Тўлақонли яшашга халақит қилувчи 7 та ижтимоий қўрқув - XABARDOR.UZ\nТўлақонли яшашга халақит қилувчи 7 та ижтимоий қўрқув\nКим ҳам ҳаётда ҳеч нарсадан қўрқмаганман, дея оларди. Масалан биринчи марта коньки учгандаги қўрқув ёки кимдир сизни севгани ҳақида фикрдан даҳшатга тушиш. Ижтимоий қўрқувлар истисносиз барчада бор. У ҳатто тўлақонли яшашга ҳалақит қилади. Душманнинг юзини таниб олган яхши. Шунинг учун ижтимоий қўрқувнинг кенг тарқалган баъзи кўринишлари билан таништирамиз.\n1. Масъулиятдан қўрқиш\nСиз оилангиз билан дам олмоқчисиз ва бунинг учун ўрин танлашингиз керак. Сайёҳлик агентликларнинг реклама буклетларига қарасангиз ҳам, қайси курорт сиз ва оила аъзоларингизга мос келишини билмаяпсиз. Бу ўринда сиз яқинларингиз билан маслаҳатлашишингиз ёки ташрифни рад этишингиз керак.\nБу қўрқув у ёки бу даражада барчада ҳам мавжуд. Масъулият олдидаги қўрқувнинг моҳияти жуда оддий. Сиз барча кучингизни ишга солган ҳолда, қарор қабул қилмасликка интиласиз, бу масъулиятни бошқаларга оширмоқчи бўласиз.\nМасъулият олдидаги қўрқувдан қутулиш унчалик ҳам оддий эмас. Ўз танловингизнинг ножўя натижасини кўз олдингизга келтирманг. Ўзингизда мустақил қарор қабул қилиш кўникмасини оширинг. Бунда баъзи ҳолатларда психотерапевт ёрдамига суянилади.\n2. Бошлиқдан қўрқиш\nОдатий иш куни, сиз ўз ишингиз билан машғулсиз, кимдир сизни бошлиқ чақираётганини айтди, хавотир олишга сабаб йўқ бўлса-да, сиз безовталаниб мумкин бўлган ва бўлмаган хато ва камчиликларингиз ҳақида ўйлай бошлайсиз, хайфсанни нима учун беришаётгани ҳақида ўйлайсиз. Таниш ҳолатми? Бу бошлиқ олдидаги қўрқувнинг типик намоён бўлиши.\nБу қўрқувни енгиш учун мутахассисга учрашингиз шарт эмас. Ўз иш сифатингизни оширинг, исталган раҳбарият сизни қадрлашига мажбур этинг. Раҳбарият билан мулоқот чоғида уларнинг кўзига қарашдан қочманг, фикрларингизни ўзингизга ишонган ҳолда аниқ қилиб тушунтириб беринг. Алал-оқибат золим ва зўравон раҳбарингиз ҳам оддий одам эканлигини тушунасиз.\n3. Муваффақиятсизликдан қўрқиш\nКенг тарқалган қўрқувлардан яна бири омадсизликдан чўчишдир. Бу қўрқув тури ҳам масъулиятдан қўрқишга ўхшайди. Бироқ ташвиш ва хавотирнинг манбаи атрофдагиларнинг салбий муносабати эмас, чин дилдан ҳаракат қилса ҳам ўхшамай қолган ишдир. Бу каби қўрқув битта аниқ фактдан умумий хулоса ясаш одатини шакллантиради. Масалан, сессия пайтидаги битта имтиҳондан йиқилган талаба бошқаларини топшириб кўришга ҳаракат қилмайди. “Уни уддалай олмаслигимни шундоқ ҳам биламан, куч ва вақтимни сарфлаш нега керак”, деб ҳаммасига қўл силтайди.\nОмадсизликдан қўрқувни енгиш омадли бўлишни истаган инсоннинг энг катта вазифаси. Шиорингизни ўзгартиринг. Масалан, “ким ўйнамаса, у ютмайди”. “эмаклаган йиқилмайди, югураётган йиқилади” каби.\n4. Ютуқдан қўрқиш\nБу ўз кучига ишонмасликдан келиб чиқади. Муваффақиятдан қўрқиш бу бироз кулгули туюлсада, ҳаммада ҳам учрайди. Кареьра зинапоялари бўйлаб кўтарилаётган инсон муваффақиятнинг кейинги босқичида уни нима кутаётгани, унга қандай масъулият юкланишини билмаслигидан чўчийди.\nБундай ҳолатда ўзингизга ишонинг ва хатоларинигиз борлигини тушунинг ва улардан ибрат олишга ўрганинг.\n5. Имтиҳонлар олдидан қўрқув\nБу сессия пайтидаги талабаларга таниш ҳолат. Бу фақат талабаларга эмас, қайсидир ишни биринчи марта қилаётган инсонларга ҳам тегишли бўлиши мумкин. Бу қўрқув уйқусизлик, хавотир, ваҳима, иштаҳа тушиб кетиши каби нохушликларни ҳам келтириб чиқаради.\nИмтиҳонлар олдидан чуқур-чуқур нафас олиб, “Мен ўзимга ишонман, демак, имтиҳонни яхши топшираман”, “Мен ҳамма нарсани ўргандим ва яхши баҳо оламан”, денг.\n6. Яқин ижтимоий алоқалардан қўрқиш\nБу ҳиссий оғриқдан чўчиш оқибатида келиб чиқади. Яқин ижтимоий алоқалардан қўрқиш мустақил бўлишга интилувчи инсонларда учрайди, улар ҳатто ўзлари билан ҳам очиқ ва тўғри муносабат олиб бора олишмайди. Қариндошлар, қарама-қарши жинс вакили билан боғлиқ салбий таассуротлар, хотираларга эга бўлган инсонлар ҳам яқин алоқа ўрнатишдан қочишади.\n7. Ёлғизликдан қўрқиш\nИжтимоий изоляция (ёлғизлик, ажралиб қолиш) ҳам қўрқувга сабаб бўлгулик омил. Бу кўп учровчи қўрқув тури бўлиб, атрофдагиларни танқид қилмаслик, қарама-қаршиликлар келтириб чиқармасликка ҳаракат қилиш, туйғуларни чеклашга сабаб бўлади.\nБу қўрқув севиш ва севимли бўлишга интилишга олиб келади. Ёлғизликдан қўрқиш ўзи ва атрофдагиларнинг ҳаётини бузишга ҳам сабаб бўлиши мумкин. Масалан, умр йўлдоши билан характери умуман мос келмаса-да, ўз-ўзини қийнаб, йиллар давомида ажралишни истамайди.\n“Қўрққанга қўш кўринар”, дейди доно халқимиз. Шунинг учун кўнглингиздан қўрқувни чиқариб ташланг.\nЎқишни тавися этамиз:\nЎртаҳол ва бой одамлар орасидаги 10 та фарқ\nТушкин аҳволда юрганингизда ўқишни маслаҳат берамиз\nБиз энг кўп нимадан қўрқамиз?\nБу иллатлардан тезроқ қутулиш даркор


Янги авлод овози « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nЯнги авлод овози\n30 July 2013 - 10:01\nУлуғбек ҲАМДАМ cаволлари:\n1. Сир эмас, кейинги қарийб йигирма-йигирма беш йил мобайнида давр тубдан ўзгарди. Бу дегани шуки, янги даврга хос бўлган кайфият ҳам пайдо бўлди. Демак, истаймизми-йўқми, янгиланган кайфиятни ўз асарларида акс эттирувчи авлод ҳам вояга етган бўлиши керак. Агар шундай бўлса, қани улар? Нега “манаман” дея кўзга ташланмаяпти? Бу гапни яна шунинг учун айтаяпманки, давраларда кўпинча 70-йиллар авлодидан кейин бизда бошқа адабий авлод шаклланмади, деган иддаоларни тез-тез эшитиб қоламиз. Чиндан ҳам шундайми? Акси бўлса, бунинг исботи борми? Чунки ҳар бир янги авлоднинг ўз ижодий кредоси бўлади, дунёни бадиий-эстетик қабул қилишида ўзига хослик бўлади, хўш, шу хусусиятлар нималарда кўзга ташланади? ХХ аср ўзбек адабиёти тарихига назар ташласак, адабий авлодлар бир-бирларидан жуда кўп жиҳатларга кўра яққол ажралиб турганининг гувоҳи бўламиз. Чунончи, маърифат, ислоҳот ва озодлик ғоялари билан суғорилган ижтимоий кайфият жадидлар авлодининг; инқилоб ва шўронинг илк йилларидаги ғалабали (бунинг замиридаги қурбонлару йўқотишлардан қатъи назар) юришлари билан боғлиқ ижтимоий кайфият 20-йиллар авлодининг; социализм ғоясига ишончнинг тирилтирилиши билан боғлиқ ижтимоий кайфият 60-йиллар авлодининг; ғояга ишончнинг барбод бўлиши ва туб ижтимоий ўзгаришлар (жумладан, истиқлол) заруратининг ҳис этилиши билан боғлиқ ижтимоий кайфият 70-йиллар авлодининг ғоявий-эстетик мавқеини белгилаган. Хўш, бугун-чи? Бугунги адабий авлоднинг (магар у бор бўлса) ғоявий-бадиий-эстетик қарашлари нималардан иборат?\n2. Назаримда, бугунги кунда адабиётимизнинг энг катта хусусияти унинг ранг-баранглигидир. Ҳа, замонавий ўзбек адабиёти мавзу жиҳатидан ҳам, жанрий ўзгаришлар нуқтаи назаридан ҳам, услуб томонидан ҳам ғоят хилма- хил кўринишга эга бўлиб бораётир. Фикримча, шу хилма-хиллик ва унга доимо эга бўлиш имкони бизнинг асл, бебаҳо бойлигимиз бўлса, ажаб эмас. Демак, аввало, шу бойликнинг қадрига етмоқ, уни асраб-авайламоқ керак бўлади. Чунки ижод учун эркинлик дегани кўчат учун мўътадил тупроқ, сув ва ҳаводек гап. Модомики, шундай экан, ижод эркинлиги учун бизнинг ҳаммамиз, бутун жамият, унинг зиёли қатлами ва, айниқса, ижод аҳли масъулдир, тўғрими?\nБошқа томондан, ранг-баранглик деганимиз авлод деган тушунчани инкор этмайдими? Ахир, авлод бўлиш учун муҳитнинг бир хиллигию шунга яраша дунёқарашдаги якранглик ҳам керак бўлади-да. Ҳозир истеъмолда ҳамма “изм”лар мавжуд. Ким анъанада, ким мумтозда, ким модерн ва яна ким “супермодерн”, яъни, ҳамма йўналишларнинг кесишувида ижод қилаяпти. (Буни оптимистлар “синтез”, пессимистлар бўлса “бўтқа” дейди.) Шундай бир вазиятда, дунёни бадиий-эстетик қабул қилишдаги яқинликка таянадиган адабий авлод ҳақида гапириш қанчалик ўринли экан?\n3. Адабиёт биз кўниккан тушунчадангина иборат эмас, албатта, унинг миссияси хийла теран, шунчаларки, инсоннинг аслий ва, энг асосий, ичкин эҳтиёжларига ажабтовур тарзда жавоб бера оладигандек туюлади менга. Чунончи, қадимдан: “Биз қайдан келдигу кетурмиз қаён?” (Умар Хайём) деган савол фикрловчи инсон учун саволларнинг саволи бўлиб келган. Бунга муқаддас китобларда жавоб айтилган. Одатда, ўлмас битикларнинг жавоби ғоят умумий тарзда бўлади. Фикр одами эса шу умумийликни ўзининг ва ўзгаларнинг ҳаёти мисолида конкретлаштиргиси, унга индувидуал либос кийдиргиси, яқиндан тушунгиси, ҳис қилгиси келади. Шу ерда адабиёт ўзининг образлар олами ва рамзий табиати билан унга ёрдамга бел боғлайди, назаримда. Румий ҳазратлари “Ичиндаги ичиндадир” асарида у дунёни, руҳлар оламини бу дунё орқалигина, бу дунёдан олинган мисоллар воситасидагина тушунтириш мумкин, дейди. Бу борада Карл Густав Юнгда ҳам ажойиб фикр бор экан. Унинг “Хотиралар, тушлар, мушоҳадалар” номли асарида ўлимдан кейинги ҳаётга ишора бор, булар туш, онг ости ҳаётимиз, деган фикр илгари сурилади. Аслида, адабиёт ўз табиатига кўра, худди шундай жиҳатларни ҳам қамраб олади ва қамраб олмоғи керак эмасми? Фақат уч ўлчовли оламга, бу дунёнинг ақидаларигагина суяниб, унинг талабларигагина мўлжаллаб битилган адабиёт инсон кўнглининг яримигагина малҳам қўйиши мумкин, ҳа, шаксиз, у мавжуд ҳақиқатнинг бир палласигина бўла олади. Ҳақиқий адабиётда ҳар икки оламга ишора бўлмоғи ва, энг муҳими, бундай адабиёт ҳар икки оламдан маънавий туртки олиб яратилмоғи керак, деб ўйлайман. Чунки бу адабиёт бизнинг ўзимиз, кўнгил ҳолимиз, онг устию онг остидаги борлиқ “мен”имиз экан, унинг “беш кунлик дунё”нинг малайи бўлиб, ундаги бирон-бир ўткинчи мафкурага хизмат қилибгина “кун кўриши” ҳар қандай жиддий адабиётнинг кечирилмас нуқсонидек туюлади менга. Бу борада, мисол излаб узоққа боришнинг ҳожати йўқ, масалан, совет адабиётининг аччиқ қисматини олиб кўринг… Шу хусусда ҳам фикрлашиб олсак.\n4. Дунё дунё бўлибдики, эзгулик ва ёвузлик курашиб келади. Кеча адабиёт эзгулик, яхшилик, ёруғликнинг ёнида туриб “жанг” қилаётган эди. Бугунчи?.. Бугун адабиёт эзгулик учун курашишдан “уялмаяптими”, “ор-номус” қилмаяптими? Кўпчиликнинг назарида кулгили аҳволга тушиб қолган эзгуликнинг ёнида, эзгулик учун “жон олиб, жон бериш” адабиётга ғалати, соғлом мантиқдан узоқ тутим, “романтика” бўлиб кўринмаяптими? Хуллас, адабиёт бугун кимнинг, ниманинг ёнида ва нима учун?..\n5. Истаймизми-йўқми, бугун постмодернизм ҳақида тўхталмай ўтолмаймиз. У нима, бугун дунё олаётган ҳаво-нафасми? Унинг хусусиятлари ХХ аср ўзбек адабиёти мисолида қандай ва нималарда кўринади? У бизни қаерга бошлаб кетаяпти? Аслида, модомики, постмодернистик кайфият кўнглимизга ташриф буюрган экан, яхшиси, унинг қўлидан бизнинг етаклаганимиз беҳроқ эмасми? Ахир, унинг “манифести”да мутлақ эркинлик деган, бир қарашда хуш, моҳиятан эса инсониятни нималарга гирифтор қилиши номаълум бўлган (аслида, тахмин қилиш қийин эмас) бош “модда” бор. Бу “модда” маддалаб кетмайдими?.. Чунки Ҳаёт (Реализм) деб аталган “Шоҳкўча”га нисбатан у (ва ҳар қандай бошқа “изм” ҳам) бор-йўғи бир “ёндош кўча” бўлса-ю (ва у ўша “Шоҳкўча” туфайлигина қадриятга эга эса), бу кўчага ихтиёрини, сўнг ўзини бутунлай топшириб, ичкарига оёқ босган инсон алал-оқибатда адашиб кетмайдими?.. (Бу борада, фикр билдираётганда, у ёки бу “изм”га бўлган муҳаббатимиз ва ёки нафратимиз қобиғидан чиқиб олсак, ҳақиқатга яқинроқ келармиканмиз, дейман.)\n6. Адабиётнинг табиатида ўйинлик хусусиятининг тобора тош босаётганлигини кўриб-сезиб турибмиз. Бу, албатта, янги гап эмас. Қадимдан адабиётда “фойда” (меҳнат) (utile) ва “ўйин” (ducle) деган икки қанот мавжуд бўлиб келган (негадир учинчи хусусият – сиғиниш, илтижо ҳисси ҳақида айтилмаган. Чунки бадиий асарнинг яратилиш асносида, меҳнат ва ўйин завқидан ташқари илтижо, сиғиниш ҳиссиёти ҳам иштирок этади.) Фақат кейинги вақтларда ўйиннинг ҳиссаси кучайиб кетди. Бу дегани шуки, нимани айтишдан кўра, қандай айтиш, дард айтишдан кўра, “ниманидир” бўлсаям гўзал шакллар ёрдамида ўқувчига етказиш биринчи ўринга чиқиб бораётир. Аслини олсангиз, модерн, постмодерн суянадиган асосий устунлардан бири ҳам шу: ҳамма нарсани ўйинга, санъатга айлантириш. Нима деб ўйлайсизлар, “ўйин”га берилиб, инсоннинг катта ҳарфлар билан ёзиладиган ДАРДидан узоқлашиб кетмаймизми? Бу кетишда адабиёт чиндан ҳам бошқотирма – крассворднинг бошқачароқ хилига айланиб қолмайдими?..\n7. Юқорида айтилган шунча мулоҳазалардан келиб чиқиб, битта гапни алоҳида урғу билан айтиш лозимга ўхшайди: бугун жиддий, оқни-оқ, қорани- қора деб айтишга билим, тафаккур кучи ва жасорати етадиган адабий танқид ҳар қачонгидан-да зарурроқ экан. Унинг тушунтирувчи, қарашларимизни тиниқлаштирувчи, адабий-маънавий ўзагимизга озуқа бергувчи, унга янги руҳ ҳадя этгувчи кучига жамиятда катта эҳтиёж пайдо бўлганига ортиқ шубҳа йўқ. Шу маънода, кунимизда бадиий асар қайси мезонлардан туриб баҳоланаяпти: унинг сифати, янгилиги, илмийлигидан ташқари танқидчининг ХОЛИСЛИК даражаси қай аҳволда? деган ҳақли саволлар туғилади. Чунки, кўпинча, бадиий асарлар баҳоланган танқидий мақола, илмий тадқиқот ва ёки тақризни ўқиб, ўзингга ўзинг савол бериб қоласан киши: қайси бири паст, қайси бири ўртаю қайсиси баланд асар ва нима учун?.. Аксарият ҳолларда, ҳаммаси бирдек дурдона ўлароқ тақдим этилади. (Ва ёки кўркўрона “уриб” ташланади.) Назаримда, бу ўринда, танқидчиларимиз ўқувчилик муҳаббати (ёки нафрати) изҳоридан олим-мутахассис муносабатини билдириш даражасига ўсиб боролмаяпти. Яъни, у ўзининг у ёки бу асарга ёки унинг муаллифига бўлган симпатия (ёки антипатия)сини олимнинг қараши деб ўйлаяпти. Шулардан битта ҳақли савол туғилади: бугунги ўзбек адабий танқиди мавжуд ҳақиқатни қай даражада ўзида акс эттирмоқда?\n8. Қанчалик гапни силлиқламайлик ва ёки индамайгина айланиб ўтишга ҳаракат қилмайлик, барибир, бугун ҳам ўша кўҳна муаммо ижодкор олдида кўндаланг бўлиб турибди: эски билан янги ўртасидаги кураш!.. Бу кураш кўчада эмас, аввало, ижод аҳлининг ботинида кечаяпти. Хўш, бугун қандай ёзиш керак? Кечагидек ёзишни, ўзидан битта кўйлак кўп кийган авлоднинг бадиий тилию ёзиш манерасининг ўзига хослигини тан олган, уни “яхши” деб билгани ҳолда, ҳозирги ўзбек адабиётини бугун яратаётган ижодкор нега, барибир, янгича ёзиш керак деб ўйлаяпти, шундай ёзишга уринаяпти ҳам? Ахир, тап-тайёр, асфальтланган, текис, ҳатто айтиш жоиз, чорраҳаларига светафорлар ўрнатилган йўллардан юриш оппа-осон эди-ку! Нима учун бугунги ижодкор янги йўллар очиш тараддудида яшамоқда? Бу икки йўлдан қай бирини танламоқ керак? Саволдан савол туғилар экан: хўш, нима дегани ўзи иккитасидан бирини танлаш? Эскига суянган кўйи, унинг негизида янгисини яратиш мумкин эмасми? Эски билан янги ўртасида кўприк қуриш узоқни кўзлаб иш тутиш бўлмайдими ва ёки, барибир, давр руҳи, замон нафаси айтиб тургандек ёзиш лозимми? Қайси бири тўғри йўл? “Янги-яхши” ёзаман деб “эски-яхши”дан маҳрум бўлиб қолмаяпмизми? Унда орадаги фарқ нима? Чунки ҳар қандай янгиликнинг пойдеворида эскиликнинг тоши мустаҳкам туради. Биргина шу фактнинг ўзиёқ давомийлик, ворисийлик ҳақида бонг урмаяптими? Замоннинг бу шиддатида бугун бўлмаса, эртага бонгни эшитадиган қулоқларимизга “кўз” тегиб, том битиб қолмаслигига ким кафолат беради?..\n9. Ижодкорнинг ижодкорлик ва фуқаролик бурчларини қандай изоҳлаган бўлардингиз? Ёки улар бир нарсами? Агар бир нарса бўлмаса, ижодкорнинг ижодкорлик бурчига садоқати унинг фуқаролик бурчини адо этишига монелик қилмайдими? Ва ёки фуқаролик бурчимни тўла-тўкис бажо келтираман, деган ижодкор кўнглига хиёнат қилиб қўймайдими? Масалан, жадид адабиёти вакилларини эсга олайлик. Улар давр тақозосига кўра, яшаб ижод этдилар. Кўнгилларида бўлса ҳам анъанавий “гул ва булбул” ҳақида куйлай олмадилар. Худди шундай тақдирни 70-йиллар авлодида кўриш мумкин. Шоирларимиздан Шавкат Раҳмон “рубобий шеър”лар ёзишни орзуладию “жангчи”ю “зобит” бўлиб қолганини алам билан шеърга солди… Битта ишни амалга ошира туриб, ҳар икки – ижодкорлик ва фуқаролик бурчларини адо этиш мумкинми ўзи? Агар мумкин эса, нега, унда, кўпинча кўнгилнинг истаги бошқа бўладию қаламнинг юриши бошқа чиқади? Агар саволни шундай қўйиш мумкин бўлса, ижодкор учун қайси бурч муҳимроқдир?\n10. Бугун, назаримда, “жиддий адабиёт” деган алоҳида бир терминни бот- бот ишлатишга тўғри келади. Чунки “омма” ва ёки “кўча адабиёти” деган нашрдан уни ҳимоя қилиш эҳтиёжи пайдо бўлди. “Жиддий” ва “омма адабиёти” ўртасидаги чегарани аниқлаштириб олмаганимиз туфайли ҳам эрта бир кун кейингиси аввалгисининг ҳуқуқларига даъвогарлик қилиб қолиши ҳеч гапмас. Натижада, “адабиёт” деганда, ўқувчи кўз олдига енгил-елпи, ур- сур, фаҳш ва олди-қочдидан иборат негатив матнлар йиғиндисининг келишини тасаввур қилиш қийин эмас. Мана шулардан келиб чиқиб, бугунги ўқувчи “жиддий адабиёт нимаю омма адабиёти нима?” деган саволнинг жавобини юзакироқ бўлса ҳам билиши керак, деб ўйлайман. Чунки мен назарда тутаётган “жиддий адабиёт” инсонни инсон, миллатни миллат сифатида тикланишига маънавий далда бўлса, “омма адабиёти” кўринишидан беозор бир эрмакдек туюлса-да, алал-оқибатда инсон ва миллатни буҳронга етакловчи кучга ўхшайди. Шунинг учун ҳам мўри-малахдек урчиб кетаётган “омма адабиёти” қаршисида маънавий таназзул олдини олишга қаратилган “жиддий адабиёт”нинг бўлиши, бўлгандаям, бақувват устундек туриши жудаям зарур! Бунинг учун эса жамият миқёсида шундай адабиёт ҳақида қайғурмоғимиз шарт бўлади. Сиз-чи, сиз қандай ўйлайсиз?..\n1. Сирасини айтсам, мен кўпроқ “70-йиллар авлодидан кейин бизда адабий авлод шаклланмади” дегувчилар фикрига қўшиламан. Бироқ бу фикрни ёзғириқ оҳангида ёки адабиётимизга 70-йиллар авлодидан кейин кириб келганларни камситиш маъносида айтиш тўғри эмас, деб биламан. Назаримда, саволда ХХ аср ўзбек адабиётидаги адабий авлодлар жуда тўғри санаб ўтилган, ҳар бирининг ғоявий-эстетик мавқеи, ижодий кредосини белгилаган асосий омил – давр доминант ижтимоий кайфияти моҳияти ҳам лўнда ифодаланган. Ҳақиқатан ҳам саналган авлодлар ғоявий ва адабий-эстетик қарашлари жиҳатидан бир-биридан аниқ-тиниқ фарқланади. Савол туғилади: мумтоз адабиётимизда ҳозир биз назарда тутаётган маънодаги “адабий авлод”лар борми? Ўйлайманки, агарда йўқ десам, биров эътироз қилмаса керак. Демак, адабий авлод дегани муайян давр, шу давр юзага келтирган маълум шарт-шароитлар маҳсули экан-да! Фикримча, шундай: у шахс ижтимоийлашган, ўзининг моҳиятию тақдирини жамият билан бирликдагина идрок қилиб, ижтимоийликни шахсийликдан устун қўйган давр маҳсули. Ҳозирги инсон эса, буни хоҳ Ғарб таъсири денг ва хоҳ бошқа, тамомила бошқа олам: у турмушини яхшилаш, ўзи ва яқинларида мавжуд имконларни намоён этишу фаровон яшаш учун зарур шароитлар яратиш… каби оддий, кундалик ташвишлар билан андармон. Илож қанча, яқин-яқинларгача адабиётимиз “мешчанча” дея қоралаб келган турмуш ва тафаккур тарзи энди одатий нормага айланиб улгурганини тан олишга тўғри келади. Айтмоқчиманки, “янги даврга хос бўлган кайфият”, менимча, шунинг ўзидир. Тўғри, ич-ичимизда бу билан келишолмай турганимиз бор гап: ижтимоий фикрга кенг миқёсда таъсир қила оладиган адабиётни, нафақат бадиий, балки ижтимоий тафаккурнинг ҳам илғорида борадиган ижодкорларни – шу куннинг гапини айтадиган “адабий авлодни” ҳануз соғинаётганимиз шундан. Ҳолбуки, “янгиланган кайфиятни ўз асарларида акс эттирувчи авлод ҳам вояга етган”, фақат ундан энди салафларидаги белгиларни излаш бефойда. Негаки, энди ижод аҳлининг барини бирдек ўртовчи умуммиллий дард йўқ, яъни бугун санъаткорнинг ижтимоий дардни шахсийлаштира олиши кифоя эмас, аксинча, шахсий дардни ижтимоий аҳамиятга молик даражада бадиий талқин қила олиш салоҳияти зарур. Энди бир ўйланг, бугунги санъаткор – умумнинг дардини эмас, аввало, ўзини ифодалаётган одам ҳамманинг дилига бирдек йўл топиши, ҳамманинг дилидагини айта олиши мумкинми? Фикримча, йўқ, унинг айтганлари фақат бир қисмнинг кўнглидагина акс-садо беради, чунки оммадаги бадиий дид турфа, маънавий-руҳий эҳтиёжлар ҳам хилма-хил. Иккинчи томони, ижодкор бугун, аввало, ўзини ифодалаётган экан, демак, асарларда воқеланаётган шахсиятнинг даражаси, маънавий-руҳий имконлари-да турфа: бирида оламий муаммоларнинг ташвишли талқини, бошқасида кўнгилнинг олис пучмоқларида ботин – шаҳвоний ва ё ваҳшиёна майллар муҳри… Ижодкорларнинг кимиси атрофидаги нарса-ҳодиса ва ё воқеадан ҳикмат излайди, бошқаси тамом янги воқелик яратиш пайида, тағин бириси учун айтаридан кўра айтиш жараёнининг ўзи муҳимроқ – сўзларни, рамзу тимсолларни ўйнатиш билан овора.\n2. Аввало, агар хилма-хиллик бебаҳо бойлик дея эътироф этиларкан, бугун ўзининг ғоявий-эстетик мавқеига эга адабий авлод шаклланмаяпти, дея койишимиз ўринсиз. Ижод эркинлиги масаласига келсак, у бугуннинг кун тартибидан олинган десак бўлаверади. Бироқ, назаримда, бошқа бир масала – эркинликнинг ҳадлари борми ё чек-чегарасизми деган масала долзарблаша бошлади. Сираси, ижод эркинлиги ҳам демократияга ўхшаш нарса: демократия ҳуқуқ ва бурч бирлигини назарда тутади, агар бурчлар инкор қилинса, анархия юзага келади. Шунга ўхшаш, ижодкор ҳам эркин, лекин у бурчини – миллий маданият вакили эканини, қадриятлар, урф-одат ва анъаналарга ҳурмат билан қарашга бурчли эканини ич-ичидан ҳис қилмоғи керак.\nҲа, бугунги ранг-баранглик ижодда ижтимоийлик устувор бўлган ХХ аср адабиёти билан боғлиқ шаклланган “адабий авлод” тушунчасини инкор қилади. Энди адабиётимизнинг қиёфаси мозаикасимон эканига кўнишимиз, кўникишимиз лозим. Зеро, бу табиий ва қонуний бир ҳолдир. Шунақа экан, аввало, бугунги адабий жараёндаги ҳодисаларга муносабатни шунга мослаш, уни дунёни бадиий идрок қилиш бобидаги ҳар қандай ғоявий, бадиий-услубий изланиш – яшашга ҳақли деган тамойилга қуриш керак бўлади. Яъни турли “изм”лар ҳақида баланддан туриб, бурун жийириб гапириш тўғри эмас. Аксинча, адабиёт ривожи эндиликда ўша “изм”лар орасидаги соғлом рақобат муҳитини тақозо этади. Майли-да, ахир, бир-бирига яқин ижодкорлар ўз клублари, адабий мактабларини ташкил қилсинлар, ижодий-эстетик дастурларини ишлаб чиқсинлар, ўзларининг матбуот ва интернет нашрларини таъсис этсинлар… Равшанки, мавжуд шароит ижодий уюшмаларда ҳам шунга мос таркибий ўзгаришлар қилиш, уларнинг фаолиятини уюшмалар уюшмаси тарзида йўлга қўйишни заруратга айлантиради.\n3. Саволнинг ўзида ички зиддият кўряпман: агарки адабиёт “мен”имиз экан, у “беш кунлик дунё”дан айро тушолмайди, негаки, “мен”имиз дунё билан муносабатдагина мавжуд. Бас, адабиёт ўша “мен”ни дунё билан узвий алоқада, яъни дунёдаги “мен”ни ёки “мен” орқали дунёни ўрганади. Шунақа экан, уларни бир-бирига бу қадар кескин қарши қўймаган маъқул кўринади. Ахир, бизга шу беш кунлик дунёнигина қисман билиш имкони берилган, буни Румийдан келтирилган фикр ҳам тасдиқлаб турибди. Тўғри, адабиётнинг воқеликка бадиий иллюстрация бўлиши ҳам, мафкура хизматчиси бўлиши ҳам нораво, лекин улардан буткул холи ҳам бўлолмайди. Зеро, ижодкор воқеликни бадиий идрок этаркан, у ҳақдаги муайян фикр-қарашларини ифода этади. Бас, жамиятда яшаб турган шахс сифатида ижодкорнинг фикр-қарашлари мавжуд мафкуралардан бирига яқин бўлиши ажабланарли эмас. Ҳа, биз шўроча андозадаги адабиёт ва мафкура муносабатидан задамиз, шунинг таъсирида иккисини бир-биридан тамом айиришга ҳаракат қиламиз. Ҳолбуки, бир томони онг соҳаси бўлмиш адабиётнинг ички моҳиятидан келиб чиқувчи мафкуравийликни инкор қилиш зўрликнинг бошқача кўринишидир.\n4. Ҳа, сиртдан қараганда адабиёт ҳануз эзгулик томонида тургандек эса-да, афсуски, бу ташвишда асос йўқ эмас… Ҳаммага маълум, бадиий асардаги ошкор дидактика – насиҳатбозлик қанчалик ғашга тегса, намойишкорона эзгулик байроқдори бўлиш ҳам шунчалик эриш туюлади. Мен сариқ матбуот саҳифаларида урчигандан урчиб ётган “ибратли” ҳикояларни назарда тутяпман. Эҳтимол, ўзини шулардан фарқлаш учун чин адабиёт эзгулик учун курашишдан “уялиброқ” турган бўлса бордир. Албатта, бу нотўғри, бу ўз мавқеини қўшқўллаб топшириш, жанггоҳдан ура қочишдан бошқа эмас. Умид қиламизки, чин адабиёт бу хатосини тез англайди ва яна ўз мақеини эгаллайди. Бироқ бу ўринда масаланинг бошқа бир жиҳати муҳимроқ кўринади. Айтайлик, жангари фильмларни кўп кўрганмиз – уларда қаҳрамон ҳамиша эзгулик тарафида. Лекин эзгулик тантанаси кадр ортида қолади, томошабинни эса кадрдаги муштлашувлар, отишмалар, қон тўкишлар, фаҳш саҳналар ўзига жалб этади… Албатта, бунинг инсон психологияси билан боғлиқ асослари бор, лекин ҳозир гап бу ҳақда эмас. Гап шундаки, адабиётда ҳам шу ҳол бот-бот кўзга ташланиб қолаётир. Масалан, биров фоҳиша ҳаётини қаламга олади-да, унда-да аввало, бир инсонни кўрмоқни, тақдир дегани кутилмаган эврилишларга бойлигию инсон ҳаётининг у ё бу ўзандан кетишига атрофдагилар ҳам сабабчи бўлишларини кўрсатмоқчи бўлади. Ният-ку яхши, лекин шўрлик ният фаҳш саҳналар соясида кўмилиб кетади-да! Энг ёмони, аксар эпизодлар миллий руҳга озор етказади, бадиий дидга ўтиришмайди. Қизиғи, биров буни беаёв танқид қилса, бошқаси шуни ўқимасдан адабиётшуносман, деб юрганларни койийди, тағин бириси буни Чўлпон бошлаган анъаналарнинг давоми дейди. Майли, Чўлпоннинг ёзганлари ўз даври учун жудай-ла ошкора, бунга қўшилайлик ҳам. Ҳолбуки, Чўлпон тасвиридаги фоҳиша ўзи тушиб қолган ботқоқдан чиқиш умидида пул йиғиб, кун санаб юрган бир мазлума, Мирёқуб бўлса ўзидаги “итлик”дан қутулиб, одам бўлишга чоғланган инсон. Чўлпон фаҳшни таназзул сабабларидан бири сифатида талқин қилади, энг муҳими, унинг ёзганлари инсоннинг шаҳвоний майлларига эмас, онг-тафаккурига қаратилган. Афсуски, ҳозирда яратилаётган айрим асарларга нисбатан бу гапни айтиб бўлмайди. Айтмоқчиманки, ижодкорнинг ўз олдига эзгу ният қўйганининг ўзи кам, бу ниятнинг қай йўсин амалга оширилиши пировард натижани – ўқувчида қандай таассурот қолдирилишини белгилайди.\n5. Назаримда, адабиётимиздаги Ғарб таъсири масаласи кўтарилсаёқ ваҳима оҳанги ўз-ўзидан баланд пардага кўтарилиб кетаверадигандек туюлаверади менга. Умуман айтаман-да, ҳозир гап келиб қолди… Ойбекни эсланг: Блок шеърияти билан танишгач, шеърият ҳақидаги фикрларим буткул ўзгариб кетди, дея эътироф этганди у. Жумладан, шоир Блокдан рус символизмига хос ва кейинча импрессионизм мутлақлаштирган “оний лаҳзани” тасвирлаш манерасини ижодий ўзлаштирдики, шунинг маҳсули ўлароқ 20-йилларнинг охирларида пейзаж лирикасининг гўзал намуналари дегулик қатор бетакрор шеърларини яратди. Лекин бу билан Ойбек символист ҳам, импрессионист ҳам бўлиб қолмади – миллий шоиримизлигича қолди. Бир пайтлар Чўлпонга Фрейд таълимоти таъсири ҳақида ёзгандим: адиб психоанализга хос ёндашувни Мирёқуб руҳияти таҳлилида қўллайди. Чўлпон ҳам бу билан фрейдчи бўлиб қолмади – бор-йўғи миллий романчилигимизни бир одим илгарилатди, холос. Бунақа мисолларни яна келтиравериш мумкин, лекин бунга зарурат йўқ, деб ўйлайман. Фақат айтмоқчиманки, миллий маданиятимиз ўзга маданиятлар билан алоқада ўзлигини йўқотар даражада ғариб эмас, аксинча, ғоятда бой ва томирлари теран маданиятдир. Бас, маданиятлараро мулоқот жараёнида у ўзига сингишадиган, ЎЗИНИКИ бўлиб кета оладиган жиҳатларнигина олиб, бошқаларини сиқиб чиқаришга қодир. Аминманки, постмодернизм ҳам бундан истисно эмас. Мазкур қонуниятнинг мудом амал қилиши учун кўп нарса талаб этилмайди – ижодкорларимиз миллий ўзлигини, қайси ва қандай маданият вакили эканларини унутмай қалам тебратсалар кифоя.\n6. Йўқ, чамаси, бу масаладаги қарашим бирмунча оптимистикроқ ва у, аввало, инсоннинг, сониян, адабиётнинг табиатидан келиб чиқади. Инсон бир жиҳати ижтимоий махлуқ экан, унинг дарддан мутлақ холи бўлишига кўзим етмайди. Модомики, дард бўлар экан, инсон изҳор эҳтиёжини туяди. Изҳор воситаларидан бири адабиёт бўлса, у инсон томонидан инсон учун яратилади ва ижтимоий муносабатлар тизимида яшайди.Шуларнинг ўзиёқ, фикримча, адабиётнинг кун келиб тамом ўйин бўлиб қолмаслигига кафилдир. Ўйинга келсак, у ижод табиатига ёт эмас, ўзингиз айтгандек, ижодда ўйин моменти қадимдан бор: сўз ўйинлари, ўткир қочиримлар, турфа кўринишдаги шакл ўйинлари… Ижодкор учун булар бари – восита эди: фикр-ҳисни ўзига хос тарзда ифодалаш ва эстетик завқни кучайтириш воситаси. Вақти келдики, постмодернчилар воситани мутлақлаштирдилар, унга тугал мақсад деб қарай бошладилар: уларнинг ижодий изланишлари боис ижоддаги ўйин кўлами, имконлари бағоят кенгайди. Бироқ бу ҳол, фикримча, мангу қололмайди: қазисан, қартасан – ўз аслингга қайтасан, деганларидек, ўйин яна восита мақомига қайтади. Зеро, ўзни ифодалаш эҳтиёжисиз ижод йўқ, бас, ўйин яна ўзни ифодалашга, постмодернчилар кенгайтирган имконлари билан энди янада самаралироқ хизмат қилади. Дарвоқе, бу қадар ишонч билан гапиришим бежиз эмас: бадиий тафаккур тарихидаги фактлар шунга асос беради. Эсланг-а, шовқин-сурон билан майдонга чиққан импрессионизм, экспрессионизим, онг оқими, абсурд каби “изм”лар ўз даврида ниманидир мутлақлаштирган, ўшани асосга қўйиб, адабиёт шундай бўлур деган даъвони ўртага ташлаган эди. Эътироф этиш керак, уларнинг ҳар бири ўзи асосга қўйган нарсани юксак даражада ривожлантирди. Оқибат шу бўлдики, улар ривожлантирган нарса бадиий тафаккурга сингиб кетди – адабиёт эса аслича қолди, фақат уларнинг ижодий изланишлари ҳисобига имконлари кенгайди, холос.\n7. Менга қолса, гапнинг пўсткалласини айтиб, танқидчилигимиз бир жойда депсиниб қолгани тобора равшан бўлиб боряпти, у ўз миссиясини бажаролмай қолди, деган бўлардим. Майли, жавоби қанчалар нохуш бўлса ҳам, аввал мана бу саволларни қўйиб кўрайлик: “Бугун адабий танқидий асарлар ўқиляптими? Ўқилса, кимлар ўқияпти?” Афсус, биринчи саволга дадил “ҳа!” жавобини беришимиз мушкул. Сир эмас, адабий танқидий чиқишларни, асосан, мутахассислар ҳамда матбуотни мунтазам кузатиб боришга ўрганиб қолган айрим катта ёшли ўқувчилар “тарки одат – амри маҳол” қабилида ўқийдилар. Мен бу гапларни педагогик фаолиятим давомидаги кузатишлардан келиб чиқиб айтаётирман: эртага филолог мутахассис бўлиб етишадиган талабаларни оласизми ё малака оширишга келаётган тил-адабиёт ўқитувчилариними – адабий-танқидий материаллар чоп этиб бориладиган нашрларни ўқийдиганлари юздан бирни ҳам ташкил қилмайди десам, лоф эмас. Мазкур шароитда “танқид омманинг бадиий дидини тарбиялашга масъул” дегани қуруқ гап, негаки амалда “танқид –танқид учун” тамойили ҳукм сурмоқда. Тўғри, адабий танқидий ишларни чоп этадиган нашрлар ҳам, уларнинг тиражи ҳам кам, боз устига, уларнинг талаблари ҳам танқидчиларни бироз чеклайди. Лекин бу асосий сабаб эмас. Фикримча, танқиднинг ўзи ўзгариши зарур. Биласиз, ҳозир танқидчи ўзини, аввало, адабиётшунос ўлароқ ҳис қилади, ёзганларида ҳам олимнинг назари устувор. Балки, адабий танқидий асарларни кўпроқ мутахассислар ўқишининг сабаби шундадир?! Ҳолбуки, танқид ўқувчи омма билан мулоқот қилиши, уни адабий асар моҳиятига яқинлаштириши, муҳими, унда ўқиш эҳтиёжи ва уқиш малакасини шакллантириши лозим. Бу эса, ўз навбатида, шу мақсадларга мос услуб ва ифода тарзини тақозо этади.Айтмоқчиманки, адабий танқидий асар илмий мақоладек эмас, адабий асар каби ўқилиши, бир сўз билан айтсак, ЎҚИШЛИ бўлиши керак. Айни чоғда, мунаққид ўз фикрларини пухта адабий-назарий асосда турган ҳолда ифодалаши лозим бўлади. Фикримча, танқидчилик шу талаблардан келиб чиқиб ўзини ўзгартирса, ундаги сиз айтган муаммолар ҳам навбати билан ҳал бўлади.\n8. Ижод аҳли ботинида кечувчи “эски ва янги” кураши ҳамиша бўлган ва бўлади. Бу истеъдоднинг табиати билан боғлиқ қонуний бир ҳолдир. Зеро, истеъдод табиатан янгиликка, оригиналликка интилади, иккинчи ёқдан, унинг фитратида аждодлар тўплаган тажрибанинг генлар орқали ўтиб келган қаймоғи мужассамдир.Яъни чин истеъдод миссияси тафаккур имконидаги барча фикрлар айтилиб, кўнгилдан кечиши мумкин барча ҳислар ифодаланиб бўлган бир шароитда “ўз гапи”ни айтмоқдирки, “эски ва янги” курашининг бардавомлиги шундан. Айни ҳол ҳатто бизга (ё ижодкорга) мутлоқ янгилик туюлаётган нарса ҳам асли анъана заминида туришини таъминлайди. Демак, масала бизнинг ўша заминни кўра олаётганимиз ё кўра олмаётганимиз, ижодкорнинг буни эътироф этаётгани ё этмаётганида, холос. Сираси, бизга ёқиш ё ёқмаслигидан қатъи назар, ўз “ижодий мени”ни юксак баҳолаш чин истеъдодга хос хусусият: ундаги шу ҳис ва ўз сўзини айтиш эҳтиёжи бадиий тафаккурни ривожлантирувчи асосий омиллардир. Ўзи яратаётган янгилик шавқида истеъдод анъана заминида турганини иқрор қилмаслиги ажаб эмас, зеро, ижодий изланишларига ўзини анъанага қарши қўйишдан қувват олади. Бундай қарши қўйиш, ботинда кечувчи “эски ва янги” кураши истеъдод ижодий ўзлигини қарор топтиргачгина барҳам топади. Зеро, энди унинг ижодий изланишлари маҳсули – янгилик воқеланиб улгурган, анъанага бир зарра мисоли қўшилиб кетган бўлади… Ижодкор ботинида кечувчи “эски ва янги” курашини шундай тушунганим учун саволда тилга олинган бонгни эшитадиган қулоқларимиз том битмаслигига ишонгим келади.\n9. Фуқаролик ва санъаткорлик бурчи деган тушунчаларни бир-биридан бу тарз ажратишда, назаримда, бироз сунъийлик бордек. Зеро, адабиёт ўзни ифодалаш шакли экан, асар ўзида яратувчисининг шахсини акс эттиради. Шахс дегани эса – бир бутун, унинг бу қисми фуқаро, буниси санъаткор дея ажратиб бўлмайди. Ҳа, шеърларидан бирида Ш.Раҳмон “рубобий шеър”лар ёзиш ўрнига курашиб ўтгани учун ўкингани бор. Лекин бу, менимча, оний бир кайфият. Ҳақиқатда шоир қаршисида “рубобий шеърлар ёзсамми ва ё курашчан шеърлар?” тарзидаги танлов зарурати турган эмас. Йўқ, у атиги ўзи тўғри деб билган равишда тўлақонли яшаган ва даврини кўнглида яшатгани ҳолда дилидагини изҳор қилган – қаламидан ўша сизу биз билган курашчан шеърлар тўкилган. Яъни шундай яшаш унинг бандалик тақдирига, шундай ёзиш шоирлик қисматига битилгандир… Савол ўзи ғоят мураккаб, бунинг устига муайян йўриқ-тавсия беришни талаб қилаётгандек: жавоб беришга журъат етишмайди, бермасликка ҳам кўнгил бўлмайди. Фикримча, ижодкор инсоний комилликка интилиб, атрофидагиларни ҳам баркамолу жамиятни мукаммал кўриш истаги билан яшаса, айни шу ҳаётий мавқеи билан воқелик муносабатидан туғилган ўй-ҳисларини рўй-рост ва гўзал тарзда ифодаласа, бас – фуқаролик бурчини ҳам, санъаткорлик бурчини ҳам ўтаган бўлади.\n10. Парадокс шундаки: бадиий тафаккур жиҳатидан адабиётимизда ўсиш бўлгани ҳолда китобхонлик даражаси тушиб боряпти. Афсуски, бу гап фақат “жиддий адабиёт”га нисбатан тўғри, чунки турфа номдаги оммавий нашрлар ҳам, уларнинг адади ҳам, демак, ўқувчилари ҳам ортиб бормоқда. Бу эса ўша “жиддий адабиёт” билан ўқувчи омма орасида жарлик каттариб бораётганидан даракдир. Албатта, бунинг кўплаб сабаблари бор, бу ҳақда кўп айтилди ва яна айтилади. Мен бу ўринда “жамият миқёсида шундай адабиёт ҳақида қайғурмоғимиз керак” деган фикрни қувватлайман. Мавжуд аҳволни ўнглаш учун эса бир неча йўналишда иш олиб боришга тўғри келадики, шулардан энг муҳими, фикримча, адабий таълимдир. Менга қолса, илгари ҳам ёзганимдек, адабий таълимнинг пировард мақсадини аниқ ва лўнда қилиб қуйидагича белгилаган бўлардим: ўқувчи таълим муассасасини адабий асарни ўқиш, уқиш, ҳис қилиш, ундан завқлана билиш малакаларини эгаллаган, адабиёт ўқишни ўзи учун зарурат мақомидаги табиий эҳтиёжга айлантирган ҳолда тарк этмоғи керак. Бу эса адабий таълимни шулардан келиб чиққан ҳолда ислоҳ қилиш, шуларни назарда тутиб ўқув дастур ва режалари тузиш, дарсликлар, методик ишланмалар яратиш ва, муҳими, ҳар бир машғулотни шу мақсадларга мос ҳолда ташкил этишни талаб қилади.\n1. Ростини айтсам, ўтган йигирманчи асрда, жаҳон адабиёти мезонлари билан ўлчайдиган бўлсак, ўзбек насрида адабий-эстетик қимматга эга бўлган асарлар жуда кўп яратилмади. Бунга сабаб узоқ йиллар адабиётимизда “соцреализм” деган сохта ва ўта зарарли методнинг ҳукмрон бўлишидир. Бу метод ёзувчини энг асосий қуроли –кўнгилдан кечадиган рост кечинмаларни тасвирлаш имкониятидан маҳрум қилди. Албатта, истеъдодли ёзувчи “соцреализм” деган метод қўйган чегараларни жуда осонлик билан бузиб ўтиб, кўнгли буюрган ва ўзи ҳақ деб билган фикр-туйғу ва ғояларни қоғозга тушириши мумкин. Аммо бу каби асар, биринчидан, ёруғлик юзини кўрмас эди. Иккинчидан эса, эркин фикрли ёзувчининг тақдири хавф остида қолиши ҳам ҳеч гап эмасди. Бир нарса тўғрисида чуқурроқ ва инсонларга хос фикр юритиб кўрайлик. Ўтган асрнинг 30-йиллар авлоди деб атайдиганимиз Абдулла Қаҳҳор, Ғафур Ғулом, Мақсуд Шайхзода ва бошқалар 20-йиллардаги эркин фикрли ёзувчилар – Чўлпон, Абдулла Қодирий ва Фитратларни айнан эркин фикрли ёзувчи бўлганлиги учун жисмоний ўлимга маҳкум этилганлигини ўз кўзлари билан кўрдилар. Бу нарса уларнинг кўнглида жуда катта қўрқув ва эҳтиёткорлик пайдо қилиши шубҳасиздир. Биз 30-йиллар ёзувчиларининг қалби тубида қандай қўрқув, ваҳима ва ҳадиклар пинҳонлигини фақат тасаввур қилишимиз мумкин, холос. Иккинчидан эса, коммунистлар адабиёт ва санъатнинг жон томири бўлган дин ва фалсафани жамиятдан бутунлай қувиб чиқардилар. Ижод аҳли учун партия съездларидаги қарорлар илҳом манбаи қилиб белгиланди. Бу деганимиз шуки, қушни кенг ва озод осмондан маҳрум қилишди, у фақат қафаснинг ичида калта-калта парвоз қилиши мумкин эди, холос. Шундай шароитда ҳам, адибларимиз эътиборга лойиқ асарлар ёза билдилар. Ғафур Ғулом ва Абдулла Қаҳҳор прозаси ўзбек насрининг яхшигина намунасидир. Ўтмишни ўзгартириб бўлмайди. Ҳар қанча эътироз билдирсак-да, Абдулла Қаҳҳор ёки Ғафур Ғулом қабрдан тирилиб келиб, бошқача асарлар ёза олмайдилар. Демак, ҳар қандай ижодкор ижодига баҳо бераётганда, у яшаган даврни ҳам алоҳида ҳисобга олиш керак. “Сароб” романи бадиий жиҳатдан жуда ҳам пишиқ, пухта. Асарнинг образлилиги жуда юксак. Аммо романнинг ғояси анчайин суст, бўш. Ёзувчи ўз эрки билан эмас, балки ташқаридан бўладиган босим ва давр тақазосига кўра асар ғоясини белгилаган.\nЖангга кираётган аскарнинг қўлида сифатли ва замонавий қуроллар бўлиши лозим. Қуролсиз аскар душман учун тирик нишондир. Демак, ўтган асрнинг 30-йилларида адабиётга кириб келган истеъдодлар мавжуд шароитга кўра ўз истеъдодларидаги бир қатор сифатларни амалда ишлатишдан маҳрум этилган эди. Бир нарсага эътибор қаратиш керакки, бу даврда ёзувчиларимиз оддий севги изтиробини ҳам асарга айлантира олмас эди. Ўша давр – киши кўнглида кечадиган ишқий-интим кечинмаларни ҳам тан олмаган. Бир сўз билан айтсак, коммунистик мафкура инсоннинг ботиний оламига ҳам хўжайинчилик қилган. Шунингдек, оддий одамнинг сиёсий ғояга алоқаси бўлмаган маиший турмушидаги икир-чикир ходисалар тўғрисида ҳам ёзиш мумкин бўлмаган бу даврда.\nКейинги давр – 60-йиллар ўзбек носирлари ижодида коммунистик мафкуранинг сезилар-сезилмас соясида бўлса ҳам, оддий инсоннинг маиший ҳаёти ва инсоний севгилар тасвири кўзга ташлана бошлади. Ўзбек ўқувчиси ўзининг оддий турмуш тарзи акс этган, севгиси тилга олинган асарларни ростдан ҳам соғинган эди.\n70-йилларга келиб, гарчи ўзбек бадиий тафаккурида инқилоблар содир бўлмаган бўлса-да, ёзувчилар ижодида коммунистик мафкура сояси бутунлай ғойиб бўлди. Адибларимиз асар ёзаётиб даврнинг ҳукмрон мафкурасини тасодифан ёддан чиқариб қўйгандек эди. Ўзбек ҳаётининг маиший ҳаёти, ишқ-муҳаббати, изтироблари, меҳр-оқибат, инсоф-диёнат каби мавзулар кенг кўламда қаламга олинди. Адабиётимизда турли қатлам вакилларининг образлари – янги персонажлар пайдо бўлди. Ҳатто шу даражага бориб етдики, айрим ёзувчилар ижодида коммунистик мафкура, хусусан, бу мафкуранинг посбонларига нисбатан беозор киноялар пайдо бўлди. Айрим ёзувчиларимиз эса, шакл ва мазмунда кескин ўзгаришлар ясашга ҳам уриниб кўришди. Хуллас, 70-йилларда узоқ вақт асоратда ушлаб турилган, қафасга қамаб қўйилган ўзбек бадиий тафаккурида эркинлик, жонланиш тамойиллари сезилди.\nМустақиллик юз бергандан кейинги ўзбек насри эса самарали изланишлар жараёнини бошдан кечираётир. Янги авлод ёзувчилари йўқ ердан ёки бутунлай Европа адабиёти заминида пайдо бўлди, дея олмайман. Аксинча, уларнинг ижоди ўзбек насри замирида узоқ йиллардан буён кечаётган ижобий ўзгаришларнинг ёрқин намунаси, мантиқли давоми, кўнгилни умидлантирадиган бир босқичидир.\nШуни алоҳида таъкидлашни истар эдимки, кейинги қарийб юз йилликда ўзбек носирлари ўз даври берган имконият ва мавжуд эҳтиёжга яраша истеъдодларини намоён қилишди. Бир даврнинг адиблари бошқа бир даврнинг носирларидан кўра истеъдодлироқ эди, деган фикрга умуман қўшилмайман. Ўзингиз такрорлаб юрибсиз-ку: “ҳамма замонларда Навоий каби буюк истеъдод соҳиблари туғилади. Лекин бу истеъдодларнинг Навоий ёки Биноий бўлиб қолишини давр белгилайди”, деб. Худди шундай.\nЮқорида айтдикки, кейинги юз йилда, ҳар ўн-йигирма йилда ижодий эркинлик кенгайиб, ёзувчини ўз имкониятларини тўлароқ намоён қилишга шароит яралиб келган. Бугунги даврдаги ижодий эркинликни 70-йиллардаги ижодий эркинлик билан асло қиёслаб бўлмайди. Ҳозирги кунда ёзувчиларимиз жаҳон адабиёти тарихидаги мавжуд барча усул ва шакллардан фойдалаши, инсониятнинг барча жабҳадаги тарихларини чуқур ўрганиб, барча фанларни ўқиб ўз истеъдодларини тўла намоён қилишлари мумкин.\n2. Ижодий эркинлик – иқтисодий эринлик меваси эканлигини англаб етиш зарур. Йигирманчи асрда ўзбек адиблари иқтисодий жиҳатдан сиёсий ҳокимиятга тўла қарам эди. Қарам ёзувчи эса ўзи яшаб турган ҳаётга холис ёндашиб асарлар ёзишга бир оз қийналади. Айтишадики, иқтисодий эркинлик шароитида бадиий тафаккур ривожланади деб. Ҳозир бизлар иқтисодий либерализм даврида яшаяпмиз. Давр демократик тараққиёт йўлини танлаган. Бу демак, ижодий эркинликдан биринчи навбатда жамиятнинг ўзи манфаатдор.\nҲар ҳолда, ҳозирги даврда ўзбек адабиётида жиддий асарлар юзага келиши учун объектив вазият мавжуд. Яъни, биринчидан, сиёсат адабиётни мажбуран ўз измига солишга ҳаракат қилаётгани йўқ. Чунки эркин фикрлиликдан манфаатдор жамият ижод аҳлининг тафаккур тарзига аралашмайди. Ва шундай бўляпти ҳам. Иккинчидан, бугунги ижодкор, давлатга иқтисодий қарамликдан қутилиб, яшаши учун керак бўлаётган неъматларни ўз меҳнати билан топяпти. Бу нарса ҳам унинг эркин фикрли ижодкор бўлишига катта бир имкониятдир. Бугунги кунда яратилаётган асарлар биринчи навбатда ҳеч қайси жиҳатдан бирон-бир кучга қарам бўлмаган, тафаккури эркин ва озод ижодкорнинг қалбида кечаётган тирик ҳодиса, жараён сифатида қимматга эгадир. Масалан, Назар Эшонқулнинг “Баҳовиддиннинг ити”, Исажон Султоннинг “Қисмат”, Улуғбек Ҳамдамнинг “Бир пиёла сув“ ҳикояларини ўқиётиб, бу асарларни қалби ва тафаккури тўла эркин ижодкор ёзганини ҳис қиласан. Икки йил бурун Назар Эшонқулнинг “Гўрўғли”романининг қўлёзмасини ўқиб чиққандим. Асарда асли тирик одам жамиятда ўзининг тирик эканлигини исбот қиламан, деб роса уринади. Лекин унинг ҳар бир уринишидан кейин жамият унинг тирик эканлигини баттар тан олмайди. Менда жуда катта таассурот қолдирди бу асар. Инсон ўта мантиқсиз, ёвуз ва чигал ғояларнинг қурбони бўлиб кетиши мумкинлигини тушунгандек бўлгандим. Назар, аслида, бу романини ўтган асрнинг 90-йилларида ёзган эди.\nУлуғбекнинг 1996 йилда ёзиб улгурган “Ёлғизлик” қиссасига мен сўзбоши ёзган эдим. Бу асарда инсон ботинида сезилар-сезилмас кечадиган, ҳеч қачон тилга чиқмайдиган фикр-туйғулар акс этганлиги менга маъқул келган эди. Аслида, кўнглимизнинг туб-тубида содир бўладиган ҳиссий жараёнларни ўзимиз ҳам тўла-тўкис идрок эта олмаймиз. “Билмайман, қийнайди қайси хотира” дейди Абдулла Орипов.\nНазар Эшонқулнинг “Гўрўғли” ва Исажон Султоннинг “Боқий дарбадар” романининг мазмун-ғоясида бир-бирига яқинлик сезаман. “Гўрўғли”да асар қаҳрамони ўзининг тирик эканлигини исботлай олмай ҳалак. “Боқий дарбадар” романида эса ёзувчи инсон қисматининг моҳияти дарбадарлик эканлигини урғулайди. Муштарак маъно шуки, дарбадарлик ҳам тириклик эмас. “Ёлғизлик” қиссаси қаҳрамони ҳис-туйғуларида ҳам дарбадарлик, ўзининг тирик эканлигига шубҳалар сезилади.\nШу ўринда бир узримни айтиб ўтишим жоизки, ҳозирги кунда турли йўналиш ва жанрларда асар ёзаётган адибларимиз жуда кўпайиб кетди. Беш-олтитадан китоб нашр қилиб улгурган бир қатор ёзувчиларнинг номини ҳам эшитмаганман. Баъзан китоб дўконига бош суққанимда, адабиётимизда жуда кўп янги номлар пайдо бўлганлигини кўраман, холос. Яъниким, адабиётимизда пайдо бўлаётган ҳамма асарларни бир бошдан ўқиб, таҳлил қилиш имкониятим йўқ ҳисоби.\nБир нарсани таъкидлаш керакки, денгиз кўпиксиз бўлмаганидек, бугунги кунда бачкана истеъдодсизлик модернизм деган жиддий ҳодисани ўз айбини яшириш учун ниқоб қилишга ҳаракат қиляпти. Бир тикувчидан : “Ҳар хил кўйлаклардан чиққан қийқимларни нима қиласан?“ деб сўраганимда у: “Ташлаб юбораман“ деб айтганди. Шунга ўхшаган гаплар-да…. Яна нима дейиш мумкин модернизмни ўйинчоқ қилмоқчи бўлаётганлар ҳақида. Европа модернизми жамиятда содир бўлган улкан фожиалар, йўқотишлар, хўрлик ва хақоратлар тасирида пайдо бўлганлигини ҳам унутмайлик. Европа модернист ёзувчилари аввал биринчи жаҳон урушида, кейинроқ иккинчи жаҳон урушида инсоният қони дарё-дарё бўлиб оққанини ўз кўзлари билан кўрганлар. Уларнинг аксари бу фожиалардан шахсан жабр ҳам чеккан. Йигирманчи аср бошларида аҳвол шу даражага бориб етганки, инсон зотини ҳаддан зиёд хўрланишини ўз кўзлари билан кўрган файласуф ва ёзувчилар “Худо ўлди” деб инсон тафаккурига қўйилган азалий ва муқаддас чегарани бузишга уринишган. Худо ўлди дегани, бу, аслида, инсониятнинг руҳий ва маънавий қадриятлари сариқ чақалик қимматга эга эмас дегани.\n3. Учинчи саволга нима деб жавоб беришни билмай бошим қотиб қолди. Илоҳий китобларнинг барида биз яшаб турган дунё ҳақиқий, боқий дунёнинг сояси эканлиги тўғрисида очиқ-ошкор далил, ҳужжатлар келтирилган. Пайғамбарлар, азиз-авлиёлар, донишманд ва файласуфлар, шоиру ёзувчиларнинг бари, аслида, идеал олам ҳақида мушоҳада қилишади. Тафаккурни ҳаракатга келтирадиган куч ҳам илоҳий оламга ишончдан бошқа нарса эмас. Бу оламнинг омонат ва ўткинчи эканлигини ҳаммамиз биламиз. Ҳаёт ҳақиқати шуки, бу оламда бугун борсан, эртага йўқсан. Ҳақиқий адабиётда инсон, барибир, бу дунёда эмас, нариги дунёда ҳақиқий саодатга эришади, деган ғоя тараннум қилинади. Совет адабиёти эса бу ҳақиқатни инкор этди, ўз навбатида ҳақиқат ҳам уларнинг ёзганларини инкор этиб боряпти. Шу пайтгача бирорта ижодкор “мен бахтлиман“ деган сезгини ҳатто шивирлаб айтмаган. Аксинча, Навоий ва Машраб, Пушкин ва Байрон ҳам кўпроқ инсон бахтсизлигини мушоҳада қилишган.\nМен бадиий асарлардан чуқур, кенг кўламли, боқий дунё нафаси сезилиб турадиган, инсоннинг олижаноб сифатлари улуғланган, руҳ ва тафаккур эркинлиги тараннум қилинган маъноларни излайман. Бадиий асарда кўриниб қоладиган яланғоч ахлоқсизлик ғашимни келтиради. Алоҳида бир сиёсий ғоя бадиий воситаларда акс эттирилган китобларни ҳам унчалик ёқтирмайман. Бир одамнинг бармоқ излари бошқа бир одамнинг бармоқ изларига ўхшамаганидек, ҳар бир ёзувчида бошқаларникига умуман ўхшамаган ўз услубларини кўргим келади. Тақлидий асарлар жаҳлимни чиқаради. Ахир, дейман тақлидчи ёзувчига, ўз қалбингда бировникига ўхшамаган қувонч ва қайғуларинг, армону ғуссаларинг бор, ана ўшаларни китоб қилиб ёзсанг бўлмайдими. Сен бўлсанг, ўз қалбингни инкор этиб, бировнинг қайғу ва қувончини кўчириб асар қораламоқчи бўласан.\n4. Эзгулик ва ёвузлик орасидаги кураш ҳамиша бўлган ва бундан кейин – қиёматгача давом этади. Инсоннинг биологик ва руҳоний табиати орасидаги зиддиятдан пайдо бўлади эзгулик ва ёвузлик орасидаги зиддият. Ажабки, ҳайвонлар орасида бу икки тушунча аҳамиятга эга эмас. Бўри гўшт емаса, очдан ўлади. Катта балиқлар кичик балиқларни ютиб турмаса, қорни тўймайди. Дарахтлар ҳам кенглик ва нур талашиб бир-бирини қуритишга қасд қилади. Кишилик жамиятида эса барча давр ва халқлар учун ўзгармас бўлган муқаддас қонун – чекловлар бор. Аёллар, болалар, ногиронлар ва кексаларга шафқатли бўл, дейилади инсонлар жамиятида. Ҳатто бу нарсалар қонун йўли билан ҳимоя қилинади. Дейлик, автобус ҳайдовчиси балоғатга етмаган болани ярим кечаси пулинг йўқ экан, деб автобусдан тушириб юборса, жиноят содир қилган ҳисобланади. Яъни у вояга етмаган болани мазмунан хавфда қолдириб кетаётган бўлади. Инсонни инсон қилиб турган миллионта руҳий-маънавий қадриятлар бор, уларнинг бари умумлашма ном билан эзгулик дейилади. Кейин эса, инсон табиатида уни ҳайвонга айланишга мажбурлаб турадиган миллионта иллатлар бор, булар эса бир сўз билан ёвузлик дейилади.\nЁзувчи деганлари, ўз-ўзидан эзгулик, юксак инсоний қадриятлар куйчиси, ҳимоячисидир. Унутмайлик, Яратган шайтонни ҳам бадиий истеъдоддан қисмаган… Яъниким, боши бузуқ одамга ҳам Худо ёзувчилик истеъдоди ато этиши мумкин. Лекин боши бузуқ ёзувчининг асарлари умуминсоний қадриятлар сафидан жой ола билмайди.\n5. Мен азалдан “изм”ларга унчалик қизиқмайман. Лекин дўстимиз Дилмурод Қуроновнинг адабиётшуносликка оид китобларидан барча измлар тўғрисидаги таърифларни ўқиб, билиб олганман. Модернизм ва постмодернизм тўғрисида рус ва Европа адабиётшуносларининг бир қатор тадқиқотларини ҳам кўздан кечирганман. Хосе Ортега Гассетнинг модернизм эстетикасига оид ажойиб тадқиқоти билан ҳам танишман. Лекин, барибир, адабий асарларни ўз ақлу тажрибам билан “изм”ларга ажратишга қийналаман. Бизда адабиёт намуналарини “изм”ларга ажратиш унчалик урф бўлмаган. Шунингдек, ватанимизда адабий ўй-хаёлларнинг эркин бўлганига эндигина йигирма йилдан жиндай ошди. Эски тузум пайти “соцреализм” деган сохта ва зарарли методдан хорижда ижод қилиш ҳақида ҳатто орзу қилиб бўлмасди. Битта рост гапни айтиш лозимки, ўзбек прозасида “соцреализм”нинг асоратидан тўла-тўкис қутилиб улгурган бир неча ҳикоя пайдо бўлди, холос. Шунинг учун прозамизда алоҳида бир йўналиш пайдо бўлди, деб айтиш жуда қийин ҳали. “Соцреализм” асоратларидан халос бўлганимиз билан миллий менталитетимизда соф бадиий тафаккурга ёд бўлган бошқа иллатлар ҳам бор… Масалан, бизлар ёзувчи сифатида реал ҳаётга яқинроқ келишдан чўчиймиз. Бизлар учун реал ҳаёт жаҳлдор бир ит, ёнига яқинлашгани қўрқамиз; нарса ва ҳодисаларни анча узоқдан кузатиб қўя қоламиз. Аслида, реал ҳаётга яқинлашиш учун ишончли бир восита зарур. Ҳозирги кунда ёзувчиларимиз реал ҳаётга қўрқмай жуда яқин бориш учун ишончли восита топгандек бўляпти. Бу воситанинг номини символизм деймизми, метафора деймизми, хуллас, реал ҳаётга яқин келиш учун бир восита зарур. Реал ҳаёт деганимда, муайян даврдаги ижтимоий вазиятни назарда тутаётганим йўқ, албатта. Инсоннинг тириклик-ҳаёти моҳиятини реаллик, деб атаяпман. Масалан, сюреалистлар инсон онги остидаги фикр-туйғуларни инсон табиатига хос ҳақиқий реаллик деб билишган. Аслида ҳам, гапираётган гапингиз, қилаётган хатти-ҳаракатингиз эмас, балки кўнглингизда пинҳон фикрлар реал фикрлар эмасми? Қизиғи шуки, инсон ўз онги остида нималар пинҳонлигини ўзи ҳам тузук-қуруқ идрок эта олмайди. Фрейднинг онг ости жараёнлари тўғрисидаги назарияга таянган ҳолда юз йиллик адабиётимизни таҳлил қилиб чиқсак, бениҳоя қизиқарли ва кутилмаган таҳлиллар қилиш мумкин. Бу усулда асар билан бирга, ёзувчи психологияси ҳам тенгма-тенг таҳлилга тортилади. Масалан, бундай усулда ўзбек совет ёзувчилари асарларидаги ижобий қаҳрамонларнинг, аслида, салбий қаҳрамонлар эканлигини фош қилиш мумкин.\n6. Адабиёт, биринчи навбатда, бадиий санъатдир. Тўғри, дард ва изтиробсиз шеър ёки ҳикоя ёзишнинг иложи йўқ. Айниқса, ғам-аламсиз бир мисра ҳам шеър ёзиб бўлмайди. Лекин биргина дарднинг ўзи билан ижодкор бўлиб, ўқувчига манзур асар яратолмайсиз. Дейлик, ҳикояда ўқувчига айтадиган гапингиз нақадар муҳим бўлса-да, лекин айтадиганларингизга чиройли бадиий либос кийдирмасангиз, ёзганларингизнинг бари – бир пул. Дардсиз асар пайдо бўлмаганидек, асарда санъатсиз дард ҳам беқадрдир.\nЯна бир гапки, бизда адабиётнинг ўйинга айланишига ҳали анча вақт бор. Керак бўлса, жиддий мавзуларга энди-энди қўл ура бошладик. Қачонки, мавзулар тугаса, ҳамма дардларимизни айтиб бўлсак, ана ундагина сўзларни бир-бирига уриштириб ўйин ўйнашимиз мумкин. Лекин “ўйин” ўйнашга имкон йўқ ҳали.\n7. Бизда холис адабий танқид ҳозирча шаклланиб улгургани йўқ. Мен йигирма йилдан буён, нақадар зерикарли бўлса-да, адабий танқидни кузатиб келаман. Бу соҳамиз холислик ва самимиятдан анча узоқ ҳали. Адабий танқидимизда ақл ва руҳ сезилмайди. Кўплаб отахон устозларимизнинг кўп йиллик меҳнатини бир оғиз сўз билан йўққа чиқармоқчи эмасман, албатта.\nҲозирги кунда адабий танқидда истеъдодлар ғойиб бўлди. Ўтган асрнинг 90-йилларида ёш ва умидли олимларимиз жуда кўп эди. Афсуски, уларнинг барини турмуш деган аждарҳо ютиб юборди. Умуман, бизда адабий танқидда танқид йўқлигини ҳам эътироф этиш жоиз. Бизлар адабий танқид воситасида бир-биримизнинг кўнглимизни кўтариб, дўстона муносабатимизни билдириб қўямиз, холос. Адабий танқид билан шуғулланиш жуда ҳам ноқулай эканлигини ҳам айтиб ўтиш жоиз. Менинг ўзим бундан икки йил бурун ўзим тенги ёзувчиларнинг қатор ҳикояларини асосли танқид қилиб, битта мақола ёзгандим. Бу мақоламни матбуотда эълон қилишдан ҳалиям чўчийман. Чунки мақолам эълон қилинса, унда номи тилга олиниб, асарлари танқид қилинган ёзувчилар бирданига мени ёмон кўриб қолади. Айримлари қайсидир шаклда менга зарар етказишга ҳам уриниб кўриши мумкин, деб тахмин қиламан. Жасорат етишмайдими менда?.. Билмадим.\nУзоқ вақт машҳур адабиётчи олимларнинг ёнида юрган одамман. Устозларимиз росмана адабиётчи олим эмас, балки адабиётдаги дипломатлар эканлигини яхши биламан. Ҳаммамиз сентименталмиз, ҳали танқидга дуч келмай, кўзларимиз ёшланиб, овозларимиз ингичкалашиб қолган.\nЛекин танқидчи учун адабиётимизда иш жуда кўп. Ҳозирги кунда шоирман, ёзувчиман, бешта, ўнта китоб чиқардим дегувчи сохта ижодкорлар армияси пайдо бўлди. Бу армия ўзининг кучи ва қуроли билан омма дидини бениҳоя пасайтириб юборяпти, керак бўлса, миллатимиз ахлоқига тажовуз қиляпти. Замонавий қўшиқчилар айтаётган ашуланинг матнига бир диққат қилиб кўринг. Ҳофизларимиз одамнинг асабини қўзғаб, кўнглини айнитар даражадаги сўз қоришмаларини қўшиқ қилиб айтаётганини кўрасиз. Айниқса, замонавий қўшиқчиликда матннинг ўрни нолга тушиб қолди. Уялмайдиям-а, ҳеч қайсиси? Адабиётчи мутахассислар томонидан ижоди эътироф этилмаган, ҳатто тилга тушмаган ҳаваскор шоирлар катта байрамларда тўпланадиган санъат элитаси орасида кўриниб қоляпти. Ҳофизларимиз ўта мантиқсиз, фақатгина чўчқанинг миясидан чиқиши мумкин бўлган ўта саёз, бемаъни алжирашларни катта давраларда қўшиқ қилиб куйлашмоқда. ”Ҳой, адабий танқид, нега жимсан? Ярамас ва сурбет истеъдодсизлик тўрга чиқиб, ялпайиб ўтириб олибди, ҳам ақл бўлиб бир нарсаларни гапиряпти. Бир ҳамла билан уни пойгакка тушириб юборсанг бўлмайдими?”. Адабиётимизда жудаям уятсиз одамлар кўпайиб кетди. Адабиётдан узоқ кимсалар фақатгина пул ишлаб олиш мақсадида русча дедектив асарлардан кўчирмачилик қилиб ёстиқдек романлар яратиб ташлаяпти. Ҳамма нарсадан кўнгилхушлик излайдиган кимсалар жиддий фикрдан чўчийдиган, қочадиган бўлиб қолди. Мумтоз меросимизни қизиқиб ўқийдиган ўқувчилар бутунлай йўқолиб кетди. Гарчи тўртта-бешта шеърий китоб чоп этиб улгурган бўлса-да, Абдулла Қодирий билан Чўлпонни адаштириб юборадиган “шоирбачча”лар кўпайди. “Танқид саралашдир”, дейилади. Лекин бугунги кунда танқид сараламаяпти. Танқиднинг ўзи йўқ бугун. Лекин жуда керакли нарса танқид…\n8. Эски билан янги орасида ҳамма замонларда ва ҳамма жабҳада кураш тинмайди ва тўхтамайди. Хўш, бу нарса адабиётимизда қандай кўринишда намоён бўляпти? Масалан, прозамизда маиший ҳаётни қизиқарли йўсинда баён қилиб ҳикоя қоралашни эски усул, деб биламан. Янги асарларда эса маънолар қатлами сезилиб туради. Бундай асарлар учун маиший турмушдаги бирор ҳодиса мақсад эмас, балки воситадир. Баёнчилик услубида эса маиший ҳаёт мақсад ўлароқ кўрилади.\n“Эски” деган сўз билан атаётганимиз ўзбек насрида ёзувчи, иложи борича, макон ва замонга яқин келишга чиранарди. Янги прозамизда эса макон ва замон мавҳумлашиб кетяпти, яъни ёзувчи ўзи мансуб бўлган макон ва замондан қочишга уриняпти. Эски давр прозамизда адибларимиз тип ва характер яратишни ўз олдиларига катта мақсад қилиб олишар эди. Ҳозирда “янги” деб атаётганимиз ижод намуналарида бу нарса, яъни алоҳида бир персонажнинг қилиқ ва одатларига урғу бериб, характер ва тип яратиш одати сезилмайди.\nМана бир ўхшатиш: иккита тангангиз бор, бири мис, иккинчиси тилло. Мис тангага қараб ўйлайсиз: икки дона гугурт ва туз сотиб оламан. Тилло тангани қўлингизга олиб эса жуда кўп нарса ҳарид қилишингиз мумкинлиги ҳақида мушоҳада қиласиз. Ҳозирги кунда бир-бирларининг чегараларини аниқлаштираётган (делимитация ва демаркация) адабиёт намуналари орасидаги фарқ юқоридаги ўхшатишдаги ишорага ўхшайди. Хусусан, янги ҳикоячилик намуналари ўз бағридаги маъноларни ўқувчидан беркитишга, яширишга уринади. Оқила ва тарбияли қизлар дуч келган йигитнинг бағрига ўзини отмайди-ку! Улар йигитларнинг энг муносибига кўнглини очади. Янги ҳикоячилигимиз ҳам ўқувчини танлайди, саралайди. Назар Эшонқулнинг кейинги пайтда ёзилган “Баҳовиддиннинг ити“, Улуғбек Ҳамдамнинг “Бир пиёла сув” ҳикоялари, Исажон Султоннинг “Озод“ романи Гассет айтмоқчи, ўқувчиларни икки гуруҳга бўлиб юборади: асарни тушунадиганлар ва тушунмайдиганлар. Бу асарлар жамиятимизда элитар ўқувчиларни пайдо қилади.\nНазар Эшонқулнинг “Баҳовиддиннинг ити“ ҳикояси персонажи итга айланиб ёрига – саодатга эришяпти. Унинг инсон бўлиб юрган кезлардаги қалбини доимий эгаллаб юрадиган изтироб ва зерикишга диққат қилинг. Инсонликдан воз кечиб итга айлангач, қалбида минглаб илоҳий қувонч юлдузлари порлай бошлади. Инсоннинг итга айланиши жараёни жудаям қизиқарли ҳодиса. Бу ҳодиса замиридаги маъно қатламлари эса, ўқувчини мулоҳазага, мушоҳадага ундайди. Юқорида айтдикки, ёзувчининг “Гўрўғли” романи қаҳрамони тирик бўла туриб, ўзининг тирик эканлигини исботлай олмаяпти. “Баҳовиддиннинг ити” ҳикоясида эса инсон итга айланганидан кейингина ўзининг инсон эканлигини сезяпти. Инсон икки марта – биринчисида физиологик, иккинчисида психологик жиҳатдан туғилади. Жисмоний туғилишда одам она қорнини тарк этиб, алоҳида мавжудликка айланяпти. Психолгик жиҳатдан қайта туғилиш эса, ўзгаларга фикрий-ҳиссий қарамликдан бутунлай халос бўлишдир. Абдулла Қаҳҳорнинг “Бошсиз одам” ҳикояси қаҳрамонида психологик туғилиш содир бўлмаган. “Баҳовиддиннинг ити” ҳикояси қаҳрамони эса психологик жиҳатдан қайта туғилиш лаззати нақадар илоҳий бўлишини сезиб, саодатга эришяпти.\nУлуғбек Ҳамдамнинг “Бир пиёла сув“ ҳикоясида, аслида, аробада сув олиб кетаётган кимса катта бир қўналғага бир пиёла сув ичгани киради. То бир пиёла сув ичиб ташқарига чиққунича йиллар ўтиб кетиб, чолга айланиб қоляпти. Ундан ҳам қизиғи шуки, аробада олиб кетаётган нарсаси сув эканлигини сезиб қоляпти. Ўқувчи сифатида мен ана шундай ҳикояларни ёқтираман. Бу ҳикоялар замирига чуқурроқ тушиб, инсон тақдирининг ўта сирли, оддий кўздан пинҳон жиҳатларини илғагим келади.\nЯна бир гапки, ўзбек бадиий тафаккури ривожланишини, асарлари бутун дунёга машҳур бўладиган ўзбек ёзувчилари пайдо бўлишини жуда-жуда истаймиз. Биринчидан, жиддий асарлар миллатимизнинг муҳим тарбиячиларидир. Иккинчидан эса, бадиий тафаккурдаги юксалиш охир-оқибат ватанни юксалтиришга муносиб ҳисса қўша олади.\n9. Чин ижодкорнинг фуқаролик бурчи жуда ҳам буюк. Айниқса, бугунги кунда донишманд, ватанпарвар, дунёда содир бўлаётган воқеа-ҳодисаларни кузатиб, моҳиятларини англайдиган адиблар жамиятимиз учун жуда зарурдир. Хусусан, ёшларимизни фитна ва фалокатлардан асраш, биринчи навбатда, адибларимизнинг муҳим вазифаларидир. Бугунги кунда маданият ниқоби остида ватанимизга ахлоқсизлик бостириб киришга ҳаракат қиляпти. Бу нарса миллатимизга зарар келтиришини идрок этиб улгурмаган айрим ёзувчилар ўз ижодлари билан ахлоқимиз сарҳадларини бузишга уринаётган ахлоқсизликка ёрдам бераётганларини сезиб улгуришгани йўқ. Ахлоқсизлик охир-оқибат инсонни кўз кўриб, қулоқ эшитмаган жиноятларга етаклайди. Бу балодан ҳазар қилиш керак.\nДевонасифат, ароқхўр, “ижоддан бошқа нарсани тан олмайман”, деб арзон ошхоналарда шотирлари даврасида бетамиз латифаларни айтиб юрадиган шоир ва ёзувчиларни умуман ёқтирмайман. Ижодкор шахсий ҳаёти ва ватанга муҳаббати билан ҳам бошқаларга ўрнак бўлиши лозим. Глобализация шароитида ҳар турли намақбул ғоялар ёшларимизга зарар етказишга ҳаракат қилаётганини кўриб турибмиз. Адибнинг сўзидан, асарларидан, ҳаёт тарзидан халқнинг кўнглини илитадиган, ҳаёти дунёсини ёритадиган нур таралиб турсин. Классик шоирларимизнинг ҳеч бири ўзи яшаб турган жамиятдан ўзларини холи ҳис қилишмаган. Аксинча, улар сўзи ва фаолияти билан жамият ҳодисаларига фаол аралашиб, ватанга, халққа наф келтиришган. Ёзувчи сўзининг салмоғи катта.\nЁзувчи одам бир сўз айтишдан олдин айтадиган сўзининг оқибати ва масъулиятини сезиши лозим. Оддий халқнинг онгида бир тушунча пайдо бўлиб қолган. “Шоирми, демак, у – ароқхўр”, деб ўйлайди оддий одамлар. “Ароқ ичсаларинг кейин илҳом келади-да”, деб сўраб ҳам қўйишади одамлар. Уч-тўрт пиёниста ароқ ичиб ўтирган жойга шоир бориб қолса, оғзидан суви оқиб, кўзлари олайиб кетади алкашларнинг “Шеър ўқиб бер! Кайфимизга кайф қўш!” – деб шоирни оддий масҳарабозга айлантириб қўйишади. Мен ёмон кўраман бу нарсаларни жуда. Халқнинг ижодкор халқига нисбатан масхараомуз муносабат билдиришига ўзимиз айбдордирмиз, балки.\nАльбер Камюнинг асарлари билан бир қаторда, унинг ижтимоий-сиёсий фаолияти ҳам менга маъқул келади. Лев Толстой ўз вақтда Руссиянинг улкан виждонига айланган эди. Достоевскийнинг кундаликларини ўқиб, унинг ҳам ўз ватанининг ватанпарвар ёзувчиси бўлганлигига қойиллар қолганман. Чўлпон ва Абдулла Қодирийлар буюк ватан ғояси учун жонларини бериб юборишди-ку! Лекин бизлардан ҳеч ким ва ҳеч қандай ғоя жонингни қурбон қил деяётгани йўқ! Бизлар юлдуз каби нур таратиб, ёшларимизнинг етук инсон ва ватанпарвар ўғлон бўлишига ёрдам беришимиз керак, холос. Шунингдек, миллатимизнинг тиллога тенг ахлоқий қадриятларини қўриқчилари бўлишимиз лозим.\n10. Кундан кунга адабиётнинг табақалашаётгани яққол сезила бошлади. Омма ўз асарлари ва адибларини танлаб улгурди. Чуқур маъноларнинг қадрига ета биладиган элитар ўқувчилар ҳам ўзларини оммадан алоҳида қилиб олишяпти.\nЯна ўн-йигирма йиллардан кейин адабиётдаги табақалашиш аниқ юзага чиқади. Ҳозирги кунда ўта истеъдодли ижодкорларимизнинг омма орасида машҳур эмаслиги, адабиётчи мутахассислар томонидан ижодкор сифатида умуман эътироф этилмаган, ҳатто тилга олинмаган айрим шоирларнинг омма орасида машҳур бўлиб кетиши ҳам, адабиётимиздаги табақаланишнинг яққол белгисидир. Ортега Гассет айтганидек, ҳамма жамиятларда юксак бадиий асарни чуқур тушунадиган алоҳида инсонлар мавжуд. Файласуф уларни туғма аристократлар, деб атайди. Бизнинг жамиятимизда ҳам мана шундай аристократ қатлам шакллана бошлади.


Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказига 5500 та китоб келтирилди - Hidoyat.uz\nАсосий саҳифа Янгиликлар Ўзбекистон янгиликлари Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказига 5500 та китоб келтирилди\nЧоп этилди Sentabr 17, 2019 Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказига 5500 та китоб келтирилдиda fikr bildirishni o'chirish\nҲаж йўлидаги даллоллар\nАраб тилида “Имон” деган сўз “ишонч”, “тасдиқ” маъноларини билдиради. “Ясин” калимаси эса Қуръони каримда сура номи бўлиб келган. Уламоларимиз “Ясин”нинг маъноси Аллоҳ таологагина маълум эканини таъкидлашган. Ушбу икки калимага «а» қўшимчасини қўшиб «Имона» ёҳуд «Ясина» дейиш луғат жиҳатидан сўзни нотўғри ишлатиш ҳисобланади. Шунга кўра фарзандларга булардан бошқа исмларни қўйиш тавсия этилади. Зеро, ҳадиси шарифларда фарзандга чиройли исм қўйишга тарғиб қилинган.\nКўриниб турибдики, муфассир бу гапни “айтилишича”, деб бошламоқда, лекин ҳадис демаганлар. Бу сўзни мўътабар ҳадис китобларида ҳам учратмадик. Бу гапни Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васалламдан бошқа киши ўз ақлидан келиб чиқиб, айта олмайди. Бунинг устига бу сўз динимиздаги «Амалларни фақат куфр ёки ширк бутунлай йўққа чиқаради», деган умумий қоидага зид келмоқда.\nБир қараганда ҳадиси шарифдан масжидда ҳар қандай гап-сўзларни гаплашиш мумкин эмасга ўхшаб кўринади. Лекин муҳаққиқ уламолар: “Ҳаром ва ботил аралашмаган дин ва дунё учун муҳим бўлган сўзларнигина гаплашиш жоиз”, – дейдилар. Бунга Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васалламнинг шоир саҳоба Ҳассон ибн Собит разияллоҳу анҳуга мушрикларнинг Аллоҳ ва Расулига тўқиган бўҳтонларига раддия тарзида масжидда шеър ўқишга рухсат берганлари далил бўлади. Бу ҳақдаги ривоятни Имом Бухорий ва Имом Муслим ўзларининг «Саҳиҳ»ларида келтирганлар.


iPhone 13 туркумидаги барча смартфонларнинг хотира вариантлари ва нархлари билан танишинг - Terabayt.Uz\nApple’нинг ўн учинчи авлод смартфонлари туркумига тўртта – iPhone 13 mini, iPhone 13, iPhone 13 Pro ҳамда iPhone 13 Pro Max моделлари кириши айтилмоқда. Яқинда улардан ҳар бирининг аккумулятори ток сиғими маълум бўлган эди.\nЎҚИНГ: iPhone 13 mini илк «жонли» суратда: уни iPhone 12 mini билан таққослаб ҳам кўрсатишди!\nЭнди эса инсайдерлар ўн учинчи авлод айфонларнинг тезкор ва ички хотиралари ҳажмлари, шунингдек, уларнинг нархлари ҳақида ҳам хабар тарқатишди. Унга кўра, стандарт iPhone 13 модели ҳамда ихчам iPhone 13 mini смартфони 4 гигабайтлик «оперативка»га эга бўлиб, 64, 128 ҳамда 256 ГБ флеш-хотирали вариантларда таклиф этилади.\niPhone 13 Pro флагмани ва iPhone 13 Pro Max версияси эса 6 гигабайтлик тезкор хотира чиплари билан таъминланган, харидорлар уларни 128, 256, 512 гигабайтлик ёки 1 терабайтлик доимий хотирали вариантларда олишлари мумкин бўлади.\nЮқоридаги суратга кўра, iPhone 13 mini моделининг 64, 128 ва 256 гигабайтлик вариантлари тегишлича 700, 750 ва 800 долларга баҳоланади. Стандарт флагман – iPhone 13 моделининг шунақа хотирали вариантлари учун эса мос равишда 800, 850 ҳамда 950 доллар сўрашади.\niPhone 13 Pro гаджетининг 128, 256, 512 гигабайтлик ёки 1 терабайтлик вариантлари учун тегишлича 1050, 1150, 1350 ёки 1500 долларлик нархлар белгиланади. Шундай хотирали вариантлардаги iPhone 13 Pro Max учун эса мос тарзда 1150, 1250, 1450 ва 1600 доллар тўлашга тўғри келади.\n#Apple #Apple iPhone #нархлар #оперативка #смартфонлар # 5G смартфон #5G-смартфони #Apple iPhone 13 #Apple iPhone 13 Pro Max #Apple iPhone 13 Pro #Apple iPhone 13 mini


Китоб ва китобхон Бугун уларнинг йўллари туташми? - Халқ сўзи\n17:28 20 Сентябр 2019 Маданият\nРивоят қилишларича, Абу Али ибн Синодан бир мамлакат подшоҳи фарзанди — юрт шаҳзодасига таълим беришини сўрайди. Аммо ибн Сино буни рад этади. Айтадики, илм келмайди, илмга борилади, дея жавоб беради ва агар шаҳзода ўзи келсагина таълим беришини айтади... Бунда жуда чуқур маъно бор. Инсонни илмга етакловчи масканлардан бири кутубхонадир. Кимдир шахсий кутубхонасини бойитиш учун китоб танлайди, бошқа биров эса китоб ўқиш учун жой танлайди. Китоб ва китобхоннинг дийдорлашиши учун энг яхши жой ҳам аслида кутубхона. Бугун электрон китоблар оммалашган бир даврда китоб ва китобхон йўллари туташмоқдами? Келинг, биргаликда мулоҳаза қилиб кўрамиз.\nКитоблар замон тўлқинларида сузувчи ва ўзининг қимматбаҳо юкини авлодлардан-авлодларга авайлаб элтувчи тафаккур кемаларидир, дейди донолар. Болаларни кичик ёшдан тафаккур кемаларига жалб қилсак, улар мутолаани севимли машғулотига, анъанага айлантиради, тўғри эмасми?\nКитобга болаликдан меҳр қўйган болада китобхонлик маданияти эрта шаклланиб боради, нутқи равонлашади, дунёқараши кенгаяди, — дейди Хўжаобод туманидаги 2-умумтаълим мактаби директор ўринбосари Лола Сулаймонова. — Эҳтимол улар ўқишни билмас, ҳарф танимас, лекин китобни томоша қилиш орқали уни ўқишга, ичидаги сеҳрдан баҳра олишга интилади. Бола боғчадан мактаб даврига ўтаётган пайтда китоб, кутубхона тушунчаларидан бохабар бўлиши, китобнинг таъсирини сезиб мактабга қадам қўйиши керак. Ўшанда мактаб кутубхоначиси ҳам, ўқитувчи ҳам қийналмайди. Чунки бола кутубхона аҳамиятидан бохабар. Эҳтимол, кейинчалик бўш вақтини кутубхонада ўтказишга ўзи ўрганиб ҳам қолиши мумкин. Зеро, китоб дунёсида улғаяётган болада ёмон иллатлар шаклланмайди.\nХалқимизда бола бошидан деган гап бор. Болага китобга меҳр-муҳаббатни мурғакликдан бошлаш керак, — дейди эл суйган санъаткор Рихси Иброҳимова. — Бола ақлини таний бошлаганидан китобни таниб бориши лозим аслида. Лекин бугунги кунда аксарият ота-оналар фарзандларига китоб ўрнига турли-туман ўйинчоқлар, ширинликлар олиб беришни афзал кўради. Маҳалладаги ўғил-қизларнинг тўпланиб йиғилиши, адабиёт ҳақида гурунг қилиши, мушоиралар ўтказиши, ижодий кечалар, тадбирлар ўтказиши учун бир маскан керак. Қолаверса, маҳаллаларда шундай бир маскан бўлса, қариялар ҳам бориб, мутолаа қилиши, адабий давраларда иштирок этиши мумкин. Бу маскан ўрнини, шубҳасиз, кутубхона тўлдира олади...\nТавсия беришни ҳам билиш лозим\nМутолаага бўлган қизиқишни кучайтиришда эҳтимол кутубхоначиларнинг ҳам ўрни бордир, деган масала кишини ўйлантиради. Аслида кутубхоначи қандай бўлиши керак? Бу борада ЎзР ФА асосий кутубхонаси раҳбари Зуҳра Бердиеванинг фикрларига қулоқ тутдик.\nМен кутубхоначилик соҳасида қирқ йилдан буён фаолият юритиб келаман. Кутубхоначининг ўзи китобни севиши, кутубхонани бутун вужуди билан хис қилиши, қайси китоб қайда жойлашганидан тортиб, китобхонларга тавсия беришни ҳам билиши лозим. Тавсия бера олиши учун эса ўзида билим етарли бўлиши керак. Аслида кутубхоначилик жуда қизиқ соҳа. Китоблар билан, турли китобхонлар билан ишлаш — кўрингани каби осон эмас, оддий эмас. Шунга қарамай, ўқувчида китобга, борган кутубхонасига боғланишида кутубхоначи катта роль ўйнайди, деган фикрдаман. Бу эса ундан маҳорат, илм талаб этади.\nСир эмас, бугун аксарият кутубхоначилар номутахассис, яъни бошқа соҳа бўйича таҳсил олган. Уйига яқин жойда жойлашгани ёки ўзини мутахассислиги бўйича иш топа олмагани сабаб бугун аксарият ёшлар кутубхоначиликка ўтиб кетмоқда. Ваҳолонки, бу соҳа ҳам мутахассисликни талаб этади. Шахсан мен болалигимда бир кутубхоначи опани чин юракдан яхши кўрганим, уларга ҳавас қилганим учун шу касбни танлаганман. Менга улар туртки берганлар, китобга қизиқтирганлар. Бугунчи? Кутубхоначиларимизга ҳавас қилиб, мен ҳам кутубхоначи бўламан дейдиган ёшлар борми? Кўп эмас. Чунки уларни қизиқтира оладиган кутубхоначилар кам. Бу эса эътибордан четдаги дардимиз, десак муболаға бўлмас.\nМаҳаллада шундай маскан бўлса қандай яхши\nЭсимда, мен яшайдиган маҳалланинг бошида, учта кўча кесишган жойда кичиккина маҳалла кутубхонаси бўлар эди. Кутубхонадан барча маҳалладагилар фойдаланарди. Аммо афсуски, кейинчалик кутубхона ёпилди. Ҳанузгача бу даргоҳ эшигида қулф... Бугун электрон китоблар, электрон кутубхоналар оммалашган бир даврда маҳаллаларда кутубхоналар керакми деган саволга ёши улуғ инсонлардан жавоб ахтардик.\nКитобхонлик оиладаги, маҳалладаги муҳитга, инсонни ўраб турган жамиятга боғлиқ. Китобга эътибор фарзандлар тарбиясида, айниқса, қўл келади. Китобни инсон тафаккурининг қанотларига ўхшатишган. Зеро, тафаккури, фикр доираси кенг, маърифатли кишилар жамиятнинг чинакам бойлигидир. Аксинча, ҳаётда рўй бериб турадиган айрим нохушликлар илдизи эса маърифатсизлик, китоб ўқимасликнинг аччиқ меваси саналади. Темирни занг кемирганидек, одамни ҳам маънавиятсизлик мўртлаштиради.


O'zLiDeP депутати Динара Қосимхўжаева илм-фан тараққиётига ҳисса қўшмоқда | O'zLiDeP\nO'zLiDeP депутати Динара Қосимхўжаева илм-фан тараққиётига ҳисса қўшмоқда\nМаълумки, кимё соҳаси – замонавий саноатнинг «катализатори» бўлиб, ҳар қандай ишлаб чиқаришнинг тагида кимёвий жараёнлар ётади. Бу соҳасиз иқтисодиётда тараққиёт бўлмайди. O'zLiDeP депутати, «ТОШКЕНТВИНО КОМБИНАТИ» акциядорлик жамиятининг сифат бўйича директори Динара Қосимхўжаева Бектемирда мазкур жараённинг ривожланишига ҳисса қўшиб келмоқда.\nДинара опа бир неча йиллардан буён Тошкент давлат кимё технологиялари институтининг кимёгар олимлари ва илмга чанқоқ талабалари билан ҳамкорликни йўлга қўйган. Депутат ёш кимёгарларни қўллаб-қувватлаш баробарида, уларга амалий жиҳатдан таълим бериб келаётган эди. Динара Қосимхўжаева етиштирган кўплаб кадрлар айни дамда нуфузли ташкилотларнинг тажрибали мутахассисларига айланишган.\nКуни кеча депутат ташаббуси билан Ўзбекистон Миллий университети кимё факультети олимлари билан ҳамкорликда учрашув ташкиллаштирилди. «ТОШКЕНТВИНО КОМБИНАТИ»нинг Янгийўл шаҳридаги бўлимида бўлиб ўтган учрашувда олийгоҳнинг аналитик кимё кафедраси профессор-ўқитувчилари қатнашишди. Унда Ўзбекистон озиқ-овқат саноатидаги ютуқ ва камчиликлар, соҳада илғор технологияларни қўллаш, кимёвий таҳлилни озиқ-овқат саноатига сингдириш, мазкур саноатга илм-фанни татбиқ қилиш каби долзарб масалалар муҳокама этилди.\nАввало, Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Республика озиқ-овқат саноатини жадал ривожлантириш ҳамда аҳолини сифатли озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлашга доир чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори ижросини таъминлаш мақсадида мазкур ташаббусни илгари суряпман, - дейди Динара Қосимхўжаева ушбу лойиҳа ҳақида. Лойиҳадан шунингдек, ёш олимларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаб, уларнинг илмий қарашларини ижтимоий ҳаётда, ишлаб чиқариш объектларида татбиқ этилишига шарт-шароит яратиш кўзда тутилган. Қолаверса, мамлакатимизда озиқ-овқат саноатида йўл қўйилаётган камчиликларни бартараф қилиш, бу соҳага илм-фан нуқтаи назари билан ёндашиш, маҳсулотларимизнинг халқаро стандартлар ва хавфсизлик талабларига тўлиқ жавоб беришини таъминлашни мақсад қилганмиз.\nБугунги кунда илм-фан фақат қоғозлардагина қолиши эмас, инсонларнинг оғирини енгил қилиши, тараққиёт ва ривожланиш йўлида хизмат қилиши керак. Бунинг учун ҳар бир корхона, ҳар бир ташкилот илм аҳлини қўллаб-қувватлаши, уларнинг ихтиро ва тажрибаларидан ўринли фойдаланиши лозим. Ўзбекистонда илк бор озиқ-овқат саноатига илм-фан нуқтаи назари билан ёндашиш «ТОШКЕНТВИНО КОМБИНАТИ»да амалий йўлга қўйилмоқда. Жаҳон бозорига чиқиш учун халқаро сифат кўрсаткичларини аниқлаш мезонлари шу вақтгача фақат чет мамлакатларида катта маблағ асосида амалга оширилиб келинган. Эндиликда мазкур кимёвий таҳлил жараёнлари ўзимизнинг университетларда, олимларимиз томонидан амалга оширилса, иқтисодий салоҳиятимизга сезиларли даражада ижобий таъсир қилади. Иқтисодий ўсиш орқали эса янги иш ўринларини яратиш ва илм-фанинг ижтимоий ҳаётга татбиқ қилинишига замин яратади.\nУчрашув мобайнида ёш олимлар Бектемирда жойлашган «ТОШКЕНТВИНО КОМБИНАТИ»га ҳам ташриф буюриб, мазкур комбинат фаолияти билан яқиндан танишишди.\n- Шу вақтгача бир қанча корхоналарга ишлаб чиқарилаётган маҳсулотлари устида аналитик таҳлил ўтказиш таклифи билан мурожаат қилганмиз. Бироқ аксарият ҳолларда рад жавоб олардик. Илк бор, «ТОШКЕНТВИНО КОМБИНАТИ»нинг ушбу ташаббусни қабул қилгани биз учун қувонарли янгилик бўлди. Айни дамда Динара Қосимхўжаева билан келгусида кўплаб йирик режаларни амалга оширишни келишиб олдик, - деди Ўзбекистон Миллий университетининг аналитик кимё кафедраси мудири, профессор Зулайҳо Сманова лойиҳа таассуротлари ҳақида.\nУчрашув сўнггида депутат Динара Қосимхўжаева Бектемир туманида олимлар ва ишлаб чиқарувчи корхоналар ҳамкорлигида Республика миқёсида семинар ташкил этилиб, унда ишлаб чиқарувчилар олдида турган муаммоларга олимлар билан биргаликда ечими топиш, илм-фаннинг ишлаб чиқариш билан интеграциясини йўлга қўйиш каби масалалар кўрилишини қайд этди.\nШаҳрихонда депутатлар “Кўзи ожизлар жамияти” аъзоларига саховат кўрсатди\nДепутатлар талаби билан ноқонуний йўл белгиси олиб ташланди\nO'zLiDeP фаол хотин-қизлар ва депутатлар ўртасида спорт мусобақаси ўтказди\nДепутат мактаб битирувчиларни касб-ҳунарга ўргатиб, ўз корхонасида ишга жойлаштириш тизимини йўлга қўйди\nҲар бир тадбиркорга биттадан депутат бириктирилди


Харри Реднапп Кейнни Ибрагимовичдан кучли деб ҳисоблайди\n12 декабрь, 2016, 13:55\n“Тоттенхэм” жамоасининг собиқ бош мураббийи Харри Реднапп “шпорлар” форварди Харри Кейнни “Манчестер Юнайтед” ҳужумчиси Златан Ибрагимовичдан кучлироқ деб ҳисоблайди. Унинг фикрича, Англия терма жамоаси футболчиси яқин вақтлар ичида премьер-лиганинг кучлироқ жамоаларига тўп суриши мумкин.\n“Мен уни Златандан афзал биламан. Буни хатто ўйлаб ҳам ўтирмасдим. У жамоага кўп нарса бериши мумкин. Бу футболчини яқин вақтлар ичида “МЮ”нинг 9-рақамида ёки бошқа топ клубларда кўрасиз”, - дейди Реднапп Sky Sportsга берган интервьюсида.\nЭслатиб ўтамиз, яқинда Кейн “Тоттенхэм” билан 2022 йилга қадар шартномасини узайтирган эди.


Зидан: Роналду ва Хамес ўз ишининг усталари » Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\nЗидан: Роналду ва Хамес ўз ишининг усталари\nКомментариев: 0 Просмотров: 223 Дата: 1-02-2016, 23:21 Мадриднинг “Реал” клуби бош мураббийи Зинедин Зидан кеча “Эспаньол”га қарши ўйиндан сўнг Криштиану Роналду ва Хамес Родригес борасида ўз фикрларини билдириб ўтди.- Хамес ажойиб ўйин ўтказди. У ўзига ишонч билан ва тўпсиз ҳолатда ҳам яхши ҳаракат қилди. Агар унга тўп келиб тушса, Хамес енгил ҳаракат билан нималарга қодирлигини намойиш қилди.Криштиану Роналду учрашувда хет-трик қайд этди. У нималарга қодирлигини яна бир бор кўрсата олди. Роналду жуда катта иқтидор эгаси. У майдонда кенг кўламли ишни бажаради. Бугун у ҳимоя ва ҳужумда ажойиб ўйин кўрсатди, - дейди Зидан. Эслатиб ўтамиз, кеча Роналду “Эспаньол”га қарши ўйинда хет-трик, Хамес эса битта гол киритишни уддалади. - деб хабар бермоқда Stadion.uz нашри.


Жорий йилда таъмирланиши режалаштирилган йўлларнинг 80 фоизи таъмирланди | gulobod.uz\nЖорий йилда таъмирланиши режалаштирилган йўлларнинг 80 фоизи таъмирланди\nСамарқанд туман йўллардан фойдаланиш унитар корхонаси томонидан 2020 йилда 33 та объктда 52,2 км узунликдаги йўлларни таъмирлаш режалаштирилган. Хусусан, ички, маҳаллий, давлат ҳамда халқаро аҳамиятдаги йўллар учун жами 10 142 880, 0 минг сўмлик маблағ ажратилиши кўзда тутилган.\nЖумладан бугунги кунда, туманнинг ички йўллари учун манзилли дастурга асосан ажратилган маблағ хисобидан Боғитилло маҳалласида 0,675 км, Бухорий маҳалласида 0,460 км, Саримазор маҳалласида 0,350 км ва Янгиариқ маҳалласида 0,655 км йўл таъмирланди.\nБу борада туман ҳокимлигида ўтказилган семинарда маълумот берилди. Апарат ходимлари иштирок этган тадбирда туман ҳокимининг саноатни ривожлантириш, капитал қурилиш, коммуникациялар ва коммунал хўжалик масалалари бўйича ўринбосари Ш.Жумаевнинг маърузаси тингланди.\nТаъкидланганидек, туман маҳаллий аҳамиятидаги йўллар манзилли дастурга асосан ажратилган маблағ ҳисобидан 4К-530 Самарканд ш.-Сочак к.-Эски жума к. 0,500 км, 4К-532 Сам.Оҳалик к.-Янгиариқ к.-М-39 а/й автомобиль йўлини жорий таъмирлаш 1,000 км, 4К-533-Самарқанд ш.-Равонак к.-Тойлоқ к. 1,000 км, 4К-533а-Улуғбек қишлоғига 0,500 км, 4К-565 “Самарқанд ш.-Кимё заводи” автомобиль йўлини жорий таъмирлаш 2,000 км, 4Н-513 б Самарқанд тумани марказига кириш 3,000 км ва 4Н-514 “Самарқанд ш.-Кимё заводи” дўстлик фермерлар уюшмаси автомобиль йўлини жорий таъмирлаш 0,500 км йўллар таъмирланган.\nҚўшимча дастурга асосан ажратилган маблағ хисобидан 4К-566 “Самарқанд ш. - Хишрав ГЭС” а/й жорий таъмирлаш 1,000 км йўллар таъмирланди. Шу билан бирга, давлат аҳамиятидаги йўл, 4Р-23е “М-39 а/й-дан-Самарқанд шаҳрига кириш” а/йўлининг 2,500 кми таъмирланди.\nТаъкидлаш лозимки, халқаро аҳамиятдаги йўлларга ҳам катта эътибор берилмоқда. Масалан, М-37а Самарқанд шаҳар а/й йўл 5,000 км йўл мукаммал таъмирланди.\nСамарқанд туман ЙФУК томонидан 2020 йилда таъмирлаш режалаштирилган йўлларнинг 2020 йил 15 июль ҳолатига жами 80 фоизлик ишлар бажарилган.\nШунингдек семинарда, туманда олиб борилаётган кенг кўламли қуришиш ишлари, газ, сув, электр тармоқларидаги янгилинишлар борасида аниқ тушунчалар берилди.


Мониторинг ўтказишдан ҳукуматнинг мақсади нима? « O'zbekiston ERK Demokratik Partiyasi\nМониторинг ўтказишдан ҳукуматнинг мақсади нима?\n04 April 2013 - 13:05\n4 аперль куни Қарши шаҳар “Маҳаллот” маҳалласида кўзланган мақсади номаълум бўлган мониторинг ўтказилди. Бу мониторинг тадбирини ўтказишга мактаб ўқитувчилари жалб қилинган ва улар сўровномаларни олиб уйма-уй юришибди. Одамлар албатта мониторингдан кўзланган мақсад нима эканлиги ҳақида саволлар беришмоқда, лекин ўқитувчилар юқоридан шундай буйруқ берилганлигини айта олишаяпти холос. Яъни, улар нима қилаётганликларини ўзлари ҳам билишмаяпти.\nСўровномадаги саволлар қўйидагича:\n1.Оилада нечта эркак бор?\n2.Бир рўзғорда неча киши ишлайди?\n3.Спорт билан шуғулланидиган фарзандларингиз борми?\n4.Россияга кетганлар борми?\n6.Кредит олишга имконингиз борми?\n7.Ер майдонингиз қанча?\nМана шундай саволлар ортида нималар беркиниб ётибди экан? Эртага халқ учун зарар ўтмаслигига, ёки унинг фойдаси учун бирор амал қилинаётганлигига кафолат борми? Ҳар ҳолда бугунги давр ўзбеклари ўз ҳукуматлари уларнинг ижтимоий ва иқтисодий аҳволини яхшилаш мақсадида бирор сайъ-ҳаракат қилмаслигига амин бўлишган.\nАгар мониторинг хақиқат йўлда қилинаётган бўлганида эди ва бундан эл манфаати учун ижобий бир мақсад кўзланилаяпти деб умид қилиш мумкин бўларди, қачонки сўровномада, масалан, қуйидагича саволлар қўйилган бўлса:\n1.Оилада ишсизлар сони нечта?\n2.Рўзғорингизда ҳамма нарса етарлими?\n3.Топган маошингиз ёки олаётган нафақангиз рўзғорингизни тебратишга етаяптими?\n4.Бир ойда неча кг гўшт олиб ейишга қурбингиз етади?\n5.Касал бўлсангиз, даволанишга имконингиз борми?\n6.Бир ойда коммунал тўловлар учун қанча миқдорда тўлаяпсиз?\n7.Сиздан йўқ газ учун тўлов талаб қилишадими?\n8.Сизнинг ҳақ-ҳуқуқларингизни прокуратура ҳимоя қилиб берганми?\n9 Судларда одиллик бор ёки йўқилиги ҳақида нима дея оласиз?\n10.Фарзандларингизга витаминга бой мева–чевалар олиб едиришга қурбиннгиз етаяптими?\nҲамда бундан ташқари юзлаб саволларни келтириб, аҳолининг моддий, керак бўлса, маънавий аҳволини ҳам ўрганиш лозим бўларди. Бироқ сўровномада қўйилган саволлардан келиб чиқиб, тахминий хулоса ясайдиган бўлсак, ҳукумат ўзбеклар ўз-ўзини боқишга қодирми, ёки йўқ деган савол атрофида бош қотирмоқда. Шунда ҳам ижобий баҳо учун асос излашаяпти. Яъни, оилада неча одам Россия, ёки Кореяда ишлаётганлигини аниқлаш – бу оилага келаётган тахминий даромаднинг миқдорини аниқлаш учун. Ким билсин, балки янги турдаги солиқлар жорий этилар, балки нархлар оширилар, лекин эл бирор яхшилик умид қилишга асос йўқ!


06 июл 2022, Тошкент вақти: 22:11\nMY5 телеканалини деб андижонлик журналистлар ишсиз қолди\nФарғона водийсида 1991 йилда иш бошлаган илк нодавлат телеканал - "Водий садоси" Ёшлар телерадиокомпаниясининг 20 дан ортиқ журналисти асоссиз равишда ишдан бўшатилганидан шикоят қилмоқда.\nОзодликка келган шикоятда айтилишича, MY5 телеканали раҳбарияти "Водий садоси" ЁТРК раҳбарияти билан январь ойи бошида шартнома имзолаган ва натижада, қарийб 25 йилдан эфирга берилаётган маҳаллий телеканал эфирини шу ой ўрталаридан янги телеканал кўрсатувлари эгаллаган:\n"Бизни ҳеч қандай огоҳлантиришларсиз, қишнинг кунида бошқа иш топишимизни айтиб ишдан бўшатишди. Биз йиллар давомида телерадиокомпания билан бирга бўлдик. Айрим сабабларга кўра ёпилиб, эфир тўхтатилганда ҳам, ойлик маош беролмай қолган кунларида ҳам ишхонамизни қўллаб-қувватлаб келганмиз. Энди эса бизни кераксиз буюмдай кўчага улоқтиришди", дейилади Озодликка келган шикоят мактубида.\nШунингдек, 20 йиллик ишчини ишдан олган "Водий садоси" ЁТРК маъмурияти ходимларини на молиявий, на маънавий жиҳатдан қўллаганидан арз қилинмоқда.\nОзодлик бу шикоят ортидан "Водий садоси" ЁТРК раиси Шуҳрат Аҳмедовдан изоҳ олишга уринмоқда, аммо ҳозирча муваффақ бўлмади.\nКомпанияга яқин манбанинг айтишича, бу гап тўғри ва ҳозир маҳаллий ТВнинг ишда қолган бир неча ходими фақатгина Андижон ҳамда Фарғона водийсидаги ширкатлардан тушган рекаламани эфирда пуллаш билан шуғулланмоқда.\nЗеро, ЁТРК водийдаги илк нодавлат телевидение сифатида каттагина аудторияга эга ва реклама бу каналанинг асосий даромад манбаидир.\nАндижонлик манба исми сир қолиши шарти билан айтишича, айнан шу боис, НАЭСМИ ташкилоти янги иш бошлаган MY5 канали кўрсатувларини аудиторияси катта бўлган "Водий садоси" ЁТРК эфиридан узатишга қарор қилган.\nMY5 телеканалида собиқ НТТ, ТВ-Марказчилар ишлаяпти\nАндижонлик журналистлардан бири MY5 телеканалида ўтган йили эфирдан олиб ташланган НТТ ва ТВ-Марказ журналистлари ишлаётганини айтмоқда.\nУнинг хулосасича, маҳаллий журналистлар айрилган телеэфирни ҳозир янги номда эфирга қайтган телеканалнинг пойтахтдаги эски ходимлари тўлдирмоқда:\n"Bu ish 2014 yil oxirlarida MY 5 telekanali ishga tushishi arafasida boshlandi. Ma'lumki MY5 (ntt va tv-markaz) o'zining yagona chastotasiga ega emas. Shuning uchun tazyiq bilan viloyatlardagi kanallardan foydalanmoqda. 30 nafar atrofida "Vodiy sadosi" xodimlari bo'lsa Andijonda ishlaydiganlar shundan 15-20 nafari out. NAESMI viloyatlardagi nodavlat teleradiolarga litsenziya berish, umuman olganda faoliyat ko'rsatishi uchun katta rol o'ynaydi", дея саволларга ёзма жавоб берди андижонлик журналист.\nТошкентлик телетомошабинлардан бири водийлик журналист фикрини қувватлар экан, мисол тариқасида бир вақтлар ТВ-Марказнинг энг олд кўрсатувларидан бири бўлган "Дийдор ширин" кўрсатувининг янги телеканалда тақдим этилаётганини тилга олди.\nШунингдек, Тошкентдаги манбалар янги телеканал техник базаси ҳам ўтган йили эфирдан олинган нодавлат ташкилотларга тегишли эканини иддао қилмоқда.\nMY5 телеканали илк бор 12 ноябрь куни эфирга узатилган, декабрь ойидан эса тўлиқ эфирга чиқишни бошлади. Янги нодавлат телеканал муассислари сифатида расман Ёшлар маданият ва санъат маркази, “Камолот” Ёшлар ижтимоий ҳаракати, Ўзбекистон ЭОАВМА (НАЭСМИ) ҳамда “Ўзбекнаво” эстрада бирлашмаси келтирилади.\nMY5нинг "билвосита эгаси Фирдавс Абдухолиқовдир"\nОзодликка Тошкентдаги бир неча манбадан келган норасмий маълумотда иддао қилинишича, ҳозир Тошкент шаҳри, вилояти ва Фарғона водийсида эфирга берилаётган MY5 каналининг "билвосита эгаси Фирдавс Абдухолиқовдир".\nБунга биринчи далил сифатида ўтган йили эфирдан олинган НТТ, ТВ-Марказ каби каналларининг ижодий ва техник ходимларининг аксарияти MY5 телеканалида ишлаётгани келтирилди.\nБундан ташқари, тошкентлик журналист Абдураҳмон Ташановнинг медиамагнатга яқин манбаларга таяниб айтишича, янги телеканалнинг молиявий ҳисоб-китобига масъул шахс ҳам айнан удир.\n- Менда бир неча мустақил манбалардан йиғилган маълумотларда янги "Mening yurtim" телеканали ва ундан келаётган даромадларга эгалик қилаётган шахс, айнан, ўша медиамагнат Фирдавс Абдухолиқов экани айтилмоқда. Ўтган йили бу шахс ҳуқуқ-тартибот идоралари назарига тушган, ҳатто, қисқа муддат ҳибсга олингани ҳақида аниқ маълумотлар бор эди. Аммо, бу ишлар ёпилган ва бунинг сабаблари бизга қоронғу, - дейди Абдураҳмон Ташанов.\nГулнора-ТВ ўчирилди, Фирдавс-ТВ яна "эфирда"\n2013 йилнинг октябрь ойида Ўзбекистондаги қатор нодавлат телеканаллар - Форум ТВ, ТВ-Марказ, НТТ ва SOFTS телеканаллари бир пайтда ёпилди. 31 октябрь куни эса Фирдавс Абдухолиқов асос солган СТВ канали ҳам эфирдан узилди.\nБу телеканалларнинг барчаси Ўзбекистондаги медиа бозорни тўлиқ назоратига олган НЭОАВМА - Нодавлат электрон оммавий ахборот воситалари миллий асоциацияси орқали унинг раҳбари Фирдавс Абдухолиқовга ҳисоб берар эди.\nУнинг эса бу телеканалларнинг саҳна ортидаги асл эгаси экани айтилган президентнинг тўнғич қизи Гулнора Каримовага ҳисоб бериши ва медиа соҳасида унинг асосий бошқарувчиларидан бири экани иддао қилинар эди.\n2013-2014 йиллар давомида Ўзбекистон прокуратураси ва МХХ хизмати томонидан Гулнора Каримова асос солган бизнес империя, хусусан, нодавлат телеканаллар фаолияти ҳам тўлиқ тўхтатилди, бунинг ортидан бир қатор масъуллар, шу жумладан, Г. Каримованинг ўзига ҳам жиноят иши очилгани расман эълон қилинди.\nЎша кезда норасмий манбалар медиамагнат Фирдавс Абдухолиқовнинг ҳам ҳибсга олинганини иддао қилган эди.\n- Бугун кўриб турибмизки, Гулнора Каримовани олиб кетган бу тўлқиндан Фирдавс Абдухолиқов омон чиққан ва ўз фаолиятини яна давом эттирмоқда, дейиш мумкин, - дея хулоса қилади тошкентлик мустақил журналист Абдураҳмон Ташанов.\nФирдавс Абдуҳолиқов 1992-1995 йилларда Ўзбекистонда илк нодавлат телеканал ва газета очиш билан бирга 2004 йилдан буён мамлакатдаги 60дан ортиқ ахборот воситасини бирлаштирган Ўзбекистон электрон оммавий ахборот воситалари миллий ассоциациясига раҳбарлик қилиб келаётган эди.\nБундан ташқари, 2008 йиллардан бошлаб у Ўзбекистон Президенти қизи Гулнора Каримова етакчилигида бўлган ва 2013 йилнинг охирида ёпилган FondForum ташкилоти тадбирларида ҳам фаол иштирок этган амалдорлардан бири сифатида муттасил матбуот кўз ўнгида бўлган.\nБундан ташқари, Ўзбекистондаги илк кўнгилочар газета ҳисобланган ва жуда катта тиражда чоп этилган "Даракчи" газетаси, бу газета ва яна бир неча кўнгил очар нашрларни чоп эттираётган "Даракчи" ижод уйининг ҳам Абдуҳолиқовга тегишли экани айтилади.


Трамп: Қатар тарихдан терроризм ҳомийси бўлган - BBC News O'zbek\nТрамп: Қатар тарихдан терроризм ҳомийси бўлган\nАҚШ Президенти Дональд Трамп Қатарни терроризмни "ўта олий даражада"молиялашда айблади ва бунга дарҳол барҳам беришга чақирди.\n"Афсуски, Қатар тарихдан терроризмнинг ўта олий даражада ҳомийси бўлиб келган. Қатар ва минтақадаги бошқа давлатларни зудлик билан террористларни қўллаб-қувватлашни тўхтатишни сўраймиз", - деган Трамп.\nУ бу гапларни Руминия Президенти Клаус Йоханнис билан музокаралар ортидан ўтказилган матбуот анжуманида сўзлаган.\nБундан сал олдинроқ АҚШ Давлат котиби Рекс Тиллерсон Форс кўрфази давлатларидан Қатарни иқтисодий қамал қилишни енгиллаштиришга чақирганди. Унга кўра бу нарса ИШИД билан курашишга халақит қилмоқда.\nТиллерсоннинг таъкидлашича, Қатарни бойкот қилиш бизнесга алоқаларга ва савдога салбий таъсир кўрсатмоқда ва ҳамда оддий одамларга зарар бермоқда. Давлат котиби Қатар амири терроризмни молиялашни тўштатишда "ўсишга эриш"гани, бироқ бу йўлда янада кўпроқ иш қилиши кераклигини айтган.\nПентагоннинг расмий вакили Жефф Дэвиснинг айтишича, Қатарнинг араб иттифоқчилари томонидан қамалга олиниши ИШИДга қарши узоқ муддатли ҳарбий амалиётларни режалаштиришга имкон бермаяпти. АҚШ бу амалиётларда Қатарнинг ал-Адид ҳаво базасидан фойдаланади.\nҲафта бошида Саудия Арабистони, Бирлашган араб амирликлари ва Миср каби 9 давлат Қатар билан дипломатик алоқаларни узишини маълум қилди. Улар Қатарни террор ташкилотларини дастаклаш ва экстремист ғояларни тарғиб қилишда айблашди.\nҚамалда иштирок этган давлатлар Қатар фуқароларини бу мамлакатларни тарк этишга мажбурлашди ва Қатар учоқлари учун ҳаво йўлларини ёпиб қўйишди.\nБаҳрайн ва БАА ҳукуматлари ўз фуқароларини Қатарни ҳар қандай қўллаб қувватлаш жарима ва беш йилгача қамоқ жазоси билан жазоланишдан огоҳлантирди.\nСешанба куни Трамп араб давлатларининг Қатар билан дипломатик алоқаларни узиш қарорини ўзининг яқинда Яқин Шарққа уюштирган ташрифига тўғридан-тўғри боғлади.\n"Саудия Арабистонига ташриф ва қирол ҳамда 50 давлат раҳбарлари билан учрашув ўз мевасини бераётганини кўриш ёқимли. Улар экстремизмни молиялаштириш борасида қатъий позицияни тутишга ваъда беришганди ва ҳаммаси Қатарга юзланганди. Балки бу терроризм даҳшатлари интиҳосининг бошланишидир", - деб ёзган Трамп твиттер саҳифасида.\nҚатардан қўшнилар нима учун хафа?\n5 араб давлати Қатар билан дипломатик алоқаларни узди


Путин ва Саудия Арабистони қироли учрашувининг асосий мавзулари маълум қилинди\n18:20 / 03.10.2017\nРоссия президенти Владимир Путин 5 октябрь куни Москвада Саудия Арабистони қироли Салмон ибн Абдулазиз Ол Сауд билан Яқин Шарқ ҳамда Шимолий Африкадаги вазиятни муҳокама қилади. Бу ҳақда Россия президенти расмий сайтида маълум қилинган.\n«Томонлар халқаро муаммолар мавзусида ўзаро фикр алмашиши кутилмоқда. Алоҳида эътибор Яқин Шарқ ва Шимолий Африкадаги нотинч вазиятга қаратилади. Музокаралар якунларида қатор қўшма ҳужжатлар имзоланади», — дейилган хабарда.\nҚайд этилишича, учрашув чоғида Россия-Саудия Арабистони ҳамкорлигини келгусида янада ривожлантириш масалалари муҳокама этилади, шунингдек, савдо-иқтисодий, инвестициявий ҳамда маданий-гуманитар соҳалардаги ҳамкорликни кенгайтириш имкониятлари кўриб чиқилади.\n15:01 / 19.06.2018\nСаудия Арабистонида қонунчиликни бузган 1,25 миллиондан зиёд киши қўлга олинди\n14:38 / 19.06.2018


Россиянинг «iVoice Technology» компанияси вилоят соғлиқни сақлаш тизимида ахборот технологияларини жорий этишда иштирок этади\n26 Èþëü 2019 20:25 606\n26 июль куни Наманган вилояти ҳокимлигида Россиянинг «iVoice Technology» компанияси раҳбарияти билан учрашув бўлиб ўтди.\nВилоят ҳокимининг биринчи ўринбосари Аюбхон Камалов, вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси бошлиғи Солижон Мўминов ва вилоят ҳокимлиги АКТ ривожлантириш маркази раҳбари Бахтиёр Ахунбабаев ҳамда «iVoice Technology» компанияси директори Андрей Заворин иштирокида бўлиб ўтган учрашув чоғида Наманган вилояти соғлиқни сақлаш тизимида овозни таниш хизматига асосланган мижоз билан мулоқотни автоматлаштиришни жорий этиш жараёнида ҳамкорлик масалалари муҳокама қилинди.\nУчрашув якунига кўра, вилоят ҳокимлиги ҳамда «iVoice Technology» компанияси ўртасида Ўзаро англашув меморандуми имзоланди.\nУнга кўра, лойиҳани амалга оширишни мувофиқлаштириш учун вилоят ҳокимлиги, соғлиқни сақлаш бошқармаси ҳамда Россия компанияси вакилларидан иборат ишчи гуруҳ ташкил этилади.\n«iVoice Technology» компанияси, ҳамкорликнинг дастлабки босқичида жорий йил якунига қадар Наманган вилояти тиббиёт муассасаларида овозни таниш хизмати имкониятларини кўрсатиб берувчи умумий қиймати 100 минг АҚШ долларигача бўлган технологияларни бепул жорий этади. Бу Россия компаниясининг вилоят ижтимоий соҳасига қўшган беғараз кўмаги бўлиб қолади.


Истеъмолда кони фойда бўлган балиқ турлари кўпайтирилмоқда (51-52 сон) | insonvaqonun.uz\nБош саҳифа/Олам ва одам/Истеъмолда кони фойда бўлган балиқ турлари кўпайтирилмоқда (51-52 сон)\nИстеъмолда кони фойда бўлган балиқ турлари кўпайтирилмоқда (51-52 сон)\nМАЪЛУМКИ, айни пайтда мамлакатимизда қишлоқ хўжалигининг бошқа тармоқлари қатори балиқчиликни ривожлантириш борасида ҳам кўплаб ишлар амалга оширилмоқда. Айниқса,\nПрезидентимизнинг 2018 йил 6 ноябрдаги “Балиқчилик соҳасини янада ривожлантиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Қарори тармоқ истиқболида янги саҳифа очди.\nМазкур Қарорга биноан келгусида балиқ ва балиқ чавоқлари етиштириш, балиқ маҳсулотларини қайта ишлаш ҳамда сақлаш қувватларини ишга тушириш, балиқчилик хўжаликларига омухта ем ва минерал ўғит (аммофос) етказиб бериш, туманлар ва балиқчилик хўжаликлари кесимида манзилли чора-тадбирлар дастурларининг ишлаб чиқилиши бизни беҳад қувонтирди.\nБизнинг “Аср Юлдуз Шамс” фермер хўжалиги ҳам 2007 йилда балиқчилик йўналишида, туманимизнинг Арабмозор қишлоғида жойлашган 5 гектарлик табиий кўлда ташкил этилган. Илгари бу кўл сувидан ширкат хўжалиги майдонларини суғоришда фойдаланиларди холос. Шундан буён халқимиз дастурхонига балиқ маҳсулотларини етказиб бераяпмиз.\nГап шундаки, ҳар йили апрель ойида “Наманганбалиқ” масъулияти чекланган жамияти ва Бешариқ туманидаги балиқчилик хўжаликларидан 40-50 граммлик майда балиқларни келтириб, парваришлаймиз. Ўтган 2017 йилда 16 тонна балиқ етиштиргандик. Бу йилги режамиз ундан юқорироқ. Жорий йилда кўлга Карп оиласига мансуб турли Сазан ҳамда ўтхўр балиқлар саналган Дўнгпешона, Оқ Амур сингари 15 минг дона майда балиқларни ташлагандик. Айни пайтгача улар 25 тонна омухта ем, 4 тонна аммофос ва 1 тонна азотли ўғит билан озиқлантирилди. Ҳозир балиқлар ўртача 1-1,2 килограммдан тош босадиган даражага етди. Ҳатто 2-3 килограммликлари ҳам бор. Тошлоқ туман деҳқон бозори билан имзоланган шартномага кўра, балиқларни январь ва февраль ойларида истеъмолчиларга етказиб берамиз.\nШуни алоҳида таъкидлаш лозимки, келаси 2019 йилда 20 та садок(қафас)да интенсив усулда балиқ етиштиришни йўлга қўймоқчимиз. Бунинг учун сувни кислород билан бойитувчи технологияларни олиб келишни режалаштирганмиз. Натижада янада кўпроқ маҳсулот етиштириш ва даромад олиш имконияти пайдо бўлади. Шу билан бирга, кўлимиз атрофида экотуризмни ривожлантириш мақсадида замонавий меҳмонхона қуриш ниятимиз ҳам бор.\nАлбатта, Президентимиз Қарорига биноан келгусида Молия вазирлиги томонидан ҳар йили 15 миллион АҚШ доллари эквиваленти миқдоридаги маблағларни балиқчиликни ривожлантириш учун ажратилиши, 2019 йилдан бошлаб ҳар йили ноябрь ойида балиқчиликка оид кўргазмани ташкил қилиш, балиқчилик хўжаликларини зарур ресурслар билан таъминлаб борилиши каби чора-тадбирлар зиммамизга янада катта масъулият юклайди. Шунингдек, Юртбошимизнинг янги Қарори бизни ҳар йилгидан ҳам катта ғайрат-шижоат ва фидойилик билан меҳнат қилишга ундамоқда.\nТошлоқ туманидаги “Аср Юлдуз Шамс” фермер хўжалиги раҳбари\n489\tЧоп этиш PDF