Марсель Брион ёзмаган китоб ёхуд сохталаштирилган бир асар хусусида « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n22 March 2019 - 11:39\nСоҳибқирон Амир Темур шахси жаҳоннинг кўпгина ижодкорларини доимо қизиқтириб келган ва бу жараён давом этаётир. Франциялик адиб Марсель Брион ҳам Амир Темурни французларга танитишга ўз ҳиссасини қўшган ижодкорлардан. Бу мавзуда у имкони қадар ёзган, Соҳибқирон ҳаётидан ҳикоя қилувчи тарихий асарлардан парчаларни француз тилига таржима қилган.\nЯқинда М.Брионнинг “Менким, Соҳибқирон – жаҳонгир Темур” номли китоби рус тилидан ўзбекчага таржима қилиниб нашр этилди. Аммо бу китоб русчасида ва ўзбекчасида М.Брионнинг ёзганларига қанчалик мос келади? Қуйида шу хусусда мулоҳазаларимизни билдирмоқчимиз.\nМарсель Брион 1895 йил 21 ноябрда Франция жанубидаги Марсел шаҳрида адвокат оиласида туғилган. Дастлаб Швейцариянинг Лозанна шаҳридаги коллежда, сўнг Марселдаги Тиер лицейида фалсафа йўналишида ва Экс-ан-Прованс университетининг ҳуқуқшунослик факультетида таҳсил олган. 1920-1924 йилларда Марсел шаҳар судида адвокат бўлиб ишлаган адиб кейин бу хизматдан воз кечиб, ўзини адабиёт ва санъатга бағишлаган. М.Брион 1964 йили Франция Фанлар академиясига ҳақиқий аъзоликка сайланган. 1984 йил 23 октябрда Парижда оламдан ўтган.\nВатани олдидаги хизматлари, мозийшунослик, санъатшунослик ва бадиий адабиётни ривожлантиришга қўшган ҳиссаси учун Франциянинг юксак мукофотларига сазовор бўлган: “Фахрий Легион”, “1914-1918 йиллар урушидаги жасорати учун”, “Адабиёт ва санъатни ривожлантиришга қўшган ҳиссаси учун” сингари орденлар билан тақдирланган.\nМ.Брион буюк ватандошимиз Амир Темур ҳаёти ва фаолиятига катта қизиқиш билан қараган. Унинг “Амир Темур” (“Tamerlan”) номли китоби 1942 йилда эълон қилинган. Бу асар 1963 йили тўлдирилган ҳолда “Le Mеmorial des Siеcles” (“Асрлар солномаси”) туркумида “XIV siеcle. les hommes qui ont fait le siecle” (“XIV аср. Тарихни яратган инсонлар”) номи билан нашр этилган. Китобнинг каттагина “Кириш” қисмини академик Жерар Вальтер ёзган (9–48-бетлар). Китобдан, асосан, М.Брионнинг “Амир Темур портрети” номли очерки (84х1081/32 форматдаги 85 саҳифа) жой олган бўлиб, асар “Буюк Инсонлар. Амир Темур тузуклари асосида” (151–188-бетлар), “Амир Темурнинг Ибн Халдун билан учрашуви. Дамашқ, 1401 йил” (189–203-бетлар), “Амир Темур ғаним кўзи билан: Ибн Арабшоҳнинг “Темур тарихида тақдир ажойиботлари” асари“ (211–236-бетлар), “Амир Темур тузуклари” (237–274-бетлар), “Амир Темур Маршал Бусико нигоҳи билан” (275–278-бетлар), “Амир Темур ва унинг саройи Султония архиепископи назарида” (279–302-бетлар), “Амир Темур ва унинг саройи испан элчиси Руи Гонсалес де Клавихо тасвирида” (303–356-бетлар) каби бўлимлардан таркиб топган. Бу бўлимлар турли асарларнинг аслиятларидан француз тилига қилинган таржималардан иборат. Китобнинг умумий ҳажми 381 саҳифа.\nМ.Брион Амир Темурга одилона баҳо беради: “Темурдан олдин ўтган бирорта ҳам мўғул ёки турк фотиҳи у каби доно ва маданиятли бўлган эмас. Атилла ва Александр Македонскийда алоҳида-алоҳида мавжуд бўлган хислатлар Темур шахсида ғалати бир уйғунлик ҳосил қилганини кўриб ҳайратга тушади киши”. Адиб Соҳибқироннинг ташқи ва ички сиёсатини юксак баҳолайди, Амир Темурни “моҳир стратег, омадли саркарда”, деб таърифлайди ва унинг эътиқоди, салтанатида динларнинг ўрни, ҳолати хусусида қуйидагиларни ёзади: “Салтанатда диний ҳуқуқ ҳукмрон бўлса-да, Амир Темур шу қадар доно иш юритар эдики, ўзини исломнинг содиқ бандаси эканлигини кўрсатар ва шу билан бирга, Оллоҳдан ўзга тангриларга эътиқод қўйган фуқароларига ҳам қаршилик билдирмасди”.\nФранцуз адибининг таъкидлашича, “Темур олимлар, уламолар, шоирлар ва санъаткорларни ўз ҳимоясига олар, уларга ғамхўрлик қиларди. Унинг ушбу ҳаракати маълум мақсадга йўналтирилган бўлиб, унга илм ва санъат аҳли посбони, юксак даражада маданиятли ҳукмдор деган шуҳрат келтирди”.\nАмир Темурнинг исми тарихда абадий қолажаклигига чуқур ишонч билан қараган М.Брион шундай ёзади: “Жасур жангчиларни тақдирлашдаги саховати, баҳодирларга илтифоти, жангоҳларда кўрсатган шахсий жасоратлари халқлар орасида унинг обрў-эътиборини ошириб, исмини афсоналарга жо қилди. Унинг илоҳий беқиёслиги ҳақидаги беҳисоб қўшиқлар, балки Марказий Осиёда бугун ҳам жаранглаётгандир. У қудратли саркарда, моҳир сиёсатчи, буюк бунёдкор, барлос уруғи вакиллари оддий хислатларини юксак маданият белгиларига муштараклаштирган инсон сифатида тарихда қолди”.\n2011 йили “Янги аср авлоди” нашриётида М.Брионнинг “Менким, Соҳибқирон – жаҳонгир Темур” номли китоби ўзбек тилида чоп этилди. Бу “янги асар”ни Фарҳод Рўзиев ва Фозил Тиловатов ўзбекчалаштирган. Бироқ китоб қайси тилдан таржима қилингани кўрсатилмаган. Биз унинг рус тилидан ўгирилганини аниқладик. М.Брион асарининг русча варианти Теҳрондаги “Мастоуфи” нашриётида босилган, китоб нашри билан боғлиқ барча ҳуқуқни ушбу нашриёт гўё “М.Брион меросхўрларидан сотиб олган”.\nАсарнинг ўзбекча нашрига ёзилган сўзбоши ва таржимада талайгина англашилмовчиликлар бор. Жумладан, “Улуғлашга лойиқ инсон, саркарда ва давлат арбоби ҳақида асар” сарлавҳали сўзбошида (муаллифлар: тарих фанлари доктори, профессор Шодмон Воҳидов, иқтисод фанлари номзоди Фарҳод Рўзиев) “Тамерлан” асарининг биринчи таҳририни М.Брион 1942 йили, тўлдирилган ва қайта ишланган ушбу романини 1963 йили Париждаги Албин Мишелга қарашли “Wraitten in French” босмахонасида чоп эттирган”, дейилади.\nБиринчидан, М.Брионнинг “Тамерлан”и роман эмас, балки “Амир Темурнинг портрети” очерки, “Темур тузуклари” ва турли манбалардан олинган парчалардан иборат тўпламдир. Иккинчидан, “Менким, Соҳибқирон — жаҳонгир Темур”нинг ўзбекча таржима сўзбошиси муаллифлари таъкидлаганидек, асарнинг 1963 йилдаги нашри Албин Мишелга қарашли “Wraitten in French”да эмас, “Албен Мишел” (“Albin Michel”) номли нашриётда чоп этилган. “Wraitten in French” эса босмахонанинг номи эмас, балки Францияда нашр этиладиган аксарият китобларнинг охирида ёзиб қўйиладиган эслатма бўлиб, инглиз тилидан ўзбекчага “Француз тилида ёзилган” деб таржима қилинади.\n“Менким, Соҳибқирон — жаҳонгир Темур”нинг “Болалик йилларим ва шайх Шамсиддиндан сабоқ олган даврларим” деб номланган биринчи бобининг сўнгги хатбошиси қуйидагича якунланади: “Отамдан илтимос қилиб, шу масалани бир-икки йил тўхтатиб туришларини сўрадим. Чунки уйланиш йигитнинг кучини кесиб, уни заиф қилиб қўяди, деб ҳисоблар эдим. Бироқ кейинчалик Султония шаҳрининг насроний епископи билан қилган суҳбатим асносида билдимки, ўз вақтида уйланиш йигитнинг жисмоний қувватини камайтирмас экан” (18-бет).\nБу гапларга таржимонлар қуйидагича изоҳ беришган: “Султония шаҳрининг насроний епископи Амир Темур Кўрагон билан қилган қизғин суҳбатлари таъсирида жуда қимматли эсдалик ёздириб қолдирган. Биз айни шу жойда мазкур мемуарни эътиборингизга ҳавола этамиз ва у Марсель Брион томонидан Франция Миллий кутубхонасидан топилганини ва ўзбек тилида илк бор ўқувчилар этиборига ҳавола этилаётганини эслатиб ўтмоқчимиз”.\nАслида эса Султония шаҳрининг архиепископи Иоанн Амир Темур томонидан Франция қироли Карл VI ҳузурига элчи сифатида юборилган ва қиролга Соҳибқироннинг мактубини етказган. Руҳоний Иоанн 1403 йил май ойининг бошида Парижда пайдо бўлади. У Амир Темурнинг мўъжазгина тамғаси босилиб, зарҳал ҳарфлар билан битилган ишонч ёрлиғини — мактубини Франция қироли Карл VIга топширади. Архиепископ қирол саройида Карл VI ва Франциянинг бешта — Берри, Бургундия, Орлеан, Бурбон ва Британия герцоглари ҳамда кўплаб бошқа юқори мансабли шахслар ҳузурида нутқ сўзлаб, ташрифининг икки сабабини баён қилади: биринчиси, Амир Темурнинг Боязид устидан қозонган ғалабасини маълум қилиш, иккинчиси, Франция қиролини ўз кўзи билан кўриш ва у ҳақида Амир Темурга сўзлаб бериш. Архиепископ Карл VIнинг топшириғига биноан “Амир Темур ва унинг саройи ҳақида хотиралар”ини битган.\n“Хотиралар”нинг Франция Миллий кутубхонасининг француз фондида 5624 (fol.63 Ve) ва 12201 (fol.84 Ie) рақамлари остида сақланаётган икки французча қўлёзмасини 1894 йил француз шарқшуноси Хенри де Моранвиле топган ва бу ҳақида Франция Академиясида маъруза қилган (Н.Moranvillе. Mеmoire sur Tamerlan et sa cour par un Dominicain en 1403, Bibliothеque de l’Ecole des Chartes. — Paris, 1894). Х.Моранвиленинг гувоҳлик беришича, архиепископ ўзининг “Амир Темур ва унинг саройи ҳақида хотиралар”ини француз тилида битиб, француз тилида маъруза қилган.\nКўриниб турибдики, ўзбек таржимонлари “Султония шаҳрининг насроний епископи Амир Темур Кўрагон билан қилган қизғин суҳбатлари таъсирида ёзилган жуда қимматли эсдалик… Марсель Брион томонидан Франция Миллий кутубхонасидан топилганини ва ўзбек тилида илк бор ўқувчилар этиборига ҳавола этилаётганини” маълум қилиб, китобхонларни чалғитади. Мутаржимлар Султония архиепископи Иоанннинг “Хотиралар”и анча илгари ўзбек тилига эски француз тилидан бевосита таржима қилиниб, республикамизда уч бора эълон қилинганидан хабарлари йўққа ўхшайди (таржимон Б.Эрматов). Зеро, бу “Хотиралар” илк бор “Ўзбекистон адабиёти ва санъати” ҳафталигида (“Амир Темур ва унинг саройи”, 2005 йил, 13 май сони), сўнг “Жаҳон адабиёти” журналида (“Амир Темур ва унинг саройи ҳақида хотиралар”, “Жаҳон адабиёти”, 2007 йил, 4-сон) ва тўлдирилган варианти Ғафур Ғулом номидаги НМИУда чоп этилган “Амир Темур Европа элчилари нигоҳида” китобида (2007 йил, 169–195-бетлар) босилган.\nБундан ташқари, асарнинг биринчи боби сўнгида “Султония епископининг эсдалиги” келтирилади. Унда, жумладан: “Самарқандда Испания элчиси Клавихони ҳурмат-эҳтиром билан қабул қилиб, ундан: “Бизнинг севимли ўғлимиз Кастилия қиролининг аҳволи қандай?” — деб сўраганини ўзим эшитдим” (22-бет) дейилади.\nБунга қуйидагича эътирозимиз бор. Биринчидан, “Султония архиепископи Иоанннинг Амир Темур ҳақидаги эсдаликлари” асарнинг русча нашрида илова тарзида берилган. Унда Амир Темур сўзи сўнгидаги “…деб сўраганини ўзим эшитдим” жумласи йўқ. Иккинчидан, Султония архиепископи Иоанн ҳеч қачон Самарқандда бўлмаган (гарчи русча вариантда “Я был в Самарканде” деб ёзилган бўлса ҳам) ва шу сабабли Соҳибқирон билан Клавихо ўртасидаги суҳбатни “ўзи эшитиши” мумкин эмас. Учинчидан, “Султония епископининг эсдалиги”нинг русча варианти — “Воспоминания епископа Султании о Тимурланге” ғирт бўҳтондан иборат. Бунга ишонч ҳосил қилиш учун Х.Моранвиленинг юқорида келтирилган асарига ҳамда архиепископ Иоанн хотираларининг ўзбек тилида эълон қилинган нашрларига мурожаат этиш кифоя. Султония епископи Амир Темурнинг Европадаги элчиси бўлган. Қайси бир элчи ўз давлатининг раҳбари ҳақида бўҳтон гапларни айтиши ёки уларга чидаб туриши мумкин?!\nКитобда тарихий ҳақиқатга зид бир қанча воқеалар, жумлалар келтирилган. Жумладан, Самарқандга Амир Темур ҳузурига Шомдан “машҳур сайёҳлар, таниқли олимлар” ташриф буюришади. Китобда ёзилишича, “Кейинроқ маълум бўлдики, меҳмонларнинг бири — Ҳалаб фуқароси, иккинчиси эса дамашқлик экан… ўша куни Самарқандда кўришганим икки сайёҳнинг авлодидан иккита олим чиқиб, иккиси ҳам мен ҳақимда китоб ёзиши хаёлимга ҳам келган эмас… Сайёҳлардан бири шомлик Камолиддин хонадонида улғайган Низомиддин Шомий мен ҳақимда “Зафарнома” китобини ёзди. Дамашқлик Арабшоҳ хонадонида дунёга келган фарзанд, ҳозирда Ибн Арабшоҳ номи билан машҳур олим эса мен ҳақимда китоб бошлаб, ҳали ёзиб тугатгани йўқ. Мен бу китобни кўрганим йўқ, аммо унинг ўзи бу китобни “Ажойиб ал-мақдур фи тарихи Таймур” (“Темур тарихида тақдир ажойиботлари”) деб номламоқчи эканини айтди” (64-бет).\nБу ерда ҳам ёлғон бор. Ибн Арабшоҳ “Ажойиб ал-мақдур фи тарихи Таймур” асарини 1436-1437 йилларда битган (Ибн Арабшоҳ, “Амир Темур тарихи”, 1-жилд, 1992, 6-бет) ва унда Ибн Арабшоҳнинг Соҳибқирон билан учрашгани ҳақида бирор сўз йўқ.\n“Менким, Соҳибқирон — жаҳонгир Темур” китобининг ҳаққонийлиги биздан илгари ҳам юртимизнинг таниқли адиб ва олимлари томонидан шубҳа остига олинган эди. Асар “Менким, фотиҳ Темур” номи билан қисқартирилган ҳолда 1995 йилда “Шарқ юлдузи” журналининг 1–2-сонларида босилган. Унга тезлик билан ўз фикрини билдирган адиб Муҳаммад Али (1995 йил, 26 май), жумладан, шундай ёзади: “Ибн Арабшоҳнинг китоб ёзгани ҳақида гапириш ноўрин, чунки 1436 йилда ёзилган китоб ҳақида Амир Темурнинг маълумот бериши анахронизмдан бошқа нарса эмас. Хулоса шулки, ушбу асар Амир Темур томонидан эмас, балки аноним автор томонидан ёзилган, деган фикрга боради киши. Бунга асарнинг келиш йўли – туркийси топилмагач, инглизчадан французчага, ундан форсчага, ундан ўзбекчага таржима қилиниши — далолатдай туюлади” (Муҳаммад Али, “Амир Темур чамани”, 2006, 128-бет). Ҳаким Сатторийнинг фикрича ҳам бу китоб “…Соҳибқироннинг ҳақиқий ҳаётидан чала хабардор киши томонидан ёзилганга ўхшайди” (Ҳ.Сатторий, “Олтин силсила”, 2006, 37-бет).\nПиримқул Қодиров “Менким, Соҳибқирон — жаҳонгир Темур”нинг 1971 йили Теҳронда нашр этилган форсча “Манам Темури Жаҳонкушо” матнини ўқиган. Адибнинг таъкидлашича: “…М.Брионнинг мазкур китобида ҳақиқатга тўғри келмайдиган хаёлий уйдирмалар кўп учрайди” (П.Қодиров, “Амир Темур сиймоси”, 2007, 11-бет).\nЭнг асосийси, Марсель Брион “Мен ким, Соҳибқирон — жаҳонгир Темур” номли китобни ёзган ҳам, “тузган” (русча нашрда “составитель” дейилган) ҳам эмас. Китобнинг ношири Забиулла Мансури машҳур адиб Марсель Брион номидан усталик билан фойдаланган. Асарнинг русча матнига сўзбоши битган Абдул Жалил Абдул Рашид ва номаълум таржимон эса унга “… Марсель Брион билмаган айрим фактларни киритиб, тўлдирганлар”. Натижада М.Брионнинг 84х1081/32 форматдаги 85 саҳифали “Амир Темур портрети” очерки русча Теҳрон нашрида 511, унинг ўзбекча таржимасида эса 571 саҳифага айланган. Демак, ўзбекча таржимадаги 426 саҳифа Марсель Брион қаламига тегишли эмас! Форсча, русча таржималардаги мутаржимлар қўшган боблар М.Брион номидан кетган. Бу эса ўқувчиларни чалғитади, адиб ҳақида нотўғри фикрларга олиб боради.\nЭндиликда бу китоб билан боғлиқ яна бир талай ажабланарли ҳолатлар ҳам кузатилмоқда. Яқинда “Ёшлар” телеканали томонидан эфирга узатиладиган “Ёшлик наволари” дастурида ёш хонанда Баҳриддин Зуҳриддиновнинг бир қўшиғи берилди. Савияси ҳаминқадар бу қўшиққа ишланган клипда қизнинг изидан қолмай юрган йигит, етиб олгач қизнинг қўлидаги китобни сўрайди. Қизнинг қўлидаги китоб эса, биз сўз юритаётган “Менким, Соҳибқирон — жаҳонгир Темур” китоби. Бу қандай реклама бўлди?\nЁки “Ёшлик” журналининг 2015 йил, 4-сонида ёш тадқиқотчи Т.Мўминов “Адолат салтанати” мақоласида шундай ёзади: “Франциялик темуршунослар ёзган асарлар ичида профессор Марсель Брион китоблари алоҳида ўрин тутади. Унинг асарларида Соҳибқирон Амир Темур бобомиз шахси, ҳаётий фаолияти, сиёсий ва ҳарбий соҳаларда тутган йўлига оид маълумотлар ўрин олган. Бундай муфассал маълумотлар бошқа насрий манбаларда кам учрайди. Воқеалар Амир Темур номидан ҳикоя қилиниб, оммабоп услубда ёзилган” (34-бет). М.Брионнинг қайси китоблари, асарлари назарда тутилаётир? “Муфассал маълумотлар…” дея урғулашнинг ўзи мунозарали. Умуман, мақолада М.Брион китобига илмий манбадек қаралган, ваҳоланки, бундай ёндашиш хатолиги китобнинг кириш қисмида айтилган.\nЮқорида айтганимиздек М.Брионнинг бундай китобни тузмаганлигини Швейцариянинг Вод кантонида (Лозанна шаҳрида) жойлашган “Марсель Брион кутубхонаси” жамғармаси ҳам тасдиқлайди. Жамғарма эълон қилган “Марсель Брион асарлари рўйхати”да ҳам “Менким, Соҳибқирон — жаҳонгир Темур” номли китоб йўқ. Буни Жамғарма мутасаддилари билан боғланиб, аниқлаш қийин эмас. Жамғарма манзили: Fondation Bibliotheque Marcel Brion, c/o Collеge Champittet, chemin de Champittet, 1009 Pully, Suisse. Жамғарма телефон рақами: 021 721 05 53.\nЮқоридагилардан шундай хулосага келиш мумкин:\nМарсель Брион асарининг номи ўзгартирилган.\nМ.Брион ёзганлари таржимада беш баробардан кўпроқ бўлиб кетган (ўзбекчада 570 саҳифа), яъни унинг номидан 411 саҳифа қўшиб юборилган. Бу эса маълум мақсадни кўзлаб қилинган бўлиши мумкин.\nМ.Брион асосий асарлари рўйхатида “Тамерлан” асарининг кўрсатилмагани ҳам унинг М.Брион илмий, адабий меросидаги ўрнидан далолат.\nРусча нашрда Султония архиепископининг хотираларига аслиятда йўқ воқеалар қўшилган. Демак, французча нашрдаги хотиралар билан русча нашрдагиси мос эмас.\nСўзимиз сўнгида шуни алоҳида таъкидламоқчимизки, атоқли темуршунос олим ва адиблар, шунингдек, Ғарб адабиёти мутахассислари томонидан тан олинмаган, энг асосийси, миллий тарихимиз ва улуғ аждодимиз фаолияти бузиб тасвирланган бу каби сохта асарларнинг янгидан таржима қилиниб, қайта-қайта нашр этилишини ҳеч нарса билан оқлаб бўлмайди.\nБаҳодир Эрматов, Ўзбекистон Миллий университети доценти,\nАдҳамбек Алимбеков, Тошкент давлат шарқшунослик институти доценти\n“Ўзбекистон адабиёти ва санъати” газетаси, 2015 йил 43-сон


“Қўқон-1912”: ўринбосарларимиз мағлубиятга учрашди - Спорт UZ - Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\n“Қўқон-1912”: ўринбосарларимиз мағлубиятга учрашди\nКеча хабар берагнимиздек, бугун Қўқондаги “Кимёгар” ўйингоҳида янги мавсумга ҳозирик кураётган “Қўқон-1912” ўринбосарлари ва биринчи лига вакили “Ёзёвон лочинлари” жамоалари ўртасида назорат урашуви бўлиб ўтди. Учрашувнинг биринчи бўлимида ўринбосарларимиз устози Муҳиддин Абдувалиев ўтган йили Ёшлар лигасида муносиб ҳаракат қилган бир қатор футболчиларни майдонга туширди. Ўз навбатида меҳмонлар ҳам биринчи таймни жанговор таркибда ўтказишди. Лекин шу куни стадионга йиғилган 100 нафарга яқин мухлисга биринчи 45 дақиқаликда гол кўриш насиб этмади. Иккинчи таймда ўринбосарларимиз таркибида синовда бўлиб турган бир қатор футболчилар майдонга тушишди. Натижада тажриба борасида бироз устунликка эга бўлган “Ёзёвон лочинлари” жамоаси иккита тўп киритишга муваффақ бўлди. Ёзёвонликлар сафида ҳар икки голни захирадан ўйинга қўшилган Одил Холматов киритди. Шу тариқа, ўринбосарларимиз 2016 йилдаги биринчи учрашувда мағлубиятга учради. Мазкур учрашувни ҳар икки жамоа раҳбарлари бевосита стадион кўзатиб боришганини алоҳида эътироф этиш жоиз. “Шаҳрихончи” ва “Андижон”даги ўйинлари орқали танилган Лутфулла Ҳайдаров ушбу учрашувда “Ёзёвон лочинлари”ни мураббий сифатида майдонга бошлаб тушди. Айтишларича, ёзёвонликларда янги орада янги мураббий боқаради. Бу ҳақида кейинроқ маълумот берамиз. Назорат учрашуви “Қўқон-1912” (ўринбосарлар) – “Ёзёвон лончинлари” – 0:2 (0:0) Ҳакам: Раҳмат Иноғомов.Голлар: Одилжон Холматов 52, 77. “Қўқон – 1912”: Ислом Абдуллаев, Лазиз Назиров, Исмоил Охунжонов, Аброр Раҳмонов, Дилшод Баратов, Абдуқаҳҳор Ўткамов, Достон Мелиқузиев, Иброҳим Ғофуров, Ихтиёр Аҳмаджонов, Фаррух Назаров, Иброҳим Усмонов. Захирадан майдонга тушганлар: Сардор Тоҳиров (дарвозабон), Бахтиёр Мусулмонов, Дилшод Мелибоев, Иқбол Мамадиев, Жамшид Нурматов, Нажот Райимжонов, Вали Нуралиев, Илёс Мансуров. “Ёзёвон лочинлари”: Баҳодир Мўминов, (Элмурод Мирзаматов), Жаҳонгир Юсуфжонов, Бобур Расулов, Ислом Ҳошимов, Ёқубжон Ералиев, Боймирза Абдуллаев, Зоҳид Исмоилов, Аброр Исмоилов, Шаҳбоз Абдурахмонов, Умиджон Ҳошимов, Бекзод Махпиралиев. Захирадан майдонга тушганлар: Мунаввар Валихўжаев (дарвозабон), Шаҳзод Шаропиддинзода, Одилжон Холматов, Зиёджон Қурбонов, Мақсуд Ҳакимов, Мақсуд Ибрагимов.


Ҳам меҳнат, ҳам даромад – Сурхон тонги\nБош саҳифа / Жамият / Ҳам меҳнат, ҳам даромад\nАвгуст 8, 2018\tЖамият Изоҳ қолдириш 888 Кўрилди\nМеҳнат қилиб, ҳалол пул топишнинг уятли жойи йўқ. Хоҳ у юқори лавозим бўлсин, хоҳ оддий юмушларни бажариш бўлсин, ўз меҳнати билан рўзғор тебратишга бел боғлаган ҳар қандай инсон учун, албатта, имконият эшиги очилади.\nБугун давлатимиз томонидан аҳолининг барча қатламларига бирдек эътибор қаратилиб, ҳатто, уйида бекор ўтирган, ҳеч қандай фаолият билан шуғулланмаётган фуқароларни ҳам иш билан таъминлаш муҳим масалага айланган. Жумладан, жамоатчилик асосидаги ишларнинг ташкил этилгани кўплаб фуқароларга, айниқса, кам таъминланган, кўмакка муҳтож инсонларнинг ишли бўлиб, рўзғор тебратишига кенг йўл очди.\nХўш, жамоатчилик асосидаги меҳнат нима ўзи, бундай ишчилар қандай юмушларни бажариши керак, уларнинг маош билан таъминланиши қай тартибда амалга оширилади? Кўпчиликни шу каби саволлар қийнаётгани турган гап. Буни жамоатчилик ишларига жалб қилиш бироз суст тарзда кечаётганидан ҳам англаш мумкин.\nБугун ҳар бир маҳалла кесимида жамоатчилик асосида меҳнат ташкил этилган бўлиб, шу асосда фаолият юритадиган фуқаролар асосан, уй-жой коммунал инфратузилмаларини қуриш, реконструкция қилиш ва таъмирлаш ишларини олиб бориш, маҳаллалар, аҳоли яшаш пунктларини ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш, қишлоқ хўжалигидаги мавсумий ишлар ҳамда ижтимоий-маданий ва тарихий-меъморий объектларни, қўриқланадиган табиий ҳудудларни қуриш, реконструкция қилиш ва таъмирлаш каби бир қатор ишларни бажаришга жалб қилинади.\nЖамоатчилик асосидаги ишлар билан яқиндан танишиш мақсадида айрим маҳаллаларга ташриф буюрдик. Хусусан, биз ўрганган Шеробод тумани “Дўстлик” маҳалласида 4 327 нафар аҳоли истиқомат қилади. Маҳаллада йигирмадан ортиқ кўп қаватли турар жойлар бор. Ушбу биноларни таъмирлашда жамоатчиларга эҳтиёж бор. Маҳаллада йил бошида 15 нафар фуқаро жамоатчилик асосида ишга қабул қилинган. Уларга меҳнат дафтарчалари очилиб, ҳар ойда 511 725 сўм маош ҳам белгиланган.\n— Айни пайтда эса 6 киши жамоатчилик асосида фаолият юритмоқда, — дейди “Дўстлик” маҳалласи раиси Маҳмуд Кенжаев. — Йил бошидан бери жамоатчилик асосидаги меҳнатга фуқароларни кўпроқ жалб қилмаганимизнинг сабаби, уларга маош беришда қийналиб қоламиз, деган ҳадик бор эди. Аммо бизга ҳокимиятдан топшириқ берилдики, маҳаллада жамоатчи ишчиларни эҳтиёжга қараб олиш мумкин, уларнинг маоши энди 612 минг сўм этиб белгиланди.Бироқ кўпчилик жамоатчилик ишини бировларнинг хизматини қилиш, деб тушунади. Айримлар эса маоши кам деган сабаб билан ишга киришни исташмайди.\nАммо бунинг нотўғри эканлигини жамоатчилик асосида фаолият юритаётган фуқароларнинг фикридан ҳам билиб олишингиз мумкин.\n— Бундай меҳнатга қабул қилинишимдан олдин моддий томондан қийналар эдим, — дейди Назира Рўзибоева. — Ишга кирганимдан кейин маош ола бошладим, ҳам одамлар билан яқиндан мулоқотда бўлиш давомида мендан ҳам қийналиб яшаётган инсонлар борлигини кўриб, шукрона келтирдим. Ишим қийин эмас. Жамоатчилик асосида меҳнат ташкил этилганидан мамнунман.\nТумандаги Эркин Жўраев раҳбарлик қилаётган “Ғамбур” маҳалласига ҳам борганимизда, у ерда жамоатчилик асосида атиги 2 нафар ишчи меҳнат қилаётганига гувоҳ бўлдик. Бизга берилган маълумотларга қараганда маҳаллада 18 ёшдан 30 ёшгача бўлган 732 нафар уюшмаган ёш бор экан.\n— Маҳалладаги ишсиз кўплаб фуқаролар асосан, бошқа маҳаллаларга анор ўраш ишларига кетади, қолаверса, бизнинг маҳаллада жамоатчилик асосида меҳнатга кўпам эҳтиёж йўқ, — дейди “Ғамбур” маҳалласи котибаси Муҳайё Қурбонназарова. — Баъзи маҳалладошларимиз жамоатчилик асосида ишлашни хоҳлашмайди.\nАслида жамоатчилик асосидаги меҳнат дегани кимнингдир хизматини қилиш, бу ишда тартиб-интизом йўқ, ишга кирган кишини дуч келган пайтда ишга жалб қилиш дегани эмас. Чунки бу ишчиларнинг ҳам иш режаси бор. Улар ҳам кун тартибига риоя қилган ҳолда фаолият юритади. Ҳафтада беш кун соат 8:00 дан кечки 17:00 гача ишлайди. Шанба, якшанба кунлари дам олади. Фуқаролар ўртасида англашилмовчилик келиб чиқмаслиги учун маҳалла фаоллари тарғибот-ташвиқотни кучайтириши, жамоатчилик ишларига жалб қилишда аҳолига тушунтириш ишлари олиб бориши муҳим. Ана шунда одамлар ҳам ишли бўлишга қизиқади, ҳам даромад топади. Маҳаллада банд, ўзига тўқ аҳоли кўпайса, низоларнинг келиб чиқиши ҳам камаяди.\nОлдинги Пахтакорларнинг август ойидаги вазифалари\nКейинги Дактилоскопик экспертиза ҳақида биласизми?


Истиқлол объектлари: хонободлик сафдошларимиз ташаббуси | Ўзбекистон "Адолат" социал-демократик партияси\nИстиқлол объектлари: хонободлик сафдошларимиз ташаббуси\n20 Август, 11:19 • Андижон вилояти, Янгиликлар • 164 марта кўрилди • Комментариев к записи Истиқлол объектлари: хонободлик сафдошларимиз ташаббуси нет\nКейинги икки йил хонободликлар учун катта ўзгаришлар даври бўлмоқда. Давлатимиз раҳбарининг ташрифи ва шаҳарни ободонлаштириш борасида берган кўрсатмалари асосида амалга оширилаётган бунёдкорлик ишлари унинг қиёфасини тубдан ўзгартирмоқда.\n— Албатта бу ҳаракатга “адолатчи” тадбиркорлар ҳам муносиб ҳисса қўшмоқда,- дейди Ўзбекистон “Адолат” СДП Хонобод шаҳар кенгаши раиси Зилола Жунадуллаева,- Мустақиллигимизнинг 27 йиллиги байрами арафасида улар томонидан 3 та объект фойдаланишга топширилади. Бу билан кўплаб ёшлар иш билан банд бўлади.\nТадбиркор партиядошимиз Эркинжон Тешабоев раҳбарлигидаги “Ilg`or ekspres servis” масъулияти чекланган жамияти ана шундай ташаббускорлардан. Корхона 2015 йилда ташкил топган. Кампировот маҳалла фуқаролар йиғини ҳудудидаги собиқ “Сув қурилиш жиҳозлари” МЧЖга қарашли фойдаланилмаётган бинонинг 1 миллиард сўм инвестиция киритиш ва 35 та янги иш ўрни яратиш шарти билан нолъ қийматида тадбиркорга берилиши янги лойиҳага йўл очди.\nМФЙ фаоллари хотин-қизлар учун янги иш ўринлари яратиш таклифини билдирди. Чунки 30 нафардан ортиқ ёшлар тикувчилик касбини эгаллаган бўлишларига қарамай, уйда ишсиз ўтирганди.\nЭркинжон бу борада катта тажрибага эга. Маҳалладошларининг талабини инобатга олди. Амалдаги Фаол тадбиркорлик, инновацион ғоялар ва технологияларни қўллаб-қувватлаш йилида ўз маблағи ҳисобига бинони қайта таъмирлаб, замонавий қиёфага киритди. Хитой давлатидан сўнгги русумдаги 30 та тикув машиналари сотиб олди. Хом ашё масаласида ҳамкорлар қўллаб-қувватлади.\nХонобод чеварлари дастлабки маҳсулотларини “Истиқлол ғунчалари” деб номладилар. Улар тиккан сифатли болалар кийимлари ички бозорда харидорлар томонидан юқори баҳоланди.\n— Асосий эътиборни экспортга қаратишни ўз олдимизга мақсад қилиб қўйганмиз,- дейди МЧЖ раиси Эркинжон Тешабоев,- Шу мақсадда жаҳон бозоридаги талабни ўрганиб боряпмиз, Россиялик буюртмачилар билан 200 минг АҚШ долларилик шартнома имзоланди. Ҳар ойда ўртача 50 минг дона тайёр кийим ишлаб чиқариш билан хорижликлар буюртмасини йил охирига қадар бемалол бажарамиз.\nДизайнер Рустамжон Ашуров ўз ишининг устаси. Барнохон Тўхтақулова, Иродахон Набиева ва Зиёдахон Эргашева каби чеварлар унинг таклифлари асосида 6 турдаги бежирим кийимлар тикмоқда. “Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган!” ёрлиғи остида ўз маҳсулотларини тез кунларда дунё бозорида муносиб ўрин эгаллаш жамоанинг умумий шиорига айланган.\nЛойиҳанинг навбатдаги босқичи тўқув цехи ташкил этишга қаратилган. Хозирда ана шу мақсадда бинонинг иккинчи қавати таъмирланмоқда. Тез кунларда Хитойдан қўшимча дастгоҳлар келтирилади. Натижада яна 20 нафар хотин-қиз иш билан таъминланади. Бу тадбиркорнинг давлатимиз томонидан яратилаётган имкониятларга муносиб жавоби демакдир.\nАндижон вилоят Кенгаши матбуот котиби\nИстиқлол объектлари: хонободлик сафдошларимиз ташаббуси was last modified: Август 20th, 2018 by matbuot\n« Сафдошларимиз – ҳашарда фаол Қонун лойиҳаси муҳокамада »


Юрий Жуков. Кировни ўлдирган ким? | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанТарихЮрий Жуков. Кировни ўлдирган ким?\nГитлер ҳокимият тепасига келгач, Европада сиёсий террор одатий ҳолга айланиб қолди. 1933 йил 29 декабрда Руминия Бош вазири Ион Дука, 1934 йил 30 июнда немис штурмчи фашистларининг доҳийси Эрнст Рем, ўша йил 25 июл куни Австрия канцлери Энгельберт Дольфус, 9 октябрда Югославия қироли Александр ва Франция Ташқи ишлар вазири Жан Луи Барту ўлдирилди. Сиёсий бюро аъзоси, ВКП/б/ Марказкоми ва Ленинград обкоми котиби Кировнинг 1934 йил 1 декабрида ўлдирилишини юқорида саналган қотилликлар билан бир қаторга қўйса бўладими? “Ҳа, қўйса бўлади!” Қарийб етмиш йил мобайнида шундай деб ҳисоблаганлар. Тўғри, аввал бошдан жиноят учун асосий айбни Сталиннинг рақиби Зиновьев зиммасига юклаганлар. 1950 йилларнинг ўрталаридан бошлаб эса бу қотилликни ташкил қилган Сталиннинг ўзи, деган хулосага келинган. Шундан келиб чиқиб, Киров нега ўлдирилди, деган саволга жавоб ҳам ўзгариб бораверган.\nСмолнийда отилган ўқ сирини аниқлаш КПСС МК томонидан тўрт марта тузилган махсус давлат комиссияси зиммасига юкланган. Энг сўнгги комиссия қайта қуриш йилларида Сиёсий бюро аъзоси А.Н.Яковлев раислигида тузилган. Бироқ барча комиссияларнинг аъзолари бирон далилни келтириб ўтирмай, Хрушчевнинг КПСС ХХ, сўнг ХХП съездларида қилган маърузаларида Кировнинг ўлимида Сталиннинг қўли бор, деган гапини такрорлашган.\nЕльцин замонига келиб ҳам ҳеч вақо ўзгармади. Смолнийда узилган ўқ атрофидаги сир сирлигича қолаверди ва турли тахминлар, эртаклару афсоналар туғилишига сабаб бўлаверди. Ҳеч қандай шубҳа уйғотмайдиган ягона далил шуки, Киров 1934 йил 1 декабр куни Леонид Николаев деган кимса томонидан отиб ўлдирилган.\nШу куни кечқурун Таврия саройида шаҳар партия ва совет ходимларининг активи деб аталмиш мажлис ўтиши режалаштирилган. Фаоллар йиғилиши озиқ-овқат маҳсулотларини карточка билан тарқатишни чеклаш ҳақида Марказқўм томонидан қабул қилинган қарорга бағишланган эди. Табиийки, ленинградлик кўп мансабдорлар бу “ёпиқ” йиғилишда қатнашиб, мамлакатдаги ҳар бир кишининг манфаатига алоқадор воқеанинг тафсилотларини бошқалардан олдин билиб олишни хоҳлар эди. Бундан ташқари, Таврияда бўладиган мажлис мавқеини оширувчи тағин бир сабаби шу эдики, унда унча-мунча одам эмас, ҳокимият олий табақасининг вакили – Киров маъруза қилиши керак эди. Маълумки, у ўн нафар Сиёсий бюро аъзоларидан бири ва ВКП/б/ Марказқўмининг Сталин, Каганович ва Ждановлар қаторидаги тўрт нафар котибларидан биттаси эди.\nЛеонид Васильевич Николаев ҳам бошқа кўплаб амалдорлар қатори ушбу кечки мажлисга қатнашиш иштиёқида эди. Ўттиз ёшдаги бу одамнинг бўйи пакана, қўллари тиззасидан пастга тушиб турадиган даражада узун, ўзи касалманд, жиззаки эди. У ВЛКСМ Виборг райкомида, “Красная заря”, “Арсенал”, Карл Маркс номли заводда комсомол ташкилотининг котиби, ВЛКСМ Лужск уезди қўмитасида бўлим мудири каби лавозимларда ўн бир йил ишлаган собиқ майда амалдорлардан бири эди.\nШундан сўнг Николаев мансаб пиллапояларидан кескин пастлаб кетди. У “Саводсизликни йўқотамиз!” жамиятида, кейин Ишчи-деҳқон Халқ комиссариатининг вилоят бошқармасида инспектор бўлди ва ниҳоят “Испарт” – Октябр инқилоби ва большевиклар партияси тарихига оид материалларни қайта ишлаб, нашр этиш комиссиясининг сайёр ходими бўлиб ишлади.\nМансаб пиллапояларидан думалаб бораётган Николаев бошланғич таълим ва бирон-бир касбининг йўқлиги ўз ғурурини қондириш ва “катта амалдор бўлиб кетиш” орзусига етиш йўлидаги жиддий тўсиқ эканлигини тушуниб етмади. Ўзининг замини бўш хомхаёлларига асир бўлиб қолган Николаев олис, гадойтопмас қишлоққа, “темир йўл транспорти” соҳасига жўнатиш ҳақидаги буйруққа бўйсунмади ва натижада партиядан ҳайдалди. Тўғри, орадан кўп ўтмай “қаттиқ хайфсан” бериш шарти билан ВКП/б/га тикланишга муваффақ бўлди.\nНиколаев ўз орзуларининг барбод бўлишига қайсарларча кўникмай, шаҳар партия қўмитасига, шахсан Сталинга норозилик шикояти билан мурожаат қилди. Бироқ ҳеч кимдан жавоб ололмади.\nУнинг хотини Милда Драуле 1 декабр куни шундай деб ҳикоя қилган. “Партиядан ўчирилган кунларидан бошлаб у тушкунликка тушиб қолди, ўзига хайфсан беришгани ҳақида Марказқўмга ёзган шикояти қай йўсинда ҳал этилишини кутиб яшади ва бирон ерда ишлашни хоҳламади. У район қўмитасига мурожаат қилганида иш бермадилар. Оғирроқ иш қилишга эса саломатлиги йўл қўймас, асаби чатоқ, юраги касал эди.”\nНиколаевнинг сўнгги умиди Кировдан эди. Омадсиз партия ходими Кировдан хайфсанни олиб ташлашнигина эмас, ўзига “раҳбарлик лавозими” беришни ҳам кутар, акс ҳолда уни олиб ташлар, ўзини ҳам ўлдиришга қарор қилиб қўйган эди. Бундан анча олдин – 14 октябр куни у васиятнома ёзиб қўйганди. Васиятнома мазмуни ва ёзилиш услуби Николаевнинг ўзини бошқаролмайдиган одам эканини кўрсатади. “Қимматли хотиним ва синфий сафдош дўстларимга! Мен, сиёсий эътиқодим ва тарихий воқелик туфайли ўлмоқдаман. Модомики, ташвиқот эркинлиги, матбуот эркинлиги, ўз қисматингни ўзинг танлаш эркинлиги йўқ экан, мен ўлишим керак. Негаки МК Сиёсий бюросидан етиб келолмайди, сабаби улар тош қотиб ухлаб ётибди”. /Матн айнан шундай ёзилган Ю.Ж./\nНиколаевнинг нияти жиддий эди. Эртасигаёқ Киров қўриқчилари Сергей Миронович яшайдиган уйга кираверишда ҳаддан ташқари кўп ўралашган Николаевни қўлга олдилар. Олдилар-у, партия билети ва қурол олиб юришга ижозат этувчи ҳужжатини кўриб, қўйиб юбордилар. Уни қамоққа олиш учун асос йўқ эди.\nБу орада бўлажак қотилнинг онги кун сайин хиралашиб борарди. Террорчилик ҳаракатига тайёрланаркан, у яна бир хат ёзади. “Менинг партия ва ватан олдидаги жавобим” деб номланган мактубда у ўзини таниқли революциячилар билан тенглаштириб, келажак олдида номини олдиндан оқлашга уринади. “Мен Александр II нинг жонига қасд қилган Желябов каби тайёргарлик кўрмоқдаман”, деб таъкидлайди у. Желябовга қиёслаш билангина чекланиб қолмай, Николаев ўзини рўй бераётган тартибсизликларни кўриб, “жим туролмаган” Радишчев билан тенглаштиради.\nБундай хатлар билан бир қаторда хотинининг айтишича, “у ўз таржимаи ҳолини ҳам бир неча марта ёзади. Бир сафар босма ҳарфлар билан ёзиб чиқади. Мен ундан нима қилаётганини сўрасам, “катта ўғлим Маркс ўқисин ва ўргансин” деб, жавоб қилди”. Уларнинг ўғли Маркс ўша пайтда энди саккиз ёшга кираётган эди.\nЧамаси Николаевда ўзига бино қўйиш жиддий касалликка айланган эди. У Сталинга ёзган хатида шундай деб шикоят қилганди: “Мана, еттинчи ой кетаяптики, мен ишсиз ва маблағсиз ўтирибман. Яқинда мени ва оиламни /5 киши/ уйимдан кўчага ҳайдаб чиқаришади.“ Шу маънодаги ёзув унинг кундалигида ҳам учрайди. “Пулимиз тугаб бормоқда, бировлардан қарз олаяпмиз. Менинг бугунги тушлигим икки стакан қатиқ бўлди”.\nЛеонид Васильевич бошқа ленинградликлар билан солиштирганда ўзининг туриш-турмуши анча дуруст эканини маълум муддат унутган кўринади. Жиноятчининг шериги сифатида судга тортилган Николаевнинг комсомол соҳасида бирга ишлаган эски дўсти Котолинов ҳам буни тасдиқлайди. “У анча муддат ишламаганига қарамай, моддий аҳволи яхши эди, кўп ҳам муҳтож эмасди”. Николаевнинг трамвай паркида фаррош бўлиб ишловчи онаси ҳам буни тасдиқлайди. “Менинг ўғлим Леонид Николаевнинг оиласи моддий жиҳатдан ҳеч қандай машаққат чекмаган. Улар кооперативга улуш қўшиш эвазига кооператив уйдан уч хонали алоҳида квартира олишганди. Болалари ҳам сут, ёғ, тухум, кийим-кечак, пойафзалдан тортиб, ҳамма керакли нарса билан таъминланган эди. Кейинги 3-4 ой ичида Леонид ишсиз қолиб, оиласи бир қадар муҳтожликка йўлиқди. Аммо шунда ҳам уларнинг аҳволи танг бўлга- ни йўқ”.\nШу ўринда яна бир нарсани айтиш керак. Ишсиз қолган Николаев 1934 йили ёзида болалари учун Сестрорецкда ижарага дала ҳовли олган эди.\nҚирқ саккиз ёшли Сергей Миронович Кировнинг таржимаи ҳоли ўз давраси ва мансаби доирасидагилардан фарқ қилмасди. Аввало унинг партия стажи жуда катта экани – 1904 йилга бориб тақалишини таъкидлаш керак. У ўн саккиз ёшидаёқ Қозон механика -техника ўқув юрти /ҳозирги тилда айтсак – ҳунар-техника билим юрти/нинг дипломини олиб, чизмакашлик касбини эгаллаган эди. Орадан анча йиллар ўтиб, у ўз таржимаи ҳолида бундай деб ёзади: “Ўқув юртини битираётганимдаёқ социал-демократларга хайрхоҳ инқилобчи бўлиб шаклланган эдим.” Ўқишдан сўнг узоқ йиллар Сибирда яширин инқилобчилик фаолияти олиб борди. Кейин қамалди. Қамоқдан қутулиб чиққач, Шимолий Кавказга келди. Владикавказда чиқадиган, большевиклар таъсиридан узоқ бўлган “Терек” газетасида етакчи ходимлардан бири бўлиб ишлади. Кировда /ўша пайтда Костриков эди/ шубҳасиз, журналистик истеъдоди бор эди. Дарвоқе, тадқиқотчи Алла Кирилинанинг ёзишича, Киров тахаллуси ҳам ўша – газетада ишлаб юрган пайтида пайдо бўлган. Сергей Мироновичнинг стол календарида бир қатор авлиёлар, жумладан, авлиё Киранинг номи ҳам санаб ўтилган.\nИнқилоб ва фуқаролар урушида эътиқодли революциячи Киров ғоят фаол иштирок этди. У Шимолий Кавказда совет ҳокимиятини ўрнатди. 1919 йили казак қисмлари томонидан қамал қилинган Астраханни ҳимоя қилишга бош бўлди. 1920 йили меньшевиклар қўлида бўлган Грузияда муҳим дипломатик вазифаларни бажарди.\nЖангу жадаллар тугагач, Киров Озарбайжонда ташкил этилган Компартиянинг Биринчи котиби бўлди. Бокуда ишлаб юрганида иқтисодга алоқадор қатор муаммолар билан шуғулланишга тўғри келди. Ўша пайтда мамлакатда энг йирик ҳисобланган нефт конларини тиклаш ва ускуналаш, республикада пахтачиликни ривожлантиришга ҳар томонлама ёрдам бериш, тўқимачилик саноатини йўқ жойдан бор қилиш – Бокуда фабрика қуришни таъминлаш, Тамбовдаги фабрикани Рянж шаҳрига кўчириб келиш сингари оғир юмушлар унинг зиммасига тушди.\nОзарбайжонда ишлаётиб Киров ўзига нотаниш бўлган иқтисодий муаммоларни зудлик билан ўрганиш ва ҳал этишдек иқтидорини намоён қилди. Ўзининг сиёсий йўналишини ҳам шу йиллари аниқ белгилаб олди. Йигирманчи йилларнинг биринчи ярмида бутун партияни у ёққа обориб, бу ёққа олиб келган сон-саноқсиз тортишувларнинг биронтасида Киров сўл радикал йўналишдаги Троцкий ва Зиновьевларни бирон марта қўллаб- қувватламади. Чамаси, уларнинг жаҳон пролетар революцияси ғалабасини тезлаштириш, яқин орада бутун дунёда умумжаҳон совет социалистик республикалар иттифоқини тузиш сингари ғоялари бориб турган хомхаёл эканини Киров яхши билган. Киров улардан фарқли равишда, Сталин, Молотов, Оржоникидзе, Каганович, Ворошилов каби эътиқодли “центрист” бўлиб қолди.\nШунинг учун ҳам 1926 йил декабрида Зиновьевни мамлакатнинг олий “раҳбарлик” мансабларидан бўшатиб, Коминтерн ижрокоми раислиги, Ленинград Обкоми котиби вазифаларидан озод қилишганда Кировни Сиёсий бюро аъзолигига номзод қилиб, Ленинградга ишга юбордилар. Унга берилган топшириқ ўша паллада фақат партия мансабдорлари орасидагина эмас, Ленинграддаги кўпгина завод ва фабрикаларда ҳам мавжуд сўл радикаллик қарашларини таг-туги билан йўқотишдан иборат эди. Бошқача қилиб айтганда уни мамлакатдаги партия ташкилотлари орасида ҳажм жиҳатдан иккинчи бўлса-да, моҳият жиҳатидан биринчи даражали “ёппасига тозалаш” учун жўнатдилар.\nБу муҳим топшириқни уддалагач, 1930 йил 13 июл куни бўлган Пленумда уни сиёсий бюро ва ташкилий бюро аъзоси, Марказқўм котиби қилиб сайладилар. Хуллас, энди уни СССР олий раҳбарияти сафига қўшдилар. Бироқ, унинг вазифаси анча чекланган эди. Киров бутун мамлакат миқёсидагина эмас, аввалгидек биттагина, бироқ жуда катта минтақа муаммолари билан шуғулланарди. Маълумки, ўша кезлари Новгород, Псков, Вологда, Мурманск вилоятлари, норасмий бўлса-да, Карелия республикаси ҳам Ленинградга кирар эди. Бинобарин, Киров шимолий-ғарб минтақасидаги аҳоли назарида катта мансабдор ҳисобланарди. Нева бўйидаги Шаҳарда Зиновьевнинг майдароқ амалларда бўлса-да, ҳамон хизмат қилаётган тарафдорлари назарида Киров Октябр ғояларининг сотқини, Сталиндан тортиб барча “центристлар” қатори инқилоб ва партия “гўркови” сифатида баҳоланар эди. Гарчанд “центрист”лар эмас, айнан троцкийчи йўлбошчилардан бири Преображенский томонидан ишлаб чиқилган биринчи ва иккинчи беш йиллик режаларини ҳаётга тадбиқ қилишда фаол қатнашган бўлса-да, Кировни, барибир, шундай баҳолашар эди. Киров оғир саноатни такомиллаштириш, енгил саноатни яратишда жонбозлик кўрсатган, “коллективлаштириш”ни қаттиққўллик билан амалга оширган, ўнлаб черков ва ибодатхоналарни вайрон қилган, социалистик тузумни “қўпоришга уринган” зиёлиларни қамашга амр берган шахс эди.\n…Шаҳарнинг кўплаб гўзал аёллари, Мариин театрининг балериналари учун эса Киров бутунлай бошқача қиёфада – Кшесинская қасрида ўқтин-ўқтин ўтказилиб турадиган “оқшом”ларнинг мафтункор хўжайини, давраларнинг гули сифатида эл орасида танилган, зиёфатлар “базми-жамшид” деб ном олган эди. Киров, амалда Кшесинская қасрида яшар, Каменноостровск кўчасидаги расмий уйида эса унинг оғир хасталикка йўлиққан хотини Мария Львовна Маркус истиқомат қилар, опаси Софья Львовна бемор синглисини боқиб ўтирарди.\nКиров Леонид Васильевич Николаевнинг ўттиз уч яшар латиш хотини Милд Драуле учун ҳам “давранинг гули” эди. Йигирманчи йиллар бошида у Лужск уезд комсомол қўмитасида Николаев билан бирга ишлаган, кўп ўтмай Николаевга турмушга чиққан эди. Ленинградга кўчиб келишгач, ёш, чиройли аёл обкомнинг енгил саноат бўлимига қарашли кадрлар секторида инспектор бўлиб ишлай бошлади. Ўша паллада унинг Киров билан “дон олишиб” юриши ҳақида миш-мишлар тарқалди. Бу гапда жон борлигини кўп нарсадан билса бўларди. Ҳемириси йўқ Николаевлар хонадонининг кооператив уйдан уч хонали алоҳида квартира олиши ҳам, Милданинг эрини ташлаб, таътилга чиқиб кетиши, нима учундир унинг таътили Кировники билан кунма-кун мос келиши ҳам…\nШаҳардаги биринчи шахс обрўсига соя соладиган бундай “ғийбат”ларга чек қўйиш мақсадида кимнингдир салмоқли тавсияномаси билан Милдани оғир саноат наркомати ваколатхонасининг бошқармасига аввалги лавозимида ишга ўтказдилар. Бу ташкилот ҳам Смолний биносида жойлашган, фақат учинчи эмас, иккинчи қаватда эди.\nИККИ БОР УЗИЛГАН ЎҚ\nТаврия саройида бўладиган фаоллар йиғилиши ҳақидаги хабарни Николаев ўша куни эрталаб газетадан ўқиб билди. Ўз ҳаётини бир ёқлик қилишга қатъий қасд этган Николаев хотинининг ишхонасига икки марта қўнғироқ қилиб, мажлисда иштирок этиш учун патта олиб беришни, аввал илтимос қилди, сўнг ялинди. Кундузги соат ўн иккидан ўтганда Милда эрига илтимосини бажаришнинг иложини тополмаганини айтди.\nЁрдамни бошқа жойдан излашга тўғри келади. Николаев аввал Смолний райкомига бориб, ўша ердаги танишларидан патта топишда кўмак беришни сўради. Танишларидан бири ўша заҳоти рад жавобини берди. Иккинчиси эса эски дўстлик ҳурмати битта патта топишга ваъда қилди. Фақат иш кунининг охирида келиш кераклигини айтди.\nНиколаев бундай ваъдага унчалик ишонмагани учун, бошқа йўлни ҳам излаб кўрди. Трамвайга ўтириб, тағин Смолнийга – шаҳар партия қўмитасига йўл олди. Бу ерда ҳам бир вақтлар комсомолда бирга ишлаган танишлари бор эди. Бир соат ичида бешта оғайниси билан гаплашди. Фақат горком инструктори Петрошевич унинг илтимосига кўнгандек бўлди. Бироқ у ҳам Смолний райкомидагиларга ўхшаб ортиқча патта қолса, иш кунининг охирида топиб беришини айтди.\nНиколаев бу ердан узоқ кетмасликка қарор қилди, атрофни айланиб, сайр қилиб юрди. Лекин совуқ ва зах ҳавода узоқ чидаб туролмай тағин Смолнийга қайтиб кириб, исиниб олгиси келди. Барчага баробар очиқ турадиган марказий йўлакдан кириб, учинчи қаватга кўтарилди. Сўнг партия билетини кўрсатиб, /қоровуллар учун шу ҳужжатнинг ўзи кифоя эди/ – бино бўйлаб чўзилиб кетган катта -кичик йўлакдан юриб кетди.\nСоат тўртдан ошган эди.\n… Киров “Красная стрела” поездининг вагонидан чиқиб, Каменноостровск кўчасидаги ўз уйига йўл олди. Хотинини кўриб, аҳвол сўраши, бўлажак маърузага тайёрланиши керак эди.\nРоппа-роса соат 16.00да у уйдан чиқиб, одати бўйича кўчанинг ўнг бетидан пиёда юриб кетди. Қоровуллар унинг ёнида эди. Олдинда тансоқчи Трусов, ўн қадам орқада эса яна икковлон Лазюков ва Паузер келишарди. Кўприкка яқин қолганда Киров ўз машинасига, тансоқчилар эса ўзиникига ўтириб, дарё соҳили ёқалаб Литейная сўнг Шпалерная кўчаси бўйлаб кетдилар. Таврия саройига яқинлашганда Киров тўсатдан ҳайдовчига тўхтамасдан йўлда давом этишни буюрди. У аввал Смолнийга кириб, сўнг саройга қайтишга қарор қилди. Иккала бино ёнма-ён эди.\nМашина саройга кириб келди ва Кировнинг “шахсий” йўлаги ёнига тўхтади. Киров зинадан юқори кўтарила бошлади. Белгиланган қоидага биноан уни уйидан кузатиб келган икки чекистга яна уч киши – Смолнийнинг маҳаллий соқчилари Аузен, Бальковский ва Борисов қўшилди. Кейинги уч тансоқчининг вазифаси Сиёсий бюро аъзосининг хавфсизлигини учинчи қават йўлагидан ўтиб, иш кабинети олдига боргунча муҳофаза қилишдан иборат эди.\nУчинчи қават майдончасида тансоқчилар ўрин алмашди. Аузен билан Бальковский зина олдида қолди. Борисов эса Кировни катта йўлка бўйлаб кузатиб келди. Қоидага биноан бунақа пайтда хона ичидан бошқа бир соқчи – Дурейко чиқиб келиши керак эди. Ана шу паллада соқчилар хатога йўл қўйди. Борисов Кировдан анча орқада қолиб кетди. Дурейко эса пастдан туриб телефонда огоҳлантириб қўйилганига қарамай, Кировнинг қабулхонасида анча ушланиб қолди.\nКиров кеч кириб қолганига қарамай, одатга хилоф равишда, одамлар билан гавжум йўлак бўйлаб хотиржам юриб борар эди. У йўлак охиридаги ўн икки метрли кичик йўлак муюлишига етиб қолганди. Йўлакнинг чап томонида Киров билан ўринбосари Чудовнинг хонаси жойлашган бўлиб, икковининг қабулхонаси умумий эди. Ўнг томонда эса махфий бўлим ва архив жой олганди. Бу хоналар ўртасида ойнаванд эшик бўлиб, эшик орқали фақат раҳбар ходимларга хизмат қилувчи махсус ошхонага кириларди.\nШу пайт кичик йўлак муюлишидан бир неча қадам наридаги ҳожатхонадан Николаев чиқиб келди. Ёнидан ўтиб кетаётган Кировга ҳайрон бўлиб қаради ва дарҳол унга эргашди. Бурилишдан ўтишлари билан унга етиб олди. Портфелидан тўппонча чиқарди ва ўзининг бошига тушган барча кўргилик ва кулфатларнинг сабабчиси бўлмиш одамнинг гарданига ўқ узди.\nОшхона эшиги олдида турган монтёр Платоч дарҳол Киров томон югурди. Ўқ товушини эшитиб, ҳозиргина йўлак муюлишидан бурилиб кетган омборчи Васильев, сўнг бурчакда турган Ленинград давлат циркининг директори Цукерман чопиб келишди. Махфий бўлим эшиги очилиб, ичкаридан бўлим ходими Лионики чиқиб келди. Ҳаммалари ўз хонаси эшигидан икки қадам берида ётган Кировни ва унинг тепасида турган нотаниш кимсани кўрдилар.\nОдамларнинг пайдо бўлиши Николаевни эсанкиратиб қўйди чоғи, у қарорини охирига етказиш ниятида жонига қасд қилиб, ўзига ўқ узди. Бироқ қўли қалтираб, ўқ шифтга тегди. Аммо у қаттиқ асабийлашгандан ҳушини йўқотиб йиқилиб тушди.\nБарча хоналардан одамлар югуриб чиқа бошлади. Биров “тез ёрдам”га қўнғироқ қилди, бошқалар Кировни кўтариб хонасига олиб кирди. Лионикин билан Дурейко Николаев устига ташланиб, уни тинтиб чиқдилар. Папкадан ён дафтарча, кундалик ва “Менинг партия ва халқ олдидаги жавобим” деб номланган васиятномасини топишди. Буларнинг барчасини Николаев бир ярим ойдан бери ёнида олиб юрарди. Сўнг ҳамон беҳуш ётган қотилни ахборот бўлими хонасига кўтариб кириб, чекистлар келгунча устидан қулфлаб қўйишди.\nСмолнийда ўқ узилганида соат 16 дан 30 дақиқа ўтган эди. Роппа-роса ўн беш дақиқадан сўнг Литейная кўчаси 4-уйда Ленинград шаҳри ва вилояти Ички ишлар халқ комиссарлари махфий-сиёсий бўлими 4-бўлинмасининг бошлиғи Коган Милда Драулени сўроқ қила бошлади.\nЎн беш дақиқа ичида Смолнийнинг учинчи ёки иккинчи қаватидан пастга тушиб, Шпарельная ва Литейная кўчаларидан жуда тез ўтилсагина мазкур “идора”га етиб бориши мумкин. Драуленинг тергов қоғозлари орасида уни қаерда қўлга олишгани, нима учун терговни айнан шу хотиндан бошлашгани ҳақидаги варақлар йўқ. Улар 50-йилларнинг иккинчи ярмида йўқ қилинган. Расман. Акт тузиб…\nБир соатдан кейин гувоҳларни сўроқ қила бошладилар. Қоровулликда турган ходимларни, жиноятга гувоҳ бўлганларни, ҳатто ўша фожиа рўй берган куни қотил билан кўришган шаҳар ва Смолний райкоми ходимларини ҳам. Николаевнинг ўзини сўроқ қилишнинг иложи йўқ эди. У ҳамон беҳуш ётарди. Шу боисдан у Смолнийдан 2-шаҳар Психиатрия касалхонасига олиб борилди. У маълум муолажалардан сўнг кечқурун соат тўққизларга яқин ўзига келди.\nСоат 18 дан 20 дақиқа ўтганда НКВД бошқармаси бошлиғи Ф.Д.Медведь қотиллик рўй бергани ва қотилнинг фамилияси ҳақидаги қисқагина хабарни биринчи бор Москвага жўнатади. “Қотил Николаевнинг хотини Драгуле Милда 1919 йилдан бери ВКП/б/ аъзоси, 1933 йилгача ВКП/б/ обкомида ишлаган. Ҳибсга олинган Николаев Ленинград ҳарбий округининг НКВД бошқармасига юборилди. Драгулени ҳибсга олиш тўғрисида кўрсатма берилди. Смолнийдаги текширишлар давом этмоқда…” Ушбу шифрланган телеграммани Москвадагилар кечки соат еттидан сўнг ўқидилар.\nСоат 22 дан 30 дақиқа ўтганда Москвага иккинчи телеграмма жўнатилади. Телеграммада Милданинг Николаевни партиядан ўчирилгани ва унинг қўлида расман рухсатнома билан берилган қуроли бўлгани ҳақидаги кўргазмаси лўнда баён қилинади. Тағин ярим соатдан сўнг Медведь, унинг ўринбосари Фомин, иқтисод бўлимининг бошлиғи Молочников ва махфий-сиёсий бўлим бошлиғининг ўринбосари Стромин Николаевни сўроқ қилишни бошлаш имконига эга бўладилар.\n“Савол. Бугун, 1 декабр куни Смолний йўлагида сиз ВКП/б/ Марказқўми котиби ўртоқ Кировни тўппончадан отгансиз. Бу қотилликка алоқадорлар ва сизга ҳамкорлик қилганлар кимлар эканини айтинг?\nЖавоб: Қатъиян айтаманки, менинг ўртоқ Киров жонига қасд қилишимга алоқаси бўлган ва ҳамкорлик қилган биронта одам йўқ! Бу ишга тайёрланган ёлғиз ўзимман ва бу ҳақда бирон кишини хабардор қилган эмасман. Кировни ўлдириш нияти менда 1934 йил ноябрдан туғилган… Сабаби битта. Мени партиядан узиб қўйдилар /8 ой илгари партия сафидан чиқардилар/.”\nСўроқдан сўнг Москвага учинчи махфий телеграмма кетади. Лекин унда Николаев айтган гаплар эмас, бошқа, кутилмаган нарса бор эди. “Николаевнинг ён дафтарчасида “герм. тел. 16982, Герцен кўч. 43” деган сўзлар бор. Бу – чиндан ҳам Германия консулхонасининг манзили”.\nШу тариқа терговнинг биринчи куни ярим кечага бориб, рўй берган фожиа сабабини аниқловчи уч хил тахмин белгилаб олинади. Биринчиси, рашк туфайли қилинган қотиллик. НКВД бошқармаси бошлиқлари Киров ўлимидан ўн беш дақиқа ўтгач, Милдани сўроқ қилганларида амалда бу далилни исботладилар. Бироқ суриштириб- нетиб ўтирмай, бу тахминдан дарҳол воз кечилди. Бунинг бош сабаби шуки, бу нарса партия йўлбошчиларидан бирининг маънавий қиёфасига соя солар, уни қоралаган бўлур эди. Устига-устак, бу гаплар овоза қилинса, Кировнинг Кшесинская қасрида хотин-халаж билан қилган кайф-сафолари тўғрисида Ленинградда шусиз ҳам аллақачон тарқалган миш-мишлар тасдиқланган бўлур эди.\nИккинчи тахмин. “Германия изи”. Николаевнинг Германия консулхонаси билан алоқасига оид кутилмаганда пайдо бўлиб қолган далил. Николаевнинг бу ташкилот билан англаш қийин бўлган алоқасига эътибор бериш лозимлигига қуйидаги далиллар ундар эди. Маълум бўлишича, Николаев ёз ва кузда бир неча бор Германия консулхонасига кирган, сўнг ҳар сафар ўша ердан чиқиб, Трогсин дўконига кириб харид қилган нарсаларига дойчмарка билан ҳисоб-китоб қилган. Бундан ташқари Бош консул Рихард Зоммер қабул қилинган қоидага хилоф равишда 2 декабр куни Ташқи ишлар наркоматига хабар қилмасдан Хельсинкига борадиган поездга ўтириб, жўнаб қолган ва шу бўйи ҳеч қачон СССРга қайтиб келмаган.\nЛекин Николаевни 1 ва 2 декабр кунлари тергов қилган Медведь ҳамда 3-декабрда сўроқ қилган Ички ишлар комиссарининг ўринбосари Агранов бошқа бир тахминни қаттиқ туриб ҳимоя қилар эдилар. Улар Кировни шахсий адовати туфайли – партиядан ўчирилгани ва умуман ҳаётдан норозилиги боис ўлдирганини Николаевнинг бўйнига қўйишга уринар эдилар. Қотилнинг таржимаи ҳоли, ёнидан топилган хати, кундалиги бунга етарли даражада асос бўла оларди. 4 декабр кечқурун Сталин Ленинградга бориб, Москвага қайтганидан кейингина тергов йўналиши кескин ўзгаради. Николаевнинг камерасига киритилган хабаркаш ёрдамида олинган “агент” маълумоти орқали айбланувчи билан ўн йил давомида Виборг район комсомолида бирга ишлаганларнинг фамилияси, келгусида кимлар Троцкий ва Зиновьевлар тарафига ўтиб кетгани аниқланди. Ушбу маълумотдан сўнг сиёсий қотиллик рўй бергани тўғрисидаги тахмин асосий ва ягона тўғри йўналиш, деган хулосага келинди.\nКировни ўлдиришда бугун айб – Троцкийгами ёки Зиновьевгами, қай бирига юкланади, деган масала оддийгина ҳал этилди. Троцкий СССРдан чет элга бадарға қилинганига беш йил бўлган, энди у “қўл етмас” жойда эди. Зиновьев эса Москвада яшар эди ва партиянинг назарий журнали “Большевик”да таҳрир ҳайъати аъзоси эди. 16 декабр куни Зиновьевни, унга қўшиб Сиёсий бюронинг собиқ аъзоси Каменевни ҳибсга олдилар.\nЭртаси куни “Правда” газетасининг бош мақоласида бундай “чора” сабабини тушунтирувчи шарҳ эълон қилинди. “Синфий душманниг мараз, маккор агентлари, Зиновьев бошчилигидаги партияга қарши гуруҳнинг разил қабиҳлари бизнинг сафимиздан ўртоқ Кировни юлиб олдилар. “Беш кундан кейин эса Коминтернинг собиқ раҳбари, инқилоб арафасида Разливдаги чайлада Ленин билан яширинган одамга қўйилган айбномани янаям аниқлаштирдилар. “Ўртоқ Кировнинг жонига қасд қилишдан мақсад, – деб ёзилди “Ички ишлар халқ комиссарлиги” томонидан эълон қилинган баёнотда, – шу йўл билан бизнинг сиёсатимизни зиновьевчи-троцкийчилар йўналиши томон бурилишга ҳаракат қилишдан иборатдир”.\nОчиқдан-очиқ маиший асосда, устига-устак, руҳи норасо одам томонидан қилинган жиноят бу қадар ўзгартириб, унга “сиёсий тус бериш” кимга ва муҳими – нима учун керак бўлиб қолди? Бу саволга фақат битта жавоб бериш мумкин: Сталинга! Шундай қилиш учун Сталин ўйлаб қўйган жиддий сабаблар бор эди. Кировнинг ўлдирилиши унинг омади юриши учун айни муддао бўлиб, ўзининг сиёсий рақибларидан бир йўла қутулиш, уларни обрўсизлантириш учун кутилмаган имконият берган эди.\nНиколаев иши бўйича бўлган бешта суд давомида 17 киши, шу жумладан, унинг хотини Милда ҳам отувга ҳукм қилинди. 106 киши ўн йилдан икки йилгача муддат билан қамоқ жазосига тортилди. Суд-пуд қилиб “овора” бўлиб ўтирмай, 663 киши сургун қилинди, 325 кишини эса Ленинграддан бошқа шаҳарларга кўчирма қилиб юборишди. Қатағон қилинганларнинг барчаси партия аъзолари, Троцкий ва Зиновьевнинг фаол ғоявий тарафдорлари эди.\n“Вокруг света” журналининг 2004 йил, декабр сонидан олинди.\n← Аввалги Аввалги Азиз Несин. Адабиёт мухлиси (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Аҳмет Башар Шен: “Тўқимачилик соҳасидаги ҳамкорлигимиз янги босқичга кўтарилади”


Сенат ялпи мажлиси\nЖамшид Қўчқоров: «2020 йилда ижтимоий соҳани молиялаштириш кучайтирилади»\nАйни пайтда, Олий Мажлиси Сенатининг йигирма тўртинчи ялпи мажлисида «2020 йил учун Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети тўғрисида»ги Қонуни бўйича Молия вазири Жамшид Қўчқоровнинг маърузаси тингланмоқда.\nБугун Сенат ялпи мажлиси очилади. Унда қандай масалалар кўрилади?\nБугун, 2019 йил 30 ноябрь куни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг йигирма тўртинчи ялпи мажлиси ўз ишини бошлайди.\nБугун, 2019 йил 23 август куни Тошкент шаҳрида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг йигирма биринчи ялпи мажлиси очилди.\nПрезидент Сенатда янги қўмита тузишни таклиф этди\nТошкентда 21 июнь куни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг йигирманчи ялпи мажлиси бўлиб ўтди.\nБугун Сенат ялпи мажлисида қандай масалалар кўрилади?\nЎзбекистон Республикаси Бош вазирига ва унинг ўринбосарларига парламент сўровлари юборилиши кутилмоқда.


ДАВЛАТ МУЛКИНИ АСРАШ ҲАМ ОЛИЙ ФАЗИЛАТДИР - Mehrob.uz\nБиласизми access_time3-июнь 2017, 20:57\n1. Қуръони Каримда шундай суралар борки, уларнинг номи гарчи сура…\nМакка шаҳри, Мино водийсидан\nЯнгиликлар access_time31-август 2017, 11:51\nУшбу муқаддас масканда барча ташкилий ишлар юртдошларимизга хизмат…\nAbdulloh ibni Ummu Maktum\nМақолалар access_time30-ноябрь 2017, 11:53\nAbdulloh ibni Ummu Maktum …\nДАВЛАТ МУЛКИНИ АСРАШ ҲАМ ОЛИЙ ФАЗИЛАТДИР\naccess_time14-март 2018, 00:17 visibility480\nҲазрати Умар розияллоҳу анҳу халифалик даврларида бир алломаи киром у кишиникига меҳмон бўлиб келибдилар. Қоронғи намозшомликда Ҳазрат Умар шам ёруғида бир нима ёзиб ўтирган эканлар. Меҳмон салом бериб кириши билан ёниб турган шамни ўчирибдилару ўша заҳоти иккинчи шамни ёқиб қўйибдилар. Бу ҳолдан меҳмон ҳайрон бўлиб сўрабди: «Тақсир, бошқа шамни ёқишингизга боис нима? Бунда ҳам бирор ҳикмат борми?» Шунда у киши: «Албатта бор, мен давлат иши билан банд эдим, зеро, шам ҳам давлатники эди. Энди менинг азиз меҳмоним бўласиз, шунинг учун ўзимга тегишли шамни ёқдим», деган эканлар. Қиссадан ҳисса шуки, азалдан тежамкорлик, исрофга йўл қўймаслик, давлат мулкини асраш ҳам олий фазилатдир.\nШу ўринда биз билан бир асрда яшаётган бир Ватандошимиз ҳаётида бўлиб ўтган бир воқеа ёдимга келди:\nЭшиқ тақиллади. Мўмин ака уйда эди, ўзи қарай қолди: «Ким у?»\n– Cветданмиз, окахон, – жавоб қилди келган одам. – Электр ҳисоблагичларни текшириб юргандик, кирсам бўладими?\n– Марҳамат, – эшикни очиб «светчи»ни ичкарига таклиф қилди Мўмин ака.\n– Хў-ўп, қани кўрайлик-чи... Эҳ-ҳе, окагинам, свет анча-мунча ёзиб қўйибди-ю! Оз эмас-кўп эмас, нақ саккиз юз эллик минг сўм!\n– Ҳа, энди, ўзингизга маълум, баҳорга энди чиқдик. Қиш бўйи уй яхши исимади. Болаларни ўйлаб, электр печ ишлатишга мажбур бўлдик. Ўшанда жонимизга оро кирган светнинг ҳақини бажонидил тўлаймиз, саккиз юз эллик минг бўлса, саккиз юз эллик минг сўм-да.\n– Манга қаранг, ока, хоҳласангиз, битта осон варианти бор – келишамиз!\n– Жуда осон. Ман ҳисоблагични орқага айлантириб, икки юз минг сўмлик ёзган қилиб бераман, эвазига манга яна ўшанча берасиз, тамом! Харажатиз тенг ярмига камаяди. Хўш, розимисиз?\nМўмин ака ҳайрон бўлиб йигитга қаради. Унинг нигоҳида ҳайратдан кўра кўпроқ нафрат намоён эди.\n– Менга қаранг, укам, кўринишингиздан яхши одамга ўхшайсиз, гапираётган гапингиз сизга ярашмайди. Ахир бу ҳақ, ҳақ бўлганда ҳам давлатники. Давлатнинг ҳақи етимникидан ҳам ёмон, деган ҳикмат бор. Қолаверса, мен пул бераётган бўлсам, ўзим ишлатган электр ҳақини тўлаяпман.\n– Э, қўйсайиз-чи бунақа китобий гапларни, давлат сиз бераётган пул билан бойиб кетмайди, бермасайиз, камбағал бўлиб қолмайди.\n– Унисини билмадиму, лекин ҳар бир киши ўз вазифасини сидқидилдан бажариб, ҳаромдан ҳазар қилса, албатта бундан жамият ва давлат фойда кўриши аён.\n– Бўпти-бўпти, сизга енгиллик бўлсин десам, насиҳат қиласиз. Манга деса, бир миллион тўламайсизми! Яхшиликни билмаган одам экансиз...\n– Ўв виждонсиз, харомхўр, – қизишиб кетди Мўмин ака. – Ҳозироқ даф бўл уйимдан, сенга куни қолган электр идорасининг шўри қурсин! Бундан кўра кўчада тиланчилик қилсанг, болаларингга ҳалолроқ ризқ олиб кирардинг.\n«Светчи» зипиллаганча ўзини кўчага урди...\n– Кимга бақирдингиз, дадаси, – деди ичкарига киргач аёли.\n– Ҳеч кимга, – жавоб берди Мўмин ака. – Бир ўғри мушук кирган экан, ҳайдаб юбордим, шу холос...\nМазкур ривоят ва ҳаётий воқеа боис давлат ва шахсий манфаатга, табиат неъматларига муносабат ҳақида ўйлаб қолдим.\nМанбалар асосида МУҲАММАД Баҳодир тайёрлади\nОлимларнинг оналари фарзандларига қандай тарбия бериб, улғайтиришган?!\n“Юсуф сураси”нинг фойдалари


Марҳабо Қўчқорова. Нурилла Чори ҳикояларида неомифологизм унсурлари - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанАдабиётМарҳабо Қўчқорова. Нурилла Чори ҳикояларида неомифологизм унсурлари\nЯқинда ёзувчи Нурилла Чорининг Ғафур Ғулом номидаги нашриёт томонидан чоп этилган “Ташвиши йўқ одамлар” номли ҳикоялар тўпламни ўқиб чиқдим. Мутолаа давомида мифлар, умуман, халқ ижоди, бугунги ёш носирлар учун ҳам муҳим бадиий шартли восита сифатида хизмат қилиб, неомифологизмнинг янги қирралари очилаётгани кўзга ташланди. Буни Н.Чорининг ҳикоялари орқали яна бир бор чуқур ҳис этдик. Унинг “Қизғалдоқ” ҳикояси бундан роса ўн йил аввал – 2010 йили “Наср кенгаши” йиғилишида “Йилнинг энг яхши ҳикояси” сифатида эътироф этилганди. Ёш носир ҳикояда анъанавий реалистик проза анъаналари билан неомифологизм унсурларини маҳорат билан қўллаган. Ёзувчининг ҳикояларида ниҳоятда пишиқ, жуда жиддий ўйланган сюжет кўзга ташланади.\n“Қизғалдоқ” ҳикоясида Турдихол кампирнинг дарди, изтироби, гўзал, сулув қизи Тўлғоной билан боғлиқ юрак оғриғи ниҳоятда юқори пардада туриб куйланади. Ҳикояда реализм билан неомифологизм синкретизмини кузатиш мумкин. Нурилла Чори “Қизғалдоқ” ва “Лўлитопмаслик чол” ҳикоясида инсон дарди, унинг мискинлиги, чорасизлиги, бахтсизлигини нақадар ҳаётий, таъсирчан ва муҳими янгича бадиий услубда ёза олган. Назаримизда, адабиётшуносларимиз бадиий адабиётдаги янгиланишлар, янги бадиий шартли воситаларни, бадииятдаги сифат ўзгаришларни у қадар тўғри англаб тушунтириб бера олмаяпти. Адабий танқидчилик ҳозирги бадиий жараёндан нақадар орқада қолиб кетяпти. Бу бугунги ўзбек адабиётшунослигининг оғриқли нуқтаси.\nНурилла Чорининг ҳикояларида постмодернизм унсурлари кўриняпти. Ўзигача яратилган бадиий матнлар (бу ўринда биз “Гўрўғли”, “Алпомиш” достонлари ва халқ эртаклари, ёзма адабиётдан эса замондош ёзувчилар Шукур Холмирзаев, Мурод Муҳаммад Дўст, Тоғай Мурод, Эркин Аъзам, Хайриддин Султон, Назар Эшонқул, Шойим Бўтаев, Собир Ўнар, Тўхтамурод Рустам каби ёзувчилар ижоди), улар яратган образлар, халқ афсоналарига ишоралар (аллогизм – дейилади, бу ҳодиса адабиётшуносликда), интертекстуаллик (матн ичига матн жойлаштириш), неомиф (авторнинг шахсий афсонаси) билан халқ афсонасини параллел қўйиб бадиий параллелизм яратиш, халқ достонлари ва эртаклари сюжети ва образларига реалистик воқеликни аналог қилиш, метафора, полифоник бадиий қатлам яратиш каби қатор янгиликлар кўзга ташланади. Лекин бу асло, реализмни инкор қилиш эмас. Нурилла Чори реалистик воқеаларни, одамларни, уларнинг шахсий ғам-ташвишларини, халқимизнинг яқин ўтмишдаги тарихини ниҳоятда ҳаётий ёзади. Қизиқ парадокс… Ҳаётий асарда қадим афсоналар мағзи, сюжети, реал одамлар ҳаёти билан афсонадаги қаҳрамонлар ҳаёти, ҳатто уларнинг бахтсизликлари бир-бирига уйғун ва улар битта бадиий матн ичида бир-бирига сингишиб яшайди. Эртаклар ичида яшаб, улғайган ва ҳаёти эртакка айланган Тўлғанойнинг аччиқ қисмати одамнинг қалбига бошқача таъсир ўтказади.\n“Лўлитопмаслик чол” ҳикоясида эса бойўғлихонага айланган уйидан бош олиб кетган Қулмат подачининг самоварчи чолга айланиши, ўзидан, ўз ҳаётидан, шахсий армонларидан тўйиб кетган эркак фожиаси жуда таъсирчан тасвирланган. Қулмат подачи олтмишга кириб фарзандли бўлади-ю, Оллоҳ уни ҳам кўп кўради. Тирноққа зор одамнинг қайғуси, норозилиги, мискинлиги ҳикояда жуда катта пафос билан тасвирланган. Лекин у шу ҳолида ҳам бахти, тахти тўкис бўлиб яшаётган баъзи бир қишлоқдошларидан ўн карра, юз карра Инсофли ва диёнатли одам эканлиги бир воқеа мисолида очилади. Бу туғиб, кўчага ташлаб кетилган чақалоқ воқеасида ёрқин кўринади. Бутун қишлоқ аҳли бир томону, Қулмат подачи бир томон.\nНазаримизда, ёзувчи “Лўлитопмаcлик чол” ҳикоясида ўзбек халқ достонлари ва эртакларида алоҳида мотивга айланган “бефарзандлик” мотивини реалистик сюжетга айлантиради. Аслида, “бефарзандлик” ҳаётда ҳам, халқ ижодида ҳам бот-бот учраб туради. Тўғри, Нурилла Чори аввало, реал ҳаётий воқеаларни, одамларни, характерларни ўрганади. Лекин ҳаётий материални бадиий материалга айлантиришда эртак ва достон стилизациясидан, фольклор мотивларидан, образларидан унумли истифода этади. Сабаб? Аввало, ёзувчининг бадиий стимул оладиган ўчоғи халқ ижоди, назаримизда. Иккинчидан, Н.Чори ўқувчига ҳаётий воқеани таъсирчан ва жонли етказиб бериш учун халқ достонлари, эртаклари ва афсоналарига суянади.\n“Лўлитопмаслик чол”да Қулмат подачи гуноҳсиз бўла туриб, гуноҳкорга, ёлғончига, қасамхўрга айланади. Бу ҳикояда шундай тасвирланади: “Фалакнинг гардишини қаранг-а, ҳозир у шармандалик, шармисорлик даврасига чиқиб турибди. Ота-онаси нотайин бир парча этга катта аза, катта можаро. Қулмат подачи ўз элига юзланиб, зор қақшаб ялиниб Мулла махсумдан неларнидир умид қилиб, Тиркашов муаллим ва Эшон бува бошчи эл билан курашди. “Кўпга қўшмоқдан бошқа даъво йўқ” деб муддаосини айтса-да, Тиркашов муаллим: “Кўпга қўшиш қочмайди. Сен олдин уни қандай топганингни айт, эл билсин”, деб қистовга олди. Қулмат подачи гуноҳкор. Қулмат подачи айбдор. Айтар сўзини тополмай, ахийри, ит ўйнаб юрганини, боланинг эр экани ва, ниҳоят, унинг суннат қилар жойини ит еб қўйганини айтишга мажбур бўлди. Оломон барибир уни ва ўша жойини кўроқчи, Тиркашов муаллим билан Эшон бува кўрса, ота-онаси топиладгандек, ўша жойи битадигандек, Қулмат подачи Қулмат ёлғончига, Қулмат қасамхўрга айланиб қоладигандек бўлди”.\nҚулмат подачини қийин-қистовга олган қишлоқ аҳли рамзий маънода жоҳил одамларга ишорадир. Зеро, Эшон бува бу одам зурриёди бўлган чақалоқни дунёга келтириб, кўчага ташлаб кетганларга ҳукм ўқимасдан, чақалоқни топиб олган онгсиз бир ҳайвон Қулмат подачининг ити Бўрибосарни осувга ҳукм қилади. Бўрибосар анча пайтгача жон бера олмай типирчилайди. Бўзбола унинг бўғзига ўткир пичоқни тортади. Қулмат подачи бу дунёда орттирган ягона вафодоридан ҳам айрилади. Чақалоқ ҳам оламдан кўз юмади. Ёзувчи кўчага итқитилган гўдакнинг отаси ёки онасига бирорта бадиий ишора бермайди. Балки унинг отаси Тиркашов муаллимдир, балки Эшон бувадир, балки Махсимдир? – деган гумонли жавоб китобхон кўнглида номаълум из қолдиради. Аммо шуниси аниқки, ҳукмни ўқиш учун йиғилган оломон, қизғалдоқликлар орасида бу норасиданинг отаси ҳам бор эди, албатта. Бу машъум воқеага фақатгина Қулмат подачигина чин дилдан, юракдан куйинади. Ҳатто, “бу ишни ким қилган бўлса ҳам, насли куйсин!” деб қаттиқ қарғайди. Бу негадир, Тиркашов муаллимга қаттиқ тегади. Қулмат подачи таёқ остида қолади. Халқимизда: “Балиқ бошидан сасийди”, – деган гап юради. Тиркашов муаллимга бу тарих бегона эмас эди. Анча йиллар олдин кўккўз аёл боласи билан Тиркашов муаллимни излаб келади. Унинг ёнидаги боласи “…вич” Тиркашов муаллимнинг қизғалдоқликларга маълум бўлмаган, ноқонуний фарзанди бўлиб чиқади. Ҳикояда “…вич” ҳақидаги илмоқли гаплар орқали унинг жуда катта шахсга айланиб, пойтахтда яшашидан хабар топамиз. Қизғалдоқга бошидан бузилган мана шундай кишилар Оқсоқолу, Тиркашов муаллим, Эшонлар бошчи эди. Ёзувчи бунга ҳикояда нозик киноя ва илмоқли гаплар билан бадиий ишоралар беради.\nХуллас, Н.Чори ҳикояда бу дунёда топиб бўлмайдиган ҳалол, инсофли, имонли, меҳнаткаш, аммо бахтсиз ва мискин бир инсон ҳақида мана шундай таъсирчан ҳикоя ёзади.\nБеихтиёр, халқ ижодининг беқиёс ва ҳеч туганмас бадиий инерциясига таҳсин ўқийсиз. Ёзувчи ўзбек халқ эртаклари, достонлари, мақоллари, образли иборалар, сўз ўйинларини, хуллас, халқ тилини (хусусан, бу ўринда ёзувчи туғилиб ўсган макон – Қашқадарё назарда тутиляпти – таъкид бизники. – М.Қ.) кўп ўқигани, уққани, чуқур ўзлаштиргани, унинг ичида яшагани кўриниб турибди. Баҳодир Саримсоқов таъбири билан айтганда, Нурилла Чори “халқ ижодининг туганмас хазинаси”дан яхши фойдалана олган. Шўро даври ёзувчилари ўзларининг миллий илдизи “Қуръони карим”, Ислом динининг умуминсоний маънавий-ахлоқий ғоялари, мумтоз ижодкорларнинг барҳаёт бадиий шартли приёмларидан етарли даражада фойдалана билмади. Бунга социалистик шўровий мафкура йўл бермади. Тўғри, Абдулла Қодирий, Абдулла Қаҳҳор, Ғафур Ғулом, Асқад Мухтор каби катта сўз санъаткорларимиз ҳам халқ ижодидан фойдаланди. Лекин улар яшаган даврда тазйиқлар ва тўсиқлар бор эди. Улар чекланган ҳолда фойдаланишди. Нурилла Чори ҳозирги ўзбек прозасида янгилик қилишга интилаётган, энг муҳими, ўзининг янги йўлини топа олган ёзувчи. Бунга ҳамма ҳам эриша олмайди. Кўпчилик ёзади, ёзаверади, жилдликлар пайдо бўлади. Лекин ёзувчи деган шарафли номга сазовор бўла олмай ўтиб кетади. Бу албатта, оғир қисмат. Ёзувчининг зуваласини карами кенг Оллоҳ жуда чиройли қорибди. Оллоҳ яратувчи, Инсон эса доимо ўз яратувчисига тақлид қилиб яшайди. Оллоҳ ўзининг яратувчилик қобилиятидан ўзининг суйган бандаларига бир томчи беради, холос. Н.Чорида ўша табаррук томчи бор.\nБугун адабиётдаги чексиз эркинлик, миллий адабиётимизни ўз ўзанига қайтиб келишига йўл очди. Назаримизда, Шойим Бўтаев, Назар Эшонқул, Исажон Султон, Улуғбек Ҳамдам, Баҳодир Қобил каби қатор ўнлаб ижодкорларимиз ижодида ғарб адабиётининг илғор ижодий анъаналаридан ташқари, халқ ижодига, исломий миллий ғояларга, умумбашарий бадиий талқинларга қайтиш, уларга мурожаат, неомиф наср унсурларини кутилмаган ва кўрилмаган ҳолатда қўллаш ҳолати кўзга ташланаяпти. Шу маънода, Нурилланинг ёзганларида ҳам бу жараён юз берди.\nБиз бу ўринда “Бўрон тинган кеча” ҳикоясини таҳлил қилмоқчимиз. Ҳикоя ўқувчини ниҳоятда тўлқинлантиради. Ҳикоядаги китобхонни тўлқинлантирган, ҳаяжонлантирган ғоя бу – тоғанинг мукаррамлиги, муқаддаслиги ҳақидаги халқона миллий қадрият талқини. Асарда ажиб тарзда бадиий ифодаланган тоға-жиян муносабати ўқувчи қалбида фараҳбахш туйғуни уйғотади. Ҳикояда тўққизта қиз кўрган Ташканбой мирохур элга дастурхон ёзиб, тўққизинчи қизининг “елкасига” қоқмоқчи. Нурилла Чорининг ёзганларида унутилаёзган халқ удумлари, халқона анъаналарнинг бадиий ифодаси бор. Бунга ҳикоядаги мирохурнинг элга дастурхон ёзиши, тўққизинчи қизнинг елкасига “қоқиш” маросимини ўтказиши, “тоға-жиян”нинг бир-бирига кўрсатган эҳтироми сингари миллий удумлар мисол бўлади. Ҳикоядаги энг ҳаяжонли лаҳза тоға-жияннинг бир-бирига рақиб сифатида кураш майдонига тушиш саҳнасидир. Жиян тоғани таниб қолиб, ўз хоҳиши билан таслим бўлишидир. Полвонлар Шаймардон полвон билан Ўроқ полвон, яъни тоға-жиян бир-бирига талабгор бўлиб, даврага чиқишади. Тоға-жиян бир-бирини танимайди. Н.Чори шўро давридаги даҳшатли фожиаларга қисқагина бадиий ишоралар қилиб кетади. Ёзувчи ўтмиш воқелигига чираниб тавсиф бериб ётмайди. Бадиий матнда ихчамликка ва қисқаликка, лекин маънодор, рамзий, ишоравий бадиий талқинга эришади.\nМасалан: “…Пешиндагидек бўрон қўпган кун. Унинг пешонасидан бир одам ўпди. Маҳкам қучоқлаб, манглайини манглайига тиради: “Бу оламнинг савдоларини бир кун ўзинг ечасан, менга осон тутма, отангни ҳам кутма. Шу кунгача ғайридин олиб кетган бирор одам қайтмади. Кишининг молига тегинма. Қўлинг ҳалол, нима иш қилсанг-да, бир кун биз томонга Худойқул деб излаб бор. Етимни Яратган яхши кўради, бошини ёрмайди. Ўзингни эҳтиёт қил…” деб, икки қоп сомон остидан фақат бошини кўриниб турган оқ бурун, олақашқа саманга марҳумани юклади. Шаймардон биянинг ортидан йиғлаб чопди…”. Аёлнинг майитини олиб кетаётиб, тоғанинг айтган гаплари Шаймардоннинг хотирасидан умрбод ўчмайди. У тоғани излаб келади. Аммо ўртада уруш бошланиб, урушга кетади, урушдан қайтиб келгач, Худойқул урушда вафот этиб “Қора хат келган” деган гапни эшитиб, шу билан Тоғани излаб-истамай қўяди. Аммо Тоға тирик бўлади. У “Оллоҳ” номи билан боғлиқ исмини (Худойқул) Ўроққа ўзгартирган. Ёзувчининг тарихий ижтимоий давр фожиаларига нақадар усталик билан нозик ишоралар берганини ҳис этиш мумкин. Шўро ҳукумати даврида Ишчи-деҳқонлар синфининг рамзий символи “ЎРОҚ ВА БОЛҒА” эди. “Бутун дунё пролетарлари бирлашингиз”, деган шиор остида бирлашган ишчи-деҳқонларнинг рамзий эмблемаси “ўроқ ва болға” совет ҳукуматининг газета ва журналарининг бош саҳифасига қўйилган. Ишчи-деҳқонларнинг мафкуравий бренди – “Ўроқ ва болға” эди.\nДаврнинг ноғорасига ўйнашга мажбур “Худойқул” ўз жонини, молини, оиласини, тинчини ўйлаб, совет ҳукуматининг символларидан бири “Ўроқ”ни ўзига исм қилиб танлайди. Лекин ҳикояда бу каби тафсилотларга ёзувчи изоҳ бермайди. Шундай бўлиши керак эди. Бу давр тақозаси эди-да. Ахир, “Худосизлик” ғояси илгари сурилган жамиятда “Худойқул” исмли одам, албатта, жаҳаннамга кетиши аниқ эди.\nШу ўринда, машҳур рус ёзувчиси Михаил Булгаковнинг “Уста ва Маргарита” романидаги Воланд (Шайтон)нинг Берлиоз ва Бездомнийнинг қуйидаги суҳбати эсга тушади: “Чет эллик скамейкага суянди ва синчковлиги қўзиганидан чийиллаб сўради:\n– Сизлар – атеистмисиз?!\n– Ҳа, бизлар – атеистмиз, жилмайганича жавоб берди Берлиоз,\nаччиғи чиққан Бездомний эса: “Мунча хира бўлмаса бу ажнабий суллоҳ! – деб кўнглидан ўтказди.\n– О, қандай мароқли! – деб чинқириб юборди антиқа ажнабий гоҳ у, гоҳ бу адибга ўгирилиб қараркан.\n– Бизнинг мамлакатда атеизм ҳеч кимни ажаблантирмайди, – дипломатларга хос назокат билан деди Берлиоз, – аҳолимизнинг кўпчилиги худо ҳақидаги афсоналарга анчадан бери онгли равишда ишонмай қўйган”.\nБу атеистлар жамиятига асос солган Совет ҳукумати устидан булгаковона истеҳзо билан ёзилган буюк сатрлардир. Кейинги парчага ҳам эътибор қаратамиз: “ – Ҳа, аттанг! – деди нотаниш ажнабий кўзини чақнатиб, сўнг гапида давом этди: – Лекин мени бошқа масала безовта қилаяпти; агар худо йўқ бўлса, унда башарият ҳаётини ва умуман, ер юзидаги барча жонзодларни ким бошқараяпти, деган савол туғилади.\nБу очиғини айтганда, унча ойдин бўлмаган саволга Бездомний жаҳл билан шоша-пиша жавоб қилди:\n– Ким бўларди, инсоннинг ўзи-да!\n– Кечирасиз, мулойим оҳангда жавоб қилди нотаниш киши, ҳаётни бошқариш учун, ҳеч бўлмаса, оз муддатлик аниқ бир режа бўлиши керак. Ваҳоланки, атиги бирор минг йил муддатга режа тузиш у ёқда турсин, ҳатто ўзининг эртанги куни ҳақида ҳам бир нима дейишга ожиз бўлган инсон, қани, менга айтингчи,қандай қилиб ҳаётни бошқара олсин…”. Бу романдан олинган парчада Воланд (шайтон)нинг инсоният устидан, хусусан, шўро ҳукумати устидан аччиқ истеҳзоси акс этган. Салкам 20 йил давомида ёзилган Михаил Булгаковнинг “Уста ва Маргарита” романида Шайтон базми билан боғлиқ мифологик воқелик реалистик тарихий-сиёсий жараёнга (Шўролар ҳукумати сиёсати) метафорик бадиий шартлилик воситаси сифатида роман матнида неомифологик, полифоник бадиий қатламни вужудга келтиришга хизмат қилган. Баъзи бир рус адабиётшунослари Шайтон базмида қўлида яланғочланган қилич ушлаб ўтирган Воланд образи рамзий маънода Сталинга метафора дейишади.\nБироз мавзудан четлашгандаймиз. Яна ёзувчининг совет ҳукуматининг фожиаларига яширин, ишоравий метафоралар ясаган ҳикояси “Бўрон тинган кун”га қайтамиз. Муаллиф ўз қаҳрамонининг исмини ўзгартириш сабабини айтмасдан, “Ўроқ”қа ўзгартириб қўя қолади. Зийрак китобхон ҳикоядаги яқин ўтмишда содир бўлган тарихий-сиёсий фожиаларга рамзий ишоралар қилаётган матн ости сирларини ўзи англаб етиши керак, албатта. Давр фожиалари туфайли қон-қариндошлик муносабатлари барҳам топган тоға-жиян Ташканбойнинг маросимида қайта топишади. Қадим халқона инончлар ва миллий қадриятлар руҳида тобланиб, тарбияланган Бўрон қўпган кечада бир-бирини йўқотган тоға-жиян Бўрон тинганида топишади. Бу, табиат тасвирлари ҳам ижтимоий-тарихий даврга, қолаверса, қаҳрамонлар руҳиятига ҳам рамзий ишоралар беради. Яъни “тало-тўп”, “от-от”, “ур-йиқит”лар даври (собиқ шўро)га “Бўрон қўпган кун” метафора сифатида келса, даҳшатли қатлиомларнинг тугаб, тинч замонга келиши “Бўрон тинган кун”га метафорадир. Яна Бўроннинг қўпиши – тоға-жиянинг бир-бирини йўқотишига, Бўроннинг тиниши – тоға-жияннинг бир-бирини топишига рамзий ишоралар қилади.\nТоға-жиян муносабатини “Гўрўғли” достони генезисини махсус ўрганган фольклоршунос Шомирза Турдимов мазкур қавм-қариндошлик муносабатининг жуда қадимий асосга эгалигини, ҳамда бу алоқалар туркий халқлар ўртасида ниҳоятда муқаддас тушунча эканлигини изоҳлаб шундай ёзади: “1. Тоға юртда жиянга нисбатан алоҳида ҳурмат-эътибор қаратилган. Жиян она юртига кўчиб бориб, ўзини ҳеч бир кам-кўстсиз, ўша жамоанинг тенг ҳуқуқли аъзоси сифатида яшашга ҳақли бўлган; 2. Тўй маросимларида жиянга алоҳида ҳурмат юзасидан жиян оёқ берилган; 3. “Жиян келса етти бўри чопдай”, деган айтим ҳам ушбу анъана, тасаввурларнинг ифодаси бўлиб, унда “бўри” аждодлар руҳи тимсолини ифодалайди ва ҳар бир жиян етти ота аждодлар руҳи билан ушбу жамоага боғлиқ, деган маънони англатади”. Бу иқтибосда Жияннинг алоҳида ваколатлари, Тоға юртдаги ҳақ-ҳуқуқларига изоҳ берилаяпти. Энди эса Тоғанинг ваколатларига эътибор қаратамиз. Олимнинг бу борадаги илмий кузатувларига диққат қаратамиз: “1. Никоҳ тўйида қизга вакил ота сифатида тоғанинг танланиши; 2. Ўлим маросимида майитни қабрга тоға қўйиши; 3. Қиз болани узоқ сафарга жўнатиш керак бўлса, асосан, тоға ҳамроҳлигида жўнатиш анъанаси бўлган”.\nОлим жуда тўғри белгилаб кўрсатганидек, жиян Тоға ҳақида мана нима дейди: “…Полвоннинг кўзлари “Бир кун бу танни тупроққа топширар бўлсам, манзил-маконимга қўяр одамнинг қандай ёқасидан олай, оқсоқол?!” дерди.” Шаймардон полвон рақиб қиёфасида ўзининг “тобуткаши”ни, танасини мангу манзилига элтувчи қадрли қариндошини кўради. Қаҳрамоннинг бундай ўта миллий руҳи табиийки, фольклоршунос назарий жиҳатдан ўрганганидек, минг йиллик тарихига эга бўлган “матриархаизм” анъаналари билан боғланиб кетади.\nН.Чори ҳикояда Оқсоқол ва Полвоннинг ички монологи орқали “Тоға”нинг азалдан муқаддас ва мукаррамлиги қадим “Гўрўғли” каби халқ достонларига бориб боғланишини қуйидагича ифодалайди. “– Оқсоқол, бу оламда тоға нега бунчалар мукаррам?\n– Полвон, бу оламни қўятур, зимистон, қоронғу лаҳад туққан жиянни тўрга ўтқазиб сийлаган ҳам юраги ёлдор баҳодир тоға эди-ку! Эр йигитни гўрдан олиб тахтга чиқазгани учун лаҳадга қўйиш ҳам унинг зиммасида қолгандир, балки. Элсаройда Норбўта Шароф бўлсам-да, улар нимага таяниб яшайди, билмасам, полвон!”.\nДемак, муаллиф қаҳрамоннинг ички монологи воситасида “Гўрўғли” достони сюжетида алоҳида йўналиш сифатида шаклланган “тоға-жиянлик” муносабатларига ҳам ишора бериб ўтади. “Гўрўғли” достоннинг турли вариантлари ва версияларида лаҳаддан олиб чиқиб, Гўрўғлини тарбиялаган одам унинг тоғаси Аҳмад Сардор бўлади. Гўрўғлининг онаси Аҳмад Сардорнинг синглисидир. Албатта, бу ўринда биз достон версияларини таҳлил этиш ниятида эмасмиз.\n“Бўрон тинган кеча” ҳикоясига ёзувчи Мурод Муҳаммад Дўстнинг “Лолазор” романидан иқтибос эпиграф сифатида келтирилган: “…Жонузоқ араб сал гуппироқ ва беписандроқ одам эди. Унинг назарида, бу ёруғ дунёда атиги иккита ҳурматга лойиқ одам бор эди: бири –галатепалик раис Раим Ғайбаров, иккинчиси – қамашилик раис Норбўта Шароф”. Нурилла Чори ҳикояда “Лолазор” романи қаҳрамонларидан бири Жонузоқ араб назаридаги икки яхши одамнинг бири Норбўта Шарофни ўз ҳикоясига олиб киради. Юқорида айтганимиздек, ёш муаллиф ҳикоя матнида аллогизм, рамзий ишоравий метафора, интертекстуаллик бадиий воситаларидан маҳорат билан фойдаланади. Натижада, ёзувчи ҳикоя бадиий матнида анъанавий реалистик анъаналардан чекиниб, бадиий услубда янгиланиш қилишга тўла маънода эришган.\nН.Чори бадиий матнни яратишда халқ ижоди услубидан, достон, эртаклар стилидан ниҳоятда унумли фойдаланади. Буни қуйидаги жумла фикримизни исботлайди: “Ташкан босар-тусарини билмаган Бойсаридай бой ҳам, Бойбўридай шой ҳам эмас, ёнида маслаҳат бергувчи Ёртибойи ҳам йўқ. Унинг бисотидаги бойлиги минг қўйлиникидан-да зиёда. Кўнглининг бениҳоя кенглиги, жўрабозу ошнабозлигини айтмаганда, Қалдирғочдек қизларидан бошқа ҳеч вақоси йўқ. Мирохурнинг элга ва Эгамга ёққан томони бордирки, шу кунда Галатепаю Терсотадан, Хўжасоату Сангижумандан, Қувкаллаю Бақаҳовуздан, Накурту Арпали даштидан от ўйнатиб, пою пиёда мисли бўрондай меҳмон ёғаяпти”. “Алпомиш” достонини ўқимаган, билмаган одам Бойбўри, Бойсари, Ёртибой исмларини Н.Чори қаердан олиб ёзаётганини англамайди. Аммо халқимизнинг катта оммавий қисми “Алпомиш”дан хабардор. Ёзувчи ҳикояда “Алпомиш”, “Гўрўғли” достонлари мотиви, қаҳрамонлари ва сюжетига, миллий қадриятларга рамзий ишоралар бериб кетаверади. Ташкан мирохурнинг маросимига бутун эл-юртдан “бўрондек” бўлиб меҳмонлар ёғилиб келаверади. Ёзувчи улар келган эл-юртларни санашда ҳам замондошлари асарларида асосий бадиий макон сифатида тасвирланган жой номларини санайди. Масалан, Галатепа деган заҳотимиз ёзувчи Мурод Муҳаммад Дўст қаҳрамонлари кўз ўнгимизда гавдаланади. Терсота Назар Эшонқулнинг, Хўжасоат Тоғай Муроднинг, Қувкалла Собир Ўнарнинг, Бақаҳовуз Тўхтамурод Рустамнинг бадиий макони бўлса, Арпали даштида Шукур Холмирзаев қаҳрамонларини ҳам учратардик, энг асосийси бу кенглик – “Алпомиш” достонидаги жой номларидандир. Муаллифнинг мазкур жой номларини замондошлари асарларидан олиб санаши бир томондан янгича услуб яратганини кўрсатса, иккинчидан, Нурилла Чорининг Шукур Холмирзаев, Мурод Муҳаммад Дўст, Тоғай Мурод, Назар Эшонқул, Собир Ўнар, Тўхтамурод Рустам ижодига бўлган алоҳида эҳтироми ва ҳурматини ҳам ифодалайди.\nХуллас, Нурилла Чорининг адабий қаҳрамонлари ижодкор яратган бадиий макони – Қизғалдоқда яшайди. Таҳлилга тортган ҳикояларимиздаги барча воқеалар ана шу маконда кечяпти. Йилдан-йилга бу ҳудуднинг адабий аҳолиси кенгайиб, кўпайиб бормоқда. Муаллифнинг “Ташвиши йўқ одамлар” ҳикоясида бир қарашда жуда жўн воқеа ҳикоя қилингандек. Бу ҳикояда ҳам Қизғалдоқ тасвирланади. Унда Бозирган чавандоз ўғли ва қизига дардини айта олмай хафа бўлиб, чайлани ўзига ошён қилади. Унинг бир дарди бор. Бу дард нима экан? Унинг дарди момоқизга совчи жўнатиш. Чавандознинг кампири Қўзигул оламдан ўтади. Ҳикояда кампири ўтиб, икки-уч марта қайта уйланган чоллар ҳақида қизиқарли воқеалар ҳикоя қилинади. Масалан, ҳикояда Ҳайит ланги, Ҳалдав посон, Орол кар, Эсонбой оқсоқол, Толмас морбозларнинг иккинчи, учинчи уйланиши, улар ҳаётига доир қизиқарли ҳаётий воқеалар келтирилади. Айниқса, шулар орасида Толмас морбознинг Мисқол тумсага уйланиши, ўғилли бўлиши (аслида, бу ўғил биринчи хотинидан қолган. Мисқол уни ўз фарзандидек катта қилган. Бу сирни Толмас морбоз элга достон қилмаган.) воқеасидир. Мисол учун, Толмас морбоз ҳақида шундай дейилади: “Толмас морбоз чўгирма телпак кийганича бор экан. Эл оғизига элак тутди. Дангалини айтсак: “Мисқол девдай йигитнинг умрини ўғирлади-я!”, “Мисқол тумса”, деганларнинг оғзига чўгирмаси билан урди. Мисқол ўғилли бўлиб, чилла тутди. Қолаверса, Морбознинг қулоғи том битганида, оғаларидан кўра Авазнинг: “Тўрт кунлик меҳмоним отам! Меҳмон бўлиб тўймаган, дунёйи қўтирда ҳеч вақони кўрмаган, армонлари бағрини тиғлаган… отам-ов, отам!” деганлари элнинг эсидан чиққани йўқ.”.\n“Бўрон тинган кеча” ҳикоясида “Гўрўғли” ва “Алпомиш” достонларининг услуби, мотивлари стилизация қилинган бўлса, “Ташвиши йўқ одамлар”да Толмас морбознинг иккинчи аёли Мисқол ҳамда кичик ўғил Аваз билан боғлиқ сюжет чизиғида “Гўрўғли” туркумига кирувчи “Авазхон” достони сюжети ва воқеаларига аналог (ўхшатма) қилинади. Хусусан, “Гўрўғли” туркумига кирувчи достондаги Юнус парининг Авазни ўғил қилиб олиш мотиви ҳикояга ажиб тарзда сингдириб юборилган. Ёши бир жойга бориб вафот этган Толмас морбознинг азасида қаттиқ куйиниб, айтим айтиб йиғлаган Авазнинг ҳолати ва оиладаги ўрни “Авазхон” достони бош қаҳрамонига менгзалади. Яъни мазкур достонга хос бадиий деталлар, ҳатто сюжет йўналиши ҳам қаҳрамон ҳаёти ва ҳатто исмига ҳам кўчирилади. Лекин ёзувчи ортиқча тафсилот, баёнчиликка йўл қўймайди. Рамзий ишораларга кенг йўл очади. Масалан, Ака Авазга мана нима дейди: “ – Хўп, майлига, сен сари борайлик, Авазбой иним, султон иним! Очдан ўлдингми! Бизни номусга қўйма… Ё сабзи е, ё отам де! – деди ака қаҳрланиб.\n– Сабзиниям жиябераман, отам-ов, отам, деябераман! – дея акасига терс гапирди Аваз.\nБоланинг бетгачопарлигидан ғазабланган ака қулоқ-чеккасига қўйиб юбормоқчи бўлиб қўл чўзди-ю, титраб кетди. Акага тикилиб турган кўзлар уканики эмасди… Қўрққанидан майит ётган уйга юзланди. Дафъатан қулоғида отанинг хеш-ақраларига айтган сўнгги гапи янгради: “Авазқулнинг бурнини қонатманглар!”. “Армонлари бағрин тиғлаган!..” деб бўзлашда давом этди Аваз. Аканинг меҳри ийиб, уканинг бошини силай-силай “Отам-ов, отам!” деб жўр бўлди. Ич-ичидан титраб, кўзларидан тирқираб ёш отилди. Чопонининг ўнгири билан улусдан юзини яширди ва Авазга деди: “Нима десанг ҳам сенга мумкин, Хунхорнинг султони!”.\nКузатиб турганимиздек, Нурилла Чори ҳозирги ўзбек прозасига Қашқадарё колоритини, қашқадарёликларга хос миллий характер олиб кирди. Юқоридаги парчада қашқадарёликларга хос тўнг-терс характер, кейин халқона қочиримлар, сўз ўйинлари, истеҳзоларга мойил феъл-атвор очилади. Халқнинг жайдарилиги, соддалиги, муросасозлиги, келишувчанлиги, миллий анъаналарга собитлиги ҳам очилади. Ахир, ака қанча кенжа укани тартибга чақириб, “бунчалик дод-вой қилма” деса ҳам Аваз ўз қилиғини, йўриғини қўймайди. Охири ака енгилиб, Авазга “Нима десанг ҳам сенга мумкин, Хунхорнинг султони!” – деб укага енгилиб қўя қолади. Яна, эътибор берайлик, Авазхоннинг халқ достонидаги мавқеига ишора бериладики, бу қаҳрамонларнинг нақадар миллий адабиёти, халқнинг миллий қаҳрамонларига нисбатан чексиз меҳру-муҳаббати ва садоқатини ҳам кўрсатади.\nТўғри, муаллифдан олдин ўзбек насрига кириб келган Назар Эшонқул, Луқмон Бўрихонлар ҳам Қашқадарё ҳудудига хос руҳни ўз ижодида ифодалашди. Аммо Нурилла Чори улардан фарқли равишда ўта халқона ёзяпти. Хусусан, “Алпомиш”, “Гўрўғли” туркуми достонлари, халқ эртаклари ва Қашқадарё шеваси носир ижодида етакчилик қилади. Бизнингча, Назар Эшонқулда адабий стилизация кучли бўлса, Нурилла Чорида халқона стилазация устунлик қилади. Муаллифнинг ҳикояларида адабиётшунос Баҳодир Саримсоқов таснифлаб, белгилаб берган “мураккаб фольклоризм стилизацияси”ни кузатиш мумкин. Мураккаб стилизация фақат битта афсона ёки эртакни асар матнига бутунича киритиш эмас. Бундай қараш мураккаб стилизацияни жуда жўн ва юзаки тушуниш бўлади. Нурилла Чорининг ҳикоялари бадииятини ўрганиш натижасида, мураккаб фольклоризм стилизацияси (бугунги кунда неомифологизм термини ишлатиляти. – таъкид бизники. М.Қ.)нинг янги усуллари адабий тажрибадан ўтганини англаш мумкин. Бинобарин, ёзувчи “Алпомиш”, “Гўрўғли” туркум достонлари сюжет ва мотиви, қаҳрамонлар тақдирига адабий аналог яратади. Булар шунчаки адабий тақлидий ўхшатма эмас. Улар жиддий ўйланган. Бу неомифологизм унсурлари ҳаётий воқеалар ва замондошлар тақдири, бугунги кун муаммолари билан боғланган, “Ўтмиш билан бугунни” бир чизиққа қўйиб, чуқур таҳлил ва талқин этиб берган бадиият намуналаридир.\nКитобга “Ёлғони йўқ ҳикоялар” номи билан муҳтасар сўзбоши ёзган устоз ёзувчи Мурод Муҳаммад Дўст жуда ўринли таъкидлаган: “Унинг ҳикояларини қайта ўқиб яна бир бор сездимки, қаҳрамонлар тилида ҳам, муаллиф назарида ҳам шева сўзлари кўпроқ ишлатилар экан. Шевани ўз меъёрида қаҳрамонларга қолдириб, муаллиф нутқини шевадан имкон борича (ва балки бутунлай) тозалаш керакми, деб ўйладим”.\nБизнингча ҳам, бадиий асарда адабий тил меъёрларига албатта, амал қилиш керак. “Ташвиши йўқ одамлар” ҳикоясида кўзланган асосий мақсад Бозирган чол ўзининг тенгдоши бўлган қариқиз бўлиб умри ўтган момоқизга совчи жўнатмоқчи. Унинг кўнглидаги ягона ташвиши – шу. Буни асардаги қуйидаги жумла фикримизни исботлайди: “Бозирганнинг уйланишга чоғи ҳам йўқ. Аммо шу одамларнинг гап-сўзлари босилармиди,! Гап-сўзи босилмасаям майлига! Шу момоқиз жуссасидан домангир бўлиб кетмасмиди? Ҳеч бўлмаса, кеч бўлса ҳам, “остонам сочи кўрган”, деб ўзини овутарди”.\nХуллас, Нурилла Чори ҳикоялари қатламларига юкланган неомифологизм унсурларини тадқиқ этиш учун ҳар бир ҳикояга хийлагина вақт сарфлаш керак. Очиғи, унинг ёзганларини ўқиб, кўнглимиз тўлди. Ҳозирги ўзбек адабий танқидчилиги мана шундай истеъдодли, сўз қадрини, халқона миллий анъаналар ва миллий адабиётимиз руҳида тарбияланган (халқ ижоди) ва уни чуқур тушунадиган, ўзлаштирган Нурилла Чоридек носир билан фахрланади. Умидли ёзувчи ижодига камолат ва баракат тилаб қоламиз!\n Чори Н. Лўлитопмаслик чол / Ташвиши йўқ одамлар. –Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2019. – Б. 51-52.\n Чори Н. Бўрон тинган кеча / Ташвиши йўқ одамлар. –Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2019. – Б. 27.\n Булгаков М. Уста ва Маргарита. (Таржимон: Қодир Мирмуҳаммедов). – Тошкент: Шарқ, 2016. – Б. 15.\n Булгаков М. Уста ва Маргарита. (Таржимон: Қодир Мирмуҳаммедов). – Тошкент: Шарқ, 2016. – Б. 17-18.\n Турдимов Ш. “Гўрўғли” достонларининг генезиси ва тадрижий босқичлари. – Тошкент: Фан, 2011. – Б. 148.\n Чори Н. Бўрон тинган кеча / Ташвиши йўқ одамлар. –Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2019. – Б. 29.\n Бу масалани фольклоршунос Ш.Турдимов томонидан ўрганилган. Бу ҳақда қаранг: Турдимов Ш. “Гўрўғли” достонларининг генезиси ва тадрижий босқичлари. – Тошкент: Фан, 2011. – Б.140-149.\n Чори Н. Бўрон тинган кеча / Ташвиши йўқ одамлар. –Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2019. – Б. 19.\n Чори Н. Бўрон тинган кеча / Ташвиши йўқ одамлар. –Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2019. – Б. 20.\n Чори Н. Ташвиши йўқ одамлар / Ташвиши йўқ одамлар. –Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2019. – Б. 7-8.\n Чори Н. Ташвиши йўқ одамлар / Ташвиши йўқ одамлар. –Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2019. – Б. 9.\n Чори Н. Ташвиши йўқ одамлар / Ташвиши йўқ одамлар. –Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2019. – Б. 3.\n Чори Н. Ташвиши йўқ одамлар / Ташвиши йўқ одамлар. –Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2019. – Б. 15-16.\n← Аввалги Аввалги Мутолаа завқи: 10 та энг сара китоб ҳақида\nКейинги → Кейинги: Ўлмас Умарбеков. Кузги мактублар (спектакль)


Хавфсизлик муаммоларига бағишланган Мюнхен анжуманда қатнашаётган Россия президенти Владимир Путин АҚШ ва Ғарб давлатлари бошқаларга “ўз иродасини ўтказишга интилаётгани ва бир қутбли дунё яратишга уринаётгани”ни танқид қилди.\n“Ҳозир жаҳонда содир бўлаётган воқеалар бир қутбли дунё яратиш йўлидаги уринишлар оқибатидир. Бу уриниш қандай натижа берди? Бир томонлама, аксарият ҳолларда ғайриқонуний хатти-ҳаракатлар ҳатто битта муаммони ҳал қилгани йўқ. Аксинча, янги инсоний фожеалар ва кескинликни юзага келтирди. Ўзингиз ўйлаб кўринг, урушлар - маҳаллий ва минтақавий урушлар сони камайгани йўқ. Бу урушларда одамлар олдингига қараганда кўпроқ, анча кўп ўлмоқда”, – деди Россия раҳбари.\nВ.Путин ҳарбий куч сўнгги чора сифатида БМТ рухсати билан қўлланилиши кераклигини таъкидлади.


Футболчи-шифокорларимиз жаҳон чемпионатида иштирок этадилар (фото)\n30 июндан 8 июлга қадар Чехия пойтахти Прага шаҳрида бўлиб ўтадиган ушбу нуфузли беллашувда футболи тараққий этган Бразилия, Аргентина, Германия, Англия, Мексика каби 22 мамлакатнинг шифокорларидан иборат терма жамоалар ishtrok etadi\nМамлакатимиз шифохоналарида меҳнат қилаётган тиббиёт ходимларидан таркиб топган терма жамоамиз ҳам ўз тарихида тўртинчи бор мазкур мусобақада қатнашмоқда, дея хабар бермоқда Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ахборот хизмати. Маълумот учун, ўтган йили Австрияда ўтказилган жаҳон чемпионатида футболчи-шифокорларимиз ўзларининг муносиб иштироклари билан ярим финалгача етиб бориб, кучли тўртликдан жой олгани катта шов-шувга сабаб бўлган эди.\nШифокор футболчиларимиз бу йилги чемпионатда ҳам юқори поғоналарни эгаллашлари, турнирда муносиб иштирок этишлари учун Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва Ўзбекистон Касаба уюшмалари Федерацияси томонидан ҳар томонлама ёрдам берилди. Дастлаб йил бошида мамлакатимизнинг барча вилоятларидан шифокор футбол жамоалари иштирокида саралаш турнири ўтказилди. Бу турнирда жами 180 нафардан ортиқ шифокор футболчилар иштирок этган бўлса, турнир якунига кўра, энг кучли 26 нафар маҳоратли ўйинчи терма жамоа учун танлаб олинди.\nЖамоани мусобақаларга тайёрлаш мақсадида “Бунёдкор” профессионал футбол клуби мураббийи Сергей Чагудаев ва Денис Карсниченько билан шартнома ҳам имзоланди. Мураббийлар томонидан март ойидан бошлаб, ҳафтада 4 кун давомида машғулотлар ўтказилди. Шунингдек, 3 маротаба ташкил этилган ўқув йиғинида ўйинчилар жисмоний ва техник жиҳатдан пухта тайёргарликдан ўтишди.\nКуни кеча Соғлиқни сақлаш вазири Алишер Шодмонов ва Ўзбекистон Касаба уюшмалари Федерацияси раиси ўринбосари Бахтиёр Маҳмадалиев иштирокида футболчиларни кузатиш маросими бўлиб ўтди.


Москва-Тбилиси авиақатнови узилиши ортидан Тошкент-Тбилиси қатнови очилмоқда\n"Uzbekistan Airways" Миллий авиакомпанияси 16 июлдан бошлаб Тошкент-Тбилиси-Тошкент йўналишида мунтазам йўловчи қатновларини йўлга қўяди. Бу ҳақда маҳаллий нашрлар хабар қилди.\nМаълум қилинишича, парвозлар бир ҳафтада икки марта: сешанба ва жума кунлари Airbus-320 самолётларида амалга оширилади.\nТошкент-Тбилиси-Тошкент авиақатнови Россия билан Грузия ўртасидаги авиақатновлар Кремль томонидан тақиқлаб қўйилган бир вақтга тўғри келмоқда.\n"Uzbekistan Airways" Тошкент-Тбилиси йўналиши бўйлаб илк рейсни 16 апрель куни амалга оширган эди.\nМаълумотларга қараганда, жорий йилнинг биринчи чорагида Ўзбекистондан Грузияга саёҳат қилганлар сони кескин ортган. Йилнинг дастлабки уч ойида ўзбекистонликлар Грузияга 4,5 минг мартадан ортиқроқ борган бўлиб, бу 2018 йилнинг биринчи чорагидаги кўрсаткичдан 279,4% кўпдир.\nГрузия меҳмонхоналар ва ресторанлар ассоциацияси раҳбари Шалва Алавердашвили ўтган ойда "Рустави 2" телеканалига бу йилги ëз мавсумида Ўзбекистондан келадиган сайëҳлар оқимининг кескин ошиши кутилаётганини айтган эди:\n"Тошкент-Тбилиси рейсининг йўлга қўйилиши муносабати билан Ўзбекистондан келадиган сайëҳлар оқимининг кучайиши кутилмоқда".\nËзги мавсум бошланиши арафасида Путиннинг Россия учқичларининг Грузияга учишини тақиқлашига муносабат билдирган грузин расмийси¸ мамлакат сайëҳлик индустрияси 100 фоиз россияликларга қарам¸ деган фикрларни рад қилган.\nРоссия президенти ўтган ойда Грузияда бўлиб ўтган аксилроссия намойишлари ортидан бу мамлакатга авиақатновларни 8 июлдан бошлаб тақиқлаб қўйган.\nАҳолиси 3¸7 миллиондан иборат Грузияга 2018 йили 8 миллион 680 мингга яқин турист борган ва бу 2017 йилга нисбатан қарийб 15 фоизга кўпдир. Ўтган йили Грузияга борган россияликлар сони 1 миллион 404,9 мингни ташкил этган.


Авлодларга ёдгорлик сўзлар… « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nАвлодларга ёдгорлик сўзлар…\n01 July 2016 - 7:00\nТАРИХИ МУҲАММАДИЙ — 60\nҚиссадин ҳисса, сўздин сўз чиқар дегандек, бу китобни ёзгувчи Алихон Шокирхонтўра ўғлидурман, таҳминан ҳижрат тарихининг 1342 йили эрди, ўз туғилган жойим, она Ватаним Туркистоннинг эски маркази, тарихларда Боласоғун номлик, бу кунларда Тўқмоқ деб аталган шаҳарда диний хизмат қилиб турдим.\nШу чоғда ёшим ўттиздан кўп ошмаган эди. Шу йили еримизда қизамиқ касаллиги тарқалиб, унга қарши тиббий ёрдамлар етишмасликдин, бу иллатдин кўп болалар ўлимга учрадилар. Шу қаторда менинг ҳам уч ўғлим, беш ёшлик Асрорхон, Муҳаммадхон, Мухторхон, булар бир ярим ёшлик, уч кун ичида кетма-кет вафот топдилар.\nАсрорхонни омон қолишини тилаб, укалари ўлганида кўп ортиқча койинмадим. Аввал икки укаси вафот бўлиб, сўнгра Асрорхоннинг касали ҳам оғирлашди. Мен қилмаган илож қолмади. Ўзимнинг ҳам эски тиб илмидан анчагина маълумотим бор эди. Турлик иложларни қилиб кўрдим, ҳеч бир фойда бермади. Охири жисмоний иложлардин зерикиб, руҳоний иложлардин шифо изладим. Яхши одамларга дам солдириш, Худо йўлида хайр-эҳсон қилиб, садақа бериш каби ишларни кўп қилдим. Булардин ҳам ҳеч фойда кўролмадим. Кишиларнинг ўқиб, дам урганига қаноат қилмай, бу ишга ўзим киришиб, бир ўлтиришда тўрт-беш соат тинмасдин ҳар турлик дуолар ўқиб, дам урдим. Буни ҳам фойдасини билмадим. «Ҳаётул ҳайвон» китобида айтилган экан:\n«Агар киши бошига бир мушкул иш тушса, катта бир семиз қора қўчқор олсин. Уни, бошига мушкул тушган киши ўз қўли билан бўғизласин. Агар бу қийинчилик боласи устида бўлса, отаси: «Эй бор Худоё, шу қўчқорнинг жони боламнинг жонига бадал бўлсин» деб Аллоҳдин тилаб туриб, пичоқ сурсин, сўнгра унинг гўштини олтмиш бўлак қилиб, олтмиш мискинга берсин, хоҳи жон, хоҳи молга, ҳар қандоқ мушкул бало келган бўлса, шу билан даф бўлгай, бу иш мужарраб дейилмишдур».\nБу ҳам қолмасин, деб ихлос билан кўп ерлардан излатиб юриб, шул сифатлик қўчқорни топтириб келдим. Ўзим умр ичида мол эмас, чумчуқ ҳам сўйиб кўрмаган бўлсам ҳам, бу жониворни боламга фидо қилсам, Исмоил алайҳиссалом ўлимдан қутулгандек, боламни жони саломат қолгайму, деб бошяланг қиблага қараб туриб, ул жониворни бўғизладим. Китобнинг деганидек, олтмишга тақсим қилиб, бўлгунимча улгуролмай, кечага қолди. Тун ярмида ўтиб, эл қаттиқ уйқуга ботди. Бундоқ вақтда олтмиш мискинни қаёқдан топгаймиз, ният қилиб, ишимизни битирдик, тонг отгандин сўнгра бу ишни бажаргаймиз, деб қайтиб келиб, бола олдига кирсам, ўғлимнинг холи оғирлашиб қолибдур. Марҳум онаси, қараб туришга тоқатим қолмади, деб болани қучоғимга қўйиб, ўзи йиғлаб ташқарига чиқди. Иккинчи киришга чидай олмай, қўра айланиб йиғлаб юрди.\nМен бўлсам юзига қараб термулиб ўтиришдан бошқа чора топа олмадим. Бутун сабабларидин қўл тортиб, қазони кутиб ўлтирдим. Шу паслашганича паслаша бориб, охир саҳар вақтида жон таслим қилди. Қазога ҳеч чора йўқлиги кўз олдимизга келди. Ўзимнинг нақадар ожиз эканлигимни яхши тушундим. Бу боланинг дардидан икки-уч кун илгари ўлган икки гўдакни кўп эскармаган бўлсак ҳам, бундин ажраган сўнгида уч фарзанд доғи бир келиб, юракларимизни ёндирди. Бу оғир юкни кўтаролмай, онаси ўзидан кетиб йиқилди. Бу ҳам ўлган қаторида бўлиб, уй ўртасида чўзилиб ётди. Мен шу ҳолатда туриб, пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг айтган қутлуғ сўзларини эскардим. Дарров таҳорат олиб, айвонга чиқиб, икки ракат сабр намози ўқидим. Намоз ортидан қўл кўтариб, Пайғамбаримиз ўргатган дуони ўқиб, Худодан талаб қилдим.\nАлҳамдулиллоҳ, тилагим қабул бўлса керакким, йил ўтмай ўғлим Муҳаммадёр туғилди. Кундан-кунга ўсиб, офатлардан омон бўлиб, Худо умрини берди. Мана шу кунларда ҳижрий 1374, мелодий 1956 эрди, ёши ўттизга тўлиб, йигитлик қиромига келди. Давримиздаги фанний илмлардан анчагина баҳра топган бўлса ҳам, аммо диний илмлар таҳсилига бу кунгача бўшай олмаган эди. Юқориги боболаримиздан бошлаб, бизнинг оиламиз илм оиласи бўлганлигимиздан бу улуғ шарафга авлодимиз ичида бирортаси эга бўлгайму, ёки бу фазилатдин келаси кунларда замона таъсирига қараб барчалари маҳрум қолгайму, деб доим қайғурмоқда эдим. Чунки ёшим етмишдан ўзиб, умримнинг кўпи кетиб, ози қолганлиги кўз олдимдадур. Агар бу шарафдин барчалари бенасиб бўлсалар, умр ичида йиққан, умр йўлдош китобларимга ким эга бўлгай? Қоронғу токчалардан чанг босиб, кимлар қўлида қолгай, деб ҳаёл қилиб, кўп замонлардин бери қўрқиб юрмоқда эдим.\nАлҳамдулиллоҳ, Тангримга шукр, ушбу ёзилмиш китобим ҳурматидин бўлиши керакдур. Аллоҳ таоло бу ғамдин мени шу кунларда қутқазди. Ўғлим Муҳаммадёр олдимга келиб, чин ихлос билан дин илмининг асосий ҳисобланган «сарф — наҳв»дин, бошлаб ўқишга киришди. Жумла офатлардин Аллоҳ асрасин, дунёда иззати, охиратда шарофати етгувдек илм ато қилсин, омин!\nБу воқеалик сўзни бу китобда ёзишнинг ўрни бўлмаса ҳам, биринчи, шу мақсад қўлга келишига Расулуллоҳнинг таржимаи ҳолларини баён қилиб, ёзаётган шу китобимни шафеъ келтирдим. Иккинчи, сўнги авлодларга ёдгорлик бўлсин деб бу сўзларни ёздим!


«Аёл» сериали қаҳрамони худбин Ширин аслида қандай қиз? (+Интервью) - 2 Июля 2019 - Yangiliklar Olami - www.SherlarUz.CoM - SMS SHERLAR, SEVGI SHERLARI, YANGI\nГлавная » 2019 » Июль » 2 » «Аёл» сериали қаҳрамони худбин Ширин аслида қандай қиз? (+Интервью)\nСерай Каянинг «Аёл» сериалидаги қаҳрамони Ширин томошабинларда нафрат ва ғазаб уйғотгани табиий. Аммо сериалда бу образни гавдалантирган Серай Кая ҳаётда бошқа инсон.\n— Қаҳрамонингизни тасвирлаб берадиган бешта муҳим сифат?\n— Мен Шириннинг ўйнаётган ролини хира, нозик жойига тегинса, хавфли тус олиши мумкин бўлган, ғазабини назорат қилолмайдиган, титраб турадиган жингалак деб тасвирлашим мумкин (кулади).\n— Агар сизда қаҳрамонингиз феълининг бирон жиҳатини олиш имкони бўлса, қайси бирини танлардингиз?\n— Шириннинг мен олишни истайдиган бирон жиҳати бўлиши мумкин, деб ўйламайман. Аммо жавоб беришим шарт бўлса, бу расм чиза олиш қобилияти бўлса керак.\n— Тасаввур қилинг, сиз ўйнаётган сериал ёки спектакль таом, сиз гавдалантираётган қаҳрамон эса масаллиқлардан бири. Сизнингча, сиз иштирок этадиган сериал ёки спектакль қандай таомга ўхшайди? Агар сизнинг қаҳрамонингиз бўлмаса, қайси масаллиқ етишмасди?\n— «Аёл» сериали аччиқ-нордон шўрва, Ширин эса шу сериалнинг нордонмазаси бўларди (кулади).\n— Илк синовингиз эсингиздами?\n— Эсимда. У пайтда «Муҳташам юз йил» сериалига кастинг ўтказилаётганди. Мен эса янги эдим, ҳали таълим олишни бошламагандим. Биз агентликда ўша синовни ўзаро суратга олдик. Менга бу шунчаки тайёрлов синови эканлигини айтишса ҳам, жуда ҳаяжонланганман.\n— Сиз шу пайтгача суратга олиш жараёнида содир этган энг кулгили хато?\n— Эслолмайман. Мен «энг» деб атай оладиган ҳеч нима бўлмаган, менимча. Ўз гапларимизни айтаётганимизда, бирдан тутилиб қолсак ёки адашсак, куламиз, албатта.\n— Сиз иштирок этган сўнгги сериал, фильм, спектаклдаги қаҳрамонингизнинг сиз севган ибораси?\n— Мени Шериф Эролнинг қаҳрамони Энвернинг Ширинга аталган сўзлари жуда қаттиқ таъсирлантирди. «Бу дунёда ҳамма нарсани ўзгартирадиган ягона нарса — бу севги, бошқа ҳеч нима эмас! Севги бўлмаган юрак эса — ҳақиқий жаҳаннам. Юрагида жаҳаннам борларни Аллоҳ тўғри йўлга солсин!»\n— Битта қисм/саҳнада Ширин ролини жамоадан бошқа кимдир ўйнайди. Бу ролда сиз кимни кўришни истардингиз? Сиз ҳам бошқа қаҳрамонни ўйнайсиз. Кимни танлардингиз?\n— Ширин ролини овозлаштириш жамосидан Ҳасреттин ўйнашини истардим. Суратга олиш жараёнида бу борада кўп ҳазиллашамиз. Мен эса Дорук ролини ўйнашни истардим (кулади).\n— Қаршингизда вақт машинаси турибди. Қайси давр ва шаҳарга телепортация қилишни хоҳлардингиз?\n— Бу ёшда мен 1990 йилдаги Истанбулга бориб қолишни хоҳлардим.\n— Энг аҳмоқона ҳаракатингиз…\n— Баландликдан қўрқишимга қарамай, парапланда учганман. Бу жуда завқли бўлганди (кулади).\n— Қандай сериалларни томоша қиласиз ва томошани қайси зарарли таомсиз тасаввур қилолмайсиз?\n— Сўнгги пайтларда, афсуски, доимий суратга олиш ишлари туфайли бошқа сериалларни кўришга вақтим бўлмаяпти. Фақат «Шахс»ни бироз кўрдим ва у менга жуда ёқди. Томоша қилаётганда қўлимда асосан, қуритилган қулупнай бўлади (кулади).\n— Тонгингизни битта китоб дунёсида бошлайсиз, кундузи сериалга тушиб қоласиз, оқшомингизни эса биронта фильм дунёсида ўтказасиз. Танловингиз?\n— «Сенинг сайёрангда, — деди кичкина шаҳзода, — одамлар битта боғда беш мингта атиргул етиштиришади… ва излаганларини топишолмайди», «Топишолмайди, — маъқулладим мен», «Ваҳоланки, уларнинг излаганларини биттагина атиргулда, бир қултум сувда топиш мумкин…», «Ҳа, албатта, — маъқулладим мен», Кичкина шаҳзода айтди: «Аммо кўзлар сўқир. Қалб билан излаш керак».\nМен кунимни «Кичкина шаҳзода» билан бошлардим, у ердан «Шерлок» дунёсига ўтардим ва кунимни «Амели» билан тугатардим.\n— Актёрликнинг плюс ва минуслари?\n— Чидаб бўлмайдиган жиҳати — ҳатто ўзгача кунларда ҳам ишлашга тўғри келиши. Шунингдек, баъзида жуда кўп ишлашимиз (кулади). Плюси эса — бошқа ҳаммаси.