБурун ондинки ул ҳикоят дер,\nЧиқориб илкига руқъани бер.\nЎқуғоч кўргузуб ниёз санга,\nМендек ўлғуси чорасоз санга.\nШод бўлғилки, ул хирадпайванд,\nМенга шогирд эрур, дағи фарзанд.\nСанга бўлуб шафиқу ғамхора,\nУл фусунгарга қилғуси чора.\nСеҳрларни чу айлади ботил,\nСанга борча мурод эрур ҳосил».\nМунча сўзни чу нақл қилди дуруст.\nЎпти монглайини, қучуб они руст.\nБўлубон шодмон деди: «Шод ўл,\nБизни обод қилдинг, обод ўл!\nҚўпқилу эрта кунни айлама кеч,\nЙўл юрурда таваққуф айлама ҳеч»,\nДедию анга хайрбод этти,\nҚолди бу, ул нишот ила кетти.\nТуну кун қатъ этар эди води,\nЙўлини бошлаб ул ики ҳоди.\nТоки бўлди падид хиттаи Каш,\nТуфроғи ранги чархи ахзарваш.\nИкки раҳбарға амр қилди хиром,.\nҚиссасин шаҳға айлабон эълом.\nУзи ул марз уза ешиб маҳмил,\nСабза устида айлади манзил.\nУл икав шаҳ қошинда бор топиб,\nНукта сургунча эътибор топиб.\nШоҳға қиссалар дебон дилхоҳ,\nСаъд ҳолидин эттилар огоҳ.\nВасф кўп қилдилар камолотин\nКи, шаҳ англади борча ҳолотин.\nШаҳ тонур эрди ул икавни ҳам,\nЭрдилар балки ходиму маҳрам.\nСўзлари сидқи шаҳға эрди яқин,\nБилдиким, бордур улча дерлар чин.\nКўрмайин бўлди Саъдға мушфиқ,\nЧун20 бу икки бор эрдилар содиқ.\nҲукм қилдики: «Ул тараф сурунгуз,\nТонгла бошлаб йўлини келтурунгуз!»\nБорибон тонгла ҳозир айладилар,\nШаҳни осуда хотир айладилар.\nКўргач онинг хужаста талъатини,\nТопти кўп кўнглида муҳаббатини.\nКўрушуб они сарфароз этти,\nУл яна ер ўпуб ниёз этти.\nКўп сўраб қилди сандали таъйин,\nТахт олида топти ул таскин.\nЧун чекиди таоми шоҳона,\nОлди баҳр ошноу бегона.\nШаҳға айлаб эди ул икки хабир\nСаъднинг муддаосини тақрир.\nДедиким: «Бориб ўлғил осуда,\nЙўл аро бўлдунг эрса фарсуда.\nБукун осудалиқ ғанимат бил,\nТонгла қўрғон сори азимат қил»\nСаъд ер ўпти доғи азм этти,\nУз висоқида майли базм этти.\nИчибон май кўнгул муроди била,\nСанами моҳ чеҳра ёди била.\nҚечадин чунки ўтти бир-икки пос,\nИшқ ила бода андин олди ҳарос.\nБошида бода, кўнглида маҳбуб,\nЕр кўйини айлади матлуб.\nАҳли мажлис тамом маст эдилар,\nБорча уйқуға пойбаст эдилар.\nСаъд чиқти чоғир хаёли била,\nКўнгли дилдорининг висоли била.\nЗоҳир этти хиром ёр сори,\nҚўйди мастона юз ҳисор сори,\nҚавму хайли бори қолиб ғофил,\nУл қаро тунда масту лояъқил.\nУрар эрди ҳисор даврида гом,\nЙиқила-қўпа тутмайин ором.\nОшиқона чекиб суруду наво,\nҲардам айлаб юқори кўнгли ҳаво.\nУшбу ҳолатда зангийи хунхор,\nТоғ аро ул сифатки тийра бухор21.\nҚалъа даврин кезиб тутар эди пос,\nКўнглида бийм йўқ, ичинда ҳарос.\nЕтти ногаҳ қулоғиға бир ун,\nҒазабидин бошиға чиқти тутун.\nТушубон борди ун пайи била тез,\nТутуб илгига дашнаи хунрез.\nКўрди мастики ҳуш йўқ анга ҳеч,\nЖуз фиғону хурўш йўқ анга ҳеч.\nАввал ўлтурмак истади они,\nЯна қилди хаёл пинҳони\nКи: «ани кеча асрағай маҳкам,\nТонглаким ёруғай бари олам.\nМаърака ошкор қилғонда,\nСаъд ила кор-зор қилғонда.\nАввал ўлтургай они бермай амон,\nТоки қилғай назора яхши-ёмон.\nТушгай андин ғаними кўнглига бийм,\nҒолиб ўлғай, чу бийм топти ғаним».\nБу хаёли била бўлуб хурсанд,\nСаъд аёғиға солди маҳкам банд.\nҚалъа тошида бор эди ғоре,\nҚаро гўр оғзидин намудоре.\nСолди ғор ичра зулм айлаб фош\nҚўйди ғор оғзида бир оғир тош.\nЗангийи наҳс қўйди қалъаға пай,\nСаъдни ғор ичинда бости май.\nСоғолиб субҳдам чу уйғонди,\nЎзининг ҳолатиға айланди.\nКирди, чун кўнгли бўлди фикратсоз,\nКечаги ҳоли ёдиға оз-оз.\nТуши чун кирди кўнглига бир-бир,\nҚилди аввалғи қуш сўзин таъбир.\nРуқъяким бермиш эрди доно ёд,\nЎқумоғлиғин айлагач бунёд.\nОнча қувват таниға юз урди\nКим, чу қайдини чекти, синдурди,\nҒор оғзидин олди тошни ҳам,\nҚўйди ҳинжор ила йўлиға қадам.\nЕл киби борур эрди мустаъжил,\nТоки тутти сукун, топиб манзил.\nМузтариб кўрди хайлини ғамгин,\nРифқ нла берди борчаға таскин.\nАжз ила хоки раҳға юз қўйди,\nОтланиб ваъдагаҳға юз қўйди.\nШоҳ худ турмиш эрди майдонда,\nЗангийи девсор жавлонда.\nМоҳрух бурж устида ҳозир,\nМеҳри анвар Зуҳал сори нозир22.\nЮз туман элга ул тараф оҳанг,\nБорчаси Саъд учун бўлуб дилтанг.\nДев нозирки Саъд чун сургай,\nЧиқориб тутқунини ўлтургай.\nСаъд чун кор-зор аро кирди,\nЗанги ул тийра ғор аро кирди.\nХалқ бўлди бу ҳолдин ҳайрон,\nТопмади банд қилғонин Қатрон.\nАнга ул иш кўрунди асру ажаб,\nЎт ниҳодиға солди кину ғазаб.\nЧиқтию Саъд сори азм этти,\nУл дағи отидин тушуб етти.\nҲирздин онча шавкат эрди анга\nКи, ҳарифича қувват эрди анга.\nИккиси зўр келтуруб дойим,\nКучлари эрди гўйиё қойим.\nМуҳрани Саъд оғзиға олди,\nСуйнни хасм жониби солди.\nУл рутубатки, зоҳир этти бу сув,\nБўлди зангига мужиби уйқу.\nКўзи чун бўлди уйқунинг ватани,\nСаъд андоқ қўнқорди ердин ани\nКим, чу чиқти боши уза ул дев,\nЕтти ул халқдин фалакка ғирев.\nБоши устидин они айлаб пахш,\nАндоқ урдики ерга боғлади нақш.\nУйла тушти назора аҳлиға жўш\nКи, фалак гунбадиға тушти хурўш.\nСаъд ани қўйди, доғи қилди савол\nКи: «яна не қилай, қилинг ирсол!»\nБошладилар йўлин ҳакимға чуст,\nҚадам урди борурда бўлмай суст.\nКириб ўтти бурунғи қўрғондин,\nОлди ўз торамини Қатрондин.\nСурди иккинчи қалъа бандиға бот,\nКўргач они ҳаким қолди мот.\nСаъд филҳол айлади таслим,\nРуқъаким ёзди Пайлақус ҳаким.\nОчқач устодининг отин кўрди,\nЎпубон, ерга жабҳа тегурди.\nУқуди, ёзмиш эрди ҳолотин,\nЎзию Саъднинг мақолотин.\nСафҳада килк этиб нигоришлар,\nОни қилмиш эди сипоришлар.\nБорча ишдин хабар топиб сойил,\nБўлди туфроғин ўпгали мойил.\nДеди: «Йўқтур манга ҳаду ёро,\nНукта демак бўлуб суханоро».\nЁзмиш эрди ҳакими дарёдил,\nАйламак зол сеҳрини ботил.\nУл иков бу сифат муҳокода.\nЭл йироқтин туруб тамошода.\nДеди доноки: «Улки дерлар зол,\nЗолдек мен ясабмен ул тимсол.\nСеҳрдин теграсида тор ила пуд,\nБорча эрур намуду йўқ мавжуд.\nСенки ул ён азимат эткунгдур,\nЧунки дарбанд ичига еткунгдур.\nЗолнинг кўксига уруб иттисол,\nКиру бўл маҳрам, ҳарими висол».\nЧунки бўлди ҳаким анга тобеъ,\nЯна Саъд ўлди шаҳ сори рожеъ\nКи: «не ишга яна шуруъ қилай,\nҚилур иш қайсидур, денгизки билай!»\nОжиз айлаб эди ҳакимни ул,\nБошладилар ажуза жониби йўл,\nГарчи эл кирмаги маҳол эрди,\nКирди дарбанд ароки зол эрди.\nКейнича шаҳр халқи ғавғоси,\nҚўзғаб элни ул иш тамошоси.\nЗол даврида кўп балолар эди,\nШуъла пошанда аждаҳолар эди.\nСаъд беваҳм уруб қадамни чуст,\nТепти золи хамида кўксига руст.\nЗол тебранди чунки ўз еридин,\nЖузв-жузви тўкулди бир-биридин.\nПайкаре эрди одами монанд,\nЛатта бирла сиришдин пайванд.\nРиштани аждаҳо қилиб афсун,\nЎтлари хулла, поралар гулгун,\nСеҳрларни чу ботил этти тамом,\nЁндию шоҳ сори қилди хиром.\nШаҳ ани қучти, доғи ўпти юзин,\nОни фарзанд, ото ўқуди ўзин.\nГулшани бор эди жаҳон оро,\nҚўюб отини «Равзаи хазро»23.\nАнда бир қасрға эди бони,\nҚасри ахзар дер эрдилар они,\nАйлабон ушбу боғуқасрда сур,\nШаҳрисабз элин айлабон масрур.\nВасл топти фаришта бирла пари,\nМеҳр бирла ситораи саҳари.\nКечти оз чоқда шоҳи озода\nШоҳ бўлди ерида шаҳзода.\nЯшил айлаб либосу тожу сарир,\nОлида икки сабзпўш вазир.\nГулрух андоқки сарви бўстоний,\nКисват айлаб ҳарири райҳоний,\nТо тирик эрди шоду беғам эди,\nАдлидин мулки сабзу хуррам эди.\nРанги ахзар баҳор ранги эрур,\nСабзау марғзор ранги эрур.\nАфъийи ғам чу элга айлади зўр,\nАни жоми зумуррад айлади кўр24.\nШўхким бўлди сарвдек чолок,\nСабзаи хатти айлар элни ҳалок.\nХизр бу рангдин нишон топти,\nТонг йўқ ар умри жовидон топти».\nЧунки рови тулатти қисса дуруст,\nДеди Баҳром: «К-эй мусофири чуст.\nАслу пудунгни айлагил тақрир».\nДеди ровики: «Эй баланд сарир,\nШаҳрисабз аҳли зодасидин мен,\nСаъднинг хонаводасидин мен».\nШоҳға равшан ўлди чун ҳоли,\nҚилди ул шаҳр уза ани воли.\nАни осуда қилди қайғудин,\nЎзи осуда бўлди уйқудин.\nAndalus 12 Mart 2011, 14:49:07\nСешанба куни Баҳромнинг гулгун либос била қасри гулнорийға таважжуҳ қилиб, шафақгун ҳуллалик хуршед била соғари ёқутфом ичинда лаъл ранг май ичгони ва ул ёқут ва лаълдин уйқу учун муфарриҳ тартиб қилиб, майдин қизортғон кўзин юмғони\nЧун сешанба сипеҳри чобукхез,\nТўкти анжум шароридин гулрез.\nБоғлади золи чарх ўлуб раъно,\nАбри шингарфгун била ҳийно1.\nШоҳ Баҳром кийди гулгун рахт.\nТикти гулгун уй ичра гулгун тахт,\nҚасри гулгун сари қилиб оҳанг,\nИстади ичса бодаи гулранг.\nСарви гулчеҳр қилди истиқбол,\nГул киби борча рахти ҳуллаи ол\nТахти гулранг уза тутуб ором,\nЖоми лаъл ичра бодаи гулфом.\nШоҳ ила қилди нўш гулгун мул\nМул алар чеҳрасин қилиб гул-гул.\nАнга тегруки меҳри гулрухсор\nЮзига ёпти пардаи кўҳсор.\nШаҳ кўзи бодадин қизориб эди,\nКўзидин уйқу лек бориб эди.\nУл гуруҳики эрдилар маъмур,\nИстабон йўлда ончаким мақдур.\nТоптилар раҳрави фусунсози,\nНукта айтурға сеҳрпардози.\nКелтуруб арз қилдилар они.\nБўлди ижрой ҳукми султоний\nКи, «бўлуб парда кейнида сокин,\nАйлабон улча саъй эрур мумкин.\nСайр қилгонни кўҳу дашт десун,\nНе анга бўлди саргузашт десун»\nРаҳрав ул навъ ҳукм чун билди,\nСўз сано бирла ибтидо қилди.\nКи: «шаҳ иқболи ҳасрдин афзун,\nЮзи иқбол жомидин гулгун.\nЎзи илгида арғувоний ман,\nИти олида хасм қони май».\nТўртунчи иқлим йўлидин кетурган мусофир сухангузорлиғи\nЧун дуо бирла бўлди нуктасаро,\nДедиким: «Эрта чоғда Деҳли аро\nХисраве эрди шоҳлардин тоқ,\nТахти ҳукмида кишвари офоқ.\nМахзану ганжига ниҳоят йўқ,\nМулку хайлиға ҳадду ғоят йўқ.\nЧарх йўқ мулки арсасиға эдил,\nЎзга шаҳларнинг отича анга пил.\nАдлу инсоф ўлуб сифоти анинг,\nШоҳлар ичра Жуна оти анинг.\nЭлга базлу ато била машҳур,\nОлам ичра сахо била машҳур.\nЭлга лакларни бебаҳона бериб,\nГар баҳона топиб, хизона бериб.\nБазлаи гар дебон сухансанжи,\nСиласиға ато қилиб ганжи.\nБуйла машҳур эрурки бир муҳтож,\nЧарх мулкидин айлаган ихрож\nАйлабон қатъ дашту тоғ ила руд,\nАнга келтурди бир сабад амруд.\nНеча кун бўлди музди ичра даранг,\nБўлди аллон бар асру кўп дилтанг,\nСоғиниб шаҳ дедики: «Топинг они,\nСўрунгуз ҳожатини пинҳони».\nДеди сўрғон дам ул гадопеша:\n«Ҳожатимдур бир арра, бир теша».\nШаҳ анинг ҳикматини қилди савол,\nДеди: «Ҳикмат буким, ёниб филҳол,\nҚайда бу мевадин йиғоч мавжуд\nБўлса борин кесиб қилай нобуд».\nШаҳ чу мақсудини анинг билди,\nСила бир мулк молини қилди\nКи, ҳисоб ичра бор эди ўн лак2,\nҲар лаки ўн туман келиб бешак.\nВузаро майл этиб баҳона сори,\nБошлабон шаҳни ул хизона сори\nКи, агар кўрса онча нақд ила мол,\nБордурур бермаги биравга маҳол.\nШаҳ билиб чун назора этти ани,\nОздурур деб дубора этти ани.\nИши йўқ эрди бир анинг мундоқ,\nБор эди ўну юзу минг мундоқ.\nБир кун ўлтурмиш эрди суҳбат аро,.\nЧарх янглиғ улуви ҳиммат аро.\nДур сочар эрди абри эҳсони,\nБор эди бир ғариб меҳмони.\nТуҳфа келтурмиш эрди бир кўзгу\nКим, ани тутса ҳар киши ўтру.\nЧин деса аксида сафо эрди,\nДеса ёлғон юзи қаро эрди.\nКўп киши қилди озмойиш анга,\nАйтғондек эди намойиш анга.\nШоҳ анга берди бениҳоят мол\nКим, анинг ушрин этмас эрди хаёл.\nБазл чун онча нақду мол этти,\nСўзнинг асносида савол этти\nКим: «чу олам аро гузар солдинг,\nОлам аҳлиға кўп назар солдинг.\nБир менингдек сахий эшиттингму?\nЁ кўруб хизматиға еттингму?»\nШоҳнинг бу саволидин масъул,\nБеҳад андеша ичра бўлди маллул.\nҲов, деса шаҳға нуқс рожеъ эди,\nЙўқ, демак худ хилофи воқеъ эди.\nОқибат заҳмдин деёлмай чин,\nЁлғон айтурни айлабон оййин\nДеди: «Ер йўқки мен югурмаймен,\nРов сендек жаҳонда кўрмаймен»,\nДеди: «Чиндур бу?»—деди: «Чиндур бу»,\nШаҳ деди: «Олиға тутунг кўзгу!»\nЧунки наззора қилди кўзгу аро,\nАкси кўзгу аро кўрунди қаро.\nБўлди хижлат била сарафганда,\nШаҳдағи андин ўлди шарманда.\nДеди: «Эй раҳрави хужаста сифот,\nБиздин ўлди санга бу навъ уёт.\nБу қаро боиси чу ёлғондур,\nЧин дегилким, иложи осондур».\nДеди: «Кўрдум» — дедики: «Кўзгуга боқ!»\nБоқти кўзгуга, бор эди юзи оқ.\nШаҳ деди: «Айтқилки, не кишидур\nКи, бу янглиғ сахо анинг ишидур?»\nАйтмоқдин манга йўқ эмди гузир.\nБу ҳикоятки бас йироқ бўлғай,\nБўлса хилватда яхшироқ бўлғай».\nМажлис аҳлин қўпордилар ҳоли,\nШаҳу ровийға қолди уй холи.\nДедиким: Ҳинд ичинда шаҳредур,\nРавзадин олам ичра баҳридур.\nҲам сенинг мулкунга эрур дохил,\nМоли ҳар йил хизонаға восил.\nВасфи бас дилпазиру оти Тароз3,\nТарзи дилкаш нечукки ишқи мажоз.\nШояд ул ерга етган эркинсен,\nЙўқса васфин эшитган эркинсен?\nШаҳ деди: «Қилмамишмен они тавоф,\nЛек элдин эшитмишам авсоф.\nСен хадисингни ибтидо айла,\nҲар не кўрган эсанг адо айла».\nДеди: «Шаҳридур ул биҳиштосо,\nНахли тўби мисоли гардунсо.\nКавсаросо суйи далили анинг,\nҲар тараф руди салсабили4 анинг.\nРавза янглиғ ҳавоси жонпарвар,\nСуйи кавсар киби равонпарвар.\nЭлига боғ зийнати — пеша,\nБоғдин яхшироқ анга беша.\nКиши йўқким, йўқ анга бўстони,\nБогида ҳар тараф гулистони,\nҲар киши они хурди ҳол ясаб,\nЗеб аро улча эҳтимол ясаб.\nШоҳнинг чун адолат ўлди фани,\nЭли ушбу жиҳатдин асру ғани.\nШаҳру кўйи биҳиштдек маъмур,\nЭл била уйлар анда ҳуру қусур.\nМоли забтиға эл бўлуб ҳайрон,\nТопмайин, ганж қўйғали вайрон.\nНавжувони бу шаҳр аро сокин,\nВасфи минг нуқтадонға йўқ мумкин.\nҲусн аро меҳри осмоний ул,\nЛутф аро оби зиндагоний ул.\nЁши озу камоли кўп беҳад,\nЗотида мундариж камоли хирад.\nПок табъи сафода кўзгудек,\nСабза узра оқар сузук сувдек.\nФаҳмиға нукта бўлмайин мубҳам,\nНуктаси ичра нукта кўп мудғам.\nТабъп ҳар фанда чун мулойим ўлуб.\nАнга аҳли фунун мулозим ўлуб.\nИўқ саодатлиқ уйла бир мавжуд,\nАхтари саъд ўлуб, оти Масъуд.\nАямай андин эзиди мутаол\nҲеч ишда камол, хоссаки мол5.\nМайли гулзор аро қилиб оҳанг.\nДойим ичмакка бодаи гулранг,\nТоки гул бордурур тузуб мажлис,\nГул эрур мажлиси аро мунис.\nСочибон барги гул қадам то фарқ,\nФарқдин то қадам гул ичра ғарқ.\nЧунки гул фаслин ўткариб гардун,\nАйлабон ул ҳарирлар гулгун.\nКестуруб барги гул киби бир-бир\nСингдуруб анда атру мушку абир.\nБори киймакларин қилиб гулфом,\nЯна гулфом этиб хужаста мақом.\nРаҳбаларда неча бути гулчеҳр,\nЧарх тоқи аро нечукким меҳр.\nЮзи гулгуна рангидин сода,\nЯсоғон гул сепарга омода.\nҲар қачон ул қилиб нишотқа азм,\nТузса гулфом қасри саҳнида базм.\nНечаким айшининг гули очилур,\nЮқоридин бошиға гул сочилур\nКим, анинг базмиға назора қилиб,\nБоғи фирдавсдин канора қилиб.\nИшларин гар шикаста баста, дедим,\nЮзидин бирни жаста-жаста, дедим,\nУра олмон вале сахосида дам,\nМен неким, гар тирилса юз Ҳотам»6,\nАйлади чун бу ерда нуктани бас,\nЖуна сабру қарорин олди ҳавас\nКим, бу нодир сори гузар солғай,\nБорча аҳволиға назар солғай.\nДеди: «Бир ҳафта истабон ором,\nНўш қилғум ҳарамсаро аро жом.\nХизмат аҳлин ҳам айладим озод,\nАйш ила уйларида бўлсун шод».\nЭлни чун айлади пароканда,\nАзм жазм этти шоҳи фархунда.\nҲарамин хосларға топшурди,\nНукталар борчасиға туттурди.\nБор эди бир заминнаварди7 анинг,\nБўлмайин барқ ҳамнабарди анинг.\nДеб эди отини «Сариус-сайр»,\nҚолибон сайрдин ҳаво уза тайр.\nҲафталиқ йўлни борибон бир кун,\nЯна бир ончани яна бир тун.\nБерибон тавру вазъиға тағйир,\nСекриди маркаб узра шоҳи далир.\nИкки кун саъй ила хиром этти,\nГарчи йўл юз йиғоч8 эди — етти.\nКўрди шаҳре нечукки боғи биҳишт,\nТуфроғи атр аро абир сиришт.\nНуктагў васфин айлаганча эди,\nБалки зийнат аро юз онча эди.\nСурди Масъуд уйин сўроғ айлаб,\nБазмини мояи фароғ айлаб.\nЕттию кўрди бир бийик кирёс,\nТоқу айвон анга сипеҳр асос.\nСоҳати ичра халқ ғавғоси,\nОрзухоҳ улус алолоси.\nМутааййин эшикда неча киши,\nҒурабо хизмати аларнинг иши.\nЖунани кўрдилар ғариб мисол,\nСурубон билдиларки, недур ҳол.\nБошлабон олиға югурдилар,\nБоғлабон маркабин тавилаға руст,\nБошладилар ўзини қасрға чуст.\nҚасрким эрди меҳмонхона,\nФарш ила рахти борча шоҳона.\nЖунаға анда бердилар ором,\nТортиб олиға гуна-гуна таом.\nМизбон доғи келди қошиға бот,\nКўр, не меҳмону мизбон, ҳайҳот!\nУл зиёфат тариқида моҳир,\nОнча мардумлиқ айлади зоҳир,\nКим ўшул хулқ ила камоли хирад,\nЖунани ожиз айлади беҳад.\nБўлғуча ул каломдин фориғ,\nБўлди меҳмон таомдин фориғ.\nҚилди юз лутф бирла истимзож,\nЖунадинким: «Тиларму бода мизож?»\nАни роғиб кўруб нишот айлаб,\nЗодадин зийнати бисот айлаб,\nТузди базмики чархи кўҳна ниҳод\nЎйла бир тоза базм бермас ёд.\nБор эди қаср ёнида ҳаммом,\nФаршу изора анда яшму рухом,\nШиша ўрнида меҳри оламтоб,\nҲавзлар ичра сув ерида гулоб.\nИлтимос эттиким бир-икки замон,\nКирса ҳаммом аро бурун меҳмон.\nЮвса йўл гардидин баданни хўб,\nШоҳға ул бор эрди худ матлуб.\nКирдию топти бирдам осойиш,\nКўрди онча асосу оройиш\nКи, анинг мулки ичра йўқ эрди,\nКўруб инсоф борчаға берди.\nТослар зарнигору меҳрмисол,\nСиймгун дастадин бошида ҳилол.\nФуталар мушку анбар оғушта,\nТортилиб ип ерида зарришта.\nХизмат аҳли гули тарий янглиғ,\nЙўқки, ҳаммом аро пари янглиғ,\nЮз зарофатда ҳар хужаста ҳариф,\nКуллу шайъин миназ-зарифи зариф9.\nБу сифат ерда шоҳи озода,\nЎзни йўл гардидин қилиб сода,\nҚилди ҳаммомдин чиқорға хиром,\nҲулла келтурдилар бори гулфом.\nЧунки меҳмон эди дағи маъмур,\nКийди гулгун ҳарирларни зарур.\nБўлди Масъуд ила тўни ҳамранг.\nҚилдилар базмгаҳ сари оҳанг.\nБазм эрди биҳишт омода.\nҲури соқию кавсари бода.\nШаҳни чун базм ичига еткурди,\nШаҳни ўлтуртуб, ўзи ўлтурди.\nМажлис аҳли гул жабин бори,\nБорчасининг либоси гулнори.\nҲукм қилдики, соқийи мавзун,\nТутти меҳмонға бодаи гулгун.\nАҳли мажлис бошиға чиқти май.\nШоҳ чун нодири замон эрди,\nҲикматойину нуктадон эрди.\nМажлисе кўрди ул сифат марғуб,\nБўлуб ул базм шавқидин мағлуб.\nСоғ эканда риоят айлар эди.\nҲифзи ҳоли бағоят айлар эди,\nБоши чун бўлди бодадин маҳрур,\nХирад ойиниға етишти футур.\nЖаннат ичра ўзин кўруб меҳмон,\nҲар тараф боқса ҳур ила ғилмон.\nКўнгли сабру қарорсиз бўлди,\nНуктада ихтиёрсиз бўлди.\nОғзининг ҳуққасидин очти банд,\nНукта бир-бирга айлади пайванд.\nБаски фош айлади дурафшонлиқ,\nҚўйди юз мизбонға ҳайронлиқ.\nШаҳ савол этти: «К-эй хужаста вужуд,\nТалъатинг ҳам отинг киби масъуд,\nЙўқки мен Ҳинд ичинда сойирмен.\nБалки олам аро мусофирмен.\nБу қадар донишу салоҳият,\nМунча жамъияту рафоҳият\nКи, санга тенгри айламиш мақрун\nКи, они тенгри айласун афзун.\nКишида кўрмадим жаҳон ичра,\nҚолмишам фикрати ниҳон ичра\nКи, не янглиғ санга бу бермиш даст.\nДеб, мени қўнма ғам аро пайваст»,\nДеди Масъуд: «К-эй юзунг фаррух,\nЧунки сўрдунг зарур эрур посух.\nМуни билгил атойи яздоний,\nЛек сўрсанг сабаб — эшит они.\nБизга шоҳидурур не янглиғ шоҳ,\nОлам аҳли бошиға зилли илоҳ\nКи, ҳаётини ҳақ мудом этсун,\nЗиллу жоҳини мустадом этсун.\nПодшоҳидурур ажаб одил,\nАдли олам эли аро шомил.\nЗулм торини ул сифат узмиш,\nАдл созини ул сифат тузмиш\nКим, анинг давлатидин аҳли замон,\nТопмамишлар бағайри амну амон.\nМулк аро чунки бўлди амният,\nЮзланур мулк элига жамъият.\nАндин-ўқдур ҳунар ҳисоби ҳам,\nФазл ила дониш иктисоби ҳам.\nБизга бу шоҳ давлатидин эрур,\nСояи жоҳу ҳашматидин эрур.\nБуки элдин манга зиёд ўлмиш,\nМанга бу навъ эътиқод ўлмиш\nКи, бўлурға бу навъ иш ҳодис.\nГўйиё икки ишдурур боис:\nБири — ҳақ шукрини адо қилмоқ,\nЯна — шаҳ жониға дуо қилмоқ.\nҚолди бу икки ишдин эл ғофил!\nКи, алардин не ком эрур ҳосил?\nМанки билдим, бу бўлди пеша манга,\nНафъи мундоқ етар ҳамеша манга».\nШаҳни бу сўзлар андоқ айлади шод\nКи, яқин эрди айлагай фарёд.\nУйла кўнглида меҳри ер тутти\nКи, яна хулқи меҳрин ўркутти.\nБўлди хушҳол ўлуб фасона сигол\nКи, фасоҳатдин этти халқни лол.\nКўрди Масъуд ул сифат меҳмон,\nФазлу дониш аро ваҳиди замон.\nИстади жон анга фидо қилмоқ,\nМақдами шукрини адо қилмоқ.\nҲар тараф тожирики кетмиш эди,\nБири ул кун магарки қайтмиш эди.\nКелтуруб эрди сондин ортуқ суд,\nТопта Масьуд андин ортуқ суд.\nГарчи ул судким, худо берди,\nОнчаким бир хирожи мулк эрди.\nКўнглин ул моя бирла хуш қилди,\nСудини шаҳға пешкаш қилди.\nШаҳ мусофир сўзини айлаб ед,\nНе ўзин ғамлиқ айлади, не-шод.\nМизбон ёна бўлди базморой,\nДеди: «Ўн ҳур ўлуб нишотафзой,\nРаҳбаларнинг эшигин очсунлар,\nГул халойиқ бошиға сочсунлар».\nГарчи ул вақт эрди фасли хазон,\nГул соча бошлади насими вазон.\nЯсабон гул бори абир сиришт.\nБазмни қилди гулистони биҳишт.\nҲар сори гулузори гулгунпўш,\nЖоми гулранг айлар эрди нўш.\nЮзи гул-гул бўлуб нишотангез,\nШохнинг хорхорин айлаб тез.\nҚилди Масъудбир тараф имо,\nБўлди бир гулузор жилванамо.\nКелтуруб жоме уйлаким хуршед,\nКўрмаган жом анинг киби Жамшед.\nТўлдуруб шоҳға аёқ тутти\nКим, қуёш янглиғ уйни ёрутти —\nДеди: «Улдур бу жомнинг ҳоли\nКи, чу бир тўлди — бўлмағай ҳоли.\nЎнг сори давр топса пайдарпай,\nБўлмағай кам киши ичардин май.\nСўл сори ёнса нечаким тўлғой,\nОз ичиб кўп, валек кам бўлғой.\nЯсоғонда гуруҳи ҳикмат қисм,\nБоғламишлар анга бу навъ тилисм».\nОзмойиш чу ихтиёр ўлди,\nБу сифат андин ошкор ўлди.\nШаҳни ул жом қилди бодапараст,\nИчмайин бода бўлди андин маст.\nОни ҳам чекти мизбони сахий,\nМеҳмон олида сахо кўр, ахий!\nШаҳ май андин ичар эди хушдил,\nАнга тегруки бўлди лояъқил.\nУл кун ўлди бу навъ ила оқшом,\nУйқудин топти табълар ором.\nСубҳ ринди чу қилди майли сабуҳ,\nРоҳи меҳр анга тоза айлади руҳ10.\nҚўптилар бодаи сабуҳкашон,\nБўлубон ул сабуҳ бирла хушон.\nЯна кундузга чекти ул мажлис,\nҚўймай ул мажлис элга ақл ила ҳис,\nЯна11 кундин такаллуф ўлди фузун,\nГулжабинлар тутуб майи гулгун.\nҚасри гулгунда гулфишонлиғ этиб,\nСокини базми гулнишонлиғ этиб.\nЯна Масъуд ишорати қилди,\nБорди улким ишоратин билди.\nБазм аро турфа созе келтурди,\nСоз ила дилнавозе келтурди.\nСози ул сарви гулжабиннинг «чанг»,\nГули устида бурқаи гулранг.\nДеди Масъуд: «Созини олсун,\nБурқаин олиб, ўлтуруб чолсун!»\nУлтуруб чунки бурқаъ очти ҳур,\nБўлди эл ақлу ҳушиднн маҳжур.\nЧанг ториға чун фиғон берди,\nКимки ўлтурмиш эрди — жон берди.\nБу худ ул навъ шаҳни қилди асир\nКи, чекар эрди чанги бирла нафир.\nМуни ҳам чекти шоҳ олиға тез,\nБўлубон лутф бирла узрангез.\nТуна кун тортқонча молу жиҳот,\nТортти меҳмон олиға бот.\nЎтти бу навъ ила бу кун доғи,\nУюди базм усруку соғи.\nЯна тонгла тузулди беозарм,\nМажлис ўлди ики кунгидин ҳам гарм.\nЯна май ичмак эрди, гул сочмоқ,\nЯна май чеҳраларда гул очмоқ.\nЗебу зийнат фузун бурундин кўп,\nАйшу ишрат бурунғи кундин кўп,\nЯна амр этти мизбони карим\nКи, биров қўпти ул сифатки насим.\nОлибон келди барқ рафтори,\nСайр аро барқдин намудори.\nГоми «Шабдез»12дин келиб афзун,\nРанги гулгуну оти ҳам «Гулгун»,\nБир париваш ҳаюни, дев нажод,\nБалки деву пари била ҳамзод,\nШаклидин ақлу ҳис бўлуб мабҳут,\nМай анга суву найшакар анга қут,\nЎн келиб ўзга отча гоми анинг,\nТуну кун юз йиғоч хироми анинг.\nАни кўргач хираддин ўлди бари,\nКиши андоқки, кўрса деву пари.\nАни ҳам чекти шоҳ олиға чуст,\nУйлаким неча туҳфа чекти нахуст,\nБорчадин шоҳ ўлуб эди мамнун,\nЛек мундин борисидин афзун.\nУл ики кунгича яна амвол,\nЧекти меҳмони олиға хушҳол.\nЯна шом ўлғач ўлдилар бори маст,\nМундоқ ўлғайким, бўлса бодапараст,\nЖунаи меҳр чун узор очти,\nҲиндуви шом аскари қочти13.\nШоҳ Жуна кўз очти хоболуд,\nМезбон толии киби масъуд.\nКелдию қилди суҳбатангизи,\nҚилғали гулга бодаомизи.\nШаҳ деди: «Эй рафиқи зебо чеҳр,\nКўнглумиз боғида кўп экан меҳр,\nМеҳмонлиқ ҳам ўлғай ушмунча\nКи, унут бўлмағай бу ўлгунча.\nСаъб эрур гарчи дарди ҳижронинг,\nАзм этарбиз гар ўлса фармонинг.\nГарчи келмак эрур иродат ила,\nЛек кетмак эрур ижозат ила».\nБулди ҳижрон ҳадиси чун мазкур,\nТушти Масъуд хотириға футур.\nДеди: «Эй раҳнаварди кор огоҳ!\nНе ҳадис эрдиким, дединг ногоҳ?\nСуҳбатинг бирла бор эдук хушҳол,\nБизга ҳажринг қилур мушавваш ҳол,\nХизматингда гар айладук тақсир,\nСен карам бирла топмоғил тағйир,\nШод эдук меҳрваш жамолингдин,\nМутаматтеъ чучук мақолингдин.\nНеча кун турсанг ўлғабиз масрур,\nЙўқса, тақсиримизни тут маъзур!»\nШоҳ анга узрлар басе қўлди,\nХайрбод айлабон равон бўлди.\nБўлди «Гулгун» уза жаҳонпаймо,\nУрса маҳмиз осмонпаймо.\nСўнгича ҳар не берганин Масъуд,\nЗабт этиб борчасини буду-набуд.\nЎзининг неча муътамадларидин\nКим, баруманд эди хирадларидин.\nУзатурға замони отланди,\nГун узатти висоқиға ёнди,\nШаҳ чу «Гулгун»нн қилди дашт хиром,\nТутти Деҳлида ул кун-ўқ ором.\nНеча кун чунки анда макс этти,\nНеки қолмиш эди кейин етти,\nИши Масъуд ишида ҳайронлиқ,\nКелтуруб ақлиға паришонлиқ.\nЁди бирла тўнин қилиб гулфом,\nИчибон ёди бирла гулгун жом.\nБиров эрди Тароз уза воли,\nҲиммати пасту мансаби олий.\nШаҳр анга Жунпур оти Жайпур,\nЗулм ила Ҳинд мулкида машҳур.\nҲам келиб эрди додхоҳ андин.\nБўлуб эрди неча гуноҳ андин.\nАйлади ҳукм шоҳи фаррухфол:\nҚим: «битийсунлар ушбу лаҳза мисол\nКи, вилоятда шоҳ ўлуб Масъуд,\nУл етушсун эшикка зудо-зуд».\nЛек бу номадин бурун бу хабар\nЕтибон айлади ани музтар.\nБилдиким борди салтанат қўлидин,\nСўрғуси шоҳ маъдалат йўлидин.\nИшлари шаҳға чун очилғусидур,\nНе сазовори бўлса қилғусидур.\nБор эди ноиби оти Маллу14,\nТабъида зулму кина сори ғулу.\nЧун бу янглиғ иш ўлмоғин билди,\nЗорлаб они мушоварат қилди:\nКим: «не бўлғай бу қиссаға чора?»\nДеди золимваше ситамкора:\nКи, «бу ишким, санга эрур ҳодис,\nАнга Масъуд ўлубтурур боис.\nШаҳға бормиш бу навъ овоза,\nКи анинг базлиға йўқ андоза.\nҲам демакдин зиёда яхшилиғи,\nЯхшироқ олам аҳлидин қилиғи.\nАни сендин чу англамиш фойиқ,\nАнга кўрмиш сенинг ишинг лойиқ,\nУл қачон бўлса бу ародин гум,\nСангадур ёр чарх ила анжум.\nФавтидин шоҳ изтирор топар,\nМамлакат ҳам санга қарор топар».\nДеди Жайпур: «Гар будур чора,\nАни не навъ этарбиз овора?»\nДеди Маллу: «Бурун ани ёр эт,\nТаври меҳру муҳаббат изҳор эт.\nЧорлабон ўз уюнгга суҳбат туз,\nОнинг уйига майл ҳам кўргуз.\nЧун бўлур бу мусодақат мавжуд,\nМен қилай ҳар некнм эрур мақсуд».\nБўлди Жайпур кўнгли беҳад шод,\nСолди Масъуд бирла тарҳи вадод,\nБерибон юз фусун била бози,\nБўлди онинг рафиқу ҳамрози.\nЧорлабу бориб унига бехост,\nҲар кун айлаб бириси суҳбат рост.\nАнга ўзини ёр деб жони,\nЎзидин эмин айлади они.\nТоки Масъуд уйи аро Жайпур,\nБир кун ўлди қадаҳ била масрур.\nШомға тегру айлади ани маст,\nЎзи доғи анга бўлуб ҳамдаст,\nТунд май чунки зойил этти хирад,\nГулшан ичра йиқилдилар бехуд,\nБўлди Масъуд эли дағи ғофил,\nКўпи бор эрди, балки лояъқил.\nИстар эрди бу ҳолни дастур,\nБор эди бир камин аро мастур.\nЧиқти бир неча девҳуш бирла,\nКинакаш, балки хиракаш бирла.\nТоптилар мизбонни боғ аро чуст,\nБоғладилар илик, аёғини руст.\nКўтариб бири бўйниға они.\nҚилдилар йўлға азми пинҳони.\nУйиға борди ул қаронғу кеча\nКим, қаро кўрди уйлаким бу кеча?\nТийра чоҳ ичра солди тутқунни,\nТенгри бир айлаган туну кунни\nМунда чоҳ ичра беҳуду мазлум,\nҚавму ханли ишини қил маълум!\nЧунки тун қузғуни ҳаво қилди,\nТонг қуши навҳа ибтидо қилди.\nКўз очиб уйқудин анинг хайли,\nҚилдилар барча хизмати майли.\nБўлдилар ҳозир уйлаким маъҳуд,\nЧунки Масъуд ғойиб эрди не суд?\nБарча ғамнок ўлуб, қилиб ёқа чок,\nЛек Жайпур барчадин ғамнок.\nДам-бадам изтириб анга ортиб,\nҚавму хайли била фиғон тортиб.\nКўз неча кун ғамида ёпмадилар,\nТиладилар, валек топмадилар.\nЁлқибон оқибат бу суратдин.\nМотамин туттилар заруратдин.\nТушти элга қилиб борин ожиз,\nМотамиким, туганмагай ҳаргиз.\nҚилди волийи хориж андеша,\nНеча кун ғам ебон азо пеша.\nҚавму хайли чу бердилар кўп панд,\nБўлди Масъуд ҳажриға хурсанд.\nЕтти ошин бериб такаллуф ила,\nУйига борди кўп таассуф ила.\nЧунки ул кеча ғадр этиб Маллу,\nЭл ичин қилди дард ила мамлу.\nМеҳр чун шарқ чоҳидин чиқти.\nЕр туби хобгоҳидин чиқти.\nОчти Масъуд кўз малолат аро,\nКўрди ўзни ғариб ҳолат аро.\nАёғи илги боғланиб маҳкам,\nКўзига тийра жумлаи олам.\nЖисмининг нисфи болчиғу су аро,\nЁрими қийрдек қоронғу аро.\nДеди: «Ёрабки, бу не ҳол эркин?\nТушму эркин ва ё хаёл эркин?»\nНечаким айлади гумону қиёс,\nҲолатин айлай олмади иҳсос.\nОчти мундоқда чоҳ бошини бирав,\nЧоҳ аро тушти шамъдин партав.\nАни ул чоҳдин азоб била,\nБоғлабон чектилар таноб била.\nСолдилар ун ичинда зору асир,\nКўрди ногаҳки тунд кирди вазир,\nОгзиға ҳар не келганин сўкти,\nБир киши бир қучоқ йиғоч тўкти.\nҲукм қилдики: очингиз расанин.\nЯланғочланг, азоб этарга танин.\nДедиким, чекти они икки киши,\nЙиғоч урмоқ яна икининг иши.\nНечаким зорлиғ била Масъуд\nДедиким: «Айтингиз, недур мақсуд?\nҒараз ар мол эрур эмас ул кам,\nЖон эса йўқ турур музояқа ҳам».\nКилмади истимоъ золими хас:\n«Йиғоч урмоқни,— деди,— қилманг бас».\nБарги гулдеқ танин топиб яланғоч,\nИкки золим урарлар эрди йиғоч.\nНеча фарёд этибки, урди печ,\nКиши фарёдиға етишмади ҳеч.\nТоким икки йиғоч ушолди дуруст,\nБўлди икки йиғоч урғучи суст.\nДеди золимки: «Бас қилинг, урманг,\nБукун они таёқлаб ўлтурманг.\nҚатл қилмасмен изтироб айлаб,\nУлтурурмен, вале азоб айлаб».\nҚўпти бошу аёғидин икки дун.\nБўлди ул феълидин хижил гардун\nҚўпуб ўлтурди нотавон Масъуд,\nДеди тортиб фиғони дардолуд\nКи: «Гуноҳим недур, мусулмонлар!\nҚилмади буйла зулм ёронлар!\nЗулму бедод расмидин қайтинг,\nГунаҳи айлаган эсам айтинг.\nОдами жойизул-хато бўлмиш,\nБу хато борчаға раво бўлмиш.\nЎткарай ҳар не таржумон десангиз,\nМолдинким десунки, жон десангиз».\nНеча бу навъ зоҳир этти наво,\nҚилмади дуни сангдил парво.\nДедиким: «Қўймангиз ани сўзга,\nДемасун бу фасоналар ўзга».\nБоғлатиб солди чоҳнинг таҳиға,\nЯна ер тутти Юсуф ўз чаҳиға15.\nНеча кун бу эди иш.и онинг,\nМанъини қилмайин киши онинг.\nБорди Масъуд ҳоли сомондин\nТўкубон ашк, илик юди жондин.\nДер эди: «Тиғи кин сурунг охир,\nМени раҳм айлаб, ўлтурунг охир».\nБас жафодин чу зулмгар тўйди,\nТонгла ўлтургали кўнгул қўйди.\nЧоҳ бошида қўйди бир кишини,\nАйлабон уҳда ўлтурур ишини.\nБорди Жайпур олиға шодон\nҚи: «бузуқ кўнглунг бўлди ободон.\nДушманинг бу сифат эрур мақҳур,\nОлди ўлтургали ани дастур».\nКелдию уйда тузди базми нишот.\nБода ичмакда айлади ифрот.\nБир қизи бор эди анинг гулрух,\nТалхгуфтор, бал шакар посух.\nҲусн бирла жаҳон элида ғани,\nВасфдин балки ҳусни мустағни.\nИшқ умре солиб димоғиға дуд,\nУтининг боиси эди Масъуд.\nҲусни васфини чун эшитмиш эди,\nҲам йироқтин назора этмиш эди.\nКишига айта олмайин они,\nКуяр эрди валек пинҳони.\nИшқдин чун бор эрди кўнглида банд,\nБандини кўрса эрди ҳожатманд.\nМеҳнати айлабон сироят анга,\nАйлар эрди басе риоят анга.\nУйда-ўқ айламиш эди маълум\nКи, эрур банд ичинда бир мазлум.\nВаҳмдин маҳваши хумоюнфол,\nАни сўрмоққа топмас эрди мажол.\nБу кечаким, отосин англади маст,\nҚавму хайлин май этти ер била паст.\nЧаҳ нигаҳбони эрди лояъқил,\nМастлиқ уйқусида фориғ дил.\nОчибон чоҳ бошини маҳваш,\nЧорлади меҳр бирла: «К-эй ғамкаш!\nҚайси мазлумсен, не отинг бор?\nБу замон мавт, ё ҳаётинг бор?»\nЧу эшитти анинг унин мажруҳ,\nЖисмиға майл қилди кетган руҳ,\nНола айлаб деди: «Отим Масъуд,\nЖонима юз туман бало мавжуд.\nСен-де, одам ва ё фариштамусен?\nРаҳмати ҳақ била сариштамусен\nКи, унунгдин танимға жон келди,\nЖисмима муждаи равон келди.\nҚила олсанг ишимга фикри қил!\nЙўқса, бору мени ўлук билгил!»\nЧун эшитти отин бути чолок,\nИшқдин тушти кўнглига топок.\nҚон басе ҳажридин ютуб эрди,\nНеча кун мотамин тутуб эрди.\nҒойиб ўлмоғлиғи бўлуб эди чин,\nЎлгани, лекин эрмас эрди яқин.\nОтасин ҳам билур эди гулрўй\nКим, эрур дев феълу вожун хўй.\nНозанин кўнгли ичра тушти гумон,\nДеди: «Ёрабки, бўлмағай бу ҳамон!»\nЧунки сўрмоққа айлади тадқиқ,\nБилди Масъуд эрканин таҳқиқ.\nДеди: «Эй жисминга фидо жоним!\nЖонинга садқа жисми пазмоним!\nСени кўргунча мундоқ ўлсам не?\nХаста жонинг фидоси бўлсам не?\nҚўрдиким, бу фасонадин йўқ суд,\nҲилғали чора қўпти ғам фарсуд.\nИкки маҳрам каниз эдилар анга,\nЖони янглиғ азиз эдилар анга\nКим, анга улдам эрдилар ҳамраҳ.\nНозанин ишқи ўтидин огаҳ.\nАйлабон улча саъй имкони,\nЧектилар чоҳ қаъридин они.\nЧиқти бир колбадки, жон йўқ анга,\nТан аро руҳдин нишон йўқ анга.\nОёқ-илгини ештилар филҳол,\nРуҳсиз жисмдин эди тимсол.\nРамидин шўх ўларға ёвушти,\nЗор йиғлаб аёғиға тушти.\nКўрди ҳолин сўрар маҳал эрмас,\nАнда турмоқ натижаи бермас.\nУл икавга кўтартибон они,\nАндоқ эвга киюрди пинҳони\nКим, неча турса нотавон анда,\nХеч ким қилмағай гумон анда.\nКат юзида тўшак солиб неча қот,\nАнда ётқузди зору хастани бот.\nГоҳ шарбат, гаҳи таом бериб,\nЮзидин ўз кўзига ком бериб,\nХизматин айлабон шафиқона,\nБор эди теграсида парвона.\nУл кечаким, ани чиқорди ул ой,\nСулҳ бўлғон вазири хориж рой,16\nБўлди Масъуд қатлиға жозим,\nҚўптию бўлди чаҳ сори озим.\nКўрди: зиндону чоҳ боши очуқ.\nПосбон масти хобу банди йўқ.\nПосбонни ҳам улдам этти ҳалок,\nБўлди ўз жони ваҳмидин ғамнок.\nЧопибон борди воли олиға чуст,\nВоқеъ ўлғонни шарҳ қилди дуруст:\nИккиси қолдилар ажаб ғам аро,\nЎзлари ҳолатиға мотам аро.\nОқибат ул ики ситамкора,\nИшга бу навъ топтилар чора\nКи, бурун шаҳр аро қилиб таъжил,\nТопсалар, айлагайлар они қатил.\nШаҳр аро эрди нотавон ноёб,\nҚилдилар тоғу дашт сори шитоб.\nЎн кун истаб фузунроқ имкондин,\nТопмадилар нишонаи ондин.\nАнгача шўх меҳрибонлиғидин\nЧиқти Масъуд нотавонлиғидин.\nКенгашиб, рой анга топти қарор\nКим, аён бўлғай иккисига фирор.\nШўх икки от қилиб эди тайёр,\nПўяда мисли кавкаби сайёр.\nҚайтғоч волию вазиру сипоҳ,\nЙўлда чун ҳеч қолмади икроҳ.\nҚочибон йўлға тушти икки рафиқ\nКим, демишлар: «рафиқу сумма тариқ»17\nБу кеча қочтилар ики ҳамроҳ,\nТонгласи халқ бўлдилар огоҳ.\nҚавдилар борча саъй этиб жони,\nЖаҳднинг улча бўлғай имкони.\nТо кўрунди алар қаролари ҳам,\nҚолмади бир йиғоч аролари ҳам.\nИкки бечора жонида эди тоб,\nЧора қилди мусаббибул-асбоб18\nКим, кўрунди илайларида тенгиз,\nФурзада бир кема, вале юксиз,\nЕтгач-ўқ музд айлабон таъйин,\nБўлдилар кема ичра баҳрнишин.\nСурдилар кемани шитоб била,\nЕтти қавғунлар изтироб била.\nКўрубон уйла меҳнати жовид,\nУл иков ёнди жонидин навмид.\nЮрубон қўйдилар қироқ сори юз.\nБу икав сувда ўн кеча-кундуз\nКемадин чиқтилар иков хушҳол,\nМиндилар отқа айлаб истиъжол.\nШаҳрким, туттилар анинг сори йўл,\nПойтахт эрмиш иттифоқий ул.\nЙўл юруб кеча субҳ чоғиғача,\nЕттилар шаҳрнинг қироғиғача.\nЙўлда бир эски қалъа томи эди,\nПанаҳида неча ҳароми эди.\nАнда етгач аларға сурдилар,\nҲар бирин ўн киши тушурдилар,\nОлибон оту тўнларини тамом,\nҚилдилар жилвагаҳлариға хиром.\nИкки урён ичида қайғу эди,\nШукр эрдики, тонг қаронғу эди.\nУшбу ҳолатда еттилар хайле,\nҚилди Масъуд алар сори майле.\nЧун ўз аҳволидин хабар қилди,\nДарди ул хайлға асар қилди.\nБир-ики эски кийгулук ташлаб,\nЁндилар, шаҳр сори йўл бошлаб19.\nСатри аврат қилиб ики ҳамдард,\nКирдилар бир бузуқға ғампарвард.\nЁруғоч тонг сипеҳр жомидек,\nҚочти тун ҳиндуси ҳаромидек.\nУл бузуғ ичра эрдилар бу ҳол\nАнгачаким, қуёшға бўлди завол.\nОчлиғ заъфи бўлди чун ғолиб,\nНафс бўлдн ғизо сори толиб.\nШўхда чун йўқ эрди тобу тавон,\nБўлди Масъуд шаҳр сори равон\nКим, анга етса ҳар нечук рўзи,\nОни қут айлагай дилафрўзи.\nҚўйди бозор ичига чунки қадам,\nШоҳ базми учун биров ул дам.\nТослар соз этиб эди мақбул,\nНечада умна, нечада танбул20.\nДер эди: «Ҳар бирига икки дирам,\nМузд эрур ҳар кишики қўйса қадам».\nЧунки Масъуд эшитти ул сўзни,\nТоскаш айлади равон ўзни.\nУл жамоат аро урар эди гом,\nЙўл йироғу аларға йўқ ором.\nЗаъфлиқ жисми тоби чун кетти,\nШоҳнинг чорбоғиға етти.\nЖуна гулшан аро ичар эди май,\nБазмида лаҳни уду нолаи най.\nЧунки Масъуд ишин эшитмиш эди,\nҒамидин ақлу ҳуши итмиш эди.\nЁдидин беқарор йиғлар эди,\nМай ичиб зор-зор йиғлар эди.\nБоғ аро чунки кирди ул маҳзун,\nАхтачи илгида эди «Гулгун».\nЧун назар қилди дашт паймоға,\nКўзи ул лаҳза тушти тамғоға.\nАнгладиким, эрур ҳамул маркаб,\nСолди ҳайрат ҳазин ичига тааб.\nДеди: «Ул меҳмон буён сурмиш,\nШоҳ олиға туҳфа келтурмиш».\nЮругач илгари аёғи анинг,\nТопти гулчеҳр унин қулоғи анинг\nКим, чекар эрди соз ила нағмот,\nЛаҳнида борча ошно абъёт.\nТаниға печу тоб тушти яна,\nКўнглига изтироб тушти яна.\nМунда доғи ичига тушти гумон\nКи, санамни сотиб экин меҳмон.\nҚўйди чун шаҳ бисотиға гомин,\nКўрака ичра кўрди ўз жомин.\nЖоми майдек ичига қон тушти,\nКўзларидин оқарға ёвушти.\nМунда ҳам они дард этиб беҳол,\nҲам ўшул икки янглиғ этти хаёл.\nКўнглига заъф бўлди муставли,\nДеди: «Ераб, не қилғаним авли?»\nШаҳ сори кўзи тушмак эрди хамон,\nТонидиким эрур ҳамон меҳмон.\nЎзи берган киби тўни гулранг,\nЯна гулранг тож ила авранг.\nБера олмади ўзи бирла қарор,\nУл замон қилғали ўзин изҳор.\nКи: «агар зоҳир айласам ўзни,\nМуздума тикмиш ўлғамен кўзни».\nЗоҳир ўлмоқтин ушбу бўлди ғараз\nКи, керак ҳар не қилғаниға эваз\nТосни олдилар чу бошидин,\nКўзлари бўлди ғарқ ёшидин.\nТошқори чиқти бормоғин тишлаб,\nМумкин эрмас ғариб иш ишлаб.\nИстади боғдин чиқарни юруб,\nҲиммати гомин осмонға уруб.\nНеча ходимки, шаҳға қойтмиш эди,\nМеҳмони била узатмиш эди.\nШаҳ эшигида эрдилар бори,\nКўзлари тушти чун анинг сори.\nТонидилар бориси маҳдумин,\nУл дағи кўрди хайли маҳкумин.\nБорча беихтиёр ўкурдилар,\nҚўпуб онинг сори югурдилар.\nСар-басар бўлдилар аёғиға паст,\nАйлаб ўзни ғирев ила ҳамдаст.\nУл дағи чун алар ишига боқиб,\nАшки беихтиёр кўздин оқиб.\nТошқори чун бу шўру шар бўлди,\nИчкари шаҳға ҳам хабар бўлди.\nВоқиф ўлди сўруб шитоб била,\nЮгуруб чиқти изтироб била,\nКўрубон ёрин уйла ҳолат аро,\nБўлди ёруғ жаҳон кўзига қаро.\nҚучубон бўйнини, тўкар эди ёш,\nУл қўяр эрди шоҳ аёғиға бош.\nУл тарафдин канизаки чиний,\nҚон тўлуб дийдаи жаҳонбини,\nГул рухсори ғарқа қон ёшиға,\nЭврулур эрди мунъими бошиға.\nТопқач ул изтироб ўти таскин,\nШаҳ неча кимса айлади таъйин\nКим: «исиғ сувға элтингиз они»,\nУл куюб ҳамраҳи учун жони.\nҲолидин шаммаи баён этти\nКим, анга чархдин нелар етти.\nШоҳ чун билди андоқ афсона,\nҚилди таъйин заифалар ёна.\nКийгулук ҳуллалар бори гулранг,\nМаҳди гулгун ила қилиб оҳанг.\nПари гулчеҳру неча хожасаро,\nТоптилар они ул хароба аро.\nКийдуруб бўй-бошиға ҳуллаи ол,\nМаҳд ичинда киюрдилар филҳол.\nМаҳдни боғ аро тушурдилар,\nАни бир қаср аро киюрдилар.\nАнда гулчеҳр бирла неча каниз\nАсрабон они шоҳвор азиз.\nБу тарафдин исиқ суға Масъуд\nКирибон чиҳти уйлаким маъҳуд.\nБорча гулгун либос эди тайёр,\nШаҳға ул айлаган киби изҳор.\nЧунки кийди либоси шоҳона.\nИстади они шоҳи фарзона.\nЯна қучтию ўғлидек кўрди,\nНеки бошиға ўтганин сўрди.\nҚилди Масъуд саргузаштини фош,\nУл дер эрдию шаҳ тўкар эди ёш.\nҚилди ўзга рафиқу соҳиб ани,\nТуну кун ҳамдаму мусоҳиб ани.\nБерибон кўп хизоналар била нақд,\nАнга гулрухни доғи боғлади ақд.\nАнинг ўлди Тароз ва Дарбаст,\nНеча кишвар доғи анга пайваст.\nҚасри гулранг аро бўлуб гулпош,\nМайи гулфом бирла эрди маош.\nБуйла ҳолатда ҳукм топди судур\nКим, топиб қатл Маллуву Жайпур.\nБўлди ер қонлари била гулфом,\nКўрки, гул фаслидур не хуш айём.\nДўстлар ғарқ гул аро то фарқ,\nЯна душман бу навъ гул аро ғарқ21.\nХушдурур боғи коинот гули,\nБарчадин яхшироқ ҳаёт гули»22.\nСурди чун ровий ул дақиқ мақол,\nАнга ҳам бўлди шаҳ муфаттиши ҳол.\nУл ҳам эрди Тароз кишваридин,\nБалки Масъуд наслу гавҳаридин.\nЎзига қилди ҳамдаму ҳамроз,\nЯхшироқ буки, нақду мулки Тароз.\nСолди тутқоч бу навъ амр вужуд,\nКўзига уйқу толии масъуд.\nAndalus 12 Mart 2011, 14:49:42\nЧаҳоршанба куни Баҳромнинг мовий кисват била гунбади нилуфарийға майл қилиб, хуршеди осмоний либос била жоми фирузагун аро кабудон майидек бода солиб нўш қилғони ва нўшо-нўш унин тоқи нилуфаридин ошурғони\nЧоршанбаки тоқи нилуфарий\nҚилди тун корвонини сафарий.\nМеҳр ўз зарҳалин аён қилди,\nШамт устига шустмон қилди.\nКўк фазосиға меҳр қилди сафар\nБўлубон рўбарўй нилуфар1.\nНилуфаргун либос бирлан шоҳ,\nҚасри нилуфар этти манзилгоҳ.\nИлгига олди жоми фируза,\nЛаъл май андин этти дарюза.\nНнлуфардек либослар била ой\nБўлди хуршеддек жаҳонорой.\nУйлаким, кўз ёрутқали жовид,\nЧиқти кўк атласин кийиб хуршед2.\nИчти Баҳром жоми нилуфарий\nТавнадеким ёсолғай ул сипарий.\nАнга тегруки гунбази гардун\nАйлади ложувардини шабгун3.\nЮз садаф зоҳир этти нили сипеҳр,\nБотти ул Нил ичида заврақи меҳр4.\nШаҳ қилиб тарк базми оройиш,\nУйқудин толиб ўлди осойиш.\nҚилдилар жамъ мажлис асбобин,\nИстабоч шоҳнинг шакар хобин.\nПардаға кирди шўхи жилванамо,\nУйлаким шом бўлса, меҳри само.\nХизмат аҳли яна қилиб новард,\nТопибои раҳнаварди оламгард.\nКелтуруб рост, уйлаким ҳар шом,\nБердилар парда кейнида ором,\nПардадин буйла зоҳир ўлди нидо\nКим: «мусофир фасона қилсун адо».\nБуйла бунёд этиб дуо ровий\nДеди: «Бу етти пардаи мовий\nҚаср жоҳингға пардаи айвон,\nБоргоҳингға балки шодирвон.\nМеҳр — тожинг уза гуҳар янглиғ,\nЧарх — боғингда нилуфар янглиғ».\nБешинчи иқлим йўлидин келган мусофирнинг достоноролиғи\nЧун анга бу дуоси еттиким\nОхир ўлғоч равон эттиким:5\n«Бор экандур Аданда6 жавр фане,\nЖавр қилмоқ фанида сафшикане.\nБори манзил бўлуб савоҳил анга,\nСоҳили баҳр ўлуб манозил анга.\nҲам тануманду ҳам шужоу далер,\nУл сифатким жазира ичракй шер.\nАхзи моли ҳаром коми ўлуб,\nБуйла ком истабон ҳароми ўлуб.\nШавкатидин не ёр анга, не рафиқ,\nЯлғузун айлар эрди қатъи тариқ.\nКорвони агар ўну гар юз,\nБорчасиға ҳариф эди ёлғуз.\nЙўқ савоҳил ичинда раҳзан ул,\nБаҳр аро ҳам анга келиб фан ул.\nБир неча заврақ асрабон тайёр,\nЯнги ой заврақи киби сайёр.\nҚайси заврақким, ул ясаб они\nАсрабон ўзга ерда пинҳони.\nНеча раҳзан анга мулозим этиб,\nҲифзини борчасиға лозим этиб.\nҚайдаким заврақи топиб таскин,\nАнда бир дийдабон қилиб таъйин\nКим, жазоирдаким тутуб беша,\nУл кишига бу иш бўлуб пеша\nКим, чиқиб бир бийик шажар узра\nКўз солиб баҳри мавжвар узра.\nКўзига кема учраса ногаҳ,\nАни филҳол этар эди огаҳ.\nУл миниб заврақи сабук сайре,\nУйлаким сувда сайр этар тайре,\nКема аҳлиға ҳай дегунча етиб,\nБорчаға ҳар не кўнгли истар этиб.\nТалабон молу айлаб элни ҳалок,\nЁнибон коми дил била бебок.\nБаҳр аро офати нечукки наҳанг,\nБеша ичра нечуқки шеру паланг.\nСув юзинда сабо киби обир,\nОтини халқ айтибон Жобир7.\nДашту дарёда лек аҳли убур\n«Жобири роҳзан» қилиб машҳур.\nБор эди бир жазира маъман анга,\nХалқ молин йиғорға махзан анга.\nБир йиғочқа яқин жазираға давр,\nДаврида сувға топмайин киши ғавр.\nДаврасида кўрунмайин кўзга,\nОнчаким кўз тушар судин ўзга.\nИчида беадад шажар бутубон,\nСабза ўрниға нилуфар бутубон.\nЧашмаи эрди хушгувор анда,\nЗаҳр аро нўш ошкор анда.\nУл су бирла ясаб эди боғе,\nБоғ ичинда иморати доғи.\nАнда даҳлезу гунбазу айвон,\nСуйи андоқки чашмаи ҳайвон.\nГўйиё андағи жазоир аро,\nШаҳри эрмиш оти «Биҳиштсаро».\nАнда шоҳи сахию донишвар,\nҚабзаи ҳукми ичра ул кишвар.\nОти Навдар ва лек ўзи нодир,\nТабъи ҳар нодир иш аро қодир.\nБор эмиш гўйиё анга бир қиз,\nОдами уйла кўрмаган ҳаргиз.\nҚадиким нахли сарфароз келиб,\nҲусн боғида сарвиноз келиб.\nЗулфидин сунбул айлабон юз печ,\nОғзидин ғунча ойтмай сўз ҳеч.\nОрази машъали жаҳонафрўз,\nПартави шуъласи келиб жонсўз.\nСочи айлаб команд бўлмоқ фан,\nМеҳр бўйниға тортар эрди расан.\nЮзига меҳр бандау оти Меҳр8,\nУйрулуб меҳридек бошиға сипеҳр.\nБаҳрға ноз илачу кўз солибон,\nДема кўлок, баҳр қўзғолибон.\nБу сифат меҳри оламафрузе,\nМеҳр йўқ, шуълаи жаҳон сўзе\nБир кун истаб тенгиз тафарружини,\nЕл хиромию сув тамаввужини.\nҚирибон заврақ ичра сойир ўлуб,\nУл жазоир тўшида зойир ўлуб.\nУйла баҳри фалак мисол ичра,\nҚавкаби ер тутуб ҳилол ичра.\nНогаҳон эсти номувофиқ ел,\nВоқиф ўлгунча кемалардаги эл.\nКемаларни тенгиз аро сурди,\nШиддатин лаҳза-лаҳза ошурди.\nТоки тунд ўлди баҳр аро кўлок,\nДеди маллоҳ айлабон яқо чок\nКим: «иноят йўқ эрса яздондин\nЭл керактур юмоқ илик жондин».\nТо бу янглиғ неча кеча-кундуз\nЕл сурар эрди кемаларни туз.\nТопқуча ел суубати ором,\nКемага онча бўлмиш эрди хиром\nКи, кишиким қўюб эди Жобир,\nДийдабонлиққа ҳар сори нозир.\nСувда чун кемага назар қилди.\nКўрганидин анга хабар қилди.\nКирди завраққа Жобири хунрез,\nЕл киби қўйди юз алар сори тез.\nЕтгач-ўқ бўлди разму кин пардоз,\nҚилдилар кин алар доғи оғоз.\nҲар ўқиким алар сори отти,\nҚонларин баҳр сувиға қотти.\nҚилдилар, чун кўп айлади бедод,\nҚолғони зинҳор ила фарёд.\nОлиға солибон борин сурди,\nТоким ўз масканиға етқурди.\nКемаларни қироқға боғлаб руст,\nХалқу амволини чиқорди дуруст.\nШўхдин чун эмас эди огоҳ,\nКўзи тушти анинг сори ногоҳ.\nЙиқилиб зойил ўлди андин ҳуш,\nБир дам эрди ўлук киби хомуш.\nҲуши киргач яна назар этти,\nКўргач-ўқ ҳолидин яна кетти.\nНеча қатла чу бўлди мундоқ ҳол,\nБилдиким, йўқ анга боқарға мажол.\nАмр қилдики, моҳи Зуҳражабин,\nКирди боғ ичра бўлди қасрнишин.\nҚошиға қўйди бир-ики гулхад,\nСарви гулрухға ҳамдаму ҳамқад\nЎзга неким бор эрди яхши-ёмон,\nБерибон жонидин бориға амон.\nҚилди бир кема борчаға таъйин,\nУл кема ичра туттилар таскин.\nДеди: «Ўз мулкунгузга азм этингиз,\nЖон кераклик эса равон кетингиз!»\nВаҳм этиб ул гулруҳ бу сўздин,\nБаҳр аро иттилар равон кўздин.\nМоҳваш қолди ул жазира аро,\nМеҳри иқболи шоми тийра аро.\nЖобир онинг хаёлидин хушҳол,\nҚўнглига келмайин умиди висол.\nМеҳр кўзига шамдек айём,\nМеҳрдек кўнгли ўртаниб то шом.\nГўйиё ҳам жазирада бир шаҳр,\nЎзи фирдавсу салсабил анга наҳр.\nБор эмиш равзадек ҳавоси анииг,\nЧархи мину киби фазоси анинг.\nАнда бир шоҳ ҳокиму волий,\nМулки маъмуру ҳиммати олий.\nОти Нуъмону мулки оти Яман,\nАдлидин мулки гулистону чаман.\nАнга бир уйла нозанин фарзанд\nКим, башар ичра йўқ анга монанд.\nЮзидин барги гул хижил эрди,\nҚаддидин сарв мунфаил эрди.\nБорча фазлу ҳунарда йўқ мисли,\nКўзгуга боқса ўзи-ўқ мисли.\nҲунар авжи сори келиб анга майл,\nЮзи андоқки меҳр, оти Суҳайл9.\nМеҳр зулфиға кўнгли боғлиғ эди,\nБу анга гўйиё атоғлиғ эди.\nУйлаким Меҳрнинг хароби Суҳайл,\nМеҳрға ҳам Суҳайл сори майл.\nМайлни қўйки, волау зор ул,\nЖон бериб васлиға харидор ул.\nБуйлаким ҳажр қўйди бағриға доғ,\nМанзил ўлмиш эди анга ул боғ.\nБор эди анда уна-гуна шажар,\nГул йўқ эрди, бағайри нилуфар.\nНилуфарвор сўгвор эрди,\nНилуфар10 ичра ашкбор эрди.\nАшкидин гўйиё берур эди сув,\nОҳ ўтидин қурурғайиб қайғу.\nЙўқки ҳижрон ғамида зору залил,\nНилуфар ичра оқизиб эди Нил.\nТопибон ашки нилуфарда мамар,\nЙўқ, ажаб баҳр ичинда нилуфар.\nКўнгли гар нилуфарға роғиб эди,\nМеҳр ила нилуфар муносиб эди,\nНилуфар сори кўп қилиб оҳанг,\nҚиймакин ҳам қилиб эди ул ранг.\nНилуфаргун либос бирла санам\nТутубон ёр ҳажрида мотам.\nМотамин зоҳир айламакка мафар,\nРанг аро сўгвор нилуфар.\nМеҳрни чарх этиб асири фироқ,\nАйлар эрди Суҳайл отоси яроқ.\nАқд базмини қилғали обод,\nГўйиё бу маҳал эди миод.\nЮклабон неча жунг аро амвол,\nАнда мавжуд ҳар не қилса хаёл.\nЕр тутуб бир ҳилол ичинда Суҳайл,\nМеҳр ақдиға айламиш эди майл.\nЙўл қироқдин магар йироқ эрди,\nБаҳрдин борса яхшироқ эрди.\nБу жиҳатдин мурод сори мурур,\nБаҳрдин иттифоқ тушти зарур.\nАндаким, Меҳр кемасин кўлок\nСурди баҳр ичра ўйлаким хошок.\nГўйиёким эсиб ҳамул ел тез,\nСолди бу элга доғи русто-хез.\nСувға сурди Суҳайл кемасини,\nОйириб борча хайлу ниймасини.\nБерибон кемасига муҳлиқ мавж,\nБир замони ҳазизу гоҳи авж.\nТо кема бўлди ул сори обир\nКим, қўюб эрди дийдабон Жобир.\nДийдабон ул тараф боқиб ногоҳ,\nЯна Жобирни айлади огоҳ.\nУл кириб заврақиға айлади азм,\nБўлуб ул кема аҳли қатлиға жазм.\nЧун етиб қилди эл ҳалокига майл\nРазму кин ичра чобук эрди Суҳайл.\nҚила бошлаб анинг била пархош,\nИшлари кема ичра бўлди савош.\nЖобир ар зарб урар эди беҳад,\nБорча зарбин Суҳайл этар эди рад\nҚилса ул доғи зарб изҳори,\nМунга ҳам тушмас эрди ул кори.\nИккиси чунки эрдилар чолок,\nБир-биридин аларға йўқ эди бок.\nКўрди Жобирки, қойим ўлди иши,\nОлида номулойим ўлди иши.\nҒолиб ўлмоқ аро бўлуб ожиз,\nЎзин ул навъи кўрмайин ҳаргиз.\nИлгига ҳийла шевасин олди,\nЯланғочлаб ўзин суға солди.\nХасмнинг кемаси тубига кириб,\nТиғ ила кеманинг тубини ёриб.\nТахтани уйла ков-ков этти\nКи, сув йўлин нечукки нов этти.\nКемасин чунки нов кўрди Суҳайл,\nТубидин сув юқори этган майл\nДафъиға неча ҳийлагар бўлди,\nҚилмади суду кема сув тўлди.\nУл су тўлдию баҳр эрди амиқ,\nКемаю кема аҳли бўлди ғариқ.\nҚўлни шаҳзода жонидин юди пок,\nҚўйди кўнглин суда бўлурға ҳалок.\nҚилди Жобир анинг сори оҳанг,\nУл сифатким, болиғ ютарға наҳанг.\nБошиға етти айламакка қатил,\nЎлар элга нечукки Азроил.\nҚўлиға чун анинг қўлин олди,\nЎзининг заврақи аро солди.\nЧиқти доғи ешиб камандини чуст,\nБоғлаб онинг илик-аёғини руст.\nБўлди ёнмоқ ишига омода,\nКелди ногаҳ ўзига шаҳзода.\nКўрди ўзни ғариб — банд ичра,\nҲалқа-ҳалқа хами каманд ичра\nАдув илгида қатра сувдек тиғ,\nЕди ўз нотавонлиғига дареғ.\nДеди Жобирки: «Эй қўлумда асир,\nРазму кўшишда қилмадинг тақсир.\nМен бу заврақни сувға то сурдум,\nМинг сенингдекни сувда ўлтурдум.\nБирида сенча кўрмадим журъат,\nЖуръатинг бўлди махласингға жиҳат\nКим, тенгиз ичра бошинга еттим,\nУларингдин сени халос эттим.\nҚатлинга гарчи табъ роғиб эмас,\nЛек қўймоқ дағи муносиб эмас\nКим, агар банддин халос ўлғунг,\nБир шаҳи комронға хос ўлғунг.\nБўлмоқ ўлмас халос домингдин,\nБўлмоғум эмин интиқомингдин.\nИш ҳисобин шумора қилғунгдур,\nҚатлу кинимға чора қилғунгдур.\nЎлмоқ авло санга каманд ичра,\nТирик ўлмоқ валек банд ичра».\nНеча изҳори ажз қилди Суҳайл,\nҚилмади кинавар жавобиға майл.\nКемасин маскани сори сурди,\nОни ўз маъманиға еткурди.\nҚасри кунжида бор эди чоҳе,\nКимсани банд айласа гоҳи,\nУл чаҳ ичра қилур эди сокин,\nЧиқмоқ андин эмас эди мумкин.\nАнинг аъзосидин расан олди.\nБанд ила чоҳ қаъриға солди.\nҲарким ул чоҳ аро чу бўлди ғариқ,\nНон икита эди, су бир ибриқ.\nЮқори дилбару қуйи бедил,\nБир-биридин вале иков ғофил\nБу иковга бу ерда мундоқ ҳол,\nҚавму хайлиға эмди кўр аҳвол.\nАндаким Меҳрни қилиб ношод,\nҚавму хайлини айлади озод.\nУл улус жондин айру эл янглиғ,\nСайр этиб сув юзида ел янглиғ.\nКундузу кеча пўя эттилар,\nТоки кишварлариға еттилар.\nНилуфаргун либос этиб бори,\nҚилдилар борча мотам изҳори.\nШоҳ худ Меҳр иштиёқидин,\nБал жигаргўшаси фироқидин,\nҲам бу ранг айлаб эрди хилъатни,\nХайли доғи бу ранг кисватни.\nЧун булар доғи келди мотам ила,\nБаҳри андуҳу лужжаи ғам ила.\nШоҳким, бағриға тегиб эди тиш,\nАйлади Меҳр ҳолини тафтиш.\nБўлди кетган азо яна тоза.\nҚолмади дарду ғамға андоза.\nҚилдилар улча бор эди тақрир\nКи, не келтурди олиға тақдир.\nЯна андуҳ ила фиғон қилди,\nЯна андуҳи қасди жон қилди,\nТийра бўлди жаҳон анга ҳоли,\nГўйиё ботти меҳри иқболи.\nДеди ўзига йиғлаб ачиғ-ачиғ\nКи: «ачиғ йиғламоқ манга не асиғ.\nТиғ ила бағрим айласам пора,\nЧун жигаргўшам итти, не чора?\nЧора топмоқ керак муфид эмди,\nЙўқ ғаму ноладин умид эмди».\nОлиб илгига сафҳаю хома,\nҚисса шарҳини ёзди бир нома,\nҲар не иш бўлғонин баён этти,\nШоҳ Нуъмон сори равон этти.\nЁзиб ул нома ичра пинҳоний\nКим: «бу бўлмиш қазойи яздоний,\nЛек ҳақким ғаму бало бермиш,\nДард бермиш вале даво бермиш.\nЧора бу ишга интиқом дурур,\nЙўқса бўлмоқ тирик ҳаром дурур,\nМеҳр агар эрди жонима пайванд,\nСанга доғи бўлуб эди фарзанд.\nБўлса ул душман илгида маҳбус,\nМанга номус эрур, санга номус.\nМундин ўзга бу ишга йўқ тадбир\nКи, иккимиз черик йиғиб бир-бир.\nСенга мулкунгда бўлмоқ ўлса майл,\nЛек фарзанди аржуманд Суҳайл\nКим, эрур пил зўру шер шукуҳ,\nПанжасидин келиб бу икки сутуҳ11,\nБал ҳақиқат аро анингдур Меҳр\nКи, бу мансуба зоҳир этти сипеҳр.\nБошлабон ул черикни соҳил ила,\nСув яқосидаги манозил ила,\nАйлабон разму кийна изҳори,\nКелса Жобир жазойири сори.\nМен дағи табъи кийнахоҳимни,\nСаъй айлаб йиғиб сипоҳимни,\nЯроқ айлаб кўнгул фароғи била,\nУлча мумкин черик яроғи била,\nБерибон кемалар аро ором,\nЕл киби айласак, сув узра хиром.\nМен судин айласам азимат жазм,\nУл қуруғлуқ соридин айлаб азм.\nУйла тарих айласак миод\nКи, қачонким бўлур бу иш бунёд.\nНеча кундин сўнг ўлғай имкони,\nҚобсамоқ бу ики черик они.\nҲам ўшул навъким муқаррар ўлур,\nСаъй қилсоқ бу иш муяссар ўлур\nКи, чекилгай бу интиқом охир,\nРўзи ўлғай бу навъ ком охир.\nУл зуҳалваш жазоға хос ўлғай,\nМеҳр ҳам уқдадин халос ўлғай.\nГар бу янглиғ эмасдурур санга ком.\nОни ҳам ботроқ айлағил эълом\nКи, чу иш тушса бошима ёлғуз,\nЎзга янглиғ топай салоҳиға юз».\nШоҳ Нуъмон ўқуғоч ул нома,\nБилдиким, бўлмиш ўзга ҳангома.\nЙиғлабон бўлди асру кўп ғамнок,\nБу ситамдинки айлади афлок,\nОни ҳам билди шоҳи озода\nКим, мусофир чу бўлди шаҳзода.\nМақсади сори етмаган эрмиш,\nКема ул сори кетмаган эрмиш.\nИкки муҳлик12 ажаб ғам ўлди анга,\nМотам устига мотам ўлди анга.\nБилмадиким не иш экин ҳодис,\nКим ул ишга бўлуб экин боис.\nКим анингдек Суҳайли сайёра\nЧарх зулмидин ўлғай овора?\nУйлаким бўлмағай асар андин,\nДемагай ҳечким хабар андин.\nКўп килиб фикр топти раъйи савоб,\nУқуғон номаға битийди жавоб\nКим: «ҳамул номаким битилмиш эди,\nМеҳр ҳолин баён қилилмиш эди.\nУл алам гарчи солди бошима дуд,\nБилдим ўртанмагимда йўқтур суд.\nСабт эдиким, юрурга қилсанг майл\nЯхши, йўқса чекиб сипоҳ Суҳайл.\nАзм айлаб черик яроғи била,\nЮрусун баҳрнинг қироғи била.\nНукта қилма Суҳайлдин иблоғ,\nКўймағил доғим устига яна доғ.\nДегил аввал муники, қони Суҳайл?\nҚони улким, дер эрдук они Суҳайл\nКим, Суҳайл этгали сизинг сори азм\nОлти ойдур ҳисоб этиб биз жазм.\nКеч келур фикридин эдук ғамнок,\nЕтмаган анда, бизни этти ҳалок.\nСен қуруғлуқ била сипаҳ чексанг,\nЧарх уза авжи боргаҳ чексанг.\nМен бўлуб кема ичра баҳр хиром,\nСипаҳим бирла тутмасам ором.\nТопқамен шояд ушбу савдода,\nГавҳаримдин нишона дарёда.\nТопсаму-топмасам сенинг сори\nАйлагумдур таважжуҳ изҳори\nКи, нечукким керак қилиб кўшиш,\nҲақ таолодин истабон бахшиш,\nУл ҳаромиға тиғи кин сурсак,\nКерагидек жазоға тегурсак.\nЭмди мавъид фалон кун ўлди яқин,\nАзм учун соат айладук таъйин.\nСен доғи ушбу сўзни айлаб жазм,\nКерак этсанг бу ваъда бирлан азм».\nЭмдиким ёзди номаға унвон,\nНоманинг ҳомилини қилди равон.\nЧунки қосид битикни еткурди,\nШоҳ Навдар қўлиға топшурди.\nНавдар очтию солди бориға кўз,\nЎқуди анда ҳар не бор эди сўз.\nБўлди миод вақтидин огоҳ,\nҲам ўшул ва-қт бирла йиғди сипоҳ.\nУл сари азм қилғали Нуъмон,\nҲам муайян бор эрди вақту замон.\nБўлдилар икки шоҳ мустаъжил,\nБири дарё била, бири соҳил.\nНеча кун айлабон масофат қатъ,\nСоҳилу баҳр ичинда офат қатъ.\nБўлди пайдо адув бўлур беша\nТушти икки тарафқа андеша.\nҚолди Навдарға чунки бир манзил,\nБеша ичра мурур эди мушкил.\nВаҳм олди қарорини шаҳдин\nКи, адув чиқмағай камингаҳдин.\nКестуруб бешани очилғали йўл,\nЧеригин элтур эрди илгари ул.\nГўйиё сайдлардин ул жангал,\nВоқеъ эрди тўла бўғуву марал.\nШаҳға кўп эрди ов ишида вуқуф,\nБалки бор эрди асру кўп машъуф,\nҲар тарафдин дорир эди сайде,\nШаҳға эрди сипоҳ иши қайди.\nСайд етгач кўзини асрар эди,\nКўрмайин деб ўзини асрар эди.\nНогаҳон бир шикорийи гулранг\nЎтгали қилди олидин оҳанг.\nКейнича ихтиёрсиз чопти,\nЎқ отарға қарорсиз чопти.\nСайд жангал ичини қилди талош,\nЙўли ҳам тор эдию ҳам чирмош.\nҒайр онинг сўнгича чопмас эди,\nЎқ отарға мажол топмас эди,\nИзтироб айлабон ота тушти,\nБир-ики ўқ, вале хато тушти.\nЎзга худ бўлди ул сифат бехуд\nКим, димоғидин учти хушу хирад.\nСайд қасдиға уйла қўйди кўнгул\nКи, адув чиқти ёдидин билкул.\nСайд била бешаға кириб кетти\nКи, адув қавму хайлиға етти.\nҚўюб эрди каминда Жобир нев,\nКинаварлар масоф вақтида дев\nКим, киши тутсалар кетургайлар,\nХизматиға анинг етурганлар.\nКўрдилар солур эрди бир буғу хез\nЕтти они қовуб бир отлиғ тез.\nПошина рахшларға урдилар,\nҲе дегунча ани тушурдилар.\nЧопибон сайдға солай деди қайд,\nУзга сайёдларға бўлди сайд.\nШаҳ тилар бўлса шоҳлиқ, қилмоқ,\nСипаҳидин керакмас айрилмоқ.\nШаҳни дерлар сипоҳ бирлан шоҳ,\nШоҳ эмасдур йўқ эрса анда сипоҳ.\nШаҳға хайл ўлса фатҳ анинг ишидур,\nБир киши Рустам ўлса, бир кишидур,\nШаҳлиғ ойинин айлабон занбўр,\nАйламас бесипаҳ сукуну мурур.\nУчса ёлғуз кўрарга оқу-қаро,\nНе тафовут улу яна бир аро.\nБорса шатранж шоҳининг сипаҳи,\nКўрки, борму ҳисоб ичинда шаҳи.\nЧунки Навдар адуға бўлди асир,\nСўйдилар ҳар не кийганин бир-бир.\nҲолиға чун назора қилдилар,\nНавдар эрконин жазм билдилар.\nБири ул хайлдин чопиб филҳол\nБерди Жобирға муждаи иқбол\nКим: «бу янглиғ иш ошкор ўлди,\nБуйла сайди санга шикор ўлди».\nУл эшитгач бу навъ афсона,\nТенгрига сажда қилди шукрона.\nДеди: «Мавқуф бўлмайин нимага,\nКўзини боғлабон солинг кемага,\nЭлтибон қаср аро қилинг маҳбус,\nЭшигин устидин этинг мадрус.\nАндоғ айланг бу ишни пинҳоний\nКим, киши фаҳм қилмосун они.\nУй эшигин фалонға топшурунгуз,\nХабарин манга бот келтурунгуз!».\nШаҳни ул қасрға етурдилар,\nБорча ҳукмин бажо кетурдилар.\nНе, не ер эрконин билди шаҳ,\nНе шаҳ эркондин ўлди эл огаҳ.\nБўлди Навдар ишига сурат бу,\nЛек Нуъмонға жилвагоҳ эди сув\nҚолди чун икки кунчилик мақсад,\nЯна ел сувни қўзғади беҳад.\nБўлди кўлок осмонпаймой,\nКўрунур эрди кемадек янги ой,\nТушти Нуъмон ишига асру футур,\nҲар замон жонидин эди маҳжур.\nТо сафар аҳли кўпи ўлди талаф,\nТушти ҳар бир кема бир ўзга тараф.\nГарчи Нуъмонға кўп етишти наҳиб,\nЛек тўфондин ўлмади осийб.\nКемаси лекин ул тараф кетти\nКи, бурун ўғли кемаси етти.\nДийдабонлар яна қилиб маълум,\nЯна Жобирға дедилар мафҳум.\nЯна Жобир етиб алар сори бот,\nТопмай ул хайлнинг кўпида ҳаёт.\nТиригидин сўруб чу сурати ҳол,\nЗоҳир англабки, не дурур аҳвол.\nИлайига солиб, аларни суруб,\nШарҳ қилғон жазираға кетуруб,\nЧиқориб шоҳни ўлум ҳоли,\nКемани молдин қилиб холи.\nШоҳ жисмиға заъф топиб йўл,\nФаҳм қилмайки не кишидур ул.\nШаҳни бир пардаға ниҳон қилди,\nЎзга зиндон сори равон қилди.\nҲар замон шоҳ ичинда жондин ваҳм,\nКимса лекин ул ишни қилмай фаҳм.\nЯна ул элни солди кема аро,\nБўлди бу навъ аларға нукта саро\nКи: «керак бўлса сизга жон, кетингиз!\nҚайдаким кўнглунгуз тилар етингиз!\nБу навоҳида англасам сизни,\nҚўймоғумдур тирик бирингизни!»\nКеттилар бошларин олиб бу гуруҳ,\nКўз аро ашку жон аро андуҳ.\nШоҳ Навдар сипоҳи ҳам бори,\nБилдиларким, не иш эрур тори\nРой кўп урдилар тузуб маҳфил,\nШаҳсиз ўлса сипоҳ, нўқ ҳосил.\nТопмойин ғайри қайтмоқ чора,\nБузулуб ёндилар баякбора.\nЖобири роҳзан бўлуб фируз,\nТуну кун боғи ичра базмафрўз,\nМеҳр ёди била ичиб соғар,\nСола олмай вале юзига назар.\nБоқа олмай анга муроди била,\nҚон ютуб, йўқки бода, ёди била.\nМеҳр гул янглиғ айлабон яқо чок,\nНилуфарзор аро кезиб ғамнок.\nЕш тўкуб баҳри мавжвар янглиғ,\nКўк либос ичра нилуфар янглиғ.\nЮзига бас тапонча урғонидин,\nНилуфарлар очиб гулистонидин13.\nҲажрдин фориғ ўлмоғин истаб,\nУл балодин қутулмоғин истаб.\nФикрдин кеча кўзни ёпмас эди,\nЧора кўп истар эрди, топмас эди.\nБандини англаб эрди чоҳ ичра,\nҒаму андуҳи умркоҳ ичра,\nДеди: «Ул чаҳдин они қутқорсам,\nЙиғлабон зор-зор ёлборсам,\nОзим этсам Суҳайл учун они\nКим, десам ҳожатимни пинҳони.\nУл магар ҳолатимни англаб жазм,\nМахласимға бу сори қилғай азм».\nЁшурун тийра уйга ул дилхоҳ\nКирди икки каниз анга ҳамроҳ.\nКелди чаҳ боши узра ғампарвард,\nЧекти ун: «К-эй асири меҳнату дард!\nМен доғи бир фақирмен сендек,\nНотавону асирмен сендек.\nМахласинг ичра саъй этиб жондин,\nСени чексам бу тийра зиндондин.\nҲар не десам қабул этарсенму?\nҚаён этсам равон кетарсенму?»\nЧоҳ ичинда Суҳайл эди бетоб,\nҲолини заъф қилмиш эрди хароб.\nБор эди онча меҳнати бир ён,\nМеҳри гулчеҳр фурқати бир ён.\nБўлғач ул павъ сўз хитоби анииг,\nОшти ул ундин изтироби анинг,\nКўнглини саъй бирла тўхтатти,\nНозанинға бу навъ сўз қотти:\n«К-эй башар хилқату фаришта сифот,\nБерган ўлган танимға тоза ҳаёт!\nСендин этса бу навъ лутф зуҳур,\nҲар нечук ишга айласанг маъмур,\nСаъй этай то танимдадур жоним,\nҚилайин токи бўлғай имконим».\nМеҳр эшитгач бу сўзни солди таноб,\nНе таноб, икки гисуйи партоб.\nНотавон тутти риштани маҳкам,\nМеҳр чекти, ул икки маҳваш ҳам.\nТийра уйга чиқордилар они,\nМеҳр кўп қилди лутф пинҳони.\nҚилди занжиру банддин ани фард,\nЕр ўпуб деди зори ғампарвард\nКи: «не ҳукм этгунг, эй малак сиймо,\nШаммаи андин айлагил иймо».\nМеҳр қилди фасонасин бунёд,\nБошиға неким ўтти-айлади ёд.\nОтову мулку жоҳу ҳашматини,\nПардасиға Суҳайл нисбатини.\nКўрганин баҳр мавжидин ташвир,\nТушганин анда нотавону асир.\nБўлғон анда зарурдин сокин,\nҚолғонин Жобир илгидин эмин.\nЗаъф этиб нотавон анинг сўзидин,\nЛаҳза-лаҳза борур эди ўзидин.\nАнга еткурди сўзни Меҳри мунир\nКи: «бу янглиғки, мен бўлубмен асир,\nАйлай олмас киши халосима майл.\nКўшишу кина бирла ғайри Суҳайл.\nСанга, эй дардманди овора,\nСўз будурким гар айлабон чора,\nАндоқ этсангки, баҳрдин қутулуб,\nЯман аҳли сори равона бўлуб,\nЖаҳду суръат аро тай айлаб арз,\nҲолатим айласанг Суҳайлға арз.\nЛек бир нукта бордурур ёшурун\nКи, сени мунда асрасоқ неча кун.\nЖазм қилсанг бу ишни пинҳони,\nОнт ичиб эмин айласанг они\nКи, чу мен бастаи бало бўлдум,\nЖобир илгига мубтало бўлдум.\nМанга тушмиш кўзи йироқдину бас,\nЙиқилиб ерга ётти ўйлаки хас.\nЧун кўрар фикри қилмоқ эрди иши,\nЧунки кўрди йиқилмоқ эрди иши.\nМунда то зойиъ ўлмиш авқотим,\nБудур онинг била мулоқотим».\nМуни билгач Суҳайл зору ҳазин,\nШаммаи топти хотири таскин.\nСидқ билди яқин анинг сўзини,\nСаъй ила асрай олмади ўзини.\nОҳидин ўт димоғиға тушти,\nДилбарининг аёғиға тушти.\nҚилди фарёду борди андин ҳуш,\nМеҳрни ҳайрат айлади мадҳуш.\nЧунки ҳолин билурга айлади майл,\nЯхши таҳқиқ қилғоч, эрди Суҳайл.\nУлгудек нола қилди ул доғи.\nҲуши бориб, йиқилди ул доғи.\nЙиғлабон бошларида икки каниз.\nКўтариб бошларини меҳромиз.\nКелгач ўзига Меҳри равшан рой,\nДедиким: «Фитна бўлди бол кушой»,\nАйлади они тийра уйда ниҳон,\nАнга тегруки тийра бўлди жаҳон,\nЗаъфи ифротидин Суҳайл доғи,\nЎзига келди лек уйқу чоғи.\nБўлди бир-бирга жисм ила жондек,\nЁ магар сарву ишқ печондек.\nНеча кун қаср аро ниҳон эрди.\nСарви гулруҳқа меҳмон эрди.\nТоки берди таом ила шарбат,\nЗаъфлиқ зор жисмиға қувват.\nАни ҳам жазм билдиким Жобир,\nМеҳрдин ҳажр ила эмиш собир.\nБир кун ўлғонда Жобири ғофил\nБоғни сайр этарга фориғ дил,\nЧиқти ўтрусидин Суҳайли далер,\nУл сифатким қобон масофиға шер,\nДедиким: «Паҳлавонлиқ эрмас ул\nКим, киши макр бирла урғай йўл.\nТешиб эл кемасини ҳийла била,\nҒарқ этиб сувға бу васила била.\nҚолмоғон чоғда кимсанинг жони,\nТутубон банд айлагай они.\nМен санга кўргузай йигитликни»—\nДедию хасм сори қилди шитоб,\nХасмни ҳайрат айлади бетоб.\nЧун талашмоққа айладилар майл,\nКўтариб ерга урди они Суҳайл.\nБоғлади қўлларин шитоб била,\nМуни ул боғлағон таноб била.\nСолди филҳол ани ҳамул чаҳ аро,\nБудурур табъу фаҳми огаҳ аро:\n«Ҳар кишиким бировга қозғой чоҳ,\nТушгай ул чоҳ аро ўзи ногоҳ».\nЧун Суҳайл ўлди ул сифат фирўз,\nМеҳр ақдиға бўлди базм афрўз.\nТушти Жобир дафойини қўлиға,\nБалки олам хазойини қўлиға.\nАндағи эл бўлуб сарафганда,\nШаҳ топиб барча бўлдилар банда.\nЭмдиким, тузди базми айшу фараҳ,\nҚўлига олди шоҳвор қадаҳ.\nФикр этиб комгору давлатманд,\nДеди: «Ҳаркимки Жобир этмиш банд,\nМен билиб борин айладим озод,\nКелтурунгким, қилай қадаҳ била шод».\nИкки банди-ўқ эрди боғ ичра,\nКелгач ул мажлиси фароғ ичра.\nБири Навдар эди, бири Нуъмон,\nКимга бўлғай бу навъ қисса гумон?\nБу маҳални не навъ шарҳ этайин,\nЭл билур, билмас ўлсалар нетайин.\nБори икки ато, ики фарзанд,\nРиштаи васл ила топиб пайванд.\nҚўпубон йиғлашиб кўруштилар,\nЎлтуруб бир-бирин сўруштилар.\nБўлди маълум чун бори ҳолат,\nШукрлар қилдилар этиб ҳайрат.\nИкки шаҳ кирдилар худо йўлиға,\nМулкларин солиб анинг қўлиға.\nМулк эли шукр қилдилар бори,\nАйлабон шодмонлиғ изҳори.\nЭврулуб ком бирла даври сипеҳр,\nВасл топти,.Суҳайл бирлан Меҳр.\nМеҳрким, чарх хокроҳи эди,\nНилуфарзор жилвагоҳи эди.\nТўни ул рангу кўнглаки ул ранг,\nЁрининг доғи киймаки ул ранг.\nНилуфар ранги келди табъпазир\nКим, либос этти они Меҳри мунир.\nҲар пари чеҳраики маҳваш эрур,\nМовий ўлса либоси дилкаш эрур.\nМеҳрким, гулрухи самовийдур,\nНилуфарваш либоси. мовийдур».\nЧун тугатти фасонани ровий,\nПардадор очти пардаи мовий.\nШоҳ Баҳром абри эҳсони,\nЛутф бирла кўкортти они.\nҚадриға бергач, онинг афзойиш,\nКўзига уйқу солди осойиш.\nAndalus 12 Mart 2011, 14:49:57\nПанжшанба куни Баҳромнинг сандалосо хилъат била гулшани сандалбўйда ором тутуб, сарви сандал-насим била бодаи сандал шамим ичмак ва ул сандаллар лахлахасидин димоғи муаттар бўлуб, кўзи уйқу майли қилмоқ\nПанжшанбаки субҳ чархи маҳал,\nСувади кўк жабиниға сандал,\nСандалосо насими лахлаха сой\nКўк димоғиға бўлди атрфизой.\nЕу сифат атри сандалосодин,\nТун мизожи қутулди савдодин1.\nСандалий қилди шоҳ борча либос,\nСандалосо уй ичра тузди асос.\nСандали қўйди осмон соя,\nАнга сандал йиғочдин поя.\nЖилвагар бўлди сарви сандал бў.\nСакдалигун либоси тў-бартў.\nҲулла сандал насими турфа сижоф,\nСар-басар даврасида сандал боф.\nБазм атриға зоҳир этти бухур,\nЎт уза курси сандалу кофур.\nЧун қадаҳ доир ўлди, қилди видоъ,\nКечаги майдин улча эрди судоъ.\nМайда соқий магар қилиб эди ҳал,\nДардисар дафъиға қизил сандал.\nЧунки хуршеди сандали боғи,\nҚўнуб очти қанот тун зоғи.\nШом очиб мушкфом чодири шаб,\nҚурси сандал анга ёйнб кавкаб2.\nСандали3 ёнидин қўпуб гулчеҳр,\nЮз ёшурди нечукки сандал меҳр.\nЯна ком этти шоҳи фарзона,\nУйқу майли қилурға афсона.\nҚилдилар ҳозир уйла сайёҳе,\nБалки сўз баҳри ичра маллоҳе\nКи, кеча ўлтуруб фасона дегай,\nҒойибидин магар нишона дегай.\nНуктагў бошлади дуо аввал,\nБериб анфоси нафҳаи сандал.\nДеди: «То чарх бўлғуси дойир,\nҚилғуси давра анжуми сойир,\nЧархдин маснадинг рафиъ ўлсун,\nНажмдин ашҳабинг сариъ ўлсун».\nОлтинчи иқлим йўлидин келтурган мусофир нуктатирозлиғи\nФориғ ўлғоч бу дур нисоридин,\nДедиким: «Бохтар диёридин\nҚилдилар азми Ховар икки киши,\nТуну кун сайр ўлуб аларнннг иши.\nБириси Муқбили биёбонгард4,\nЯна бир Mудбири биҳор навард5.\nРаҳрав ул иккидек бу кўҳна саро,\nҚилмай эҳсос барру баҳр аро.\nМуқбил озодаи ҳумоюн фол,\nЭлга мақбул этиб ани иқбол.\nМудбир андокқи борса ҳар сори,\nУлтуруб юзда гарди идбори.\nЙўлда бир води эрди асру махуф,\nҚилмай андин мурур аҳли вуқуф6,\nТикану шўра — сабзау боғи,\nНафту гўгирд — суву туфроғи7.\nЧун бухору уфун ҳужум айлаб,\nИйси анфосини самум айлаб8.\nЕли ўтким, киши таниға уруб,\nЧун кул айлаб ҳам ўзи-ўқ совуруб.\nАнда йўқ жонварнинг имкони,\nҚирибон чун ўзи чиқиб жони.\nДебон эл «Водийи Ҳамим» отин,\nҲирқати айлаб они исботин.\nУл иков йўлдин ўлмайин огоҳ,\nБуйла водида бўлдилар ҳамроҳ.\nКўрдилар чунки йўл суубатини,\nУл бало даштининг уқубатини\nКи, нечаким анинг канораси йўқ,\nҚатъ қилмоқтин ўзга чораси йўқ.\nҲар бало қўйса юз таҳаммул этиб,\nКирдилар дашт аро таваккул этиб.\nЧун ҳарорат шарора кўргузди,\nМудбири хас шароратин тузди\nКи, дер эрди: «Бу не.ҳаво бўлғай?\nХалқ қилмоқ бу не раво бўлғай?»\nГоҳ дер эрди масту беҳушвор:\n«Сув яратмоқ магар эрур душвор?»\nЙўқ эди майл қилса ҳар сўзга,\nТенгрига эътироздин ўзга.\nЧунки ул поядин таназзул этиб,\nТаъну ташниъи ҳамраҳиға етиб\nКим: «мени нотавони хастаға кош,\nСен киби бўлмағай эди йўлдош!\nСени кўрмак не шум кун эрди\nКи, ёмон мунча хосият берди».\nМуқбил эрди худой ила машғул,\nЗикру тасбиҳи тенгрига мақбул.\nСўзи Мудбирға ғайри панд ўлмай,\nЛек анга панд судманд ўлмай.\nЧекти Муқбил басе азоби алим,\nТо анга қатъ бўлди дашти ҳамим.\nЧунки ул дашт нопадид ўлди,\nБаҳрн дарду ано падид ўлди.\nҲамраҳидин батанг эди Муқбил,\nХайрбодиға табъ этиб мойил.\nЧун кўп эрди азоб шайни анга,\n«Қола ҳозо фироқу байни»9 анга.\nЯна Мудбир тилаб қилурға сафо,\nАйлабон қилғонидин истеъфо.\nАйлагон тавридин қироқ тутуб,\nЕр уза бош қўюб қулоқ тутуб.\nБўлубон тавба бирла узр овар\nКи, ани Муқбил айлабон бовар.\nЖавридин хотирини айлаб соф,\nУнутуб ҳар неким, деб эрди газоф.\nСув қироғиға бўлдилар оён,\nКема эрди тенгизда бепоён.\nҲар тараф соҳил ичра гом урубон,\nХовар аҳлини топтилар сўрубон.\nҲар бир ўз муздини қилиб таслим,\nКирдилар баҳр ичига қилмай бийм.\nБерди маллоҳ аларға бир сандал\nКи, бор эрди ҳамул иковга маҳал10,\nТоқтилар олиб ихтиёрин анинг,\nБир улуқ кемага маҳорин анинг11.\nҚилдилар чунки баҳр азмини жазм,\nБир неча кема бир ён айладн азм.\nХовар аҳли ҳам ўлдилар сойир,\nКема суръатда уйлаким тойир,\nЯна Мудбир ўзин тутуб бадҳол,\nМайл қилди демакка ҳарза мақол.\nЁри чун мазҳари саодат эди,\nИши тасбиҳ ила ибодат эди.\nАнга ҳам ёвадин бўлуб мониъ,\nБўлмайин ул бу манъ ила қониъ.\nОнча куфр айта бошлади фар-фар\nКи, дамидин аён бўлуб сарсар.\nТенгиз узра зуҳур этиб кўлок,\nКема аҳлини айлади ғамнок.\nБуйла сўзлар хитоби ҳаққа мудом,\nБукн: «Йўқ ишларингда ҳеч андом.\nҚуму даштингда онча сўзу гудоз,\nБаҳру мавжунгда бу қадар таку тоз.\nАнда тафриту мунда бу ифрот,\nЭл ҳиссу ақлини қилур исқот».\nШум анфосининг шаоматидин,\nБаҳр чайқалди мавж офатидин.\nТушти дарёда ул сифат ошуб\nКи, су амвожи бўлди гардун кўб.\nСолди онинг риёҳи идбори,\nҲар киши кемасини бир сори.\nУзди заврақчанинг маҳорини ҳам,\nТашлади жунг рахту борини ҳам.\nКемаларнинг ичинда онча фариқ,\nҚолди баъзию, баъзи ўлди ғариқ.\nҚолғони доғи ҳар тараф тушти,\nБорчадин амн бир тараф тушти.\nУл иков заврақида сайру шитоб,\nМудбир аҳволи заврақ ичра хароб.\nМуқбил айлаб дуо тазарруъ этиб,\nТенгридин ёрлиғ таваққуъ этиб,\nМунча офат тенгизда бир сори,\nБир сори ҳамдамининг идбори.\nҲам дуоси анинг қилиб таъсир,\nТопти таскан тенгизда, ул ташвир.\nЕл тиниб баҳр топти чун ором,\nЗаврақ айлар эди су узра хиром.\nҚилибон етса баҳр уза юз бийм,\nЎзни тенгри қазосиға таслим,\nБуйла ҳолатда боқти озода,\nБир саводе кўрунди дарёда.\nРанги онинг сипеҳри хазродек,\nХайъату даври чархи минодек.\nЭсти андоқ насим улёндин\nКим, хабар берди нафҳаси жондин.\nСандалосо шамиму рийҳ анда,\nЕлга бориб дами Масиҳ анда.\nБаҳр исидин димоғи фарсуда,\nБўлди Муқбилға бир дам осуда.\nСаждаи шукр айлагач филҳол,\nУл тараф сурди заврақин иқбол.\nЧунки иқбол заврақин сурди,\nТонг йўқ ар бир нафасда еткурди.\nГўйи ул бир дарахт эди олий,\nРангу рифъатда чарх тимсоли.\nУл дарахт эрди гўйиё сандал,\nБарги кўзгулари топиб сайқал.\nКимки ҳар кўзгуни қилиб манзур,\nШоҳиди бахт айлаб анда зуҳур.\nРифъати кўкка тегуруб поя,\nБаргидин баҳрни ёпиб соя.\nСоясидин су гарчи анбарфом,\nСандалосо топиб исини машом.\nОнча тупроқ сув юзини тутуб\nКи, фазосида ул дарахт бутуб.\nТанаси ичра бир азим шигоф,\nЧашмас жавфи ичра беҳад соф.\nСийми маҳлулдек суйи тоби,\nЖўшида изтироби сиймобий.\nҒулғули баҳр эли ишига кулуб,\nҒулғул айлаб тенгиз аро тўкулуб.\nЕтгач анда ики ситамдида,\nБир дам ором эди писандида.\nЗоҳир эрди йиғочқа бир реша,\nЧиқибон Муқбили хирадпеша,\nБоғлабон заврақи маҳорнн руст,\nМайл қилди дарахт жавфиға чуст.\nКўрди ул чашма бошида бир тош,\nХатлар этган анинг юзида харош.\nКирди Мудбир доғи шитоб қилиб,\nСувдин ичмакка изтироб қилиб,\nТош эди зеб бирла қозилғон,\nТурфа хатлар юзида ёзилғон.\nЎқуди Муқбил, они Мудбир ҳам,\nБу ҳадис эрди ул хужаста рақам\nКим: «бу манзилға ул кишики етар,\nБу ғаройибниким тафарруж этар.\nМуни билдикки симиёдур бу!\nҲис қошида ғалатнамодур бу!\n«Сандали симиё» мунунг лақаби,\nЭл хаёлотидин фузун ажаби.\nМундаким етса содиқу козиб,\nТабъи бўлғай сув ичгали жозиб.\nСувдин ўлғон замонда соғаркаш,\nАйлагай манъи жуу дафъи аташ12.\nСодиқ ўлғай бир онғача хурсанд,\nБўлмайин ер-ичарга ҳожатманд.\nЛек козибқа уч кун ўлғач ком,\nТилагай уч кун ўтса, суву таом.\nБаҳра бу чашма суйидин олғон,\nТилига ногаҳ ўтса бир ёлғон\nҚорни ул навъ чок бўлғусидур\nКи, ҳамул дам ҳалок бўлғусидур.\nИчмагининг бу навъ эди жиҳати,\nКирмагинингдур ўзга хосияти:\nКирса ёлғончи куйгай андоми,\nПишгай ул сувда пайкари хоми.\nРостгў кирса, бўлмағай анга жўш,\nСуйи бергай ҳавоси чашмаи нўш.\nЧунки ғусл айламакка кўз юмғой,\nҚулоғу бурнини тутуб чўмғой.\nБош чиқорғоч не кўрса кўргай ўзи\nКи, демак бўлмас ул фасона сўзи.\nЛек бир чўмғон улча кўргай ҳол,\nЯна чўммоқ эрур бу сувға маҳол\nКим, кириб ғўта истаса пайваст,\nСув бўлур паст, ул ўлса ғўтаға баст»\nЎқуғоч хатни содиқу козиб,\nБўлди козибқа ул ҳавас жозиб.\nКи, бир-икки дам ул судин ютқой,\nКизб ила ёва таркини тутқой.\nГарчи мумкин йўқ эрди ул услуб,\nБўлмоқ онинг мизожидин маслуб.\nЛек жуу аташ ҳароратидин,\nЗоҳир ўлди анинг иборатидин.\n«Буки, ёлғон демакни тарк эттим,\nЙўқ эса иртикоби марг эттим»,—\nДеди бу сўзнию судин ичти,\nЧашмасор ҳаётидин кечти.\nСодиқ айлаб вузусиға таждид,\nҚилди таждид шукри рабби мажид.\nСўнгра нўш этти ул зулоли ҳаёт,\nАнга жуу аташдин ўлди нажот.\nИстади Мудбир ул суға кирмак,\nТийра жисмиға шусту шў бермак.\nАвр ўлуб сувға чун илик урди,\nҚайнабон илгини сув куйдурди.\nЛек содиқ белига боғлаб лунг,\nСувға кирди нечукки баҳрға жунг.\nСув яқосида тўлмуруб йўлдош,\nАкси яиглиғ чўмурди ул суға бош.\nБош чикорғоч суға чу боқти қуйи,\nКўрди сув эрмас эрди чашма суйи,\nҲавзи эрди суйи нечукки зулол,\nЛаб-балаб ҳавз ичинда моло-мол.\nЙўнулуб тоши софию мавзун,\nЯрақон ранг, балки сандалгун.\nДаврида гулшане нечукки Эрам,\nОлида манзаре нечукки ҳарам.\nЧиққоли ҳавздин чу қўйди аёқ,\nКўрдиким неча сарви сиймин соқ\nЕттилар хизмати амриға чолок,\nОчибон қўлда фўталар бори пок.\nТан қурутмоққа ҳулла бирла ҳарир,\nБорчаси дилнавозу табъпазир.\nХожаға бандавор туттилар,\nСуртубон жисмини қуруттилар.\nКийдуруб хилъат анга тў-бартў,\nБорча сандал насиму сандал бў.\nБошиға қўйдилар амома доғи,\nАнда сандал била шамома доғи.\nБўлғоч ороста тутуб қўлини,\nКасри сандалға бошлабон йўлини.\nБериб онинг насими руҳиға қут,\nХожани ҳайрат айлабон мабҳут.\nКўрубон солса ҳолиға кўзини,\nУзга оламда ҳар замон ўзини.\nКирди чун қаср ичига беҳушвор,\nҲайрат ичра не масту не ҳушёр.\nКўрди қасре равоқи гардунсой,\nУмр қасри киби нишотафзой.\nСақфи сандал, равоқи ҳам сандал,\nЭшигу фаршу тоқи ҳам сандал.\nАтриким солибон ҳирадға хуруш,\nГаҳ бериб ҳушу гоҳ этиб беҳуш,\nҚаср аро тахти сандалиойин,\nКўп жавоҳир била топиб тазйин.\nТахт устида бир ажаб тимсол,\nЖину инс ичра йўқ юзига мисол.\nПайкари ҳайъат ичра руҳоний,\nБошидин то аёғи нуроний.\nҲуснидин олам аҳли руҳиға қут,\nЮзи хуршеди олами малакут.\nНурдин қадди равзанинг нахли,\nЙўқ вужудида моу тин дахли13.\nЖисми боштин-аёқ латофати маҳз,\nБўлуб элга бу ҳолат офати маҳз.\nДаврида юз кавокиби саҳарий,\nЖилва айлаб нечукки ҳуру пари.\nХожа солғоч кўз ул дилороға,\nҲуши ул навъ борди яғмоға\nКим, қуруб қони ранги сорғорди,\nЙиқилиб ерга ўзидин борди.\nСарви гулрух келиб бошиға анинг,\nЛутф ила ўлтуруб қошиға анинг,\nКелди гулрух насимидин ҳуши,\nБўлди кўргач яна фаромуши.\nКўнглидин маҳв ўлуб нишони хирад,\nГоҳ ўзида эдию гаҳ бехуд.\nКўргузуб лутф сарви ҳур нажод,\nЛутфиға айлади ани муътод.\nТоки топти рамида кўнгли қарор,\nКўнглининг ўтидин гум ўлди шарор.\nЮз тамаллуқ била хужаста арус,\nЎзини қилди хожаға маънус.\nБемуҳобо ёниға ёндошти,\nШавқ ўти хожа бошидин ошти.\nАйрилиб сабр ила қароридин,\nУйла фард ўлди ихтиёридин\nКи, яқин эрди сийна чок ўлғой,\nШавқи туғёнидин ҳалок ўлғой,\nМаҳваш илгин тутуб қўпорди ани,\nОлибон тахти узра борди ани.\nХожа ер ўптиким: «Манга не ҳад,\nБўлғали такягоҳим ул маснад».\nМаҳваш ул навъ тутти они азиз\nКи, дегайсен ўзидур анга каниз.\nАндоқ ўлди аён маоши анга\nКим, яна қолмади таҳоши анга.\nТахт уза тутти ер бути гулрухг\nАнга ёндошти хожаи фаррух.\nЧектилар шарбату таом аввал,\nИккисидин етушти ком аввал.\nАтъима ул сифат латиф сиришт\nКим, дегайсен эрур наими биҳишт14,\nЧун ғизодин етушти табъиға ком,\nБазм аро жилва қилди бодау жом.\nҚўйдилар турфа шира сандалдин\nБорча нақшу нигори зарҳалдин,\nУстида шиша, ёнларида сабў,\nБорча анбар сиришту сандал бў,\nҚўпти гулчеҳраи дилоройи\nАтри базм ичра сандалосойи,\nИчибон тахт сори қилди хиром,\nТутти, маҳвашқа жоми сандалфом.\nМаҳваш олиб чу бир-ики ютти,\nОғзидин олди хожаға тутти.\nХожа худ андоқ ўзидин борди\nКи, олиб бехудона сипқорди.\nУйла эврулди жоми нўшо-нўш\nКи, тарабдин етушти кўкка хурўш.\nКилди май хожанинг димоғин гарм,\nРафъ бўлди ҳижобу пардаи шарм.\nОнча мардумлиғ айлар эрди пари\nКим, бўлур эрди хожа парда дари.\nХожа забт айлай олмайин ўзини,\nСарви гулрухдин олмайин ўзини,\nБошлади нукта беҳижобона\nКим, пари қилмиш эрди девона.\nСўз дебон ҳар замон талабангез,\nҲаракат айлабон тамаъомез.\nШўхи аблаҳ фиреб манъ этмай,\nИлги хожа илгидан кетмай.\nХожанинг қолмади таҳаммули ҳеч,\nСолди шаҳват ҳужуми жисмиға печ.\nҒалаёни қувойи жисмоний,\nУйла бетоқат айлади они.\nКим, чекиб хурвашни беҳушвор,\nДеди: «Ҳолимни айладинг душвор,\nРаҳм этиб дардима даво айла!\nВасл ила ҳожатим раво айла!»\nЛобалар бирла сарви шаккарханд,\nДеди: «Бўл мунчаға букун хурсанд\nКи, букун онча майпараст ўлдуқ\nКим, кетиб ҳушу ақл маст ўлдуқ,\nТонгла бўлғон замон бир ишга шуур,\nХисравона қилай таҳийяи сур.\nАқд этиб сурати салоҳ била,\nҲарамингға кирай никоҳ била.\nЧун муяссар бўлур ҳалол наво,\nБу ҳарамда харом кўрма раво.\nСурубон шаҳват этма беҳуда,\nПардаи исматимни олуда».\nХожаға шаҳват эрди муставли,\nҚилмади суд лобагар қавли.\nЯқин эрдики юз фиғон этгай,\nЖаҳд қнлдики комиға етгай.\nАйлабон шаҳват они нафсоний,\nҚўлни бир ерга сунди пинҳоний\nКи, иши уқдасидин очиб банд,\nОж сандалға айлагай пайванд.\nДеди маҳвашки: «Саъй бўлса неча,\nУл иш имкони йўқтурур бу кеча.\nБера олмас эсанг ўзунгга сукун,\nДейки, бир сарв қомати мавзун,\nТонгға тегру бўлуб парасторинг,\nАйласун ўзни ҳамдаму ёринг,\nБу ўтунгким, аён қилур бас кин,\nТопсун онинг зулолидин таскин».\nХожа фаҳм айладики, ҳол недур.\nАрода посуху савол недур.\nМутаҳаййир бўлуб бу суратдин,\nЯна дам урмади заруратдин.\nБути маҳвашким, они топти хамўш,\nАнга бир онни қилди ҳамоғўш.\nИкки човуши эрди маҳ сиймо,\nНоз ила андоқ айлади иймо\nКи, иков хожа сори бордилар,\nЛоба кўп кўргузуб қўпордилар\nХилват ичра тузуб сару корин,\nҲамдами қилдилар парасторин.\nТо саҳар хожа масту уй хилват,\nНе буюрғонни билмади шаҳват,\nЧарх чун тун ливосин этти нигун,\nБўлди тун обнуси сандалгун\nУйқудин анда очти кўзки сипеҳр\nЁрга ёймиш эди чу ашиъаи меҳр.\nКирди ёдиға ул қазия тамом\nКи, бўлуб эрди воқеъ андин шом.\nТопти ўзни ажаб хижолат аро,\nКўнглин ул ҳолдин малолат аро.\nБорча тақдир ила қўпуб ноком,\nАйлади ҳавз жонибиға хиром\nКим, кириб сувға пок ғусл этгай,\nТо жанобат кудурати кетгай.\nБоғлабон белга сандали фўта,\nУрди чун ҳавз аро кириб ғўта.\nБош чиқорғоч ҳамул булоғ эрди\nКим, йиғоч жавфида суға кирди.\nҲавлдин бўлди ҳар сари нозир,\nБўй боши ўрнида эди ҳозир.\nЯна бир неча ғўта айлади фош,\nУшбу ер эрди чун чиқорди бош.\nЧархн танноз таън этиб асру,\nДер эди: «Ул гузарни элтти сув»,\nКавкабин тийра айлаб иқболи,\nЧиқти нокомдин ўлум ҳоли.\nМузтару лол қолиб ўз ишига,\nҲоли андоқки бўлмасун кишига.\nБир тараф онча дарди жон коҳи,\nБир тараф нохужаста ҳамроҳи.\nУл уқубат аро урар эди печ,\nҲолин изҳор айлай олмай ҳеч.\nЯна ул тош сори тушти кўзи\nКи, битилмиш эди бу чашма сўзи.\nГўшасида битилмиш эрди бу сўз\nКи, бурун солмамиш эди анга кўз\nКи: «биравким бу симиё кўрди,\nКирибон сувға юз бало кўрди.\nЧиққоч-ўқ тутмамоқ керак ором,\nАйламаклик керак сув узра хиром.\nБўлса лахте азиматида даранг,\nДев ани ўлтурур, йўқ эрса наҳанг».\nДеди: «Турғум кечиб нажотимдин\nЎлганим яхши бу ҳаётимдин».\nЧунки фикр этти жон азиз эрди,\nУл мақом асру фитнахез эрди.\nБиззарурат азимат айлади жазм,\nЕшибон заврақини қилғали азм.\nКўрубон Мудбир анда кўп тағйир,\nХолин англарға қилди кўп тадбир.\nҚилмади ошкор мутлақ анга,\nБўлди оромгоҳ заврақ анга.\nБўлди Мудбир доғи яна йўлдош,\nБуйла йўлдош йўлда бўлмаса кош.\nСурдилар сув юзига заврақни,\nЎзларига паноҳ этиб ҳақни.\nМуқбили нотавон хароб эрди,\nХажр ўтидин ичинда тоб эрди.\nШайну ошуби эрди ҳамвора,\nМудбир айлаб ишига наззора.\nСўрса эрди, жавоб бермас эди\nКим, ғами шарҳ этардек эрмас эди.\nДер эди: «Эй рафиқи зебохўй,\nБўлма мендин бу сўзга посуҳ жўй!\nБуки, ҳолимни шарҳ қилмасмен,\nАйб эмас, чун ўзумни билмасмен.\nСанга ҳоллмдин гар малолат эрур,\nСен муҳиқсен, манга хижолат эрур.\nҚилса бехудлуғум сени ранжур,\nНе дейин, чунки борсен маъзур.\nНафасингни манга дилосо қил,\nЛутф ила неча.кун мувосо қил.\nБахтдин ком агар бўлуб ҳосил,\nБўлса бир кун мақомимиз соҳил,\nҲажрима хотирингни шод айлай,\nУпуб илгингни хайрбод айлай»,—\nДеб бу сўз олиға қўюб бошин.\nКўзидин юммайин тўкуб ёшин,\nЗаврақ ичра хўруш солур эди,\nУти дарёға жўш солур эди.\nМудбир аҳволидин бу навъ огаҳ\nКим, анга қўйди юз жунун ногаҳ.\nЧашма узра бўлур чу деву пари,\nУрунуб бўлди бу сифат асари.\nКўрунуб бу анга ғариб нима\nКи, аён бўлди бир азим кема.\nЧун ел ўз эътидолидин ошти,\nЗаврақ ул кема бирла ёндошти.\nКемага қўйдилар иковла қадам,\nБўлғали мавж хавфидин беғам.\nКема аҳли тамом ўлуб эдилар,\nЖон ғамидин халос ўлуб эдилар.\nКема ичра йўқ эрди ғайри ўлук,\nАнда сандал йиғочидин тўла юк.\nМундоқ эрмишки хусрави Ховар\nКи, эмиш ул тараф жаҳон довар.\nБир қизи бор эмиш пари янглиғ,\nНе пари, меҳри ховарий янглиғ.\nШоҳ умриға зеб ила зайн ул,\nШоҳға балки қурратул-айн ул.\nВоқеъ эрмиш судоъ доим анга,\nКўрунуб умр номулойим анга.\nҲукамо айлабон иложин кўп,\nКелмай онинг мизожиға бири хўб.\nҒайри сандал исики нофиъ ўлуб,\nБошининг оғриғиға дофиъ ўлуб.\nБу жиҳатдин шаҳи сипеҳр маҳал,\nҚасри олий бино қилиб сандал.\nБорча азжоси сандали пайванд,\nРифъат ичра нечукки чархи баланд.\nТо тутуб маҳваш ул уй ичра мақом,\nЕтгай андин судоиға ором.\nОлам ичра тушуб бу овоза,\nРуҳи тужжорнинг бўлуб тоза,\nАнда сандал соторға жозим ўлуб,\nҲинд мулкига борча озим ўлуб,\nТошибон онча сандали хушбў\nКи, бутуб ул иморати дилжў.\nГўйиё ул гуруҳдин нечаси,\nБўлғон иш саъйи кундузу кечаси\nБу кема ичра топибон ором,\nЮклабон сандал айламакда хиром,\nКема гирдоб аро бўлуб доир,\nЙиллар ул даврада эмиш сойир.\nТуганиб чун алар захираси пок,\nБўлубон кема аҳли борча ҳалок.\nБу маҳал ел эсиб тенгиз уза тез,\nЗоҳир айлаб тенгизда рустохез.\nБаҳрни чунки ел қилиб раққос,\nЧарх урардин бўлуб сафина халос.\nКиргач ул кемага ики ҳамроҳ,\nБор эди Муқбил иши нолаю оҳ.\nТутубон кунже ўз фиғони била,\nҚолибон баҳр ичинда жони била.\nМудбир ул ўлган элни суға солиб,\nКемау моли ихтиёрнн олиб.\nКема амволини қилиб ўзининг,\nКемани балки ҳам билиб ўзининг.\nУл бу амвол забтиға машъуф,\nЁриға йўқ анинг ишида вуқуф\nКим, кўрунди йироқтин соҳил,\nКема соҳилға етти мустаъжил.\nБу тарафким кема шиновар эди,\nГўйиёким диёри Ховар эди.\nШаҳ букун майл этиб тамошоға,\nАйлар эрди назора дарёға.\nКўргач ул кемани деди: «Юрунгуз,\nЭлидин бир кишини келтурунгуз!\nКема кайфиятини фаҳм этайин,\nФаҳм этиб, ёниб уй сори кетайин».\nКўрдилар икки кимса эрди қарин\nБу бири шоду ул бири ғамгин.\nШаҳ сўзи ул иковга чун етти,\nМудбир ул ён равон хиром этти.\nЕр ўпуб айлагач дуо филҳол,\nШоҳ анинг ҳолатинн қилди савол,\nДсди: «Тожирмену тижорат ишим,\nҚолмади бу сафарда ҳеч кишим.\nБўлубон сув уфунати мақрун,\nЎлдилар борчаси бўлуб тоун15.\nЭмдиким бўлди манзилим соҳил,\nМен мену бир қулум оти Муқбил».\nУл бу янглиғ суруб фусун била дам\nКим, бўла бошлади таниға варам.\nВарамидин либоси чок ўлди,\nКўкси ҳам чок ўлуб ҳалок ўлди.\nШоҳни ҳайрат айлади ожиз,\nБуйла иш кўрмаган учун ҳаргиз.\nМуқбили нотавонни қилди талаб,\nКўргач-ўқ кўнглига юз урди тараб.\nОлндин ҳамраҳини ёшурди,\nСўрди ул сўзки, ёридин сўрди.\nМуқбил андоқки бор эди бир-бир,\nҚилди ондоқки бор эди тақрир.\nШаҳ деди, кемау неким иҳмол,\nБорчаси бўлди жамъ байтулмол.\nҲар не Муқбилғаким баён бўлди,\nЧинлиғи шоҳға аён бўлди,\nДеди: «Аҳсанта, мухбири содиқ,\nСидқ аро кимгаким десак фойиқ,\nТузлугунг кўнглумизни сайд этти,\nЖонимизни асири қайд этти.\nИста, биздин неким санга дилхоҳ»,\nМуқбил айлаб дуо деди: «К-эй шоҳ,\nШоҳнинг умру жоҳин истармен,\nЧарх авжида комин истармен.\nЯна матлуб ҳақ ибодатидур\nКим, улус мужиби саодатидур.\nШоҳ агар қилса бандасин озод,\nТуну кун айлагум дуо била ёд».\nЧунки Муқбил сўзи эди дилкаш,\nҲусн хулқию ҳусни хулқи хуш.\nШаҳ кўруб ул сифат ҳамида хисол\nКи, башар хайлидин эрур бу маҳол.\nМуқбили хуш баёну зебо чеҳр,\nУйла гарм этти шоҳ кўнглида меҳр\nКи, анга хизматин ружуъ этти,\nШаҳ деганда бу ҳам шуруъ этти.\nҚилди қуллуғни уйла табъпазир\nКи, шаҳ этти ани қошида вазир.\nСўнгра хизматдин ўтти поя анга\nСолди давлат ҳумойи соя анга.\nШаҳ бўлуб вуслат амриға машғул,\nОни фарзандлиққа қилди қабул.\nГарчи ул қилди узрлар ангез\nКи, ўти ўзга барқдин эди тез\nКим, анга қилмиш эрди ғорати ҳуш,\nБути сандал насими сандалпўш.\nБоқмайин шоҳ эътирозиға ҳам,\nҚўймай они ўз ихтиёриға ҳам.\nХарж этиб махзан ошкору нуҳуфт,\nҚурратул-айнин айлади анга жуфт.\nКийдуруб ҳулла борча сандал бўй\nКим, парқваш бу ишга қилмиш хўй.\nҚасри сандалға чектилар они,\nТопшурурға гули сумансони.\nЧунки боқти ҳамул ғаройиб эди\nКи, анга мужиби масойиб эди.\nҚаср ул, сақфу остона ҳам ул,\nТахт ул, офати замона ҳам ул.\nҲайрат ўти солиб димоғига дуд,\nАйлаб ул ўт вужудини нобуд.\nОҳу афгон чекиб йиқилди яна,\nЖони чиқмоққа майл қилди яна.\nЎзига гар келур эди гоҳи,\nЯна борур эди чекиб оҳи.\nАтри сандал топиб димоғи анинг,\nЁрубон гар кўзи чароғи анинг.\nКўзин очқоч яна кўруб аҳвол,\nНола айлаб бўлур эди беҳол.\nКўрубон буйла ишқи дилкаш анга,\nМеҳрибон бўлмиш эрди маҳваш анга,\nТоки тадриж ила топиб ором,\nТопти маҳваш висоли бирлан ком.\nЛек ҳайратдин эрди доим лол.\nСурди бир кун бути ҳумоюн фол:\n«Ким санга ҳайрати эрур ғолиб?\nБормен онинг вуқуфиға толиб».\nЧўн анга нукта йўқ эди жуз рост,\nКўрганин шарҳ қилди бекаму кост.\nШажару чашма можаросини ҳам,\nСандалу қасри симиёсини ҳам.\nМутабассим бўлуб бути маҳваш,\nАнга афсона бошлади дилкаш\nКим; «мени хўблиқ аро тақдир,\nЧун жамол ичра қилди оламгир,\nТушти ҳуснум сўзи жаҳон ичра,\nНе жаҳон, балки инсу жон ичра.\nМанзаримдин ўтарда ногоҳе ,\nҲуснума вола ўлди жин шоҳи.\nҚаср уза тушти жин алолоси,\nМени девона қилди савдоси.\nШаҳға чун қилдим они жилванамо,\nБошим устига келтуруб ҳукамо.\nЯна ромию соҳири ҳунарий,\nДафъ этардек зиёни деву пари.\nҚилдилар иттифоқ ила чора\nКим, алар дафъ бўлди якбора.\nЛек гоҳе қанот садоси келур,\nҚулоғимға пари нидоси келур,\nБуйла дерларки, жин шаҳи ёна,\nЧунки бўлмиш ғамимда девона.\nБаҳр уза симиёйи этмишлар,\nМанзари дилкушойи этмишлар.\nСандалий қасру даврида боғе,\nСандалий тахт уза мени доғи,\nСен нечукким кўруб аён эттинг,\nМанга кўрган киби баён эттинг.\nНақш қилғон эмишлар анда тамом,\nКўрубон хаста топқали ором.\nСен ҳамоноки анда етмишсен,\nЎзни нақшимға вола этмишсен.\nАнда вола эдинг мисолимға,\nМунда еткурди ҳақ висолимға»\nРафъ ўлуб Муқбил олидин мушкил,\nБўлди гулрух хаёлидин хушдил.\nКасри сандалда комрон бўлди,\nТўни ҳам сандалий нишон бўлди.\nСандал осойиши равон англа,\nАтри онинг ҳаёти жон англа.\nСандал исинда тек туруб бўлмас,\nМушкни кимса ёшуруб бўлмас».\nЧун бу афсона сурди нуктасаро,\nУюди шаҳ насими сандал аро.\nAndalus 12 Mart 2011, 14:50:10\nОдина куни Баҳромнинг кофурий асвоб била қасри кофургун ичинда мушкин зулфи кофурий либос била тахти ож узра жоми биллуридин бодаи кофур мизож ошом қилғони ва ул кофуркорлиқдин ҳижрони ҳарорати таскин топиб, ўз ғазоли мушкбўсидин хабар топқони\nЧунки одина бу рафеъ равоқ,\nҚилди тоқин саҳар гачидин оқ,\nСолиб эрди мушаъбиди гардун,\nНажм доналаридин оғзиға ун.\nСубҳдин лек уйла жўшкурди\nКим, дамидин ул ўтни совурди\nСубҳ савбини гозури афлок\nМеҳр собуни суртубон юдн пок1.\nШоҳ айлаб либосин оқу ҳарир,\nЖилва қилди нечукки меҳри мунир,\nҚилди, оламни ёрутуб нури,\nАзми гунбаз саройи кофурий.\nҲулла бирла ҳарпринп бути Чин,\nБериб эрди бу ранг ила ойин.\nТахти ож узра шаҳ чу тутти мақом,\nШўх ҳам топти ёнида ором.\nЯна ишрат учун тузулдп асос,\nМажлис аҳлиға оқ борча либос.\nЯна бир гулрухи паризода\nТутти чини қадаҳ била бода.\nЧини эрди валек фағфурий,\nЧин буким, ранги эрди кофурий.\nШоҳ оқшомға тегру бода ичиб,\nЛек ҳар кунгидин зиёда ичпб,\nМеҳр чун даҳрднн ёшурди нур,\nСочти он чарх томидин кофур.\nЯна уйқу нишоти истади шоҳ,\nСолдилар оқ уй ичра маснадгоҳ.\nҲозир зрди мусофири пурдон,\nНуктадин кўнгли ҳуққаи дурдон.\nҚилди боғишда ўлтуруб бунёд,\nШаҳ дуосинки: «Чархи кўҳна ниҳод.\nБу оқ уюнгга боргоҳ ўлсун,\nБоргоҳинг жаҳон паноҳ ўлсун!»\nЕттинчи иқлим йўлидин келтурган мусофирнинг фасонасиголлиғи\nЧун дуо қилди деди фарзона\nКи, дей ўз кўрганимдин афсона:\n«Менки, тушмиш буён гузор манга,\nМулки Хоразм эрур диёр манга.\nСанъатим анда соз чолмоқ ишн,\nБилмайин мен киби ишимни киши.\nИлми адвору фанни мусиқий,\nМендин ул илм аҳли таҳқиқий.\nЭлга таълим этмоқ вирдим,\nКимки устоди қавм шогирдим.\nНогаҳбн тушти мундоқ овоза,\nЭл аро бўлди бу хабар тоза\nКим, келур тожири хитойи зод,\nБиласи бир канизи ҳур нажод.\nХожанинг моли баҳру кондин кўп,\nҲар неким эл гумони андин кўп.\nЛек тожнрға ончаким амвол,\nМоҳвашға юз онча ҳусну жамол.\nБовужуди жамоли фитнафиган,\nБор эмиш хуш навоу барбатзан2.\nБу хабар элни беқарор этти,\nНеча кун ўтти хожа ҳам етти.\nҚилди Хоразм аҳли истиқбол,\nФаҳм қилмоққаким недур аҳвол.\nХожа худ бор эди деганча ғани,\nЗуҳду тақви анинг шиору фани.\nЮзи сажжода узра матлаи нур,\nМушкининг чарх айлабон кофур.\nПарда ичра маҳи фалак пайванд,\nАсли нисбатда хожаға фарзанд.\nХожаи баҳр каф била гуҳари,\nУл сифатким, фаришта бирла пари.\nЛек маҳваш юзи ниқоб ичра,\nМеҳрдекким бўлур саҳоб ичра.\nУл ниқоби — ниқоби кофурий,\nМеҳр узра саҳоби кофурий.\nЙўқ ниқобики, ҳар не кийгани оқ,\nНе кияр бўлса истабон ани оқ.\nҲар куни икки қатла — субҳ ила шом:\nТузубон нағма сарви сиймандом\nПарда ичра қилиб навозиш чанг\nУнун ул чанг ила қилиб оҳанг.\nТузуб ул навъ руд бирла суруд\nКи, олиб жонлар ул суруд ила руд.\nПардадин тошқори улусқа ҳужум,\nПардаги ҳоли лек номаълум.\nПардада ҳол ошкоро йўқ,\nКиши кўрмак тиларга ёро йўқ.\nСубҳ ила шомқим тарона тузуб,\nХалқ фарёди бехудона тузуб.\nЭлни алҳони нотавон айлаб,\nНотавонларға қасди жон айлаб.\nЎйла кун ўтмайинки бпр ғамнок,\nЎлмағай оҳу нола бирла ҳалок.\nЎлубон халқ ул навоға кўчун,\nЖон бериб балки андоқ ўлмак учун.\nМулк шоҳиға тегуруб нома,\nКи, фалак буйла тузди ҳангомй.\nАйлай олмай ани тиларга хитоб\nКим, эрур хожа ҳам рафиъ жаноб.\nБернбон ўз либссиға тағйир,\nШоҳни ишқ этиб фақиру ҳақир.\nСойирн халқ ичинда пинҳоний,\nШаҳни ҳам вола айлаб алҳони.\nСолибон парда ичра маҳрамлар,\nЗуафодин санамға ҳамдамлар.\nҲуснин англаб навосидин афзун,\nБўлди бу қисса бениҳоят узун.\nҚилиб ул парда ичра ком тамаъ.\nВаслин истаб шаҳ ўлди хомтамаъ.\nАйлаб ул навъ бўлъажаб ҳавасе,\nСолди даллолалар ароға басе.\nИстабон моҳваш била панванд,\nАйламак хожаға ўзин фарзанд.\nҲосил ўлмай бу.мақсади ноёб,\nХожадин шаҳға буйла келди жавоб\nКим: «бу сўзларки, шоҳи банданавоз,\nҚилди бу қулға мужиби эъзоз.\nТийра туфроғни кўкка тегурди,\nЗарра қадрин қуёшдин ошурди3.\nМанга не ҳадки шоҳи давлатманд,\nПойим этгай бу ерга тегру баланд.\nЛек мундин ҳам ортуқ айласа жуд,\nМанга толеъ агар йўқ эрса, не суд?\nҲосилан бу санамки маҳвашдур,\nЖуфт амридин асру саркашдур.\nҲақки қилди ягонан офоқ,\nЖуфтидиц доғи они айлади тоқ»4,\nДеди улким: «Анинг шиори бор,\nШоҳ ҳокимдур, ихтиёри бор».\nШаҳ муни тутмайин мусаллам ҳеч,\nСўзда кўп тушди тоб бирлан печ.\nСўз кўп уммиду бийм бирла деди,\nПосухи хожанинг ҳамул сўз эди.\nКўрдиким, айлар они ишқ ҳалок,\nУзи мағлубу ишқ эди бебок.\nШаҳват они чу беқарор этти,\nҒазабу зулм ошкор этти.\nҲукм қилдикн, бордилар хашга,\nШаҳға андоқки бор эди майли.\nЮклабон ҳурнинг амориснн,\nХожанинг луъбати ҳисорисйн.\nЭлтибон шоҳи тийра рой сарн,\nМойил айлаб ҳарамсарой сари.\nҚаср ичинда тушурдилар филҳол,\nШаҳни мағлуб этиб хаёлн маҳол.\nАзм қилди санам сори хушдил,\nЧун бу ҳолатни билди моҳи. чигил:\nЧангини қўлға олиб айлади соз,\nЧанг ила нағма айлади оғоз.\nНағма ул навъ ошкор этти\nКим, эшитгач шаҳ ўзидйн кетти.\nЕтса ҳар кимсанинг қулоғиға бу,\nИиқилиб элтибон ани уйқу.\nЧун улус борча масти хоб бўлуб,\nШўхқа уй сори шитоб бўлуб.\nШоҳ чун уйғониб сипоҳ била,\nҲайрат айлаб сипаҳни шоҳ била.\nКўзларидин юбон чу уйқуни,\nКелтуруб ёна шўхи жодуйи.\nЯна ул навъ нағмасоз айлаб,\nУйқу кўзларга турктоз айлаб.\nЯна айлаб санам уйига хиром,\nТутубон пардаси аро ором.\nНеча қатла шаҳ этти уйла жадал,\nАнга маҳваш кетурди буйла бадал.\nОқибат иффати муассир ўлуб,\nШаҳ ишидин рамида хотир ўлуб.\nХожа олиға келди лутфомез,\nБошлабон юз ҳадиси узраигез,\nБазм тартиб этиб аёқ тутти,\nОта айтиб ани қулоқ тутти.\nОйға ҳам инфиол этиб изҳор,\nҚилғонидин малол этиб изҳор.\nПарда тошида узрхоҳ бўлуб,\nУзр айтурда хокроҳ бўлуб.\nТутубон чун бу меҳр айлаб фош,\nИкки дунёда они қиз қардош,\nОта муни, сингил дебон они,\nАйлаб улча риоят имкони.\nШўх чун шоҳдин бўлуб эмин.\nБўлубон ул диёр аро сокин.\nХожа боғи ясаб биҳиштосо,\nАнда бир қасри тоқи гардунсо.\nЯна ул кавкаби саодат учун,\nЯсамиш хужрае ибодат учун.\nМоҳ кофургун қабо пайваст,\nБўлуб ул ҳужрада худойпараст.\nБори кийган ҳарири субҳ нишон,\nКўзи тонг отқуча ситорафишон.\nТенгрига туну кун муножоти,\nБиров уммиди бирла авқоти.\nЛек они кимсага аён қилмай,\nЧун аён қилман ул киши билмай.\nСубҳ бўлғоч яна суруд чекиб,\nНағма бирла Навоий руд чекиб.\nҲам анинг руди иштиёқангез,\nҲам суруди келиб фироқомез.\nБир нафас чунки элни зор қилиб,\nСавти тош кўнгли ичра кор қилиб.\nЯна тоатқа юз қўюб то шом,\nШом айлаб ҳам ул ишига қиём.\nПэрда тошида элга нолау оҳ,\nШаҳ дағи анда ер тутуб гаҳ-гоҳ.\nУл гарсйибни истимоъ айлаб,\nҲуш анинг кўнглидин видоъ айлаб.\nЯсабон хожа хони меҳмони,\nУлча бўлғой тгкаллуф имкони.\nКўргузуб юз туман латофат ила,\nУзатиб шоҳни зиёфат ила.\nХожанинг суду моясиға газанд\nЕткуруб, икки булъажаб фарзанд.\nМенки ул шаҳр нағмасози эдим,\nБазмлар достоннавозн эдим.\nҲам кунум лаҳни руд бирла ўтуб,\nҲам маошим суруд бирла ўтуб,\nЧунки ул зоҳир этти руду суруд,\nОфият мендин айлади падруд.\nТопмадим элдин илтифот ўзга,\nТалх бўлди манга ҳаёт ўзга.\nЧун ишим мухтал ўлди якбора,,\nАйладим ўз ишимга бир чора:\nАйладим рағбат ул қадар кофур\nКим, ҳароратдин айлагай маҳжур.\nРажулият чу салб бўлди тамом5,\nХожа даргоҳи сори урдум гом.\nХожа маҳваш ҳаримида эди шод\nКим, йироқроқтин айладим фарёд.\nИстади хожаи фаришта хисол,\nПарда ичра нигори ҳур, мисол.\nСўрдиларким: «Недур бу фарёдишу\nКим сену кнмдин ўлди бу додинг?»\nАйттим: «Зулм сиздин ўлди: манга,\nСен отоу бу қиздин ўлди манга»\nДедилар: «Туҳмат этма, эй мазлум\nКи, эмас бизга зулм даъбу русум!\nТонимоқта магар янгилмишсен,\nУзга эл бизни фаҳм қилмишсен».\nДедим: «Андоқ эмас, сўрунг бир-бир,\nТо қилай ҳар не қилдингиз, тақрир.\nҚнлингиз чора берсангиз инсоф,\nЙўқса тортинг сўзумга ҳукми газоф»6.\nДедилар «Айт».— Айладим оғоз,\nСўзни аввал дуодин эттим соз.\nСўнгра ҳолим деднм шитоб этмай,\nСўз адосида изтироб этмай.\nКулубон туттилар мусаллам ани,\nХожа ҳам, сарви лоларух ҳам ани.\nТоки бу ерга етти сўз охир\nКи, муродимни айладим зоҳир\nКи: «тиларменки улча бўлса ҳаёт,\nУшбу даргаҳда сургамен авқот\nКи, ишим ғайри лаҳну руд эрмас,\nУзга иш шуғли даст ҳам бермас.\nҚут берса фаришта эҳсони,\nҚути руҳ ўлса ҳур илҳони7.\nБуйла таълимким эрур ҳавасим,\nМингидин бирга бўлса дастрасим.\nУмрум ар Нуҳ8дин кам эрмасдур,\nҲосили умр ул манга басдур.\nМенки бу навъ кўрдунгиз ожиз,\nЙўқ бу фан ичра мен киби ҳаргиз.\nБу мамоликда кимга бу иш вирд,\nБорча бордур манга камин шогирд.\nБор экандур менинг қошимда забун,\nАрзи мусиқий этса Афлотун.\nЛек бу ишки, эмди бўлди аён,\nСабтидин ожиз англа килки баён\nКим, кўрубтур чу нағмаи тузмак,\nГаҳ қилиб қатл, гоҳ тиргузмак.\nЛаҳнким топти мояи эъжоз,\nАндин ўлди менинг ишим носоз».\nКўрдилар чун бу ажзу хорлиғим,\nАсар эттн аларға зорлиғим.\nЛутф ила дилнавозлиғ айлаб,\nҲолима чорасозлиғ айлаб,\nДеди хожаки: «Еримиз бўлсанг,\nСоз ила ғамгусоримиз бўлсанг,\nХуд маишат санга эрур ҳосил,\nЛек бир муддао эрур мушкил.\nСарви гулрухға хизмат этмак ҳам\nКи, яқин келмас анда номаҳрам».\nДеди: «Ўзумни маҳрам айлабмен,\nСизни ул ишда беғам айлабмен.\nҲунар уммидидин бўлуб маъюб,\nРажулиятни қилмишам маслуб.\nОнча кофур иттифоқ эттим\nКи, ҳаво майлини йироқ эттим.\nЧун эрур ушбу парда кофурий,\nҲам бу ранг ичра парда мастури.\nМанга ҳам ўзни қилғали ҳамранг,\nБўлди кофур жониби оҳанг.\nБўлмасам ушбу пардадин маҳжур,\nБир камин бандамен отим Кофур»9.\nСўз дедим чун бу навъ адо бнрлан,\nХожау сарви маҳлиқо бирлан.\nҲайрат айлаб, чу қилдилар тафтиш,\nАнгладиларки, воқеъ эрди ул иш.\nИлтифот эттилар ниҳоятсиз,\nКўргузуб хулқу лутф ғоятсиз.\nБўлубон лаҳзаи ишимда малул,\nХизматим иккисига тушти қабул.\nХизмат амрида ул сифат бўлдум\nКи, иккисига мултафат бўлдум.\nПардада гоҳ хожаға дамсоз,\nПарда кейнида ойға ҳам ҳамроз.\nЧун бор эрди муносабат мавжуд,\nАсру кўи илтифот тутти вужуд.\nМоҳрух чун тузар эди нағамот,\nМени бир ҳайрат айлар эрди мот:\nНеки абёти жонфизоси эди,\nБорчаси дарду ҳажр адоси эди.\nНағмаға кирса ҳар тарона анга,\nНолалар эрди ошиқона анга.\nАнгладим хилват ичра ҳам они\nКи, басе йиғлар эрди пинҳони.\nАсру кўп музтар айласа эдн ғам,\nПарда кейнида меи эднм маҳрам.\nҲар нечук сўзкн, қнлса эрди хаёл,\nМендин ул сўзни айлар эрди савол.\nБилганимча жавобин айтур эдим,\nБори сўзнинг савобин айтур эдим.\nТунлар ушгудян ўлса бегона,\nМанга дер эрди: «Айт афсона».\nҚайдаким бўлса эрди шарҳи фироқ,\nЙиғлар эрди ягонаи офоқ.\nБуйла аҳволидин тааққул ила,\nЖазм бўлди манга тааммул ила\nКи, паривашки зору маҳзундур,\nГўйиёким бировга мажнундур.\nҲажр хори ичин чу ковиш этар,\nСавт ила тошқори таровиш этар10.\nЧекмаса нағма туну кун они\nКуйдурур ул шарора пинҳони,\nҲоли чун мундоқ эрканин билдим,\nАндин англарни орзу қнлдим.\nАйтур эрдим ҳадис ҳар сориднн,\nСўз ўтар эрди хайру шар сориднн.\nТоки топтим ўзумга беҳад ром,\nТавсани табъида басе ором.\nБуйла ҳолатда дедим: «Эй маҳваш,\nТенгри тутсун ҳамеша кўнглунг хуш!\nХотиринг қайғудин йироқ бўлсун,\nАйш ҳар лаҳза яхшироқ бўлсун!\nМушкиледур манга қилайму савол».—\n«Қил!»—дегач, сўзнн бошладим фнлҳол\nКим: «неча вақт эрурки бандангмен,\nМеҳрдек хоки раҳфигандангмен11.\nКузатурмен ҳамеша ҳолинг не?\nАйш ёхуд ғаму малолинг не?\nҲар тарафким етибдурур кў'нглум,\nЎйла маълум этибдурур кўнглум,\nКим, сенинг бир ғами ниҳонинг бор,\nХаласидин хароши жонинг бор12.\nАнга боис биров муҳаббатидур,\nБалки андуҳу доғи фурқатидур.\nКи, чу андин етар алам чекмак,\nДаъб этарсен суруди ғам чекмак.\nУзни машғул этиб тарона била,\nНола айларсен ул баҳона била.\nЧун кўнгул шарҳи ҳоли айларсен,\nХаста кўнглунгни холи айларсен.\nМанга бу ғамни ошкор этсанг,\nМени бу сирда роздор этсанг.\nТоки бўлғай ҳаётим имкони,\nКимса мендин эшитмагай они.\nЛек мумкиндурур даво қилурум,\nСаъй этиб ҳожатинг раво қилурум».\nЧун эшитти сўзум бути гулрух,\nФикр этиб буйла айтти посух\nКн: «бу сўзким дединг йироқ эрмас,\nРостдин нукта яхшироқ эрмас.\nЯхши бўлмиш ншим санга маълум,\nЛек шарҳин сен айламак мафҳум.\nХирад олинда номувофиқ эрур,\nСўрмамоқ сендин они лойиқ эрур.\nСанга йўқ суд англамоқ они,\nМанга юз минг балият имкони.\nИшки таҳқиқи бежиҳат бўлғай,\nСўрмоқ онн не маслаҳат бўлғай?\nМунда гар истасанг ўзунгга нузул,\nИкки ишдин бирини айла қабул:\nЁ бу тафтиш таркини этгил,\nЁки билгач бошинг олиб кетгил,\nЎйлаким бўлмағил бу водида,\nБалки бу мамлакат саводида».\nГарчи ул нуктадин етишти ҳарос,\nЛек жон қасди айлади васвос.\nБир неча кун кезар эдим ғамгин,\nТопа олмади хотирим таскин.\nҲам замиримни ғамкаш этти бу фикр,\nҲам димоғим мушавваш этти бу фикр.\nЧунки сабру қарорсиз бўлдум,\nОқибат ихтиёрснз бўлдум.\nЯна хилват топиб дуо қилдим,\nСуди йўқ можаро адо қилдим.\nКи: «Хаёлимда фикр ўлуб пеша,\nМени савдойи эгти андеша.\nЧун ҳадисингни истимоъ этайин,\nБошим олиб қаёи десанг кетайин!»\nДеди маҳваш: «Ғариб зрур бу сўзунг\nКи, тиларсен бало ўзунгга ўзунг.\nШаҳрда турмасингға паймон қил,\nБошинс олиб кетарга аймон қил».\nХотириға не таврким етти,\nАҳд қилдим нечукки амр этти.\nКўнглида ваҳм қолмагач ёна,\nМаҳваш оғоз қилди афсона\nКи: «мени чун ғамин хаёл зттинг,\nУл ғамимға жиҳат савол эттинг.\nСўзни аввалдин этмасам марқум,\nЯхши бўлмас ғамим санга маълум.\nБилки, Чин мулкидур диёр манга,\nУтубон анда рўзгор манга.\nИккн хон кину размидин тақдир,\nТифл эканда биравга қилди асир.\nБайъима хожа муштари бўлди,\nБандаси меҳри ховарий бўлди.\nГарчн мундоқ азиздурмен анга,\nСотқун олган каниздурмен анга,\nЧунки йўқ эрди хожаға фарзанд,\nМисли фарзанд қадрим этти баланд,\nЧун унум дилкаш эрди, лаҳжам хуш,\nЧекар зрдим таронаи дилкаш.\nҲукамоким бу фанда моҳир эди\nКим, маҳорат аларда зоҳир эдн.\nКелтуруб уйга кўп риоят этиб,\nЖуду икром бениҳоят этиб.\nУл қадар саъй айлади маҳу сол\nКим, манга касб бўлди мунча камол.\nҲосилим бўлди тортмоққа нағам,\nМузҳику мубкию мунаввим ҳам13,\nУнум овозаси жаҳон тутти,\nЧангим овози осмон тутти.\nҲусн худ беқиёсу андоза,\nБўлди овоза узра овоза.\nЭшитиб борча аҳли жоҳу тамиз\nКим, бор эрмиш бировда буйла каниз.\nБўлднлар нақдсанж байъим учун,\nТўктилар молу ганж байъим учун.\nҲар тарафдин чу мол рез этти,\nХожа ўз фарзандини каниз этти.\nКеча кўпрак кўруб Харидорим,\nТезрак айлар эрди бозорим.\nЧинда бу навъ шўр ила ғавғо,\nҲар кишининг бошида бир савдо.\nЧинда бор эрди бир ажаб наққош,\nСунъ наққошидек жаҳон аро фош.\nИши монандсиз, оти Моний.\nУл ёзиб суратнмни пинҳоний.\nСафар этмак учун ўзин тузмнш,\nБир шаҳаншаҳға они кўргузмиш\nКим, жаҳон мулкн ичра ҳар ким шоҳ,\nБор эмиш анга бандаи даргоҳ.\nШоҳ суратға майл этиб пайдо,\nБалки бўлғон эмиш кўруб шайдо.\nУйлаким топибон амин кишилар,\nПок пайванду хурдабин кишилар,\nЙибориб Чинға шўр солмоқ учун,\nБир канизакни сотқун олмоқ учун,\nБир харидор эди Хито хони,\nҲукм бирла йироқ этиб они.\nБайъ этиб хожанинг мизожи била,\nНеча бирла Хито хирожи била.\nШод ўлуб бахтдин кушод топиб,\nЁндилар истаган мурод топиб.\nФарз йўл қатьини билурлар эди,\nИкки манзилни бнр қилурлар эди.\nТо мени шоҳға кетурдилар,\nДурни дарё сори етурдилар.\nЕтти чун зарра меҳри анварға,\nБанда султони бандапарварға.\nШоҳ ул элни бениёз этти,\nОлам аҳлида сарфароз этти.\nВатан этти манга шабистонин,\nНе шабистонкн, равзаи жонин.\nАндоқ ўлдики, менсизин бир дам,\nТийра эрди анга ёруғ олам.\nУмридин ҳосили жамолим анга,\nБалки умри абад висолнм анга.\nИш анга ишрату шикор эрди,\nГашти саҳроу лолазор эрди.\nЧопибон кўҳу дашт сори саманд,\nГўр бўйниға солур эрди каманд.\nҲар қаён чопса гўр пўя сутур,\nЎлар эрди сутури олида гўр.\nЛолагун гўрни шикор айлаб,\nҚонидин ерни лолазор айлаб.\nЛолазор ичра чун ичиб майи ноб,\nГўр эти эрди базми ичра кабоб.\nХоҳ шаҳр ичра, хоҳ дашт ичра,\nХоҳ орому хоҳ гашт ичра\nМенсизин йўқ эди даме коми,\nКом йўқ, хотирининг ороми.\nБўлмасам ҳамраҳ урмай ул бир гом,\nМен наво чекмай, ичмай ул бир жом.\nМен қаю нағмаким адо айлаб,\nУл чекиб оҳу жон фидо айлаб.\nДашт аро сайр қилса, ёнида мен,\nШаҳр аро хилвату ниҳонида мен.\nОлмайин кўз дами жамолимдин,\nТўймайин бир нафас висолимдин.\nОқибат бўлди ул сифат мағлуб\nКим, мен эрдим ҳаётидин матлуб.\nЕтти ул ерга ишки хайлу сипоҳ,\nҚўйди навмидлиққа юз ногоҳ.\nКи, алардин йўқ эрди шаҳға вуқуф,\nКеча-кундуз манга эди машъуф.\nОнчаким шаҳ манга эди мойил,\nХаста кўнглум анга эди мойил.\nВаслин истарга ихтиёрим йўқ,\nҲажрида лаҳзаи қарорим йўқ.\nШавқ ўти икки ёндин андоғ тез\nКи, бўлуб шуъласи сипеҳрситез,\nШоҳдин илтифоти номақдур,\nҚилғон эркондурур мени мағрур.\nМен канизи сиёҳбахти лаим,\nҲам сияҳбахту ҳам сиёҳ калим.\nШаҳдин ул бандаликки кўргаймен,\nҲавсала қайдаким сингургаймен.\nҲар неким нутқум айлар ўлса баён,\nБор эмиш бошидан-аёқ ҳазён.\nБир кун ул навъ воқеъ ўлдики шоҳ,\nОвда эрдию мен анга ҳамроҳ.\nМаст эди ул, эрди бодапараст,\nЛек мен худпарастлиқдин маст.\nШаҳ этиб бир кийик сари оҳанг,\nЧапиға ё ўнгиға олди хаданг.\nДеди: «Чун рахшим ул тараф сурайин,\nАни ҳар навъким десанг урайин».\nМен дедимки: «Қўлин шикил этгил,\nҲам йироқтин-ўқ айлагил бинсмил»14.\nБилгач ул сўзни хотири поки,\nТикти икки қўлин отиб хоки.\nЧунки солди икки қўлиға шикол,\nКайбур отиб бўғузлади филҳол.\nҚилди бир ишки қилғоли они,\nОдамизоднинг йўқ имкони.\nКерак эрдики жон фидо қилсам,\nШастининг муздини адо қилсам,\nЭмдиким мендин истади инсоф,\nБотлабон мен сиёҳбахт газоф.\nАқлдин жаҳл сори қайтибмен,\nУл қадар ҳашву ҳарза айтибмен15\nКи, агар адл ила қилиб чора,\nМени қилдурса эрди юз пора.\nДеганимга жазо эмас эрди,\nҚилғанимға сазо эмас эрди.\nАнда ҳам қаҳр тиғини сурмай,\nМендек ўлтургуликни ўлтурмай,\nБоғлатиб солди бир биёбонда,\nКи, қазо етса ўлгамен онда.\nҚаҳр ила маст қўнди шаҳрға юз,\nТоки ўтти ики кеча-кундуз.\nХожаким, деб эдн мени фарзанд,\nЛек сотиб эди узуб пайванд.\nХотири қолиб иштнёқимға,\nТуза олмай ғаму фироқимға.\nМени кўрмак учун бўлуб жознм,\nБўлғон эрмиш Хитойдин озим.\nМанга солғонди жаҳл буйла хато,\nИкки манзилға етган эрмиш ато.\nУл ики кунки, мен эдим мағзуб,\nХожаға кўрмагим бўлуб матлуб.\nСурар эрмиш фарас қилиб шабгир,\nТийфа эрмиш кеча нечукким қир16.\nУркудаб йўлдин оти чиққон эмиш,\nБир ики қул била озиққон эмиш.\nСурубон водию биёбонға,\nЮз машаққат аро етиб жонға,\nУл қаро тунда бахти бедори,\nСолғон эрмиш ани менинг сори.\nТийра тун чун манга яқин етмиш,\nХожаға уйқу асру зўр этмиш.\nТушубон бормиш уйқуға бир дам.\nЧун кўз очмиш ёруб эмиш олам.\nЁнида юз қадамға ёқин йўл,\nИттифоқо назора айламиш ул.\nДашт аро бир қаро кўрунмиш анга,\nБир қаро дашт аро кўрунмиш анга.\nКишидекким ғулула банд ўлғай,\nБор бўйида хами каманд ўлғай17.\nАйлайин деб ҳақиқатин маълум,\nҚилмиш ул сори хожа ранжа қудум.\nЕтса кўрмиш заифаи зори,\nҲар сари мў танида озори.\nБоғланиб сочининг каманди била,\nЕтибон дашт ўза бу банди била.\nРаҳм этиб ешгали узотмиш илик\nКи, ўлукму экин бу, йўқ эрса тирик?\nЧунки таъжил ила ешиб они,\nЮзида гарчи йўқ эмиш қони.\nБўю боши манга шабиҳ эрмиш,\nКўзу қоши манга шабиҳ эрмиш,\nАёғ остинда зулфи помоли,\nЗақани холи лаълининг холи.\nХожа билмайки маст эрур, ё соғ,\nТопмай уйқудадурму, ё уйғоқ.\nҲардам ул ҳайрат они лол айлаб,\nҲар замон ўзга бир хаёл айлаб.\nХожанинг буйла ибтилоси чоғи,\nКўрунуб корвон қароси доғи.\nЙибориб бир қулинки элни суруб,\nКелтуруб ул мақом аро тушуруб.\nНеча қиз борча ҳамдаму ёрим,\nЗуафодин неча парасторим.\nЕтгали хизматимға жон бирла,\nКелган эрмиш бу корвон бирла.\nХожа ул борчани қилиб ҳозир,\nМанга қилган эмиш борин нозир.\nАлар англаб нишоналар бирла,\nНавҳа тортиб тароналар бирла.\nЮзни йиртиб, яқони чок айлаб,\nДарддин навҳаи ҳалок айлаб.\nХожаи кордону фарзона,\nБўлуб ул ҳайрат ичра девона.\nДард ила навҳаи ғамим тутубон,\nЙиғлабон зору мотамим тутубон,\nЛек фаҳм айламайки ҳол недур?\nМеҳри умрумға бу завол недур?\nАсоу ожиз бўлуб бу суратдин,\nАшк ила юб мени заруратдин.\nКафан айлаб ҳарир ила сайфур,\nСепибон ул кафан аро кофур.\nЧун мени чирмаб ул ҳарир била,\nОни хушбў этиб абир била.\nЧун сепилгач абири ноб анда,\nСепилиб дам-бадам гулоб анда.\nТанки, ўлган киби эмиш бетоб,\nЧун топиб нафҳаи абиру гулоб.\nЮзланиб заъфлиқ димоғима ҳуш,\nНафас ўлмиш танимға ҳамоғуш.\nЧун алар фаҳм этиб ҳаёт манга,\nНақди жон айлабон закот манга.\nЮзларин суртубон аёғимға,\nЯхши ислар тутуб димоғимға,\nДер эмиш ҳар бир ўзга янглиғ сўз\nКи, ўзумга келиб, очибмен кўз.\nЧун кўзум тушти нотавонларға,\nАйттим: «Мунда турмайин юрунгуз,\nҚўчубон жаҳд айлабон сурунгуз\nКим, бу манзил маҳалли офат эрур,\nЖонситон водийи махофат эрур».\nКўч ўлуб чунки нола чекти диро,\nМанга ер бўлди бир амори18 аро.\nТомизиб гоҳи оғзима шарбат,\nГаҳ равойиҳ била бериб қувват.\nЮрубон йўл ики кеча-кундуз,\nҚўйди сиҳҳат менинг мизожима юз.\nКололар чун ҳорарға ёвушти19,\nХожа бир чашма бошиға тушти,\nСабза узра ясалди кошона,\nЗеблиғ боргоҳу шамиёна.\nЯсабон тахт уза рафеъ мақом,\nМанга бердилар устида ором.\nКелиб олимға хожа ўлтурди,\nШарҳи ҳолимни мў-бамў сўрди.\nМен доғи ул сифатки, воқиф эдим,\nБорин андоғки воқеъ эрди, дедим.\nХожа бир дам бошин тутуб қолди,\nЯна бир дам бошин қуйи солди.\nАнга мен чунки шарҳи ҳол эттим,\nҲолин онинг дағи савол эттим.\nҲолин ул ҳам деди, нечукки эди,\nҚиссаси бор эди, нечукки деди.\nНазар этмай замона ғамлариға,\nШукр деб тенгрининг карамлариға.\nАнда чун бнр кун ўлди осойиш,\nСўз юзига берилди оройиш\nКи чу айтилди, «ҳар жиҳат эмди,\nНе дурур ишга маслаҳат эмди?».\nМен дедимким: «Агар канизига шоҳ,\nҒазаб этти худой эрур огоҳ.\nБор эдим улча бўлди изҳори,\nЮз туман ончанинг сазовори.\nЧунки шаҳ кину қаҳрини сурди,\nТенгри асради гар ул ўлтурди.\nКиши ўлгонга тиғи кин сурмас,\nБир ўлукни икита ўлтурмас.\nБу кафанким, либосим айлабсиз,\nХилъати мавту ёсим айлабсиз.\nКийибон даргаҳига қўйсам юз,\nАйтсам бу фасона равшану туз\nКи: «Гуноҳики мен қилиб эрдим,\nЎлтурурдек эдим, билиб эрдим,\nАдл ила шоҳ ҳукми қатл этти,\nНеки қилмиш эдим—жазо етти.\nЯнги жон манга берди эрса худо,\nАни ҳам келмишам қилурға фидо.\nҚатл агар қилса ҳам фигандаси мен.\nАфв ҳам айлар эрса, бандаси мен.\nЖурмум ўлса ўзи паноҳим эрур,\nКараму лутфи узрхоҳим эрур.\nМундоқ этсак бу қиссаға тадбир,\nҲеч шак йўқки шоҳи оламгир.\nАфв расмин риоят этгусидур,\nКарами бениҳоят этгусидур».\nМен бу сўзни чу айладим ийрод,\nХожау халқ қилдилар фарёд\nКим: «Хатодур бу раъйким қилдинг,\nХирадингдин магарки айрилдинг?\nЁва десен! Ўзунгдаму йўқсен?\nЁки хони ҳаётдин тўқсен?\nШаҳки, бир сўз учун тўкар қонинг,\nЯна қилмоқ недур, фидо жонинг?\nШоҳ бир шуълаи фурузондур,\nҲар кишига етишса сўзондур.\nЎт аро ихтиёр ила сурмак,\nБаҳра бермас, бағайри куйдурмак.\nШоҳким буйла тангдил бўлмиш,\nҒазаби ўти муштаил бўлмиш.\nҚочмоқ андин савоб эрур бу дам,\nНеча андин йироқ — офат кам.\nҒазабиға тугангач андоза,\nҲар тараф етгусидур овоза\nКим, бу ишким санга раво кўрди,\nЖониға юз бало даво кўрди.\nАндин андуҳ ила надомати бор,\nЁки айш ичра истидомати бор.\nНодим ўлса иложи осондур,\nБорибон қайтмоқ не нуқсондур.\nБор эса қилғонида исрори,\nЖонни қутқорғон ўлғабиз бори»20.\nХожа сўзни тугатмак эрди ҳамон\nКи, ҳадисин беганди яхши, ёмон.\nСўзга бу навъ чун қарор ўлди,\nМаслаҳат бир сари фирор ўлди,\nЧун йироқ эрди кишвари Хоразм,\nҚилдилар ул тараф азимат жазм.\nМен чу шаҳдин бу навъ айрилдим,\nҲажрида қолмоғум тирик билдим.\nЎлган-ўқ айладим ўзумни гумон,\nҲажр воқеъ ҳамону марг ҳамон.\nУл кафанким, либосим ўлмиш эди,\nМужиби эҳтибосим ўлмиш эди.\nАни киймак танимға фан бўлди\nКи, ўлук кисвати кафан бўлди.\nМенки, бўлдум висоли маҳжури,\nКафанимдур либоси кофурий.\nБот тўкулмас учун тани ранжур,\nСепилибдур кафанда ҳам кофур.\nТо бу кишвар ҳудудиға еттук,\nТоки бу шаҳр аро нузул эттук.\nГар йироқсен, йўқ эрса, ҳамраҳсен,\nБори бўлғон ишимдин огаҳсен.\nБу шаҳ олинда мунча ёлғоним,\nАнга юз изтироб солғоним,\nДемагилким, кўнгул ҳавоси эди\nҚи, валинеъматим вафоси эди.\nЧун санга сиррим ошкор эттим,\nСен доғи қил, неким қарор эттим,\nШартким айладинг— вафо этгил,\nБу диёр ичра турмайин кетгил».\nМен симоъ айлагач бу навъ суруд,\nСарви гулрухқа айладим падруд21.\nМулк бар мулк тутмайин ором,\nАйлабон йўлни қатъ гом-багом.\nКишига зоҳир этмадим бу роз,\nМунга тегруки шоҳи банданавоз.\nҲукм қилдики: «Айт афсона!»\nМундоқ афсона топмадим ёна.\nҲам кўруб буйла қасри кофурий,\nЁдима кирди ул бути ҳурий\nКи, фироқ ичра бўлғали ранжур,\nБу22 сифат ҳулла айламиш кофур.\nЙўқки, кофургун кафан қилмиш,\nАнга кофур урарни фан қилмиш.\nУлки, олам аро ажойибдур,\nБўлса бу қаср аро муносибдур».\nСўзга бергунча қиссагў анжом\nҒойибидин нишон топиб Баҳром —\nҲуш юз қатла тарк қилмиш эди,\nЮздин ортук ўлуб тирилмиш эди.\nУшбу афсонадин ўлуб, ёна\nТиргузуб они ушбу афсона.\nНоладин асраб ўзниким ногоҳ,\nБўлса ровин фиғонидин огоҳ.\nАйласа бир нафас фасонани бас,\nАнга боғланғай ўзга роҳи нафас.\nДегучи чун деди фасонани пок,\nКўкка тортиб фиғони оташнок,\nЧорлабон нуктагўни чун қучти,\nБулбули руҳи гўйиё учти.\nАнинг оби ҳаётдек сўзидин,\nБорди ўлган киши киби ўзидин23.\nКимни беҳуш этар бу афсона,\nЎзига худ келиб нетар ёна?\nAndalus 12 Mart 2011, 14:50:19\nБахром ғойибидин нишон топиб, ўздин ғойиб ва бенишон бўлуб, Хоразм мулкига нишон йибориб, хожаи фарзона била гавхари ягонани тилатиб, алар келгунча ўзи дағи ўтру чиққони ва субх анфоси масихларидек ўлук танға руҳ киюргони\nЧунки ул кеча шоҳи шоҳнишон,\nҒойибидин бу навъ толти нишон,\nТо саҳар беқарору бедил эди,\nУйлаким сайди нимбисмил эди1.\nШавқ ўтиға куюб нечукки хасе,\nБетаҳаммуллуқ айлар эрди басе2.\nШеваси изтироб қилмоғлиқ,\nГоҳ қўпмоқ, гаҳе йиқилмоғлиқ.\nТопса эрди бузуқ мизожи қарор,\nБуюрур эрди қиссаға такрор.\nИши чун қилғанини билмак анга,\nГоҳ ўлмак, гаҳи тирилмак анга,\nҲажр андуҳн чун қилиб беҳол,\nҲолига келтуруб умиди висол.\nНе дейин ҳажрдин нелар кўрди,\nКим, ул оқшомни тонгға тегурди.\nОнча қилди тирилмаку ўлмак\nКи, падид ўлди субҳға кулмак.\nСубҳға чунки бўлди кулгу падид,\nДамидин ёнди шуълаи хуршед3,\nШоҳнинг итти ҳосил ороми,\nҚилди майл андаким Дилороми.\nУл тараф жазм қилди азм этмак,\nТоки Хоразм ҳаддиға етмак.\nБўлуб аркони давлати мониъ,\nНеча кун сабр ила қилиб қониъ,\nДедилар: «Азм қилмамоқ авли\nКи, эрур шаҳға заъф муставли.\nГарчи муҳликдурур фироқ асру,\nЛек бу йўл эрур йироқ асру.\nБўлмағай ранж чун шадид ўлғай,\nСиҳҳат асбоби нопадид ўлғай»4.\nҲукамо ҳам келиб алар била рост,\nҚилдилар шаҳға ер ўпуб дархост\nКи: «Неча шаҳға ишқойиндур,\nЛек кўҳ виқору тамкиндур5.\nТоғ ойини истиқомат ўлур,\nЧун таҳаррук топар қиёмат ўлур6.\nНеча кун кўнглунга тутуб ғамни,\nТутқил орому бузма оламни!»\nКишилар топти оқибат таъйин,\nЧарх суръат валек меҳройин.\nХожаға нома истимолат ила,\nОйға ҳам, лек бас хижолат ила\nКим: «Бу янглиғ хабар эшиттук жазм\nКи, бор эрмиш маконингиз Хоразм.\nБу хабардин агарчи бўлдуқ шод,\nЕтти юз навъ бандимизға кушод.\nЛек ҳолатни англаған ҳангом,\nТутмангиз анда бир нафас ором.\nКеча-кундуз демай хиром қилинг,\nУйқуни биз киби ҳаром қилинг».\nШохнинг7 руқъасида пинҳони\nТомизиб ашкдин боғир қони\nКи: «Фироқинг ичимни қон қилмиш,\nАни кўз йўлидин равон қилмиш,\nКелки айлай санга фидо жоним,\nЙўқса бўйнунгға бўлғуси қоним,\nФурқат ичра чиқорма жонимни,\nДашна урмай оқизма қонимни.\nКелки чиқсун қошингда жоним хам,\nЯна оқсун йўлунгда қоним ҳам.\nХажр тиғини жонима сурма,\nЖон берурдин бурунроқ ўлтурма.\nСайр аро меҳри ховарий янглиғ,\nМанга келгил учуб пари янглиғ.\nГарчи ўлтурмак айладинг манга фан,\nКелу кўр, бўйнум узра тиғу кафан.\nГар қошингға етурмадим ўзни,\nОразингға ёрутмадим кўзни,\nАйлама ҳамл комронлиқға,\nҲукм қил они нотавонлиқға\nКи, фироқинға то асир ўлдум,\nЗаъфдин ул сифат ҳақир ўлдум.\nКи, сув ичмак манга не имкондур,\nТомизурлар валек ул қондур.\nБуйла мажруҳу нотавондурмен,\nНотавон жисму хаста жондурмен.\nКелу ўлғон танимға жон бўлғил,\nЖисмима мояи равон бўлғил\nКи, таваққуф қилурда фаҳм этгум,\nВаҳки келгунг валек мен кетгум!\nДаҳр чун айлагай мени нобуд,\nСен таассуф емак не қилғай суд?»\nЧун рақам айлади бу руқъаи дард,\nРуқъанинг сафҳасиға берди навард.\nСолди қосидлар олиға ҳайҳот,\nДеди: «Турмай етинг нигорима бот!»\nЯна Хоразм шаҳиға ёзди мисол,\n«Буки Хоразмдин бир иллиқ мол,\nХожаға зоди роҳ еткурсун,\nХожа маҳмилни бу тараф сурсун».\nШаҳдин ул ишда мундоғ англаб майл,\nЕр ўпуб йўлға кирдилар ул хайл.\nЕл киби йўлда қилдилар таъжил,\nГўйи бир гом ўлур эди бир мил.\nЧунки мустаъжил эрдилар беҳад,\nЕттилар бот андаким мақсад.\nХожа боғин топиб нечукки насим,\nШаҳ мисолини қилдилар таслим.\nХожа чун олғач они, қилди сужуд,\nОйға ҳам етти руқъаи мақсуд.\nХожа боши сипеҳрдин ошти,\nМоҳваш фарқи меҳрдин ошти.\nЧунки Хоразм шаҳиға етти мисол,\nВажҳ берди хизонадин филҳол.\nЎзи доғи хизона еткурди,\nХизмати бекарона еткурди.\nАсру кўп шодмона бўлдилар,\nТахт сори равона бўлдилар.\nҚўргузуб йўл юрурда истиъжол,\nШоҳ худ қилғон эрмиш истиқбол\nЧунки қолди арода бир манзил,\nШоҳ этиб борча халқни ғофил.\nУюғон чоғда эл қилиб тадбир,\nАйлади моҳрух сари шабгир.\nЕл киби кеча тинмайин кетти,\nСарви гулруҳға субҳи дам етти.\nКорвон ёлқибон урардин гом\nТопмиш эрди ҳамул замон ором.\nГўйиё эрди тонг қаронғуси,\nЭлтибон эл кўзини уйқуси.\nБоргаҳ чашма бошида тикилиб,\nНаргиси гулнинг уйқу майли қилиб\nЧашма бошида бир рафеъ чинор,\nИчи ковоки, ул сифатким, ғор.\nИчини ўртаган шарори ҳалок,\nКўкси ошиқ ичидек ўлғон чок.\nШаҳ отин бир ҳажарға боғлаб руст,\nУл шажар сори азм айлади чуст.\nКирди пинҳоний ул чинор ичра\nЁри ғор ул сифатки ғор ичра.\nАнда чун эрди сарви ҳур сиришт,\nТопар эрди машоми атри биҳишт.\nШоҳнинг чун мақоми ўлди дарахт,\nОйни уйғотди уйқусидин бахт,\nҚўпубон субҳ уйлаким маъҳуд,\nЗоҳир этти бурун тариқи сужуд.\nТенгрига чун ниёз кўргузди\nОлиб илгига чанггини тузди,\nТакя айлаб йиғочқа бошлаб руд,\nҚилди оғоз ошиқона суруд.\nНола шаҳнинг фироқидин айлаб,\nОҳ анинг иштиёқидин айлаб.\nЧашма сори уруб паридек гом,\nТутти сарчашма бошида ором.\nАнга лойиқ Навоий руд ясаб,\nНомаси сўзларин суруд ясаб.\nҲар сўзидин чекиб фиғон йиғлаб,\nОқизиб сайли ашку қон йиғлаб.\nШоҳ ҳар нағмада бориб ўзидин,\nАшки андуҳ ёғдуруб кўзндин.\nТоки ой ун чекиб тарона била,\nБошлади савт бу фасона била\nКи: «Бу йўл не бало узоғ ўлди,\nТобидин доғим узра доғ ўлди.\nЕтти оғзимға ранждин жоним,\nҚолмади ғам емакка имконим.\nУмрдин ноумид бўлдум ло!\nМиҳнати ҳажр ичинда ўлдум ло!\nУл кун ўлғайму, эй сипеҳри даний\nКи, солиб шоҳ хизматиға мани.\nҚулоғиға сўзумни еткурсанг,\nАёғиға кўзумни еткурсанг.\nВаслдин ҳосил ўлса дармоним,\nБўлмағай ўлсам ўзга армоним!»\nБу сурудини чун эшитти шоҳ,\nЁқасин чок қилди тортиб оҳ.\nЮгуруб жисми нотавон бирла\nЧиқти юз нолау фиғон бирла,\nНафасининг ўти шарорангез,\nШуъла чиққой киби йиғочдин тез.\nЁр аёғиға бўлди андоқ паст\nКи, қуёш кўргай офтобпараст.\nҚолмади анда ҳушнинг асари,\nУйла девонадекки кўрса пари.\nЧун пари доғи кўрди андоқ ҳол,\nАйлабон ҳайрат они бехуду лол.\nШоҳ оёғиға дур сочиб кўзидин,\nБорди ўпгач аёғини ўзидин.\nЁр уза чунки паст бўлди сипеҳр,\nЁрга тушти сипеҳр аёғиға меҳр8.\nҚора туфроққа тушти зилли илоҳ,\nСояға тушти меҳр ҳам ногоҳ9.\nШоҳ бехуд ер узра, моҳ доғи,\nМоҳ келмай ўзига, шоҳ доғи10.\nҲажр поён топиб висол кўрунг\nОллоҳ, оллоҳ, ғариб ҳол кўрунг!\nҲажр шоми худ эрдилар беҳол,\nҲол кўргил, чу бўлди субҳи висол.\nНафас урғунча субҳи абяз пўш,\nБирида йўқ эди нафас, бал ҳуш11.\nЧун саҳар очти маъдани кофур,\nМеҳр оламға ёйди ҳуллаи нур.\nКорвон аҳли айлабон маълум,\nҚилдилар ул иков бошиға ҳужум.\nХожаким; кўрди ул ғариб аҳвол,\nБилдиким, қўнди тойири иқбол.\nЭлни ул теградин йироқ сурди,\nБир саропарда чуст келтурди.\nКўруб ул теграга саро парда,\nТутти кофургун саропарда.\nКирди ою қуёш ниқоб ичра,\nБалки кофургун саҳоб ичра.\nЎзига келгач ул ики дилхоҳ,\nНе дейишгандин ўлмадим огоҳ.\nБир шабистонки, эл эмас маҳрам,\nҚайси элким, саҳар насими ҳам.\nСўзки васфида ҳар намат бўлғай,\nРост бўлса, дағи ғалат бўлғай.\nЕтти алқисса чун муродиға шоҳ,\nСўнгғидин етти борча хайлу сипоҳ,\nШаҳға чун завқ инбисот топиб,\nБарча ул завқдан нишот топиб.\nХожани шаҳ вазири хос этти,\nСуду савдосидин халос этти.\nКасб чун эл ғаннмат айладилар,\nШаҳр сори азимат айладилар.\nAndalus 12 Mart 2011, 14:50:29\nБаҳром гўрнинг ов азмиға чарга солғони ва ажал хайли овининг чаргасиға қолғони ва сайд азмиға гўр суммининг тезрафторлиғи ва ўзининг гўр домиға гирифторлиғи ва салтанатининг анжоми ва тарих ва фасонасининг итмоми ва ихтитоми\nШоҳ чун шаҳрни мақом этти,\nЯна оҳанги руду жом этти,\nЗаъф кетти мизожидин билкул,\nБаски гул атри бирла ичти мул.\nЎзи бирла муқаррар этти муни\nКи, ўтар ҳафтанинг чу етти куни.\nУл ети қаср аро хиром этгай,\nҲар куни бирда майли жом этгай.\nМоҳвашлар била қилиб май нўш,\nТутқай ўз маҳваши била оғуш.\nБўлса гулчеҳралар анга маҳбуб,\nЛек маҳбубин англағай марғуб.\nБўлғай ул қаср ранги малбусот,\nБалки кўрмакта борча маҳсусот,\nНеча йил буйла комлар сурди.\nҲой-ҳуйин фалакка еткурди.\nОқибат ҳе дегунча чархи даний,\nТийра гўр айлади анинг ватани.\nҚилма Баҳромдин муни ҳайрат,\nАнга худ чарх берди оз фурсат.\nКиши юз қари подшоҳ ўлса,\nТахтгиру жаҳон паноҳ ўлса.\nЕтти кўк гунбазида ороми.\nЧовуши бўлса чарх Баҳроми1.\nҲам керак оқибат видоъ этмак,\nБорчанинг таркини қилиб кетмак.\nШоҳ Баҳромнинг бутуб коми,\nМундоқ ўлди ишининг анжоми\nКим, ичар эрди етти қасрда май,\nҲар бирига мурури пайдарпай.\nҚайси манзил ароки бўлса муқим,\nСарви гулчеҳр эрди ёру надим,\nЧанг бирла тарабфизо дағи ул,\nНағма бирла ғазалсаро дағи ул.\nБўлса девори баст аро дилгир,\nАзм этар эрди қилғали нахчир2.\nАнда ҳам ёнида эди маҳваш,\nЧекиб от узра нағмаи дилкаш.\nНағмапардоз ул эрди, соқи ҳам,\nБоқийи умру умри боқий ҳам.\nЮзидин мажлисиға оройиш,\nУнидин хотириға осойиш.\nОнсизин эрмас эрди бир соат,\nХоҳ айш айласун вагар тоат.\nБир кун ов солмиш эрди беҳад кенг,\nДавраси чарх даври бирлан тенг.\nСайд ул овда уйлаким анжум,\nБорчасиға фирор рахнаси гум3.\nАнда отлиққа ҳад йўқ эрди падид,\nСайдға ҳам адад йўк эрди падид.\nБир фалаквор марғзор эрди,\nТўла отлиғ била шикор эрди.\nОтлиғи чаргалар тузуб неча саф,\nҚўшулуб бир-бирига икки тараф.\nЧун қўмарғолға етти ул чарга,\nХалқ беркиттилар аёқ ерга4.\nСайдға ҳаддин ошти эл жаври,\nУч йиғоч5 эрди чарганинг даври.\nЛек ўн беш саф эрди тў-бартў,\nСайддин чарга ўртасида ғулув.\nЗахм ила сайд баски зор ўлди,\nМарғзор уйла лолазор ўлди.\nБалки қон бўлди селлар ҳарён,\nАйлади сел майллар ҳарён.\nСайдким, ерга оқти қони анинг,\nЧиқти қон сели бирла жони анинг»\nШоҳ Баҳром Гўри беозарм,\nЎзни гўр ўлтурурға айлаб гарм.\nЧаргада мингча қодир андозе,\nБорчанинг сайд урарға парвози.\nСайддинким келур чиқориб тил\nҲар бирисига юз рамида қатил.\nЧарга аҳли отиб ёғиндек ўқ,\nҲар тараф қўйса юз, қутулмоқ йўқ\nЎлубон неча юз туман жонлиқ,\nҲар киши неча сайд ила қонлиқ.\nҚон тўкардаки, йўқ харос элга,\nБўлубон лолагун либос элга.\nҚондин ул ерда гулистон бутти,\nГўйиёким ул элни қон тутти.\nМарғзорики ов эди анда,\nҚон йўли нов-нов эди анда.\nГўйиё уйла ер экандур бу\nКим, бор эрмиш тубида болчиғу сув.\nЮзини гард таҳ-батаҳ тутмиш,\nАнда ёмғур ёғиб гияҳ бутмиш.\nЧун гияҳ бутмиш уйлаким беша,\nТубини маҳкам айламиш реша.\nБир қориға яқин захомат анга,\nРеша бандидин истиқомат анга.\nЭмдиким қондин оқти ҳар ён сайл,\nСел ўз марказиға айлади майл.\nСингиб ул навъ нам куйи кетти\nКи, бу нам сув намиға ҳам етти.\nБолчиғ ул навъ бўлди ов элига.\nКи, етар эрди кимсанинг белига.\nБодполарға ботмоқ ўлди иш,\nБолчиғ устида ётмоқ ўлди иш.\nБуйла ҳолатда меҳр чекти ниқоб,\nПарда ёпти қуёш юзига саҳоб.\nБулут эл узра қатра бор ўлди,\nНуҳ тўфони ошкор ўлди.\nКуйидин суву юқоридин нам,\n«Юқоридин наму қуйидин ҳам.\nОрада бўлғон ўлса туфроқ руст\nАсрағон бўлса ажриғ они дуруст.\nЧун юзин юз туманчирик ёпқай,\nСайд кенича ҳар бири чопқай.\nАжаб эрмас бўлуб тахалхул анга,\nЕтса ҳар соридин тазалзул анга6.\nХоссаким қондин оқибон юз ариғ,\nҲар ариғ қилса ер юзин балчиғ.\nОт аёғи ани халоб этса,\nЮқоридин ёғин дағи етса,\nНе ёғинким этиб фалакка ҳаё,\nТўкса олам эли уза дарё.\nУмридин эл не айб кўз юммоқ?\nҚайда тебронмак, анда-ўқ чўммоқ?\nУшбулар борча бор эди мавжуд,\nБўлди бир дамда ов эли нобуд.\nЧарга даврики халқдин тўлди,\nЕр юки оғир эрди хам бўлди.\nУйла юмрулди ерга юз минг хайл,\nҚилдилар бир йўли су қаъриға майл.\nДавра бирлаки, чўмдилар мутлақ,\nБўлди ул ов ҳисориға хандақ.\nСувки хандақ қироғидин тошти,\nНе қирғоким, ҳисоридин ошти.\nКўрган ул давра ичра мундоғ ҳол,\nЕрни андоғки, сув уза ғарбол,\nЖондин ул-сув била илик юдилар,\nШоҳ, балким бори чирик юдилар.\nТопмас эрди чўмуб итардин амон,\nСайд афган ҳамону сайд ҳамон7.\nСайд учун борчаға хиром ўлди,\nСайдгаҳ худ аларға дом ўлди.\nШер ила жайран ул мақом ичра,\nТуштилар чун бу навъ дом ичра.\nЮз туман шеру жайран ўлди чу ғарқ,\nШеру жайран аро ўларда не фарқ?\nБилдилар ошкору пинҳоний,\nЙўқ эканни қутулмоқ имкони.\nСаъй ила бир-бирин тутуштилар,\nМуғтанам англабон қучуштилар.\nБор эди ул қучушмоқ андоқ руст\nКим, бир ўлдилар ики ҳамдам чуст.\nБуйла ваҳдат чу ошкор ўлди,\nБир-бирига иков шикор ўлди.\nКўрди шаҳким, сипоҳи даштнавард,\nБотти андоқки, йўқ алардин гард.\nУл сариким, азимат этти сипоҳ,\nҲам ўшул ён азимат айлади шоҳ8.\nМўрдек тушти ул сипоҳ аро шўр,\nКирдилар ерга борча уйлаки мўр.\nКирди гар мўрдек сипоҳи дажам,\nКирмайин қолмади Сулаймон ҳам.\nГўрдур борча олам аҳлиға қисм,\nАнга Баҳроми Гўр эди худ исм9.\nАждаҳоедурур бу даҳри даний,\nЭлни ютмоқ чекиб шиору фани.\nТоки ютмоқ шиорини тутти,\nЮта олғонча халқни ютти.\nЛек қонуни эрди ютмоғининг,\nБиру ё ўн, йўқ эрса юз ё минг.\nАндин элга басе тааб тушти,\nЛек Баҳром иши ажаб тушти\nКи, ани онча иззу жоҳ била,\nДаҳр аро сиғмаған сипоҳ била,\nБермайин бир дам ичра ҳеч амон.\nУйла чеккай бу аждаҳайи дамон\nКи, биров топмайин хабар андин,\nДаҳр аро қолмағай асар андин.\nОллоҳ-оллоҳ, не аждаҳодур бу,\nАждаҳо демаким, балодур бу\nКим, киши топса аждаҳодин ранж,\nҲам топибдурлар аждаҳо била ганж.\nМунда йўқ ганж, ғайри вайронлиқ,\nҚимса андин қутулмайин жонлиқ.\nТоки жондин эрур нишон кишига,\nАндин эрмас даме амон кишига.\nЖонни олғон била дағи қўймас,\nТанни ютқон била дағи тўймас.\nЖисми хокини хоксор айлар,\nКўкка ажзосини ғубор айлар.\nОнчаким бўлғай, ул ғубор асари,\nЕтар ажзосиға анинг зарари.\nАнга бир дамдадур тутулмоғлиқ,\nЛек йилларда йўқ, қутулмоғлиқ.\nБордур андин бировга истиғно\nКим, шиори эрур тариқи фано.\nГарчи бўлди забуни Афридун10,\nБу Фаридундек айлар они забун.\nЭй Навоий, вужуд ҳарфин унут,\nАдам ўлмоқ била фано йўли тут.\nСен чу урсанг фано йўлида алам,\nЙўққа мумкин эмас етишмак алам.\nАламин кўрмайин десанг йўқ бўл,\nСени йўқ топса ўзга нетгай ул?\nAndalus 12 Mart 2011, 14:50:37\nДаҳри мухолиф норостлиғи таронасин тузмак ва бенаво ушшоққа андин ижтиноб пардаси кўргузмак ва сипеҳр зулмидин бехабарларға таън тоши отмоқ ва ғафлат уйқусидин жоҳ мағрурларин насиҳат гўшмоли била уйғотмоқ\nЭй кўнгул, боқмағил жаҳон ишига\nКим, жаҳон қилмади вафо кишига.\nБир улуғроқ кесак эрур бу жаҳон\nКи, эрур кўпраги сув ичра ниҳон.\nКураи хок келди бебунёд.\nСув ичинда кесакка не бунёд.\nАнга оқил не эътибор этгай,\nАнда бир дам қачон қарор этгай\nКим, кесакни сувда назора қилур,\nБир-икки лаҳза чун ўтар эзилур.\nБу кесак манзили иқомат эмас,\nКимсага анда истиқомат эмас.\nБурун андинки, сувда ҳал бўлғай,\nСув тубига чўмар маҳал бўлғай.\nСен фано бирла киштие соз эт,\nАнга рахтинг солурни оғоз эт.\nКимки ул кишти ичра топса футуҳ,\nЙўқ ажаб бўлса кемачи анга Нуҳ1.\nКимгаким Нуҳ бўлди киштибон,\nҒам йўқ ар кўкка мавж урар туфон,\nВоқиф ўлғилки, айлабон талбис,\nТопмағай йўл бу кемага иблис.\nДема гарчи топар эсанг ёро,\n«Лотазар кофирина дайёро»2\nКўрма ул демакда осонлиқ\nКи, эрур сўнгқиси пушаймонлиқ.\nКураи хокким дедук бешак\nКи, эрур ўйлаким сув ичра кесак.\nЧарх мундин доғи бақосиз эрур,\nЙўқ, кесак гўрдек вафосиз эрур.\nАнга бўлса сувда кесакча ҳисоб,\nМуни дарё юзида англа ҳубоб.\nГар ҳубоб ўлса уйлаким гунбад,\nАнда қилмас иқомат аҳли хирад.\nГунбадеким, йиқар нафас они,\nКиши қилмоқ недур ҳавас они.\nУйки бир дамда бўлғай ул барбод,\nАни не навъ эл истагай обод.\nЧарх тоқики бесутун ўлғай,\nҲар нафас сайр ила нигун ўлғай,\nГоҳ фарш ўрниға келиб арши,\nГоҳ арш устига чиқиб фарши.\nКимса не навъ этар бу уйда мақом,\nЁ тутар бу мақом аро ором.\nМухталиф келдн чархи зангори,\nАндин ортуқ нужуми сайёри,\nҚайси сайёр, бал савобит ҳам,\nМутаҳаррик демайки, собит ҳам.\nҲар бири луъбате ясаб ўзини,\nХира айлаб ўзига эл кўзини.\nБир шабистонда жилва айлаб соз,\nФалак ул лаъбларға луъбатбоз.\nЛуъбати маҳваши суманбар ҳам.\nШомдин зулфи мушку анбар ҳам,\nЮз туман лаъб ошкор айлаб,\nОлам аҳлини беқарор айлаб.\nАнгаким эътибору жоҳ бериб,\nФалак авжида жилвагоҳ бериб.\nТахти жоҳи қилиб баланд сипеҳр,\nГирд болишти жоҳи айлаб меҳр.\nКўргузуб анда зебу оройиш,\nЛек бир лаҳза бермай осойиш.\nЗулм ила феъли бозгун бошлаб,\nЧархдин они сарнигун ташлаб.\nКимки тахтин анинг самоға чекиб,\nЁрга урмоқ учун ҳавоға чекиб.\nЭлки бу навъ аларни қилди банд,\nЯна туфроғ узра қилди нажанд.\nСарбаландеки буйла қилди нигун,\nАнга ҳадду қиёсдин афзун.\nЭлгаким берди чарх уза авранг.\nНе Каюмарс3 қолди, не Ҳушанг4.\nҚани Таҳмурасу5 қани Жамшед?6\nБордилар борча даҳрдин навмид.\nҚани Заҳҳоку7 қани Афридун8\nКи, борин қилди сарнигун гардун.\nҚани аждарни ўлтурур Гуштосп9,\nҚани ганж элга базл этар Куршос?10,\nҚайдадур Кайқубоду11 Кайковус12,\nҚани Кайхисраву13 Таҳамтану14 Тус?15,\nҚани Доро16 доғи қанн Баҳман17,\nҚани Асфандиёри18 рўйинтан?\nҚани Искандари19 жаҳон оро,\nҚани Доробу20 Ашк бин Доро?21\nСомкнм адл қилди, Вард қани,\nМазхари зулм Язджард қани?\nҚани Баҳромшоҳи чарх сарир\nКи, сарир айлади сипеҳри асир?\nЕтти иқлим мулкини олди,\nЕтти чарх узра маснадин солди.\nЕтти гунбад нечукки етти сипеҳр,\nҲар бири ичра ҳуре уйлаки меҳр.\nБириси бирла бир кун ороми,\nЛекин ороми дил-Дилороми.\nАйшлар соз айлади пайваст\nКи, салотиндин элга бермади даст.\nМунча коминки, берди чархи кабуд,\nУйла бир дамда айлади нобуд\nКи, бўлуб даҳр ноумид андин,\nАсаре қолмади падид андин.\nДеди ул лаҳза ақл ўлуб ожиз,\nГўйи Баҳром йўқ эди ҳаргиз.\nШоҳларким, жаҳонпаноҳ эдилар,\nБори оламға подшоҳ эдилар.\nЧархнинг ишвасози таннози\nБориға берди бу сифат бози.\nНеча кун чунки решханд этти,\nМарг домиға пойбанд этти,\nҚочмади кимса бандидин онинг,\nЧекмади бош камандидин онинг.\nСену мен худким ўлғабиз охир\nКи, қўлидин қутулғабиз охир.\nБорчаға чун адам сори йўлдур,\nКорвон ичра корвон улдур\nКи, бурунким чолинса кўси раҳил,\nЙўл яроғидин айлагай таъжил.\nЎзни оламдин айлаб озода,\nАндоқ ўлғай сафарға омода\nКи, муроди анинг хиром бўлуб,\nКўйи мақсуд сори гом бўлуб,\nБўлубон дўст ёдидин хандон,\nКўруб ўзига даҳрни зиндон\nКи, қачон марг ваъдаси етгай,\nУл етардин бурун бу азм этгай.\nЧун азимат қилурға топти вуқуф,\nҚилмағай ўзни бу замон мавқуф.\nЭй Навоий, сафарға тайёр ўл,\nТоки мумкиндурур сабукбор ўл.\nЎзлугунгдек оғир юкинг йўқ бил,\nУл оғир юкдин ўзни айла енгил.\nЧунки ул юкни ўздин эттинг кам,\nДўст кўйида бил бурунғи қадам.\nБалки ул юкни чунки салб эттинг,\nҚадаминг ранжа айламай еттинг.\nВатан ичра сафар бировки демиш,\nАнга таъвил гўйё бу эмиш.