Халқаро янгиликлар, 17 август 2019 саҳифа 1\n17 август 2019, Тошкент вақти: 22:11\nЎлгани ҳақида миш-миш тарқаган Бердимуҳамедов конференция очилишида қатнашди\nРоссия Бош вазири Дмитрий Медведев Туркманистон президенти Гурбангули Бердимуҳамедов билан. 2019, 12 август.\nТуркманистон президенти Гурбангули Бердимуҳамедов мамлакатда бўлиб ўтаётган Каспий иқтисодий форуми очилиш маросимида нутқ сўзлади. Президент охирги марта жамоатчиликка 5 июль куни кўриниш берган эди.\nБу орада Бердимуҳамедов оғир хасталикка чалингани ёки ҳатто вафот этгани ҳақидаги миш-мишлар урчиди.\n12 август куни Туркманбоши шаҳри яқинидаги Авара дам олиш зонасида сўзлаган Бердимуҳамедов 20 дақиқадан ошиқ нутқ сўзлади. Президентнинг кўриниши яхши бўлиб, қийинчиликсиз сўзлади.\nФорумда Россия, Қозоғистон, Ўзбекистон, Озарбайжон ва Болгария расмийлари иштирок этмоқда. Туркман матбуоти эфирга узатган видеолавҳаларда Бердимуҳамедов Россия, Озарбайжон ва Қозоғистон бош вазирлари ҳамда Эрон вице-президенти билан алоҳида-алоҳида учрашганини кўриш мумкин.\n21 июль куни мухолифатдаги “Озод Туркманистон” YouTube канали мамлакат пойтахтидаги ўз мухбирларига таяниб, президент 20 июль куни ўткир буйрак етишмовчилигидан вафот этганини хабар қилган эди. Бунинг ортидан айрим рус нашрлари ҳамда Бердимуҳамедов вафот этгани ҳақида хабар тарқатди.\nУкраина Ташқи ишлар вазирлиги Россия президенти Владимир Путиннинг Украинадан аннексия қилиб олинган Қримга навбатдаги ташрифи юзасидан эътироз билдирди. Вазирлик Путиннинг яриморолга ташрифи Украинанинг “суверенитети ва ҳудудий бирлигини жиддий бузишини” таъкидлади.\nВазирлик 11 август куни эълон қилган баёнотда Қрим Украина ҳудуди экани таъкидланади.\n10 август куни Путин “Тунги бўрилар” байкерлар гуруҳи аъзолари билан Севастополда учрашгани акс этган видеолавҳалар кўрсатилди. Ушбу гуруҳнинг Кремлга алоқадор экани айтилади.\nПутин Севастополга қилган ташрифи давомида Россиянинг йирик шаҳарларида минглаб одам одил сайловларни талаб қилиб, намойишга чиқди. Норозилик акциясига чиққан 250 дан ошиқ россиялик қўлга олингани хабар қилинди.\nТрамп Шимолий Корея раҳбари Ким Чен Ин унга учрашув таклиф этганини билдирди\nАҚШ президенти Доналд Трамп Шимолия Корея раҳбари Ким Чен Ин у билан яна учрашишни хоҳлаётганини билдирди.\nЖаноб Трамп 10 август куни Twitter орақали қилган билдирувида Ким унга АҚШ-Жанубий Корея ҳарбий машқлари тугаганидан сўнг учрашиш ва музокараларни бошлашни таклиф этгани ҳақда ёзди.\nТрамп июн ойи оҳирида Японияда ўтган G20 саммитидан сўнг Жанубий Кореяга сафар қилган ва Шимолий Корея билан чегарада Ким Чен Ин билан учрашган эди.\nУндан олдин Трамп ва Ким Чен Ин шу йилнинг феврал ойида Ханойда учрашишган, ва музокаралар барбод бўлган эди.\nМоскванинг Сахаров проспектида 10 август куни "Адолатли сайловлар учун" норозилик тадбирлари қайта бошланди.\nМухолиф номзодларнинг Москва шаҳар кенгаши депутатлигига сайланишига руҳсат берилмаганига қарши норозиликлар июл ойи ўрталаридан бошланганди.\nШаҳар маъмурияти билан келишилган холда ўтказилаётган 10 август кунги Москвадаги норозилик акциясида 100 мингдан ортиқ одам қатнашиши кутиляпти.\n27 июл ва 3 август кунлари Москвада рухсатсиз ўтказилган норозилик тадбири пайти 2 ярим мингдан ортиқ одам ҳибсга олинган эди.\nЎндан зиёд одамга нисбатан тартибсизликларни келтириб чиқариш билан боғлиқ жиноят иши очилган.\nСаудия Арабистонида Ҳаж зиёрати амаллари бошланди\nСаудия Арабистонининг Макка шаҳрига келган 2 миллиондан кўпроқ мусулмон ҳаж зиёрати амалларини адо этишни бошлашган.\n10 август куни ҳожилар Арофат тоғига йўл олди.\nСаудия Арабистони ҳукумати эса бу сафар ҳам ўтган йиллардаги каби фожиали воқеалар такрорланмаслигига ҳаракат қилмоқда.\nШу мақсадда ҳаж амаллари ўтадиган жойларда қўшимча 50 мингга яқин хавфсизлик кучлари сафарбар этилди.\nСаудия расмийлари эълон қилган рақамларга кўра, бу йилги Ҳаж зиёратига хориждан 2 миллиондан ортиқ мусулмон келган.\nУлар орасида 7 мингдан ортиқ ўзбекистонлик ҳожилар ҳам бор.\nҚирғизистон президентининг сайловдаги асосий рақиби мамлакатга қайтиб келди\nҚирғизистондаги "Республика" партияси лидери Ўмүрбек Бабанов Бишкекка Москвадан учиб келди. Уни аэропортда юзлаб тарафдори кутиб олди.\nКутиб олган тарафдорлари олдида қилган қисқа нутқи давомида Бабанов уларга миннатдорчилик билдирди. Қирғизистонга тинчлик керак эканини айтди.\n- Ҳеч ким менинг йўлимни тўсиб, текширгани йўқ. Мен доим қонун доирасида юрганман, - деди Бабанов.\nҚирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси (МХДҚ) 8 август куни агар Бабанов Қирғизистонга қайтиб келса, қонун доирасида жавобгарликка тортилажаги тўғрисида огоҳлантирган эди.\nЎмурбек Бабанов 2017 йили бўлиб ўтган президент сайловида ҳозирги президент Сўўрўнбай Жээнбековнинг асосий рақиби бўлган эди. Сайловдан сўнг Москвага кетиб қолган.\nҚирғизистон Миллий хавфсизлик қўмитаси 2018 йилнинг 28 март куни 2017 йилда ўтган сайловда президентликка номзод бўлган Ўмурбек Бабановга нисбатан “ҳокимиятни босиб олишни режалаштирганлик” айблови билан жиноят иши очилганини билдирган эди.\nБу Бабановга нисбатан қўзғатилган иккинчи жиноят ишидир. 2017 йилнинг 4 ноябрида Бош прокуратура “Конституциявий тузумни куч билан алмаштиришга ошкора чақириш”, “Миллий, ирқий ва диний низо қўзгатишга уриниш” моддалари билан Ўмурбек Бабановга қарши жиноят иши очган эди. Бунга Бабановнинг ўтган йил октябрь ойида Ўшдаги ўзбек сайловчилар билан учрашган пайтида сўзлаган нутқи сабаб бўлган.\nБироқ Ўмурбек Бабановнинг ўзи Ўшдаги учрашув пайтида сайловчиларга президент бўлиб қолса, мамлакатда яшовчи барча миллат вакилларининг тенг ҳуқуқлилигини таъминлаши тўғрисида сўзлаган нутқи нохолис одамлар томонидан бузиб талқин қилингани ҳақида билдирган.\nСайловда амалдаги президент Сўўрўнбай Жээнбековдан кейин энг кўп овоз олган Ўмурбек Бабанов 2017 йил 15 октябрда ўтган овоз бериш жараёнидан сўнг Қирғизистонни тарк этган.\nРоссияда Навальний етакчилигидаги Фонд ходимлари уйларида тинтув ўтказилди\n"Апология протеста" инсон ҳақларини ҳимоя лойиҳасининг телеграм мессенжери орқали хабар беришича, Коррупцияга қарши кураш Фонди ходимлари уйларида тинтувлар ўтказилган.\nҲуқуқ-тартибот идоралари ходимлари Фонднинг уч ходими – Александр Помазуев, Евгений Замятин ва Вячеслав Гимади уйларига борган.\n"Апология протеста" хабарига кўра, тинтувлар пул ювишга оид Фондга қарши очилган жиноят иши рамкасида ўтказилмоқда.\n"Бир вақтнинг ўзида тинтув Фонд видеомонтажчиси Виталий Колесников уйида ўтказилмоқда. Авваллари унинг жиноят ишига алоқадорлиги ҳақида ҳеч нарса дейилмаган эди", – деди фонд матбуот котиби Кира Ярмыш.\nУ Фонд ходимларига қарши очилган жиноят ишини "кулгили" ва "уйдирма" деб атади.\nАвгуст ойи бошида Россия Тергов қўмитаси Алексей Навальний асос солган Коррупцияга қарши кураш фондини 1 миллиард рублга яқин пулни ювишда айблаб, жиноят иши қўзғатган эди.


Мунгли кечмиш ёхуд тарихдан бир сабоқ… (Тарих фанлари доктори Қаҳрамон ражабов билан мулоқот) (2014) — www.ziyouz.uz\nБош саҳифа СуҳбатларМунгли кечмиш ёхуд тарихдан бир сабоқ… (Тарих фанлари доктори Қаҳрамон ражабов билан мулоқот) (2014)\nМунгли кечмиш ёхуд тарихдан бир сабоқ… (Тарих фанлари доктори Қаҳрамон ражабов билан мулоқот) (2014)\nЧоп этилган 18.08.2015 МуаллифZiyouz.uz\n– Қаҳрамон ака, Сиз кўп йиллик илмий изланишларингизни Бухоро амирлиги тарихини ўрганишга бағишлагансиз. Бугунги ёшларга, журналхонларга қизиқки, Туркистон тарихида 164 йиллик даврни эгаллаган Бухородаги манғитлар сулоласи ўзи қандай мавқега эга бўлган?\n– Келинг, ўзаро гурунгимизни энг аввало манғитлар сулоласи эмас, балки “92 бовли ўзбек эли”нинг битта шохобчаси бўлган манғитлар уруғидан бошлайлик.\nТарихдан маълумки, манғитлар туркий қавм бўлиб, улар ХII асрда Дашти Қипчоқда, катта бир қисми эса Волга ва Урал дарёлари оралиғида яшашган. Бу пайтда улар қипчоқларнинг катта таъсири остида бўлган. Қипчоқлар таъсири остида уларнинг бир қисми ўз тилларини унутиб, қипчоқ тилида гаплашганлар.\nҲозирги Ўзбекистон ҳудудида яшаб келаётган манғитлар қавмининг бир қисми қадимдан деҳқончилик билан шуғулланиб келган ўзбекларнинг таъсири остида аста-секин ўтроқлашиб борган, бир қисми эса ХХ аср бошларига қадар ҳам чорвачилик билан шуғулланиб келган. Улар қоракўл ва жайдари қўйларни боқишган. Манғитлар деҳқончилик ва чорвачиликдан ташқари ҳунармандчилик билан ҳам шуғулланиб, гилам ва турли матолар тўқишган. Хусусан, узун патли гилам-жулхирс машҳур бўлган.\nМанғитлар қавми оқ манғит, қора манғит ва тўқ манғит каби шохобчаларга бўлинган. Бухоро амирлигини 1756-1920 йилларда бошқарган манғитлар сулоласи манғит уруғининг тўқ манғит шохобчасидан бўлган.\nXVIII аср 40-йилларига келганда Бухоро хонлигида сиёсий ва иқтисодий инқироз кучайган. Аштархонийлар (Жонийлар) сулоласининг сўнгги вакили Абулфайзхон (ҳукмронлик даври: 1711-1747)нинг калтабинларча юритган сиёсати натижасида халқнинг моддий аҳволи оғирлашган, Бухоро хонлиги таркибидан Фарғона водийси ажралиб чиққан ва мустақил Қўқон хонлигига асос солинган, мамлакатнинг бекликларга бўлиниш хавфи кучайган. Бунинг устига Эрон шоҳи Нодиршоҳ (ҳукмронлик даври: 1736-1747)нинг Бухоро давлатига ҳужуми, мамлакатнинг асосий шаҳарлари бўлган Бухоро ва Самарқанднинг улар томонидан эгалланиши ва таланиши оқибатида сиёсий вазият баттар мураккаблашган. Туркистон тақдири ҳал қилинаётган ана шундай қалтис ва нозик бир фурсатда тарих саҳнасига янги сиёсий куч – манғитлар сулоласи кўтарилди.\nШу нарсани алоҳида таъкидлаш лозимки, XVII аср охири ва XVIII аср биринчи ярмида манғитлар қавмининг тўқ манғит шохобчасига мансуб бўлган Худоёрбий оталиқ ва унинг ўғли Муҳаммад Ҳакимбий оталиқ нуфузли манғит бийлари (уруғ бошлиқлари)дан саналиб, улар Аштархонийлар сулоласи бошқараётган Бухоро хонлиги саройидаги обрўли ва нуфузли амалдорлардан бўлган.\nШу ўринда Муҳаммад Ҳакимбий оталиқ (XVII аср сўнгги чораги – 1743) ва унинг ўғли Муҳаммад Раҳимбий оталиқ (1715-1758) хусусида икки оғиз тўхталиб ўтсак, манғитлар сулоласининг ҳокимиятга қандай келганлиги ойдинлашади.\nМуҳаммад Ҳакимбий Аштархонийлар саройида дастлаб мирохўр ва парвоначи лавозимларида ишлаган. У қисқа фурсатда Бухоро хонлигидаги манғитлар қавмининг йўлбошчисига айланган ҳамда Абулфайзхон ҳукмронлиги даврида хонликда унинг таъсири ниҳоятда кучайган. Муҳаммад Ҳакимбий кўп сонли манғитлар қавми ва уруғ йўлбошчиларига таяниб, қатағон ва кенагас уруғлари, жумладан, шаҳрисабзлик Иброҳим Кенагаснинг қавмларига қарши Бухорода марказий ҳокимиятни мустаҳкамлаш учун қаттиқ ва муросасиз кураш олиб борган. Тез орада у саройда девонбеги лавозимини эгаллайди. Абулфайзхон томонидан тахминан 1720 йили Муҳаммадбий Ҳакимбий саройдаги барча шаҳзодалар оталиқларининг бошлиғи деб тан олинган ҳамда унга оталиқ унвони берилган.\nМуҳаммад Ҳакимбий Эрон шоҳи Нодиршоҳнинг 1740 йили Бухорога ҳужуми пайтида аҳолини босқинчилар қўшинига қаршилик кўрсатмасликка чақирди. Бу хизматлари учун Нодиршоҳ уни Бухоронинг тўла ваколатли ҳокими, яъни сарой қушбегиси (Бош вазири) қилиб тайинлайди. Хуллас, Муҳаммад Ҳакимбий оталиқ ва қушбеги сифатида манғитлар сулоласининг Бухорода ҳокимият тепасига келиши учун етарли шарт-шароит яратиб берган. Марказий ҳокимиятга бўйсунишни хоҳламаган амирлар ва турли қавмларнинг етакчиларига қарши муросасиз курашган.\nМуҳаммад Раҳимбий отаси тириклик давридаёқ муҳим сарой лавозимларини эгаллаган эди. У Абулфайзхоннинг куёви сифатида 1745 йилдан Бухоро хонлигининг амалдаги ҳукмдорига айланди. 1747 йили унинг буйруғи билан Мир Араб мадрасаси ҳужраларининг бирига яширинган Абулфайзхон ўлдирилди. Муҳаммад Раҳимбий Бухоро тахтига Абдулмўминхон (ҳукмронлик даври: 1747-1751), Убайдуллахон III ибн Абдулмўминхон (ҳукмронлик даври: 1751-1754), Шерғозихон (ҳукмронлик даври: 1754-1756) каби “қўғирчоқ хонлар”ни ўтқазиб, оталиқ сифатида қарийб 10 йил давомида улар номидан Бухоро мамлакатини бошқарган. Муҳаммад Раҳимбий фақат 1756 йил 12 декабрда Бухоро хонлиги тахтига расмий равишда ўтирган ва Бухоро хони деб эълон қилинган. Хуллас, Бухорода ҳокимият тепасига келган янги манғитлар сулоласи қон ва қилич кучи билан ўз ҳокимиятларини қарор топтиришган. 1756-1920 йилларда Бухоро амирлигини манғитлар сулоласи бошқарган. Муҳаммад Раҳимхон (1756-1758), Муҳаммад Дониёлбий (1758-1785), Шоҳмурод (1785-1800), Ҳайдар (1800-1826), Мир Ҳусайн (1826), Мир Умар (1826-1827), Насруллоҳхон (1827-1860), Музаффархон (1860-1885), Абдулаҳадхон (1885-1910), Саид Олимхон (1910-1920) каби ўнта манғит амирлари Бухоро давлатида 164 йил салтанат тутганлар.\nТарихчилар томонидан манғитлар сулоласи вакиллари бўлган Бухоро амирларига турлича баҳо берилади. Амирларнинг аксарияти золимлик ва ёвузликда айбланади. Бироқ тарихда одил ҳукмдорлар жуда-жуда оз ўтган. Бундай одил ҳукмдорлар манғитлар сулоласи орасида ҳам мавжуд бўлиб, хусусан, “маъсум амир” номи билан шуҳрат қозонган Амир Шоҳмурод ва унинг ўғли Амир Ҳайдар фаолиятини мисол қилиб келтириш мумкин. Бироқ ҳозир ижозат берсангиз Амир Насруллоҳхон тўғрисида бир оз тўхталиб ўтсам.\nАмир Насруллоҳхон фаолияти тўғрисида совет замонасида ҳам, бугунги кунда ҳам тадқиқотчилар кўп ёзишган, бироқ “хўп” ёзган эмас. Бу тадқиқотларнинг аксариятида манғитлар сулоласининг ушбу ҳукмдори ҳаёти ва фаолияти бир томонлама кўрсатилиб, Насруллоҳхон қиёфаси фақат қора бўёқларда тасвирланган. Аслида тарихчининг ихтиёрида фақат оқ ва қора ранглар ёхуд ижобий ва салбий мулоҳазаларнинг бири бўлмасдан у ҳар қандай тарихий шахсни ўша даврда кечган тарихий воқеалар ичида холис тасвирлаши, тарихий шахсларга баҳо бераётганда замонасозлик қилмасдан адолат посангисини ўта сергаклик билан ушлаши лозим. Насруллоҳхон ҳақида бугунги кунда турли даъволар ва юзаки мулоҳазалар билдираётган (бироқ бу иддаолар бир томонлама айтилаётган ўта кескин фикрлардан иборат бўлмоқда) муаллифларнинг аксарияти тарихчилар ўрнига журналистлар, адиблар, адабиётшунос олимлар ва бошқа касб соҳалари эканлиги эса муаммонинг анча жиддийлиги ва чуқурлигидан далолат беради ҳамда Ўзбекистон тарихида, шунингдек, Бухоро тарихида ўзига хос рол ўйнаган бу шахс ҳақидаги бор ҳақиқатни айнан тарихчи олимлар томонидан жамоатчилик ҳукмига тезроқ ҳавола этишни кун тартибига зарурият қилиб қўяди. 2011 йилда менинг “Насруллоҳхон” тарихий рисолам чоп қилинди. Ҳолбуки бу рисола 2006 йил июнь-октябрда ёзилган эди.\nРухсат берсангиз, Амир Насруллоҳхон ҳақидаги фикрларимни юқорида тилга олинган тарихий рисоланинг хулоса қисмидаги мулоҳазаларим билан давом эттирсам:\nАмир Насруллоҳ яшаб ўтган замондан буён қарийб 150 йил ўтди. Ушбу давр ичида нафақат Бухоро тарихида, балки бутун Туркистон минтақасида ҳам катта ўзгаришлар юз берди. ХХ аср охирида Насруллоҳхон орзу қилган Мовароуннаҳр ва Хоразмнинг яхлит бутунлиги қайта тикланди.\nБизнингча, Насруллоҳхонни Туркистон тарихидаги ўрни ва роли қуйидагилар билан белгиланади:\nБиринчидан, Амир Насруллоҳ Бухоро давлатида қатъий марказлаштириш сиёсатини олиб борди. Марказий ҳокимиятга бўйсунишни истамаган Шаҳрисабз ва Китоб бекликларининг қаршилигини синдириб, сепаратистик (ажралиш ва таслимчилик) кайфиятларига барҳам берди.\nИккинчидан, амир ўз сиёсатида бутун Моварауннаҳр ва Хоразмни ягона давлат остига бирлаштиришга интилди. У бу режасини тўлиқ амалга ошира олмаган бўлса ҳам, қисқа муддат давомида бутун Мовароуннаҳрни ягона давлат сифатида бошқарди. Қўқон хонлиги ҳудудининг Бухоро амирлиги таркибига қўшиб олиниши аслини олганда минтақадаги икки ўзбек давлатчилигини ўзаро бирлаштириш эди. Афсуски, Насруллоҳхоннинг бу ҳаракатларини Қўқон тарихнавислик мактаби намояндалари, жадид тараққийпарварлари (Ибрат, Фитрат, Айний) ва Ўзбекистоннинг совет давридаги тарихчилари бутунлай бошқача талқин қилиб, кўп йиллар давомида халқ онгида “даҳшатли ва қонхўр ҳукмдор”, “ботур қассоб”, “қассобнинг ботири” образларини шакллантиришди.\nУчинчидан, Амир Насруллоҳ томонидан Бухоро амирлигида ўтказилган турли ислоҳотлар натижасида давлатнинг иқтисодий ва ҳарбий қудрати бирмунча юксалди. Маъмурий соҳадаги ислоҳотлар оқибатида давлат бошқарувига халқнинг турли табақалари орасидан чиққан кишилар келиб қўшилди. Айниқса, ҳарбий соҳадаги ислоҳотлар анча самарали кечди. Айнан ҳарбий ислоҳотларнинг натижаси кейинчалик Россия империясининг тажовузи ва ҳужумига қарши курашда Бухоро амирлигининг учта ўзбек давлати ўртасида нисбатан энг кескин ва қаттиқ қаршилик кўрсатишига олиб келди. Россия империяси босқинига қарши курашда Бухоро амирлиги мағлубиятга учраган бўлса ҳам, мамлакат ҳудудларининг муайян қисми сақлаб қолинди.\nТўртинчидан, Насруллоҳхон ўзининг фаол ташқи сиёсатида қатор ютуқларга эришиб, Бухоро давлатининг яхлит қисми ҳисобланган Балх, Марв ва бошқа вилоятлар ҳудудларини амирлик ихтиёрига яна қайтарди. Бироқ бу ҳудудлар кейинчалик турли сабаблар натижасида Бухоро амирлиги таркибидан чиқиб кетган. Бу ҳолат ХIХ аср сўнгги чораги ва ХХ аср биринчи чорагида Туркистон минтақасида кечган ижтимоий-сиёсий жараёнларга, Ўрта Осиёда ўтказилган миллий-ҳудудий чегараланишга ҳам ўз таъсирини ўтказмасдан қолмади. Хуллас, яқин ўтмишда бўлиб ўтган ушбу геосиёсий ўзгаришлар натижасида бугунги Ўзбекистон Республикасининг сарҳадлари ўзининг тарихий ватанидан анча кичик доирада шаклланди ва ҳозир ҳам шу даражада сақланиб турибди.\nШу билан бирга Амир Насруллоҳ ўз фаолиятида бир қатор жиддий сиёсий хатоларга ҳам йўл қўйди. Давлат миқёсидаги энг муҳим лавозимларга туркий ўзбек қавмларидан ташқари ажнабийларнинг қўйилиши, давлат бошқарувида эроний қуллар бўлган шиаларнинг таъсири ошиши, манғитлар сулоласининг форслашиш жараёни, ўзбек тилининг мавқеи пасайиши ва бошқалар ана шундай жиддий хатолардандир. Бунинг устига Амир Насруллоҳ томонидан Нодирабегимнинг ўлдирилиши унинг обрўсига салбий таъсир кўрсатганлигини айтиб ўтиш жоиз.\n– Бу гаплардан кўринадики, Россия империясининг Туркистон минтақасига, жумладан, Бухоро амирлигига қарши қаратилган истилочилик юришларида Амир Музаффархон, Амир Абдулаҳадхон, Амир Саид Олимхонлар муносиб қаршилик кўрсатиши мумкин эди?\n– Ҳа, мумкин эди. Бироқ Амир Музаффархон бундай қаршилик кўрсата олмади. Бунинг сабаблари Сиз ўйлаётгандан кўра ҳам жиддий, оқибатлари эса даҳшатли бўлди. Келинг, суҳбатимизни шу оғриқли мавзу атрофида давом эттирайлик.\nАмир Музаффархон (1819-1885) шахсияти, унинг Бухоро тарихида тутган фожиали ўрни ҳамда амир фожиасининг Бухоро давлати фожиасига айланиш жараёни ҳақидаги аччиқ мулоҳазаларни билдириш мен учун ҳам осон эмас. Чунки Амир Музаффархон ҳукмронлиги даврида Бухоро давлатининг мустақиллиги бой берилган эди.\nАмир Насруллоҳхоннинг ўғли Саййид Музаффариддинхон отаси ҳукмронлиги даврида валиаҳд сифатида Карманага ҳокимлик қилган. У амир Насруллоҳхоннинг ёлғиз ўғли эди. Бироқ Насруллоҳхон ўлими олдидан (у 1860 йил 21 октябрда 56 ёшида вафот этди) Бухоро тожу тахтини ёлғиз ўғли Саййид Музаффариддинхонга эмас, балки кўп сонли невараларидан бирига васият қилиб қолдиради. Эҳтимол, манғитлар сулоласи ҳукмдорлари орасида энг кўп салтанат сўраган ва давлат бошқаруви борасида катта тажрибага эга бўлган Амир Насруллоҳхон ёлғиз ўғли Музаффариддинхонда (бу пайтда у 41 ёшда бўлган) давлат раҳбарларига хос сифатларни ва ҳукмдорлик лаёқатини кўрмаганлиги учун шундай йўл тутгандир. Бироқ воқеалар марҳум амир тириклик чоғида ўйлаганидан сал бошқачароқ ривожланган. Буюк Соҳибқирон Амир Темур 1405 йил февралда вафот этгандан кейин унинг васияти невараси Халил Султон ва бебош амирлар томонидан қандай бузилган бўлса, орадан 455 йил ўтгач – 1860 йил сентябда ҳам Амир Насруллоҳнинг васияти ана шундай бузилди. Ҳар икки ҳолатда ҳам васиятга амал қилмаслик оғир оқибатларга олиб келди…\nМашҳур аллома ва давлат арбоби Аҳмад Дониш (1827-1897) ўзининг “Рисола ёхуд Манғитлар хонадони салтанатининг қисқача тарихи” номли рисоласида ўзи гувоҳи бўлган бу ҳолатни қуйидагича тасвирлайди:\n“Насруллоҳхоннинг амир Музаффардан бошқа фарзанди йўқ эди. У ўз фарзандининг табиатида ғаразгўйлик ва шафқатсизликни кўрди. Ўзи раият ва қўшинга ғамхўр бўлганлиги туфайли фарзандининг ўзидан кейин давлат тепасида туришини истамади. Шу туфайли, ўз набираларидан бирини валиаҳдликка тайинлади ва айрим амирларга давлатни унга топширишни васият қилди…\nАмир Насруллоҳдан кейин амирлар ва аъёнлар ҳокимиятни набирасигами ёки ўғлигами бериш масаласида иккиландилар. Баъзилар “давлат илгаридан ота мерос” десалар, бошқалари “васиятни бажариш лозим” дедилар. Охири, ўғилни олиб келиш тарафдорлари жамоаси ғолиб келиб, Амир Музаффарни Карманадан чақирдилар. У 1227 (1860 йил) раби ул-аввал ойининг еттинчисида (23 сентябрда) Бухоро амирлиги тахтига ўтирди… ”\nАмир Музаффар давлат тепасида мустаҳкамланиб олгандан кейин васият тарафдори бўлганларни илдизи билан қуритди. Меросхўр деб аталган шахс зудлик билан Бухорони тарк этди. Қочишга улгурмаган авлоди, яқинлари, зурриётларини амир қатл қилдирди. Отаси даврида мансаб эгаси бўлган барча аъёнлар, амирлар, вазирларни ҳайдади, уларнинг мол-мулкларини мусодара қилди ва давлат тепасига ўз яқинлари ва тарафдорларини ўтказди. Қўшин ва раиятга зулм қилинди. Амир хизматига Карманадан келганларнинг ҳаммаси разил кишилар эди, чунки Амир Насрулло ўзи рад қилган кишиларни “сенинг хизматингда бўлсин ва қадримизга етсин” деб Карманага (Музаффар олдига) юборар эди.\nУлар ўзлари кутмаган ҳолда ногоҳдан юқори мансаб ва амалларга қўйилгандан кейин аҳоли қонини ича бошладилар, қўпол муомала қилар, унча-мунчани назар-писанд қилмас эдилар. Шу жиҳатдан Кармана кишилари Бухоро одамлари наздида шум кўринар эди”.\nБу фикрлар Сизга қандай воқеаларни эслатмоқда? Олис ўтмишда ҳукм сурган сомонийлар, темурийлар, шайбонийлар, бобурийлар, аштархонийлар сулолалари ва қонли жангу-жадаллар эҳтимол Сизни ўйлантираётгандир. Бироқ Ўзбекистон ва жаҳон тарихининг яқин ўтмиши ва энг янги тарихида ҳам бу воқеаларга ўхшаб кетадиган тарихий ҳодисалар тиқилиб ётибди…\n– Россия империяси қўшинларининг Сирдарё дашти орқали Бухоро амирлиги ҳудудига кириб келаётганини эшитган халқ ва уламолар таҳликага тушади. Ички ғавғо, исён, даъватлар амир Музаффарни ноилож қўшин тўплашга мажбур этади.\nМузаффархон 30 минг кишилик қўшинга Оллоёр девонбегини бош қилиб генерал Романовский қўшинига қарши Сирдарёга чиқаради.\nЎзи Ўратепа яқинидаги Роғун қишлоғига қўниб майишат-ишратни бошлаб юборади. Лашкарбоши Оллоёр девонбегининг энди етилиб келаётган ўн яшар қизини қучоғига келтиришларини буюради. Амирнинг жирканч хатти-ҳаракати натижасида гўдак ўша кечаси нобуд бўлади. Бу мудҳиш хабарни эшитган Оллоёр жанг майдонини тарк этади.\nЮрт, халқ, шунингдек, ўзининг тақдири ҳал бўлаётган таҳликали паллаларда ўз лашкарбошисининг норасида жигарбандини зўрлаган ҳукмдорни ким деб ўйлаш мумкин? Менимча мамлакат оёқости бўлишининг энг бурилиш, нозик нуқтаси шу ерда шекилли?\n– Келинг, саволингизга жавобни яна ўша давр воқеаларининг бевосита гувоҳи бўлган Аҳмад Дониш фикрлари билан бошласам:\n“(Музаффархон) ҳукмронлигининг дастлабки бир икки-йилида отасидан қолган давлатга таянган ҳолда Ҳисор ва Ҳўқанд томон лашкар тортиб, баъзи мавзеларни куч ва шафқатсизлик билан эгаллади ва аҳолисига омонлик бермай, қатлга етказди, яъни аҳвол илгаридек хусумат ва фасодга қайтди. Жангу жадалда икки-уч ғалабадан кейин амирга фиръавн димоғдорлиги йўл топиб, дунёда ўзидан бошқани тан олмайдиган, шариат кўрсатмаларини ўз хоҳишига қараб мослайдиган бўлди.\n…Шу тариқа, отаси давридаги амалдорларнинг аксариятини қатл қилди, мулкларини мусодара этиб, ер билан яксон қилди, қабиҳ кишилар ва қулларни халқ бошига кўтарди.\nМовароуннаҳрни Россия томонидан истило қилиш бошлангунча шундай давом этди. Қўшинга ҳар тарафлама жабр қилишар, саркардалар ҳимматсиз, ғайратсиз, нодон эди. Аскарлар қулларга хизмат қилишни ор билиб, орқасини ўгириб қочишга юз тутди, шундай қилиб, ҳамма вилоятлар Россия тасарруфига ўтди.\nСабаби шундаки, бир аскарга бериладиган маош тўрт кишига бериладиган бўлди, бир саркардага бериладиган танҳо иккитасига бериладиган бўлди…\nБухоро вазирлиги Муҳаммадшоҳ қўшбеги қўлида эди. Бу одам калтафаҳм, саводсиз, беақл эди, доим касал бўлиб, тўғри сўзни ҳам подшога етказа олмасди. Ҳеч ким давлат фойдасига бирон нарса дейишга журъат қила олмас, шу сабабдан миллат ва давлатнинг ишлари тўлиқ инқирозга юз тутди, қўшин ва халқ ўртасида осойишталик йўқолди. Аслида мамлакат равнақи вазирнинг зийраклиги, қатъиятлиги, тўғри мулоҳаза юритишига боғлиқ. Агар вазир бемулоҳаза бўлса, бундай давлатнинг ҳолига вой”.\nАҳмад Донишнинг Бухоро ҳукмдори ва унинг бош вазири ҳақидаги мулоҳазалари устида кўп мушоҳада қиламан. Буюк алломанинг ёзганларини қайта-қайта ўқиб, бу ерда фақат ўзбек халқининг ХIХ асрдаги оғир тарихини эмас, балки унинг келгуси қисматини ҳам башорат қилганлигини ҳис этаман. Дарҳақиқат, юртда подшоҳ мабодо адолатли бўлиб, вазир золим бўлса ҳам барака бўлмайди.\nКелинг, Россия империяси қўшинларининг Бухоро амирлигига ҳужуми тафсилотига ўтайлик. Гап шундаки, кўп манбаларда тарихий саналар ҳам, шахслар ҳам, воқеалар ҳам аралашиб кетган. Бунинг устига факт олинган тарихий манба кўпинча ноаниқ. Фақат бу ерда битта нарса аниқ. Дарҳақиқат, бу жангда Бухоро амири қўшинлари енгилган.\nАгар Сиз қарши бўлмасангиз суҳбат маромини ўзбек халқининг кейинги асрлардаги тақдири ҳал қилинган ўша мураккаб XIX аср 60-йиллари ўрталарига қараб бурсак…\nXIX аср ўрталарида мустамлакачи икки йирик империя, яъни Россия ва Буюк Британиянинг стратегик манфаатлари Туркистонда тўқнашди. Россия империяси сиёсатдонлари ва ҳарбийлари Буюк Британиянинг Туркистон ўлкаси ва Каспий денгизининг шарқий томонларини эгаллаб олишидан ғоят хавфсираётган эди. Ана шундай вазиятда Ўрта Осиё хонликларининг Россия империяси томонидан босиб олиниши хавфи кучайди. Россия империяси турли экспедиция ва илмий гуруҳларнинг қатнашчилари, сайёҳлар ва олимлар ниқоби остида кўплаб жосуслар, айғоқчилар, ҳарбий мутахассислар ва хуфияларни Туркистонга жўнатган. Хуллас, хонликларни босиб олиш учун Россия империяси катта миқёсда ҳарбий-сиёсий тайёргарлик кўра бошлади.\nРоссия империяси Туркистон минтақасини босиб олишдан олдин мукаммал режани ишлаб чиққан. Режада асосий зарбани минтақада энг заиф ва ҳудуди жиҳатдан кичик Қўқон хонлигига бериш, айни пайтда Бухоро амирлиги ва Хива хонлигини Қўқон хонлиги билан ўзаро бирлашиб қўшин тузишига, ўзбек хонликларининг биргаликда ҳаракат қилишига имкон бермаслик мақсадида улар ўртасида турли низолар чиқариш ва мавжуд ихтилофларни кучайтириш йўлларини ишлаб чиқишга қаратди. Россия ҳарбий министрлигида ҳарбий ҳаракатларга кетадиган харажатлар, қўшин миқдори ва тури, уруш ҳаракатларида қатнашувчи қисмлар, қуруқлик ва сувда ҳаракат қилувчи воситалар, қурол-яроғ миқдори ва захиралари аниқланди.\nРоссия империяси қўшинлари 1853 йил Қўқон хонлигининг муҳим стратегик аҳамиятга эга бўлган Оқмасжид қалъасини (ҳозирги Қизил Ўрда шаҳрини) эгаллашди. Рус қўшинлари Қўқон хонлигининг шимолий ҳудудларига икки тарафдан – Орол денгизи бўйи ва Ғарбий Сибирь (собиқ қозоқ жузлари) ҳудуди орқали бостириб кела бошлади. Тез орада Или дарёси водийси эгалланиб, 1854 йил Олмаота қишлоғи ёнида Верний ҳарбий истеҳкоми (ҳозирги Алмати шаҳри) қурилди.\nРоссия империясининг Туркистон минтақасини эгаллаш учун кенг кўламдаги ҳарбий ҳаракатлари XIX аср 60-йилларидан бошланди. Пишпак (ҳозирги Бишкек), Тўқмоқ шаҳарлари 1862 йил, Сузоқ қалъаси 1863 йил, Туркистон, Авлиёота (ҳозирги Тароз шаҳри), Чимкент шаҳарлари 1864 йил Россия империяси қўшинлари томонидан босиб олинди. Ниҳоят, 1865 йил 17 июнда Тошкент шаҳри ҳам М.Г. Черняев бошчилигидаги рус қўшинлари томонидан қаттиқ қаршиликдан кейин эгалланди. Россия империяси босиб олинган ҳудудларда 1865 йил баҳорда Оренбург генерал-губернаторлигига бўйсунувчи Туркистон вилоятини тузган.\nМустақиллик йилларида нашр этилган “Ўзбекистон миллий энциклопедияси”нинг 2006 йил босилиб чиққан 12-жилдида ёзилишича, рус қўшинларининг Тошкентни босиб олиши натижасида Россия империяси билан Бухоро амирлиги ўртасида бевосита ҳарбий тўқнашув юзага келган. М.Г. Черняев бошчилигидаги Россия империясининг қўшинлари 1866 йил февралда амирликка қарашли Жиззахни босиб олиш учун ҳужум қилдилар. Бу жангда руслар мағлубиятга учраб, орқага чекинганлар. Музаффархон қўшинлари ҳужумга ўтиб, 1866 йил 5 апрелда Чинозни руслар қўлидан озод қилишган. Россия империяси маъмурияти Черняев ишларидан қониқмай унга жазо бериб вазифасидан олиб ташлади ва ўрнига генерал Романовскийни тайинлади.\nБухоро амири Музаффархон Бухородан 60 000 кишилик лашкар билан Тошкентни эгаллаган руслар устига юриш қилди. Амир қўшини таркибида 5000 ўзбек манғитлари, 30 000 қирғиз ва қозоқлар, 10 000 туркманлар ва 20 тўп бўлган. Бироқ бухороликлар қўшини яхши қуролланмаган, аскарларнинг аксарияти ҳарбий тайёргарликдан ўтмаган эди. 1866 йил 8 майда Жиззах билан Ўратепа ўртасидаги Майдаюлғун мавзесидаги Ержар манзилида (ҳозирги Жанубий Қозоғистон вилояти ҳудудида) Музаффархон қўшини билан генерал Романовский бошчилигидаги Россия империяси ҳарбий кучлари ўртасидаги дастлабки жиддий тўқнашувда Бухоро аскарлари енгилган ва орқага чекинган. Ушбу жангда амир Музаффархон ўзининг ҳарбий лаёқатсизлигини намойиш қилди. Подшо Россияси қўшинлари 1866 йил 24 майда Хўжанд шаҳри ва Нав қалъасини, 2 октябрда Ўратепани, 18 октябрда Жиззахни босиб олдилар. Россия империяси бутун диққат-эътиборини Қўқон хонлиги ва Бухоро амирлиги ҳудудини тезроқ босиб олишга қаратди. Ўша йили Қўқон хонлиги ҳам Бухоро амирлиги таъсиридан чиқиб, Россия империясига тобе бўлиб қолган.\nМашҳур тарихчи олим, йирик хаттот ва мунший Мирзо Абдулазим Сомий Бўстоний (1839-1908) Бухоро амирлиги билан Россия империяси ўртасида бўлган жангларда воқеанавис сифатида бевосита иштирок қилган. “Тарихи салотини манғития” (1906-1907) асарида муаллиф Бухоро амирлигининг манғитлар ҳукмронлик қилган даврини танқидий нуқтаи назардан баҳолайди. Мирзо Абдулазим Сомий Ержар жанги сифатида машҳур бўлган Майдаюлғун воқеасини (тарихчи ибораси) ўз китобида қуйидагича кўрсатиб ўтади:\n“У (Музаффархон) панжшанба куни жиҳод йўлида оёғини жиҳод узангисига қўйиб, кўп сонли лашкари ҳам беҳисоб ғозийлар ила Бухорои шарифдан қўзғалиб, йўлга тушди. У бутун қурол-яроғлари-ю, шон-шавкатини кўз-кўз қилиб, (узоқ) йўл босиб, (ўз) тасарруфидаги Ўратепага етди. Сайхун дарёси қирғоғида ўринлашмиш ва бир кенг саҳродан иборат бўлмиш Майдаюлғун мавзеида тўхтаб ўрду ясади.\nЖинирол Кауфман бу воқеа хабарини эшитиб, душман ҳақида маълумот олиш мақсадида Черняев – тўра қўмондонлиги остида бир даста ўрис қўшинини сафарбар қилди. Насроний қўшинининг илғор дастаси ғозийлар кўзига кўрингач, булар (даҳшатдан) ранглари ўчиб, бир зум ўйлашиб қолдилар. Милтиқлардан отилган ўқларнинг кучлигина шовқини ҳали қулоқларига чалинар-чалинмас, (бухороликлар) тўплар сурони таъсирида хаёл уйқусидан уйғониб, қочмоқни мўлжаллаб қолдилар. Майдаюлғун воқеаси (янада) батафсилроқ баёнга муҳтождир, аммо ҳозир бунинг ўрни эмас. Баъзи бир вазиятларни сир сақлаш андишаси мени мазкур ишдан четга тортадурки (мени) кечирсинлар… (Эҳтимол, муаллиф юқорида сиз тилга олган шармандали ҳолатни тилга олишдан ор қилаётгандир).\nҒозийлар қочганидан кейин насронийлар қўшини ташлаб кетилган қурол-яроғ, тўпу тўфанг, нарса-буюмларга эга чиқиб олиб, сўнг Ўратепани ён атрофдаги барча мавзелари билан қўлга киритди-да, Чинозга қайтди. У бу ерда бир неча кун туриб, Бухоро билан сулҳ ҳамда дўстона муносабатлар ўрнатиш ва элчини озод қилиш борасида яна бир бор уриниб кўрди. Аммо (бу иш) ҳеч қандай натижа бермади”.\nБу ўринда Мирзо Абдулазим Сомий рус армияси қўмондонлари сифатида янглиш тарзда Кауфман ва Черняевнинг номларини тилга олади. Аслида бу жангга рус армиясини генерал-майор Д. Романовский бошлаб кирди. Генерал К.П. Кауфман Туркистон ўлкасининг биринчи генерал-губернатори сифатида Тошкентга фақат 1867 йил июлда келган эди. Полковник М. Черняев бўлса 1864 йил бошидан то 1866 йил март ойигача Туркистонда бўлиб, Тошкент босиб олингандан кейин орадан кўп ўтмай у Санкт-Петербургга чақириб олинган ҳамда ўрнига генерал-майор Д. Романовский тайинланган эди.\nМазкур жанг тафсилотлари ва унда Бухоро қўшинининг шармандаларча мағлубиятга учраш сабаблари ўша воқеаларнинг яна бир иштирокчиси Аҳмад Дониш томонидан батафсил тасвирланади.\n“Умуман олганда, русларнинг Тошкент устидан ғалаба қилиши ва у ерни истило қилишларидан кейин Бухоро сарҳадига ўтишда Самарқандга кириш дарвозаси бўлган Жиззахни ҳимоя қилиш зарурлигини англаб, бу борада юз минг танга сарфладилар ҳамда мудофаа деворини қурдилар. Русларнинг олға юришига тўсқинлик қилиш учун кўп сонли илғор гуруҳни қалъага гарнизон сифатида юбордилар.\nШу даврда умрида милтиқдан отилган ўқ овозини эшитмаган, уруш маъракасини, жанг майдонини кўрмаган амир ғуломларидан бири Яъқуб қушбеги лашкарбоши этиб тайинландики, энг оддий навкар ҳам унинг лашкар бошлиғи этиб тайинланганлигидан ор қилар эди.\nРоссия Жиззах устига юриш қилмасдан бир оз аввал Бухоро шаҳрида мадраса талабалари, уламолари жиҳод қилиш фарз деб сағиру кабирларни кофирлар устига ташланишга чақириб, катта ғавғо кўтардилар. Амир бу ҳодисадан қийин аҳволда қолиб, иложсиз лашкар тортиш, жиҳод асбобларини тайёрлашга фармон берди.\nКатта қўшин, ўттиз олтита тўп, бир неча туяга ортилган артиллерия анжомлари билан саросима ва ҳадикда шаҳардан чиқдилар. Душман билан юзма-юз келганда эса порох ва тўп ўқлари, ўқ-дорилар Бухорода қолгани, ҳамма уруш жиҳозлари яроқсиз ҳолда эканлиги маълум бўлди. Ўқ-дорилар шу даражада эдики, уни алангалатиш, шуъла бериш учун бир лаган оташ керак эди…\nИкки ой деганда Сирдарё бўйига етиб келиб, Сассиқкўл деган жойда тўхтадилар…\nРуслар душманнинг ҳақиқий аҳволини билмас эдилар. Улар ўз китоблари орқали Темур салтанати ва ўзбек қўшинининг куч-қудратидан хабардор бўлиб, бутун даштни мўру малахдех эгаллаб келаётган сипоҳларни кўриб сулҳ тузишга рози эдилар. Улар ўзларига катта шикаст етишидан хавотирда эдилар. Ҳар қанча одам юбормасинлар, хат ёзмасинлар, давлат амирларидан бахт-омад юз ўгирганиданми уларга сўз уқтириб бўлмади, эҳтимол улар (хатларнинг) маъносини тушунмагандирлар ва бу билан амирни ишонтира олишмагандирлар.\n… Рус аскарлари бир ярим-икки мингдан ошмаса-да, темир девордай келар эдилар. Бизнинг аскарлар орқага чекиниб бостириб келаётган рус аскарларини ноқулай жойга тушириб, ўраб, асирга олмоқчи эдилар.\nАмир тўхтаган жойда шоҳона чодир қад кўтарган эди. Жанг майдони ундан тахминан бир фарсаҳ келарди. Ноғора овози унинг чодирига етиб келарди. Амир чодир соясида шахмат ўйини билан банд эди. Бир тўда ҳофизлар ғазал ўқир эдилар. Амир ноғоранинг бир маромда урилишига мослаб оёғини тақиллатиб ўтирарди. Бироқ шу вақт рус қўшинлари ҳужумга ўтиб тўпларни эгалладилар ва ислом ғозийлари томон икки-уч марта тўпдан сочма ўқ уздилар, ҳамма гўё қочишга мунтазир бўлиб тургандай, тўп-тўп бўлиб қоча бошлади… Шу вақтнинг ўзида амир ҳазратларига “лашкар бевафолик қилди, орқага чекинди” деган хабар келтирдилар. Амир саросимага тушиб, довдираган ҳолда шахмат устида туриб, тўни ва салласини ҳам кийишга улгурмай, эгарланмаган отга миниб қочиб қолди.\n… Барча мулк, беҳисоб анжомлар, пуллар, ҳатто товоқларга солинган тайёр таомлар, тўшаклар устига терилган косаю пиёлалар ҳам ўша жойда қолди. Лекин рус аскарлари бунга эътибор беришмади. Даштлик қирғиз ва қозоқ элатлари келиб, ҳеч ким ҳисобига етмайдиган бу ашёларга эгалик қилди.\nАмир қочаётган вақтда заҳар танг қилиб, ҳожатини чиқаришга вақт тополмай, эгар устига ёзилиб иштонини ҳўл қилиб қўйди. Ховос қишлоғига келиб отдан тушди ва етиб келган бир неча хизматкорларга либосларини ювиб қўйишларини буюрди. Эртаси куни тонгда ҳузурига айрим амирлар йиғилди, амир эгнига тоза либослар билан оройиш бериб, Самарқандга етиб келди. Беш юзга яқин киши амир хизматига келди, тахминан икки юз мингга яқин аскар уйларига тарқалиб кетди. Уларни илгари ҳам ўйламай жам қилган эдилар, яна ўйлаб-нетиб ўтирмай уни тор-мор этилишига йўл қўйиб бердилар. Ҳеч ким “қаердан келдинг”, “қаерга кетаяпсан” деб сўрамади.\nБу парокандаликнинг сабабчилари Амирнинг эл ва улус уларга хизмат қилишдан ор қиладиган мактабдош ғуломларидан иборат лашкарбошилардир. Элатия жангчиларининг оладиган хизмат ҳақлари 20 танга эди. Шу ҳам кўпинча бир неча кунга кечиктирилиб, тўлиқ берилмасди. Бозорлардаги нархлар ўзгарувчан, баланд бўлганлиги туфайли хизмат ҳақлари баҳодирларга етишмас эди. Шу билан бирга, нон учун жон қурбон қиладиган оч ва муҳтожлар жуда кўп эди.\nАгар қўшин бошига ҳақиқий жангчи тайинланганда, хазина эшиклари очилиб, ҳар қайси жангчига 60 дирҳамдан ҳақ берилганда, бозордаги нархлар тартибга солинганда одамларнинг шавқи синмас ва душман билан жон олиб, жон бериб курашар эдилар”.\nХуллас, Аҳмад Дониш манғитлар сулоласи тарихи тўғрисидаги ўз рисоласида ўткир киноя ва аччиқ кесатиқ билан ўзи хизмат қилган Амир Музаффарнинг бутун шахсий “сифатлари” ва “саркардалик” лаёқатини очиб беради. Бу сўзларга яна нимани қўшимча қилиш мумкин, ахир…\nШу ўринда Сиз тилга олган лашкарбоши Оллоёр девонбеги ҳақида бир оз тўхталиб ўтсак. Аслида Оллоёр девонбеги лашкарбоши, яъни муайян миқдордаги қўшин қўмондони бўлмай, балки у Жиззах ҳокими эди. У ҳам худди Бухоро амирлари сингари ўзбекларнинг манғит уруғига мансуб бўлган.\nМирзо Абдулазим Сомийнинг ёзишича, Майдаюлғун ҳодисасидан кейин Амир Музаффар “Жиззахда эканлигида манғитлардан Оллоёр девонбегини ҳокимликка тайинлаб, Жиззахдаги эски қўрғон атрофида яна бир девор қуриб, уни мустаҳкамлаб, шу ерда амирлашкарлар бошчилигида ўрду тарзида катта бир лашкар қолдиришни буюрдики, гўё бу тадбир ила у ўз кўнглида насронийлар қўшини йўлида мустаҳкам тўсиқ бино қилгандек эди…\nМуҳосарада қолган амирлардан Оллоёр девонбеги манғит, Одил додхоҳ хитой, Абдусаттор Иноқ Ҳусанбий, Жуёнхожа тўқсабо, жинирол Искандархон ва (бошқа) талай амирлашкарлар шаҳид бўлдилар… Ўлим соати кечиктирилган амирлар, хусусан, Ёқуб қўшбеги ва бошқа баъзи бир кишилар мағлубиятга учраб, уст-бошсиз, пиёда Самарқанд қочиб, олиймақом пойига етиб келдилар. Улардаги (сабоқ) шон-шуҳратнинг қолган-қутганларидан ва Майдаюлғун воқеасидан кейин (ҳамон) сақланиб қолмиш куч-қудратдан асар ҳам қолмаганди.\n…Жиззах воҳаси ва (унда) лашкари мағлуб бўлганлиги хабари (олинган)дан кейин жаноби олийлари Самарқанддан чиқиб, Карманага келдилар ва шу ерда муқим туриб қолдилар. Ғузор ҳокими Абдулмалик Тўрани, Ҳисори Шодмон ҳокими Раҳмонқул парвоначини, талай қалъа лашкарларини, қўнғирот лашкарларининг қолган-қутганини, Миёнқол лашкарини, Бухоро навкарларини, (бошқа) вилоятлардаги ғозийларни Самарқандда қолдирди ва Ғишткўприкни мустаҳкамлаб, бу ерда ҳам ўрислар йўлини тўсиш учун лашкар қўйди”.\nМаълумки, Жиззах шаҳри Россия империяси қўшинлари томонидан 1866 йил 18 октябрда босиб олинди. Тарихчи Сомий худди шу жараённи ўз асарида тасвирлаб, Жиззах ҳокими бўлган Оллоёр девонбеги шаҳарни ҳимоя қилиш жараёнида мардларча ҳалок бўлганлигини таъкидлайди. Руслар албатта Жиззахни босиб олгандан кейин Бухоро амирлигидаги иккинчи муҳим марказ – Самарқанд шаҳрини эгаллашга асосий эътиборни қаратишади. Аҳмад Донишнинг ёзишича, бу пайтда Самарқанд ҳокими Шерали иноқ эди. Амир Музаффар Самарқанд мудофаачиларига ёрдам тариқасида ўз ўғли Катта Тўра номи билан машҳур бўлган валиаҳд шаҳзода, Ғузор ҳокими, 18 ёшни тўлдирган навқирон Абдулмалик Тўра (1848-1909) бошчилигида бир гуруҳ қўшинни қолдирди.\nАҳмад Дониш томонидан Жиззах ва Самарқанднинг ўрислар томонидан босиб олиниши эса қуйидагича тасвирланган: “Бир сўз билан айтганда, ўзбек қозонининг қопқоғи очилди, олтин дейилгани мис бўлиб чиқди, руслар керакли даражада уларнинг аҳволидан хабардор бўлди. Улар шу вақтнинг ўзида Жиззах устига юриш қилдилар. Жиззахни мудофаа қилиш учун ўн икки минг аскар бир неча лашкарбоши амирлар бошчилигида Самарқандга юборилди. Ҳамма саркардалар бир-бирларига мухолиф эдики, агар бири дам берса, бошқаси юриш қилар, агар бирининг оти лойга ботиб қолса, ҳеч қайсиси ёрдам бермас эди. Улар орасида мунтазам аскарлар ҳам бор эди, қўмондонлари афғонлардан бўлиб, тартибли жанг қилиш таъмини олган, катта маъракаларда иштирок этган эдилар…\nРуслар Жиззахни эгаллагандан кейин амир Самарқандда ортиқ туришни хоҳламади ва Бухоро томон отланди. Уламолар ҳақиқий аҳволдан хабарсиз муллалар ва авом одамларнинг кўпини Самарқандга йиғдилар. Амир томонидан Самарқандга ҳоким қилиб қолдирилган Шерали Иноқ эса “шуларнинг шумлиги, иғвоси билан қанча жанг, фитналар содир бўлди, бу муллалар қатл қилинмаса, омма тинчимайди” деб йиғилганларни қатл қилишга буюрди. “Аслида ғазот суннийларни ўлдиришдан иборат, шунда биз тинч бўламиз”, деди. Ўз амалларининг хатоси бўлмиш фармонни бир тўда мусулмонларнинг қони билан безадилар. Самарқанд фуқаролари бу бедодликни Шералидан кўриб, бутун аҳоли, мусулмон талабалари, эркаку аёл Самарқанд гарнизони аскарларига қарши кўтарилдиларки, кўчаларда одамлар қони оқа бошлади. Бу хабар дам-бадам душман қулоғига бориб етарди ва улар “қаерда ўлдирилмасин, бу бизнинг фойдамизга” дер эдилар. Ўшанда Самарқандда бўлган бухоролик айрим саркардалар енгил ваъдалар билан бу фитнани тинчлантириш йўлинини топдилар.\nҲеч ким ҳеч замон бу мамлакатда бўлганидек тартибсизликни кўрмаган…\nРуслар Самарқанд дарёси ёқасига келганда тўпларимизнинг баъзилари Чўпонота қирига чиқарилган эди. Тўпдан икки-уч марта отилди, бироқ ўқ-доримиз олов олмади. Руслар сочма ўқ отиб, қийинчиликсиз шаҳарга кирди ва Кўктошни эгаллади. Ҳамма хаёлпарастлар ўша замон Бухорога қадар қочиб борди. Шу тариқа, чору ночор сулҳга рози бўлдилар. Асиримиздаги рус зодагонини текинга озод қилишди, амир русларга бир юз етмиш минг динор қизил олтин беришга мажбур бўлди. Бухоро ери Самарқанддан чегара чизиғи билан ажратилди…\nРусларга қилинган ҳарбий харажатларни қоплаш ва биз томон ҳужумларни тўхтатиш учун яна шунча миқдорда товон тўладик, итоат интизомини бажарамиз деб ушбу маблағ билан Бухоро шаҳзодасини элчилар билан бирга рус императори пойтахтига юбордик”.\n– Лекин халқ ўз ҳукмдорининг нодонлигига қараб ўтирмайди. Амир Музаффарнинг ўз ўғли Абдулмалик тўра босқинчиларга қарши бош кўтармоқчи бўлган оммани бошқаришга, ғанимнинг йўлини тўсишга ҳаракат қилди. Аммо отаси бу хатти-ҳаракатларни кўриб, душманни эмас, ўз ўғлини, ватанпарвар, халқпарвар бир инсонни йўқ қилишга киришди, охир оқибат рус лашкарбошилари билан тил бириктириб гўё “мақсадига эришди”. Амирни айнан ўз ўғли билан адоватлашишига нима сабаб бўлган эди?\n– Дарҳақиқат, Катта Тўра номи билан машҳур бўлган валиаҳд шаҳзода Абдулмалик Тўра (1848-1909) Россия империясининг босқинчилик сиёсатига қарши кураш олиб борган жасур инсон эди. Хусусан, бу пайтда Ғузор беги бўлган Абдулмалик тўранинг жасорати Самарқанд қўзғолони даврида яққол кўринди.\nСамарқанд қўзғолони 1868 йил 1-8 июнда кўтарилган. Қўзғолон, бир томондан Россия империясининг босқинчилик ва мустамлакачилик сиёсатига қарши, иккинчи томондан, маҳаллий амалдорларнинг зулми ва ўз халқига нисбатан хоинлигига қарши қаратилган эди.\n1868 йил 2 майда Россия империяси қўшинлари Самарқандни эгаллагач, генерал К.П.Кауфман шаҳар ва унинг атрофида жойлашган вилоятлардаги маҳаллий амалдорлар ўз ўринларида қолдирилганини, халқ бунгача мавжуд бўлган солиқларни Россия империяси хазинасига топширмоғи лозим эканлигини эълон қилган. Ўша йилги солиқлар тўла ундирилганига қарамай, подшо ҳукумати аҳолига қайта солиқ солишни талаб қилган. Зарафшон округида (у 1886 йилда Самарқанд областига айлантирилди) генерал Н.Н.Головачёв бошлиқ ҳарбий-бюрократик ҳокимият ташкил қилиниб, меҳнаткаш аҳолининг амалдорлар ва Россия империяси маъмурияти томонидан эзилиши Самарқанд қўзғолонига сабаб бўлган.\nТарихчи Азим Маликовнинг ёзишича, 1868 йил 1 июнда Амир Музаффарнинг тўнғич ўғли Абдулмалик тўра бошчилигидаги қўшинлар Шаҳрисабздан Самарқандга йўл олишган. Уларнинг етиб келиши билан Самарқандда русларга қарши қўзғолон бошланган. Қўзғолонда ўзбек халқининг турли қавмлари: манғитлар, хитой-қипчоқлар, найманлар, туёқлилар, шунингдек, самарқандликлар, ургутликлар, панжикентликлар ва қорақалпоқлар қатнашган. Қўзғолончилар дастлаб Чўпонота тепалигида йиғилганлар. Улар 2 июнда қалъага (шаҳарга) ҳужум қилишган. Ўша даврда Самарқанд қалъасининг иккита дарвозаси бўлган. Асосий жанглар жанубда Руҳобод мақбараси тарафида жойлашган Бухоро дарвозаси атрофида бўлган. Баъзи маълумотларга қараганда, жангларда ватанпарварлардан 6000 дан зиёд одам қатнашган.\nҚўзғолонга дастлаб Шаҳрисабз ва Китоб беклари Жўрабек ва Бобобек, кейинчалик Абдулмалик тўра раҳбарлик қилишган. Қўзғолончилар рус аскарлари жойлашган қалъага қаттиқ ҳужумлар уюштиришган. Бутун шаҳар аҳолиси қўзғалган. Бироқ амир қўшинлари Зирабулоқ жангида руслар томонидан тор-мор келтирилганини эшитгандан сўнг ва 4 июнь куни руслар Шаҳрисабзга юриш бошлаганлиги тўғрисида ёлғон миш-мишга ишонган Китоб ва Шаҳрисабз беклари Самарқанддан чиқиб кетишган. Бу ёлғон миш-мишлар ва ваҳимали хабарларни русларнинг рубли ва дабдабали ваъдаларига сотилган айрим сотқинлар ва хоинлар тарқатишган эди. Уларнинг номини ҳатто бу ерда келтиришдан ор қиласан киши… Афсуски, Туркистон ва Ўзбекистон тарихида кўпинча ана шундай сотқин ва қўрқоқ одамлар ҳамда уларнинг авлодларини ошиғи олчи, пичоғи мой устида бўлган… Дарвоқе, 1865 йил май ойида рус қўшинини ана шундай сотқинлардан бири қирғиз миллатли Шобдон ботир Жонтой ўғли йўлбошловчи сифатида Тошкент шаҳри устига бошлаб келган эди…\nСамарқанд қўзғолонига кейинчалик Ибод Салимбоев, Тўхтахўжа Налчор, Зокирбой Раззоқбоев, Абдушариф Абдулфаттоев бошчилик қилишди. Кучларнинг заифлашишига қарамай самарқандликлар қўзғолонни тўхтатмай уни 7 июнгача давом эттиришган, лекин қўзғолончилар уюштирган ҳужумлар анча сусайган. Икки кун мобайнида Россия қўшинининг 150 аскари сафдан чиққан. 8 июнь куни Россия қўшинига ёрдамчи илғор қисмлар етиб келгандан кейин қаттиқ жанг бўлиб, Самарқанд шаҳри руслар томонидан қайта ишғол қилинган.\n1868 йил 8 июнда Кауфман буйруғи билан Самарқанд шаҳри бирваракайига тўпга тутилди. Шаҳарни батамом ёқиб юбориш ҳақида буйруқ олган рус аскарлари қирғин бошлайдилар. 9 июнда минглаб тинч аҳолининг ёстиғини қуритган Самарқанд фожиаси бошланади. Қатли ом уч кун давом этади. Минглаб одамлар ҳеч қандай тергову суд ва сўроқсиз отиб ташланади. Қўзғолон фаолларидан 19 киши қўлга олиниб, Сибирга сургун қилинади. Умуман олганда Самарқанд қўзғолони тарихда муҳим ўрин тутади.\nСадриддин Айнийнинг фикрича, Абдулмалик тўранинг ҳаракати ва қўзғолончиларнинг жасорати туфайли Туркистон ўлкасининг генерал-губернатори К.П.Кауфман пойтахт Бухоро шаҳрига ҳужум қилишдан воз кечган ва сулҳ тузишга мажбур бўлган.\nХуллас, 1868 йил 23 июнда Самарқандда имзоланган Россия-Бухоро сулҳ шартномасига кўра, Бухоро амирлиги Россия империясига тобе бўлиб қолган. Зирабулоққача бўлган ҳудуд руслар бошқаруви остига ўтган.\nАмир Музаффархон шахсиятидаги айрим иллатлар: худбинлик, бошқалар фикрини назар-писанд қилмаслик ва ўзига ҳаддан ташқари бино қўйиш, ҳарбий соҳадаги лаёқатсизлик ва буни тан олмаслик, манмансирашлик касали ва шуҳратпарастлик кайфияти, ҳатто душман олдидаги журъатсизлик ва қўрқоқлик, одам танлай билмаслик ва бошқарув илмини тушунмаслик каби камчиликлар Бухоро давлати ҳарбий кучларининг Россия империяси қўшинларидан мағлубиятга учрашига олиб келган субъектив омилдир. Шу билан бирга Бухорода ҳарбий иш ва қўшин аҳволи бу даврда ҳароб ҳолатда эканлиги, Амир Насруллоҳ даврида бошланган ислоҳотлар тўхтаб қолганлиги, минтақадаги учта ўзбек давлати ташқи душман – Россия империясига қарши курашда ўзаро бирлаша олмаганлигини алоҳида таъкидлаб ўтиш лозим.\nБухоро амирлиги Россияга тобе бўлиб қолгач, амирликдаги баъзи сиёсий ва ҳарбий кучлар Абдулмалик тўра атрофида бирлашдилар. Абдулмалик тўра, бир томондан Россия империясининг босқини ва мустамликачилик зулмига қарши, иккинчи томондан, душманга қарши курашда ожизлик ва қўрқоқлик қилган отаси Амир Музаффархонга қарши Ғузор, Шаҳрисабз ва Китобда қўзғолон кўтарди. Уни ушбу ҳудуд аҳолиси ҳамда вилоятлар ҳокимлари Жўрабек ва Бобобек қўллаб-қувватлайди. Пойтахт Бухорода ҳам Абдулмалик тўрани қўллаб-қувватловчилар топилади, унинг атрофига тўпланган беклар, саркардалар ҳамда оддий аҳоли вакиллари уни Шаҳрисабзда амир деб эълон қилишади.\nАйнан шу ҳолатлар Амир Музаффархоннинг ўз ўғли билан ёвлашишига олиб келди. Музаффархон ўғлига қарши қўшин тортди ҳамда мағлубиятга учраб чекинди. Бу ҳолат қашқадарёлик журналист ва ёзувчи Самар Нурийнинг “Қора тонг” (2003) романида ўз ҳаққоний ифодасини топган.\nМирзо Абдулазим Сомий ўзининг “Манғит султонлари тарихи” асарида Абдулмалик тўра жасоратини кўрсатиш билан биргаликда у йўл қўйган хатоларни, баъзи сарой амалдорлари ва саркардаларнинг ота-бола (амир ва валиаҳд) ўртасини бузишга интилгани, шу билан бирга, Амир Музаффархон лаёқатсиз ҳукмдор эканлигини очиқ кўрсатиб ўтган.\nХуллас, Бухоро амири Музаффархон ўғлига қарши қўшин тортди. Жангларда мағлубиятга учрагач, Россия империясининг Туркистон ўлкасидаги маъмурларидан ҳарбий ёрдам сўрашга шошилди. Зарафшон округи ҳарбий губернатори генерал Абрамов бошчилигидаги рус қўшинлари 1868 йил 23 октябрда Қарши шаҳри устига юриш қилиб, шаҳарни Абдулмалик тўрадан тортиб олиб, Амир Музаффархонга топширди. Абдулмалик тўра атроф-теваракдан куч тўплашга киришган, хусусан, Хива хони Муҳаммад Раҳимхондан мадад истаб борган, сўнгра Ҳисор вилоятидан ва туркманлардан қўшин тўплаб, Қаршини яна отасидан тортиб олган. Генерал Абрамов қўшинлари 1870 йилда Абдулмалик тўранинг кучларини тор-мор келтириб, Шаҳрисабз, Китоб ва Қаршини Амир Музаффарга қайта олиб берди. Айнан генерал Абрамов буйруғи билан Россия империяси қўшинлари томонидан Шаҳрисабздаги машҳур Оқсарой ва бошқа ёдгорликлар тўплардан ўққа тутилиб, вайрон қилинди. Бироқ бу тарихий ҳақиқат ҳозиргача илмий тадқиқотларда холис кўрсатилмаяпти. Ҳатто академик Бўрибой Аҳмедов бундан анча йиллар олдин Шаҳрисабздаги Оқсаройни Бухоро хони Абдуллахон II буздирган, деган нотўғри маълумотни ўйлаб топди ҳамда ўз китобларидан китобларига бу фикрни кўчириб ўтказиш билан шуғулланди.\nНа отасидан, на Хива хонидан, на халқдан, на дўсту ёрларидан рўшнолик кўрган Абдулмалик тўра Бухородан чиқиб Афғонистонга, сўнгра 1873 йилда Кошғарга жўнаб кетишга мажбур бўлди. Кошғар Хитой томонидан босиб олингач, у Ҳиндистондан паноҳ топди. Абдулмалик тўра 1909 йилда Пешовар шаҳрида вафот этди. Хуллас, ўзбек халқининг яна бир жасур ўғлони хоки бугунги Покистон давлати ҳудудида қолиб кетди…\nЭнди, гапнинг мавриди келиб қолди. Тарихчи олим ва бир куйинчак зиёли сифатида мени бир нарса кўп ўйлантиради. Туркий халқлар ўртасида, хусусан, биз мансуб бўлган ўзбек халқи орасида нега азалдан бирлик бўлмаган. Тарқоқлик ва ўзибўларчилик (буни биз ўзига бек деб лоф урамиз), ҳокимият тепасида ўтирган аксарият амалдорларнинг Ватан ва Халқ манфаатини эмас, балки ўзи ва оиласи манфаатини ўйлаши, юрт ҳукмдорларининг душман олдида ожизлиги ва қўрқоқлиги, хусусан, юртини ўрисга бой берган Бухоро амири Музаффархон, Хива хони Муҳаммад Раҳимхон II, Қўқон хони Худоёрхон (бир пайтнинг ўзида битта халқнинг учта давлат ҳукмдорлари) биз учун ўта пасткаш ҳукмдорлар ҳисобланади… Гапираверсанг, ҳали гап кўп.\nАмир Музаффархон ҳақида фикрларимизни яна Аҳмад Дониш асарларидан олинган иқтибос билан якунласак: “Амир бутунлай ичкилик, бузуқлик, шаҳвоний нафсга берилиб кетди. Қаршидан Кешгача ҳудуддаги унга бўйсунадиган қалъаларда ғавғо ва фасодга йўл очилмасин деб, паст табақали одамларни оқсоқол қилиб тайинлади. Иззат-обрўлиларини эса олиб ташлади. Бу вилоятларга кўнгил очиш мақсадида борганда шу ердаги оқсоқолларнинг ҳар куни таъзим бажо келтиришларини талаб қилар ва вилоят қизларини мендан қочирмасин деб йил давомида уларга шоҳона тўнлар кийдирарди…\n…Худди шундай ўнлаб араваларда вазирнинг махсус одамлари, мулозимлари Бухородан келар эди. Улар қизларни топиб, амир қаерда бўлса, кечаю кундуз ўша ерга олиб боришар эди. Ўн минг аскар – хизматкорлари билан йигирма мингга етарди. Улар ўша диёр хотинлари, фарзандларига кўз олайтирар, ҳайвоний ҳирсга берилар эди. Уларинг Бухорода қолган 20000 хотинлари эса ҳар оқшом 20000 одам билан яқинлашарди. “Аллоҳ асраганлари бундан мустасно, албатта”. (Қуръони карим, 7, 142-145)\nХуллас, Мавороуннаҳрнинг Бухоройи шариф жойлашган қисми ялписига Лут Шаҳристонига айланди. Фисқу фасод, тартибсизлик шунчалик кучайдики, мамлакат фиръавнлари Мисрга ўхшаб “фосиқлар шаҳри” номи билан машҳур бўлди. Лут шаҳарларига ўхшаб ифлос маконга айланишидан қўрқиш керак эди. “Аллоҳим, бу ер одамларини бу фасоддан сақла”. (Қуръони карим, 15, 74)\nАмир Музаффар бошқаруви замонида ўрнатилган тартиблар жумласига гулхан атрофида базму томошалар, болалар рақси, масхарабозларнинг чиқиши, дорбозлар ўйинининг жорий этилиши, ҳамма вилоятларда ноғора, карнай овозлари янграб турганини қўшиш мумкин. Ҳамма жойда тинчлик ҳукмрон, фитнаю фасод тугатилган деган фикр ҳосил бўлиши учун шундай қилинарди. Агар давлатга хавф-хатар туғилгудек бўлса, амир бу қадар хотиржам бўлмасди, доира овозини эшитиб ўтирмасди, деган хулоса ҳосил қилиш учун ҳам шу тахлит масхарабозлик қилинарди. Шаҳар аҳолиси сувсизликдан, нархларнинг баландлигидан жон бераётган бўлсалар ҳам, сурнаю карнай ва ноғора овозлари пасаймасди, дорбозлар, раққослар ўз ўйинларини давом эттирар эдилар. Зарафшон тўлиб оққанда, осмондан ёмғир ўрнига ғалла ёққанда шундай севиниш мумкин эди. Бўлмаса, жўшқин тантана, зиёфатлар нима учун қилинаяпти? Тавба қилиш, кечирим сўраш вақти, билъакс, асло рақс, дорни томоша қилиш вақти эмас эди. Чору ночор баъзилар шунчаки ёки оч қолсалар томошага борар эдилар.\nАмир Музаффар даври узлуксиз байраму зиёфатлар замони бўлди. Масалан, агар янги йил (Наврўз) кирса, икки ойча айшу зиёфат тўхтамасди. Кейин Рамазон Қурбон ҳайити, келарди. Агар бу байрамлар тугаса, келин тўйлари, шаҳзода ва маликаларнинг никоҳ тўйлари уюштириларди. Олийҳимматли кишилар бу зиёфату байрамларда ўзларини бадном қилмас эдилар. Бу маъракаларда тубан, хасис одамлар, масхарабозлар, ўйинчилар, бесоқоллар совғаларини халталаб уйларига ташир эди. Саройга қизлар, фоҳишаларни етказиб берадиган қўшмачи кампирлар ҳаммадан кўп олар эди”.\n– Қизиғи шундаки, кейинги амирлар ҳам худди шу йўлни тутишди. Амир Олимхонни олинг, бегуноҳ халқни эзгани етмагандай, юртнинг қайси гўшасида чиройли қиз бўлса, келтириб ор-номусини топтади, ҳарамини тўлдириб, хотинбозликдан бўшамади. Ўриснинг найрангига учиб, Файзулла Хўжаевни душман деб билди.\nЎз навбатида Ф.Хўжаев ҳам душман ҳийласига кўра Олимхонни энг хавфли ғаним ҳисоблади.Айтинг-чи, бу ҳукмдорлар учун Ватан тақдири шу даражада арзимас юмуш эдими?\n– Келинг, энг аввало саволимизга озгина ойдинлик киритиб олайлик. Манғитлар сулоласининг сўнгги ҳукмдори Амир Саид Олимхон (1881-1944) билан БХСР ва Ўзбекистон ССР ҳукуматларининг дастлабки раиси Файзулла Хўжаев (1886-1838) ўртасида ҳар жиҳатдан катта фарқ бўлган. Бироқ бир нуқта уларни ўзаро туташтиради: ҳар иккаласи ҳам Бухоронинг фарзанди, шу буюк заминда таваллуд топишган эди. Бироқ уларнинг ҳар иккаласи ҳам юртидан узоқда: бири Москва ўрмонларида 1938 йилда, иккинчиси эса афғон тупроғида – Кобулда 1944 йил вафот этишди. Ҳар икки шахснинг ўлими фожиа билан якунланди. Ҳар иккиси ҳам юрт дийдорига талпиниб, мусофирликда жон берди. Бу тарих оғир, аянчли ва мунгли тарихдир. Тарих сабоқлари эса ундан-да оғир. Шунинг учун дадил айта оламанки, бу зотлар учун Ватан тақдири, хусусан, Файзулла Хўжаев учун “арзимас юмуш” эмас эди! Файзулла Хўжаев, ҳатто Амир Олимхон ҳам Ватан тақдири, Бухоро ёхуд Туркистон, умуман айтганда Ўзбекистон тақдири учун қайғуришган.\nБироқ ҳар иккаласи ҳам қаттиқ адашди, жиддий хатоларга йўл қўйишди. Амир Олимхон ўзининг кичик замондоши, йирик савдогарнинг ўғли бўлган Файзулла Хўжаевга паст назар билан қарамасдан унинг фикрига қулоқ тутганда, Бухорода конституцион монархия ўрнатилганда большевизм балосига қарши жиддий курашиш мумкин эди. Лекин мен тарихчи сифатида шуни айта оламанки, Бухоро амирлиги ҳам, Бухоро Халқ Совет Республикаси ҳам Россия ва СССРнинг ҳарбий ва сиёсий тазйиқлари остида мустақил фаолият юрита олмас эди. Совет ҳокимияти Шарқда бу “мустақил давлатлар” мавжуд бўлишига индамай қараб тура олмас, уларни йўқотиш ва аввал Совет Россияси, сўнгра Совет Иттифоқи (СССР) таркибига киритиш учун барча жирканч воситалар ва имкониятлардан фойдаланиши сир эмас эди. Аслида ҳам шундай бўлди. Дастлаб – 1920 йил сентябрда қизил армиянинг ёрдамида Бухоро босиб олинди ва амирлик тузуми куч билан ағдариб ташланди. 1924 йил охирида Ўрта Осиёда миллий-ҳудудий чегараланиш ўтказилиши натижасида Туркистон АССР ва Хоразм ССР сингари Бухоро Совет Социалистик Республикаси ҳам сиёсий йўл билан тугатилди.\nУч минг йиллик тарихга эга бўлган ўзбек халқи ва унинг давлатчилик тарихининг икки асосий ўчоғи – Бухоро ва Хоразм сиёсий саҳнадан йўқотилди. 1925 йил февралда Ўзбекистон ССР ташкил топди ва у орадан кўп ўтмай – 1925 йил май ойида СССР таркибига киритилди.\nКелинг, суҳбатимизни тарихий далиллар билан эмас, балки Ўзбекистоннинг ХХ аср тарихида муҳим роль ўйнаган ҳамда Сиз тилга олиб ўтган мазкур икки тарихий шахс ҳақидаги фикрлар билан давом эттирсак.\nАмир Саид Олимхон манғитлардан Абдулаҳадхон хонадонида 1881 йил 18 декабрда (ҳижрий 1288 йил муҳаррам ойининг 15 куни) Кармана шаҳрида туғилган. Олимхоннинг энаси Давлат Бахт ойим исмли гўзал аёл бўлган. Олимхон ёлғиз ўғил сифатида алоҳида меҳр-муҳаббат ва эҳтиромга лойиқ ҳолда вояга етган. Уни ёшлигидан бошлаб Тўражон тўра деб эъзозлашган.\nАмир Абдулаҳадхон 1910 йил 22 декабрда Кармана яқинидаги Хайробод чорбоғида 54 ёшида вафот этгач, Кармана ҳокими бўлиб турган Мир Саййид Олимхон тўра отасининг дафн маросимидан кейин Бухоро шаҳрига келиб, 1910 йил 24 декабрда 29 ёшида амирлик тахтига ўтирди.\nАмир Саид Олимхон дастлаб Бухоро амирлигида маъмурий, иқтисодий ва ҳарбий соҳада ислоҳотлар ўтказилишига уринган. У 1910 йил 30 декабрда махсус фармон чиқариб, ислоҳотлар дастурини эълон қилган. Фармонга кўра халқдан олинувчи турли солиқлар камайтирилган ва хирож тартибга солинган, амалдорларнинг пора олиши таъқиқланиб, уларга хазинадан маош белгиланган. Ҳарбий ишни қайта қуришга киришилган. Навкарлар ва сарбозларнинг маошлари икки-уч баробар оширилади. Амир Саид Олимхон ва аркони давлатнинг бу ишларини Бухоро жадидлари, хусусан, Фитрат катта олқишлар билан қаршилаган. Бироқ орадан кўп ўтмай Амир Олимхон қадимистик йўл тарафдорлари бўлган баъзи уламоларнинг тазйиқлари натижасида бу ислоҳотларни тўхтатиб қўйган. Ёш бухоролик жадидларга нисбатан хайрихоҳона сиёсатни ҳам ўзаро адоват ва нафрат эгаллаган.\nШу билан биргаликда Амир Олимхон ҳукмронлиги даврида Бухоро амирлигини Россия империясига қарамлиги тобора кучайди. Унинг фармони билан тараққийпарвар кучлар, аввало, Ёш бухороликлар қаттиқ таъқиб қилинди. Биринчи жаҳон уруши даврида Россия императори Николай II уни генерал-лейтенант ҳарбий унвони билан тақдирлаган ва ўзининг генерал-адъютанти қилиб тайинлаган (1915 йил декабрь). Чунки амир уруш пайтида Россия давлатига катта миқдордаги маблағ билан моддий ёрдам берган эди.\nАмир Олимхон Бухоро мамлакати учун масъулиятли бўлган бир давр – 1917-1920 йилларда тўғри сиёсат юритиш ўрнига жабр-зулмни кучайтирган. Бухорода 1917 йил апрелда бўлган намойиш, хусусан, Колесов воқеаси (1918 йил март)дан кейин у амирлик ҳудудида 3000 кишини жадид деб айблаб, ноҳақ қатл қилдирган.\nТуркистон ўлкасида 1917 йил кузида совет режими ўрнатилгач, Хоразмда Жунаидхон ҳамда Фарғона водийсида Мадаминбек, кейинчалик Шермуҳаммадбек билан қизил армияга қарши курашда иттифоқ тузилган бўлса ҳам Амир Саид Олимхон уларга етарли даражада ҳарбий ёрдам кўрсатмади. Бухоро қўшинини замонавий қуроллар билан таъминлаш ишлари ҳам охирига етказилмади. Олимхон мамлакат аҳволини яхшилаш ўрнига асосий вақтини дабдабали турмуш кечириш ва айш-ишратга сарфлаган. Бухородаги айрим мутаассиб уламоларнинг кучли таъсири остида бўлган улуғвор бир туркий давлат – Бухоро амирлиги таназзулга учраб, парчаланиб кетишида Олимхоннинг калтабинлиги сабаб бўлган.\n1920 йил августида Туркистон фронти қўшинларининг Бухорога қилган босқини натижасида Саид Олимхон тож-тахтдан маҳрум бўлди. Бухорода амирлик тузуми ағдариб ташланди. Қизил аскарлар томонидан Бухоро шаҳри вайрон қилинди, амирлик хазинаси тўла равишда Москвага ташиб кетилди. Амирликнинг 118 кишидан иборат ҳарами 1920 йил сентябр ойи бошларида Хожа Ориф (ҳозирги Шофиркон)да қизил аскарлар томонидан қўлга олинган. Сентябр ойининг ўрталарида собиқ амир Шарқий Бухорога бориб ўрнашди. Хуллас, Бухоро фожиалари Саид Олимхоннинг шахсиятида кескин ўзгаришлар ясади. Бироқ душманга қарши кураш учун асосий фурсат бой берилган эди. Шундай бўлишига қарамасдан Олимхон Бухоро халқининг босқинчи қизил армиясига қарши олиб борган мустақиллик курашига раҳбарлик қилишга уринди.\nСаид Олимхон Ҳисор вилоятини ўзига қароргоҳ (марказ) қилиб, олти ой давомида қизил аскарларга қарши курашади. У Ҳисорда сарой аъёнлари ва маҳаллий амалдорлардан иборат янги ҳукумат ташкил қилади, бухороликларнинг қизил аскарларга қарши олиб бораётган жанг ҳаракатларини мувофиқлаштиришга интилади. Янги ҳукумат фаолиятида Ҳисор ҳокими Авлиёқулбек (1922 йили ҳалок бўлган) муҳим рол ўйнайди. Бироқ бир қатор жангларда мағлубиятга учрагач, 1921 йил 4 мартда Саид Олимхон ўз яқинлари ва сарой аъёнлари билан Амударёнинг Чубек кечувидан Афғонистонга ўтиб кетган.\nКобул шаҳрида Олимхонни Афғонистон амири Омонуллахон (ҳукмронлик даври: 1919-1929) қабул қилиб, доимий яшаши учун унга пойтахт яқинидаги Қалъаи Фотуда махсус қароргоҳ ажратиб берди. У Кобулда муқим яшаса ҳам Бухорода истиқлолчилик ҳаракатига ғоявий жиҳатдан раҳбарлик қилишда давом этди, қўрбошилар ва уламоларга турли мактублар ва қимматбаҳо совғалар жўнатиб, уларни большевиклар ва қизил армияга қарши курашга илҳомлантирди.\nОлимхон қолган бутун умрини Кобулда ўтказди. У Хорижда ҳам Бухорони большевиклардан озод қилиш фикридан воз кечмади. 1929 йил 4 июнда “Манчестер-Гардиан” (Англия) газетасида Олимхоннинг “Большевикларнинг Ўрта Осиёга компанияси” номли жаҳон халқларига мурожаатномаси эълон қилинди. Бу мурожаатномада совет Россиясининг 1917-1922 йилларда Марказий Осиёда юритган мустамлакачилик сиёсати, Бухоронинг қизил армия томонидан босиб олиниши, амирлик хазинасининг талон-тарож қилиниши ва Москвага олиб кетилиши, истиқлол жанглари ҳақида муҳим маълумотлар мавжуд. Собиқ ҳукмдорнинг ёзишича, Туркистон минтақасида қизил армияга қарши курашаётган мужоҳидлар сони бу пайтда 60000, қизил армия жангчиларининг сони эса 100000 киши (фақат Бухоронинг ўзида 40000 нафар қуролли қизил аскар) бўлган.\nСаид Олимхон Кобулда ўзининг “Бухоро халқининг ҳасрати тарихи” номли машҳур эсдаликларини ёзган. Бу мемуар ва унинг Миллатлар Лигасига ёзган расмий баёноти ўзининг махсус вакили генерал Ҳожи Юсуфбек Муқимбой ўғли орқали 1927 йил сентябрда Женевадаги бу ташкилот раҳбарларига топширилди. Мурожаатнома Женевадаги Миллатлар Лигасидан ташқари Гаагадаги халқаро трибуналга, Буюк Британия, АҚШ, Япония ва бошқа давлатларнинг раҳбарларига жўнатилди. Бухоронинг собиқ амири томонидан тайёрланган ушбу расмий ҳужжат жаҳон аҳлини жунбушга солди. Франция, Италия, Швейцария, Германия, Англия ва Эрон давлатларида бу мурожаатнома қизғин муҳокама қилинди.\nСаид Олимхон муҳожирликда юрт дийдорига талпиниб яшади. Унинг Бухорога қайтиб келиш ҳақидаги илтижоларига СССР давлати раҳбари И.В.Сталин қатъий рад жавобини берган. Умрининг охирида унинг кўзлари хиралашиб, ўзи оғир дардга чалинди. 1944 йил 28 апрелда Саид Олимхон узоқ давом этган хасталикдан сўнг 63 ёшида Кобул атрофидаги Қалъаи Фотуда вафот этди. У Кобул яқинидаги Шаҳидони ислом (ислом шаҳидлари) қабристонига дафн қилинган. Унинг дафн маросимига деярли барча ислом мамлакатларидан вакиллар келган. Олимхон қабри устига катта мармардан хотира тоши ўрнатилган.\n– Қаҳрамон ака, Сиз билан биз бир асрнинг нарёғидаги тарих ҳақида сўзлашиб ётибмиз. Нима бўлганда ҳам бу кечилган тарих. Қандай хулоса чиқаришимиздан қатъи назар у ўзгармай қолаверади. Бугуннинг, Мустақил юртнинг ҳавосидан баҳраманд бўлаётган, тинч, осойишта замоннинг кўнгли тўқ фуқароларимиз. Улуғ Истиқлолимизнинг 23 йиллик шодиёнаси яқин. Биз унинг қадрига етиш маъносида тарихнинг, Қодирий таъбири билан айтганда “қора ва кир” саҳифаларига мурожаат қилдик, эсладик. Бу ҳам беҳудага эмас. Кечаги кунни мутлақо эсламаслигимиз ҳам мумкин. Бироқ улар ҳам аждодларимиз. Улар қўрқоқлик қилмаганларида Ватаннинг бегуноҳ фуқаролари беҳуда нобуд бўлмаган, азоб кўрмаган, улуғ маърифатпарварларимизнинг ёш жонлари қирчинидан қийилмаган бўлармиди, маданиятимиз, адабиётимиз бундан кўра улуғ чўққиларга эришмасмиди, юртимиз бундан ҳам чандон гўзалроқ бўлармиди, деб ўйлайсан-да одам.\nСуҳбатимизнинг чин маъноси ҳам шу ўзи: армон. Бошқа нарса эмас.\n– Дарҳақиқат шундай.\nКелинг, ўзаро суҳбатимизга ҳозирча нуқта қўйиб, уни Аҳмад Донишнинг қуйидаги фикрлари билан якунласак:\n“Амир Темур дунёнинг тўртдан бир қисмида жасорати, мардлиги билан ном қозонган бўлса, Бухоро амирлари бадахлоқликлари, иродасизликлари, қўрқоқликлари билан ўз номларини бадном қилдилар.\nБухоро ва Самарқанд адолат, инсоф, дину диёнат, илму амали билан дунёга довруғи кетган шаҳарлардандир. Булар ушбу шаҳарларни шунчалик бадном қилдиларки, бунинг шармандалиги қиёматгача қолади, тарих варақларидан ўчмайди…\nТурон мамлакатини бошқариш хотинлар даражасидан паст одамнинг қўлига ўтса-я?!. Мусулмон амирининг қабоҳат, разилликларини хотиржам кузатувчи кўз қайда бор?!”\nМанғитлар ўтмиши ҳам бизнинг, ўзбек халқининг тарихидир. Тарихдан эса воз кечиб бўлмайди. Фақат сабоқ чиқариш мумкин. У шунинг учун ҳам муҳимдир…\n← Аввалги Аввалги Элдор Бохиш (1947-1996)\nКейинги → Кейинги: Гулчеҳра Асронова. Дардисар (ҳикоя)


Болаларни банд килишнинг 25 усули\n18:09 / 14.05.2016\nЭътиборингизга болаларни банд қилишнинг ноодатий ва шу билан бирга оддий усулларини ҳавола этамиз.\n1. Ёпишқоқ лентадан машиналар учун йўл ясанг.\n2. Рангли бўрлар ўрнига изолентадан фойдаланиш мумкин.\n"Классика" ўйини ёки яна бир бошқа ўйин учун чизма "чизиб беринг".\n3. Идиш учун бир неча губка ва рангли бўрлар - дартс бўйича уюштирилган турнирга керакли нарсалар.\n4. Турфа хил қирқилган кийимлар кийдириладиган қоғоз қўғирчоқлар ёдингиздами?\nСиз кийиниш ўйинини амалга оширишингиз мумкин.\n5. Бўёқлар солинган целофан пакетлар уйингиз ёнидаги кўчаларни ҳақиқий санъат асарига айлантиради.\nРангли пуфакчаларни ясаш учун сизга қуйидагилар керак бўлади:\n⦁ Zip-lock целофан пакетлари\n⦁ маккажўхори крахмали\n⦁ истеъмол бўёғи ёки акварель\n⦁ сирка (уксус)\n⦁ қоғоз сочиқчалар ёки салфеткалар\nКрахмал, сирка ва бўёқни аралаштириб, пакетларга 1/3 нисбатда жойлаштиринг. Кейин салфетканинг ўртасига сода сепинг ва ундан пуфакчалар ясанг. Пакетга пуфакчаларни жойлаштиринг ва уни маҳкамлаб ёпинг. Сўнгра унинг ичидаги массани яхшилаб аралаштириб ташланг. Пакет шишишни бошлайди ва бир неча дақиқа ўтиб кўчаларни ранг-баранг бўёқлар билан безовчи " рангли портлаш" содир бўлади.\n6. Суюқ елимда истеъмол бўёғи билан чизса, қизиқ ва ранг-баранг расмлар пайдо бўлади.\n"Полотно" сифатида сметана ёки пишлоқнинг пластик қопқоқларидан фойдаланса бўлади.\n7. Болани ижодга яқинлаштиришнинг яна бир усулини амалга ошириш учун пақиллайдиган пакетчалар, бўёқлар ва ватманлар керак бўлади (эски гулқоғоз бўлаклари ҳам бўлади).\n8. Тўп ўйини учун брезентни ўз қўлингиз билан ясанг.\nСизга брезент, арқон, қайчи, маркер ва скотч керак бўлади.\n9. Қирқилган губкалардан минора ясанг.\nБу машғулот шовқин кўтараётган болани вақтинчалик тинчлантиради.\n10. Фольга ва сувли шишалардан дарё ясанг.\n11. Қоғоз сочиқ гильзасини деворга маҳкамланг.\n12. Агар сизда кераксиз қоп бўлса, ундан тикиш учун "полотно" сифатида фойдаланинг.\nБу машғулот майда моториканинг ривожи учун фойдали бўлади.\n13. Болалигингизда қумда чўп билан чизганингиз ёдингиздами? Ана шу машғулотни уй шароитида амалга ошириш учун шакар тўлдирилган қути ва қаламдан фойдаланинг.\nҲарфларни катта шаклда чоп этиб, болага уларни чизишни таклиф қилиш мумкин.\n14. Палаткали шаҳарча барпо этинг ҳамда "гулхан" ёқишни унутманг.\n15. Реактив пуфак ясанг.\n⦁ арқон ёки леска (2 метр атрофида)\n⦁ 2та стул\n⦁ коктейл учун сомонча\nИккита стул ўртасидан арқон тортинг, уни олдиндан сомончадан ўтказинг. Пуфакни шиширинг (лекин боғламанг) ва скотч билан сомончани маҳкамланг. Пуфакни қўйиб юборамиз...ва ракетани учирамиз!\n16. Қўл остингиздаги буюмлар ёрдамида боулинг бўйича турнир ташкиллаштиринг.\n17. Мустаҳкам маҳкамланган арқон болаларингиз ўзларини суперқаҳрамон деб ҳис этишлари учун ёрдам беради.\n18. Совунни микротўлқинли печга қўйинг ва фарзандингизга совунли булут совға қилинг.\n19. Бир маротабали ликопчалар, чўплар ва пуфак ёрдамида теннис бўйича мусобақа уюштиринг.\nЭнг асосийси, бундай тўп билан қимматбаҳо идишларни синдириш хавфи туғилмайди.\n20. Ёпишқоқ лента ёрдамида "ўргимчак тўри"ни ясанг.\nЭски газеталарни думалоқлаб, улардан снаряд сифатида фойдаланинг.\n21. Агар хонадонингизда имкон бўлса, зинани "учадиган тепалик"ка айлантиринг.\n22. Совун кўпигидан камалак илон ясанг.\n⦁ пластик шиша\n⦁ ёпишқоқ лента\n⦁ истеъмол бўёқлари\n⦁ идиш ювиш воситаси\nПластик шишанинг пастки қисмини кесиб, ҳосил бўлган очиқ жойга пайпоқ кийдиринг. Пайпоқни ёпишқоқ лента ёрдамида мустаҳкамланг. Пайпоққа истеъмол бўёғи томизинг. Идиш ювиш воситасини озгина сув билан аралаштиринг. Пайпоқни ҳосил бўлган аралшмага ботиринг ва камалак пуфакчалар чиқаришни бошланг.\n23. Совун кўпиклари билан яна бир ўйин.\nУлкан совун кўпиклари ясаш учун сизга совун аралашмаси ва обруч ёки иккита арқонли чўп каби "пуфак чиқарадиган қурилма" керак бўлади.\n24. Пуфакларни унга тўлдириб, капитошка ўйинчоқчалар ясанг.\n25. Фарзандингизга ўз либосининг дизайнери бўлишга ижозат беринг.


09:49 11.08.2020 (Янгиланган 09:51 11.08.2020)\nТОШКЕНТ, 11 авг — Sputnik. АҚШ президенти Дональд Трампни кутилмаганда матбуот анжуманидан қўриқчилар олиб чиқиб кетди.\nТрамп бир неча дақиқадан сўнг журналистлар олдига қайтиб келиб, унинг кетишига Оқ уй олдидаги отишма сабаб бўлганини маълум қилди.\n“Отишма бўлди, Оқ уй олдида, лекин девор ортида”, - деди Америка етакчиси.\nУ ҳодисанинг барча тафсилотларга ҳозирча унга аён эмаслигини айтди. Дастлабки маълумотларга кўра, ўт очган шахс бир киши бўлган. Махфий хизмат ходимларини уни ярадор қилишган ва у касалхонага олиб кетилган.


Қотил исломофобга берилган жазо канадалик мусулмонларни қониқтирмади | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n2379 19:01 11.02.2019\nКанадалик мусулмонлар олти кишини ўлдирган қотил исломофобга берилган жазодан қониқишмагани айтишмоқда. Бу ҳақда CTV News хабар тарқатди.\nЎтган ҳафта Александр Биссоннетт бир умрга озодликдан маҳрум этилди, бироқ 40 йилдан сўнг шартли равишда озодликка чиқиш ҳуқуқи бор. Яъни 67 ёшида турмани тарк этиши мумкин. Ваҳоланки, канадалик мусулмонлар Биссоннеттга энг қаттиқ жазо тайинланишини – муддатидан аввал озод этиш ҳуқуқисиз 150 йилга озодликдан маҳрум этилишини кутишган эди.\nИсломофоб-террорчининг ҳужумидан кейин фалажаниб қолган Айман Дербали суд ҳукмини кўзида ёш билан тинглади. “Ҳафсаламиз пир бўлди”, – деди у.\nЭслатиб ўтамиз, Александр Биссоннетт 2017 йилнинг 29 январь куни Квебек Ислом маданий марказига кириб, у ерда намоз ўқиётганларга қарата ўқ очган эди. Натижада олти киши ҳалок бўлган, беш киши яраланган.\nБариста-исломофоб, мусулмон бирдамлигини тўғри баҳоламади\n827 15:15 07.07.2020\n966 09:00 23.06.2020\n941 16:04 19.06.2020\nНорвегия: масжидга ҳужум қилган шахс устидан ҳукм 11 июнда ўқилади\n311 09:00 05.06.2020\nМарокаш: виски билан таҳорат олишни тавсия қилган машҳур актёр қамоққа тушди\n1480 19:00 27.05.2020


Расман! Суперлига формати яна ўзгаради: «Сурхон»...\n25.02.2019 15:21 0 105\nСуперлиганинг 2019 йилги мавсумида 14та клуб иштирок этади. Ўзбекистон футбол ассоциацияси Лицензиялаш қўмитаси «Сурхон» ҳамда «Динамо» клубларига шартли равишда Суперлига йўлланмасини тақдим этди. Бу ҳақда ЎФА матбуот хизмати хабар берди.\n«Ўзбекистон футбол ассоциацияси раҳбарияти ҳудудларда футболни ривожлантириш йўлида жонбозлик кўрсатаётган вилоят ҳокимларини қадрлайди. Бунгача Наманган вилояти ҳокими Хайрулла Бозоров, Андижон вилояти ҳокими Шуҳрат Абдураҳмонов кабилар вилоят футболини ривожлантириш йўлида катта ҳамждаги ишларни амалга ошираётганди. Ортда қолган бир неча ой давомида эса Сурхондарё ва Самарқанд вилоятлари ҳокимлари ҳам ЎФА билан тўлақонли ҳамкорлик қилишга тайёр эканликларини билдирди», дейилади хабарда.\n«Сурхондарё вилояти бир неча йиллар давомида катта футболдан узоқда қолди. Эркинжон Турдимов мазкур вилоятга раҳбар этиб тайинлангач, вилоят футболида ижобий ўзгаришлар кузатила бошланди. Айни вақтда «Сурхон» футбол клуби Лицензиялаш қўмитаси илгари сурган барча талабларни бажарди. Вилоятдаги бош стадионни таъмирлашда айни вақтдаги ҳоким Баҳодир Пўлатов ҳам ўз ёрдамини аяётгани йўқ. Эркинжон Турдимовнинг ўзи эса эндиликда Самарқанд вилоятида футболни кўтариш ишларини бошлаб юборди. Мазкур ишлар Ўзбекистон футбол ассоциациясининг эътиборидан четда қолмайди. Шунингдек, ҳар икки вилоятда миллионлаб футбол мухлислари катта футболни соғиниб қолгани учун ҳам «Динамо» ва «Сурхон»га шартли равишда Суперлига йўлланмасини тақдим этиш бўйича қарор қабул қилинди», — деб мазкур ҳолатга ўз муносабатини билдирди ЎФА биринчи вице-президенти Умид Аҳмаджонов.\nБунгача Профессионал футбол лигаси 12та клуб иштирок этиши учун мўлжалланган формат ва регламентни тақдим этиб улгурганди. Кейинроқ бу масала Лицензиялаш қўмитаси ва ЎФА Ижроқўми аъзолари ўртасида таҳлил қилинди. Унда қатор фикрлар билдирилди, жамоалар сонининг ошиши мунозараларга сабаб бўлди. Якунда ЎФА Ижроқўми Профессионал футбол лигасига янги талаб бўйича айрим бандлари ўзгартирилган регламентни тасдиқдан ўтказиш учун бир ҳафта муҳлат белгилади. Қўшимчасига, бугун — 25 февраль куни бўлиб ўтадиган Суперлиганинг 2019 йилги мавсуми учун қуръа ташлаш маросимида «Сурхон» ва «Динамо» вакиллари ҳам иштирок этишига рухсат берди.\n«Чемпионат стартига бир неча кун қолганда шундай қарор қабул қилдик. Бунгача Суперлиганинг 12та клубини ўз талабларимиз бўйича ишлашга ундай олдик. Энди эса яна икки клуб уларга етиб олиш йўлида меҳнат қилади. Бизнинг мақсадимиз иложи борича каттароқ ҳудудларни футбол билан қамраб олиш, иложи борича кўпроқ мухлисларни футболга қайтаришдан иборат. Мана шундай катта мақсадлар йўлида регламентлардаги кичик ўзгаришларгача боришга тайёрмиз», — деди Умид Аҳмаджонов.


ИнтерФУТБОЛ :: Достон ҲАМДАМОВ: «Астойдил тайёргарлик кўрилса, «Барселона»ни ҳам ютса бўлади»\nОлий лигадаги барча жамоалар қатори «Бунёдкор» ҳам янги мавсумга тайёргарликнинг биринчи босқичини давом эттиряпти. Ўзбекистон вице-чемпиони ўқув-машғулот йиғинини жамоа академиясига қарашли майдонда ўтказяпти. Унда асосий таркиб футболчилари билан бирга ўтган мавсум ёшлар лигасида чемпионликка эришганлар ҳам иштирок этишмоқда. Йиғин доирасида ўртоқлик учрашувларига алоҳида эътибор қаратиляпти. Хусусан, «Олмалиқ»қа қарши кечган баҳс «қалдирғочлар»нинг 2:0 ҳисобидаги ғалабаси билан якунланди. Ҳар икки гол Достон Ҳамдамов ҳисобига ёзилди. Биз мазкур ўйиндан сўнг Осиёнинг 2015 йилги энг яхши ёш футболчисидан интервью олдик.\n- Достон, гарчи ўртоқлик учрашуви бўлсада, ғалаба қозониш ҳамиша ёқимли. Боз устига, «Олмалиқ» дарвозасига киритилган тўпларга айнан сиз муаллифлик қилдингиз. Мавсумлар оралиғида ўтказилган илк баҳс ҳақида фикрингиз қандай?\n- Ўйиндан ҳам, натижадан ҳам кўнглимиз тўлди. Ҳар ҳолда, мураббийларимиз футболчиларнинг хатти-ҳаракатларидан қониқиш ҳосил қилишди. Ҳали тўп билан тўлақонли машғулотлар ўтказилмаяпти. Шунга қарамай, бугунги ўйинимиз яхши чиқди. Учрашувни томоша қилиш учун келган камсонли мухлисларимизни хушнуд қилдик, деб ўйлайман. Ҳозирда асосий эътибор жисмоний тайёргарликка қаратилган. Машғулотларнинг катта қисми тренажёр залида ўтказиляпти.\n- Бугун таркибда жуда кўп ёш футболчиларни кўрдик. Улар ҳақида нима дея оласиз?\n- «Бунёдкор» академияси ўз мевасини бера бошлади. Биздан кейинги авлод вакиллари ҳам анча кўзга ташланиб қолишди. Фикримга жамоамизнинг ёшлар лигасидаги чемпионлиги исбот бўлади. Ана шу таркибдаги айрим футболчилар янги мавсумда асосий таркибдан жой олишса, шахсан мен бундан ажабланмайман. Элбек Равшанов, Шаҳзод Абдураҳимов, Нодир Мавлонов, Георгий Погосов, Даврон Умиров, Жавоҳир Қаҳрамонов, Нуриддин Тўхтасинов, Фаррух Икромов каби ўйинчилар бугунги ўйинда ҳам майдонда йўқолиб қолишмади.\n- 2016 йилги мавсум жамоангиз учун анча қийин кечди. Бир йўла учта мусобақада иштирок этишга тўғри келди. Ҳамон чарчоқ аломатлари сезиляптими?\n- Йўқ, десам ёлғон гапирган бўламан. Лекин профессионал футболчи чарчоқ нималигини билмаслиги керак. Биз ёш футболчилар эса бу ҳақда умуман ўйламаслигимиз лозим.\n- Шахсан ўзингиз учун ҳам йил омадли келди. Давлат мукофотига лойиқ кўрилдингиз...\n- Бундан жуда ҳам хурсандман. Ўзбекистон Белгиси кўкрак нишони билан тақдирландим. Очиғи, буни кутмаган эдим. Ватанимиз обрўси, шон-шуҳратини юксалтириш, унинг халқаро нуфузини янада оширишга хизмат қилаётган, мамлакатимизнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётида фаол иштирок этиб, тенгдошларига намуна бўлаётган ёшлар орасида менга ҳам бу мукофот насиб қилди. Мустақиллигимизга 25 йил тўлган йилда қўлга киритилган бу нишон мен учун кутилмаган совға бўлди. Ушбу мукофотимни юртдошларимизга, «Бунёдкор» жамоаси мухлисларига бағишлайман.\n- Лекин мавсум сиз учун бироз нотекис ўтди. Ўйинингизда пасайишлар кузатилди. Бунинг сабабларини излаб кўрдингизми?\n- Бу борада бир нарса дейиш қийин. Инсон ҳеч қачон ўзига холис баҳо бера олмаса керак. Менимча, жуда кўп ўйинлар бўлди. Шу боис, айрим учрашувларда чарчоқ аломатлари сезилди. Қолаверса, ёш футболчилар бир текис ўйин намойиш эта олишмайди. Умуман, мавсум «Бунёдкор» учун омадли келди. Мавсум якунларига кўра кумуш медалларни қўлга киритдик. Нисбатан олганда, ёш таркиб учун бу ижобий натижа.\n- Олдинда жамоангизни ОЧЛнинг «плей-офф» учрашуви кутиб турибди. Рақиб анча жиддий. «Бунёдкор» «Ал-Жаиш» тўсиғидан ўта оладими?\n- Шунга астойдил ҳаракат қиламиз. Гуруҳ босиқичига чиқишимиз учун 7 февраль куни сафарда «Ал-Жаиш» клубини мағлубиятга учратишимиз керак. Бу жамоа айни пайт Қатар юлдузлар лигасида пешқадамлар сафида бормоқда, таркибида собиқ жамоадошимиз Сардор Рашидов тўп суряпти. Бу клуб ўтган мавсум ОЧЛнинг чорак финалига қадар етиб борди. Агар учрашувда ғалаба қозонсак, Саудия Арабистонининг «Ал-Аҳли», Эроннинг «Зоб-Оҳан» ҳамда БААнинг «Ал-Айн» клублари жойлашган «С» гуруҳини тўлдирамиз. Ҳозир бор эътиборимиз мана шу ўйинга қаратилган.\n- «Ал-Жаиш» жамоасини ўрганишни бошладингларми?\n- Мураббийлар штаби ва клубимизнинг масъул ходимлари рақиб жамоа ҳақидаги маълумотларни тўплашяпти. Қатар, умуман, араб жамоалари легионер футболчиларга таянган ҳолда ҳаракат қилишади. Майдонда катта ҳажмдаги ишни айнан хорижлик футболчилар бажаришади. Шуни инобатга олган ҳолда легионерлари ўрганиляпти. Шу жумладан, Сардор Рашидов ҳам ҳар қандай жамоа ҳимоячиларига жиддий хавф туғдира олади. «Плей-офф» битта ўйиндан иборат бўлади. Мазкур учрашувга ҳар қандай ҳолатда ҳам кучли тайёргарлик кўриш мумкин.\n- Олий лигага ташланган қуръа ҳақида нима дейсиз?\n- Мен учун қуръа нисбий тушунча. Барибир, 15та жамоанинг барчаси билан икки даврада ўйнаймиз. Агар учрашувларга астойдил тайёргарлик кўрилса, «Барселона»ни ҳам ютиш мумкин.


Топталаётган ҳақиқат қачон тикланади? – mulkdor.com\nMarch 8 2018, 08:03 ЖамиятИнсон ҳуқуқлариКоррупцияМақолаларЎзбекистон\nБиз янги даврда, XXI асрнинг 18-йилида яшаяпмиз. СССР таркибидан чиққанимизга, Мустақил бўлганимизга чорак асрдан кўп вақт ўтди. Сиёсатчилар, иқтисодчилар ва бошқа соҳа мутахассислари Ўзбекистонда ўтган сўнгги 20 йилни турғунлик йили, дея эътироф этмоқдалар. Бундай дейилишига мустақилликдан кейинги йилларда тараққиётдан анча орқада қолганимизни асос сифатида келтирмоқдалар.\nБу йиллар мабойнида мамлакатимизда илгари катта қувватда ишлаган, бир неча юз минг одамларни иш билан таъминлаган қатор завод-фабрикалар, корхоналар ёпилди, кўпи банкрот ҳолга келди, бир қатор конларимиз фаолиятини тўхтатди. Ўз аравасини аранг тортиб, шу кунгача зўрға етиб келган қолган-қутган корхоналаримизу конларимизда, шунингдек, янги очилган конларда эса иш ўлда-жўлда усулда олиб борилди ва борилмоқда.\nУ ерларда бошқарув усули раҳбарлар томонидан товламачилик, фирибгарлик, ўғирлик, порахўрлик, ишчилар ҳақига хиёнат, совет тузумидан қолган шаклда иш юритилиши натижасида кадрлар қўнимсизлиги юзага келди, барқарорликка жиддий равишда путур етди. Бир неча корхонаю ташкилотлар янгича усулда иш юрита олмаганликлари, ишчи-ходимлар ҳақ-ҳуқуқларига беписанд муносабатда бўлганликлари боис ривожланишда депсинди. Бундай салбий ҳоллар Навоий кон-металлургия комбинати Жанубий кон бошқармасининг “Ғужумсой” конида ҳам кенг этак ёзди. Биз бу ҳақида мазкур коннинг собиқ ишчиси қўшработлик Зафар Ҳандамов билан суҳбатимиз жараёнида ишонч ҳосил қилдик.\n— Зафар ака, Навоий кон-металлургия комбинати Жанубий кон бошқармасининг “Ғужумсой” конидан ишдан бўшашингиз сабаби ҳақида айтиб бера оласизми?\n— Ушбу кон 2011 йилда ишга тушган бўлиб, у ерда асосан олтин маъданли рудалар қазиб чиқарилади. Билишимча, рудалар таркибида кумуш, мис ва уран ҳам бор. Мен мазкур конга 2015 йил 2 июнда дастлаб тоғ капитал таъмир участкасига ишга жойлашганман. Шу йилнинг декабрь ойида янги очилган 2-сонли кон тайёрлов ва қазиб олиш участкасига ўтказишди. Ана шу участкада 2016 йилнинг 1 февралига қадар ишладим.\nИш вақтида елкамдан тош босиши оқибатида умуртқа поғонам ёрилди. Бироқ раҳбарлар тегишли жойларда бу кўнгилсиз ҳолат иш пайтида рўй берганлиги ҳақида гапиришимни лозим топишмади. Самарқанд травматология касалхонасида бир ҳафта даволанганимдан кейин шифокорлар елкамга темир корсет тақтиртириб икки ой давомида уйда даволаниш шарти билан касалхонадан чиқаришди. Аммо ишхонам томонидан шу ойлар учун моддий таъминот ўрнига фақат ойлик маоши тўлашди. Ишга қайтганимдан кейин олдинги вазифада ишлай олмадим. Шифокорлар 1 йил ерустида енгил ишда ишлашим мумкинлигига доир хулоса чиқаришди. Шундан кейин НКМКга қарашли ҳаммомга ҳаммом хизматчиси бўлиб ишга ўтдим. У ерда 2017 йилнинг август ойигача ишладим. Сўнгра яна 1-сонли кон тайёрлов ва қазиб олиш участкасига лаҳмчи вазифасига ишга қайтдим.\nИш фаолиятим давомида кон маскани раҳбарияти томонидан бир қатор ноҳақликлар, адолатсизликлар ва юлғичликларга дуч келдим. Конда шароит яхши йўлга қўйилмаган, эҳтиёт қисмлар етмайди. Биз лаҳмчилар иш жараёнида шлангаларни маҳкамлаш учун ишлатиладиган симларни ҳам ўз чўнтагимиздан сотиб олардик. Раҳбарият биз ишчиларнинг талаб ва таклифларимизни заррача инобатга олмагандан кейин тегишли ташкилотларга шикоят қилишга мажбур бўлдим. Бунинг натижасида менга нисбатан ҳар хил босимлар, тазйиқлар кучайди. Бошлиқлар баҳона қилаётганликда айблаб, менга бирин-кетин хайфсан эълон қила бошлади. Шу тариқа, корхонадаги адолатсизликлар ҳамда соғлигим сабабли НКМКнинг фуқаролар қабулхонасига мурожаат қилиб, ишга чиқмай қўйдим. Кадрлар бўлими бошлиғи Ш. Шарипов мурожаатимни ўрганиб, амалий ёрдам кўрсатиш ҳақида гапирди. Бироқ орада бир ҳафта ўтгандан кейин касаба уюшмаси раиси чақириб, ишга сабабсиз чиқмаганимни, мурожаатим ўз тасдиғини топмаганини айтиб, тегишли моддага биноан ишдан бўшатилишимни билдирди. Мен модда билан ишдан бўшамаслик ниятида 2017 йилнинг 12 декабрида ариза ёзиб ишдан бўшадим.\n— Раҳбарият томонидан қандай адолатсизликларга дуч келдингиз?\n— Аввало, кон раҳбариятининг фақат менга эмас, балки у ерда ишлаётган барча ишчи-ходимлар ҳақига хиёнат қилганини алоҳида таъкидлагим келади. Участка бошлиғи буйруғи билан ҳар бир смена усталари рўйхат асосида ҳар ойда ишчи-ходимлардан металлалом учун 15 минг сўмдан йиғиб олишади. Албатта, бу раҳбар топшириғи асосида амалга оширилади. Менга қилинган адолатсизликлар эса талайгина. Сизларга фақат асосийлари, яъни алал-оқибат ишдан бўшатилишимга олиб келган ноҳақликлар ҳақида гапираман.\nМен 2017 йил 19 июлдан 4 августгача оилада эҳтиёж туғилганлиги сабабли иш ҳақи сақланмаган таътилга чиқдим. 2017 йилнинг 28 июлидан 2 августига қадар НКМК ЖКБ томонидан BOOMER T-1 ўзиюрар ерости бурғулаш машинасини ҳайдаш ҳуқуқини берувчи ҳужжат учун имтиҳон топшириш уюштирилган экан. Ҳолбуки, бу пайтда таътилда бўлганим учун ўтказилажак имтиҳон тўғрисида менга ҳеч ким на оғзаки ва на ёзма равишда хабар бермаган. Менда буни тўла-тўкис исботлайдиган ҳужжатлар, яъни таътилда бўлганлигимни тасдиқловчи НКМК ЖКБ томонидан чиқарилган буйруқ нусхаси ва меҳнат таътилига чиққанлигим тўғрисидаги буйруқ нусхаси ҳамда ҳисобчи Ж. Содиқованинг тушунтириш хати бор ва бу ҳужжатларни ўзим мурожаат қилган тегишли ташкилотларга шикоят хат билан бирга илова қилганман.\nЛекин, шундай бўлса-да, кон раҳбарияти буни инобатга олмасдан менга тўлаши лозим бўлган мукофот пулини кесиб ташлашди. Бунга “имтиҳонга сабабсиз қатнашмаганим”ни сабаб сифатида кўрсатди.\nТабиийки, мен бундай адолатсизликларга қарши жим туролмаганим учун тегишли ташкилотларга мурожаат қилдим. Бу ҳаракатларим, ҳақ-ҳуқуқларим учун ҳимоям эса, юлғичликни хуш кўрувчи айрим амалдорларга хуш ёқмади. Бунинг натижасида улар яна адолатсизликларга қўл ура бошлади. Шу тариқа, 2017 йилнинг ноябрь ойида ойлик маошимнинг 20 фоизини, декабрь ойида эса 50 фоизини асоссиз равишда ушлаб қолди. Бу энг катта адолатсизлик. Бунинг учун керак бўлса ҳали кўп курашаман. Уларнинг бу хатти-ҳаракатлари замирида адолат истовчи мен каби оддий ишчини ишдан бўшатиш чора-тадбирлари мужассам эди ва шундай ҳам бўлди.\n— Сир бўлмаса, қайси ташкилотларга шикоят қилдингиз?\n— Энг аввало, 2017 йил 13 октябрь куни Ўзбекистон Республикаси Президентининг Виртуал қабулхонасига НКМК ЖКБ томонидан ойлик маошларим ушлаб қолинганлиги ва сабабсиз ишдан бўшатилганлигим бўйича ёзма тарзда мурожаат қилдим. Бироқ, афсуски, Виртуал қабулхона менинг шикоят хатимни Самарқанд вилояти Бандлик бош бошқармаси Қўшработ тумани Бандликка кўмаклашиш марказига жўнатган. Марказнинг масъул ходими мен билан суҳбат ўтказганда унга содир бўлган воқеаларни, яъни эҳтиёж туғилганлиги сабабли 2017 йил 19 июлдан 4 августгача иш ҳақи сақланмаган ҳолда таътилга чиққаним, ишга қайтганимдан кейин эса менга тўланиши лозим бўлган 878 314 сўм ҳисобчи Ж. Содиқова томонидан кесиб қолинганлиги ҳақида гапириб бердим.\nЖ. Содиқова Бандликка кўмаклашиш маркази масъул ходимига ўз навбатида менга тўланиши керак бўлган пул Самарқанд вилояти Нуробод шаҳрида жойлашган НКМК ЖКБ томонидан 17.08.2017 йил чиқарилган ишчи-ходимларга бериладиган пуллардан ушлаб қолиш тўғрисидаги 1513-сонли буйруққа асосан ушлаб қолинганлигини маълум қилди.\nБандликка кўмаклашиш марказининг масъул ходими мен билан бафуржа суҳбатлашгач ҳамда ҳужжатлар билан батафсил танишиб чиққач, ушбу ҳолатда ҳуқуқбузарлик аломатлари мавжудлигини, менга берилиши лозим бўлган пулни қайтариб олиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Меҳнат Кодексининг 268-моддасига кўра туманлараро фуқаролик судига мурожаат қилиш ҳуқуқига эгалигимни тушунтириб бердилар.\nБундан ташқари, мен НКМКнинг халқ қабулхонасига, Олий суд раисининг халқ қабулхонасига, Ўзбекистон Республикаси Бош Прокуратурасининг 1007 рақамли “Ишонч телефони”га ҳам мурожаат қилдим. Табиийки, НКМК халқ қабулхонасидан тайинли жавоб ололмадим. Олий суд раисининг халқ қабулхонаси эса умуман жавоб юбормади. Бош прокуратурага жўнатган мурожаатимга эса, Навоий ихтисослаштирилган прокуратураси жавоб қайтарди. Улар воқеликни батафсил ўрганмасдан НКМК ЖКБ билдиргиларига таянган ҳолда хулоса чиқаришди. Яъни, касбий имтиҳонга сабабсиз иштирок этмаганим учун 17.08.2017 йилдаги 1513-к-сонли буйруқ асосида август ойи учун 100 фоиз мукофот пулидан маҳрум қилинганимни ҳамда Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 99-моддасига кўра, яъни “ўз хоҳишимга кўра” ишдан бўшаганимни аниқлаганликларини билдирди. Менинг қўлимда бу ҳақида Навоий ихтисослаштирилган прокуратурасининг 10.11.2017 йил юборган №24/262-17-653-сонли жавоб хати бор.\nЎзбекистон Республикаси МХХ раҳбарига йўллаган мурожаатим эса, ИИВ ЖҚББ бўлинмалари Иккинчи сонли ички ишлар бўлимига юборилган. Афсуски, уларнинг жавобидан ҳеч нарсани уқиб бўлмайди, на маъноси ва на мазмуни бўлмаган жавоб хати ҳар қандай кишининг ғазабини келтиради.\nҲа, Зафар Ҳандамов айтганидек, ҳақиқатанан бу ерда адолатсизлик бор. Бизни бир инсоннинг бошига тушган ноҳақ ҳаракатларга на Ўзбекистон Республикаси Президенти Виртуал қабулхонаси, на Бош прокуратура, на МХХ, на Олий суд ва на бошқа қуйи органлар барҳам беролмагани, бартараф этолмагани, ҳеч ким НКМК ЖКБ раҳбариятининг танобини тортиб қўя олмагани ажаблантиради. Бундай ҳолатда топталаётган адолатлар қачон тикланади?\nСуҳбатдошлар: Қаҳрамонхон Маҳмуд, Рўзибой Азимий\nЗангиота туманида 500та хонадон газсиз қолди\nТошкент вилояти Зангиота туманидаги қарийб 500та хонадон газ таъминотисиз қолди. Бу ҳақда Тошкент вилояти ҳокимлиги ахборот хизмати хабарида айтилади. Қайд этилишича, ...\nЖамиятSeptember 30 2019, 09:09


ЎзА - Энергетика соҳаси илғор хорижий тажриба асосида ривожлантирилади\nТошкентда 5 март куни Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги ва Саудия Арабистонининг йирик инвестори – “ACWA Power” компанияси ўртасида умумий қиймати 2 миллиард долларга тенг учта битим имзоланди. Мазкур келишувлар мамлакатимиз энергетика соҳаси ривожига, жумладан, энергия хавфсизлиги масалаларини янада такомиллаштиришга хизмат қилади.\nИнфратузилмани ривожлантириш иқтисодий тараққиётни таъминлайдиган муҳим омилдир. Ўзбекистон ҳам энергетика соҳасида ўз олдига қўйган мақсадларига эришиш учун илғор халқаро тажрибани ўрганишга, бу борада жаҳонда ўз ўрнига эга тузилмалар билан ҳамкорлик қилишга интилмоқда. Бошқача айтганда, синовдан ўтган хорижий тажрибадан андоза олиб, ривожланиш кўзда тутилган.\n– Халқаро шерик сифатида “ACWA Power”ни танлашимиз бежиз эмас, чунки бу компания самарали фаолият кўрсаткичларига эга, – деди энергетика вазири Алишер Султонов. – Саудия Арабистони энергетиклари билан ҳамкорлигимиз Ўзбекистонда давом этаётган ижобий ўзгаришлар жараёнида муҳим ўрин эгаллайдиган хусусий секторнинг фаол иштирокини молиялаштириш имконини беради.\nДастлабки битимга мувофиқ, томонлар 25 йиллик электр энергияси хариди тўғрисидаги келишувга эришди. Шунингдек, 1500 МВт қувватга эга буғ-газ турбинали электр станцияси лойиҳасини ишлаб чиқиш, қуриш ва ишга тушириш учун жами 1,2 миллиард долларлик инвестиция шартномаси ҳам имзоланди.\nЯнги буғ-газ қурилмасини Сирдарё вилояти Ширин шаҳрида қуриш режалаштирилган. Келишувга мувофиқ, ушбу инвестициявий лойиҳада «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» акциядорлик жамияти ягона харидор сифатида иштирок этади. Самарадорлик кўрсаткичи 60 фоиздан ортадиган мазкур станция ишга туширилгач, электр энергия ишлаб чиқаришга сарфланадиган табиий газ одатдагига қараганда қарийб икки баравар кўпроқ тежалади.\nНавбатдаги келишув орқали 500-1000 МВт энергия қувватига эга шамол электр станцияси қурилиши амалга оширилади. Қайта тикланадиган энергиядан фойдаланиш бўйича имзоланган ушбу шартномага асосан “ACWA Power” компанияси Ўзбекистонда 500-1000 МВт қувватга эга шамол электр станциясини қуради.\nСўнгги ҳужжат мутахассисларнинг техник кўникмаларини оширишга йўналтирилган ўқув марказини ривожлантириш бўйича ўзаро англашув меморандумидир. Мазкур битимга кўра, “ACWA Power” компанияси “Air Products & Chemicals” билан ҳамкорликда Ўзбекистонда коммунал ва кимё технологияси соҳалари мутахассислари техник кўникмасини ошириш бўйича ўқув дастурларини тақдим этади.\n– Мавжуд тажрибадан фойдаланган ҳолда Ўзбекистонда энергетика соҳаси ривожига муносиб ҳисса қўшиш ниятидамиз, – деди “ACWA Power” компанияси раҳбари Муҳаммад Абунайян. – Сабаби, ривожланиб бораётган ҳамкорлигимиз ҳар икки томон манфаатларига хизмат қилади. Шунингдек, биз Ўзбекистон Президенти ва Саудия Арабистони Қироли ҳамда Валиаҳди томонидан халқларимизни янада яқинлаштириш мақсадида илгари сурилган ташаббусларни қўллаб-қувватлаш имкони яратилганидан мамнунмиз. Ҳамкорлигимиз ривожланиш учун янги имкониятлар яратади, тарихи ва келажаги буюк халқингиз учун барқарор келажак яратишга ёрдам беради, деган умиддамиз.\nЭнергетика соҳасида Саудия Арабистони билан ҳамкорликда амалга оширилаётган янги лойиҳалар Ўзбекистон тараққиётида тарихий босқич ҳисобланади. Зеро, бу саъй-ҳаракатлар муқобил энергия манбалари орқали энергия хавфсизлигини мустаҳкамлаш йўлидаги амалиётни қўллаб-қувватлайди. “ACWA Power”нинг ақлли, энергия тежайдиган технологиялари мамлакатимиз энергетика соҳасига 2000 МВт дан зиёд қўшимча қувват тақдим этади ва мамлакатимизда барқарор, хавфсиз ҳамда арзон энергия экотизимини яратиш имконини беради.\nҚолаверса, хорижий шериклар билан эришилаётган янгидан-янги келишувлар Ўзбекистоннинг глобал энергия бозоридаги роли тобора ортиб, мамлакатимизнинг энергия хавфсизлиги ва энг замонавий технологиялардан фойдаланиш имкониятлари кенгайиб бораётганидан, шунингдек, Ўзбекистон чет эл инвесторлари учун жозибадор масканга айланаётганидан дарак беради.


Шеробод туманидаги сайёр қабулда мурожаатларнинг 117 таси жойида ҳал этилди\n4 Апр 2019 1105\nЎзбекистон Республикаси Президенти маслаҳатчиси ўринбосари А.Усманов бошчилигида Шеробод туманда оммавий сайёр қабул ўтказилди. Ўтган вақт давомида сектор раҳбарлари, вилоят ҳокимлиги, Президентимизнинг вилоят халқ қабулхонаси ва бошқа тегишли ташкилотлар томонидан уйма-уй юрилиб аҳолининг турмуш шароити, ижтимоий аҳволи ўрганилишига қарамасдан, ҳали муаммолар бир талай эканлиги сайёр қабул давомида маълум бўлди.\nШеробод туман фуқароларидан уй-жой масаласида 34 та, иш билан таъминлаш учун 38 та, ичимлик суви бўйича 18 та, қишлоқ йўлларининг аҳволи ҳақида 22 та, таълим ва мактабгача таълим борасида 13 та, кадастр соҳасида 16 та, соғлиқни сақлаш масаласида 8 та мурожаат келиб тушган. Кун давомида 238 нафар фуқароларнинг шикоят ва аризалари қабул қилиниб, уларнинг 117 таси ёки 42,7 фоизи жойида ҳал этилди. Қолган мурожаатлар эса қатъий назоратга олиниб, тегишли тартибда ҳал қилиш учун ўн кун муддат белгиланди.\n– Мен юртбошимиз томонидан юборилган вакилга Пошхурт қишлоғида хотин-қизлар бандлигини таъминлаш мақсадида тикувчилик цехини очиш бўйича мурожаат қилдим. Таклифим қаноатлантирилди. Қишлоғимизда тикувчилик цехи қуриш бўйича тегишли ташкилотларга аниқ кўрсатмалар берилди. Бундан нафақат мен, барча пошхуртликларнинг бошлари осмонга етди, – дейди шу қишлоқда яшовчи Ойнахол Раҳмонова.


Каттақўрғонда зўрланган ўқувчи қиз бедарак йўқолди, айбланаётганлардан бири эса уйида вафот этган\n20.01.2021 | 16:40\nСамарқанд вилояти Каттақўрғон туманида Ички ишлар бўлимига зўрланганини айтиб, мурожаат қилган 2004 йилда туғилган фуқаро орадан бир ҳафта ўтиб, бедарак йўқолди. Зўрлашда айбланган фуқаролардан бири уйида вафот этган. Бу ҳақда вилоят прокуратураси матбуот хизмати хабар берди.\nМаълум бўлишича, 2021 йил 2 январь куни 2004 йилда туғилган вояга етмаган П.Э. Каттақўрғон туман ИИБга ариза билан мурожаат қилиб, унда фуқаро И.С. ўзининг «Matiz» автомашинасида уни Каттақўрғон шаҳар Чинобод маҳалласи ҳудудига олиб бориб, зўрлик ишлатиб номусига текканлигини, шунингдек, фуқаро С.Р. ҳам «ВАЗ 2106» русумли автомашинасида уни Каттақўрғон тумани ҳудудида жойлашган сув омбори ҳудудига олиб бориб, уни зўрлаб жинсий алоқа қилганлигини кўрсатиб уларга нисбатан чора кўришни сўраган.\nМазкур ҳолат юзасидан Каттақўрғон туман ИИБ ҳузуридаги тергов бўлими томонидан терговга қадар текширувга киришилиб, воқеа жойи кўздан кечирилган, ишга алоқадор шахсларнинг кўрсатувлари олинган. Вояга етмаган П.Э.нинг танасида тан жароҳатларига аниқлик киритиш мақсадида судга оид тиббиёт экспертиза тайинланган.\nХабарда айтилишича, ишда тўпланган далилларга асосан Жиноят кодексининг 118-моддаси 1-қисми (Номусга тегиш) билан жиноят иши қўзғатилиб, ҳозирда жиноят иши юзасидан ҳудудий тегишлилиги бўйича Каттақўрғон шаҳар ИИБ ҳузуридаги тергов бўлими томонидан дастлабки тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.\nБундан ташқари, П.Э.нинг аризасида кўрсатилган фуқаро С.Р. 2021 йил 13 январь куни ўзининг Каттақўрғон туман Саройқўрғон маҳалласида жойлашган уйида вафот этганлиги аниқланган. Каттақўрғон туман прокуратураси фуқаро С.Р.нинг ўлим сабабларини аниқлаш юзасидан терговга қадар текшириш ҳаракатлари олиб борилаётганлигини маълум қилган.\nШунингдек, 2021 йил 14 январь куни Каттақўрғон шаҳар прокуратурасига фуқаро С.С. ариза билан мурожаат қилиб, унда вояга етмаган фарзанди П.Э. 10 январь куни уйидан номаълум томонга чиқиб кетиб, қайтиб келмасдан бедарак йўқолганлигини билдирган. Мазкур ҳолат юзасидан Каттақўрғон шаҳар прокуратураси томонидан терговга қадар текшириш ҳаракатлари олиб борилётганлиги билдирилган.\nМавзуга доир: Андижонда ота қизини мунтазам зўрлаб келгани айтилган видео бўйича текширув бошланди\nАввалроқ Самарқандда вояга етмаган қизнинг номусига теккани гумон қилинаётган хонанда Жасур Умиров қамоққа олингани ҳақида хабар берилганди. Шундан сўнг Жасур Умировга қарши очилган жиноят иши ёпиқ тарзда кўрилиши маълум қилинган. Кейинчалик Тергов департаменти Жасур Умировнинг жиноят иши бўйича қўшимча маълумот берган.


ОАВ Шимолий Корея чегараларига мина жойлаштириб чиқилгани ҳақида хабар топди\n11:14 / 23.08.2016 7713\nШимолия Корея ҳарбийлари Жанубий Корея билан чегара яқинидаги ҳарбий ҳаракатлардан холи ҳудудга миналар жойлаштирган. Ёнҳап агентлиги тарқатган хабарга кўра, Пхеньян расмийлари аскарлар Жанубий Корея ҳудудига қочиб кетмаслигини таъминлаш учун шундай чораларга қўл урган.\nҲозирча бу хабар расмийлар томонидан тасдиқланмаган.\nАгентликнинг қайд этишича, Шимол ва Жануб ўртасида 1950-1953 йилларда бўлиб ўтган Корея урушдан кейин тинчлик сулҳи имзоланганидан буён илк марта миналаш ҳолати кузатилмоқда. Жанубий Кореядагилар бу ҳаракатда КХДРга қарши олиб борилган "психологик уруш" самарасини кўришмоқда.\nЖорий йилнинг март ойида Жанубий Корея Пхеньян билан чегарада 24 километр масофагача баланд овозли карнайларни жойлаштириб чиққан эди.\nАгентликнинг қайд этишича, Пханмунджом туманидаги музокаралар нуқтасида ҳудудга мина жойлаб чиқиш ҳолатлари кузатилган.\nАгентликнинг хабарида эслатилишича, Пхандмунжомдаги буфер ҳудудини миналаштириш 1953 йилда тузилган тинчлик сулҳига кўра тақиқланганди.\nЖанубий Корея расмийлари ҳисоб-китобига кўра, Шимолий Корея шу йилнинг апрелидан бери чегарада 4 мингга яқин минани жойлаштиришга улгурган.\n"Домодедово" аэропорти миналаштирилгани ҳақида аноним хабар келиб тушди\nШимолий Корея делегацияси Канадага махфий музокаралар ўтказгани келган – ОАВ


Шавкат Мирзиёев янги муҳим қонунни имзолади - Уч илдиз\nШавкат Мирзиёев янги муҳим қонунни имзолади\n14 сентябрь куни Ўзбекистон Республикаси Президенти вазифасини вақтинча бажарувчи Шавкат Мирзиёев “Ёшларга оид давлат сиёсати тўғрисида”ги Қонунга имзо чекди.\nБу қонун лойиҳаси 12 август куни Олий Мажлис Қонунчилик палатаси томонидан қабул қилиниб, 24 август куни Сенат томонидан маъқулланган эди. Қонун ҳақидаги ҳужжат “Народное слово” ва “Халқ сўзи” газеталарида 15 сентябрда нашр этилди ва шу кундан кучга кирди.\nҚонунда ёшларга оид давлат сиёсатининг асосий йўналишлари қуйидагилардан иборат:\nЁшларнинг ҳаёти ва саломатлигини сақлаш;\nЁшларнинг маънавий, интеллектуал, жисмоний ва ахлоқий, жиҳатдан камол топишига кўмаклашиш;\nЁшларни ишга жойлаштириш ва уларнинг бандлиги учун шарт-шароитлар яратиш ;\nИқтидорли ва истеъдодли ёшларни қўллаб-қувватлаш ҳамда рағбатлаштириш;\nЁшлар тадбиркорлигини ривожлантириш учун шарт-шароит яратиш;\nЁшларда соғлом турмуш тарзига интилишни шакллантириш, шунингдек, ёшларнинг бўш вақтларини мазмунли ташкил этиш ва ёшлар спортини оммавий ривожлантириш учун шарт-шароитлар яратиш;\nЁшлар ҳуқуқлари ва эркинликларини рўёбга чиқариш соҳасида фаолиятни амалга оширувчи халқаро ташкилотлар билан ҳамкорликни ривожлантириш.\nМазкур қонун ҳужжатида ёшлар ва ёш оилаларни ижтимоий ҳимоялаш мақсадида ёшлар ижтимоий хизмати яратилиши ҳақидаги масала ҳам кўриб чиқилган.\nМатематика факультетида уч авлод учрашуви\nNext story Адабиёт ва маънавият зиёси\nPrevious story Халқаро ҳамкорлик самараси: Истиқболли лойиҳалар