Наманган Давлат университети докторантининг АҚШдаги таҳсили ва грант дастуридаги иштироки - NamanganToday.uz\nНаманган Давлат университети докторантининг АҚШдаги таҳсили ва грант дастуридаги иштироки\nNov 10, 2021 - 08:27\nУ бунга қандай эришди, унинг муваффақият сабаблари нимада?\nБугун Ўзбекистон ёшлари билими, истеъдоди, шижоати, иродаси, қатъияти билан жаҳонни лол қолдирмоқда. Улар орасида шундайлари борки, эришган ва эришаётган ютуқларини кўриб, ҳавасинг келади.\nБиз ғурур билан сўз юритадиган йигит ҳам Наманганнинг чекка қишлоғида туғилиб ўсган ўзбек фарзанди. Унинг муваффақиятлари ҳар қандай одамни ҳайратга солиши, қалбида янги умидлар уйғотиши табиий.\nАбдувоҳид Исақов 1981 йилнинг 3 ноябрида Косонсой туманида туғилган. 1998 йилда тумандаги 11-умумтаълим мактабини тамомлаб, 2000 йилда НамДУ санъатшунослик факультети талабаси бўлган. 2004 йилда тасвирий санъат йўналиши бўйича бакалавриат, 2006 йилда магистратурани тамомлаган.\nНаманган давлат университети докторанти Абдувоҳид Исақов билан суҳбатлашар эканмиз, инсон интилишдан ҳеч қачон тўхтамаслиги, ҳар ким мақсадига эришишга қодирлиги, фақат бу йўлда билим, изланиш ва меҳнатни ўзига ҳамроҳ қилиши лозимлигига амин бўлдик.\n- Абдувоҳид, бугунга келиб ўз мақсадингиз йўлида катта ғалабаларни қўлга киритдингиз. Иш фаолиятингизни қачон бошладингиз ва нималарга кўпроқ аҳамият қаратдингиз?\n- Иш фаолиятимни 2006 йилда Наманган шаҳридаги 2-ихтисослаштирилган давлат умумтаълим мактаб-интернатида ўқитувчи сифатида бошладим. 2010-2011 йилларда Наманган ўлкашунослик музейида аввал кичик илмий ходим, кейинчалик “Санъат ва адабиёт” сектори раҳбари вазифасида, 2011-2018 йилда Наманган шаҳар ижтимоий-иқтисодиёт ва педагогика коллежида, шу йили НамДУ ҳузуридаги ХТХҚТМОИда ўқитувчи бўлиб ишладим. 2018 йил сентябр ойидан НамДУ тасвирий санъат ва муҳандислик графикаси кафедрасида иш бошладим. 2020 йилдан эса НамДУ тасвирий ва амалий безак санъати ихтисослиги бўйича таянч докторанти бўлдим. Айни пайтда “Тасвирий санъат дарсларида рақамли технологиялардан фойдаланишнинг методик асосларини такомиллаштириш” мавзусида илмий изланиш олиб боряпман. Ҳозирга қадар нуфузли хорижий ва маҳаллий илмий журналларда туркум мақолаларим чоп этилди.\n- Америка қўшма штатларидаги таҳсил ва илмий фаолиятингиз қандай бошланди?\n- Мен АҚШ “American Councils for International Education tomonidan taklif etilgan FEP” (Faculty Enrichment Program-FEP | Faculty Enrichment Program (americancouncils.org) дастури бўйича иштирок этдим. Мазкур дастур Ўзбекистон ОТМларида фаолият олиб бораётган профессор-ўқитувчилар ва ходимларга АҚШда 4 ой давомида ўзларини қизиқтирган мавзу бўйича амалиёт ўташ, ўз касбий маҳоратини ошириш ва АҚШда ижтимоий-маданий алмашинувларда иштирок этиш имкониятини беради. Бу грантни қўлга киритиш учун 3 босқичли: лойиҳа тақдимоти, индивидуал интервью ҳамда тил билиш даражасини аниқлаш (TOEFL) тестидан муваффақиятли ўтдим ва Ўзбекистон ОТМларининг 30 нафар вакиллари қаторида дастурда иштирок этиш бахтига мушарраф бўлдим.\nЎшанда жуда хурсанд бўлганман. Чунки бундай имконият ҳаммага ҳам берилавермаслигини яхши билардим. Ҳозирда шу дастур асосида Мичиган давлат университетида “Experiential learning in art education” мавзусидаги академик лойиҳа устида иш олиб боряпман.\n- Шубҳасиз, Ўзбекистон ва АҚШ таълим тизими орасида тафовут мавжуд. Бу ҳақда қандай фикр билдирган бўлардингиз?\n- Тўғри, АҚШда олий таълим муассасаларининг таълим тизими кредит-модуль тизимида амалга оширилиб, ўқитишда замонавий педагогик ва ахборот технологияларидан кенг фойдаланилади. Шунингдек, талабалар ўз йўналишлари бўйича ўзлаштирилиши керак бўлган фанларда ўқув йилининг ўзига қулай бўлган семестрида иштирок этадилар. Шуниси аҳамиятга моликки, таълимга бу ерда “ўқитиш” эмас балки, “таълим олиш” концепцияси асосида ёндашилади. Яъни, ўқув машғулотларини ташкил этишда аудиторияда ўқитувчи “ягона ахборот манбаи” ҳисобланмай, у таълим олувчиларга керакли йўналишни кўрсатиб турувчи инсон сифатида қаралади. Талабалар эса билим олувчи сифатида вақтини кўпроқ фан ва мутахассисликни ўзлаштиришга сарфлайди, дарслардан кейин вазифаларни пухта бажаришга ҳаракат қилади.\nМисол учун, ўзим иштирок этаётган фанларнинг бирида кичик гуруҳлар учун ролли ўйинлар методига асосланган театрлаштирилган саҳна кўриниши тайёрлаш топшириғи берилди. Масалан, бизнинг гуруҳимиз аъзолари ҳафтанинг икки кунида дарсдан ташқари вақтда йиғилиб, биргаликда муҳокама ва тайёргарликлар олиб бордик. Талабаларнинг барчаси тайёргарликка ўз вақтида келиб, ўзига бириктирилган вазифаларни самимий бажариб беришди. Мен ўзимнинг академик лойиҳамни амалга ошириш учун 4 та ўқув дарсларида қатнашаман. Уларнинг 2 таси PhD тингловчилари учун мўлжалланган бўлиб, асосан таълимда замонавий ахборот технологияларидан фойдаланишга қаратилган. Яна бир фан АҚШ таълим тизимида сўнгги йилларда кенг қўлланилаётган “Experiential learning” (тажрибага асосланган таълим) технологияси асосида ўқитишни ташкил этишга асосланган. Иштирок этаётган фанларимизда фақатгина тигловчи сифатида иштирок этамиз. Бизга фанлар бўйича вазифаларни бажариш мажбурияти юкланмаган бўлса-да, барчасини бажаришга ҳаракат қиляпмиз. Чунки ана шу жараённинг ўзида ҳам катта тажриба, билим ва кўникмаларга эга бўлинади.\nШу ўринда айтиш керакки, АҚШнинг барча олийгоҳлари нуфузли электрон базалар (SCOPUS, Web of Science, ProQuest)дан бепул фойдаланиш имкониятини беради.\n- Ҳар бир инсоннинг ҳаётда ўз олдига қўйган буюк бир мақсади бўлади. Сизнинг келажакдаги орзуларингиз қандай?\n- Албатта, мазкур дастур якунлангач, юртимга қайтаман. Режаларим эса бир олам. Келажакда илмий изланишларимни тажрибаларим асосида давом эттириш. Шунингдек, ҳозирда амалга ошираётган академик лойиҳа асосида тасвирий санъатни ўқитишда замонавий педагогик технологиялардан фойдаланиш бўйича услубий ёрдам кўрсатиб, АҚШда олган тажрибаларим асосида битирувчи босқичда таълим олаётган талабалар ҳамда мактабларда фаолият олиб бораётган тасвирий санъат фани ўқитувчиларига фаннинг ўқитиш сифатини оширишда кўмаклашмоқчиман. Бир сўз билан айтганда, мамлакатимизда тасвирий санъат фани ва уни ўтиш жараёнларини жаҳон стандартлари даражасига олиб чиқишга ўз ҳиссасини қўшиш ниятидаман.\n- Абдувоҳид, бу мақсадларингизга ҳам эришишингизга ишонамиз. Келгуси фаолиятингизда омад тилаймиз. Самимий суҳбат учун ташаккур!\nҲар бир соҳада туб ислоҳотлар амалга оширилади, бу – янги Ўзбекистоннинг тараққиёт...\nMar 19, 2021 278


Осиё чемпионати-U23:Ўзбекистон «Хитой девори»ни «буза олади»ми? - zarnews.uz\nОсиё чемпионати-U23:Ўзбекистон «Хитой девори»ни «буза олади»ми?\nОчиғи, кейинги кунларда ижтимоий тармоқларда сарлавҳадаги гаплар, фикрлар, тахминлар кўпайди. Бу бежиз эмаслигини ҳозиргина Сонгҳлада Эрон ва Жанубий Корея жамоалари ўртасидаги учрашув якунлангани, унда Жанубий Корея 2:1 ҳисобида ғалаба қозониб муддатидан аввал плей-офф масаласини ҳал қилганидан яққол кўряпмиз.\nҲа, айни кунларда Таиландда 23 ёшгача бўлган футболчилар ўртасидаги Осиё чемпионати давом этмоқда. Яна саноқли дақиқалардан кейин, аниқроғи, Тошкент вақти билан 18:15 да Ўзбекистон ва Хитой ўртасидаги ўйин бошланади.\nЖанубий Корея икки ўйин натижасига кўра 6 очко тўплаб плей-оффга чиқдими, демак, иккинчи бўлиш учун бугун ёш футболчиларимиз фақат ва фақат ғалаба учун майдонга тушишлари керак.\nКелинг, ўйинни бирга кузатайлик, йигитларга омад, ғалаба тилайлик!


“Сардоба” сув омборини тиклаш бўйича Ҳукумат қарори қабул қилинди | Qalampir.uz\n“Сардоба” сув омборини тиклаш бўйича Ҳукумат қарори қабул қилинди\nЖамият\t16 Февраль 15:12 6634\nСирдарё вилоятидаги Сардоба сув омоборини қайта тиклаш бўйича Вазирлар Маҳкамасининг ёпиқ (хизмат доирасида фойдаланиш учун) қарори қабул қилинган. Бу ҳақда Қурилиш вазирлигининг Лойиҳа-қидирув ташкилотлари фаолиятини мувофиқлаштириш бошқармаси бошлиғи Насрулло Бобоев “Дарё”га маълум қилди.\n“Сабаби — бу ёпиқ қарор билан белгиланган. Ҳукумат томонидан график қилинган ва масъул ходимлар белгиланган. Режа бўйича тегишли вазирлик ва идораларнинг бириктирилган ташкилотлари ўз ишини қилмоқда”, дейди Бобоев.\n“Ҳолат қўшни давлатларга ҳам тааллуқли бўлгани боис илмий ўрганишларга нафақат маҳаллий мутахассислар, балки чет эл илмий-тадқиқот марказлари ҳам жалб қилинган. Бунда бир нечта мустақил экспертлар гуруҳи қилинган ишлар натижаларини таҳлил қилади ва ўз хулосаларини беради. Шундан келиб чиқиб, кейинги босқич ишлари давом эттирилади”, деган Насрулло Бобоев.\nЭслатиб ўтамиз, 2020 йил 1 май куни Сирдарё вилоятидаги Сардоба сув омбори тўғони ўпирилган эди. Тошқин Сардоба, Оқолтин ва Мирзаобод туманларидаги аҳоли пунктлари ва экинларга жиддий зарар етказган. Сардоба тошқинидан жабрланган аҳоли учун қурилган уйлар қуриб топширилди. Маълумотларга кўра, қурилган уйларнинг жами нархи 855,4 млрд сўмни ташкил этган.\n16 Май 18:50 53976\n16 Май 08:58 45810\n16 Май 17:51 44964\n17 Май 16:42 31604\n16 Май 09:56 26288


Фарғоналик журналистлар Мадинадан Маккага йўл олишди — Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси Фарғона вилоят бўлими\nФарғоналик журналистлар Мадинадан Маккага йўл олишди\nХабарингиз бор, Ўзбекистон журналистлари ижодий уюшмаси Фарғона вилояти бўлими раиси Муҳаммаджон Обидов раҳбарлигида бир гуруҳ Фарғоналик журналистлар Умра амалларини адо этишмоқда.\nЎзбекистонда хизмат кўрсатган журналист Муҳаммаджон Обидов сафар таасуротлари, қизиқарли маълумотлар билан мунтазам Ўзбекистон телевидениясининг янгиликлар дастурига видео хабарлар етказиб турибди.\nХабарларга кўра, зиёратчилар Макка шаҳрида бўлиб туришибди. Улар мана шу кунларда Лайлатул қадр кечасини ўтказиш бахтига муяссар бўлишмоқда.\nШунингдек, сафар мобайнида саудиялик журналистлар билан ижодий учрашув ва мулоқотлар, ўша ерда истиқомат қилувчи ватандошлар билан дийдорлашув, Ўзбекистоннинг Жидда шаҳридаги консуллигида бўлиш режалаштирилган.\nУМРА ЗИЁРАТИ ҲАҚИДА\nУмра — зиёратнинг қисқартирилган шакли бўлиб, у фақат Масжиди Харамда бўлиб ўтади. Арофат тоғи ва Мино водийсига борилмайди. Шунингдек, зиёратни йилнинг исталган вақтида амалга ошириш мумкин.\nКААБА ТОШИ ЁКИ “ҲАЖАРУЛ — АСВАД” АФСОНАСИ\nАйтишларига қараганда, ушбу тошга Муҳаммад пайғамбарнинг қўли теккан. Афсонага кўра, ушбу тош Худо Таолло томонидан Одам Ато ва Момо Ҳавога совға қилинган. Ўша вақтда у оқ рангда бўлган, лекин кейинчалик инсон гуноҳларидан у қорайиб кетган. Бошқа маълумотларга кўра, ушбу тош метеорит бўлаги, лекин бу ҳали тасдиқлангани йўқ. Тавофидан сўнг Масжиди Ҳарам ичида икки ракат намоз ўқилади ва Зам зам қудуғидан сув ичилади.\nРамазон ойи охирги ўн кунлигининг тоқ кечаларидан бирида “Қадр кечаси” яширилган бўлиб, унда қилинган тоат-ибодат ва яхшиликлар бошқа минг ойдаги амаллардан яхшироқдир. “Қадр” сўзи улуғ даража, қадр-қиммат, тақдир маъноларини англатади. Ушбу кечада Аллоҳ таоло фаришта Жаброил (алайҳис-салом)га Қуръони каримни Лавҳул маҳфуздан дунё осмонига олиб тушишни буюрди. Сўнгра у ердан йигирма уч йил давомида Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га босқичма-босқич нозил қилинди. Қуръони каримнинг биринчи нозил қилинган “Алақ” сурасининг 5 ояти ҳам айнан Қадр кечаси туширилди. Мана шу бир кечада бажарилган ибодат саксон уч йилдан кўпроқ муддат ичида қилинган ибодатга тенг бўлади. Бор – йўғи бир неча соатлик ушбу кечани ғанимат билиш лозим.\nАҚШ газеталар инқирозидан қандай чиқмоқда?\nКаъба саҳнидан репортаж (видео)


Асад Остонадаги музокаралар ижобий натижа бериши кимга боғлиқлигини айтди\n15:43 / 09.01.2017\nОстонада Сурия бўйича музокаралар натижаси уларда қайси мухолифат иштирок этишига боғлиқ, деди Сурия президенти Башар Асад Франция ОАВга берган интервьюсида.\n"Бошқа томонда ким бўлади? Биз буни ҳалигача билмаймиз... Ҳақиқий Сурия мухолифатими? Мен "ҳақиқий" деганда, унда Сурия халқини назарда тутдим. Ўйлашимча, мухолифат билан Суриядаги муаммолар юзасидан фикр алмашилади", - дея президентнинг сўзларини келтиради САНА агентлиги.\nШунингдек, Сурия президенти музокараларга тайёрлигини тасдиқлаб, Дамашқ томонидан диалог учун ҳеч қандай тўсиқлар йўқлигини билдирди.\nАввалроқ Россия президенти Владимир Путин туркиялик ҳамкасби Тоййиб Эрдўған билан Суриядаги можарода иштирок этаётган томонларни Остонада ташкиллаштириладиган тинч музокаралар жараёнида иштирок этишга таклиф қилиш борасида келишиб олгани хабар қилинганди. Путиннинг сўзларига кўра, бу учрашув Женева музокараларини тўлдириши лозим.\nУчрашув Остонада 23 январь куни бўлиб ўтиши кутилмоқда.\nБашар Асад Остона Сурия бўйича музокара\n«Ўзбекистон ҳаво йўллари» Остонага парвозлар сонини оширади\nОстонада сичқонлар банкоматдаги пулларни “еб қўйди” (Видео)\nОстонада фавқулодда ҳолат режими эълон қилинди


Жаҳонгир Муҳаммад: 60нинг 60 лаҳзаси (Реалистика) | TURONZAMIN\nШу маънода биз учун гиёҳлари олтинлардан устун, дарёлари денгизлардан афзал, адирлари дунёнинг не-не кенгликларидан муқаддас бўлган ватан – Ўзбекистон, Туркистон, Турондир!\nМирзо Улуғбекнинг муборак боши қиличнинг учидан осмоннинг бир бурчига кўчиб, шафаққа айланган кунларда Самарқанддаги минг-минг китобларни нортуяга юклаган Али Қушчи Табризга келиб ерлашаркан, уни Фотиҳ Султон Истанбулга даъват этади ва “Ватанингизни нечун тарк этдингиз”, дея сўрайди. Ўшанда Али Қушчи: “Сиз не замон бошим узра қилич ўйнатсангиз ва бу қилич майсаларни қоним билан суғорса, мен ўшанда Ватанни тарк этаман. Ҳозир эса, Аллоҳга шукрки, Ватандаман”, дея Турк дунёсининг бир бутун Ватан эканлигига ишора этганди.\nВатан қаврами, Ватан тушунчаси биримиз учун чор девор билан ўраб олинган ҳовли, яна биримиз учун эса далаларнинг ўртасида қолган қишлоқ, яна биримиз учун чегараларига сим тортилган кенглик…\nЎзбеклар… ўзига бек, ўзлигига соҳиб ўзбеклар, туркнинг энг қадим ва энг буюк қавми бўлмиш ўзбеклар.\n…Холида момо улардан бири. У Самарқанду шарифда яшарди. Умр йўлдошини “Озодбек босмачининг жосуси” дея отиб ташлашди, большовойлар. Холида момо “Ватан хоинининг беваси” деб эълон қилинди. У етти боласи билан тарки ватан айлаб йўлга чикди. Йўллар… Холида момонинг жигаргўшаларини тортиб олавердилар. У Машҳадга етгунга қадар йўл четига икки боласини кўмди, Табризга қадар яна икки нафарини тупроққа берди, Табриз Истанбул орасидаги йўллар яна икки боласини унинг бағридан узиб олдилар. У ёлғиз зурриёди билан Истанбулда яшади. Холида момонининг зурриёди ва унинг қанча-қанча фарзанду -неваралари Америка, Индонезия, Арабистон… дунёга сочилиб кетдилар.\nТурсунбой қаҳрамон эса онаси, қариндош- уруғлари билан Андижондан Чинга, Шарқий Туркистонга ўтиб кетди. Унинг ҳам отасини ўққа тутишганди. Қашқар сўнгра Хиндистон ундан кейин Покистон, Афғон, Эрон ва Туркия. Эҳ-ҳе, не азоблар, не айрилиқлар кўрмади бу оила, аммо Ватанни қалбида сақлади.\nБугун Истанбулу Коня, Аданаю Риёд, Вашингтону Ню-Йоркда шундай ўзбекларнинг, туркистонликларнинг ворислари яшайдилар.\nСаид Амир Олимхон, Худоёрхоннинг ҳам сулолалари бор бу ерларда.\nКўплари ўзбек калимасини сулола номи қилиб олганлар: Рифат Ўзбек, Ҳасан Ўзбек, Мирза Ўзбек…\nБир қисмлари Туркистон шаҳарларини ва Ватан бағридаги жой номларини танлаганлар: Бурҳониддин Самарқандий, Аҳад Андижон, Усмонбек Тошкандий, Саидхўжа Бухорий, Солиҳ Ойнурал…\nУлар Ватаннинг чироғини ёқиб туриш, соғинч алангасини сўндирмаслик, Ватан номини байроқ қилиб кўтариш туйғусини ўз сулолалари номида ифода этмоқни истаган минг-мингларнинг бир неча нафари, холос.\nУзоқларга борманг, фақат 1982 йилда Афғонистонда яшаган ўзбеклардан тўрт минг беш юз нафари Туркияга кўчди, яна қанчаси Америкага ерлашди. Американинг биргина Виржиния вилоятида бугун юздан зиёд оила яшайди.\nҲа, бобоюртнинг ариқларида нон оқизган, шамолларида варрак учирган, баҳор кунларида қўлида чучмомо кўтариб, “Бойчечак” ашуласини айтган болалардан тортиб, тоғлардан териб келинадиган ривожу–пайкаллардан узиб чиқиладиган “Обинаввот”га қадар бу инсонларнинг соғинчи.\nНе дариғ бир коса тариқдек сочилиб кетдилар дунёга йигирманчи аср аввалида Туркистондан қувилган боболар, момоларимиз…\nБир ҳовуч буғдойдек сочилиб кетдилар курраи заминга Иккинчи Дунё уруши йилларида Ватандан айро тушган салафларимиз.\nБир тутам ушшоқ каби Эл аталмиш дастурхонидан силкиниб- силкиниб учиб кетдилар дўстларимиз зулм, таъқиб, қувғин дастидан жаҳоннинг етти бурчига.\nТурк эдилар… Ўзбекка, Қозоққа, Қирғизга, Туркманга, Озарбайжонга ва Тожикка айландилар. Парчаландилар, парчалангандан сўнг ҳам бирлашмоқ насиб этмади уларга. Душманнинг эмас, бир-бирларининг кўзини ўйишни ўргандилар.\nАлбатта, бу сатрларни ўқиган муҳожир ўзбекларнинг, тўғрироғи туркларнинг қалбида йиллардир ухлаб ётган дард депсинади. Лекин қанчалик оғир ботмасин бу хусусда сўз айтмоқ зарур. Америкага отланар эканман, шу ерда яшаётган ўзбек биродаримизга Туркиядаги ўзбекларнинг тарқоқлигидан сўз очдим, шунда у жилмайди-да:\n-Ҳамшаҳарлар кўп ҳам тарқоқ эмас. Ҳафтада ёки ойда бир марта гапга, яъни гаштакка тўпланадилар, аммо Ватан ҳақида сўз очилса, дарров қўлларини фотиҳага тортиб, қандайдир юмушни унутганларини баҳона қилиб, даврани тарк этадилар. Узоқ йиллар олисдаги КГБдан қўрқиб яшадилар, бир-бирларини КГБ жосуси деб ўйладилар. Энди эса узокдаги Каримов ҳукуматидан қўрқадилар. Бир-бирларини Каримовнинг жосуси, деб ўйлайдилар. Ҳақиқат ва адолат ана шу қўрқувнинг соясида йўқ бўлди, – деди.\nДарҳақиқат, камина ҳам шундай ҳолнинг гувоҳи бўлганим учун унинг мийиғида кулиб қўйишини англадим. Сўнгра у бирданига жиддий тус олиб:\n-Сиз Америкага келяпсиз. Бу ерда ҳар ким ўзи учун ўзи яшайди. Ватан, миллат тушунчалари бойлик, пул билан ўлчанади. Бой бўлсангиз ватансевар ҳисобланасиз, оғзи қийшиқ бўлса ҳам бойнинг ўғли гапирсин қоидаси Америкада ҳукмрон,- деди.\nБу мантиқни радиода ишлайдиган дўстимизга гапириб берганимда, у:\n–Биласизми, Америкага ўзбеклар асосан Афғонистон ва Туркия орқали келдилар. Ўқимагандилар. Ўқиганлари ҳам бу ерда қайта ўқиш учун имконсиз қолдилар. Натижада фақат кичик тижорат билан банд бўлдилар. Юқорироқ лавозимларга ўтиб ишлаганлар ва ўзбекларнинг бошини қовуштириб, даврасини тузадиганлар,деярли бўлмади, – деди.\nАмерикага келганимдан кейин бу ерда бошқа халқларнинг яшашига разм солдим. Қарийб ўттиз миллион муҳожир яшайдиган ва Президентининг ибораси билан айтганда “Муҳожирлар мамлакати ” бўлган Америкада,унинг ҳар бир шаҳрида “Хитой қасабаси”, “Испанлар бирлиги”, “Эрон хонадони”, “Ироқ кулбаси”, “Араб иттифоқи”, “Яҳудийлар жамоаси”, “Арманилар ҳамкорлиги”… сингари бир қатор номлар билан турли- туман ташкилотлар тузилганини кўрдим.\nАйниқса украинларнинг “Бандера” ташкилоти катта кучга айланган. Улар нафақат бир миллатни бутунлаштиришга, балки унинг дини, маданияти, анъаналарини Америкада яшатишга хизмат қилади. Улар ҳар бир муҳожир оиласи билан иш олиб борадилар. Унинг дарди, ташвиши, муаммолари билан бир қаторда унинг ўз Ватанига муносабати билан ҳам қизиқадилар, яъни Америкада ўзларининг асл Ватанлари ва ўз миллатларининг келажаги учун қайғурадилар.\nЎзбеклар эса йилда бир тўпланиб, жамият тузиш ўрнига ғавғо билан тарқалиб кетар эканлар. Буниси ҳам ҳолва. Истанбулда бир пайтлар “Туркистон” номи билан жамият тузилган бўлса-да, бугунга келиб қозоқлар, шарқий туркистонликлар, қирғизлар, туркманлар ундан ажралиб кетишганини унинг бирлаштирувчи кучини йўқотганида, деб биладилар. Худди шу манзара Америкада ҳам мавжуд. Қизиғи шундаки, ким билан суҳбатлашманг, шу ҳакда сўз юритади.\nБоши йўқнинг оши йўқ деган мақол бор. Америкадаги ўзбекларни ҳам бирлаштирувчи бош, яъни марказий куч йўқ. Тўғрироғи, бундай бош ва куч жуда ҳам кўп, яъни ҳар бир ўзбек, ўзини бек, ўзини хон деб ҳисоблагани учун бошқа бирини на қўллайди ва на бошқа бирининг ёрдамини олади.\nАмерикада яшаётган зиёли ўзбеклардан бири :\n–Илгари ҳамшаҳарларимиз (Улар ватандош сўзи ўрнига “ҳамшаҳар” сўзини қўлланишади – Ж.М.) Ватан дея куйиб-пишиб сўз юритардилар. Мана Ўзбекистон мустақил бўлганига бир неча йилдан ошди, лекин шунга қарамай ҳалигача аксарият ўзбеклар Ўзбекистонни зиёрат этмадилар. Уларнинг иқтисодий имкониятлари етарли, аммо юракдаги имконият ожиз, – деди афсус тортиб.\nМен унга қўшилишдан ва фикрини қўллашдан бошқа бир нарса дея олмадим, чунки у Америкадаги ўзбекларни мендан яхшироқ танийди.\nТуркистон тарихининг ўлмас сиймоларидан бири Боймирза Ҳайит жаноблари Каримов ҳукумати томонидан Ўзбекистондан қувилганларидан кейин 1993 йилнинг 21-мартида Анталия шаҳрида учрашганимизда “Биз халқмиз, аммо Миллат бўлолмадик” дегандилар.\nГарчи Боймирза отани Ўзбекистондан қувиб чиқаришганининг ўзи бизнинг кимлигимизни ўртага қўйса-да, ўша пайтда негадир бу гапни оғриниб қабул этдим. Аммо кейинчалик унинг ортидаги ҳақиқатни ўргандим. Дарҳақиқат, биз ҳалига қадар ўзимизни миллат деб ҳисобламас эканмиз. Руслар бизни етмиш йил ўзбек халқи дея атади. Биз ҳам бунга кўникдик ва халқлигимизча қолдик. Миллат бўлишимиз учун эса, асримиз аввалида қўлимиздан тортиб олинган Турклигимизни қайтадан танишимиз керак эди. Бунга имкон бермадилар ва бермаяптилар. Шу боис Туркистон деганда ғурурланиб, Турк деганда ийманиб “Туркий” калимасини қалқон қилиб юрибмиз.\nХўш, ғурбатда яшаётган ўзбекларни, яъни туркларни ким, қачон ва нима учун ана шундай туйғудан маҳрум этди?\nНега улар бу қадар тарқоқ қолдилар? Бунинг жавоби аниқ: қаерда бўлмасинлар улар Ватаннинг бир парчаси, унинг руҳи билан яшашга мажбурдирлар.\nМенинг бу оғир сатрларимни ўқиган муҳожир ўзбеклар дарҳол шу саволни ўртага қўядилар:\n-Бугунги ўзбек мухолифати ҳам ғурбатда бўлишига қарамай, тарқоқ эмасми?\nДарҳақиқат, ғурбатдаги ўзбеклар ҳақида фикр юритар эканман, бугунги ўзбек мухолифатини ҳам ундан айирганим йўқ. Улар ҳам шу дарахтнинг мевалари.\nВатанда тарқоқлик бор экан, унинг сояси ватандан олисда ҳам ўзини кўрсатади. Ватандан олисдаги инсонлар орасида тарқоқлик бор экан, бунинг асорати ватанда ҳам яшайди.\nБиз бугунга қадар тарқоқлигимизнинг илдизларини ҳеч таҳлил этдик-ми? Табиийки йўқ. Назаримда бунинг сабаблари бор.\nМиллатнинг зиёли-ойдинлари иккиюзламачилик қилиб келдилар ва бу шоҳлар, тўралар томонидан рағбатлантирилди. Бутун бошли тарих уларнинг соясида ёлғонга айланди.\nМиллат мафкурасиз қолди. Ислом динининг умумбирлик қудрати мазҳаб, турли -туман оқимларга бўлиб юборилди. Дин қоидалари амалдорларнинг майлига кўра шарҳланди.\nКамчиликларни айтганлар душман қилиб кўрсатилди. Қаҳрамонлар хоин, хоинлар қаҳрамонга айланди.\nНатижада ботирлар қўрқоқ, қўрқоқлар эса ботир бўлдилар. Хиёнат қилганлар ҳақида гапириш хиёнатга ўхшаб қолди.\nШоҳларни мақташ, амалдорларга ҳамду-сано ўқиш анъанага айланди. Ўйнашмагин арбоб билан, арбоб урар ҳар боб билан қабилида иш юритилди ва бу жамиятнинг қон томирига қадар сингиб кетди.\nМиллатга ҳамма вақт қора куч сифатида қаралди. Уни бутунлаштириш эмас, парчалаш, бир-бирига душман қилиш анъанаси туғилди ва бу чуқур илдиз отди.\nФақат ўтмишни гапириш одатга айланди. Бу эса келажакни унутишга қадар олиб келди. Бугун ва келажак ҳақида гапирмаслик учун фақат ўтмишни ёдлаш миллатни турғунлик ботқоғига етаклади.\nМиллатни ҳар доим қорин ташвиши билан рўбарў қолдирдилар. Оқибатда маънавият йўқолди, тафаккурни занг босди.\nШундай пайтда виз қувғинда, ватандан олисларда.\n“Қачон қайтасиз?” деган гапларни кўп эшитамиз.\nБугун хориждагилардан жуда кўпчилигида элчихонадан виза олиш ва ватанга бориб-қайтиш имкони мавжуд. Ўзи яшаётган мамлакатнинг сафар паспорти билан борса, чет эллик сифатида виза олиши мумкин. Бундан фойдаланиб бориб келаётганлар ҳам бор. Агар қолиш нияти бўлса, қолиб ҳам кетавериши мумкин. Шундайлар анчагина бўлиб қолди. Биз уларни айбламаймиз. Бунга ҳақли ҳам эмасмиз.\nЛекин “сиёсий кураш учун ватанга қайтаман” дейиш, бугунги шароитда сафсатадан бошқа нарса эмас. Чунки Ўзбекистон деган мамлакатда сиёсий курашнинг илдизлари ўлган.\nБугунги режимга мухолифлар агар “сиёсий кураш учун қайтаяпман” деб йўлга чиқишса бу таслим бўлишнинг чиройли кўринишидир. Бундай оқ байроқ кўтарганлар чиққан тақдирда ҳам уларни ҳеч ким қабул қилмайди, назарга илмайди.\nФалакнинг чархи айланиб кетиб, улар баъзи “акромийлар” каби қабул қилинганда ҳам бир қисми қамоққа кириши, бир қисми собиқ муфти каби режимни оқлаб туришга хизмат қилдирилиши, бир қисми тергов остоналарида сарсон бўлиши, қолган қисми нонга зор бўлиб уйида ўтириши керак бўлади. Бу исбот талаб этилмайдиган аксиома .\nЛекин униси ундай, буниси бундай экан, деб ўтиравериш ҳам ожизликнинг белгисидир.\nБу борада ҳар кимнинг ўз қарашлари мавжуд ва агар каминадан сўрайдиган бўлсангиз, қуйидаги одимни таклиф қилган бўлар эдим.\nҚайтишнинг шартлари ва принципларини белгиламоқ керак. Масалан׃\n-қамоқлардаги сиёсий маҳбуслар озод этилиши;\n-фаолияти ман этилган сиёсий ташкилотлар тикланиши;\n-хориждагиларнинг устидан жиноий иш очилганлари тўла реаблитация қилиниши;\n-халқаро ташкилотлар орқали қочқин мақомини олганларнинг мамлакатдан кетиши қонуний бўлган деб эътироф этилиши;\n-хориждагиларнинг баъзилари бошқа мамлакатнинг фуқароси бўлган тақдирда уларга икки фуқаролик танилиши ;\n-илгари сиёсий фаолият юритганларга яна сиёсатга киришлари учун тўсқинлик қилинмаслиги ва ҳоказо талабларни қўйиш мумкин.\nБундай талабларни Каримов ҳукумати қабул қилмайди, деб айтишингиз турган гап. Албатта қабул қилмайди. Аммо келак қабул қиалди. Чунки ватан ҳамманики, кимнинг маҳрига тушган эмас.\nДиктатурани ҳар ким ҳар қандай тушунади. Уйимизда йигитлар тўпланиб туришади. Бир кун улардан бири “Диктатура нима ўзи?” деб қолди. Илҳом жўшиб кетди. Гапларим уларга маъқул келгани учун хатга туширдим. Қани, ўқиб кўрингчи, сиз нима дейсиз?\nДиктатуранинг пойдевори қаттиқўл инсонга ҳурмат ва тобеликдир. Кимдир бундай инсоннинг кучидан чўчиб уни ҳурмат қилади, кимдир ўз қўрқувларига ҳимоя қидириб унинг домига тушади, кимдир заковатига ишониб унинг муридига айланади. Бошқача айтганда диктатура инсонларнинг ўзларига ҳурматларини йўқотган жойда кўкара бошлайди. Агар инсон ўзлигини билса, англаса, қадрласа у тобе бўлмайди. Нотобеликкина диктатура пайдо бўлишининг энг катта тўсиғидир.\nҲокимиятни қўлга олган диктаторлар ўз халқларининг фитратини яхши ўрганган бўладилар.\nБиринчи навбатда, бу халққа маънавий озуқ берадиган каналларни назоратга оладилар. Матбуот, ТВ, радио ва турли минбарларни ўз йўлларига соладилар.\nИккинчидан, халқнинг кўзини очиши ва уни бир жойга тўплаши мумкин бўлган кучлар – сиёсий партиялар, ноҳукумат ташкилотлар, ҳар қандай кўринишдаги уюшмаларни ўз қозиқларига боғлайдилар.\nУчинчи одимда эса, эркин фикрлайдиганларни йўқотишга киришилади. Бу жараёнда бутун жамият ғазаб ва алдов билан тўлдирилади. Ҳамма ёлғон билан яшай бошлайди. Халқ ёлғонга тўйгандан кейин оммавий қўрқитиш бошланади. Бу ташқи ва ички душманлар яратиш, ҳар турли ҳужумлар ташкил қилиб туриш, оммавий текширувлар, қама-қамалар билан амалга оширилади.\nОхир оқибатда бу халқнинг фиклашини, фаоллигини ўлдиради. Деҳқонча қилиб айтганда халқнинг фикри ахталанади. Халқ лоқайд тўдага айлана боради. Ҳамма нарсага “менга нима” дегандек қўл силтайди. Ҳар нарсадан қўрқади. Сиёсатга аралашиш, эркин фикр айтиш, ўз ҳаққи учун кураш маҳкамаларда, қамоқларда тугашини кўравериб, бу жараёнлардан безади.\nЛоқайд, бепарво инсонни бошқариш осон. У қўйга ўхшаб қолади. Биттаси сўйилса, бутун пода титраб, кузатадиган вазият жамиятга ҳам кўчади. Бу диктатуранинг чўққига чиққан пайти содир бўладиган ҳолдир.\nДунёда ҳеч нарса доимий эмаслигидек диктатуралар ва вақти вақти билан йиқилиб туради. Диктатура емрилиш даврига кирганда алдов ва ёлғоннинг ниқоби йиртилади. Яъни алдов ва ёлғон беҳаё бўлиб қолади. Қишда дарахтларга гул боғлаб гуллатилиши, ёзда оқ кўпик тўшаб далалар қорга тўлдирилиши каби ҳоллар ҳам юз бериши мумкин ва одамлар бунга ажабланмайдилар, лекин кулимсираб қўядилар. Ана шу кулимсираш диктатуранинг емрилиш фазасига кирганининг учқунидир.\nДикатура емрилишга кирганини биринчи галда унга астойдил хизмат қилган зиёлилар сезадилар. Улар оёқни икки кемага отадилар. Бир томондан диктатурани мақтасалар, иккинчи томонда озодликни қўмсаётганларини сездира бошлайдилар. Бу сездириш диктатурага хизмат қилиб кетган сафдошларини улуғлаш, уларни келажак учун хизмат қилган қилиб кўрсатиш, хоинлардан қаҳрамон ясаш тарзида кўринади. Йўқотадиган нарсалари қолмаган тақдирда иқрорлар бошланади.\nЗиёлилардан кейин пулдорлар емрилиш фазасини сезганларини билдирадилар. Улар пуллари ва бойликлари четга чиқара бошлайдилар.\nСўнг навбат диндан фойдаланувчиларга келади. Улар ҳам ўзларини кўрсатиб қўйишни истайдилар. Ҳар турли тариқатлар ва секталарга кира бошлайдилар.\nШу зайлда жамиятнинг барча қатламларида қимир-қимир бошланади.\nБошқача айтганда ахта қилинган жамиятнинг қони қайнаб, болдирлари жумбўшга кела бошлайди. Бу ҳаракатни диктатурани севмаган, унга мойил бўлмаган ёки унга қарши турган мухолиф қатлам сеза оладими, уюша оладими, бутун гап ана шунда.\nДиктатура емрилиши ҳали бу унинг бутунлай йиқилиши эмас. У қўлдан қўлга ўтиши ёки тамоман йиқилиш даврига кириши мумкин. Йиқилиш даври тўзонли бўлади – жанжалли, қонли кечиши ҳам мумкин. Кечаги биродарлар душманга айланадилар. Дин бирлаштирувчи омилдан парчаловчи фазага ўтади – яъни дин ичида ҳам жанглар бошланади. Бойлар мамлакатни ташлаб кетадилар. Урушлар учун қулай фурсат пайдо бўлади. Мамлакат ва миллатнинг тақдири савол остига тушади.\nДиктатура ана шундай балои азимдир.\n“Биз демократияга тайёрмизми, йўқми?” деган савол оғизга олиниши билан оддий баҳс ҳам катта жанжалга айланиб кетади.\nБир томон “Демократия оби-ҳаётдек инсон умрига умр қўшади, яшашга маъни бағишлайди”, деса, иккинчи томон “Биз асрлардан бери давом этиб келган қуллик зеҳниятидан қутулмас эканмиз, демократия шароитида яшай олмаймиз” дейди. Бошқа бир томон “Демократия куфрдир” деб ҳукм чиқариб қўя қолади.\nХуллас, бугун ўзбек жамиятида демократия ҳақида ана шундай уч хил қараш мавжуд. Хўш, демократия ўзи нима ва нега бундай жанжалли баҳсларга сабаб бўлмоқда?\nБу саволга жавоб берганлар демократия лотинчада “халқ бошқаруви” маъносини англатишидан нарига ўтмайдилар. Чунки нарига ўтилса, кўп нарса аён бўладики, бу ҳеч бир томонга ёқмаслиги мумкин.\nМасалан, АҚШда матбуот президентининг ҳар бир қадамини кузатади. Қонундан ташқари қиладиган ҳатти-ҳаракатларини фош этиб боради. Буни билган ҳолда президентлар матбуот вакилларини доим ёнларида олиб юрадилар. Матбуотдан қочиш ёки четланиш катта муҳокамларга сабаб бўлади.\nПрезидент Барак Обама бир мартагина матбуотдан қочгани тарихга кириб қолди. У ҳам бўлса, голф ўйнашга чиққанда мухбирларни даъват қилмаганидир. Мана шу бир марталик ҳаракати учун президент жуда қийин шароитларга тушди, кўпгина саволларга жавоб беришига тўғри келди.\nМаълумки, халқ бошқаруви у тузган партия ва ҳаракатлар орқали амалга ошади. Халқ бу брикмаларни, ундаги муносиб шахсларни жамиятни бошқариш учун вакил қилади. Ҳар кимга бу вакиллик учун ўз номзодини қўя олиш эркинлиги берилгани билан уни амалда жорий этиш муҳимдир. Шунинг учун ҳам сайловда қатнашадиган номзодларнинг ҳуқуқлари белгилаб чиқилади ва қонунчилик йўли билан муҳофаза қилинади. Лекин бу сиёсий маъракада халқнинг ўзи ҳам фаол иштирок этмаса, турли номзодлар турли сабаблар билан маъракаберун қилинишлари мумкин.\nДемократик жамиятларда ҳар бир овоз кучдир. Бу фаолликни таъминлайди. Фаоллик бор жойда ҳаёт бор, ривожланиш бор, инсоннинг қадр-қиммати, қудрати бор. Шунинг учун ҳам демократик жамиятда ҳар бир овозни қозонишга ҳаракат қилинади.\nАлбатта, кимлардир овозларини осонгина сотишлари, кимлардир ёлғоннинг қули бўлиб қолишлари ҳам ҳеч гап эмас.\nСайлов жараёнида матбуотнинг роли беқиёсдир. Матбуот халқни турли томонларга бошқариши мумкин. Шунинг учун ҳам аввало матбуотнинг ўзи эркин ва буйсунмас бўлиши кераклигини яна бир бор таъкидламоқ керак.\nНомзодларга бирдек минбар берилиши, уларнинг дастурлари бирдек тарғиб қилиниши қонунлар билан кафолатланишни биламиз. Лекин бунга риоя қилинмаган тақдирда чоралар кескин бўлавермайди. Ҳатто демократик ривожланган мамлакатларда ҳам сайлов ўтди дея суиистеъмоллар тезда унутилади. Бу аста-секин халқнинг ишончини емирадиган омилдир.\nДунёда демократик бошқарувнинг бир қанча кўриниши мавжуд. Президентлик, ярим президенлик, парламент бошқарувлари шулар жумласидан.\nПрезидентлик бошқарувида давлат раҳбари тўғридан-тўғри халқ томонидан сайланади. Парламент бошқарувида эса президент (қирол, қиролича ва ҳоказо) иккинчи ролга тушади ва парламентдаги вакиллар уни сайлайдилар. Бундай бошқарувда ҳукуматни мазкур партиянинг лидери ҳисобланмиш Бош вазир бошқаради.\nАҚШда сенатор ва конгрессменлар турли округлардан овоз тўплайдилар – сенаторлар олти йил ва конгрессменлар икки йилллик муддат учун. Президент эса аслида умумхалқ томонидан сайлансада, расмиятда унинг сайлангани ҳар штатдан тўпланадиган “очко” ва ҳар штатдан юбориладиган вакилларнинг мажлиси(Electoral college) орқали тасдиқланади.\nБу АҚШ каби штатларга бўлинган мамлакат учун бир томондан яхши.\nСайловда барча штатларнинг ўз ўрни, ўз салмоғи сақлаб қолинади. Салбий томони ҳам бор. Гап шундаки, баъзан умумхалқ сайлаган номзод штатлардаги ўринлар ҳисобидан ютқазиши ҳам мумкин. 2000 йилда Буш ва Гор сайловида шундай бўлганди. Халқнинг 48,4 фойиз овозини олган Ал Горе қолиб, 47,9 фойиз овоз тўплган Жорж Буш Оқ уйга кирганди.\nБу эса АҚШ каби йирик давлатда ҳам демократия мукаммал эмаслигини кўрсатади. Бироқ демократияларда ўз камчилигига барҳам бериб бориш қонунияти мавжуд, бошқача айтганда бу тузум қотиб қолган догма эмас, доим ривожланишда.\nХалқ вакиллари томонидан қонунлар мукаммаллаштирилиб борилар экан, жамиятдаги турли қатламларнинг манфаатлари бирдай ҳисобга олиниши лозим. Чунки қабилачилик, кланчилик, маҳаллийчилик, қариндош-уруғчилик, ҳатто ирқчилик, диний ва миллий мансублик ҳам эркин сайловларни бузиш учун фойдаланилиши мумкин.\nҚонунларда бунинг олди олиниши шарт. Афсуски, ҳали демократияси ривожланган АҚШда ҳам бунинг олди олинмаган. Натижада бу қусур сайловларни маълум бир гуруҳлар томонидан “илдириб кетилиши” томон етакламоқда. Масалан, 2012 йилда ўтказилган президентлик сайловида қора танлиларнинг 93 фойиздан кўп қисми Обамага овоз бергани бунга бир мисол.\nАйни пайтда испан жамоалари ҳам асосан Обамага овоз бердилар. Бу ҳол барча демократик мамлакатларда ҳам юз бериши мумкин. Шунинг учун демократиянинг мажор ва минор қоидалари қандай ишлашини тўғри йўлга қўйиш керак. Дейлик, сайловда бирор ирққа ёки миллий гуруҳга мансубларнинг бирлашиши натижасида қўлга киритилган ғолибликни қонуний тарзда бекор қилиш механизми ҳам бўлиши керак. Акс тақдирда битта гуруҳнинг устунлиги бутун жамиятни сайлов йўли билан “босиб олиши”га сабаб бўлади.\nШунингдек, парламентар жамиятларда битта партиянинг “Домий равишда кўпчилик овозини олмоқдаман” деб диктаторлик ўрнатиши ҳам юз бериши мумкин.\nДемак, қонунларда бу ҳолнинг олдини олиш ҳам назарда тутилиши ва кичик партияларга ҳам ҳукуматни бошқариш имконини берадиган тартиблар ўрнатилиш керак.\nҲар қанча яхши ишламасин узоқ йиллик бошқарувда коррупция илдиз отади. Буни фақат ҳукумат тепасига келадиган янги кучгина очиб ташлаши мумкин.\nМасалан, Туркияда 2003 йилдан бери ҳукуматни битта партия бошқаради. Ҳамма жойда бу партия мақталади, Туркиянинг ривожланаётгани айтилади. Лекин статистика маълумотларига қаралса, турк халқининг асосий қисми камбағаллик чизиғидан пастда яшамоқда. “Бу партия 100 йил давомида кўпчилик овозни олса, шунча вақт ҳукумат тепасида тураверадими?” деган савол туғилади. Бугунги демократиянинг бундай саволга жавоби аниқ эмас.\nБитта партия диктатураси ўрнатилар экан, жамиятнинг қолган қатламининг иштироки нима бўлади?\nДемак, худди президентларга қўйилган муддат каби партияларга ҳам муддат қўйилиш каби турли вариантларни ўйлаш лозим. Демократия қачонки жамиятнинг барча қатламини тамсил этсагина демократиядир. Афсуски, бугунги дунёда буни кўриш ноёб ҳол.\nЖамиятнинг барча қатламларини ўз ичига олган эркин сайловлар бор жойда халқ бор. Сайловлар бўғилган жойда эса халқ ўзлигини йўқотиб, тўдага айланиб қолади. Шунинг учун ҳам эркин сайловлар демократиянинг юраги ҳисобланади.\nҚонунлар жонсиз қоғозлардир. Унга жон берадиган суд тизими.\nСуд тизими адолатли бўлган жойда халқнинг бошқарувга ҳурмати баланд бўлади. Демократик Ғарбда суд тизими деярли мустақил. Ҳукумат суд ишига аралаша олмайди. Лекин бир умрга ёки маълум муддатга сайланган судяларнинг шахсий қарашлари баъзан суд ишига аралашиб кетади. Бунинг олдини олиш учун халқдан вакиллик этадиган жюрилар иштирокида суд жараён этади.\nСуд тизимини назорат қилишнинг яна бир кучли механизми мустақил адвокатлар силсиласидир. Қонун-суд-адвокат учбурчаги адолат устиворлигини сақлайди. Минг афсуски демократияларда ҳам бу учбурчак баъзан “Бермуда учбурчаги” каби сирли кўриниш бериб қолади. Манфаат қонунни бошқача талқин этишга олиб келади ёки ўзаро келишув билан қонундан қочилади. Жамоатчиликда бунга қарши курашадиган ричак бўлиш керак. Бугунги демократияларда ана шу нарса йўқ. Турли ҳукмларни кенг жамоатчилик қоралаши мумкин, аммо натижа ўзгармай қолаверади.\n21-асрга келиб бошқа номукаммалликлар ҳам ўртага чиқмоқда. Масалан, кимларнингдир хоҳиш-истаги йўлида кўпчиликни қонунлар орқали бўйсундириш бунга мисол бўла олади. Катта бизнес эгалари сайловларда пул сарфлаб, ўзларига тарафдор парламентарларни йиғишлари ёки катта пул сарфлаб, лоббичилик йўли билан қонунлар чиқарилишига эришишлари ҳоллари кузатилмоқда. Дейлик, сиз сувда юрадиган машина кашф эттингиз. Аммо бензин сотувчилар тўпланиб, ўз лоббиларини яратиб, сув билан юрадиган машинани оммавий равишда ишлаб чиқаришни ман этишлари мумкин. Бунинг учун минг хил баҳоналар ҳам топилади. Демоқчимизки, бугунги демократияларда шунга ўхшаш ҳоллар оз эмас. Қонунчилик йўлидаги лоббичиликка барҳам бериш буни тузатишнинг илк одимидир.\nИнсоннинг бугунга келиб халқаро нормалар даражасига кўтарилган бир қанча ҳуқуқлари бор. Булар-яшаш, озодлик, шахсий дахлсизлик, камситилмаслик, кўчиб юриш, ўзига жой танлаш, фуқаролигини белгилаш, оиласини тузиш, мулкка эгалик қилиш, эркин фикр юритиш, сўзини очиқ айтиш, маълумот олиш ва тарқатиш, меҳнат қилиш каби ҳуқуқлардан иборат. Қонунлар уларни кафолатлаши, судлар эса ҳимоя қилиши керак. Бу демократик жамиятда олтин қоидадир. Лекин олтиннинг ўғриси кўп бўлганидек, бу қонунларни “сейф”га солиб қўядиганлар ҳам анчагина. Халқ ана шу “сейф”ни оча олиши учун эркин муассасаларга – жамоат ташкилотларига эҳтиёжи бор.\nБиз умумқадриятга айланиб бораётган демократик жамият ҳақида гапираётганимиз учун Ўзбекистон масаласида тўхталмадик. Чунки Ўзбекистонда ҳали демократиянинг илк қадами ҳам отилмаган. Зотан бундай тузумларда қонун ҳам, суд ҳам бир кишининг амрига тобе бўлади. Шунинг учун депсинишга юз тутади.\n2008-2012 йилларда АҚШда иқтидордаги ҳукуматни қўлламаган бир қанча ташкилотларга бундай статус атайлабдан берилмагани ўртага чиқди. Бу катта сиёсий жанжалга сабаб бўлди.\nПрезидент дарҳол Солиқ идораси раҳбарини ишдан бўшатди. Конгресс даражасида ҳамда жиноий тергов йўли билан текширувлар бошланиб кетди. Очиқ жамиятдагина ҳукуматнинг бундай суииъстемоли ўртага чиқади. Аммо ёпиқ, тоталитар тузумларда буни фош қилишнинг иложи бўлмайди.\n49. ТЎРТ ТАРЗЛИ СИЁСАТ\nСовет иттифоқи парчалангач, мустақиллигини эълон қилган жумҳуриятлар, коммунистик мафкура домидан қутилганларини кўрсатмок учун, ўз йўлларини танлашга уринсалар-да ёки ўз йўлимиз бор, дея аюҳаннос солсалар-да, жамиятнинг бутун қатламларини тортанак уяси каби чирмаб олган эски мафкурани тарк этиб, ҳозиргача аниқ натижага эришганлари йўқ.\nБир қарашда бу табиий ҳолга ўхшаб кўринади. Чунки етмиш йиллик асоратдан бир зумда қутилиш қийин. Бунинг устига мафкура бобида адашмоқ, янглиш одим отмоқ давлат учун ҳам, миллат учун ҳам ўнглаб бўлмас инқирозларга олиб келади. Лекин мафкурасизлик ҳам том маънодаги фожеа бўлиб, халқни ўзлигидан маҳрум этади, яъни мафкурасизлик мафкурага айланади.\nМафкура нима? Инсонларни бир тушунча, мақсад, ҳадаф, ният атрофида бирлаштирувчи ғоя мафкурадир. Мафкура буюк бир ғоя, улкан бир уммон бўлиб, барча инсонлар ирмоқлар сингари унга интилсалар, йўл-йўлакай сойларга, дарёларга айланган каби охирида бутун бир кучга айланадилар. Яъни уммон буладилар. Бошқа жумҳуриятлар сингари бугун Ўзбекистон ҳам мафкура бобида чорраҳада турибди. Қаршисида тўртта йул бор: Исломчилик, Туркчилик, Ўзбекчилик ва Халқчилик.\nИСЛОМЧИЛИК. Ислом инсонлар томонидан эмас, кўкдан инган ғоядир. Яъни Оллоҳнинг иродаси билан инсонларга кўрсатилган йўлдир. Оллоҳ бу йулни курсатар экан, инсониятни ундан юришга мажбурламайди. Инсонларга имкон қолдиради. Бу эса Оллоҳ тарафидан одамларга ато этилган ақл учун, бу ақлни ишлатиш учун танилган имкондир.\nМана бир минг тўрт юз йилдирки, бу ғоя дунёда яшамоқда. Маълум бир даврларда ислом ер юзидаги давлатлардан бир қанчасида иқтидорга айланди. Яъни ғоя, мафкура барча инсонларни бутунлаштириб, уларнинг хохиш-истакларини ўзида мужассамлаштирди.\nОктябрь инқилобидан кейин шўролар асосий диққат-эътиборларини исломий ғояга, умуман, диний ғояга қарши курашга қаратдилар. Бунинг ўрнига ўз мафкураларини ўрнатишга уриндилар.\nМаълумки, рус инқилобидан аввал Туркистон ҳудудида Бухоро амирлиги, Хива ва Қўқон хонликлари миллат асносида эмас, уммат тамалида қурилганди. Бухоро амирлиги ҳудудларида ўзбек, тожик, барлос, қўнғирот, найман… хуллас, барча инсонлар бир уммат ўлароқ яшар эдилар.\nАйни шаклда Хива хонлиги ҳудудида туркманлар, қорақалпоқлар, ўзбеклар ва бошқа турк қавмлари бор эдилар. Қўқон хонлиги ҳам ўзбеклар билан бирга найманлару қиргизларга қадар, қавмларнинг – мусулмонларнинг хонақоҳи эди.\nХўш, мазкур тамалга қайтиш мумкинми? Мовороуннаҳр мусулмонлари идорасининг собиқ муфтийси, Робитаи Исломиянинг аъзоси Мухаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф 1997 йилнинг 10 майида Би-Би-Си радиосида ўзбек бўлими муҳаррири Ҳамид Исмоилнинг “Бугун Ўзбекистонда Ислом давлати қуриш мумкинми?” деган саволига “Йўқ”, дея жавоб берар экан, буни қўйидагича асослади:\nАгар Ўзбекистон ҳудудларидан ташқарига чиқадиган бўлсак, айни қарашни бундан беш йил олдин Тожикистон мусулмонларининг лидери Қози Акбаржон Тўражонзода хам “Комсомольская правда” газетасидаги мусобаҳасида ўртага қўйганди. Аслида ҳар бир уламонинг, қолаверса, биз исмларини зикр этган уламоларнинг ҳам кўнгил остидаги орзулари ислом давлатидир, аммо бунга шарт-шароит йўқлигини эътироф этмоқдалар. Гарчи исломий давлат қуришни келажакка қолдираётган бўлсалар-да, умматчилик ғоясини тарғиб этишда кенг фаолият кўрсатмокдалар. Табиийки, Ўзбекистон ҳудудлари ичида эмас.\nХАЛҚЧИЛИК Бу ғоянинг ҳам тарихи узоқ. Бу ғоя ҳам баъзан иқтидорни қўлга кечирди. Россияни тарк этиб, Парижда ва Истанбулда яшаган буюк тарихчи олим Юсуф Акчура 1904 йилда ёзган “Уч тарзли сиёсат“ мақоласида Усмонли давлатида султонларнинг аксарияти исломий йўлни ғоя деб танлаганлари, айримлари эса туркчиликка мехр қўйганлари ва бир қисми Усмонли халқи мафкурасини умум мафкурасига айлантиришга ҳаракат қилганини таҳлил этади.\nЎзбекистон мустақилликдан кейин 1992 йилнинг 8-декабрида янги конституция қабул қилди. Камина бу конституцияга овоз бермаган бир неча “ўжар“ миллатвакилларидан бири. Бугун амалда бўлган ана шу конституциянинг биринчи боб 8-моддасида “Ўзбекистон халқини, миллатидан қатъий назар, Ўзбекистон Республикасининг фуқаролари ташкил этади“ дейилади. Гарчи мазкур Конституциянинг 12-моддасида “Ҳеч кайси мафкура давлат мафкураси сифатида ўрнатилиши мумкин эмас“ дейилса-да, кўриниб турибдики, шўролардан меърос қолган халқчилик нафақат бу Конституциянинг томир-томирига қадар сингган, балки давлатнинг ҳам асосий сиёсатига айланган. Буни Ўзбекистон президентининг чоп этилган ҳар бир китобини варақлаган киши дарров сезиши мумкин. Аксарият саҳифалар “Ўзбекистон халқи“ дея бошланади ва “Ўзбекистон халқи“ дея тугайди.\nЎЗБЕКЧИЛИК. Баъзилар ўзбекчилик бу халқимизнинг феълу ҳуйидаги айрим фитратларни ифода этади, дея ўртага “Ўзбекчилик“ иддаосини ҳам отмоқдалар. Айникса, 1993 – 1994 йилларда, мафкура масаласи тортишилар экан, баъзи тарихчи олимлар “Ўзбек миллати“ ғоясини илгари сурдилар. Маълумки, Туркистон ҳудудида юзларча этник гуруҳлар мавжуд эди. Бу минтақанинг номи Туркистон эканлигидан ҳам кўриниб турибдики, бу ерда яшаган асосий миллат турклардан иборат эди.\nЯна қолаверса, “Ўзбекчилик“ руслар томонидан орамизда нифоқ чиқариш учун ва ўзлигимизни йўқ этиш учун ўртага ташланганини ҳеч ким рад этмайди. Шундай экан, бугун русларнинг орқасидан “қувиб” бораётганимизни изоҳлаш қийин.\nКўриниб турибдики, ҳали бир қарорга келганлари эмас. Тўғрироғи, кўнгилларининг остидаги гапни айтиш учун юқоридан эсадиган шамолдан кўрқиб турибдилар.\nТУРКЧИЛИК. Туркларнинг тарихи баъзиларга кўра, Кўктурклар императорлигига бориб тақалади. Баъзилар эса тарихни Хун императорлигидан бошлаб варақлайдилар. Аммо шу нарса аниқки, туркларнинг тарихи бундан ҳам узоқларга бориб тақалади ва турклар дунёда ўз алифбосига, ўз тилига, ўз маданиятига соҳиб миллатдир.\nТуркчилик, айниқса, ўн тўққизинчи ва йигирманчи асрда ғоя сифатида кучланди. Ғарбда унга пантуркизм номини бердилар. Туркистонда Мунаввар Қори, Беҳбудийлар бошлаган жадидлик ҳаракатининг замирида ҳам туркчилик ғояси бор эди. Туркияда Зиё Кўкалп, Исмоил Гаспирали, Заки Валиди Тўғон, Ниҳол Отсиз каби фозилу фузалолар ҳақида гап кетганда, уларни туркчилар, дейишади. Зиё Кўкалпнинг ватани Туркия бўлса, Исмоил Гаспирали қримлик, Заки Валиди Тўғон эса Мунаввар Қорининг уринбосарларидан бири. Уларни бирлаштирган туркчилик ғоясидир.\nБиз бошқа ғоялар тарихига узоқ тўхталмаганимиздек, (Зотан, бу ғояларнинг ҳар бири ҳақида юзларча китоблар ёзилган. Бизнинг максадимиз, уларнинг тарихини англатиш эмас, балки бугунги мафкурасизликни кўрсатишдир), бугунги кунга келмоқчимиз. Ҳозир Ўзбекистонда Туркистон, Турон калималари сарбаст, яъни истаган одам бу ҳақда гапириши мумкин. Лекин туркчилик ҳақида гапираётганлар оз.\nАслида эса, барча олимлар ва зиёлилар бизнинг турк эканлигимизни яхши биладилар. Факат Туркияда турклар яшамокда, тарих майдонида эса Ўзбекистон деган давлат хам бор. Демак, биз туркмиз деганда, ўзимизни Туркияга боғлаб кўйган бўламиз, шубҳасига бормоқдалар. Ваҳоланки, Туркиядаги турклар Марсдан тушганлари йўқ. Туркистондан кўчиб борганлар ва ўз миллатларининг номини бугунга қадар сақламоқдалар, давлатларини ҳам шу ном билан атамоқдалар.\nШундай экан, биз учун ҳам жиддий тушуниб кўрадиган мавзу бу. Қолаверса, туркчилик учун энг кенг майдон жуғрофий ўлароқ Ўзбекистондадир. Тарихий тамал шу қадар кучлики, истасангиз Алишер Навоий асарларини, истасангиз “Девони Луғати Турк“ни варақланг, тафаккурингизга биринчи галда турклик шуури ёғилади.\nХУЛОСА ЎРНИДА. Бугун турк-ислом ғоясини биргаликда ўртага отишмокда. Айрим туркчилар, яъни турончилар у ҳолда асли турк бўлган гагаузлар, сахалар ва бошка қавмлар четда қолмайдими, дейишади. Мантиқан тўғри, чунки баъзи бир турк қавмлари бошқа динларга мансубдирлар. Бутун туркларни бир Турон ғояси атрофида бирлаштириш масаласида улар ҳақ. Бу мафкуранинг байроқ тикиладиган сўнги манзили.\nХуллас, куриниб турибдики, Ўзбекистон мафкура бобида чорраҳада дебсиниб турибди. Ҳукумат бир йўлни танласа, зиёлилар бошқа йўлни, тарихчилар эса яна бошқасини кўрсатмокдалар. Бир қарашда ҳаммаси парча-парча ҳолда яшаётганга ўхшайди, аммо моҳиятига назар солинса, ҳар ким ҳар томонга тортмокда.\nБизни ташвишлантирган ва бу мақолани ёзишга ундаган яна бир асосий нарса шуки, 1904 йилда Юсуф Акчура бу хусусни қаламга олар экан, Исломчилик, Халкчилик ва Туркчилик ҳақида тўхталган эди. Бир нечта ғоя эмас, балки ягона ғоя миллатни уфққа етаклашини орзу қилганди. Орадан юз йилга яқин вақт ўтгач, бу учликдан якка-ягона ғояга келиш ўрнига тўртинчи ғояни ҳам тортишиб ўтирибмиз. Бу кетишда яна юз йилдан кейин бошқа бир қаламкаш бу хусусда мақола ёзар экан “Қўнғиротчилик“, “Найманчилик“ каби янги ғоялар ҳақида ёзмаса бўлгани. Таассуфки, шунга қараб кетаяпмиз. Вой, миллатимизнинг ҳолига!\nМафкура, ғоя – сиёсат усти тушунчадир. Тўғрироги сиёсат мафкуранинг зафарияти учун ижро воситасидир. Амма сиёсатчилар мафкурани сиёсатнинг бир парчаси сифатида кўриб келдилар ва ҳамон шу қолипда қолмоқдалар. Демак, ҳаммасини бошдан бошламоқ керак.\n2005 йил 8 – май куни “Озодлик” радиосининг “Қурултой” дастурида “Ўзбекистонда милиция тўғрисидаги қонун зарурми?” деган мавзуни муҳока қилдик. Қуйидаги гапларим ана шу дастурдан сўзма сўз кўчирлган:\n“Энди албатта қонун зарурликка зарур. Чунки бугун мана демократик давлат қураяпмиз, деб жар солишаяпти. Шундай экан, ҳеч бўлмаса ўша жар солишаётганига яраша бу ёғини ҳам мослаш керак. Лекин қонун бўлгани билан бир нарса ўзгарадими Ўзбекистонда?\nМана бугун матбуот ҳақида конун бор. Агар у қонунларни олиб қарасангиз, матбуотга ҳамма эркинликлар берилган. Лекин амалда ҳеч қандай эркинлик йўқ. Чунки бу ўша системадан келиб чиқади. Чунки Ўзбекистонда диктатура ва диктатура шароитида ҳамма нарса ўша бир кишига бўйсундирилади.\nМен юз фоиз аминманки, мана шу АҚШ элчихонаси қаршисида ўтказилган шу пикетни бостириш Ислом Каримовнинг изнисиз бўлмаган. Масалан, Алматов ёки бошқа одам бунга ҳеч қандай журъат эта олмайди. Фақат ўша президентдан буйруқ олиб бу ишни қилишган.\nЧунки бугун агар биз бошқа мамлакатларга қарайдиган бўлсак, милиция қонун ҳимоячиси, халқнинг ҳимоячисидир. Қолаверса, милиция бу мамлакатларда ҳукуматга бўйсунмайди. Балки ўша маҳаллий халқ томонидан сайланган кенгашларга бўйсунади. Ўша ерда туриб улар умумий қонунларни ҳимоя қилади. Ўзбекистонда агар шундай бўладиган бўлса, табиийки, ҳокимият Каримовнинг қўлидан чиқиб кетган бўлади.\nБугун агар улар қонун қабул қиладиган бўлсалар, қайси бир маънода бу қонунларни дунё стандартларига мослашлари керак. Агар мослайдиган бўлсалар, улар бу милициянинг қандайдир ваколатларини ёки милицияни қандайдир бошқаришни маҳаллий ҳокимиятга ҳам беришларига тўғри келади. Бундан эса, табиийки, диктатор кўрқади ва ҳокимият қўлимдан чиқиб кетади, деб ўйлайди. Шунинг учун ҳам, мана шунча йилдан буён милиция ҳақидаги қонун қабул қилинмаяпти…\n…Аввало шуни айтиш керакки, бугунги тортишувимиздан иккита нотўғри хулоса чиқаришаяпти.\nБиринчи, мен олдинига сўзимни бошладим қонун керак деб ва тугатдим қонун керак деб. Бу ерда ўша муҳокама қилувчиларнинг диққатини битта нарсага тортмоқчи эдим, ҳамма нарсанинг илдизи қаерда? Илдизи диктатурада ва диктаторда. Мана шунга эътибор қаратмоқчи эдим.\nБунинг учун мен матбуот ҳақидаги қонунларни бир ўрнак сифатида келтирдим.\nИккинчиси, биласизми, Сталиннинг орқасидан хам, Бериянинг орқасидан ҳам минглаб одамлар йиғлаган. Улар жуда яхши эди деб уларга сиғинишган ва уларнинг оёғини ўпганлар бўлган.\nЛекин наҳотки шунчалик хотирамиз яхши эмаски, биз Паркент воқеаларини унутдик? Паркентда 63 киши отилган эди ва бунинг бошида Зокир Алматов турган эди. Ўшанда у Тошкент вилоятида ишлар эди ва Паркентдаги воқеаларда бош эди.\nШундан кейин уни Ислом Каримов яхши кўриб, уни Тошкентга олиб келганди. Наҳотки биз талабалар шаҳарчасида юз берган воқеаларни унутдик? У ерда талабаларни бугун худди сиз радиода қўйиб берганингиз каби чинқиртириб уришган ва худди шундай калтаклашганди.\nВа ундан кейин Наманганда бўлди шундай воқеалар. Фарғонада бўлди…\nШундай воқеалар бугунгача давом этиб келмокда. Бу ўша диктатуранинг хусусиятини, диктатуранинг нималигини кўрсатадиган нарса.\nЯъни биз бу ерда айтаяпмизки, гўёки шу пайтгача Каримов яхши эди-ю мана шу воқеа юз бериб қолди, мана энди Каримов бундан хулоса чиқариб олиши керак. Йўқ, Каримов бундан олдин ҳам бундан беш баттарини қилиб келган эди ва бу нарса ҳеч нарса эмас уларнинг олдида. Каримов учун ҳеч нарса эмас. Биз учун табиийки, бу жуда катта фожеа.\nКаримов Паркентда тўғридан-тўғри буйруқ берган: “Отинглар!” деб. 63 киши отилган. Қанча ёш-ёш йигитларнинг умри хазон бўлиб кетди. Шу нуқтаи назардан айтаяпман, Каримов учун бу ҳеч нарса эмас.\nБугун мен аниқ биламан, агар инқилоб қиламан деб минг одам чиқса, Каримов минг одамни оттиради, 2000 одам чиқса, 2000 одамни оттиради. Парламент минбаридан туриб, биз тинчлик учун керак бўлса 200 кишини отамиз, деган эди Каримов. Тинчлик деганида, у ўзининг шу курсисини, ўзининг вазифасини назарда тутган эди.\nШунинг учун ҳам биз билишимиз керакки, бу бўлаётган нарсалар – ҳаммаси диктатуранинг хусусияти. Диктатура йўқолмас экан, ҳеч нарса бўлмайди. Фақат демократия шароитида қонунлар яхши ишлаши мумкин. Лекин табиийки, энди бугун биз талаб қиладиган даражада эмас. Аммо талаб қилиб боришимиз керак. Милиция ҳақида ҳам қонун бўлса, қайси бир маънода халқаро миқёсларда буни тортишиш мумкин.\nЛекин мен нима учун бу қонуннинг бўлмаётганини сўзимнинг бошида айтдим. Бу қонун бўладиган бўлса, Каримов ҳокимият қўлимдан кетиб колади, деб кўрқади. Шунинг учун ҳам бу қонунни амалга ошириш учун ёки парламентга олиб кириш учун изн бермаяпти”.\nШу гаплардан сўнг орадан 5 кун ўтиб Андижон қатлиоми юз берганди.\n51. ЧОП ЭТИЛМАГАН СУҲБАТ\nБир кун Фарғона.рудан саволлар келди. Улар айни саволлар билан бир қанча журналистларга мурожаат қилишибди. Жавоб ёзиб йўлладим. Нима бўлди, билмайман. Чоп этилмади. Бу уларнинг ҳаққи. Лекин шу баҳонада суҳбат ёзилиб қолди.\nГарчи Туркияда ҳам, Америкада ҳам ўз касбимни давом эттирган бўлсамда, Ўзбекистондан ихтиёрий равишда кетмаганман. Ўша кезда ўлим билан юзма-юз қолгачгина кетишга мажбур бўлганман. Бир неча марта бахтли тасодифлар туфайли ўлимдан қутулиб қолдим, лекин тасодиф доимий эмас. Булар ҳақида китобларимда ёзганман. Бу ерда эса, битта мисол билан чекланмоқчиман.\n1993 йилнинг 3-январ куни Эрк партиясининг мафкура масалалари бўйича котиби ва “ЭРК” газетасининг Бош муҳаррири этиб сайландим.\nОрадан икки кун ўтиб, 1993 йил 6-январ куни эрталаб ишга келаётсам, номерсиз бир машинадагиларнинг ҳужумига учрадим. Агар чаққонлик қилмаганимда машина мажақлаб кетган бўларди. Ҳатто йўлнинг четига ўтиб югура бошлаганимда ҳам машинани тротуардан ҳайдаб, уриб кетмоқчи бўлишди. Панжара девордан ошиб, Эрк партияси жойлашган бинога етиб олдим. Ўша куни матбуот конференцияси ҳам бор эди. Эртасига Москвада чоп этиладиган “Известия” газетасида Лебедева имзоси билан шу ҳақда хабар чиқди. Ҳукумат парво қилмади. Лекин “ЭРК” газетасининг мен муҳаррир бўлган сонларини чиқаришга жон-жаҳди билан қаршилик қилгани ва 1993 йилнинг 7-феврал куни қонунларни бузган ҳолда махсус қарор билан газета ёпилгани нималардандир ишорат эди.\nЛекин ҳаётимни журналистикасиз тасаввур қила олмайман. Дунёдаги воқеаларга ва умуман ҳаётга шахсий муносабатимни интернетдаги бир қатор ўзбекча сайтларда ҳар кун бўлмаса ҳам кун ора учратишингиз мумкин.\nБошқача айтганда инсон журналист бўлиб туғилса, журналист бўлиб ўлади, деган гап менга нисбатан ҳам айтилгандек.\nЖАҲОНГИР МУҲАММАД׃ Албатта мен бугун яшаётган мамлакат сўз эркинлиги чекланмаган, журналистлар учун имкониятлар жуда катта бўлган ўлкадир.\nИстаган мавзуда ёзишимиз мумкин. Лекин баъзан журналист ўлароқ бу мамлакатга ўн йил кеч келибман, деб ҳам қўяман. Агар ёшлигимда келганимда ўзимдаги қобилият билан бу ердаги журналистикада ҳам катта ютуқларга эриша олардим. Буни фарзандларим мисолида ҳам кўриб турибман. Қизларимдан бири журналист бўлмоқчи. Ҳали талаба. Лекин аллақачон 60 минг студент оладиган китоб нашриётининг бош муҳарриридир. Инглиз тилида ёзган мақолалари бир қанча нашрларда чоп этилмоқда. Буш ҳукумати мавқеда экан, у вице-президент Чейней аралашган коррупцияни текшириб, таҳлил этиб, мақола ёзган эди. Унинг мақолаларидан бири асосида Конгресга қонун лойиҳаси киритиш кун тартибига келганди. Шуларни кўриб, қани эди Ўзбекистонда ҳам шундай шароит бўлсаю биз бориб кўнглимиздагини очиқ гапирсак ва очиқ ёзак, бунинг халққа катта нафи бўларди деган фикр елкамдан босиб турарди.\nЭнг асосийси фарзандларимга илм бердим. Яқинда қизларимдан бири дўхтир бўлиб ишлаётган болалар касалхонасидан мактуб олдик. Унда ўлим билан юзма-юз қолган қизчанинг ҳаётни қизим қутқазгани учун унга танлов асосида тақдим этиладиган мукофот берилгани айтилиб, бизга раҳматнома билдирилганди. Кўзимга ёш келди. Қани эди шароит бўлса, қизим Ўзбекистондаги қизалоқнинг ҳам ҳаётини қутқариб қолса…\n1994 йилда Ўзбекистондан оёқ кийимсиз чиқиб кетганман, Боку шаҳрида шоир Ёдгор Обид билан топган нонимизни баҳам кўрганмиз. Нонимиз бутун экан. Оиламни ҳам олиб чиқиб, хор бўлмадик, зор бўлмадик. Меҳнат қилсангиз кўчада қолмас экансиз.\n52. КЎРИНМАС ОДАМ\nКейинги пайтларда “Зелемхон Ҳайдаров ким?” деб сўраётганлар кўпаймоқда. Чунки Ўзбекистон мустақил бўлибдики, давлатнинг бу иккинчи одами ҳақида бирор жойда батафсил бир нарса ёзилмаган ва бирор жойда суратини ҳам кўрмайсиз.\nВаҳоланки, бутун дунёда президент маъмурияти раҳбари халққа кенг танилган одам бўлади. Ўзбекистонда бундай лавозим Ўзбекистон президенти Девонининг Ишлар бошқармаси дейилади.\nЗелемхон Ҳайдаровни илк бор кўрганимда уни чин дилдан ҳурмат қилиб қолганман. Унда коммунистик партия раҳбарларига хос тўралик йўқ эди. Жуда хушмуомала. Кўринишидан ҳам совуқ эмас, меҳрли одам. Ҳар қандай кишининг дилини икки оғиз ширин сўз билан ром эта оладиган санъати бор. Президент ёнида турганда доим жиддий қиёфада, ўзи бошқа одам билан гаплашганда юзидан нур ёғиларди. У артистлик қилмасди. У рол ўйнамасди. У шундай туғилган ва табиий равишда кучли маҳорат соҳибидир. Унинг дилидан ўтганини ҳеч ким, ҳатто унинг пири Ислом Каримов ҳам ҳеч қачон уқий олмаган бўлса керак. Агар уқий олганда қачонлардир уларнинг йўллари ажралиб кетарди.\nЗелемхон ака Олой бозорининг орқасида, ҳукуматнинг уйида “Қишлоқ ҳаёти” газетасининг Бош муҳаррири Аҳмаджон Мухторов билан айни қаватда турарди. Эшиклари бир-бирига қарши эди.\nАҳмаджон аканинг уйига минг марталаб борганман, аммо у ерда Зелемхон акани бир марта ҳам учратганим йўқ. Лекин Олий Кенгашда, президент девонида ишлаганимда уни ҳар кун кўрардим. У доим ишда эди. У касал бўлмасди. У таътилга бормасди. У тоза ҳаво олишга чиқмасди.\nУ мендан роппа-роса 10 ёшга катта. Бўйи ҳам икки калла баланд десам янглишмайман. Балки бугун ёши етмишга яқинлашиб, бўйи анча тортилган бўлиши мумкин.\n-Мана буни кеннойимга берасиз, рўзғорга нима керак бўлса шунга ёзадилар, шофер олиб келади, ёки мана бу рақамга телефон қилиб айтиб қўйсалар олиб бориб беришади,- у шундай деб махсус чоп этилган буюртмалар варақалари тўпламини узатди.\nШунга қарамай Зелемхон ака бу қадар юмшоқ эди. Балки каминани ҳамма томонлама “темир из”га солиб қўйиш ҳақида топшириқ бўлган. Акс тақдирда телевизорни “Ислом акадан сўрайлик” дейдиган Зелемхон ака бунчалик мустақил иш тутмаган бўларди-да.\nУ билан кўп суҳбат қурганмиз. Кимга қандай муомала қилишни ва кимнинг дилини қандай олишни биларди. Камтарлик бобида унга тенг келадиган одамни ҳалига қадар кўрмадим. Лекин давлат тепасидагиларнинг деярли ҳаммаси ундан буйруқ оларди.\nЗелемхон Ҳайдаров асли сирдарёлик. Шавкат Мирзиёев Зоминдан. Улар қачон танишганларини билмайман.\nШавқат Мирзиёевни талабалик йилларидан танийман. Унинг бир яқини билан бирга ўқиганмиз ва бирга ижарада турганмиз.\nЎша кезлар Зоминга тўй-маъракаларга бориб, бир неча кунлаб қолиб кетардик. Кейин у билан Олий Кенгашда бирга ишладик. Олий кенгашда Президент сайланган кун у саноқ комиссияси-мандат комиссияси раиси вазифасини бажарганди. Вақт ўтиши билан уни тез-тез Зелемхон Ҳайдаровнинг хонасига кираётгани ёки чиқаётганида кўриб қолардим. Ҳаммани эшик ёнига қадар кузатиб чиқадиган Зелемхон Ҳайдаров унга ўз укасидек муомала қиларди.\nЗелемхон Ҳайдаров Каримовга хиёнат қилмайди. Тўғрироғи хиёнат қилишим мумкин эмас, деб билади. Лекин у истаса Каримов бир кечада Туркманбоши каби оламдан ўтиб қолиши мумкин. Бу истак унда қачон пайдо бўлади, буни билиш мумкин эмас. Умуман пайдо бўлармикан? Чунки у Каримовга содиқ ва Каримов унга содиқ. У Мирзиёевга содиқ ва… Мирзиёев унга содиқ бўладими, йўқми? Бу даргумон.\nАдиб Мамадали Маҳмудов (Эврил Турон) Зелемхон Ҳайдаров билан жуда яқин эди. Қарийб йигирма йил қамоқда ётди.\nСобиқ халқ депутати Самандар Қўқонов ҳам Зелемхон Ҳайдаров билан яқин эди. У ҳам 20 йилдирки қамоқда ва бу рўйхатни узоқ давом эттириш мумкин.\nЖ. МУҲАММАД׃ Ўзбекистон президентининг Умумий Ишлар Бошқармасининг бошлиғи…\nМАҚСУДИЙ׃ Ўнг қўли дейилади Ўзбекистонда. У одам кучли… Зелемхон акадан манга телефон келди-ки, “Абдурауф ака, Ислом ака ва оиласи чақириб менга буйруқ бердики, Абдурауф акага телефон қилинг, шу Мансур Гулнорани қўйган талабларига…” Талабларининг ичида биттаси шу-ки, Мансур авлодидан кечсин. “Авлодидан кечса, на сизларни заводларингизни оламиз, на сизларни жойларингизни оламиз, на уйларингизни оламиз, ҳаммасини сизларга қайтариб берамиз. Шу Мансурга айтинг, шу ишга қўл қўйсин”.\n“Ўнг қўли дейилади Ўзбекистонда. У одам кучли…” Ҳа, ҳам кучли, ҳам кўринмас бўлиш жуда қийин. Лекин Зелемхон Ҳайдаров буни уддаламоқда.\nБу одам орадан кетса, Каримовнинг сирлари ҳам у билан кетади…\nСаиднинг отаси Термездан Афғонистонга ўтиб кетган экан. У оилали бўлгач, Америкага олти боласи билан келди. Америкада ҳатто якка болаликларнинг фиғони фалакда бўлган бир пайтда Саидни кўришганда унга қанчалик ачинишганини тасаввур қилиш қийин эмас. Саид аввалига оилани ўзи билганидек бошқарди. Болаларини истаса сўкар, истаса урар, истаса суяр эди. Вақт ўтиши билан болалари мактабдан янгиликлар топиб кела бошладилар:\n-Ота-оналар болаларини уриши мумкин эмас экан,- дейишди улар.\n-Бекор айтибди ўқитувчиларинг,- жавоб қилди Саид.\n-Агар ота-оналар болаларини урса, улар дарҳол полицияга телефон қилиши керак экан, -деди болалар.\n-Ўқитувчингни падарига лаънат, -деди Саид ва мактабга борди.\n-Болаларим оиладан узоқлашаяти,- деди у,- бизнинг йўлимизга юришлари учун сизлар ҳам ёрдам қилсангизлар дегандим.\n-Кечирасиз, биз уларга ўз йўлларини кўрсатишга уринаяпмизу сиз бўлсангиз тескарисини талаб қилаяпсиз. Болалар мустақил бўлишлари керак, ўшанда мамлакат ҳам мустақил бўлади.\nСаид бошини деворга урса қон чиқмас ҳолга тушди. Болалари “ғиди-биди” қилишганда яна ураверди.\nБир куни ўғли 9-11 рақамини терганди, уйининг олдига бир зумда уч-тўртта полиция ҳамда ўт очириш ва тез ёрдам машиналари шовқин-сурон билан етиб келди. Қамоққа кетишдан аранг қутулиб қолди.\n-Дада, агар яна уришсангиз уйдан чиқиб кетишим керак экан,-деди ўғли орада таржимонлик қилиб,- ота-онаси билан келишмаганлар учун махсус уй бор экан. Ҳамма нарсани бепул беришар экан.\n-Керак бўлса яна ураман, деди Саид,- мани қамайди деган эдинг, олиб кетишмадику!\n-Мен “Урганлари йўқ, урмоқчи бўлдилар” , деб айтдим,-деди боласи.\nЭнди Саид жаҳли чиққанда “Болама-болам”, деган ашулани хиргойи қиладиган бўлди.\nОхир оқибат ёши бир жойга етганда болалари уни уйидан қувишибди. Уни катта бир дўконда кўриб қолдим. Икки йилдирки, ўзи тенги бир қора танли чол билан ижарада яшаётган экан.\n-Отам 103 кирган. Мен отамдан ўтаман,-деди у.-Ҳар куни мана шу ерда икки соат тўхтамасдан у ёқдан бу ёққа, бу ёқдан у ёққа юраман. Саломатлигим мустаҳкам.\nОиласи ҳақида сўрагандим׃\n-Улар ўз йўлига, мен ўз йўлимга,-деди ва шахдам қадам ташлаб кетди.\nОрадан бир неча йил ўтиб, уни айни жойда кўриб қолдим. Ҳаёти ҳали ҳам ўша-ўша экан.\nЛекин сўзларида пушаймонлик бор эди.\n-Бу мамлакатга болалар ўз истаклари билан келмадилар. Уларни мен олиб келдим. Агар Афғонистонда бўлганимизда балки қирилиб кетардик, балки яшаётган бўлардик ва болаларим менинг йўлимга юришган бўлишармиди? Бу ерда эса болаларнинг йўлига юришим керак эканми, деб ўйлаб қоламан.\n“Бориб болаларингиз билан гаплашсаммикан?”, деган фикримни у кескин рад этди.\nУ шундай деб инқиллаганча ўз йўлида аранг давом этди. Қадди букилиб, чўкиб қолибди.\nЯқинда у отасининг ёшига етолмай бу дунёни тарк этди. Ундан нима қолди?\nБир куни кенжа қизим Мадина иситмалаб қолди. Ўшанда 2-3 ёшларда эди. Бориб дори олиб келдим. Эртасига дам олиш куним бўлгани учун уйда қолдим, Роҳила ишга кетди.\nМадина бурни битиб, нафас ололмаётганини айтиб, ёрдам сўраб, ёлворди. Дорисини қидирдим. Тополмадим. Кейин менга қўшилиб ўзи қидирди. Ҳамма жойни айландик, тополмадик.\nРоҳилага қўнғироқ қилдик. “Кўрганим йўқ, ишдан жавоб сўраб тезда бошқа дори олиб келаман”, деди.\nМадинани жойига ётқизиб қўйдим. Кейин қидиришни қайтадан бошладим. Кабинетимдаги столнинг тортмаларини қараётгандим, бир даста диск қўлимдан тушиб, полга сочилиб кетди. У югуриб келди:\n-Дадажон, ман тўплаб бераман,-деди бўғиқ овозда.\n-Касалсан, ётгин, жоним!-дедим.\n-Буларни териб берай, бориб ётаман,- деб ишга киришди.\nУ сочилган дискларни териб бўлиб, ўрнидан тураётганди деразанинг пардаси кўйлагига илишди. Бурилиб орқага қаради ва “Топдим” деди.\nДори деразанинг токчасида турган экан. Кейин билсак, опаси уйни йиғиб, дорини меники деб ўйлаб, иш жойимдаги деразанинг токчасига қўйиб кетибди.\nМадина бир зумда севиниб қолди. Бурни очилиб, енгил нафас олиб, атрофда қушдай югура бошлади.\n-Кўрдингми,-дедим унга,- сан манга ёрдам бердинг, Худо санга ёрдам берди.\n-Ҳа…,-деди у севиниб.\nШундан кейин бир ишга қўл урдимми, у ёнимга келиб ишимни қўлимдан оладиган бўлди.\nБу йил (2015) турмушга чиқди. Энди икки кишилашиб ёрдамга келадиган бўлишди.\nБир кун Ўзбекистондан келган сиёсатдон меҳмон билан баҳслашиб қолдик. У тинмай Американи ёмонласа, камина эса Ўзбекистон режимини.\n-Сиз ҳақиқий демократия Ўзбекистонда деяпсиз, бирорта мисол билан фикрингизни мустаҳкамлай оласизми?-деб сўрадим меҳмондан.\n-Керак бўлса мингта мисол келтиришим мумкин.\n-Мингтани бунчалик узоқ йўлга келтириш осон иш эмас. Келтирганингиз битта-иккита мисол бўлса ҳам етарлик.\n-Мана қаранг, Американи демократия қалъаси дейишади. Лекин демократия нима? Бу эркинлик дегани. Америка эса эркинликларни чеклайди. Ҳатто президент этиб сайланган одамнинг ҳам эркинликлари чекланган бўлади.\n-Масалан, у икки мартадан ортиқ сайлана олмайди. Бу ахир инсоннинг ҳуқуқларини чеклаб қўйиш эмасми?\n-Бу конституциявий талаб…\n-Нима, Конституция осмондан тушганми? Уни ҳам одамлар ёзишган. Хўп, агар халқ бировни қайта-қайта сайласа, нега унга қаршилик қилиш керак? Агар кўпчилик истаса, у имкони қадар президент бўла олиш ҳуқуқини ўзида сақлаши керак? Мана Ўзбекистонда бундай чеклов, инсон боласини бундай камситиш йўқ!\nМеҳмон шундай деди-ю ўзини тутолмай кулиб юборди.\nБу кулги баҳсга чиройли нуқта эди.\nДунё бўйлаб машҳур Си-эн-эн телеканалида Рик Санчез деган журналист ишларди. Талантли, қобилияти зўр эди. Дастурларини қизиқиб, кузатиб борардим. Воқеанинг бошқа журналистлар кўролмаган томонларини илғаб оларди. Жасур эди. Кунига бир неча марта ўзининг мустақил эканлигини урғуларди. Унга ҳавасим келарди. Бир кун нима бўлди-ю, ўз бошлиқлари – Си-эн-эн раҳбарларини кескин танқид қилиб қўйди. Қойил қолдим. Айни пайтда нима бўларкин, дея кейинги кунги дастурини кутдим. У чиқмади. Ўрнига дўриллаб гапирадиган бир қиз кўринди. Қойил қилолмади. Қолипнинг ичида тургани сезилди. Ундан кейинги кун ҳам айни гап. У ёқ-бу ёқдан қидириб ўқидимки, Рикни ишдан ҳайдашибди.\n…Тўққизинчи синфда ўқирдим. Бир ўқитувчимиз бор эди. Қишлоғимизга келин бўлиб тушганди. Кўп нарсани биларди. Камина унга ҳар куни савол тўплаб борардим. Бир куни амакимнинг уйларида бир олимнинг Амир Темур ҳақида Самарқанддаги конфренсияда қилган докладини кўриб қолдим. Яшириб қўйган эканлар. Русча ёзилганди. Бир-икки бетини ўқиб, дарсда муаллимага шу ҳақда савол бергандим, мени ташқарига олиб чиқди ва буни қаерда ўқиганимни сўради. Кейин:\n-Ҳозир бориб айтсам, сени мактабдан ҳайдашади, амакингни жазолашади. Сен ҳам у нарсани қаерда ўқиганингни ҳеч кимга айтма, мен ҳам айтмайман, ҳозир бу катта жанжалга айланган,-деди.\nУни қўрқоқ деб ўйладим. Пахтага борганимизда ҳам у биз билан борди. Бир куни эрталабки мажлисда у қизларга шароит йўқлиги ҳақида жуда куйиниб гапирди ва биздан хабар олиш учун келган бошлиқ ва директоримизга “Қизингизни шундай шароитда сақлармидингиз?”,-деди. Қўрқоқ эмас экан.\nЭртасига у кўринмай қолди. У ҳақда ёмон гаплар тарқатишди. Кейинчалик оиласи бузилиб, қишлоқдан чиқиб кетганини эшиттим. Орадан йиллар ўтиб, уни шаҳардаги озиқ-овқат дўконида кўриб қолдим. Магазинчи экан. Анча гаплашдик. Ўшанда уни бошлиқни ҳақорат қилди, деб маориф тизимидан чиқариб юборишибди…\nОдам ҳамма жойда одам, бошлиқ ҳамма жойда бошлиқ экан.\nДунё бошлиқ ва бўшлиқдан иборат бўлиб қолмаса, бас!.\nБир укахонимиз ва қайн-укасининг туғилган кунини нишонладик. Улар икки кун фарқ билан туғилган бўлсаларда бир вақтда байрамлашишга қарор беришибди. Зиёфатда бундан анча олдин кўрганим бир йигит ҳам бор эди.\n-Сиз Ўзбекистонга кетмаганмидингиз?-деб сўрайман ундан.\n-Йўқ… шу ердаман… хизматчилик… юрибмиз,-деди у ғамғин овозда.\nБу йигит жуда яхши эсимда қолган. Ўзи каби беш тенгдоши билан ижарада турарди. Бир кун меҳмонга чақиришди. Ўшанда ҳамма жойда асосий мавзу Андижон воқеалари эди. Лекин бу йигит гапга аралашмай, фақат кинояли бош силтаб ўтиргани диққатимни тортди. У дипломатия олийгоҳини битириб келган ва жим ўтириши ноодатий эди. Уни гапга тортдим. Қарасам, у Ўзбекистондаги режимни жон-жаҳди билан оқлашга урина бошлади. Шунда мен унга:\n-Сизни тушунаман,-дедим,- инсоннинг онги ҳам компютер. Унга қандай “дастур” юклатилса, шундай ишлайди. Сиз бу ерда аста-секин эски “дастур”ларни улоқтириб, янги “программа”ларни ўрнатишга эҳтиёҳ сезасиз ҳали, ўшанда гаплашамиз.\nУ “Сиз ҳали мени роботга ўхшатдингизми?” деган каби бир нарсалар деб хафа бўландек стулини нарироққа суриб, бизга қарамай, суҳбатга қўшилмай ўтирди.\nБиз суратга тушганда эса у четга ўтиб, кулимсираб қараб турди.\nУндан хафа бўлмадим. Чунки бундайларни илк бор кўраётганим эмас ва унинг айби ҳам йўқ. Ўқиганини, эшитганини билади. Яхши ўқиган ва ўқиганларига меҳр қўйган. Яъни ёлғонни севиб қолган, йўқ, ёлғонни рост деб билган. Озгина ўжар бўлгани учун ҳақиқатни ёлғон деб турибди.\nМана энди орадан йиллар ўтиб, унга табрик навбатини бериб:\n-Қани дўстларингиз учун бир нарса айтингчи,-дедим.\nУ гапиролмади. Нимадир бўғзига тиқилиб, кўзида қандайдир алам бурала бошлади. Жаҳли чиққан одамдек атрофга қараб, тутундан алангага айланиб борарди. Ниҳоят гулхан каби ёнди ва юрагидагини тўка бошлади:\n-Онам ва укам келишди. Лекин дадамни назоратга олишган, Ўзбекистондан чиқиб кетмайсан, деб шарт қўйишган. “Семёрка” изларидан юрган экан. Ҳатто телефонда мен билан ҳам гаплашолмадилар…\nҲамма сукунат бағрига чўмиб қолди. Унинг дўстлари ҳайрон. Улар ҳам бехабар эканлар, “наҳотки, наҳотки” деб туришибди.\n-Мен бу ерда ишлаб, пул юбориб турдим, жуда катта пул юбордим. Ер олдик, уй қурдик. Уйни ҳам, ерни ҳам тортиб олишди.\n-Нега? Бекордан бекорга бўлмайди-ку бунақа нарсалар?-деди йигитлардан бири.-Сабаби нима?\n-Дадам бошлиғи билан гап талашиб қолган экан. У тепадагиларга нимадир ёзиб берибди. Мен бу ерда кунни кун демай, тунни тун демай ишладим. Шунча ишлаганим, шунча топганим кўкка соврилди. Бунинг устига дадамни қамаб қўйишларидан қўрқаяпман…\nУмримда бировнинг туғилган кунида бунақа “табрик сўзи” эшитмаган эдим.\nБу йигитнинг эзилиб кетаётганидан биз ҳам қийин вазиятга тушдик. Унинг ҳасратли ва аламли гаплари хурсандчилик ўрнини қоплаб олганди.\nУнга ҳеч нарса дея олмадим. Уни овута олмадим. Фақат шунга амин бўлдимки, унинг эски “комютери” бутун куйиб, ёниб кетганди.\nБиз зиёфатдан сўнг одатга кўра суратга тушдик. Йигитлардан бири унга қараб ҳазиллашди?\n-Жаҳонгир ака бу суратни сайтга қўядилар энди…\nУ индамади, парво ҳам қилмади.\nЛекин мен суратни сайтга қўймадим. Дадасининг ишига тиркалиши мумкин-да…\nАмерикада сауна худди ўзимизнинг чойхонадек гап. Эртaдан кечгача гурунг. Қўшилган қўшилаверади, кетган кетаверади. Аксарият одам бир-бирини танийди.\n…Сауна тирбанд эди. Араб мамлакатларидаги воқеаларни баҳслашаётган эканлар.\n-Буни ЦРУ қилмоқда,-дерди биттаси ва асослашга уринарди.\nУни танийман. Асли эронлик. Ёшлигида бўйнига пичоқ солишган. Ярим жон бўлиб қолган. “Саунага келмасам оғриқ мени ейди” дейди у икки гапнинг бирида.\n-Агар бу ишларни ЦРУ қилаётган бўлса, нега “Бу Яқин Шарқдаги воқеалардан орқада қолди” деб танқид остига олишмоқда?\nБу саволни берган киши асли ҳиндистонлик. Уни бир кўришда қаердан эканлигини билмайсиз. Чунки оқвой. Юз тузилиши эса ўзбекка ўхшаб кетади. У ҳар қандай баҳснинг “онасини кўрсатади”.\n-Нима, “Мен қилаяпман” десинми, албаттаки тескарисни айтади,-деб улгурмаган ҳам эди гапга бир араб киши аралашди.\nБу одам илгарилари баҳсларга қўшилмас эди. Аммо бугун қони “қайнаган”. Бу гаплар арабларни камситиш учун айтилаётгани, араблар жуда фаол ирқлигини роса куюниб гапирди. Мен унга эътироз билдирдим:\n-Шунинг учун ҳам Мисрда уларга сиёсий партияни армия тузиб бераяти экан-да?\n-Нима, Ўзбекистонда сиёсий партия борми?-дея кесатди у.\nУ билан тез-тез гаплашиб турмасак ҳам бир рус билан баҳсларимизга қулоқ солади доим. Русчани билади. Москвада ўқиган.\nХуллас, уч соат деганда баҳсни тарк этдим. Бу биринчиси ёки иккинчиси эмас. Бу клубга аъзо бўлганимга ўн йилдан ошди. Шундан бери бундай баҳслар бор. Демак, менгача ҳам бўлган. Бундан кейин давом этаверади. Баҳсга кимлар қўшилмайди дейсиз? Афғондан тортиб чилиликкача, украину хитойликкача… дунёнинг ҳамма жойидан келганалар бор. Баҳсга қўшилмай газета ўқиб ўтирганлар ҳам бўлади, албатта.\nМен учун қизиқ бўлгани – ҳеч қачон баҳс жанжалга айланмайди. Ҳамма кетаётганда бир-бирига хайрли кун ёки хайрли тун тилайди. Кейинги сафар яна бошқа бир мавзуда баҳсни давом эттираверишади.\nБиз эса иккита ўзбек бир-биримиз билан баҳс қила олмаймиз. Баҳсда енгилгани учун индамай ўтириш – бу ўзбекнинг ўлими. Ўлса ўладики, ўзи билмаган нарсанинг ростлигини исботлашга уринишдан тўхтамайди. Ушлаганини қўймайди. Охири жанжал бўлади. Енгилганини сездими, бир-бирининг шахсий нуқталарига ҳужум қилади. Камситиш бошланади. Охири бир-биридан кўнгли қолади. Душманга айланиб кетади.\nҲатто хорижда ҳам шу аҳвол. Ҳамма бир-бирини бошқасига ёмонлайди. Яхшилаб суриштирсангиз, уларнинг душманлиги оддийгина баҳсдан бошланади.\nСаунадаги баҳсдан ана шундай ўйлар билан айрилар эканман, сафга янги қўшилган боливиялик бир киши:\n-Раҳмат сизларга, мен кўп нарсани билмас эканман, шунинг учун индамай ўтирдим, бундан кейин баҳс мавзусини келишиб олсак балки тайёрланиб келардим,-деб қолди.\nУнга ҳиндистонлик оқвой амаки:\n-Эртага қор ёғмоқчи, баҳс мавзуси ўша,-деди.\n-Бўлмаса об-ҳаво каналини томоша қилиб келаман.\nҲамма кулиб юборди. Боливиялик эса жиддий эди.\nШу дамда у мен ўйлаб турган масалага ечиб топиб берди гўё.\nҲа, бу ерда баҳс қилаётганларнинг ҳаммаси билимли ва бир нарсани билмаса баҳслашмайди. Кундалик воқеаларни кузатиб боришади ва саунага ҳам даста-даста газета кўтариб келишади. Шунда ҳам билмагани билганига қулоқ солади. Ўзини камситилган деб ҳис этмайди, аксинча боливияликка ўхшаб мардона тан олади. Биз эса ўлсак ўламиз, аммо баҳсда енгилмаймиз. Балки шунинг учун ҳаётда енгилиб юрибмиз…\nБиз дарахтнинг шохида юрсак, Меҳри опам баргида юрарди. Тўғрироғи биз дарахтнинг тепасида, у эса остида турарди.\n“Ана у шохда қолибди, тозалаб тергин! ” “Мана бу томонда ҳам қолибди, кўрмаяпсанми?”\n“Тепангдагини ол, қолиб кетади!”\nҲовлимизда анчагина мева дарахтлари бор эди. Баҳордан кузга қадар кетма-кет пишаверарди. Май ойида “шампан” гилосларни теришни бошласак, кузга бориб ҳали ҳам олболи терардик.\nМеҳри опам “бир қарич”лигидаёқ “директор” номини олган. Ҳаммамизни сувнинг бўйига бошлаб бориб, сув ичирмасдан олиб келарди. Қўлимиздаги тангаларни тўплаб, “туя” қилиб берарди. Биз тангаларимиз қачон “туя” бўлишини кутиб ўтирардик, у эса бориб, дўкондан вафли олиб, еб келаётган бўларди.\nУ ҳам “ҳисобчи”, ҳам “ташкилотчи” эди. Дадам шунинг учун ишни унга буюриб кетардилар. У эса бизни ишлатарди. Қандай қилиб унинг гапига кириб, дарахтнинг тепасига чиқиб кетардик ўзимиз ҳам билмай қолардик.\nМактабда ҳам ўқитувчиларнинг “додини” берган. Айниқса, рус тили муаллими Антoнинa Рoмановна унинг “дастидан” кўзига ёш оларди. Ажабки, у мактабни аъло баҳоларга битириб, синфида ўзи севгани Ражаб поччам билан оила қуриб, Тошкент Халқ хўжалик олийгоҳини ҳам битириб, Меҳрож, Сухроб, Рахшона, Музробларнинг севимли онаси, бир қанча неваранинг бувиси бўлди.\n“Директор”лиги ҳали ҳам давом этмоқда. Узоқ йиллар давомида колхозда ҳисобчи бўлиб ишлади. Бугун қишлоқнинг онахони.\nТалабалик йилларимда фарзандларимга Меҳрож, Рахшона деб исм қўяман деб юрсам, у “ўғирлаб” олди. Лекин Меҳрож менинг ўғлимга айланди. Бизнинг оилада катта бўлди, ҳатто Америкага келганимизда ҳам тақдир уни биз томонга етаклади.\nМеҳри опам жуда ҳазилкаш. Соатлаб уни тинглаб, кулавериб қон босимларимиз “ўйнаб кетади”.\n2012 йил унинг олтмишга тўлганини Америкада, бизнинг уйимизда нишонлаш насиб этди.\nҲаммаси кўкракнинг ўртасидаги “моторча”нинг дукурлаб қолишидан бошланди. Аниқроғи бир дукурлаб, бир дукурламай қолишидан. Қишлоқда бундай ҳолга тушган одамга “Унга грин карта чиқибди” дейишаркан. Кетиш бор, қайтиш йўқ.\nАмриқонинг дўхтирлари керак бўлса, чиқиб кетган нафасни ҳам қайтариб олишади, деган гап билан ўзимни овора қилиб, ҳар куни дўхтирхонага қатнаб, дориларни санамай салмон қилиб юравердим.\nКундуз ўтиб, тун келиши билан ёстиқ бош остида эмас, қўлтиқда, бир қўл эса юракни тутамлаган ҳолда иккинчи қаватга тушаман, кейин биринчи қаватга.\nБирор нарса ўқий десам, кўзим сатрлар устида югуриб бораверади, каллага ҳеч нарса кирмайди. Амриқода бир дўхтир қарор олса, шу борада иккинчи ва учинчи фикрни ўрганиш учун бошқа дўхтирхоналарга ҳам бош уриш керак. Ҳаммасида қайта-қайта, текшир-текшир.\nХуллас, “моторча”ни даволашнинг йўллари топилди. Дўхтирлардан биттаси узоқ яшамаслик ҳақида писанда қилиб қолди. Нима қипти, шунча яшадик, беш олти киши қила олмайдиган ишларни бажардику, деб ўзимни овутган бўлдим. Кетсак кетаверамиз ҳам деб қўйдим.\nАммо умр йўлдошим Роҳилахон “қачон кетсак бирга кетамиз” шиорини маҳкам тутиб олиб, бу гапларни ҳам орқага улоқтирди. Лекин гап орасида бу гапни опаларимга айтиб қўйибди. Амриқонинг элчихонаси ёрдами билан 20 йилдан бери кўришмаган опаларим ғизиллаб келиб қолишди. Бу том маънода мўъжиза эди.\nОпаларим билан бирга поччаларим ҳам келишди. Гапнинг очиғи уларни кўрмасдан кетаман, шекилли, деган шубҳа ҳам кўнглимда айланарди. Лекин Тангри бунақа гапларни бир зумда чиппакка чиқарди. Шукрки, Тангрининг севимли бандаси эканмиз. Бир ой деганда “моторча” янгиланди.\nОпаларим билан Атлантика соҳиллари бўйлаб сафарга чиқдик.\nДастлаб Ню Йоркдаги “Озодлик” ҳайкалига бордик. Кейин у томони Флоридага қадар узанган 95 рақамли йўлда бир неча ҳафта юрдик. Океан соҳилларида кунларни тунларга уладик.\nМеҳри опам билан дунёнинг мўъжизалари таркибига кирган Лорел ер ости ғорларига бордик. Бу унга жуда ҳам ёқди. Завқланди, севинди.\nУ жуда ҳам пазанда. Айниқса, хамир овқатларни шундай боплайдики, ҳар қандай парҳезда юрган одам нафсини тия олмайди. Уйланишдан олдин дўстларим келишса, Меҳри опамникига олиб борардим. “Беш минутда” ош дамлаб, орқасидан сомсани ҳам олиб келарди. Америкада ҳам бизни беш ой давомида роса “семиртирди”.\nКузатиб турсам, у нима деса, биз ҳаммамиз “хўп-хўп” деб турибмиз. Унинг болаликдаги “директор”лиги ҳамон кучида. Демак, бундай қобилият инсон билан бирга туғилади. Буни табиий лидерлик ҳам дейиш мумкин…\nКатта опамнинг исми Майрам. Бизга оналик қилган. Фарзандлари Бахтиёр, Фарида, Фахриддин, Нилуфар, Азиз… Неваралари ҳам кўп. Турмуш ўртоқларини ака дейман. У киши ҳам укасидек яхши кўради. Гаплашсак, соғиндим деб йиғлаб юборади.\nҚизиқ бўлган. Бир кун эрталаб ишга кетиш учун машинамга минаётсам Тоҳир акамнинг онаси фарёд солиб йиғлаб келмоқда.\n-Бой бериб қўйдик! Боламдан ажралиб қолдим! Очилжоним кетди…\nТоҳир акамни Очил деб ҳам чақиришарди. Юрагим шув этиб кетди. У Равонак деган жойдаги юқумлик касалликлар хастахонасида эди. Сариқлик билан оғриганди.\n-Дўхтирлар олиб кетинглар,- деди.-Шуни айтишга келяпман.\nРаҳматли онам билан бўлган воқеа ёдимга тушди ва Равонакка бордим.\n-Ичкаридан қон очилган, тўхтамаяти, ҳушига ҳам келмаяти,-деди доктор.\nДарҳол Вилоят соғлиқни сақлаш бўлими бошлиэи Шодиёр Бегимқуловга сим қоқдим. У билан яқин дўстлигимиз бор. Бир зумда махсус тез ёрдам машинаси келиб, Тоҳир акамни шаҳарга кўчирдик.\n-Битта Мансур деган дўхтиримиз бор, бу соҳанинг пири, кўп ичгани учун ишдан ҳайдгандик, шуни тополсак, поччангизни сақлаши мумкин,-деди Шодиёр ака.\nМансур ака, фамилияси эсимда қолмаган, Самарқанд тумани марказида яшаркан. Уйига борсак, тўйда эканлигини айтишди. Тўйхонага бордик.\n-Сизни кеча телевизорда кўргандим, бугун ўзингизни кўриб турибман,-деб қучоқлаб олди.\nИчган бўлса ҳам биз билан бирга касалхонага келди ва битта дорининг отини ёзди:\n-Шуни тополсангиз уни қутқарамиз, аввал қонни тўхтатишимиз керак,-деди.\nОмадимиз чопган экан. Қўшнимиз Мамаюсуф Шодмонов дорихоналар бошлиғи. Унинг ёнига бордим. Тошкентга телефон қилди. Бундай дори фақат Марказий Комитетга қарашли 4-бошқармада бўлар экан. Мамаюсуф аканинг таниши самолётга чиқариб берадиган бўлди ва биз охирги рейсни кутиб, дорини касалхонага олиб келдик. Хуллас, бир неча ой деганда поччам тузалиб уйига қайтди.\nМана ўшанга ҳам 25 йилдан ошибди. У ҳали ҳам бардам. Ўша кунларни эслагани эслаган. Раҳматли онаси ҳам “Боламни сиз қутқаздингиз” деб алқагани алқаган эди.\n“Болангизни Худо қутқазди, ўша куни йўлларимизни очмаганда, акамни бой берардик”. Бу гап айтилмай кўнглимда қолган. Чунки у киши оламдан ўтиб кетдилар. Шунинг учун бу гапни Америкага, мени кўришга келган Тоҳир акамга айтдим.\nШу ерда Майрам опамнинг пайғамбар ёшига кирганини ҳам нишонладик.\nТоҳир акам воқеаларни шундай усталик билан ҳикоя қиладики, соатлаб эшитсангиз ҳам эшитгингиз келади.\nБолаликнинг ҳамма сўқмоқларига кириб чиқдик, биз “тақиллатмаган” эшиклар қолмади. Бутунлай кетганларни эслаб дуо қилдик, мардикорликка кетганларга омад тиладик, қолганларга сабр тоқат…\nСиёсат кўчасига кирмадик. Чунки улар Ўзбекистонга қайтиб боришлари ва ўнлаб невараларини кўришлари керак. Уларни қариган чоғларида сиёсатга тортиш мантиқсизлик эканини тушунмаган одам борми? Ҳар ким ўз ишини қилиши керак. Бунинг устига Майрам опамнинг қанд касали бор. Ҳар кун ўлчаймиз. 600 эди келганларида, уйга қайтишда 320 га тушди. Амриқонинг ҳавоси ва давоси ёқди.\nБиз уч ой сиёстасиз, аммо бахтли кунларни яшадик. Улар билан 20 йилдан бериш кўришмган бўлсакда аслида сиёсатга кирганимдан бери дардлашмаганмиз.\nДемак, сиёсат бизни 40 йил бир-биримиздан узоқ тутибди. Шунинг учун ҳам сиёсатнинг кўчасига қиё боқмай, оддий одамлар каби бахтиёр яшадик. Бунга ҳаққимиз бор .\nТўғриси, Худонинг ўзи бу имкониятни яратиб берди. Шукрлар бўлсин!\nДавомини насиб этса “ЕТМИШГА ЕТГАНДА” ўқийсиз.\nВашингтон, 2015 йил.\nFiled under: 1.BOSH SAHIFA, олтмиш |\n« Абдуфаттоҳ Маннопов “Озодлик” радиосида озод назар »


Мажбурий ижро бюроси ёрдами билан хонадонлар тоза ичимлик суви билан таъминланди\n18:53 / 25.08.2017\nТошкент вилоятининг Оҳангарон тумани “Эйвалек” маҳалла фуқаролар ҳудудида жойлашган хонадонларнинг айрим қисмида ичимлик суви билан таъминлаш муммоси пайдо бўлган эди. Ушбу муаммо 2006 йилда Алишер Навоий номли савхоз тугатилиши муносабати билан юзага келган. Чунки маҳалла худудидаги Озодлик-1 кўчасида жойлашган хонадонлар айнан шу совхоз балансида бўлган сув насоси орқали ичимлик суви билан таъминлаб келинган. Ушбу кўчада жойлашган хонадонларнинг муаммосини ҳал қилиш мақсадида, маҳалла фуқаролар йиғини ҳамда фуқаролар томонидан тумандаги мутасадди идораларга бир неча маротаба мурожаат этилганига қарамай, масала ўз ечимини топмаган.\nМажбурий ижро бюроси Оҳангарон тумани бўлими ходимлари томонидан мазкур фуқаролар йиғини ҳудудида ўтказилаётган хатлов жараёнида юқоридаги муаммо аҳоли томонидан кўтарилган. Бюро ходимлари аралашуви билан ичимлик суви муаммоси хал этилиб, 24 та хонадон ичимлик суви билан доимий таъминланадиган бўлди. Бундан хурсанд бўлган аҳоли Мажбурий ижро бюроси Оҳангарон тумани бўлимига ўз миннатдорлигини билдириб ташаккурнома йўллади.


Вазият чигаллашди - Туркия махсус кучларини Идлибга жўнатмоқда | Qalampir.uz\nВазият чигаллашди - Туркия махсус кучларини Идлибга жўнатмоқда\nОлам\t07 Февраль 19:18 3674\nБугун, 7 февраль куни Туркия махсус кучларини Идлиб зонасидаги кузатув пунктларига ўтказишни бошлади. Бу ҳақда “Anadolu” агентлиги хабар бермоқда.\nМаълумотларга кўра, махсус кучлар, ҳарбий техника ва ўқ-дорилар билан таъминланган 150 юк машиналаридан иборат карвон чегарадаги Хатай вилоятининг Райҳонли туманига етиб борган. Ҳарбийлар У ердан Сурияга йўл олишади.\nАйтиш мумкинки, Сурияда бўлаётган воқеалар яқин келажакдаги гаплар эмас. Мамлакат 2014 йилдан буён уруш исканжасида. Турли куч ва манфаатларнинг тўқнашувлари оқибатида мамлакат пароканда бўлди, қурбонлар сони миллионга яқинлашди. Суриядаги уруш глобал мавзуга айланди.\nЖаҳонда юқори турувчи ташкилотлар ва давлатлар аралашуви иштирокида ўтказилган музокаралар ва ҳарбий ҳаракатлар мамлакатдаги уруш оловини бироз пасайтирди. Жангарилар эгаллаб турган кўплаб ҳудудлар озод этилди. Сўнгги ойларда ўз уйларини ташлаб кетган қочқинлар шаҳар ва қишлоқларига қайтишди. Аммо мамлакатнинг айрим ҳудудларидаги таранглик янада кескинлашди. Ана шундай ҳудудлардан бири Идлиб бўлиб турибди. Бу ерда Сурия ҳукумат армияси ва Туркия ҳарбийлари ўртасида низолар келиб чиқмоқда.\nРоссия, Эрон ва Туркия 2017 йил май ойида Остонада (ҳозирги Нур-Султон) Сурияда тўртта декалация зонасини яратишга келишиб олган эди. Улардан учтаси 2018 йилда расмий Дамашқ назоратига ўтди. Идлиб ва қўшни Латакия, Хама ва Ҳалаб вилоятида жойлашган тўртинчиси ҳали ҳам ҳукумат қўшинлари томонидан ишғол этилмаган. Ҳудуднинг аксарият қисми "Жабаҳат ан-Нусра" террорчилари томонидан назорат қилинмоқда.\n2018 йил сентябрь ойида Сочида Россия ва Туркия Идлибда қуролсизлантирилган зонани ташкил этиш тўғрисида битим имзолаган эдилар. Идлибда ўндан ортиқ турли хил гуруҳлар мавжуд. Уларнинг энг йириги, туркпараст "Миллий озодлик фронти" ва "Жабаҳат ан-Нусра" каби жами 30 минг жангариларнинг бирлашмаси ҳисобланади.\nШу йилнинг январь ойи охирида Сурия армияси Ҳалаб ғарбига ҳужум қилиб, шаҳарнинг турар-жой ҳудудларини террорчилардан тозалаш мақсадида ҳар куни бомбардимон қилди. Бунинг натижасида ўнлаб тинч аҳоли вакиллари қурбон бўлди. Уч кундан кейин Башар Асад армияси 2012 йилдан бери жангарилар назорати остидаги ва уларнинг энг катта таянч нуқталаридан бири бўлган Маарет Нууман шаҳрини террористлардан озод қилди.\nСўнгги кунларда Суриянинг Идлибга ҳужумларни кучайтириш фонида Анқара ва унинг баъзи шериклари расмий Дамашқ ва Москвани гуманитар бинолар ва турк ҳарбийларига зарба беришда айбламоқда.\nЖорий йилнинг 3 февраль куни Идлибда Сурия ҳукумат армияси билан тўқнашувлар натижасида олти нафар турк аскари ҳалок бўлгани айтилди.\nЭрдўғаннинг сўзларига кўра, Идлибдаги вазият нормаллашмаса, Анқара жим турмайди ва бунинг учун барча зарур чораларни кўради, шу жумладан ҳарбий куч ҳам ишлатади.\n26 Март 14:21 53182\n25 Март 23:28 52933\n26 Март 15:58 50990\n25 Март 16:58 47202\n27 Март 14:29 44798


2018 йил 20 июньдаги 200-ум-сонли Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирининг «Давлат нотариал идоралари нотариуслар томонидан ҳуқуқий ва техник тусдаги қўшимча ҳаракатлар амалга оширилганлигини учун ҳақ миқдорларини тасдиқлаш тўғрисида» буйруғи. (Илова).\nБир шахс (ишонч билдирувчи) томонидан иккинчи шахсга (ишончли вакилга) учинчи шахслар олдида вакиллик қилиш учун берилган ёзма ваколат ишончнома ҳисобланади.\n16 ёшга тўлмаган фуқароларнинг шахси — туғилганлик тўғрисидаги гувоҳнома (вояга етмаган номидан ишончнома берилса);\nКўчмас-мулкнинг кадастр иши ва Мулкка бўлган ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжат (Кўчмас-мулкни аниқ манзили ва кадастр рақами).\nИшончли вакилни шахсини тасдиқловчи ҳужжат асл нусҳаси.\nҲадя қилиш шартномасини тасдиқлаш билан боғлиқ ишончномани тасдиқлашда Ҳадя олувчининг ва ҳадя предмет туғрисида ҳужжатлар асл нусҳаси.\nИшончнома давлат божининг имтиёзли тўланишига ҳуқуқ берувчи яқин қариндошга бўлган шахсга берилаётган бўлса (мулкдорнинг хотинига (эрига), унинг ва хотинининг (эрининг) ота-оналарига, болалари ва уларнинг эр-хотинларига, набираларига, бувиларига, буваларига, ака-укалари ва опа-сингилларига), уларнинг қариндошлигини тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим этилади.\nИшончнома вакил томонидан тузилган тақдирда, ваколатини тасдиқловчи ҳужжат (Ваколатларнинг бошқа шахсга берилишига асос бўлган ишочномани асл нусҳаси).\nИзоҳ: 2,3 ва 4 бандида кўрсатилган маълумотлар ишончнома берувчи томонидан тақдим этилган ҳужжатлар ёки унинг сўзларига асосан ёзилиши мумкин. Ишончли вакил ҳақидаги, шунингдек ишончнома объекти ва Ҳадя олувчи шахс ҳақидаги маълумотлар ишончнома берувчининг сўзларига асосан ёзилган ҳолларда берилган маълумотларнинг тўғрилиги учун ишончнома берувчи масъулдир.\nБир томон Ишонч билдирувчи:\nМулкдор/ёки/Мулкдор ва унинг қонуний вакили/ёки/Ишончнома орқали Мулкдорнинг номидан ҳаракат қилувчи вакили.\nМуомалага лаёқатсиз/муомала лаёқати чекланган/вояга етмаган шахслар битим иштироқчилари бўлса Васийлик ва ҳомийлик органларининг ходими.\nИшончномани тузиш ва тасдиқлаш учун ишончли вакилнинг иштироки талаб этилмайди.\nЗарур бўлса, шартномада таржимон иштирок этиши мумкин.\n“Нотариус” Автоматлаштирилган ахборот тизими орқали кўчмас мулк бошқа шахсга ўтқазиш тақиқланмаганлиги ва хатланмаганлигини ҳақидаги текширилганлиги учун. (Ишонч билдирувчининг иҳтиёрига қараб).\n20 дақиқадан 40 дақиқагача (ишончли вакиллар сонига қараб)\nНотариус мулкни ҳадя қилиш шартномасини тасдиқлаш билан боғлиқ ишончномани тасдиқлашда ишончнома матнида ҳадя олувчининг номи ва ҳадя нарсасини кўрсатиши шарт.\nЎзР ФК 141-модда. Ишончноманинг бекор бўлиши\nишончнома муддатининг тамом бўлиши;\nишончнома берган шахснинг уни бекор қилиши;\nишончнома берилган шахснинг бош тортиши;\nномидан ишончнома берилган юридик шахс фаолиятининг тўхтатилиши;\nномига ишончнома берилган юридик шахс фаолиятининг тўхтатилиши;\nишончнома берган фуқаронинг муомалага лаёқатсиз, муомала лаёқати чекланган ёки бедарак йўқолган деб ҳисобланиши, ёхуд унинг вафот этиши;\nишончнома олган фуқаронинг муомалага лаёқатсиз, муомалага лаёқати чекланган ёки бедарак йўқолган деб ҳисобланиши, ёхуд унинг вафот этиши.\nИшончнома берган шахс истаган вақтда ишончномани бекор қилиши, ишончнома берилган шахс эса — ундан воз кечиши мумкин. Бу ҳуқуқдан воз кечиш ҳақидаги битим ҳақиқий эмас.\nКўчмас мулкнинг олди-сотди шартномаси Кўчмас мулкнинг ҳадя шартномаси Кўчмас мулкдан текин фойдаланиш (ссуда) шартномаси Айирбошлаш шартномаси


“Осмонлару ернинг мулки Аллоҳникидир. У зот хоҳлаган нарсасини яратур. У зот хоҳлаган кишисига қизлар ҳадя этур ва хоҳлаган кишисига ўғиллар ҳадя этур. Ёки уларни жуфтлаб - ўғил қиз қилиб берур ва хоҳлаган кишисини туғмас қилур. Албатта, У зот ўта билгувчи ва қодирдир” (Шууро 49-50 оятлар).\nУшбу оятдан маълум бўладики, энг аввало ҳар бир ота-она фарзандни Аллоҳ таолонинг неъмати деб билиши ва неъматни шукрини адо қилиши лозим. Шукурнинг асосийси - фарзандни Аллоҳ рози бўладиган даражада тарбиялашдир. Бугунги кунда аксарият оилаларда фарзанд тарбияси долзарб муаммолардан биридир. Чунки ўша муаммоли хонадондаги ота-оналар фарзанд тарбияси борасида ўз бурчларини адо қилмаётганлигидандир. Ўша бурч яъни фарзанд тарбияси ҳақида Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳис саломдан кўплаб тавсиялар бор. Жумладан, Расулуллоҳ (с.а.в): “Кишининг ўз фарзандини чиройли одоб-ахлоқ билан тарбиялаши кўп миқдордаги нафл садақа беришидан яхшироқдир” (Имом Термизий ривояти) - деганлар. Бошқа бир ҳадисларида: “Ота боласига чиройли тарбиядан қимматлироқ нарса мерос қолдиролмайди.”–деганлар. Ушбу ҳадислардан маълум бўладики фарзанд тарбиясида одоб-ахлоқ ниҳоятда муҳим. Одоб-ахлоқни сингдиришда ота-она тарбия бериш билан биргаликда, ўзлари ҳам ўрнак бўлиши ва боланинг вақтини тўла қамраб оладиган зарур ва манфаатли машғулотлар, яъни илм ва касб-ҳунар ўрганиш учун шароит ва имконият яратиши лозим бўлади.\nДонишмандлар, фарзанд тарбияси ҳақида руҳий, ахлоқий, жисмоний, ақлий, нафсий, ижтимоий ва жинсий тарбия бериш лозимлигини таъкидлайдилар. Шунинг учун ота-она фарзандига ҳалол-ҳаром, савоб ва гуноҳ, ростгуйлик ва ёлғончилик кабиларнинг фазилати ва зарарларини ўргатиши керак. Фарзанд тарбияси ҳақида Абдуллоҳ Авлоний шундай деганлар: “Тарбия биз учун ё ҳаёт, ё мамот, ё нажот, ё ҳалокат, ё саодат, ё фалокат масаласидир”. Агар фарзандга яхшилик ўргатилса у вояга етади дунё ва охиратда бахтиёр бўлади. Ўз ҳолига ташлаб қўйилса, бахтсиз бўлади. Шунинг учун фарзандларимизни ҳаётда комил инсон бўлиб вояга етишлигида атрофидаги кишиларнинг таъсири муҳимлигини унутмаслигимиз лозим. Чунки атрофидаги инсонлар хоҳ уйда, хоҳ кўчада хоҳ мактабда бўлсин унинг намуна олишига сабабчи бўлади. Шунинг учун боланинг тарбиясида қаерга бораётгани, кимлар билан юргани ва нималар билан машғул эканлиги ниҳоятда муҳим. Болаларимизнинг бўш вақти-душманларимизни иш вақтига айланишидан доим огоҳ бўлайлик.\nРАФАЭЛ РАВШАНОВ - Нуробод тумани бош имом хатиби\nКиритилган вақти: 15/01/2020 11:59; Кўрилганлиги: 691\nМатериал манзили: https://www.sammuslim.uz/articles/eductaion/farzandlarimizni-jinoyatga-qol-urishdan-saqlaylik


Путиннинг президентлик муддатлари «нуллаштирилди» - xabar.uz\n02.07.2020 08:49 0 5768\nРоссия президенти Владимир Путин 14 март куни Конституцияга ўзгартириш киритиш тўғрисидаги қонунни тасдиқлаганди.\nКонституцион суд ҳам «ўзгариш»ни қонуний деб топганидан сўнг, Россияда референдум ҳаммасини узил-кесил ҳал қилиши маълум бўлганди.\nРеферендум ўтказилди. Сўнгги маълумотларга кўра, сайловчиларнинг 78 фоизи томонидан Конституцияга ўзгартириш киритиш қўллаб-қувватланган. 21 фоиз иштирокчи қарши овоз берган. Бутун Россия бўйлаб ушбу сиёсий жараёнда сайловчиларнинг 65 фоизи қатнашган.\nКонституцияга ўзгартириш киритилгани нимани англатади?\nАввало, Россия Федерациясининг амалдаги президенти Владимир Путинга назарий жиҳатдан Кремлда яна узоқ вақт қолиш имкониятини беради. Йигирма йилдан бери рус давлати тепасида турган Путин ҳаммасини «нулдан» бошлаши мумкин: хусусан, 2024 йилда ҳам ўз номзодини президентликка қўя олади. Айрим экспертлар эса Кремлнинг 67 ёшли раҳбари Россия президенти лавозимида 2036 йилгача қолиши мумкин дейишмоқда — ўшанда Путин 83 ёшини қарши олган бўлади.\nПрезидентлик муддати билан бир қаторда, конституцияга киритилаётган бошқа ўзгаришлар ҳам борки, булар давлат раҳбари, ҳукумат аъзолари, давлат амалдорларига қўйилаётган талаблар «янгиланаётганидан» дарак беради. Бу раҳбарларнинг барчалари зиммасига давлатнинг фуқаролар олдидаги ижтимоий кафолатлари юклатилади. Президент ваколатлари доираси анча ўзгаради, мамлакатда ҳукуматнинг асосий ва қарийб ягона «жилови» айнан давлат раҳбари қўлига ўтади.\nКонституцияга киритилаётган ўзгартиришлар бундан буён федерал ҳудудларнинг марказ томонидан бошқарилишини янада кучайтиради, рус тилига мамлакатдаги асосий тил мақомини беради. Қатор идоралар ваколатлари кенгайтирилади. Россиядаги халклар маданиятларининг ўзига хослиги тан олиниши билан бирга, чет эллардаги ватандошлар ҳуқуқлари ҳимоя қилинишини ҳам кўзда тутади. Россияда конституция халқаро ҳуқуқ нормаларидан устун турувчи мақомга эга бўлади.