Ирисали Тошалиев. Ўрганган кўнгил... (1991) - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотҚайта қуриш даври матбуотиИрисали Тошалиев. Ўрганган кўнгил… (1991)\nИрисали Тошалиев. Ўрганган кўнгил… (1991)\nЧоп этилган 14.01.2014 МуаллифZiyouz.uz\nДавлат тили ҳақидаги Қонун ижросининг сустлашиб бораётгани ўз эли, ўз тилига эътиборли, эътиқодли кишиларни ташвишга солмоқда. Қонун белгилаб берган тадбирларнинг бажарилиши миллий басирлигу фикри ожизликка, тўраларча беписандлигу лоқайд худбинликка юзма-юз келиб қолди. Давлат тили мақомининг амалий мавқега интилиши қатағон йилларда қарор топган адолатсиз лисоний вазиятни сақлаб қолиш йўлидаги ҳаракатларга бирмунча жон бағишлагандай. Марказий рўзнома ва ойномаларда чоп этилаётган хабарларни, куюнчаклик билан ёзилаётган мулоҳазаларни ўқиб бунга ишонч ҳосил қилиш қийин эмас. Бинобарин, миллий тил мақомига чоҳ қазиётган кучлар узлатга чекинмоқчи эмас. Улар ичдан ҳам, тошдан ҳам гоҳ ошкора, гоҳ пинҳона ҳаракат қилишмоқда. Сир эмас, она тили мақомининг моҳиятини идрок этиш нари турсин, бу хусусда ўйлашга, мулоҳаза юритишга эътиборсизлик қилаётган ёки буни мутлақо истамаётган миллатдошларимиз ҳам анчагина. Тилдаги тенгсизлик тарафдорлари, адолатсиз лисоний «мувозанат»ни тарғиб қилаётганлар Зарафшон шаҳрини Злотогорск деб янгидан номлаш талаби билан чиқаяпти. Хуллас, тил ҳақидаги қонун ижросининг фаол имконияти ва унга зид худбин кайфият бугунги кунда бир-бирига рўбару келди.\nБунинг сабабларини, бизнингча, ҳозирги давр миллий тил сиёсатидаги турли хил нуқтаи назарлар ва амалий йўналишлардан излаш лозим.\nКези келганда айтиш керак, турғунлик даврида, ҳатто «тил сиёсати» атамасининг ўзи деярли истеъмолдан чиқарилиб, «миллий тиллар қурилиши», «тилларни режалаштириш» ёки «тиллар маданиятини такомиллаштириш» сингари тумтароқ ва чучмал ифодалар билан алмаштирилган эди. Мана шу ақида қон-қонимизга сингиб кетган эканми ё тил муаммосини сиёсат билан боғлаб талқин этишдан қўрқишми, ҳарҳолда, «тил сиёсати» ифодасини ишлатишга ҳозир ҳам эҳтиёткорлик билан ёндашилмоқда. Бу турғун тасаввур жумҳуриятларнинг миллий давлат тили мақомига эришиш ҳаракатига соя ташламоқда; миллий тил сиёсати тушунчасини турфа тарзда талқин этишга сабаб бўлмоқда.\nТил сиёсати дейилганда, энг аввало, давлатнинг миллий тил тараққиётига таъсир этиш мақсадида амалга оширилаётган чора-тадбирлари назарда тутилади. Ўзбек тилига давлат мақоми берилиши ҳозирги миллий сиёсатнинг таркибий қисми. Бу муҳим ижтимоий-сиёсий масалани миллий мустақиллик муаммоларидан айри қараб бўлмайди.\nЛекин Иттифоқ шартномаси лойиҳасида «Шартнома қатнашчилари миллатлараро алоқа воситаси бўлиб қолган рус тилини ССЖнинг давлат тили деб эътироф этадилар», деб қайд этилган. Ахир, етмиш йилдан бери рус тили давлат тили мақомида амал қилиб келмадими?! Агар Иттифоқ шартномаси лойиҳасидаги мана шу модда қонун тусида эътироф этилар экан, жумҳуриятларнинг давлат тили ҳақидаги қонунларининг амалга ошириш ҳақида гапирмаса ҳам бўлади. Чунки бундай шартнома марказлаштирилган тил сиёсатига ҳам расман, ҳам амалан қонуний тус беради. Лисоний адолатсизлик яна олдинги ҳуқуқий мақомига эришади. Оқибатда, миллий тиллар яна сустлигича, тор фаолият майдонига кириб қолаверади. Эски ҳаммом, эски тос. Шартнома лойиҳаси мана шу тенгсиз, адолатсиз лисоний вазиятни эътироф этишга ундайди. Эътироф этиш эса ягона мажбурий давлат тилини тан олиш, миллий тилларнинг мустақиллигидан, уларнинг эндигина эришган қонуний мақсадидан воз кечишга ундайди.\nМарказий матбуот (шунингдек, кўпчилик рус тилшунослари ҳам) миллатлараро алоқа тилига давлат мақомини бериш зарурлигини жумҳуриятларда қабул қилинган тил ҳақидаги қонунлар билан боғламоқдалар. Улар миллий тилларнинг давлат мақомини олиши рус тилининг таъсири ва ҳаракат майдонини торайтиради, рус тилида гаплашувчиларнинг ҳуқуқига халал беради, деб уқдирмоқдалар. Лекин миллий тилларнинг давлат мақомига эришуви ўша тилларнинг фаол тараққиётини, миллий маданиятнинг равнақини ўйлаб амалга оширилди-ку! Она тили давлат мақомининг қоиун йўли билан тикланиши адолатсиз лисоний вазиятни тўғрилаш, тил экологиясини таъминлаш, хуллас, миллий ўзликни англаш йўлида қўйилган мажбурий тадбир эканлигини ҳеч ким яшираётгани йўқ. Бундай йўл тутиш фаол ва ҳоким тил тазйиқидан холос бўлиш ҳамда ўз-ўзини муҳофаза қилишнинг зарур шарти эканлиги кўпчиликка бугун аён.\nРус тилининг эса бундай тадбирга эҳтиёжи йўқ. Ижтимоий-иқтисодий шароит унга жуда катта имтиёз яратиб берган. Бу имтиёз ҳар қандай давлат мақомидан ортиқ бўлса ортиқки, асло кам эмас. Уни, В. И. Ленин кўп бор таъкидлаб ўтганидек, иқтисодий муносабатларнинг ўзи қарор топтирган.\nВ. И. Ленин, либералларнинг агар Россия бирлашган ва бўлинмас давлат экан, демак, у битта умумдавлат тилига эга бўлиши ва бу тил, албатта, рус тили бўлиши керак, деган нотўғри қарашларини «тескари мантиқ» деб баҳолаган эди. У «Мажбурий давлат тили керакми?» деган мақоласида «Либераллар позицияси — хийла «маданийроқ» ва «нозикроқядир. Улар маълум доирада (масалан, қуйи мактабда) она тилига йўл қўйилишига тарафдордирлар. Аммо, шу билан бир вақтда, улар мажбурий давлат тили бўлишини ёқлайдилар. Бу тил, гўё «маданият» манфаатлари учун, «бирлашган» ва «бўлинмас» Россия манфаатлари ва ҳоказолар учун зарур эмиш», деб киноя қилган ва «бир қўлини (ошкора равишда) демократияга узатадиган, иккинчи қўлини эса крепостникларга ва полицияга (орқаворотдан) узатадиган савдогарларга» ўхшатган эди.\nТўғри, давлат тили, умумдавлат тили деган атамалардан воз кечиш кераклигини, бунинг ўрнига умумий ёки расмий тил деган атамани ишлатишни таклиф қилаётганлар ҳам бор. Бу билан масаланинг моҳияти ўзгариб қолмайди.\nПартия ва хукуматимиз 70 йил давомида қабул қилган ҳужжатлар ва қарорларнинг деярли барчасида миллий тилларнинг тенг ҳуқуқлилиги, уларнинг эркин тараққиётига шароит яратиб бериш зарурлиги таъкидлаб ўтилган. Айрим ҳужжатларда эса ўз тилида иш юритувчи кадрларни тарбиялаш зарурлиги, лавозимдор шахсларнинг маҳаллий аҳоли тилини билиши шарт эканлиги алоҳида қайд этилган ҳам. Бугун уларнинг бир сиёсий ўйин сифатида қоғоздагина эканлиги аён бўлиб қолди. Амалда эса бошқача кечди: ўз она тилингдан, унинг қудратию маданиятидан фахрланиш, унинг эркинлигию фаоллиги ҳақида қайғуриш миллатчилик саналди. Ёзилмаган бир қоида қарор топган эди: она тили ҳақидаги гапни, албатта, унинг тақдирию тараққиёти учун беқиёс ҳисса қўшаётган иккинчи она тилига мадҳия айтишдан бошлаш урфга кирди. Тилшуносликка оид илмий тадқиқотларни бундай ҳамду саносиз ёзиб бўлмасди. Миллий мактаблар ва миллий маданиятлар салмоғи тарозининг албатта, тош боса олмайдиган палласига муносиб кўрилди. Оқибатда, русзабон аҳоли иттифоқнинг қайси бир бурчагида яшамасин, ўша ернинг тилига эҳтиёж сезмайдиган бўлиб қолди. Катта оғалиқ мавқеи, миллатлараро алоқа тили мақоми уларни бошқа миллий тилларни ўрганиш ва амалда бу тиллардан фойдаланиш ташвишидан озод қилиб қўйди. Барча жумҳуриятларда, барча маҳкамаю корхоналардаги давлат идора бошқаруви фақат рус тилида олиб бориладиган, бу тилни яхши билмайдиганлар раҳбарлик ишига яқинлаштирилмайдиган бўлди, миллий мактаблар сони камая борди. Одамлар ўз фарзандларини миллий мактабларда ўқитишни истиқболсиз, деб баҳолашга ўрганди.\nСиёсий-ижтимоий шароит тирик тилни ўлик тилга айлинтириши мумкинлигига нафақат тарих, балки биз яшаб турган даврнинг ўзи ҳам гувоҳ. Аммо бундай ижтимоий шароитнинг юзага келиши давлатнинг миллий тил сиёсати билан бевосита алоқадордир. Тирик тилни ўлдирадиган бундай лисоний вазиятни ижобий жараён, деб уқдириш эса бориб турган худбинликдир. Ахир миллий тилларнинг ўксик ва кемтик бир ҳолга тушиши марказлаштирилган тил сиёсатининг оқибати эмасми?\nЎрганган кўнгил ўртанса қўймас, дейдилар. Барчага аён ўша «икки тиллиликни» иттифоқдаги кўп халқлар учун туҳфа қилинган эзгулик, миллий тиллар учун нуфузли бир тақдир, деб даъво қилаётганларга нима дейсиз?\nАмалдаги иккитиллилик икки тилнинг тўқнашуви демакдир. Иккитиллилик, иккимаданиятлилик фаол-ҳоким тил ва суст тобе тил ўртасидаги тангликни бартараф этолмайди. Мақоми паст, фаолияти суст тил бора-бора йўқ бўлиб кетиши тайин. Қонуний, ҳуқуқий танглик эса амалий мутаносибликни, лисоний мувозанатни белгиловчи мезон бўлолмайди.\nРус тилига давлат мақоми берилгандан кейин ўзбек тилини ўрганишга бўлган интилиш кескин камайганлиги шундан далолат эмасми! Рус гуруҳларида ўзбек тилидан таълим берувчи ўқитувчиларнинг куюниб эътироф этишларича, тингловчилар тилимизни ўрганишдан бош тортиб, бизга битта давлат тилининг ўзи ҳам етарли, дейишаётган экан.\nЖумҳуриятимизнинг тил ҳақидаги қонуни ижроси шубҳа остида қолганлигини яширмаслик керак. Шу жиҳатдан ЎзФА мухбир аъзоси Ғ. Абдураҳмоновнинг «Давлат тили ҳақидаги қонунига тузатиш ва ўзгартиришлар киритиш хусусидаги фикри эътиборга молик. Бу ишда чор Россияси даврида ҳам Туркистон генерал-губернаторининг маҳкама ва маъмуриятнинг барча амалдорларидан ўзбек тилини ўрганишини талаб қилингани, бунинг учун бир йиллик муддат таклиф этгани ҳисобга олинса ёмон бўлмасди. Акс ҳолда давлат тили ҳақидаги қонун ижроси мулоҳаза ва мунозара босқичидан нарига силжиши мушкул.\nСССР Фанлар Академияси мухбир аъзоси, тилшунос Н. Ю. Шведова шундай ёзади: «Тил иттифоқи тилларнинг тенг ҳуқуқли фаолиятини назарда тутади: бизда эса жумҳуриятимиздаги миллий тиллар ё рус тили исканжасига туширилиб қўйилади ёки ўз-ўзини ҳимоя қилиш мақсадида ундан ажралиб, мустақил бўлишга интилади». Жумҳуриятимизнинг давлат тили ҳақидаги қонуни ҳам мана шу исканжага қарши чора сифатида қабул қилинмадими!\nШуни ҳам айтиш керакки, миллатлараро алоқа тилининг — бутун жамиятнинг, барча миллатларнинг маънавий маданиятини оширишга, бошқа халқларнинг миллий биқиқлигини тугатишга, уларнинг билимли, маърифатли бўлишларига, байналмилалликни кучайтиришга қодир ягона қудратли тил эканлиги ҳақидаги талқин ҳамон авжида. Рус тили бой тафаккур хазинасига эга эканлигига шубҳа йўқ. Бу ҳақиқатни ҳадеб такрорлайверишини миллий лисоний ғурурланишга йўйиш ҳам мумкин. Лекин меъёридан ортган таъкид миннатга, бошқаларни камситишга айланишини эсдан чиқармаслик зарур. Айни пайтда, бизда, ўз она тилимиздан фахрланиш туйғуси ўтмаслашиб қолганини ҳам эътироф этиш лозим. Ўз тилига лоқайд, беписанд кишиларда бу эзгу туйғунинг ўткирлашувига ёрдам берадиган тил таълими ва ташвиқини кучайтириш хусусида жиддий ўйлаб кўриш пайти келди. Бу иш ҳам давлат тили ҳақидаги қонун ижросининг узвий қисмига айланиши зарур. Шу жиҳатдан ўзбек тилшунослиги аниқ ишларни, фаол тарғиботни амалга ошириши, тил танқидини тиклаши ва йўлга қўйиши керак. Матбуот ёрдамида одамларга ҳозирги давр тил сиёсати муаммолари тушунтирилса, бу соҳада юзага келаётган айрим ялтироқ ифодаю шиорлар моҳиятини фаҳмлашда уларга кўмаклашилса чакки бўлмайди.\nЗамона зайлини қарангки, бугунга келиб, рус тилида сўзлашувчи аҳоли ҳуқуқларини муҳофаза қилиш зарурати туғилганмиш. Миллий онгнинг уйғониши миллий тўқнашувларга, жумҳуриятларнинг давлат тили ҳақидаги қонунлари русзабон аҳолининг кўчиб кетишига олиб келаётганмиш. Миллий тилларга давлат мақомининг берилиши биз учун ранж ва ғам кетирмоқда, деб афсусланади «Литературная газета»даги «Беш дақиқаси кам қочоқлар» номли мақола муаллифи Игорь Рогов. Узоқ қишлоқ йўлидаги русча ёзувнинг ўзбекчага айлантирилганини тентакларнинг ёки ашаддий ярамасларнинг иши, деб ҳисоблайди М. Абдуллаев ўзининг «Союз» рўзномасидаги «Фарғона учбурчаги» мақоласида. СССР халқ депутати Р. Отажонов тўғри айтганидек, «бундан ортиқ ҳақоратни ўйлаб топиш мумкин эмас» («Совет Ўзбекистони», 1991 йил 5 февраль).\nҚочоқлар ҳақидаги уйдирма давлат тили ҳақидаги қонунга қарши қайралган бир яроғ, холос. Бу хил уйдирма олма ўғирлайман деб қўлга тушган афандининг аҳволини эслатади. Афандидан «Боғда нима қилиб юрибсан?» деб сўрашганида, у «Нега хотинингга калиш олиб бермайсан?» деб дўқ қилган экан боғ эгасига. Қочоқлар ҳақидаги уйдирмада ҳам шунга ўхшаш мантиқ бор. Ўз элингга, ўз она тилинг муҳитига қайтиш қочоқлик ҳисобланадими? Ўз юртида туриб, тез ёрдамга ўз тилида қўнғироқ қилолмаётган, тураржой бошқармаси идораларига чиқиб, ўз тилида арзини айтолмайдиган ўзбек қаёққа қочади, ахир! Давлат идоралари ва маҳкамларига иши тушган ўзбек ўзи билан таржимон олиб юриши керакми! Ёки бу инсон ҳуқуқларини камситишга кирмайдими? Ҳар бир тилнинг мақоми, мартабаси унинг эгаси яшаётган худуд билан, у ердаги аҳолининг нутқ фаолияти билан тайин этилади. Ўзбек тилининг давлат мақоми Ўзбекистондан ташқарида ҳам амал қилсин, деб талаб қилаётган одам йўқ. Бордию шундай қилинса, бу тазйиқ ўтказиш воситасига айланган бўлур эди.\nЎзбек тилининг, асосан, Ўзбекистон билан боғлиқлиги ҳам тақдир тақозаси. Бу ниҳоятда муҳим омил. Нега энди бу омилни ҳисобга олиш инсон ҳуқуқини менсимаслик ҳисобланар экан? Сўнгги пайтларда инсон қаерда яшамасин, унинг барча ҳуқуқлари сақланиши керак, деган фикр бевосита давлат тили ҳақидаги қонун билан боғланмоқда. Ҳар ҳолда шахс ҳуқуқини муҳофаза қилиш шиорига одамларни ишонтириш осонроқ ва қулайроқ-да! Бунга эътироз билдиришнинг қийинлиги бор. Ҳатто якка шахснинг ҳуқуқи бутун бир халқнинг ҳуқуқига нисбатан муҳимроқ, деган фикр ҳам ўртага ташланди. Аввало, алоҳида шахснинг тил мавқеи билан бутун бир миллат тилининг мақоми тушунчаларини қориштирмаслик керак. Гап жумҳуриятимиздаги барча миллат вакилларини ўзбек мактабларида ўқитиш, улардан бадиий асарларни, илмий ишларни ўзбек тилида ёзишларини талаб қилиш ҳақида кетаётгани йўқ. Бу борада шахснинг ихтиёри ўзида. Лекин у қаерда, қандай шароитда яшаётганлигини ҳисобга олиши керак. Кейин давлат тили дегани, энг аввало, давлат идора бошқаруви тили дегани. Бинобарин, муайян халқ билан мулоқотда бўладиган раҳбар, мансабдор шахснинг шу давлат тилини билиши зарур.\nХалқ билан унинг ўз тилида гаплашмаслик, унга ёт тил воситасида раҳбарлик қилиш, унинг урф-одатлари, маданиятига беписандликни инсон ҳуқуқини поймол этиш деса бўлади. Халқнинг тилини, дилини билмаганлик сабабидан раҳбарликдан, лавозимдан четлатиш шахсни менсимаслик эмас. Бинобарин, бу ҳолни қочоқлар ёки инсон ҳуқуқи билан боғлаш тил сиёсатини сохталаштиришнинг, миллий идора бошқарувидаги марказлаштирилган вазиятни сақлаб қолишга йнтилишнинг нақ ўзгинаси. «Рус тилида сўзлашувчи аҳоли ҳуқуқларини ҳимоя қилиш» шиори бу борада дурустгина «хизмат» қилмоқда. Шоир Жамол Камол: «рус тилида гаплашувчи аҳоли» дегани нимаси? Шундай бир халқ ёки шундай бир миллат борми ўзи? йўқ, бу ўйлаб чиқилган матоҳ… тўқиб чиқилган ёлғон… хунук бир ниқоб» деганида бутунлай ҳақ («Ўзбекистон адабиёти ва санъати», 1990 йил, 7 декабрь). Дарҳақиқат, ҳар бир миллатни ўз исми шарифи билан атаб, сўз юритилса ҳақиқатни ёлғондан ажратиб олиш осон кечади. Сабаби ўша «аҳоли» ичида давлат маҳкамаларида хизмат қилаётган, аммо ўз тилини унутган, уни ўрганишни хушламаётган юртдошларимиз, қонун ижросидан норози бўлаётган, тавишга тушаётган элатдошларимиз оз эмас. Элимизнинг эртаси, тилимизнинг истиқболи учун хавотирли ҳол бу.\nТўғри, ўзбек тилини ўргатувчи курслар ташкил этилган. Аммо уларнинг аксарият қисмида машғулотлар хўжакўрсинга олиб борилаётганлиги, ҳозирча бирор натижа бермаётганлиги сир эмас. Қанча вақт, қанча маблағ самарасиз сарфланмоқда! Бу ҳол «қани кутиб турайликчи, балки вазият ўзгариб қолар», деб юрган эътиқодсизларга, Қаҳҳор таъбири билан айтганда, «прейскурант» сўзини худди ўзи ўйлаб чиқаргандек керилиб айтадиган димоғдорларга жуда қўл келмоқда. Улар ўзларини иккитиллилар қавмига мансуб деб билишади. Бунга улар бир жиҳатдан ҳақли. Зеро, иккитиллилик деган атамаларнинг ўзи моҳият эътибори билан зоҳиран ялтироқ ва беозор, ботинан қалтироқ ва беқарор тушунчани ифодалайди. Иккитиллилик, аслида чалатиллилик дегани. Бундай нутқий фаолият ора йўлда қолган лисоний алоқа муҳитини юзага келтиради.\nАйрим машҳур олимларимиз, рус тилида ижод қиладиган ўзбек адиблари ҳамда масъул раҳбарларнинг радио ва ойнаи жаҳон орқали бериладиган нутқларини, суҳбатларини эшитиб, бунга тўла ишонч ҳосил қилиш мумкин. Уларнинг ўзбекча нутқи ниҳоятда ғариб: оҳанги ёт, таркиби суст, тартиби бузуқ. Хуллас, чўқилган, ғажилган бир тил. Ана шу тоифадаги одамларнинг ўз фикрини не машаққат билан ифодалаётганларини, зарур сўзни тополмай ночор аҳволга тушиб қолишини кўриб, қийналиб кетади киши. Техника фанлари номзодининг давлат тили яхши бўлди-ю, лекин лекцияларни ўзбек тилида ўқийсан, деб бошни қотираётгани чатоқ-да, деб зорланиши, файласуф олимнинг мен ўзбекча фалсафий атамаларни тушуна олмаяпман, деб қуюниши мана шу чалатиллилик оқибати. Қонун ижроси ҳақида гап кетганда кўпчилик мансабдор кишилар расмий ҳужжатларни ўзбекча ёзиш қийин бўляпти, зарур сўз ва нутқ андозалари топилмаяпти, деб баҳона қилишмоқдалар. Бу ҳам аслида моҳияти чала, мақсади сохта, мақоми тенгсиз иккитилллик оқибати. Русча ўйлаб, рус тилида фикрлаб ўзбекча гапириш, ўзбекча ёзиш натижаси бу. Рус тилини ҳам русча идора бошқаруви андозаси даражасидагина эгаллаган кишининг ўзбек ҳужжатнавислигидан бехабарлиги табиий бир ҳол. Ўзбек тили расмий идоравий нутқ услубининг «қолоқлиги», кемтиклиги эса унинг идора бошқаруви тузуги соҳасида кўпдан бери ишлатилмай келаётганидандир. Ўзбек тилининг Ўзбекистонда илм-фан ва идора бошқаруви соҳаларида ишлатилиши ниҳоятда чеклаб қўйилишида чалатилли элатдошларимизнинг ҳам ҳиссаси бор. «Ўн йиллар давомида рус тили илмий изланишлар борасидаги (расмий идора бошқарувида ҳам) асосий, ҳатто ягона тил бўлиб қолди. Жумҳуриятимиздаги кўплаб илмий-тадқиқот институтларида ўзбек тилида ёзилган асарлар нашр этилиши камдан-кам учрайдиган ҳодиса эди. ЎзФА Тарих институтида 1980—1985-йилларда ёзилган илмий асарларнинг 80 фоизи рус тилида, 12—13 фоизи хорижий тилларда, фақат 3 фоизи, у ҳам бўлса оммабоп мақолалар — ўзбек тилида нашр этилган. Кўплаб олимлар ўзбек тилига менсимай қараш шакллангани туфайли ўз она тилида бирор асар, ҳатто кичик бир мақола ҳам ёзишга қодир бўлмай қолдилар. Ҳатто ўзбек тили, қадимий қўлёзмалар таҳлили, ўзбек адабиётига оид илмий ишлар ҳам, асосан, рус тилида ҳимоя қилинди», деб ёзади СССР Фанлар Академияси мухбир аъзоси Эркин Юсупов ўзининг «Тил камоли — миллат жамоли» деган мақоласида («Халқ сўзи», 1991 йил 22 январь). Мақола муаллифи: «Бу борадаги камчиликларда рус ўртоқларимизни айблаш мумкин эмас, албатта. Бу хатолар учун сиёсий онги паст, миллий қадриятларини тушунмаган ўзбек зиёлиларининг ўзлари ҳам айбдордир»,— деб таъкидлайди. Жуда тўғри фикр. Демак, чалатиллилик чала маданиятлиликни, ва аксинча, чаламаданиятлилик чала тиллиликни зуҳур этаркан.\nХалқ тили — халқ маданияти. Икки маданиятлиликнинг моҳияти ҳам иккитилилик сингари мукаммалликдан узоқ.\nМиллий тил муаммолари ҳал қилинаётган жараёнда мурасасозлик, лоқайдлик қилиш ахлоқсиз сиёсат тегирмонига сув қуйишдан бошқа нарса эмас. Бундай тил сиёсати турғунликка, миллий маҳдудликка олиб боради. Қайта қуриш бизни фаол ва жадал нутқ вазиятига ундаяпти. Бу бошқа миллат вакилларини жумҳуриятимиз давлат тили муҳитига кўникишига, ўзи яшаётган ҳудудга мансуб маданий-ахлоқий қадриятларни фаҳмлашига фаол ёрдам беради. Тил ўрганиш ва ундан фойдаланиш табиий нутқий алоқа муҳитида тез ва осон кечади. Ўзбек тилини билиш учун одамлар билан шу тилда мулоқот қилиш ҳам керак. Ўзбек тилини ўрганаман деган киши билан фақат русча гаплашаверсак, унинг саъй-ҳаракатига тўсқинлик қилган бўламиз. Тил экологияси (муҳофазаси), миллий Тил сиёсати жуғрофий тасаввурни ҳам ўз ичига олади. Ўзбек тили давлат мақомининг амалий ижроси учун айни мана шу муҳитни ва унга эҳтиёжни ҳис этиш етишмаяпти…\nМиллий тиллар мавқеига доир баҳс-мунозаралар жунбушга келган ҳозирги даврда тил сиёсати ва тил муҳофазаси муаммоларига, бу соҳадаги сиру саноатларга назар ташлаш ва улардан огоҳ бўлиш муҳим амалий аҳамиятга молик. Бу кишиларнинг она тили мақоми ва истиқболига доир тасаввурию мафкурасини шакллантиришга, тилимиз тараққиёти учун зарур бўлган.руҳий лисоний ва ахлоқий омилни, ишчан алоқа муҳитини қарор топтиришга ёрдам бериши шубҳасиз.\n«Шарқ юлдузи» журнали, 1991 йил, 8-сон\n← Аввалги Аввалги Алиназар Эгамназаров. Ҳавога ўрлаётган заҳар (1991)\nКейинги → Кейинги: Озод Мўмин. Амир Темурнинг ёқути (эссе)


Ўзбекистонда ҳукмронлик қилаётган тожиклар режими Тошкент миршабларини жанговар ҳолатга келтирди - «HARAKAT» XABAR AGENTLIGI :: Independent News Agency Harakat. Узбекистан, новости Узбекистана, политика Узбекистана, оппозиция Узбекистана\n22:13 - Ўзбекистонда ҳукмронлик қилаётган тожиклар режими Тошкент миршабларини жанговар ҳолатга келтирди\nТошкент шаҳар ИИББнинг алоҳида вазифалар бажарувчи сафарбар отряди байрамларни нишонлаш арафасида юқори даражадаги жанговар тайёргарлик ҳолатига ўтказилди. Расмий хабарга кўра, шахсий таркиб замонавий ўқ-отар қуроллар ҳамда техника воситалари билан жиҳозланган ҳамда ўз зиммаларига юклатилган хизмат вазифаларини, яъни керак бўлса ўзбекларни ўққа тутишга тайёр.\n1 сентябр куни Ўзбекистонда мустақилликнинг 26 йиллиги тантаналари ва Қурбон ҳайити нишонланади.\nМаълумки, Ўзбекистонда 26 йилдан бери ҳукмронлик қилаётган тожиклар режими ўзбеклардан қўрқиб, ҳар доим жанговор тайргарлик ҳолида яшамоқда. Аммо, ҳозир подага айланган ўзбеклар миллат сифатини тиклашга бошлаб ғазабга тушсалар, тожиклар режимини миршабларни қўйиб туринг, Оллоҳ ҳам сақлаб қололмайди.


Айрим давлатлар Республикадаги инқилобга анча маблағ тикиб қўйдилар ва Абдул Фаттоҳ ас-Сисини қўллаб-қувватлаш учун ўзларининг сиёсий ва ахборот манбаларини тақдим қилдилар. Лекин бу инқилоб, худди жаҳон аренасидаги бошқа ҳодисаларга ўхшаб, кўп маблағ талаб этадиган ва охири мавҳум воқеалардан бирига айланиб қолди. Натижада юқоридаги давлатлар бор айбни Қатарга ва жангариларга ағдариб қўйишга қарор қилдилар. Уларнинг режалари муваффақиятсизликка учраши учун Қатар ва Ал-Жазира шарт эмас эди. Замонавий ОАВни ҳам, жангариларни ҳам, демократияни ҳам, халқларнинг эркинликка интилиш ғояларини ҳам Қатар ишлаб чиқмаган эди. Ўша пайтда мен: “Инқилоб натижасида ҳокимиятга келган Миср режими охири қулайди ва ўзи билан Кўрфаз давлатларини денгиз тубига тортиб кетади”, дея башорат қилган эдим.\nБу ҳодиса мен кутганимдан тезроқ амалга ошадиганга ўхшайди. Саудия Арабистонининг Миср ички ишларига аралашуви муаммонинг асл сабаби бўлиб, минтақанинг бошқа қисмларига ҳам тарқалишига олиб келди. Айнан ас-Сиси жаноблари кўрфаз давлатларининг Сурия ва Яман ички ишларига аралашишларига қаршилик қилган. У Эрон билан ҳамфикр эканини ва Ироқдаги тарафдорларини қўллаб-қувватлаган. Ас-Сиси ҳукумати кўрфаз давлатларидан далда олган бўлса-да, энди айнан уларнинг таъқиблари ва уларнинг рақиблари босими туфайли инқирозга юз тутади. Миср ушбу давлатлар учун оғир ташвишгина бўлиб қолмай, уларнинг Яман, Ливия, Сурия ва Ироқдаги муваффақиятсиз сиёсатларининг асосий сабабчиларидан бири ҳамдир. Лекин эндиликда БАА ва Саудия Арабистони ўзини демократия ва халқларнинг ўз йўлини белгилаб беришига тўсқинлик қилаётган “Сиёсий Ислом”га қарши курашувчи сифатида тасвирлай бошлади ва бу борада минтақада Эроннинг таъсири катта эканлигини таъкидлаб ўтиш жоиз. Бу қадамлар худди Ливия, Миср, Яман, Сомали, Ироқ ва Фаластинда кузатилганидек шубҳали алянслар шаклланишига олиб келди.\nБААнинг Сомали ички ишларига аралашувини ундаги президентликка номзодларнинг бирини қўллаб-қувватлашга катта миқдорда маблағ ажратганлигида кўриш мумкин. Лекин бу номзод четдан ҳеч қандай молиявий ва сиёсий кўмак олмаган рақибига маррани бой бериб қўйди. Ундан ташқари бу давлатлар Исроил билан алоқаларни тиклаш ва Доналд Трампнинг мусулмонларга ва Исломга қарши сиёсатининг хизматчилари бўлишда етакчи бўлишга интилишмоқда. Бу ўйланмай босилган қадамлар ўзлари ва бошқа давлатлар учун қўшимча қийинчиликлар туғдириши табиий. Уларнинг ҳаракатлари худди Камол Отатуркнинг Исломни ижтимоий ҳаётдан сиқиб чиқариш сиёсатига, полковник Муаммар Каддафийнинг халқаро инқилоб ҳосил қилиш ва ўзининг “Яшил Китобини” шарқ ва ғарбга тарқатишга интилишига ёки Жорж Бушнинг бутун дунёда Америка гегемониясини мажбуран ўрнатишга қаратилган ҳаракатларига таққослаш мумкин. Отатурк уруш қаҳрамони бўлиб, ғалаба қозонган ва Туркиянинг аввалги қудрати ва шавкатини қайтара олган. Лекин унинг лойиҳаси пуч экани исботланиб қолди. Каддафийнинг режалари ҳам муваффақиятсизликка учраши тайин эди. Унинг авантюраларини амалга оширмоқчи бўлган давлатнинг Отатурк давлатида бўлганидек интеллегенцияси ҳам, ҳарбий имкониятлари ҳам ва ҳатто ўз чегараларини ҳимоя қила олишга қодир армияси ҳам йўқ эди. Оқибатда улар ташқаридан ёрдам олишга тўғри келди. Бу давлатлар буюк кучлар билан мулоқот қилар эканлар, ўзларининг нималарга қодир эканликларини ҳисобга олмадилар, худди Покистон ва Алжир каби. Охир-оқибат улар ўзларини тубсиз жарликка отдилар.\nЛекин энг хавфли ва қимматга тушган авантюра бу − Мисрники бўлди. Мисрдаги инқилоб кўрфаз давлатларидан катта миқдордан маблағ талаб қилди, бундан кейин ҳам вазият ўзгармайди. Уларга эса Қатарнинг фондларига эгалик қилишдаги уринишлари ва бу фонд маблағларини бефойда лойиҳага тикишлари фойда келтирмайди, чунки Қатарга қарши таҳдидлар уларнинг Қатар билан алоқаларининг кескинлашишига ва ёпмоқчи бўлган зиддиятлар эшигининг кенг очилишига сабаб бўлади. Улар Қатарни амалдаги обрўсини сақлаб қолиш шарти билан “овозини ўчиришмоқчи”. Лекин, ҳозирги ОАВ бу каби таваккалга асосланган қадамлар ортидан суриштирув ишларини бошлаб юбордилар ва бу давлатлардаги муаммоли вазиятларни бирин-кетин очиқламоқда. Инқироз қанчалик кўп чўзилса, матбуот шунчалик чуқур суриштиришга тушади. Шунинг учун, бу давлатлар ўз манфаатларини ўйласалар, ҳозирги сунъий инқирозга барҳам беришлари керак. Балки бу каби вазиятларда энг катта муаммолардан биттаси “сиёсатни ёқловчи” овозлардан бошқа барча овозларни ўчириб қўйишга бўлаётган уринишдир. Бу худдики мақтовларнигина эшитиб, маслаҳатларга “кар” бўлиб оладиган инсонга ўхшайди. Яъни, уларни ҳеч ким йўқлик томон кетишидан тўхтатиб қололмайди. Аксинча, уларнинг атрофидаги иккиюзламачи, тилёғламачи ва маддоҳлар уларни жарга томон итариб бораверади. Қатарга қарши компания ёлғон билан бошланган ва одамларни чалғитиш учун кундан-кунга ёлғон миқдори ортиб бормоқда. Ўхшаш сценарийни Мисрда ҳам кузатиш мумкин. Бу ердаги инқилоб кўрфаз давлатлари ҳомийлиги остида, ёлғон асосида амалга оширилган эди, иккиюзламачи матбуот эса давлатни ёлғон ахборот билан тобора тўлдирмоқда. Агар ҳолат шу тарзда давом этадиган бўлса, фақатгина Мисрга эмас, балки бутун минтақа давлатларига таъсир қиладиган инқироз юзага келади. Шундай экан, ҳозирдаги инқирозни ҳал қилиш учун унинг маркази Миср эканини тушуниб олиш ва бу ерда фиръавнлар даврида бўлганидек фуқаролик урушини алангалатиш ёки қайсидир гуруҳга мансуб инсонларни камситиш нақадар хавфли эканини англаб етиш даркор. Муаммога ечим эса, Миср фуқароларининг ташаббуси билан халқаро ташкилотлар назорати остида мулоқотга киришиш ва инқироздан чиқиш учун келишувга эришишдан иборат. Маълумки, 2013 йилнинг июл ойида амалга оширилган инқилоб Миср фуқароларининг тўла иштироки асосида ҳақиқий ва эркин, демократик сайловлар ҳамда ахборот эркинлиги, Миср халқи озодлигини таъминлаш шартлари асосида уюштирилган эди. Лекин инқилоб ташкилотчилари берган ваъдаларининг устидан чиқмадилар. Унинг ўрнига улар қон тўкмоқдалар, инсонларнинг оғзини ёпмоқдалар, ёлғон тарқатиб коррупциянинг кенгайишига сабаб бўлмоқдалар. Кўрфаз давлатларининг айримларидек, уларнинг қонунийлигига ишонишда давом этишлик − қум устида уй қуришдек бир гап бўлади. Миср инқирози бўйича кўрфаз давлатлари келишувга эришишлари мақсадга мувофиқдир. Бу давлатлар тинч мулоқот бошлашлари керак ва асталик билан Мисрни инқироздан олиб чиқиб, вазиятни юмшатишлари, соғломлаштиришлари керак. Натижада, кўрфаз давлатлари Мисрда урушни эмас, балки у ердаги турғунликни сақлаб қолишлари мумкин бўлади.\nДоктор Абдулваҳҳоб Афанди\nMore in this category: « Ғазо сектори: 10 йиллик қамал ва харакатсизлик... Илоҳий китоб барокати »


Фотолавҳа: Тошкент ислом институтида хатмона - Hidoyat.uz\nАсосий саҳифа Мақолалар Фотолавҳа: Тошкент ислом институтида хатмона\nЧоп этилди Iyun 20, 2019 Фотолавҳа: Тошкент ислом институтида хатмонаda fikr bildirishni o'chirish\nМунажжимлар башоратига ишонган киши гуноҳкор бўладими? Илтимос, шу ҳақда маълумот берсангиз.\nМунажжимлар осмон жисмлари ва уларнинг жойлашув буржларига қараб кишилар тақдирини аниқлаш, эртанги кун ҳақида маълумот бериш, ғайбни билишни даъво қилишади. Мунажжимларнинг ушбу қилмишлари фолбинликнинг бир тури бўлиб, шариатимизда қатъий таъқиқланган. Ғайбни билиш ва инсонларнинг тақдири борасидаги илмлар фақатгина Аллоҳ таолога хосдир. Аллоҳ таоло ўзини васф этиб, шундай дейди:\n«(У) ғайбни билувчидир. Бас, Ўз ғайбидан бирор кимсани хабардор қилмас» (Жин сураси, 26-оят).\nБошқа оятда шундай дейилган:\nяъни: “Айтинг: “Аллоҳ хоҳлаганидан ташқари ўзим учун (бирор) фойда ва зарар (келтириш)га эга эмасман. Агар ғайб (илми)ни билсам эди, хайрли ишларни кўп қилган бўлур эдим ва менга ёмонлик (ҳам) етмаган бўлур эди. Мен фақат имон келтирадиган қавм учун огоҳлантирувчи ва хушхабар берувчидирман” (“Аъроф” сураси, 188-оят).\nМунажжимлар башоратининг на динга, на илмга, на тараққиётга алоқаси бор. Бу ишларнинг ғирт бемаънилигини турли соҳа олимлари ҳам, дин уламолари ҳам қайта-қайта таъкидлашларига қарамай, «мунажжим башоратлари»нинг мухлислари камайиш ўрнига тобора ортиб бормоқда.\nعَنْ أَبِيْ هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: “مَنْ أَتَى عَرَّافًا أَوْ كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ” (رَوَاهُ الامَامُ التِّرْمِذِيُّ).\nШариатимиз қоралаган ва мусулмонларни четланишга буюрган юлдузларга қараб фол очиш ва буни инсонлар тақдирига боғлаш ёлғон эканини ҳозирги замон етакчи олимлари ва мутахассислари ҳам исботлаб беришмоқда.\nعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: ” مَنِ اقْتَبَسَ عِلْمًا مِنَ النُّجُومِ اقْتَبَسَ شُعْبَةً مِنَ السِّحْرِ زَادَ مَا زَادَ ” (رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُد وَابْنُ مَاجَةْ).\nИбн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким юлдузлардан бирор илм эгалласа, сеҳрдан бир парча олган бўлади. Зиёда бўлгани зиёда бўлаверади”, деганлар” (Имом Аҳмад, Имом Абу Довуд ва Имом Ибн Можа ривояти).\nУшбу ривоятда юлдузларга қараб ғайб илмини, бировларнинг тақдирини, келажакда бўладиган ишларни билишни даъво қиладиган мунажжимлар ҳақида сўз кетмоқда.\nعَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلاةَ الصُّبْحِ بِالْحُدَيْبِيَةِ فِي إِثْرِ السَّمَاءِ كَانَتْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ هَلْ تَدْرُونَ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ قَالَ أَصْبَحَ مِنْ عِبَادِي مُؤْمِنٌ بِي وَكَافِرٌ فَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِفَضْلِ اللَّهِ وَرَحْمَتِهِ فَذَلِكَ مُؤْمِنٌ بِي كَافِرٌ بِالْكَوْكَبِ وَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِنَوْءِ كَذَا وَكَذَا فَذَلِكَ كَافِرٌ بِي مُؤْمِنٌ بِالْكَوْكَب” (أَخْرَجَهُ البُخَارِيُّ وَمُسْلِمٌ)\nЗайд ибн Холид ал-Жуҳаний розийаллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳудайбийяда тунги ёмғир сўнггидан бомдод намозини ўқиб бердилар. Ўқиб бўлгач одамларга юзландилар-да: “Раббингиз нима деганини биласизларми?” дедилар. Одамлар: “Аллоҳ ва Унинг расули билувчироқ”, дейишди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “(Аллоҳ): “Бандаларимдан Менга мўмин ва кофир ҳолда тонг оттирганлар бўлди. Ким “Аллоҳнинг фазли ва раҳмати сабабли ёмғир ёғдирилди”, деган бўлса, Менга мўмин бўлиб, юлдузларга кофир бўлибди. Аммо ким юлдуздаги ундай ёки бундай нарса сабабли ёмғир ёғдирилди, деган бўлса, Менга кофир, юлдузга мўмин бўлибди”, деди”, дедилар” (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривояти).\nДемак, борлиқда юз бераётган ҳодисалар, инсон ҳаётидаги ўзгаришлар юлдузлар алмашуви сабабли эмас, балки Аллоҳнинг бандаларига бўлган илми, ҳикматига кўра бўлар экан. Журнал ва газеталарда чоп этилаётган мунажжимлар башоратига мурожаат қилиб, унга ишониш кишининг имонига путур етказиб қўйиши мумкин. Валлоҳу аълам.


2020 йилги бюджет параметрларига тузатишлар киритилди | NORMA.UZ\n«2020 йил учун Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети тўғрисида»ги Қонунга тузатишлар киритилди (23.12.2020 йилдаги ЎРҚ-655-сон Қонунга қаранг).\nДавлат (Ҳукумат) номидан ёки давлат кафолати остида ташқи қарзни жалб этиш бўйича имзоланадиган янги шартномаларнинг чегараланган ҳажми 4 млрд АҚШ долларидан 5,5 млрд АҚШ долларигача оширилди. Шундан Давлат бюджетини қўллаб-қувватлаш ва лойиҳаларни амалга ошириш билан боғлиқ бўлмаган чора-тадбирларни молиялаштириш учун 2,5 млрд АҚШ доллари миқдорида белгиланди.\nШунингдек қуйидаги параметрларга тузатишлар киритилди:\nа) давлат мақсадли жамғармалари ҳамда Тикланиш ва тараққиёт жамғармасининг даромадлари прогнози ҳамда уларнинг харажатлари:\nдаромадлар 1 247 492,1 млн сўмга камайтирилди;\nхаражатлар 1 090 889,3 млн сўмга оширилди;\nб) республика бюджетидан биринчи даражали бюджет маблағларини тақсимловчиларга (ҳукуматнинг марказий давлат органлари, вазирликлар, давлат қўмиталари, агентликлар ва ҳ.к.) ажратиладиган маблағларнинг чекланган миқдорлари 3 049 055,7 млн сўмгача оширилди.\nСенатнинг 18 декабрдаги мажлисида таъкидланганидек, Инқирозга қарши курашиш жамғармасининг харажатлари 10 трлн сўмдан 13,4 трлн сўмгача ошиб кетганлиги муносабати билан тузатишлар ишлаб чиқилган. Коронавирус пандемиясининг кутилганидан узоқроқ давом этаётганлиги ва қўшимча харажатларни келтириб чиқараётганлиги бундай тузатишлар киритилишига сабаб бўлмоқда.


Қорақалпоғистонда сиёсий партияларнинг аъзолари сони қанча?- Kruz.uz\nҚорақалпоғистонда сиёсий партияларнинг аъзолари сони қанча?\n11:01, 03.01.2017 1331 0 Жамият\nҚорақалпоғистон бўйича бугунги кунда сиёсий партияларнингаъзолари сони ҳақида Фуқаролик жамияти шаклланишини мониторинг қилиш мустақил институти Қорақалпоғистон Республикаси ҳудудий бўлинмаси мутахассиси Султанбек Нажимов маълумот бериб ўтди.\nТадбиркорлар ва ишбилармонлар ҳаракати - Ўзбекистон либерал демократик партиясида 17 минг 220 нафар, Ўзбекистон Халқ демократик партиясида 32 минг 612 нафар, Ўзбекистон "Адолат" социал-демократик партиясида 9 минг 401 нафар, Ўзбекистон "Миллий тикланиш" демократик партиясида 15 минг 218 нафар аъзоси бор.\n2016 йилнинг 1 январ ҳолати бўйича барча сиёсий партияларнинг аъзолар сони 68 минг 323 нафарни ташкил қилган бўлса, йил якунига келиб аъзолар сони 71 минг 629 нафарга етди.\nШунингдек, ўтган йил бошида бошланғич партиялар сони 2 минг 197 тани ташкил этиб, йил охирида 2 минг 286 тага етди.\nЭътиборлиси, бир йилнинг ўзида партияга аъзолар сони 6 минг 306 нафарга, бошланғич ташкилотлар сони эса 89 тага кўпаймоқда.\n17:42, 01.08.2020 2115\n19:10, 23.07.2020 4714\n23:33, 30.06.2020 3449\nЧилпиқ қалъа ухлатган ҳайдовчилик гувоҳномаси Снос Рио-2016 имтиёзли кредит музей Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятлари Ф Ўзбекистон Касаба уюшмалари Федерацияси иқтисодий суд\n19:08, 01.08.2020 1972\n12:19, 02.08.2020 1628


Фарзандингиз келгусида муваффақиятга эришиши учун унга нималарни ўргатиш керак? - Farzand.uz\nФарзандингиз келгусида муваффақиятга эри...\nБолаларни тарбиялаш тамойиллари тубдан ўзгармоқда. Фарзандингиз ривожланишининг илк даврларидаёқ "рақиблари"га мағлуб бўлмаслиги учун нима қилиш кераклигини биласизми? Kun.uz бу борадаги тавсиялар билан бўлишди.\nҲар бир ота-она ўз фарзандига яхшиликни раво кўради. Бироқ болани келажакка тайёрлашни чин дилдан орзу қилиб, унга тажрибамиз тўғри деб топган нарсаларни ўргатамиз. Бу тажриба қанчалик тез эскириб бораётгани ҳақида эса камдан-кам ҳолатларда ўйланамиз.\nНима учун таълимга ёндашувни ўзгартириш вақти келди?\nСоциологларнинг маълум қилишича, яқин 10-15 йилда мавжуд касбларнинг 20 фоизи йўқолиш хавфи остида қолади. Бироқ, шу билан бирга, яна шунча янги касб пайдо бўлиши ҳам кутилмоқда. McKinsey Global Institute тадқиқот ташкилоти экспертлари 2030 йилга бориб, меҳнат бозоридан 375 миллион ишчи ўрнининг йўқолишини тахмин қилишмоқда. Бугунги кунда одамлар бажараётган ишлар роботлар зиммасига юклатилмоқда. Ҳатто сизнинг касбингиз йўқолиш хавфи остидаги касблар сирасига кириш-кирмаслигини аниқлашга доир махсус сервис ҳам бор.\nДунё шиддат билан ўзгаришда давом этаётган ҳозирги даврда биз болаларни аввалгидек ХХ асрдаги ҳаётга тайёрлаяпмиз.\nСиз эрта ривожланиш, математикага ихтисослаштирилган лицей ва пойтахтдаги бирор олийгоҳнинг нуфузли иқтисодий факультетига ўқишга кириш болага камида бухгалтер, ишлари ўнгидан келганда эса, йирик корпорациянинг молиявий директори лавозимини кафолатлайди, деб ўйлайсизми? Кўзингизни очинг! 2016 йилда Давосдаги Жаҳон иқтисодий форумида иқтисодчи ва бухгалтерлар асосий "лузер" касблар қаторида санаб ўтилди: яқин йилларда бу соҳаларда катта қисқаришлар бўлиши кутилмоқда.\nЭртанги роботлаштирилган даврда ишга қабул қилишда ҳал қилувчи роль ўйновчи кўникмалар бугун катта роль ўйнамайди, биз уларни инкор этамиз. Бу вақтда эса одамлар янги дунёда ўзларини йўқотмаслик учун ақл ишлатишларига тўғри келади, бу борада улар аввалгидек роботлардан олдинда. Айнан шу жиҳат таълим ва тарбиянинг янги тамойилларини белгилаб беради.\nАфсуски, замонавий стандарт мактаблар аввалгидек болаларга ўтмиш кўникмаларини ўргатмоқда. Шундай экан, ҳар бир ота-она фарзандига оддий беш нарсани тушунтириши муҳим.\nБолага нимани ўргатиш керак?\n1. Ёд олмаслик\nЁд олиш қобилияти бўйича биз - одамлар аллақачон компьютерлардан ортда қолганмиз. Назарий жиҳатдан 10 йил ичида мактаб ўқувчиси миясига жойлаши мумкин бўлган билимлар ҳажми 1 Гб'дан ошмайди.\nЎзингиз ҳисоблаб кўринг: Ҳар бири 2400-2500 тагача ҳарфни ўз ичига олган 150 саҳифали ўртача ўқув дарслиги тахминан 0,35 Мб бўлади. Айтайлик, болалар бир йилда шундай дарсликдан 10 тасини ўзлаштиришсин. У ҳолда улар қабул қилган матнли маълумот ҳажми 11 йил давомида 40 Мб'дан камроқни ташкил қилади. Бунга қўшимча синфдан ташқари машғулотлар ва мутолаа, тасвирий санъат ва бошқа тилларни ўрганишни қўшамиз... Ўқув дастуридаги 40 Мб'ни 25 карра оширсак ҳам, бор-йўғи 1 Гб маълумотга эга бўламиз.\nЭнди эса таққослаймиз. Минг йиллик давлат тарихини ўзида сақловчи Буюк Британия архиви тахминан 70 Тб'га тенг. Компьютерларга келсак, бу йил электрон ҳисоблаш қурилмасининг хотираси 160 Тб'га етди.\nАгар сиз аввалгидек тарихий саналарни чат хотирасига киритишни муҳим деб ҳисобласангиз, бу фарзандингиз ҳозирнинг ўзидаёқ машиналарга мағлуб бўлганини билдиради. У кераксиз маълумотни ёдлаш учун анча вақт ва куч сарфлаган бўлиб чиқади. Бу вақтда эса унинг тенгдош-рақиблари бошқа, анча керакли кўникмаларни ўзлаштиришади.\n2. Янгилик учун очиқ бўлиш\n"Одамлар ҳаётининг илк 20 йилида таълим олиб, кейинги 40-50 йилда ўқиган касби бўйича ишлайдиган модель бузилмоқда, - дейди ижтимоий муносабатлар бўйича эксперт ва McKinsey Global Institute тадқиқоти ҳаммуаллифи Сьюзен Ланд. - Энди биз бутун карьерамиз давомида доимий ўқиб-ўрганиш ҳақида ўйлашимизга тўғри келади".\nБу дегани, бола мактаб йилларидан оладиган энг муҳим кўникма — ўқиш ва ўрганишга бўлган иштиёқ. Бунинг учун эса таълим жараёнини шундай ташкил қилиш муҳимки, ўқиш материаллари ва жараённинг ўзи ўқувчи учун ортиқча юк бўлмасин.\nБарча мисолларни ечиб битирмагунча математика дарси устида бош қотириб ўтиришга ҳожат йўқ. Чарчадингизми — дам олинг. Чалғинг. Ўзингизда куч ва қизиқишни қайта сезганингизда яна математикага қайтасиз.\n3. Ҳақиқатда қизиқ йўналишга урғу бериш\n"Бу билан пул топа олмайсан", - дейишади ота-оналар ўсиб келаётган авлоднинг ўзларига бемаъни туюлган қизиқишлари ҳақида. Шу тариқа фарзандларини мажбурлаб ҳуқуқшунос, дастурчи, менежер, шифокор каби касбларга йўналтиришади. Умуман олганда, ота-оналарни тушуниш мумкин: XX аср уларни қадамма-қадам вертикал карьерага тайёрлайди - "ботқоқликдан саройга", ўқувчиликдан - ишчига, ишчидан - раҳбарликка, раҳбарликдан - big boss'га.\nШундай бўлса-да, дунё ўзгармоқда ва ҳозир биринчи ўринга горизонтал карьера чиқмоқда. Бундай ҳолатларда сиз юқорига қараб интилмайсиз, шунчаки ўзингизга ёққан иш билан шуғулланасиз. Шу билан бирга, рақиблар билан беллашасиз, сизнинг "асарлар"ингиз кунма-кун такомиллашиб боради. Сизнинг хоббингиз атиги 500 кишини қизиқтирса ҳам, бундай одамлар интернет орқали бир-бирини топади. Қарабсизки, сизнинг ишланмаларингизга талаб орта бошлайди, уларнинг нархи ошиб боради ва сиз уста мақомини оласиз.\nҲеч бир робот инсон каби ўз ишига меҳр бера олмайди. Демак, айнан фарзандингизнинг кўнгли чопган иш охир-оқибат у учун ҳаётда ўз ўрнини йўқотмасликка суғурта бўлиб хизмат қилиши мумкин.\n4. Имкониятларни кўриш\nҲозир 15 ёшдан кичик бўлган одамлар катта эҳтимол билан бир аср яшаши мумкин. Бу эса катта муддат. Масалан, ўзингизни ва 120 йил аввал яшаган европалик кишини таққосланг. Қизиқишлар умумийлиги ҳақида нима дейсиз? Аравани таъмирлаш ёки тутун қувурини тозалаш тажрибаси сизга керак бўлармиди? Икки сигир-чи? (120 йил аввал қишлоқда яшовчи кишилар учун катта давлат ҳисобланган) — бундай капитални қандай баҳолайсиз?\nБугун биз учун қадрли бўлган қадриятлар эртага ўз аҳамиятини йўқотиши мумкин.\nИнсонлар орзусидаги бир умрлик севги тушунчаси йўқолади. 20 ёшингизда сизга қизиқ бўлган инсон 80 ёшга кирганингизда ҳам шунчали қизиқ бўлади, деб ким кафолат беради? Ёки Жастин Биберга фанатлик қилувчи нафақахўрни тасаввур қила оласизми?\nФарзандларимизнинг олдида катта ҳаёт йўли турибди. Олдинда шунча умр турганда биринчи севги муваффақиятсизлигидан қайғу чекишга не ҳожат? Олийгоҳга кира олмасангиз ёки орзуингиздаги ишда ишлай олмасангиз, ўзингизни омадсиз ва бахтсиз ҳис қилишингиз керакми?\nКечаги кун кишиси учун 1-2 йил вақт - муҳим давр, келажак кишиси учун эса худди шу 1-2 йил атрофни ўрганиб, бошқа истиқболларни кўриш учун имкониятдир. Уддасидан чиқа олмаётган ишга қаттиқ ёпишиб олишдан фойда йўқ. Яхшиси, шу вақтингизни ҳақиқатда ўзингиз учун қизиқ бўлган ишга ажратинг.\n5. Бошқа одамлар билан ҳамкорлик қила олиш\nБу келажакнинг энг муҳим кўникмаларидан бири, замонавий мактаблар буни мутлақо ўргатмайди. Кооперация нима дегани ўзи? Бу назорат ишини бир ўқувчи эмас, балки билим даражаси ва унга бўлган муносабати турлича бўлган болалар гуруҳига бериш: "Болалар, мана сизларга вазифа. Ўйлаб, биргаликда ечим топишингиз учун 20 дақиқангиз бор".\nСтандарт мактаб кўпинча бундай ёндашувни қабул қилмайди, чунки ўқитувчи назорат ишини бир бола ечиб, қолганлар шунчаки кўчириб олса-чи, деб ўйлайди. У қайсидир маънода ҳақ. Бошқа томондан, катталар оламида вазифанинг ечимини топиш доим гуруҳ лойиҳаси доирасида амалга оширилади.\nТижорат ташкилотларда ҳеч ким ҳар бир ходим олдига бир "назорат иши"нинг турли вариантларини қўймайди. У ерда бирор умумий вазифа топшириладиган гуруҳлар тузилиб, ҳар бир инсоннинг имконият ва хусусиятларидан келиб чиқиб ҳал қилинади. Бир киши ғоя ўйлади, бошқаси уни ёзиб олди, учинчиси таҳлил қилди, тўртинчиси ҳаётга татбиқ этди, бешинчиси эса, афтидан ҳеч нарса қилмаган ҳам - шунчаки вақтида чой келтириб турган, ижодий муҳитни ташкил қилган.\nҲиссий интеллект муваффақият учун зарур энг муҳим кўникмалардан бирига айланади.\nБола эски қоидалар бўйича назорат ишини уддалай олмаса ҳам, бошқа гуруҳ бўлиб ишлаш мумкин бўлган дарсларда кооперация кўникмасини ишлаб чиқиш мумкин. Масалан, жисмоний тарбияда бир бола бошқа ўқувчиларнинг қўллаб-қувватлаши остида ғолиб бўлади ва бу умумий ғалаба ҳисобланади.\nЖамоада ишлашни билиш — нафақат ҳал қилувчи қарорлар чиқариш бўйича ишлаш, балки ижодий муҳитни яратиш, ҳамкасбларга ҳиссий далда бериш - 2020 йилга бориб, ишга қабул қилишда энг муҳим кўникмалардан бирига айланади. Ҳозирча бирор робот бу ишни амалга ошира олмайди.


1-савол: Мунажжимлар туғилган ой, кун башоратига, фолбинлар сўзига ишонган киши гуноҳкор бўлмайдими?\nЖавоб: Мунажжимлар ғайбни билишни даъво қилишади. Ғайб илми фақат Аллоҳ таолога хосдир:\n“(У) ғайбни билувчидир. Бас, Ўз ғайбидан бирор кимсани хабардор қилмас” (Жин, 26).\n2-савол: Фол кўрувчилар жинлар билан ишлайдими?\nЖавоб: Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Фолбинларнинг баъзида ҳақ гапни айтиб қолишларининг сабаби шуки, жин гапларни ўғринча олиб, фолбиннинг қулоғига қуяди. Фол кўрувчи унга юзта ёлғон аралаштириб гапиради” деганлар (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривояти).\nФолбинларнинг гапларига ишониш қуфрдир (Аллоҳ асрасин).\n3-савол: Дуохонларга бориб “иситиш” йўли билан муҳаббатга эришиш мумкинми?\nЖавоб: Иситиш, совутиш, фол Ислом динида ҳаром қилинган амаллардандир.\n4-савол: Жинлар таъсиридан қандай сақланиш мумкин?\nЖавоб: Жинларни инсонлар кўра олмайди. Чунки улар жуда латиф ва тезда ўзгара олиш қобилиятига эгадир. Киши билмаган ҳолида қайноқ сув сепиб юбориб, бавл қилиб ва ҳоказо ишлар билан уларга озор етказганида жинлар унга зарар бериш билан интиқом олади.\n5-савол: Сеҳр-жоду қилишнинг, дуохонликнинг шариатга зидлигини биламан. Аммо баъзида кишининг соғлиги ёмонлашиб, ланж бўлиб, қўли ишга бормай қолади. Агар Қуръондан ўқиб дам солинса, киши енгил тортади. Шундай қилиш Исломда мумкинми?\nЖавоб: Аллоҳ таоло бундай огоҳлантирган:\n6-савол: Шом пайти боламни кўтариб, қўшни аёллар билан кўчада гаплашиб турган эдик, маҳалламиздан бир отахон бизни: “Жину шайтонлар тўзийдиган маҳал ёш бола билан кўчада нима бор сизларга?” деб койиб бердилар. Отахоннинг гаплари қанчалик тўғрилигини билмоқчи эдим.\nЖавоб: Отахон жуда ҳақ гапни айтибдилар. Жонкуяр инсонлар тобора камайиб кетаётган, “менга нима” деган бепарволик кайфияти кўпчиликни чулғаб олган ҳозирги кунимизда ана шундай отахонларнинг борлиги қувонарли ҳол. Уларнинг маҳалла маънавий ҳаётидаги ўрни беқиёс.\nАввало, динимиз аёлларни кўчада мақсадсиз гап сотиб ўтириш у ёқда турсин, заруратсиз кўчага чиқишдан ҳам қайтарганини айтиб ўтиш керак. Ундан кейин, шом маҳали жин ва шайтонлар изғиб юриши ҳам ҳадиси шарифларда баён қилинган. Болаларнинг инжиқ бўлиб қолиши, уйқусида босинқирашига ҳам ана шу пайт кўчада юриши сабаб бўлади. Шу боис, бу каби беҳуда одатларга барҳам бериб, ўлчовли вақтимиздан унумли фойдаланиш пайида бўлишимиз керак.\n7-савол: Бирор бир инсонга фолбинликни олишни даъво қилишсаю, у қабул қилишдан бош тортса бу қанчалик тўғри амал ҳисобланади? Жинлар васвасасига учраши, оғир касал бўлиш ҳолати ёки ёмон тушлар кўришдан сақланиш учун нима қилиши керак?\nЖавоб: “Фолбинликни бўйнингга ол” деб бирор кишига айтилса, у одам бу иш мусулмоннинг иши эмаслигини билиб туриб, бўйнига олишни рад қилса, савоб олади. Ҳаром ишни қилишга кўнмаган бўлади. У нарсалардан сақланиш учун доим Қуръон ўқиб, ўзига дам солиб юриши керак. Аллоҳдан шу каби нарсалардан паноҳ сўраши лозим.\n2678 марта ўқилди\nДругие материалы в этой категории: « Тежамкор муҳтож бўлмас\tҚуръонда зикр қилинган пайғамбарлар кимлар эканини биласизми? »


30 январь Ўзбекистон Қаҳрамони, Ўзбекистон Республикаси Биринчи Президенти Ислом Абдуғаниевич Каримов (1938-2016) таваллудининг 81 йиллигига бағишлаб, “Ҳаёти ибрат, хотираси муқаддас” мавзусида овозли ўқиш ўтказилди – Navoiy viloyat Axborot Resurs markazi\n2019 йил 29 январ куни Навоий вилоят Ахборот-ресурс маркази ходимлари Навоий шаҳар 8-умумтаълим мактаб ўқувчилари билан ҳамкорликда Ўзбекистон Қаҳрамони, Ўзбекистон Республикаси Биринчи Президенти Ислом Абдуғаниевич Каримов (1938-2016) таваллудининг 81 йиллигига бағишлаб, “Ҳаёти ибрат, хотираси муқаддас” мавзусида овозли ўқиш ўтказилди.\nОвозли ўқиш Навоий шаҳар 8-умумтаълим мактабнинг тарих фани ўқитувчиси Ю.Саматова очиб берди. Овозли ўқиш давомида Навоий шаҳар 8-умумтаълим мактабнинг кутубхоначиси Н.Юсупова “Ислом Каримов Ўзбекистон Республикаси Президенти мустақиллигининг асосчисидир” ҳамда ВАРМ кутубхоначиси Ф.Исроилова “Ҳаёти ибрат, хотираси муқаддас” мавзуларида маъруза қилишди. Навоий шаҳар 8-умумтаълим мактабнинг ўқувчилари Биринчи Президентимиз Ислом Каримов ҳаёти ва фаолияти тўғрисида ҳамда хотирасига бағишланган шеър, угитлардан намуналар айтишди. Овозли ўқиш баҳс-мунозарали тарзда мазмунли ўтди. Овозли ўқишда 40 нафар иштирокчи қатнашди.


МУНОСИБ БЎЛИШ МАСЪУЛИЯТИ\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 14 майдаги «Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари ҳарбийлари ва уларнинг оила аъзоларини ижтимоий қўллаб-қувватлашга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарорига мувофиқ, Мудофаа вазирлиги ҳарбий хизматчиларининг 5 фоизлик квота асосида ўқишга кирган 280 нафар фарзанди республикамизнинг турли олий таълим муассасаларида таҳсил олмоқда.\nҚуролли Кучлар давлат музейида Мудофаа вазирлиги масъул ходимлари иштирокида пойтахтимиздаги олий таълим муассасаларида таҳсил олаётган талабалар билан давра суҳбати ҳамда «Менинг армиям – менинг фахрим» мавзусида маънавий-маърифий тадбир ўтказилди.\nУнда иштирок этган Мудофаа вазирлиги масъул ходимлари, вазирлик ҳузуридаги Жамоатчилик кенгаши аъзолари, Фахрийлар ишлари бўйича Марказий кенгаш аъзолари талаба ёшларга берилган улкан имкониятдан фойдаланиб, чуқур билим олиш бўйича тавсия бердилар.\n– Бугун нафақат ҳарбий хизматчилар, балки уларнинг оила аъзоларига бўлган муносабат ҳам тубдан ўзгарди, – дейди Ўзбекистон халқ артисти, Мудофаа вазирлиги ҳузуридаги Жамоатчилик кенгаши аъзоси Афзал Рафиқов. – Сиз, ҳарбий хизматчиларнинг азиз фарзандлари, бу эътибор ва рағбатга муносиб бўлинг. Ўқишда ҳам, жамоатчилик ишларида ҳам алоҳида ажралиб туринг. Ҳарбий хизматчининг фарзанди ҳар доим тенгдошларига намуна бўлмоғи керак.\n– Менинг дадам ҳарбий хизматчи. Мен ҳам мана шу рағбатни ҳис қилган бахтли ёшлардан бириман. Ҳозирда Тошкент молия институтининг 1-босқичида таҳсил оляпман. Дадамнинг касби боис шу пайтгача бешта вилоятда яшаганмиз. Баъзан мактабимни кўчирганимда синфдошларим билан чиқишиб кетишга қийналардим. Лекин бутун оиламиз билан ҳаммасини тўғри тушуниб, дадамнинг касбини чуқур ҳурмат қиламиз, – дейди Мафтуна Мақсадалиева.


Кремль яна Мирзиёев Россиянинг Украина ҳудудидаги ҳаракатларини тушуниш билан қабул қилишини билдирди - Anhor\nAnhor Все посты Кремль яна Мирзиёев Россиянинг Украина ҳудудидаги ҳаракатларини тушуниш билан қабул қилишини билдирди\nКремль яна Мирзиёев Россиянинг Украина ҳудудидаги ҳаракатларини тушуниш билан қабул қилишини билдирди\nКремль сайти Россия ва Ўзбекистон президентларининг 21 март куни бўлиб ўтган телефон мулоқоти ҳақида хабар берар экан, Мирзиёев Россиянинг Украина ҳудудидаги ҳаракатлари ҳақида тушуниш билан гапирганини таъкидлади. Бу ҳақда “Фергана” нашри ёзади.\n“Владимир Путин Донбасс республикасини ҳимоя қилиш бўйича махсус ҳарбий операциянинг бориши ҳақида маълумот берди. Ўзбекистон президенти Россия томонининг позицияси ва ҳаракатлари ҳақида тушуниш билан гапирди”, — дейилади хабарда.\nЎзбекистон президентининг матбуот хизмати худди шу суҳбат ҳақида хабар берар экан: “Минтақа ва халқаро кун тартибидаги масалалар, шу жумладан Украина атрофида юзага келаётган вазият юзасидан фикр алмашилди”, деган стандарт жумла билан чекланди.\nЭслатиб ўтамиз, томонлар 25 февраль куни – Россия Федерациясининг Украина ҳудудидаги “ҳарбий махсус операцияси”нинг иккинчи кунида худди шу тарзда телефон суҳбатини ўтказганди. Кўп ўтмай, Ўзбекистон президентининг матбуот котиби Шерзод Асадов “Ўзбекистон бу масалада мувозанатли, нейтрал позицияни эгаллашини” таъкидлади. “Барча юзага келаётган низо ва келишмовчиликлар фақат халқаро ҳуқуқ асосида ҳал этилиши керак”, – деганди Асадов.\nКейинроқ ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комилов Ўзбекистон Украина ҳудудида зўравонликка чек қўйиш ва барча муаммоларни сиёсий ва дипломатик йўллар билан ҳал этиш тарафдори эканини бир неча бор таъкидлади.\n17 март куни эса Комилов Ўзбекистон Украинадаги ҳарбий ҳаракатларни зудлик билан тўхтатиш зарур деб билишини, Украинанинг ҳудудий яхлитлигини қўллаб-қувватлашини ҳамда ЛХР ва ДХРни тан олмаслигини билдирди.\nHRW карантиндаги одамлардан банк карталари ва телефонлар олиб қўйилиши борасида фикр билдирди\n«Эзгулик»: Самарқандда 21 ёшли қиз калтакланди – гумондор сенаторнинг яқин қариндоши бўлиб чиқди


«Анҳор» кўнгилочар боғи 376,5 млрд сўмга сотувга қўйилди – Kommers.uz\nБизнес\t12:46 | 15.2.22\n«Анҳор» кўнгилочар боғи 376,5 млрд сўмга сотувга қўйилди\nКимошди савдоси 18 март куни бўлиб ўтади.\nТошкентдаги «Анҳор» кўнгилочар боғи сотувга қўйилди. Бу ҳақда «E-auksion» сайтида маълум қилинди.\nБоғнинг бошланғич қиймати 376 миллиард 485 миллион сўмни ташкил этади ва кимошди савдоси 18 март куни бўлиб ўтади. Маълумот ўрнида, объект 2016 йилда қурилган. Умумий майдони 8,35 гектарга тенг.\nАввалроқ Тошкентдаги Hyatt Regency меҳмонхонаси сотувга қўйилгани хабар қилинганди.


ЕТИМНИНГ БОШИНИ СИЛАГАНЛАР ПАЙҒАМБАР БИЛАН ЁНДОШДИР (Имом Бухорийнинг “Адабул муфрад” асари асосида) - Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi\nЗИЁРАТ ТУРИЗИМИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ ИЛМИЙ БЎЛИМИ\nДАВЛАТ ДАСТУРИ ИЖРОСИ\nИМОМ БУХОРИЙ КОНФЕРЕНЦИЯСИ\nHome / ҲАДИС / ЕТИМНИНГ БОШИНИ СИЛАГАНЛАР ПАЙҒАМБАР БИЛАН ЁНДОШДИР (Имом Бухорийнинг “Адабул муфрад” асари асосида)\nЕТИМНИНГ БОШИНИ СИЛАГАНЛАР ПАЙҒАМБАР БИЛАН ЁНДОШДИР (Имом Бухорийнинг “Адабул муфрад” асари асосида)\n06/08/2021\tҲАДИС 272 koʻrilgan\nМуқаддас ислом динида жамиятнинг ҳар бир қатламига алоҳида эътибор билан қаралади. Катта ёки кичик бўлсин, эркак ёки аёл бўлсин, ҳар бир инсон ҳурмат-эҳтиромга лойиқдир. Барча жамиятларда шундай одамлар борки, болалигидан тақдир тақозоси билан ота-онаси, яъни боқувчисидан ажралиб, етим қолади. Халқ орасида ота-онаси вафот этиб, ёлғиз қолган бола “чин етим”, онаси билан қолган бола “гул етим”, отаси билан қолган бола “шум етим”, ота-онаси ё икковидан бири ташлаб кетган бола “тирик етим” деб аталади.\nАраб тилида “يتيم” – “етим” деб отаси вафот этиб, онаси билан қолган, балоғат ёшига етмаган болага айтилади. Вояга етса, етимликдан чиқади. Чунки, бу борада Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламдан бундай ҳадис ривоят қилинган:\nعن عليّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قال: حفظت عن رَسُول اللَّهِ ﷺ “لَا يُتْمَ بَعْدَ احْتِلَامٍ، وَلَا صُمَاتَ يَوْمٍ إلَى اللَّيْلِ” (رَوَاهُ أبُو دَاوُدَ – 2873.)\nАли ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ёдлаб олдим: “Эҳтилом (балоғатга етган)дан сўнг етимлик йўқдир. Кундузи то кечгача сукут қилиб, (бошқа диндагиларда бўлгани каби) жим туриш ҳам йўқдир” (Абу Довуд ривояти, 2873-ҳадис).\nБу ҳадисда эҳтиломдан сўнг етимлик ҳукми жорий бўлмаслиги, яъни етимликдан чиқиш айтилмоқда.\nОдатда етимлар ёш, ожиз ва заиф шахс бўлгани учун уларда ота-она ўрнини босувчи кишининг эътибор ва кўмагига эҳтиёж кучли бўлади. Шу боис ислом динида етимларга таом, кийим-кечак, таълим-тарбия бериш ўзига тўқ кишиларнинг зиммасидаги бурч ҳисобланади. Бу амаллар ҳатто ибодат даражасига кўтарилган. Етимга эътибор, аввало, унга моддий ва маънавий кўмак бериш, дилини оғритмаслик, ҳаққини емаслик ва балоғат ёшига етганидан кейин мол-мулкини ўзига қайтариб бериш каби ишларни ўз ичига олади.\nБу ҳақда Аллоҳ таоло Қуръони каримниннг Нисо сураси 6-оятида бундай марҳамат қилади:\n﴿وَابْتَلُوا الْيَتَامَىٰ حَتَّىٰ إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَن يَكْبَرُوا وَمَن كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَن كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ حَسِيبًا﴾\nЕтимларни то балоғат ёшига етгунларича имтиҳон қилиб (текшириб) туринглар. Агар уларнинг эс-ҳушлари жойида эканини кўрсангиз, молларини ўзларига топширинглар. У молларни исроф қилиб ва (эгалари) катта бўлиб қолмасин, деб шошилиб еб қўйманглар. (Етимни оталиққа олган киши) агар бой бўлса, (етимнинг молидан) парҳез қилсин. Бордию камбағал бўлса, яхшилик билан (яъни, қилган хизматига яраша) олиб есин. Мол-мулкларини ўзларига қайтарганингизда эса гувоҳ келтиринглар. Аллоҳнинг Ўзи етарли ҳисоб-китоб қилгувчидир.\nЕтимни қарамоғига олиб, боққан кишининг фазилати ва унга бериладиган ажру савобнинг улканлиги ҳақида “Адабул муфрад”даги 133-ҳадисда бундай дейилган:\nعَنْ أُمِّ سَعِيدٍ بِنْتِ مُرَّةَ الْفِهْرِيِّ، عَنْ أَبِيهَا، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم: أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ فِي الْجَنَّةِ كَهَاتَيْنِ، أَوْ كَهَذِهِ مِنْ هَذِهِ. شَكَّ سُفْيَانُ فِي الْوُسْطَى وَالَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ.\nУмму Саъид бинт Мурратал Фахрий отасидан ривоят қилади: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Eтим болани кафилликка олган киши жаннатда мен билан худди ушбу иккиси каби (яқин бўлади). Ёки бу билан бу каби”, дедилар”.\nРовий: “Суфён ўрта ва бошмолдоқдан кейинги бармоқ борасида шак қилди (иккиланди)”, дейди.\nХонадонларнинг энг яхшиси етимга яхшилик қилган уй эканлиги борасида 137-ҳадисда бундай дейилади:\nعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: خَيْرُ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِينَ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُحْسَنُ إِلَيْهِ، وَشَرُّ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِينَ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُسَاءُ إِلَيْهِ، أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ فِي الْجَنَّةِ كَهَاتَيْنِ يُشِيرُ بِإِصْبَعَيْهِ.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Мусулмон хонадонлари орасида энг яхшиси етимга яхшилик қилганидир. Мусулмон хонадонлари орасида энг ёмони етимга ёмонлик қилганидир. Мен ва етимни кафилликка олган киши жаннатда мана бу иккисидаймиз”, деб икки бармоқлари ила ишора қилдилар”. Яъни, икки бармоқларини бирлаштириб кўрсатдилар.\nБу икки ҳадисдан шуни хулоса қилиш мумкинки, ким етим болани кафилликка олиб, кийим-кечак, озиқ-овқат билан таъминлаб, яхши тарбия бериб вояга етказса, жаннатда Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ёнларида туриш бахтига мушарраф бўлар экан. Ҳар бир мўмин-мусулмон шундай бахтга эришиши учун, аввало, етимларнинг ҳолидан хабар олиб туриш, уларга кўмак бериш ва уларни тарбиялаш каби ишларга катта аҳамият бериши лозимдир.\nМашҳур саҳоба Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу етим болаларга қандай эътиборда бўлгани 134-ҳадисда бундай баён қилинади:\nعَنِ الْحَسَنِ ، أَنَّ يَتِيمًا كَانَ يَحْضُرُ طَعَامَ ابْنِ عُمَرَ ، فَدَعَا بِطَعَامٍ ذَاتَ يَوْمٍ ، فَطَلَبَ يَتِيمَهُ فَلَمْ يَجِدْهُ ، فَجَاءَ بَعْدَمَا فَرَغَ ابْنُ عُمَرَ ، فَدَعَا لَهُ ابْنُ عُمَرَ بِطَعَامٍ ، لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُمْ ، فَجَاءَه بِسَوِيقٍ وَعَسَلٍ ، فَقَالَ: دُونَكَ هَذَا ، فَوَاللَّهِ مَا غُبِنْتَ يَقُولُ الْحَسَنُ : وَابْنُ عُمَرَ وَاللَّهِ مَا غُبِنَ.\nҲасан Басрий раҳматуллоҳ алайҳдан ривоят қилинади: “Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу таом ейдиган вақт бир етим бола келиб, у жаноб билан бирга овқатланар эди. Кунларнинг бирида у таом келтиришни буюрди. Етимни излаб, уни топа олмади. Бола Ибн Умар розияллоҳу анҳу таомни еб бўлганидан кейин келиб қолди. У боланинг таомини олиб келишни буюрди. Аммо таом тугаб қолган эди. Унга талқон билан асал келтирилди. Шунда Ибн Умар розияллоҳу анҳу: “Мана буларни тановул қила қол! Аллоҳга қасамки, сен зиён қилмадинг”, деди”.\nБу ҳадисни ривоят қилган Ҳасан Басрий раҳматуллоҳ алайҳ: “Аллоҳга қасамки, Ибн Умар розияллоҳу анҳу ҳам зиён қилмади”, деб айтган.\nЗиён қилмадинг, яъни таомдан кеч қолган бўлсанг-да, сенга афзалроғи тегди – бу талқон билан асал биз еган таомдан яхшироқдир. Ибн Умар розияллоҳу анҳу ҳам зиён қилмади, чунки у нафақат егулик топиб берди, балки яхши гап билан боланинг кўнглини ҳам кўтарди. Шу билан катта савобга эга бўлди.\nИбн Умар розияллоҳу анҳу ҳеч қачон ўзи ёлғиз таом емаган. Қачон дастурхонга ўтирса, ёнига ё етим, ё фақир киши келмагунча унга қўл узатмаган.\nХонадонларнинг энг яхшиси қайси ёки энг ёмони қайси эканини ҳам айнан соҳибларининг етимларга муносабати орқали аниқлаш мумкин экан. Бу борада 140-ҳадисда бундай дейилган:\nعَنْ أَسْمَاءَ بْنِ عُبَيْدٍ قَالَ: قُلْتُ لِابْنِ سِيرِينَ: عِنْدِي يَتِيمٌ، قَالَ: اصْنَعْ بِهِ مَا تَصْنَعُ بِوَلَدِكَ، اضْرِبْهُ مَا تَضْرِبُ وَلَدَكَ.\nАсма ибн Убайддан ривоят қилинади: “Ибн Сирийнга: “Менинг ҳузуримда бир етим бор”, дедим. Шунда у: “Ўз болангга нима қилсанг, унга ҳам шуни қилгин. Болангни нима учун урсанг, уни ҳам шунинг учун ургин”, деди”.\nЯъни, қарамоғингдаги етимни баайни фарзандинг каби кўргин. Ўз фарзандингга қандай қарасанг, етимга ҳам шундай қарагин, дейилмоқда.\nЕтим болаларининг тарбияси ва уларнинг келажагини ўйлаб, турмуш қурмаган бева аёлнинг фазли борасида 141-ҳадисда бундай дейилади:\nعَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: أَنَا وَامْرَأَةٌ سَفْعَاءُ الْخَدَّيْنِ ، امْرَأَةٌ آمَتْ مِنْ زَوْجِهَا فَصَبَرْتَ عَلَى وَلَدِهَا ، كَهَاتَيْنِ فِي الْجَنَّةِ .\nАвф ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Мен билан эридан бева қолиб, болаларини сабр билан тарбия қилаётган ва турли машаққатларга учраганидан ранги сарғайиб кетган аёл жаннатда бундай бўламиз”, деб икки бармоқларини бир-бирига жипс қилиб кўрсатдилар”.\nБу ҳадисда етим болаларини ташлаб кетмай, уларнинг тарбияси, келажагини ўйлаб, бева ҳолида бўлса ҳам турмуш машаққатларига сабр қилган аёлларга катта савоб, улуғ мартаба ва фазл борлиги зикр қилинмоқда.\nЕтимнинг одоби борасида эса 142-ҳадиси шарифда бундай дейилган:\nعَنْ شُمَيْسَةَ الْعَتَكِيَّةِ قَالَتْ: ذُكِرَ أَدَبُ الْيَتِيمِ عِنْدَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا، فَقَالَتْ: إِنِّي لِأَضْرِبُ الْيَتِيمَ حَتَّى يَنْبَسِطَ.\nШумайса Атакийядан ривоят қилинади: “Оиша розияллоҳу анҳо ҳузурида етимга одоб бериш ҳақида гапирилди, шунда у: “Мен етим болани кейинчалик хурсанд бўлсин, деб ураман”, деди.\nБу ҳадисда етим бола одобсиз, ахлоқсиз бўлиб, гапга кирмаса, уни тарбиялаш учун уриш мумкинлиги зикр этилмоқда. Албатта, бу ерда уриш деганда, ўта ҳафиф, фақат тарбиявий аҳамиятга молик бўлган жисмоний жазо назарда тутилган. Халқимизда ҳатто болани эркалаб ҳам юмшоқ жойига шапатлаб қўйиш одати бор.\nЮқорида келтирилган ҳадислар орқали етимларни қарамоғига олиш, кийим-кечак, озиқ-овқат билан таъминлаш ва уларга чиройли тарбия бериш катта савобли, улуғ мартабага элтувчи ва юксак фазилатли иш эканини билиб олдик. Шунинг учун ҳам ҳамма вақт мусулмон жамиятида етимларнинг боши силаниб, ҳақлари ўз вақтида чиройли адо қилинган. Бугунги кунда ҳам ўзига тўқ кишилар етимларнинг ҳаққини унутмаган ҳолда, ўз вақтида адо қилишни ҳеч вақт унутмаслиги лозим.\nИмом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази илмий ходими\nЧИН МУСУЛМОННИНГ НАБАВИЙ ТАЪРИФИ\nШИРККА ТЕНГЛАШТИРИЛГАН ГУНОҲЛАР\nРЎЗА ТУТИШ ДАРАЖАСИДАГИ АМАЛ…\nИСЛОМДА ПАШША ТУШГАН ОВҚАТ ЁКИ ИЧИМЛИКНИНГ ҲУКМИ\nҲадис шарҳи Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу ривоят қилади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Агар сизлардан бирингизнинг …\nАЛИШЕР НАВОИЙ ҲАЁТИ ВА ФАОЛИЯТИГА ОИД ҚИММАТЛИ ТАРИХИЙ МАНБА (фалсафий-тарихий таҳлил)\nМАРКАЗГА МАЛАЙЗИЯ ҲУКУМАТИ ВАКИЛИ КЕЛДИ\nХАЛҚАРО ҲАМКОРЛИК ЖАДАЛЛАШМОҚДА\nИМОМ ТЕРМИЗИЙ – ФИҚҲИЙ ИЖТИҲОД МАКТАБИ НАМОЯНДАСИ СИФАТИДА\nАЖДОДЛАРИМИЗНИНГ МАЪРИФАТ ЁҒДУСИ МАНГУЛИККА ДАХЛДОР\nТел: (66) 240-20-11\nwww.bukhari.uz © 2015-2022. ЎзМАА Интернет-ОАВ гувоҳномаси № 1053. // Designed by Марказ АК ва АТ бўлими\nСайтдаги барча материаллардан қуйидаги лицензия бўйича фойдаланиш мумкин: Creative Commons Attribution 4.0 International


"Қамчиқ" довонидан ўтувчи йўл реконструкция қилинади\n20:35 / 29.03.2016\nИспаниянинг Corviam Construccion SA компанияси 2016 йил декабригача "Тошкент-Ўш" (А-373) автомобиль йўлининг "Қамчиқ" довонидаги қисмини реконструкциялашни якунлайди, деб хабар бермоқда "Ўзавтойўл" АК вакили.\nМанбанинг айтишича, реконструкция ишлари ҳудуднинг мураккаб иқлим ва гидрогеологик хусусиятлари билан боғлиқ бўлиб, шу сабабли лойиҳа муддатлари кўчирилди.\n"Йўлни реконструкциялаш ишларини декабрга якунлаш режалаштирилмоқда ва қишгача бизда Қамчиқ орқали янги йўл бўлади", деб айтди манба.\n2012 йил июлида Corviam Construccion SA бошчилигидаги консорциум Ўзбекистон ҳукумати билан "Қамчиқ" довонидан ўтувчи йўлни рекнструкция қилиш бўйича 139 млн долларлик шартнома имзолаганди. Шартнома доирасида консорциум 58 км лик йўлнинг реконструкциясини амалга оширади ва 2 полосали асфальт қопламани 4 полосали цемент-бетон қопламага алмаштиради. Ушбу шартномани дастлаб 2014 йилнинг якунигача амалга ошириш мўлжалланганди. Консорциум таркибига испан компаниясидан ташқари, Ўзбекистоннинг "Электртармоққурилиш" корхонаси ҳам кирган.\nУмумий қиймати 211,3 млн долларлик лойиҳада йўлнинг 74 км (йўлнинг 116-190 км лари) узунликдаги қисмида 2 полосали асфальт қопламани 4 полосали цемент-бетон қопламага алмаштириш кўзда тутилган. 16 км йўл қисмидаги ишларни пудратчилик асосида "Ўзавтойўл" бўлинмалари бажаради. Лойиҳа Осиё тараққиёт банкининг 167,2 млн долларлик кредити ва Ўзбекистон маблағлари ҳисобига молиялаштирилмоқда.


МАЪРИФАТ ҚОСИМОВА: ЎЗБЕК ҚЎШИҚЧИЛИГИ ФАҚАТ ЭСТРАДАМИ? | Fayzbog.uz\n04.11.2017 / Маъмурият /\nКеракли ва ута мухим мавзуни олиб чикибсиз. Хозирги » ШОУ БИЗНЕС» инсон танасига азоб берадиган огрикли нуктага ухшайди…\nМаколангизда «блатной» кўшикчиларнинг интервьюларида хам тилимизга бўлган «дурацкий» эътибори хакида хам кенгрок ёритишингиз керак эди. Кутиб коламиз.\nШахзода, У.Рахматуллаев, Лола кабиларнинг ижоди бир маромда, лекин хаминкадар. Уларнинг кушиклари матнини мусикасиз, оддий шеър куринишида укиб куринг. Ундан кейин Насиба Абдуллаева, Севара Назархонларнинг кушиклари матнини укинг. Мусикага ёзилган шеър билан шеър асосида басталанган кушикнинг фаркини курасиз. Тугри, кушикда мусика бирламчи, лекин унга маънони суз беради-да. Авваллари концертларда Уткир Сиддиков сахнага чикиб, кушик номини эълон киларди. Кейин «фалончи-фалончи сузи, фалончи-фалончи мусикаси, ижро этади фалончи-фалончи, раксида фалончи-фалончи», дерди. Хозир-чи? Хозир шоирнинг урни куринмай кетди. Хаммаёкда «жоним, ёрим, борим», «юрагим, керагим, тилагим» каби «дежурний» кофияли шеърлар. Хавотирли жойи, катта булаётган авлод шу матнларни нормал шеър деб кабул киляпти. Э.Вохидов, А.Орипов, М.Юсуфларнинг асарлари маъносини чаколмаяптилар (мумтоз шеъриятни-ку, куяверасиз). Хозирги ёшлардан замондош шоирлар хакида сурасангиз, «Ахад Каюм» деган жавоб оласиз. Ёки «ёддан бирор шеър айтиб бер», десангиз, бирорта ашуланинг накоратини айтиб беради.\nХуллас, муаммонинг замирида китоб укимаслик ётибди. Сиз айтган Шахзода, Лолалар бирорта узбек шоирининг китобини укиш тугул, вараклаб куйганига хам ишонмайман.


..:: ISLOM.UZ ::.. - ҲУСНИ ХУЛҚ АЛЛОҲНИНГ УЛУҒ ХУЛҚИДИР\nАллоҳ таоло: «Ва, албатта, сен улкан хулқдасан», деган. Бу ояти карима Пайғамбар алайҳиссалом учун катта ва олий баҳодур. Аллоҳ у зотга хитоб қилиб, у кишининг хулқларини улуғлик билан сифатламоқда. Оиша онамиздан у кишининг хулқлари ҳақида сўрашганда, «Хулқлари Қуръон эди», деб жавоб берганлар.\nЯъни, Муҳаммад алайҳиссалом Қуръондаги олий хулқлар билан хулқланганлар. У зот саллоллоҳу алайҳи васаллам Қуръондаги барча яхши одоб-ахлоқни ўзларига сингдирганлар.\nПайғамбаримизнинг ўзлари: «Мен яхши хулқларни батамом қилиш учун юборилганман», деганлар.\nБошқа бир ҳадисларида эса: «Киши яхши хулқи билан кундузни рўза тутиб, кечасини намоз ўқиб ўтказадиганлар даражасига етади», деганлар.\nАллоҳ таоло яна: "Кечиримли бўл, яхшиликка буюр ва жоҳиллардан юз ўгир", деган. (Аъроф, 199)\nЯъни, ўзаро муомала-муносабатда кечиримли бўл, осон йўлни тут. Одамларга нисбатан ўта талабчан бўлма. Қилган хатоларини афв этувчи, кенг бағирли бўл.\nҲақиқатда ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бу сифатни муборак шахсларида мужассам қилган эдилар. Ул зот ҳақидаги ривоятларда кишини ҳайрон қолдирарли даражадаги ҳолатлар зикр этилган. Ул зотнинг саҳобаи киромлари, ҳақиқий мўмин-мусулмонлар ҳам доимо ояти каримада таъкидланганидек бўлишга, ана шу қоида асосида яшашга астойдил ҳаракат қилганлар.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг даъватлари яхшиликка буюрадиган даъватдир. Ислом динида яхшиликка буюриш ҳар бир мусулмон эр ва муслима аёлга фарз қилингандир.\n«Жоҳиллардан юз ўгир».\nЖоҳиллик нодонлик, илмсизликдир. Ислом мусулмонларни нодонлик ва нодонлардан, илмсизлик ва илмсизлардан юз ўгиришга, ҳар қачон донолик ва доноларга, илму уламоларга юз тутишга даъват қилади.\nАллоҳ таоло яна: «Яхшилик билан ёмонлик баробар бўлмас. Сен яхшилик бўлган нарса ила даф қил. Кўрибсанки, сен билан орасида адовати бор кимса, худди содиқ дўстдек бўлур. Унга фақат сабр қилганларгина эришур. Унга фақат улуғ насиба эгаси бўлганларгина эришур», деган.\nАллоҳнинг йўлига даъват этувчи сўзининг қадрини яхши билиши, сўзни ҳис этиши керак. Чунки,\n«Яхшилик билан ёмонлик баробар бўлмас».\nАллоҳ таолонинг йўлига даъват қилувчининг иши яхши иш, сўзи яхши сўз, унинг иши бошқаларнинг ишидан устун, унинг сўзи бошқаларнинг сўзидан устун. Шунинг учун ҳам,\n«Сен яхшилик бўлган нарса ила даф қил».\nҲар қанча ёмон гап эшитиб, ҳар қанча ёмон муомала кўрсанг ҳам, фақат яхши нарса ила қайтар, эй даъватчи. Ҳеч қачон ёмонлик қилма, эй даъватчи. Ана ўшанда:\n«Кўрибсанки, сен билан орасида адовати бор кимса, худди содиқ дўстдек бўлур».\nБу Ислом даъватчилари учун жуда ҳам зарур бир сифатдир. Ҳар бир нарсани ёмонлик билан эмас, фақат яхшилик билан қарши олиш даражасига етган даъватчигина катта муваффақиятларга эришади. Аммо бу сифатга эришиш осон эмас.\n«Унга фақат сабр қилганларгина эришур. Унга фақат улуғ насиба эгаси бўлганларгина эришур».\nҲар қандай ёмон сўзни яхши сўз билан қайтариш, ҳар қандай ёмон ишни яхши иш билан қайтариш сифатига\n«...фақат сабр қилганларгина эришур».\nСабр қилмаса, дарҳол ёмон сўзга ёмон сўз қайтаради. Ёмон ишга ёмон иш қайтаради. Бу эса, кишига ҳеч фойда бермайди. Аллоҳнинг йўлига, Аллоҳнинг динига кишиларни чақириш осон иш эмас. Аллоҳнинг динига даъват қилувчи шахс кишиларнинг ҳавои нафсларига, ўрганиб қолган одатларига, уларнинг шахсий манфаат деб ўйлаб юрган баъзи бир нарсаларига қарши гапириши керак. Шунингдек, даъватчи одам кишиларни ўзлари билмаган эътиқод, ибодат ва амалларни бажаришга даъват қилиши керак. Шунинг учун ҳам даъватчи одам атрофдан турли-туман маломат, иғво, бўҳтон, ёлғон гаплар, сўкишлар, озорлар эшитади. Турли ноҳақ тасарруфлар ва зулмлар кўради. Даъватчи шуларнинг ҳаммасига сабр қилиши керак. Ана шундагина юқорида айтилган даражага эришади.\n«Унга фақат улуғ насиба эгаси бўлганларгина эришур».\nНасибаси улуғ бўлмаганлар эриша олмайди. Демак, даъватчи бўла олмайди.\nДемак, даъватчи машаққатли даъват йўлида турли ҳолатларга учраши мумкин. Бунда Аллоҳдан ёрдам сўраши керак.\nАбу Дарда розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қиёмат куни мўминнинг мезонида ҳусни хулқдан кўра оғирроқ нарса бўлмас. Албатта, Аллоҳ фаҳш ва чиркин сўз айтувчни ёмон кўрур», дедилар». Термизий ва Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Қиёмат кунида банданинг амалларини тортадиган адолат тарозусида яхши амаллари оғир келиб жаннатга киришни истаган одам ҳусни хулқли бўлиши керак экан. Ҳусни хулқли бўлмай, фаҳш гап ва ишларни қиладиган, тилида чиркин сўзлар кўп айтиладиган киши бўлиш эса Аллоҳ таолонинг ёмон кўришига сабаб бўлар экан. Шунинг учун ҳусни хулқли бўлайлик ва фаҳшдан ҳамда чиркин гап-сўзлардан йироқда бўлайлик.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «Албатта, мўмин ўзининг ҳусни хулқи ила рўза тутучи ва бедор бўлувчининг даражасини топадир», деганларини эшитдим». Абу Довуд, Термизий, Ибн Ҳиббон ва ал-Ҳоким ривоят қилган.\nШарҳ: Кундузларни рўза тутиб, кечаларни тик туриб намоз ўқиган ҳолида бедор ўтказадиган одам қанчалар олий даражаларга эришишини ҳаммамиз яхши биламиз. Фарзу вожиб амаллардан кейин қилинадиган энг яхши амаллар ана шундоқ бўлади. Худди шунингдек, ўзига фарзу вожиб бўлган амалларни бажариб туриб яна нафл амаллар билан ортиқча савоб ишлайман деган одам ҳусни хулқ билан ҳам юқори даражаларга эришмоғи мумкин экан. Умуман ҳусни хулқ бунга ўхшаш улкан савоблар билан бирга кўпгина яхшиликларга ҳам эриштириши турган гап. Ҳусни хулқли одамни ҳамма яхши кўради ва ҳурмат қилади. Ундан ҳамма мамнун бўлади. Ҳусни хулқли киши ўзи яшаб турган жамиятнинг кўрки бўлади.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: одамларни кўпроқ жаннатга киритадиган нарса ҳақида сўралди. Бас, у зот: «Аллоҳга тақво қилиш ва ҳусни хулқ», дедилар.\nУ зотдан яна одамларни кўпроқ дўзахга киритадиган нарса ҳақида сўралди. Бас, у зот: «Оғиз ва фарж», дедилар».\nШарҳ: Аллоҳга тақво қилиш нима эканлигини ва у билан банда қандоқ олий даражаларга етишишини ҳаммамиз яхши биламиз. Банда ўзининг ҳусни хулқи билан ҳам худди Аллоҳга тақво қилиш билан эришган каби олий даражаларга эришиши мумкин экан. Аллоҳга тақво қилишга ҳусни хулқ ҳам қўшилса қанчалар улуғ иш бўлар эди. Зотан бу икки нарса бир-бири билан чамбарчас боғлангандир.\nБанда ўзининг оғзидан чиққан бир оғиз сўз оррқали улкан саодатга эришгани каби катта бадбахтликка йўлиқиши ҳам мумкин. Шунинг учун оғизга эҳтиёт бўлиш керак. Шунингдек, банда фаржини ҳаромга ишлатиш ила дўзахи бўлиши турган гап. Бу борада ҳам ўта ҳушёр бўлмоқ зарур.\nАбу Зарр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: менга: «Қаерда бўлсанг ҳам, Аллоҳга тақво қил. Ёмонликка яхшиликни эргаштир. Бу уни ўчиради. Одамларга ҳусни хулқ ила муомала қил», дедилар».\nШарҳ: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: ўзларининг бу ҳадиси шарифларида учта улкан ишни лозим тутишни насиҳат қилмоқдалар;\n1- Қаерда бўлсанг ҳам, Аллоҳга тақво қил.\nБанда қай маконда бўса ҳам, қандоқ ҳолда бўлса ҳам доимо Аллоҳга тақво қилишни тарк этмаслиги лозим.\n2- Ёмонликка яхшиликни эргаштир. Бу уни ўчиради.\nБанда билмасдан бирор ёмомнликни қилиб қўйса, дарҳол ўша ёмонликнинг кетидан яхшилик қилиш мазкур ёмонликни ўчириб юбориши зарур.\n3- Одамларга ҳусни хулқ ила муомала қил.\nМўмин-мусулмон банда ўз муомаласини барча одамлар ила ҳусни хулқ асосида олиб бормоғи керак.\nЯна ўша кишидан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Биродаринг юзига табассум қилмоғинг садақадир. Амри маъруф, наҳйи мункар қилмоғинг садақадир. Адашган еридаги одамни йўллаб қўймоғинг садақадир. Кўзи яхши кўрмайдиган кишига бир нарсани кўрсатиб қўймоғинг садақадир. Йўлдан тошни, тиконни ва суякни олиб ташлашинг садақадир. Ўзингнинг пақирингдан биродарингнинг пақирига қуйиб бермоғинг садақадир», дедилар». Ушбу учтани Термизий ривоят қилган.\nШарҳ: Садақа қилиш қанчалар улуғ иш эканини ҳаммамиз яхши биламиз. Кишилар Аллоҳ таолонинг ҳузуридан бўладиган савоб умидида мол-дунё сарфлаб садақа қиладилар. Садақа тасдиқ маъносини билдиради. Садақа қилган одамнинг ҳақиқий иймон соҳиби экани тасдиқланади. Ушбу ҳадиси шарифдан молу дунё сарфламай ҳам садақа қилганнинг савобини олиш ва у эришган даражаларга эришиш мумкинлиги чиқмоқда. Киши ўзининг ҳусни хулқи ила худди садақа қилганнинг савобини олиши ва даражасига етиши мумкин экан. Балки ҳусни хулқнинг шўъбаларидан ҳар бири ўз соҳибини садақа қилган кишининг савобига ва даражасига эриштирар экан.\n1-Биродаринг юзига табассум қилмоғинг садақадир.\nОчиқ юзлик бўлиш ҳусни хулқнинг бир шўъбасидир. Фақат бир бор бировнинг юзига табассум ила боқмоқ ҳам садақа экан. Исломда кишилар орсидаги ўзаро муомалаларга қанчалик эътибор берилганини қаранг! Садақа қилишдек улуғ ишнинг савобини олмоқчи бўлган одам бошқа бировга табассум ила боқиб қўйса етарли. Бу ҳадиси шарифга амал қилиб яшаган жамиятнинг қандоқ гўзал жамият бўлишини тасаввур қилиб кўринг-а!\n2-Амри маъруф, наҳйи мункар қилмоғинг садақадир.\nЎз биродарларини яхшиликка ундаб, ёмонликдан қайтариш нақадар улуғ иш бўлган садақа каби савобга эриштирар экан. Бир одамга бирор яхши ишни қилишни тарғиб қилиш катта савобга ноил қилар экан. Бир одамни бирор ёмон ишдан қайтариб қолиш ҳам катта савобга ноил қилар экан. Бу ҳадиси шарифга амал қилиб яшаган жамиятнинг қандоқ гўзал жамият бўлишини тасаввур қилиб кўринг-а!\n3-Адашган еридаги одамни йўллаб қўймоғинг садақадир.\nБир одам борадиган ерини топа олмай адашиб қолди. Қаёққа боришини билмай сарсон бўлиб юрибди. Ўзини билмаган одамлар унга эътибор бермай ўтиб кетмоқдалар. Баъзиларидан адашган одам ёрдам сўраса ҳам елкаларини қисиб қўйиб ўз йўлларида шошиб кетмоқдалар. Бир ҳусни хулқли одам пайдо бўлди. Адашган кишига йўл кўрсатиб қўйди. Ўша адашган одамнинг қанчалар хурсанд бўлишини ўйлаб кўринг. Бу ҳадиси шарифга амал қилиб яшаган жамиятнинг қандоқ гўзал жамият бўлишини тасаввур қилиб кўринг-а!\n4-Кўзи яхши кўрмайдиган кишига бир нарсани кўрсатиб қўймоғинг садақадир.\nБир кўзи ожиз одам борадиган ерини топа олмай қийланиб қолди. Қаёққа боришини билмай сарсон бўлиб турибди. Ўзини билмаган одамлар унга эътибор бермай ўтиб кетмоқдалар. Баъзилар кўзи ожиз одам улардан ёрдам сўраса ҳам елкаларини қисиб қўйиб ўз йўлларида шошиб кетмоқдалар. Бир ҳусни хулқли одам пайдо бўлди ва кўзи ожиз кишига йўл кўрсатиб қўйди. Ўша кўзи ожиз одамнинг қанчалар хурсанд бўлишини ўйлаб кўринг. Бу ҳадиси шарифга амал қилиб яшаган жамиятнинг қандоқ гўзал жамият бўлишини тасаввур қилиб кўринг-а!\n5-Йўлдан тошни, тиконни ва суякни олиб ташлашинг садақадир.\nКишиларнинг йўлида турли сабабларга кўра тошми, тиконми, суякми ёки шуларга ўхшаш нарсаларми сочилиб ётибди. Ўша нарсалар йўловчиларга халақит бермоқда, уларнинг кўнглини ғаш қилмоқда. Аммо негадир улардан бирортаси ўша озор берадиган нарсаларни йўлдан олиб ташлашни хаёлига ҳам келтирмаяпти. Чунки улар бу ишнинг катта савоблигини билишмайди. Улар бунга ўхшаш ишларни қилиб садақа қилганнинг савобини олиш руҳида тарбия топмаганлар. Шул аснода ҳусни хулқли бир одам пайдо бўлди ва йўлни тозалаб қўйди. Ўша йўлдан ўтувчи ҳар бир одамнинг қанчалар хурсанд бўлишини ўйлаб кўринг. Бу ҳадиси шарифга амал қилиб яшаган жамиятнинг қандоқ гўзал жамият бўлишини тасаввур қилиб кўринг-а!\n6-Ўзингнинг пақирингдан биродарингнинг пақирига қуйиб бермоғинг садақадир.\nБир киши ўз пақирини ёки бошқа бир идишини кўтариб олиб ўзига керак сувми ёки бошқа бир нарсаними излаб юрибди. Ўша онда у мазкур нарсага жуда ҳам муҳтож. Ўша орзу қилинган нарсадан озгина бўлса унинг ҳожати равон бўлади. Аммо одамлар худди уни кўрмагандек, зорланишини сезмагандек бепаво ўтиб кетмоқдалар. Баъзилари ўша арзимаган миқдордаги нарса учун пул сўрамоқдалар бизнинг қаҳрамонимиз аксига олгандек шошилиб пул олишни ҳам унутган экан. Бунақа бўлиши хаёлига ҳам келмабди. Нима қилиш керак? Шул аснода ҳусни хулқли бир одам пайдо бўлди ва ўзингнинг пақиридан биродарингнинг пақирига мазкур нарсадан қуйиб берди. Ўша муҳтож одамнинг қанчалар хурсанд бўлишини ўйлаб кўринг. Бу ҳадиси шарифга амал қилиб яшаган жамиятнинг қандоқ гўзал жамият бўлишини тасаввур қилиб кўринг-а!\nҲусни хулқли бўлишнинг нима учун садақа қилиш билан тенглаштирилишини энди тушунган бўлсак керак.\nАбдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Сизларнинг яхшингиз ҳусни хулқлигингиздир», дедилар». Термизий, Муслим ва Бухорий ривоят қилган.\nБухорийнинг лафзида: «Албатта, сизнинг энг яхшингиз ҳусни хулқлигингиздир», дейилган.\nШарҳ: Мўмин-мусулмон одам энг яхши одам эканлиги ҳаммага маълум. Ана ўша энг яхшилар ичида энг яхшиси эса, шубҳасиз, ҳусни хулқлиларидир. Шунинг учун энг яхши мусулмон бўлайин деган киши тақво билан бирга ҳусни хулқли бўлишга ҳаракат қилиши лозим бўлади.\nЖобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ҳар бир маъруф садақадир. Биродарингни очиқ юз билан қарши олишинг ҳам, ўз пақирингдан биродарингнинг идишига бўшатмоғинг ҳам маъруфдандир», дедилар». Тўртовлари ривоят қилган.\nШарҳ: Демак, фақат ҳадиси шарифлар матнида зикр қилинган нарсаларгина эмас, балки ҳар бир яхши иш катта савобларга ноил қилиши турган гап экан.\nАбу Саъид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қоқилмагунча ҳалим бўлмас. Тажриба кўрмагунча ҳаким бўлмас», дедилар». Термизий, Аҳмад ва ал-Ҳоким ривоят қилган.\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифдан ҳусни хулқнинг шакилланишида кишининг ўз ҳаётида бўлиб ўтадиган ҳодисалардан ибрат олиб ўзини ўнглаб боришида ҳам гап катта эканлиги таъкидланмоқда.\nҚадимдан ахлоқ илми уламолари одамдаги ахлоқлар унинг яратилишида қўшиб яратилган бўладими ёки киши ахлоқни кейин ўрганадими деган саволга жавоб беришда ихтилоф қилишган. Улардан баъзилари, яхши бўлсин, ёмон бўлсин ахлоқ инсон яратилган чоғида қўшиб яратилади. Ахлоқни кейин касб қилиб бўлмайди, деганлар. Бошқа бир гуруҳ ахлоқ илми уламолари эса, инсон туғилганда ҳеч қандай фазилат ёки разилатсиз туғилади. Унда қандоқ хислат бўлса туғилганидан кейин пайдо бўлади, деганлар.\nМусулмон ахлоқ илми уламолари эса, инсонга ота-онасида бор баъзи ахлоқларни хамиртуриши онасининг қорнида ҳомила бўлганида ўтади. Аллоҳ бандани халқ қилиш чоғида ундан ахлоқ қобилиятини қўшиб яратади. Инсон туғилиб ўсиши жараёнида тарбия, муҳит ва одатланиш оқибатида у ёки бу ахлоқни ўзида ривождантиради ёки йўқотиб юборади, дейдилар.\nУшбу ҳадиси шарифда ана ўша ҳақиқатни таъкидловчи мисоллар келмоқда.\n«Қоқилмагунча ҳалим бўлмас».\nБаъзи жой ёки ҳолатларда хатога йўл қўйиб, уятга қолиб сўнгра ўша нарсаларни такрорламасликка ҳаркат қилиб ўзини ўнглаган инсон бориб-бориб ҳалимлик сифатига эришади.\n«Тажриба кўрмагунча ҳаким бўлмас».\nКўп нарсаларни билмаслиги оқибатида турли камчиликларга йўл қўйадиган ғўр инсон ўзининг хатоларидан дарс олиб уларни дарҳол тузатиб борса, охир оқибат ҳамма нарсанинг ҳикматини биладиган ҳаким бўлиши бор гап.\nДемак, мусулмон одам бу нарсаларга алоҳида эътибор бериши лозим.\nЖобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Силардан менга энг маҳбубингиз ва қиёмат куни мажлиси энг яқинингиз ҳусни хулқлигингиздир. Сизлардан менга энг ёқмайдиганингиз ва қиёмат куни мажлиси энг узоғингиз сергап, тили узун ва мутафайқиҳингиздир», дедилар.\n«Эй Аллоҳнинг расули, сергап ва тили узунни биламиз, мутафайқиҳлар кимлар?» дейишди.\n«Мутакаббирлар», дедилар». Термизий ривоят қилган.\nШарҳ: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга энг маҳбуб умматлардан бўлай деган одам, қиёмат куни у зотга энг яқин жойда ўтирай деган одам ҳусни хулқли бўлишга ҳаракат қилсин.\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам:га ёмон кўринган умматлардан бўлмайин, қиёмат куни у зотдан энг узоқда ўтирганлардан бўлмайин деган одам бекорчи сергап, бировларга тили билан озор берадиган ва мутакаббир бўлмасин.\nАли розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Жаннатда ичларидан ташлари ва ташларидан ичлари кўринадиган болахоналар бор», дедилар.\nШунда бир аъробий ўрнидан туриб:\n«Эй Аллоҳнинг расули, уларга кимларга?» деди.\n«Каломни ширин қилган, таомни едирган, рўзани давом этдирган ва кечаси одамлар ухлаганда Аллоҳ учун намоз ўқиганларга», дедилар». Термизий, Аҳмад ва Ибн Ҳиббон ривоят қилган.\nШарҳ: Жаннатдаги ичларидан ташлари ва ташларидан ичлари кўринадиган болахоналардан жой олмоқчи бўлганлар ҳусни хулқли бўлиб, каломни ширин қилсинлар, таомни едирсинлар, рўзани давом этдирсинлар ва кечаси одамлар ухлаганда Аллоҳ учун намоз ўқисинлар.\nЗореъ ал-Қайсий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: Музир ал-Ашжаъга: «Сенда Аллоҳ хуш кўрадиган икки хислат; ҳилм ва шошмаслик бор», дедилар. «Эй Аллоҳнинг расули, уларни мен ўзим хулқ қилиб олганманми ёки Аллоҳ мени шундоқ қилганми?» деди. «Аллоҳ сени шундоқ қилган», дедилар.\n«Мени Аллоҳ ва Унинг расули хуш кўрадиган икки хислатли қилиб қўйган Аллоҳга ҳамд бўлсин», деди». Аҳмад ва Термизий ривоят қилган.\nШарҳ: Ҳалимлик ва шошмаслик ҳусни хулқнинг улкан намуналаридан экан. Бу икки хулқни Аллоҳ таоло ҳам, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: ҳам хуш кўрар экан. Аллоҳ таоло бандага барча нарсаларни бергани каби ҳусни хулқни ҳам берар экан. Бас, Аллоҳ таолодан ҳусни хулқли бўлишимизни сўрайлик ва ўзимиз бунга муносиб ҳаракат қилайлик.


Шу ёз мавсумида либослардаги урф\nМовий-мовий денгиз, оқ тусдаги ранглар - мен бу йилги ёз мавсумида либосларда нималарга эътибор қаратиш кераклиги ҳақида айтиб берман.\nТўқ кўк ёқитли (сапфир), денгиз харбий флоти кийими ранглари - ёз мавсумининг энг асосий ранглар палитраси ҳисобланади.\nГулли нақшлар (принт) баҳор-ёз мавсуми урфларининг барча рўйхатларида буткул ўрнашиб олди. Аммо 2015 йилда ушбу нақш нафислик синоними ҳисобланмай қолди, аксинча у ўта драматик сифатда намоён бўла бошлади.\nЯшил (хаки) ранг, темир тугмачалар, галифелар ва милитари услуби жиҳатлари яна биз билан бирга. Айниқса Marc Jacobs.дагидек башанг замш пальтолар, шойи кўйлаклар каби "Ҳарбий" нафис аёллар либоси айни муддао.\nДизайнерлар мураккабликни маъқуллаб, бизга джинсили комбинезонларни, костюмларни ва ортиқча деталларсиз кюлот-шимларни таклиф этмоқдалар.\nКлетка кийимлар Брижит Бардони эслатиши мумкин албатта. Ёзда биз клетка миди-кўйлакларни, тор юбка (юбка-карандаш) ва ҳатто шу нақшдаги узун оқшом либосларини ҳам кийишни бошлаймиз.\nКичкина оқ кўйлак\nКичкина қора кўйлакни ҳеч ким албатта бекор қилмаган, аммо қўёшда тобланган танада оқ кичкина кўйлак янада гўзалроқ кўринади. Дизайнерлар барча дидга мос келувчи вариантларни таклиф этганлар, яъни ҳеч бир безаксиз оддий бичимдаги куйлаклардан бошлаб то коктейл либосларгача.\nЛўлича услубдаги либослар эҳтиросли феъллиларга тўғри келади.\nКатта бренд дизайнерлари декольте тушунчаси жуда ҳам кўпқиррали тушунча эканлигини эслатмоқдалар. Масалан бу ёзда анча мунча очиқ бичимдаги жакетлар тақдим этилади.\n70-йиллар услубидаги оқшом либослари\nХудди беғам-беташвиш ҳаёт учун яратилган шундай кўйлакларда ўз вақтида энг машҳур Кейт Буш юрган. Энди эса бизда ҳам шундай кўйлакларда юриш имкони бор.\nЁз оқшомларингизни янада гўзаллаштирадиган яна бир урф бу замшдан тикилган либослардир. Танловингизни курткага қаратишингиз мумкин, аммо комбинезон ёки бўлмаса кўйлак танласангиз ҳам ҳато қилмаган бўласиз.\nЕтмишинчи йиллардан яна бир салом (шунингдек, ковбой ва хиппилар ҳақида эслатамиз). Дизайнерлар анча стиллаштирилган бахрамани таклиф этганлар, шунинг учун ҳам у анча замоний кўринишга эга бўлди.\nҚуёш ранги, сариқ доим ёз билан боғланади. Ушбу ранг Céline, Chloé ва бошқа кўпгина маркалар либослар тўпламидан жой олган.\nЁз учун махсус юпқа чармдан тикилган запахли юбка-карандашлар модага интеллектуал тарафдан ёндашадиганлар учун мос.\nСўнгги урфлар ва мода ортидан югуриб, индевидуалликни унутманг ва ҳар бир либос сизнинг ташқи кўринишингизга мос келган келмаганлигига албатта эътибор қаратинг.\nНашр санаси: 29-05-2015\nДилноза Кубаевадан янги фотосессия