05 март 2021, Тошкент вақти: 22:22\nСанкт-Петербургда 12 яшар қизи билан бирга ўзбекистонлик аёлни ўғирлаб кетиб, зўрлаган икки шахсдан бири қўлга олинди.\nОзодлик билан суҳбатда жинсий зўравонликка учраган 33 яшар аёл ҳозирда терговчилар икки фарзандини тортиб олиб қўйгани ва уларнинг қаерда сақлаётганини билмаслигини айтди.\nРоссиянинг Санкт-Петербург шаҳрида ўзбекистонлик 33 яшар тошкентлик Н. исмли ўзбекистонлик аёл ва унинг 12 яшар қизини эркинликдан маҳрум этганлик ва зўрлаганликда айбланаётган шахс ҳибсга олинди.\nМаҳаллий нашрлар терговчиларга таяниб ҳибсга олинган шахснинг 47 яшар тожикистонлик эканини хабар қилди. Шаҳар Тергов қўмитаси 25 май куни бу шахсга нисбатан Россия Федерацияси Жиноят Кодексининг 131 (зўрлаш) ва 127 (озодликдан ноқонуний тарзда маҳрум этиш)- моддалари асосида жиноят иши қўзғатганини хабар қилди маҳаллий “Piter.tv” телеканали.\nШу йилнинг май ойида содир бўлган бу ҳодиса борасида Тергов қўмитасигахабар берган Москвадаги “Ватандош” ўзбеклар минтақавий ташкилоти раҳбари Усмон Баратовнинг Озодликка билдиришича, исми тергов тугагунча сир тутилаётган аёлнинг болалари билан узоқ вақт давомида мажбуран ушлаб турилган ва муттасил зўрланган.\n- 18 май куни улар менга Одноклассники орқали чиқишди шунақа ҳодиса бўлди, деб. Душанба куни уларни таниш одам ёрдамида олиб келдик, Тергов қўмитасида ариза бердик, биз ҳам интервью олдик. Бу аёлнинг гапига қараганда, улар 12 яшар қизи ва 7 яшар ўғилчаси билан яшашган экан. Қўшни хонада тожикистонлик бир йигит 2 аёл билан яшаркан. Шу одам олдига 17 яшар У. исмли йигит келиб яшаркан. Шу бола ҳамма ишда бўлганида кундузи шу 12 яшар қизини бузиб қўйибди. У 2 ҳафта давомида шу ишни қилиб юраркан.\n7 май куни шу маълум бўлиб қолибди – онасига айтиб берибди. Онаси йиғлаб жанжал кўтарган экан, у йигитнинг амакиси бу аёлни қўшни хонага олиб кириб, уриб, жинсий зўравонлик қилибди ва уларнинг ҳаммасини 2 кунга қамаб қўйибди. 9 май куни булар қандайдир эшикни очиб, қочиб кетишибди. Москва вокзалига келиб полицияга мурожаат қилишибди. Биз мана шу полиция устидан ҳам ариза берамиз, чунки улар ёрдам беришдан бош тортиб, аёлни болалари билан чиқариб юборибди¸ деди Усмон Баратов.\nПолиция томонидан зўрлашда айбланиб, ҳибсга олинган шахс\nМаълум бўлишича, ижарага олинган квартира Петербургнинг Дачная проспекти 24-уйда жойлашган бўлиб, У.нинг амакиси деб айтилаётган 47 яшар шахс Петербургда машина савдоси билан шуғулланган ва Россияда ноқонуний яшаб келган. У ва жиноятга алоқадор бошқа шахслар қидирилаётгани айтилди.\nМосквага келиб, ариза ёзиб кетганидан кейин Петербургга қайтиб борган ўзбекистонлик бу аёл миграция қонунчилигини бузгани учун жавобгарликка тортилгани, у судда юрган вақт орасида икки фарзанди болалар муассасасига олиб кетилгани аниқланди.\nОзодлик билан суҳбатда 33 яшар Н. ҳозирда фарзандлари қаерда эканини билмаётгани, унга терговчилар томонидан босим бўлаётганини билдирди.\n- Ака, ҳозир болаларим йўқ – олиб қўйган, тополмаяпман. Мени икки кун судда олиб ўтирди, уйга қайтиб келсам болаларим йўқ. “Менинг гувоҳим – иккита болам, бошқа гувоҳим йўқ”, дедим. Мана ҳалигача йўқ – болаларим керак менга! Мен эл қатори улар билан яшаганман квартирада ижарада. Улар икки киши эди. Кўзимнинг олдида қизимни бузиб ташлади! дея йиғлади жабрланувчи аёл.\nЖабрланган аёлнинг фарзандлари ҳозирда махсус муассасага жойлаштирилди\nОзодлик таҳририятига тақдим этилган аудиоёзувлардан жабрланувчи аёл фарзандларининг Тергов Қўмитаси ходими томонидан тортиб олингани англашилади.\n“Ватандош” ўзбеклар жамияти ташкилоти раиси Усмон Баратов юзага келган вазиятда болаларнинг давлат назоратига олинганида қонун бузилиш ҳолати йўқлигини айтади:\n- Мен ҳам бу аёлни биринчи кўриб турибман. Аммо болаларини олиб қўйгани бу қонуний! Чунки унинг яшаш жойи ноаниқ, ўғилчаси ва 12 яшар қизчасини олиб юрмаганда... Бу болаларга психологик ва тиббий ёрдам керак! Онасини 7 яшар болача кўз олдида урган экан. Онасининг айби – бир йил олдин 6 синфда ўқиётган қизчани ўқишдан олиб келиб, бир йил мана шу ерда сарсон қилган. Бу аёлнинг айтишига кўра, у Ўзбекистон элчихонасига мурожаат қилиб кўрган экан, улар инобатга олмабди мурожаатини. Ҳар ҳолда, 12 яшар болачага қилинган зўравонлик масаласида тергов олиб борилиши керак, деди Усмон Баратов.\nТергов қўмитаси расмий сайтида ҳам ўзбекистонликлар билан боғлиқ бу ҳодиса тафсилотлари очиқланмаган.\nТергов қўмитаси расмийларидан жараëнга оид қўшимча маълумот олишнинг ҳозирча имкони бўлмади.


Лицензия керакми? Рухсатнома-чи?\nБу борадаги тартиб таомиллар бутунлай ўзгаради\nМамлакатимизда бугунги кунда имкон қадар халқимизнинг яшаш шароитларини яхшилаш, тадбиркорлар учун қулай имкониятлар яратиш, ишчи ва хизматчиларнинг меҳнат шароитларини яхшилаш масалаларига жиддий эътибор қаратилмоқда. Хусусан, кейинги пайтларда лицензияланадиган фаолият турларини белгилаш, рухсатномаларни расмийлаштириш борасида янгиликлар жорий этиляпти.\nЖумладан, 270 га яқин лицензияланадиган фаолият йўналишлари ва тадбиркорлик соҳасидаги 140 та рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатлар атрофлича таҳлил қилинди. Таҳлиллар маъмурий тартиб-таомиллардан ўтишда ҳанузгача бюрократик расмиятчиликка йўл қўйилаётгани, лицензия ва рухсатномалар бир-бирини такрорлаши, соҳада ахборот технологияларини жорий этиш талаб даражасида эмаслигини кўрсатди. Бу борадаги муаммо ва камчиликларни бартараф этиш ҳамда ахборот технологияларни жорий этиш орқали уни тубдан ислоҳ қилиш мақсадида давлатимиз раҳбарининг “Лицензиялаш ва рухсат бериш тартиб-таомилларини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони қабул қилинди. Унга мувофиқ, амалга ошириладиган ўзгаришлар ҳақида кўп ва хўп ёзиш мумкин. Келинг аввал қанақа эди-ю, энди қандай бўлганини бир солиштириб кўрайлик.\nБиринчидан, соҳага илк маротаба хабардор қилиш тартиби алоҳида институт сифатида жорий этилди. Хабарнома юборишда жисмоний ҳамда юридик шахслар қонун ҳужжатларида белгиланган талаб ва шартларга риоя этиш мажбуриятини ўз зиммасига олади ва уларнинг фаолияти белгиланган талабларга мувофиқ келишини ўзлари тасдиқлайди. Бунда фаолиятни бошлаш ёки ҳаракатни амалга ошириш учун ваколатли органларнинг ҳужжатларни кўриб чиқиб, қарор қабул қилишига ҳожат қолмайди.\nФармон билан 17 та лицензияланадиган фаолият йўналишлари ва 13 турдаги рухсатномалар хабардор қилиш механизмига ўтказилди. Хўш, бу нима дегани? Илгари мактабгача таълим муассасалари, ломбард, ветеринария даволаш муассасалари раҳбарлари, алкоголли маҳсулотлар билан чакана савдо қилувчи ташкилотлар иш фаолиятини бошлаши учун тегишли идораларга бир қучоқ ҳужжат олиб боришлари ва уларнинг рухсатномасини бир неча кун давомида илҳақ бўлиб кутишлари лозим эди.\nБундан уч-тўрт йил илгари чекка вилоятда яшайдиган бир танишим уйида болалар боғчаси очмоқчи бўлганди. У яшайдиган ҳудудда бирортаям мактабгача таълим муассасаси йўқ, ота-оналар ёш болаларини икки қишлоқ наридаги боғчага олиб боришар ёки уйда олиб ўтиришаркан. Айтишича, уйида боғча очиш учун ҳамма шароит бор экан. Агар унинг нияти амалга ошса, қишлоғидаги юзлаб болаларни тарбиялаш имкони туғилади, камида 3-4 киши иш билан таъминади...\nОрадан анча вақт ўтиб, “қалай, шларингиз битдими”, деб сўрасам, “йўқ, “югур-югур”, қоғозбозлик ишлари кўп экан, очиғи, ҳужжатли ишларни унча тушунмайман, шунинг учун бошқа иш билан шуғулланганим маъқул” деди. Кўряпсизми, бир кишининг хайрли нияти ана шу ортиқча расмиятчилик туфайли амалга ошмай қолди. Ким билсин, бу янгиликдан хабар топган бўлса, балки энди ниятини амалга оширар? Бундан буён ана шундай фаолият турлари билан шуғулланмоқчи бўлганлар ваколатли органларни шунчаки хабардор қилиб қўйишса, олам гулистон.\nИккинчидан, лицензияланадиган ва рухсатнома олиш талаб этиладиган фаолият йўналишлари сони сезиларли равишда қисқартирилди. Хусусан, инсон соғлиғига ва жамиятга зиён етказмайдиган фаолият турлари лицензиялашдан чиқариб ташланди ҳамда хавфлилик даражаси паст бўлган фаолият турлари тартибга солишнинг муқобил усулларига ўтказилди. Бунда “тартибга солиш гильотинаси” усулини қўллаш орқали айрим турдаги лицензия ва рухсатномалар бекор қилинди.\nЛицензия ва рухсат бериш характеридаги ҳужжатларни қисқартириш натижасида тадбиркорлик субъектлари йилига қарийб, 40 миллиард сўм тежаб қолиши мумкин. Масалан, юртимизда аудиторлик, баҳолаш, риэлторлик, фонограммаларни тайёрлаш, юкларни автомобиль транспортида шаҳарда, шаҳар атрофида ва шаҳарлараро ташиш фаолияти билан шуғулланадиган хусусий корхоналар бор. Ўз-ўзидан кўриниб турибдики, бундай фаолият турлари билан шуғулланадиган корхоналар ҳеч кимнинг соғлиғига зиён етказмайди, жамиятга фойдаси бўлса, борки, асло зиёни йўқ. Ана шундай корхоналар учун энди алоҳида лицензиянинг кераги бўлмайди. Шунингдек, энди сиз ўз корхонангизга хориждан ишчи кучи жалб қилмоқчи бўлсангиз, алоҳида рухсатнома тўғирлаш учун сарсон бўлиб юрмайсиз. Ёхуд бирор тренажёр зали очмоқчи бўлсангиз, тренерлик фаолияти билан шуғулланмоқчи бўлсангиз, бунинг учун ҳам рухсатноманинг кераги йўқ.\nУчинчидан, лицензиялаш, рухсат бериш ва хабардор қилиш жараёнлари тўлиқ электронлаштирилади. Агар сизнинг фаолиятингиз барибир лицензия ва рухсатнома олишни талаб қилса ҳам бунинг учун ортиқча қоғозбозлик, оворагирчилик, йўл харажатларини ўйлаб сиқилмасангиз бўлади. Қўлингиздаги смартфон, планшет ёки иш столингиз устидаги компьютер оғирингизни енгил қилади. Айни пайтда онлайн режимда ишлайдиган “Лицензия” ахборот тизими жорий этилади. Сиз барча талаб қилинадиган ҳужжатларни шу тизим орқали юклайсиз. Тегишли мутасаддилар ҳужжатларингизни шу тизимда кўриб чиқишади, қисқа вақт ичида рухсатнома ва ҳужжатларингиз қўлингизга келиб тегади.\nБундан буёғига ваколатли органларга мурожаат қилиш, ҳужжатларни топшириш фақат электрон амалга оширилиши белгиланди. Энди тадбиркорни ортиқча ҳужжатларни тақдим этишга мажбурлашга чек қўйилади. Лицензия бериш учун бошқа идоранинг маълумотномаси ёки бошқа ҳужжати керак бўлса, тадбиркорга ҳеч ким “ўзинг топиб кел” деб шарт қўёлмайди. Яъни, бунақа ишларни ваколатли орган ходимининг ўзи ягона тизим орқали олади. Тадбиркордан фақат озроқ компьютер, ахборот технологияларидан хабардорлик талаб қилинади, холос.\nАйтганча, энди сиз лицензия ва рухсатномаларни ҳам эскича, қоғоз кўринишида олмайсиз. Фармон бўйича бу ҳужжатлар энди сизга QR-код қўйилган электрон ҳужжатлар кўринишида тақдим этилади.\nБир тасаввур қилинг, дейлик, Сурхондарёнинг олис Узун туманида спорт клуби очмоқчи бўлган тадбиркор ўз ишини тартибга солиш учун неча марта Термизга, яна бир неча бор Тошкентга югуриши лозим эди. Қанча вақт, пул, асаб кетарди. Фақат бугина эмас, баъзан зарур ҳужжатни қўлга киритиш учун ё таниш-билишлар ё кимнингдир “томоғини мойлаш” керак бўларди. Энди-чи, тадбиркор ўзининг қишлоғидан, ҳатто, уйидан чиқмай туриб, барча ҳужжатларни ўтирган жойида расмийлаштира олади.\nТўртинчидан, фармон билан бизнес жараёнлари ва маъмурий тартибларнинг кенг кўламли енгиллаштирилиши кўзда тутилган. Лицензия талаб ва шартлари рақобатни чекловчи қоидаларни, яъни товар ва хизматлар бозорига кириб келишга тўсиқ бўлувчи омилларни қисқартириш нуқтаи назаридан қайта кўриб чиқилди. Жумладан, 115 та лицензия ва рухсат бериш хусусиятига эга ҳужжатларни олиш тартиб-таомилларини янада қисқартириш ва соддалаштиришга қаратилган чора-тадбирларни амалга ошириш белгиланди ҳамда 14 турдаги фаолият бўйича ҳужжатларни расмийлаштириш муддатлари қисқартирилди.\nБешинчидан, ваколатли органлар ташаббуси билан лицензия ва рухсатномаларни бекор қилиш фақат суд тартибида амалга оширилади. Ҳа, энди тадбиркорнинг лицензияси ёки рухсатномасини бекор қилишга унча-мунча органнинг “тиши” ўтмайди. Фақат судлардан бошқа. Албатта, суд ҳам аввал тадбиркор фаолиятини пухта ўрганиш, жиддий қонунбузарликка йўқ қўйилгани аниқланган тақдирда, асослар етарли бўлгандагина бу ҳужжатларни бекор қила олади. Акс ҳолда, судьянинг ўзи қонун олдида жавоб бериши мумкин.\nОлтинчидан, давлат унитар корхоналари ва муассасалари томонидан фаолиятнинг лицензияланадиган турларини тегишли лицензияни олмасдан амалга ошириш ҳуқуқи бекор бўлди. Мазкур қоида давлат корхоналарини хусусий тадбиркорлардан устун қўйишга, бозорда тенг бўлмаган шароитларнинг яратилишига, давлат корхоналарининг монопол мавқега эга бўлиб қолишига олиб келди. Шу билан бирга ушбу ташкилотларда лицензия талаб ва шартларга риоя этилиши устидан назорат амалга оширилмай қолиши каби салбий оқибатлар юзага келди. Фармонга кўра, қайд этилган ташкилотлар жорий йил охирига қадар тегишли лицензияни расмийлаштириш чораларини кўришлари лозим.\nЕттинчидан, соҳага самарали жамоатчилик назорати механизмлари жорий этилди. Фуқаролар бирор-бир шахснинг муайян фаолият билан лицензиясиз, рухсатномасиз ёки хабарнома юбормасдан шуғулланаётганини ҳамда белгиланган талаб ва шартларни бузаётгани ҳолатларини аниқласа, бу тўғрисида тегишли ваколатли органларга хабар берса, ҳуқуқбузарлик ўз тасдиғини топган тақдирда ундирилган жариманинг 10 фоизи миқдорида пул мукофоти билан рағбатлантирилади.\nТўғри, бир қарашда сал ғалатироқ. Худди “чақимчилик”ка ўхшаб қолади. Лекин тасаввур қилинг: қўшнингиз алоҳида рухсатнома талаб қиладиган фаолият тури билан ноқонуний шуғулланяпти. Давлатга солиқ тўламаяпти. Чиқараётган маҳсулоти ҳам шубҳали. Сиз буни кўра-била туриб, бу ҳақда хабар бермасангиз, аввало, давлат ғазнасига, қолаверса, ўзингиз сингари инсонлар саломатлигига зарар етказган бўлиб қоласиз.\nШунингдек, ваколатли органлар томонидан қонун бузилиш ҳолатларини аниқлаб, хабар беришганда ҳам фуқаролар рағбатлантирилади. Нимаси ёмон? Сиз битта порахўр, ўз ишига нолойиқ, бюрократ одамга нисбатан чора кўрилишида иштирок этяпсиз.\nСаккизинчидан, рухсат бериш тартиб-таомилларига доир муносабатларни тартибга солувчи қонунчиликни тизимлаштириш, кодификациялаш ва норматив юкини қисқартириш чоралари кўрилади.\nБунда 20 йил аввал қабул қилинган “Фаолиятнинг айрим турларини лицензиялаш тўғрисида”ги, шунингдек, “Тадбиркорлик фаолияти соҳасидаги рухсат бериш тартиб-таомиллари тўғрисида”ги қонунларни бирлаштириш орқали ягона қонун лойиҳаси ишлаб чиқилади.


Онлайн-ОАВни рўйхатга олиш. Хаскашлардан иборат далами ёки муваффақиятга олиб чиқувчи пиллапоя\nЮридик клиникага рўйхатга олувчи органлар томонидан рўйхатга олиш рад этилган «MUROJAAT 24» Интернет ОАВ таъсисчилари мурожаат қилишди. Бунга Интернет ОАВ Уствининг қонунчилик талабларига мос келмаслиги асосий сабаб қилиб кўрсатилган.\nБу вазиятда клиника юристи Мадина Турсунова таҳририят вакиллари билан биргаликда Уставни қайта ишлаб, камчиликларни бартараф этишди. Янги ОАВ рўхатга олинди ва ўз фаолиятини бошлади.\nБиз эса журналистларнинг янги оммавий ахборот воситасини рўйхатга олиш билан боғлиқ долзарб саволларига жавоб берамиз.\nДавлат ОАВнинг электрон вариантини рўйхатдан ўтказиш учун қандай ҳужжатлар зарур бўлади ва бу қанчага тушади?\nОАВни Интернетдаги веб-сайт шаклида давлат рўйхатидан ўтказиш жараёни қуйидагича:\n1. ОАВни давлат рўйхатидан ўтказиш учун даъвогар яшаш жойидан қатъий назар шахсан давлат хизматлари марказлари(кейинги ўринларда - ДХМ)га мурожаат қилиши ёки Ягона интерактив давлат хизматлари портали (my.gov.uz) орқали давлат хизматидан электрон шаклда фойдаланиши мумкин. ЯИДХПда ишлаш учун аризачида ЭРИ бўлиши ва у my.gov.uz сайтида рўйхатдан ўтган бўлмоғи зарур.\nа) ДХМ орқали ариза беришда – ДХМ ходими аризачи номидан сўровномани тўлдиради. ЯИДХП орқали – аризачи анкетани электрон шаклда мустақил равишда тўлдиради.\nСўровномага таҳририят устави илова қилинади(Маъмурий регламентнинг 9-банди).\nМаълумот ўрнида: юқорида қайд этиб ўтилган Маъмурий регламент қабул қилингунига қадар Интернет тармоғидаги веб-сайт шаклидаги ОАВ учун уставнинг бўлиши талаби мавжуд эмас эди. Уставга қўийладиган талаб «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Ўзбекистон Ресупбликаси Қонунининг 10-моддасида назарда тутилган. Қонун матни билан қуйидаги ҳавола орқали танишишингиз мумкин: https://www.lex.uz/acts/1106875.\n2. Ариза топширилганидан кейин аризачи ўз аризсини электрон рақамли имзо (ЭРИ) билан тасдиқлаши керак. Мазкур талаб ариза билан мурожаат қилишнинг ҳар икки усули - шахсан ва ЯИДХП орқали мурожаат учун ҳам тааллуқли. Агар сизда ЭРИ бўлмаса, уни ДХМдан олишингиз мумкин.\nДавлат хизмати кўрсатилгани учун аризачи йиғим пули тўламайди (Маъмурий регламентнинг 11-банди).\nСўровномага нотўғри маълумотларнинг киритилиши давлат хизмати кўрсатишни (ОАВни давлат рўйхатидан ўтказишни) рад этиш учун асос бўлади. Бошқа асосларга, шу жумладан, «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида назарда тутилган асосларга кўра давлат хизмати кўрсатишни рад этиш тақиқланади.\n3. Давлат хизматини кўрсатиш тўғрисидаги аризани қабул қилиб олганидан кейин Агентлик 15 иш куни давомида ОАВни давлат рўйхатидан ўтказиш ёки ОАВни давлат рўйхатидан ўтказишни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилади.\n4. Давлат рўйхатидан ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилинганидан кейин Агентлик тегишли ДХМга (шахсан мурожаат қилиганда) ёки ЯИДХПдаги шахсий кабинетга ўз қарорини юборади ва бунда давлат божии миқдори ҳамда уни тўлаш муддатлари ҳам кўрсатилади.\n5. Аризачи ОАВни давлат рўйхатидан ўтказиш тўғрисидаги қарорни олганидан кейин 3 кун ичида қарорда кўрсатиб ўтилган миқдордаги давлат божини тўлаш мажбуриятини олади. Интернет тармоғидаги веб-сайт шаклидаги ОАВ учун давлат юожи миқдори БҲМнинг 50% ни (223 000 сўм) ташкил қилади. ЯИДХП орқали мурожаат қилинганида эса давлат божи миқдори давлат божининг 90 %ни (200 700 сўм) ташкил қилади.\n6. Давлат божии тўлинганидан кейин Агентлик 10 дақиқа ичида аризачи муроаажт қилган ДХМга ёки аризачининг ЯИДХПдаги шахсий кабинетига электрон шаклдаги ОАВ давлат рўйхатидан ўтказилгани ҳақидаги гувоҳномани жўнатади.\nРўйхатдан ўтказиш рад этилганидан аризачига рад этиш сабаблари қонунчиликдаги аниқ меъёрларга ҳавола берган ҳолда кўрсатилган билдиришнома тақдим этилади.\nМаъмурий регламент билан ўзбек тилида қуйидаги ҳавола орқали танишиш мумкин: https://lex.uz/docs/4655428\nОнлайн-ОАВ қандай рўйхатдан ўтказилади? Онлайн-ОАВ таҳририяти материалларни эълон қиладиган ва ушбу онлайн-ОАВни яратадиган бир киши (ёки кам сонил одамлар)дан иборат бўлади.\nОммавий ахборот воситалари (кейинги ўринларда – ОАВ) фаолияти «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 19 декабрдаги 1017-сон қарорни билан тасдиқланган Оммавий ахборот воситаларини давлат рўйхатидан ўтказиш бўйича давлат хизмати кўрсатишнинг маъмурий регламенти, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 2 февралдаги ПҚ-4151-сон Қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги ахборот ва оммавий коммуникациялар Агентлиги тўғрисидаги Низом билан тартибга солинади.\n«Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 271-моддасига мувофиқ, Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги веб-сайт тарзидаги оммавий ахборот воситаси ОАВнинг шаклларидан бири ҳисобланади.\nИнтернет жаҳон ахборот тармоғидаги веб-сайт тарзидаги оммавий ахборот воситаси деганда «Интернет тармоғидаги таҳририй-ноширлик жиҳатидан ишлов берилган, ўзгартирилмаган тарзда тарқатиш учун мўлжалланган, электрон шаклдаги ҳужжатлар ва маълумотларни ўз ичига олган ахборот ресурси» тушунилади. Шу билан бирга, Қонунда таҳририят ходимлари сонига нисбатан талаб белгиланмаган (қаранг: «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг15-моддаси), аммо бош муҳаррирнинг бўлиши мажбурий ҳисобланади, чунки бош муҳаррир оммавий ахборот воситасини чиқариш бўйича қарор қабул қилади ҳамда қонунчиликка мувофиқ унинг фаолияти учун жавобгар бўлади. Шундай қилиб, агар сиз веб-сайт тарзидаги ОАВни рўйхатдан ўтказсангиз, ОАВ фаолиятини амалга ошириш учун бош муҳаррирнинг бўлиши кифоя қилади.\nОАВ юридик ва жисмоний шахслар томонидан рўйхатдан ўтказилиши мумкин. Бунда, Оммавий ахборот воситаларини давлат рўйхатидан ўтказиш бўйича давлат хизмати кўрсатишнинг маъмурий регламентига мувофиқ (ВМнинг 2019 йил 19 декабрдаги 1017-сон қарорига 1-Илова), лицензия олишга ҳам юридик, ҳам жисмоний шахслар даъвогар бўлишлари мумкин.\nОАВни давлат рўйхатидан ўтказганлик тўғрисидаги гувоҳнома амал қилиши чекланмаган муддатга берилади.\nОАВни давлат рўйхатидан ўтказиш бўйича давлат хизмати ЯИДХП(my.gov.uz)га ёки давлат хизматлари марказаларига мурожаат қилиш орқали амалга оширилади. Давлат рўйхатидан ўтказилганлик ҳақида гувоҳнома бериш, гувоҳноманинг амал қилишини тўхтатиб туриш ёки бекор қилиш, шунингдек унинг ўзини бекор қилиш ва қайта расмийлаштириш тўғрисидаги қарор Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги ахборот ва оммавий коммуникациялар Агентлиги (кейинги ўринларда Агентлик) томонилан қабул қилинади.\nҚуйидагилар учун давлат рўйхатидан ўтказиш талаб этилмайди:\n● давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари томонидан фақат ўзларининг расмий хабарлари ва материалларини, меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларини чоп этиш мақсадида таъсис этилган оммавий ахборот воситалари;\n● корхона, ташкилот, муассасанинг (шу жумладан, таълим ва илмий муассасанинг) шахсий эхтиёжларини қондириш учун таъсис этилган ва тиражи 100 нусхадан ошмайдиган даврий нашрлар;\n● кабель тармоқлари орқали намойиш этиладиган теле-, радио-, видео-, кинохроникаль дастурлар, тарқатилиши бино ва (ёки) битта корхона, такшилот, муассасанинг (шу жумладан, таълим ва илмий муассасанинг) ҳудуди билан чекланадиган аудио-, аудиовизуаль хабарлар ва материаллар.\nВеб-сайт шаклидаги оммавий ахборот воситаси қандай чиқиш маълумотларини ўз ичига олиши керак?\n«Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг271-моддасига мувофиқ, Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги веб-сайт тарзидаги оммавий ахборот воситаси ОАВнинг шаклларидан бири ҳисобланади.\nИнтернет жаҳон ахборот тармоғидаги веб-сайт тарзидаги оммавий ахборот воситаси веб-сайтининг бош саҳифасида қуйидаги маълумотлар мавжуд бўлиши керак:\nдавлат рўйхатидан ўтказилганлик ҳақидаги гувоҳноманинг берилган санаси ва рақами;\nтаъсисчининг номи (фамилияси, исми, шарифи);\nбош муҳаррирнинг фамилияси, исми, шарифи;\nтаҳририятнинг индекси, жойлашган ўрни (почта ва электрон манзили).\nЭшитишимча, ОАВни энди билдиришнома шаклида рўйхатдан ўтказиш мумкин экан. Шу тўғрими?\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Оммавий ахборот ва коммуникациялар соҳасида давлат хизматлари кўрсатишнинг айрим маъмурий регламентларини тасдиқлаш тўғрисида» 2019 йил 19 декабрдаги 1017-сон қарорига мувофиқ, ОАВни рўйзхатга олиш бўйича маъмурий регламент мавжуд. ОАВни рўйхатдан ўтказиш учун ҳужжатлар жамланмасини, ОАВ Уставини тқдим этиш зарур. ОАВни рўйхатдан ўтказиш билдиришнома тарзидаги жараён эмас, балки маъмурий амалиёт бўлиб, бунда рўйхатга олувчи орган ОАВни рўйхатдан ўтказиши ёки рўйхатдан ўтказишни рад этиши мумкин.


Қабрлар орасида тентираркан, бирдан бақириб юбораёзди: ой нури остида қаршисида қора либосда, қанотли бир қиз турарди! Яхшироқ тикилиб қарагандан кейингина йигит енгил нафас олди: бу оддийгина ҳайкал экан. Ғарбда бевақт хазон бўлган болалар ва қизалоқларнинг қабрлари устига шундай фаришта ҳайкали ўрнатиш удуми бор. Лекин айни дамда йигитнинг эътиборини бошқа бир нарса ўзига тортди. Ҳайкал остига марҳума қизчанинг исм-шарифию таваллуд ва вафот этган саналаридан ташқари лотин тилида қуйидаги мазмундаги ёзув ҳам битилган эди: “Ҳой, узоқ йўл юриб, ҳориган йўловчи! Шу ерда бир зумга тин ол. Сени олдинда яна олис йўл кутмоқда. Йўлингда давом эт ва токи билагингда кучинг, оёғингда мадор бор экан, токи вужудингда муштдеккина юрагинг уриб турган экан, бахт нашидасидан баҳраманд бўл...”\nБуюк адиб, мунаққид, кўплаб ғаройиб новеллалар муаллифи Стефан Цвейг 1881 йилнинг 28 ноябрида Вена шаҳридаги бадавлат хонадонда, тўқимачи корхона эгаси Мориц Цвейг оиласида дунёга келади. Ёзувчининг болалиги ва ўсмирлиги ҳақида кўп нарса маълум эмас. Цвейгнинг ўзи болалигини, барча зодагон оилаларида бўлганидек, зерикарли ва оддий ўтганини таъкидлаган. 1900 йили гимназияни тамомлаб, Вена университетининг фалсафа факультетида таҳсилни давом эттиради. Адабиёт бобида Цвейгнинг илк машқлариданоқ “кетмони уча бошлайди”. Ота-онасига ортиқча юк бўлишни истамаган бўлажак адиб талабалик чоғидаёқ чўнтагидаги бор чақаларини қоқиштириб, ўз ҳисобидан “Кумуш торлар” деб номланган илк шеърий китобчасини нашр эттиради ва уни почта орқали таниқли шоир Райнер Мария Рилькега юборади. Мана шу илк китобчадан бошлаб Стефан Цвейг билан Мария Рильке ўртасида жуда узоқ давом этган дўстлик ришталари боғланади.\nУниверситетни тамомлаган Стефан Цвейг дунё бўйлаб саёҳатга отланади. Дастлаб Оврўпадаги (Лондон, Париж), кейинчалик Осиё ва Америка қитъасидаги кўплаб шаҳарларни томоша қилади. Биринчи жаҳон уруши охирлаб қолган 1917 йилдан бошлаб у Швецарияда истиқомат қилади. Айни шу кезлар буюк француз адиби Ромен Роллан билан дўстлашади, ҳатто Ролланни “Оврўпа виждони” дея алқаб, унга бағишланган самимий очеркини эълон қилади.\n1922 йилдан бошлаб Стефан Цвейг номини машҳур қилган китоблар бирин-кетин дунё юзини кўради. Адибнинг тарихий-биографик йўналишда ёзилган “Эразм Роттердамуснинг шукуҳи ва фожиаси”, “Мария Стюарт”, “Башариятнинг юлдузли онлари” асарлари, айниқса, бир-биридан ажойиб-ғаройиб новеллалари янгиланаётган Оврўпа адабиётида катта ўзгариш бўлди.\nЦвейг қисқа жанр усталарининг асарларидан ажралиб турувчи ўзининг новелла андазасини яратганди. Унинг новеллалари драматизмга бойлиги, ноодатий сюжетлари билан ўқувчини лол қолдириб, инсон тақдири нақадар шафқатсиз эканлиги устида бош қотиришга ундайди. Улардаги воқеалар баъзида қувноқ, баъзида хатарли саёҳат-сафарларда рўй беради,барчаси саноқли дақиқаларда, инсон ўз манфаатларидан воз кечиб, ўзини қурбон қила олишга қодирлиги элакдан ўтказиладиган дамларда рўй беради. Ҳар бир ҳикоянинг мағзини эса асар қаҳрамонининг кучли ҳаяжон ёхуд жазава ҳолатида ирод этадиган монолог ташкил этади (“Нотаниш аёл мактуби”, “Қутурган қотиллар”, “Мураббия”, “Ёндиргувчи тилсим”, “Лепорелла”, “Янги касб билан туйқус танишув”, “Куйган кўнгил фарёди” каби новеллалар шулар жумласидандир).\nЙигирманчи аср мумтоз адабиётининг энг севиб ўқиладиган жозибали асарлари муаллифи саналмиш Стефан Цвейгнинг новелла ва ҳикоялари “Аёл ҳаётидан йигирма тўрт соат” умумий номи остида Ўзбекистон Матбуот ва ахборот агентлиги “Ўзбекистон” нашриёт-матбаа ижодий уйида нашр этилган. Ушбу нашр шуниси билан аҳамиятлики, ундаги новелла ва ҳикоялар аслиятдан – немис тилидан Ботир Раҳмонов таомонидан ўзбекчалаштирилган. Ёзувчининг мазкур тўпламидан жой олган “Ёндиргувчи тилсимот”, “Аёл ҳаётидан йигирма тўрт соат”, “Амок” каби ҳикоялардаги қаҳрамонлар ҳаётини кузата туриб, асрлар давомида сайқалланиб авлодлардан авлодларга мерос бўлиб келаётган чин инсоний қадриятлар, нокиз туйғулар умрнинг маълум бир фаслларида шавқатсиз тўфонли синовларга дуч келиши ва бу синовларда улар ақл ҳамда ахлоқ меъёрларига таянибгина ўз мувозанатини сақлаб қолиши мумкинлигининг гувоҳи бўласиз. Ҳикояларни ўқиётиб аёл қалби деб аталувчи ҳиссий тўлқинлар билан тўлиб-тошган тилсимли уммоннинг туб-тубига назар ташлагандек, ундаги мафтункор жилвалар сририни англагандек бўласиз. Ижодкор уста мусаввир сингари сайқал берган воқеа ва лавҳалар тасвиридан мароқланиш билан бирга инсон тақдирининг ўта мураккаб ечимларга бой эканлигидан ҳайратланасиз.\nЎз новеллаларида Цвейг инсон юраги ҳимоясиз, меҳрга ташналигини, ҳар қандай жасорат, қаҳрамонлик, гоҳида жиноят ҳам инсонда кучли ҳис-туйғулар тошқинини келтириб чиқаришини таъкидлашдан чарчамасди. Унинг биргина “Нотаниш аёл мактуби” новелласини ўқиган буюк рус адиби Максим Горький Цвейгни аёл кишининг ички кечинмалари, руҳияти билағони, дея эътироф этиб, ушбу новеллани аёлга бағишланган энг яхши асар эканлигини алоҳида таъкидлайди.\n30-йилларда Цвейг икки ўт орасида қолади. Фашизмнинг тобора чуқурроқ томир отаётганини биринчилардан бўлиб сезган Стефан 1934 йили Австриядан бош олиб чиқиб кетади. Расмий равишда янги асари — “Мария Стюарт” қаҳрамонининг тарихий ўтмишини Британия архивларидан титиб кўришни рўкач қилган бўлса-да, қалбининг тубида эндиликда ватанига қайтиб келолмаслигини ҳис этарди. Шундан сўнг ҳақиқий дарбадарлик бошланади.\nИккинчи жаҳон урушининг бошланиши Стефан Цвейгни Америка қитъасига “ҳайдади”. У Биринчи жаҳон уруши инсоният тарихидаги сўнгги уруш бўлиб қолади, деган хомхаёлга борганди.\n1942 йилнинг 23 февралида бутун дунё рўзномаларининг биринчи саҳифаларидаёқ қуйидаги шов-шувли хабар пайдо бўлади: “Таниқли австриялик ёзувчи Стефан Цвейг ва унинг рафиқаси Шарлотта Рио де Жанейро шаҳарчаларидан бири Петрополисдаги кулбаларида ўз жонларига қасд қилишди”. Юзлаб, минглаб одамларни юҳодек ўз домига тортаётган уруш даврида бу хабар узоқ вақт шов-шув бўлиб қололмасди. Кимдир бунга замондошларини худбинларча менсимаслик. деб қараса, кимдир буни ҳайрат-ла қабул қилди.\nХудкушлик қилишга Цвейгда ҳеч қандай арзирли сабаб йўқ эди. Уни на ижодий инқироз, на молиявий қийинчилик, на бирор касаллик, на шахсий ҳаётда учрайдиган қўйди-чиқдилар безовта қиларди. Тўғри, 30-йилларнинг ўрталарига келиб Германияда унинг китобларини ўқиш ва сотиш тақиқланган эди. Шундай бўлса-да, Америка ноширлари адибни қучоқ очиб кутиб олишганди. Ўлимидан бир кун олдин ўзининг сўнгги асарлари — “Шахмат новелласи” ҳамда “Кечаги дунё”ни ўша ноширлардан бирига жўнатади. Кейинроқ ёзувчининг столидан тугалланмаган бир неча қўлёзмалар ҳам топилади: Бальзак ҳақида тарихий биография, Монтенга бағишланган очерк ва ҳали сарлавҳаси қўйилмаган роман.\nАдибнинг фожиали ўлими ҳақида Эрих Мария Ремарк ўзининг “Жаннатдаги соялар” романида шундай сатрларни битган эди: “Агар олис Бразилияда ўз жонларига қасд қилган Стефан Цвейг ва унинг суюкли хотини ўша фожиали оқшом ҳеч қурса телефон орқали ўз ҳис-туйғуларини бирон зотга тўкиб солиш имконига эга бўлганларида эди, бу даҳшатли ўлим юз бермаган бўлармиди? Афсуски, Цвейг мусофирчиликда, бегона одамлар орасида эди”.\nБалки ўша ёшлигида амалга оширмоқчи бўлган қилмишига фаришталар “омин” дейишгандир; балки новеллаларининг аксар қаҳрамонларини ўз жонига қасд қилдириш орқали ўзини ҳам худкушликка тайёрлаб боргандир. Яна ким билади дейсиз?!\nВидолашув мактубида Цвейгнинг ўзи шундай деганди: “Олтмиш ёшдан кейин ҳаётингни янгитдан бошлаш учун катта куч талаб қилинар экан. Менинг куч-қувватим эса узоқ йиллар давомида ватанимдан олисларда, сарсон-саргардонликда тугаб битди. Ўйлайманки, яхшиси, бошни баланд кўтариб, олий қадрияти озодлик бўлмиш тириклик китобига ҳозирнинг ўзида аёвсиз сўнгги нуқта қўйганим афзалдир. Мен барча ёр-биродарларимни олқишлаб қоламан. Узоқ давом этган қаро тундан кейин, уфқни ана ўшалар кўришсин! Мен эса ғоят бесабрман ва улардан аввалроқкетаман”.