Бу китоб Каримов каби ҳаёт қонунларига зид ҳаракатланувчи кимсалар подасини пайдо қилди… « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nБу китоб Каримов каби ҳаёт қонунларига зид ҳаракатланувчи кимсалар подасини пайдо қилди…\n11 January 2015 - 13:26\nДарвиннинг тадрижий назарияси фантазия маҳсули эмас, XIX асрда Оврупода инсон муаммоларига билологик ёндашувни қўллаб-қувватловчи таълимотлар пайдо бўлган эди.\n1859 йилда Дарвин ўзининг “Турларнинг келиб чиқиши” китобини нашр этиб, даъво қилдиким, инсон – юксак даражада ривожланган ҳайвондир, у бошда амёбадан бошланиб, охирда маймунгача чўзилган масофани босиб ўтиб, бугунги қиёфасига эга бўлган.\nБу китоб бугун К. Маркс ва Ленин орқали етиб келиб, янги оқим – миракизмни, президент Каримов каби ҳаёт қонунларига зид ҳаракатланувчи кимсалар подасини пайдо қилди. У инсон муаммоларига ёндашувда инқилоб ясаб, шундай фикрга кучли дастак бўлдиким, олам олий бир қудратнинг раҳнамолиги ва амру фармойиши остида эмас, ўзича ҳаракат қилади, унинг кўзга кўриниб турган тизими остида табиатнинг жонсиз қонунларидан бўлак ҳеч нарса яширинмаган.\nС. Э. Жоуд ёзади: “Дарвиннинг китоби ва унинг далилу хулосалари оталаримиз онгига қанчалар кучли таъсир этганини тасаввур этиш қийин эмас. Дарвин сайёрамизда ҳаёт эволюцияси жараёни амёбадан бошланиб, юксак ривожланган шаклларгача давом этганини гўё кўрсатиб берган. Биз инсонлар – ўша юксак ривожланган шакллармиз. Хуллас, амёбадан то бизгача етган ривожланиш жараёни узоқ ва узлуксиз бўлган. Ҳолбуки, викториан руҳонийлари насронийларга, инсон – алоҳида жонзот, у аслида гуноҳга ботган фаришта, деб уқтиришади. Агар Дарвин ҳақ бўлса, инсон – бор-йўғи юксак ривожланган маймун экан, холос” (Жоуд, I жилд, 235-236).\nДарвин назарияси инсониятни ноқулай аҳволга солиб қўйгани, маънавий ва тарихий хатоликларига қарамай, миракизмчилар онгига чуқур таъсир ўтказди. Зеро, уларнинг тафаккури шундай таъсирни қабул қилишга тайёр эди. Табиатга қайтишни зимдан тарғиб қилувчи миракизм ва бошқа ҳаракатлар, инсон – бор-йўғи ривожланган ҳайвондир, деган ана шу қарашнинг маҳсули ўлароқ майдонга чиқди. Каримов бугун ана шу ҳаракатнинг энг биринчи қаторида турибди. Унинг исломни жиловлашга қаратилган чираниши, фикримизга яққол мисол бўла олади. Бу ҳеч нарсани англатмагани каби Ўзбекистондаги диний уламоларнинг ана шу ҳаракат таъсирида экани, уларнинг ҳамжиҳатликда исломни шу ҳаракат дастуруламали билан ҳаётга тадбиқ этиб келаётгани – ўзбек жамиятининг фожеаси, албатта. Бунинг ислом оламига заррача ҳам нуқсон етказа олмаслигини, улар хаёлларига ҳам келтирмайдилар. Мусулмон оламида ҳамиша катта рол ўйнаб келган бир миллат, бу каби сурункали зулмлар остида тўпорилашиб, маънавий ҳудудларини йўқотиб боряпди, холос…\nМиракизмда хунук ва ахлоққа зид ҳаракатлар жиноят ҳисобланмайди. Қонуннинг вазифаси – иллатнинг йўлини тўсиш эмас, уни йўлга солиб, бошқариб туриш. Фоҳишабозлик – қонуний машғулот. Судхўрлик билан ҳукуматнинг ўзи шуғулланади. Қиморбозлик қонун йўли билан тақиқланган бўлса-да, турли дабдабали номлар остида гуллаб, гуркирайди. Ичкиликбозлик авжида. Ҳозирги ҳолати билан турли иллат, фалокатларни урчитувчи кино санъати ва саёз эстрада қўшиқчилиги миллий бойликлар манбаи деб мақталиб, кўкларга кўтарилади. Радио-телевидение – фақат эрмак, ўйинлар воситаси, халққа маърифат тарқатиб, ахлоқ-одобни яхшилаш ўрнига, тингловчиларни ахлоқсизлик, енгилтакликка ундайди. Расман сензура бўлмаса-да, аслида мавжуд бўлган сензура сиёсий ва маъмурий масалаларда жуда ҳушёр, аммо ахлоқий масалаларга келганда, карахт тортиб, дамини ичига ютади.\nПарнографик ва ҳар хил сийқа адабиёт ижтимоий онг устига бало-қазодай ёпирилади. Аммо давлат машинаси камдан-кам ҳолларда унга қарши чиқади. Ахлоқнинг бузилиши билан халқнинг саломатлиги ҳам ёмонлашади. Бозорларда сунъий жинсий воситаларию қўзғатувчи дорилар биринчи қарашда унчалик кўзга ташланмасада, аслида улар пештахталар ортида тўлиб-тошиб ётибди. Уларни ташқаридан турли йўллар билан мамлакат ичкарисига ташувчилар ва ишлаб чиқарувчилар жазога тортилмайди, балки ҳукумат амалдорларига пора бериб ёки жиноят оламининг отамонларига йирик бадаллар тўлаб, тараллабедод қилиб юришаверади. Буларнинг барчасига сабаб шуки, бу мамлакатда давлат фаолияти дину диёнатга эмас, моддий фаровонликка суянади.\nАксинча, Тангри пайғамбарлари таълимотига суянган давлатлар биринчи галда маърифат ва ахлоқий баркамоллик учун курашади.\nХалифа Умар ибн Абдулализга у жорий этган ислоҳотлар туфайли давлат хазинасига тушум камайиб кетганини айтиб, шикоят қилишганда, у “Ҳазрат Пайғамбар дунёга устоз, мураббий қилиб юборилган, закот йиғувчи эмас” деб жавоб берган. Ана шу қисқа иборада халифа ислом давлатининг бутун фалсафасини ифода этган, яъни халқнинг ахлоқий, маънавий баркамоллигини биринчи ўринга қўйган. Солиқ, бож-хирожлар фуқаролар турмушининг ривожи ва давлат идорасининг яхши ишлашига хизмат қилиши керак. Уларнинг бошқа қиймати йўқ.\nБундай давлатларда сиёсий ва иқтисодий масалалар дину диёнат нуқтаи назаридан туриб муҳокама этилади, моддий манфаатлар маънавий манфаатларга бўйсундирилади. Судхўрлик, қиморбозлик, бузуқчилик, фоҳишабозлик каби хатти-ҳаракатларга бу давлатларда йўл қўйилмайди. Айрим шахсларга даромад келтириб, жамиятга зиён етказадиган ҳамма нарса тақиқланади, гарчи бундан давлат хазинаси зарар кўрса ҳам.\nБу мамлакатларда ўтказиладиган ислоҳотлар халқнинг фақат ташқи юриш-туришию турмуш даражасини яхшилашни эмас, унинг маънавиятини кўтаришни ҳам кўзда тутади. Зеро, пок ахлоқий туйғуларни сингдирмай туриб, инсонларни чинакам ахлоқ-одобли, бахтли-саодатли қилиб бўлмайди. Шунинг учун ислом давлати шаҳвоний ҳирсу ҳавасларни қўзғатувчи ҳамма нарсага чек қўяди, санъат ва саноат йўли билан бузуқчилик, ахлоқсизликни тарғиб этувчиларни жамият душманлари деб атайди ва уларни жазолайди. Сабабки, давлат ўзини миршаб эмас, ахлоқ ва ижтимоий фаровонликнинг қўриқчиси деб билади. Ваҳоланки, миракизм бузғунчиликни ва ахлоқсизликни саноат йўли билан бутун дунёга ўзбек аёллари тимсолида тарғиб ва ташвиқ қилади.\nҚуръони каримда айтилади:\n“Биз уларни ер юзида ғолиб қилсак, намозни тўкис адо этадилар, закотни берадилар, яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтарадилар” (22:41).\nЗамонавий этика – ахлоқ тезроқ бой-бадавлат бўлишни тарғиб қилиб, мол-бисот йиғиш пойгасини авж олдирди. Натижада бозорлар энг замонавий товарлар, маҳсулотлар билан тўлиб кетди. Бу молларни сотиб олишга харидорларнинг қурби етадими, етмайдими, одамларга қандай ижтимоий ёки ахлоқий таъсир кўрсатади – бу нарсалар билан ҳеч кимнинг иши йўқ. Магазинлар сўнгги бичимдаги кийим-бош ва пойафзалларга лиқ тўла. Зебу зийнат, ҳашаматга хизмат қилувчи буюмлар ақлни шоширади. Аммо бу нарсалар тезда модадан чиқади, ўрнини бошқаси эгаллайди, аслида улар ўша эскининг бир оз ўзгартирилган нусхаси. Гуллаб, яшнаб яшаш, зеболик, орасталик талаблари кун сайин ўзгаради. Маиший турмуш қулайликлари тўхтовсиз ошади, бироқ бу нарса ҳаётни енгилроқ ва бахтлироқ қилмайди, турмуш қиймати узлуксиз ўсиб боради. Кеча яхши деб ҳисобланган даромад бугун кун кечиришга етмайди…\nХуллас, “қаноат” сўзи бугун ўз маъносини йўқотиб бўлди. Инсон руҳан бахтсиз бўлиб қолди. Ҳозирги ижтимоий муҳит инсондан тиришиб-тирмашиб энг юксак турмуш даражасига чиқишни талаб қилади. Ҳозирги замон кишиси бутун борлиғи билан ана шу вазифани бажаришга интилади. Аммо умр бўйи давом этган кураш сўнгида, мақсадга еттим, деганда, кўзланган марра яна баландга кўтарилади. Бу нарса ҳаётни маъносиз корхонага айлантиради. Инсон руҳан тушкунликка тушади.\nХуллас, Ўзбекистонда бахт ва роҳат камчил бўлиб қолди. Уйлар, хонадонлар ором-фароғат масканлари бўлиш ўрнига гўёки инсон бахти учун зарур деб ҳисобланган у ёки бу нарсанинг йўқлиги боис чинакам дўзах, жаҳаннамга айланмоқда. Бу биринчи навбатда, газ ва электр тақчиллиги, қолганларининг номларини бармоқ букиб санаса, соатлар етишмайди…\nБизнинг давримизга келиб дунёда улкан илмий ва техналогик тараққиёт юз берди. Тараққиёт ёки прогрес деб аталган бу ҳодисани инсонийлик нуқтаи назаридан қараб, баҳолашга ҳаракат қиламиз. Кўрайликчи, илму фан инсон учун яратган муҳит инсон руҳига қанчалар мос ва мувофиқ келади…\nИслом нуқтаи назарича, илмдан мақсад – инсон шахсининг чинакам ривожи йўлидаги тўсиқларни бартараф этиш, табиатда яширин куч ва имкониятлардан фойдаланиб, ҳаётни ҳар жиҳатдан бойитиш, фаровон қилишдир.\nҚадимул айёмда инсон фақат яёв саёҳат қилган. Кейин от-уловдан фойдаланишни ўрганган, сўнгра арава кашф этилган. Аммо у – тиниб-тинчимас жон. Ҳамиша ўз ҳолатидан норози, ҳамиша кўпроқ ва яхшироқ қулайликларга интилади. Инсон эҳтиёжлари ошган сайин унинг қулайлик ва тезлик ҳақидаги тасаввурлари ҳам ўзгара борди. Янада тезюрар ва қулай улов турлари яратилди, денгизда елканли кемалар ўрнини параходлар эгаллади, ерда ва ҳавода ажойиб суръат ва ишонч билан саёҳат қилишга имкон берувчи воситалар ихтиро этилди. Улар турмушни яхшилашга хизмат қиларкан, бу – Тангрининг марҳаматидир. Зеро, Қуръони каримда бошқа жонзотларга берилмаган, аммо саёҳат учун одамзодга берилган афзалликлар “Тангрининг неъмати” деб аталади.\n“У яна сизлар учун иссиқ кийим ва турли манфаатлар бўлсин деб чорва молларини ҳам яратди ва улардан тановул қилурсиз. Яна сизлар учун уларда кечқурин ўтлоқдан қайтаётган ва тонгда ўтлоққа кетаётган пайтида гўзал манзара пайдо бўлур. Шунингдек, улар (мазкур ҳайвонлар) сизлар жонларингизни қийнаб етадиган юртларга юкларингизни кўтариб борур. Албатта, Раббингиз меҳрибон ва раҳмлидир. У яна минишингиз учун ва зийнат сифатида отлар, хачирлар ва эшакларни яратди. Яна сизлар ҳали билмайдиган нарсаларни ҳам яратур” (16:5-8).\n“Дарҳақиқат, Биз Одам фарзандларини азиз ва мукаррам қилдик ва уларни қуруқлик ва денгизга (от-улов ва кемаларга) миндириб қўйдик ҳамда уларга пок нарсалардан ризқ бердик ва уларни Ўзимиз яратган кўп жонзотлардан афзал қилиб қўйдик” (17:70).


Жомбойда ширкатлар ишламаяпти: Канализация чиқитлари кўпқаватли уйлар ертўласини тўлдирмоқда...\n11:04 / 04.11.2017\nБошқа туманлардан фарқли ўлароқ Жомбойдаги кўп қаватли уйларда табиий газ муаммоси деярли йўқ. Аҳоли қишнинг совуқ кунларидан хавотирда эмас. Лекин уларни бир неча йилдан буён қийнаб келаётган асосий муаммо — ишдан чиққан канализация тармоқлари.\nЕртўласидаги барча эшикларию туйнуклари бетон билан ёпиб ташланган, умуман ҳаво кирмайдиган кўп қаватли уйни кўрганмисиз? Гулистон маҳалласида жойлашган «Жомбой Лолазор Коммунал сервис» ширкатига қарашли икки қаватли 5-уйнинг ертўласига туша олмадик. Ертўлани қандай кўрсак бўлади, дея шу уйда яшовчилардан сўраганимизда, ҳаммаёқ бетон билан қопланганини билдиришди.\nГап шундаки, тумандаги кўп қаватли уйларнинг аксарияти 1970 йилларда қурилган бўлиб, муҳандислик-коммуникация тармоқлари ўтган вақт давомида эскириб кетган. Аввалига канализация тармоқларида кузатилган носозлик ҳашар йўли билан бартараф этиб турилган бўлса, кейинчалик айрим кўп қаватли уйларда чириб кетган қувурларни таъмирлашнинг имкони бўлмай қолган. Биз юқорида мисол келтирган 5-уй ертўласининг ёпиб ташланиши албатта, муҳандислик қоидаларига зид. Шусиз ҳам нам таъсирида деворларнинг ярмигача зах тортган бу уй ертўласининг тамоман ёпиб ташланиши оқибатида ҳадемай бутун бино фойдаланишга яроқсиз бўлиши мумкин.\n— Ертўламиздаги қувурлар эскириб, чириб кетган, — дейди шу уйда яшовчи З.Мустафоева. — Яна ҳашар уюштириб, уларни янгилаган тақдирда ҳам ташқи канализация тармоғида муаммо борлиги учун оқова барибир тўпланиб қолади ва уйлардан тошиб чиқади. Носоз қувурлардан оқова сув тушавериб, ертўламиз чидаб бўлмас ҳолатга келгач, барча туйнукларни ёпиб ташлашга мажбур бўлдик-да.\nТумандаги бошқа бир қатор кўп қаватли уйларда яшовчилар ҳам айнан канализация муаммосидан шикоят қилишди. Юқоридаги ширкат хизмат кўрсатадиган 8-уй ёнида канализация қувури ёрилиб, майдонни қўланса оқова сув қоплаганига гувоҳ бўлган бўлсак, «Ишончли хизмат» уй-жой мулкдорлари ширкатига қарашли тўрт қаватли 4-уйда истиқомат қилувчилар канализациянинг ҳар замонда «қайнаб чиқиши»дан безиб қолганини билдиришди.\nУмуман, гап фақат канализация тармоқларининг эскириб кетганида ҳам эмас. Негаки, вилоятимизда бир ярим мингдан зиёд 1991 йилгача қурилган кўп қаватли уйлар бўлиб, уларнинг аксариятида ҳали канализация тармоқлари янгилангани йўқ. Муҳандислик-коммуникация тармоқларидан тўғри фойдаланиш, ўз вақтида таъмирлаш ишларини ўтказиш натижасида бошқа ҳудудларда муаммо бу даражага етган эмас.\nЖомбойда эса бугунги ҳолатни келтириб чиқарган омиллар талайгина. Айтайлик, «Ишончли хизмат» уй-жой мулкдорлари ширкати ҳудудида ўз вақтида канализация тармоғи 5 та кўп қаватли уйга мослаб қурилган. Аммо кейинчалик кўп қаватли уйлар сони ҳам, умумий овқатланиш шохобчаси-ю бошқа бино иншоотлари қурилгани ҳолда канализация тизими ўша-ўша ҳолича қолаверган. Бу эса қувурларнинг вақти-вақти билан тошиб кетишига сабаб бўлган.\nЖорий йилда Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги ва унинг ҳудудий органлари ташкил этилгач, Жомбой туманида ҳам хусусий уй-жой мулкдорлари ширкатлари иш бошлади. Муаммонинг иккинчи ва асосий омили шу вақтга қадар туманда ширкат деган тузилма бўлмаганида. Бошқача айтганда, кўп қаватли уйларнинг ертўласи ҳам, қувурлари ҳам йиллар давомида эгасиз қолган. Кимнинг уйига томдан чакка ўтса, ўзи тузатган-у, уйнинг умумий ҳолатини биргаликда асраш бўйича бирор иш қилинмаган. Охир-оқибат кўп қаватли уйлар аянчли аҳволга келиб қолган.\nЭндиликда туманда учта хусусий уй-жой мулкдорлари ширкатлари ташкил этилиб, барча кўп қаватли уйларга хизмат кўрсатиш белгиланди. Аммо узоқ йиллардан бери тўпланиб келаётган коммунал муаммоларни тезда бартараф этиш имконсиз. Ҳозирча 440 миллион сўмлик кредит эвазига тўртта кўп қаватли уйнинг том қисми тўлиқ янгиланди, ертўлалар тартибга келтирилди ва қувурлар таъмирланди. Алишер Навоий маҳалласидаги 60, Тошкент маҳалласидаги 6-уй ва шу каби бир нечта уйларнинг ташқи кўринишига ҳавасингиз келади. Аммо олдинда ҳали жуда катта ва кечиктириб бўлмайдиган муаммолар турибди.\nТуманда хизмат сафарида бўлганимизда «Таъмир лойиҳа» масъулияти чекланган жамияти мутахассислари томонидан топосъёмка ишлари олиб борилаётганига гувоҳ бўлдик. 2018 йил туманда қуриладиган канализация тармоқларининг лойиҳаси тайёрланаётган экан. Инвестиция дастурига асосан туманда канализация тармоқларини янгилаш мақсадида 2,8 миллиард сўмдан ортиқ маблағ ажратилган. Тўғри, яна бир йил кутиш жомбойликлар учун осон эмас аммо лойиҳа амалга ошгач, туманда бу муаммо барҳам топади, деган умиддамиз.\nМақола сўнгида бир мулоҳазани айтмасак бўлмайди: Кўп қаватли уйларда яшовчи аҳоли билан суҳбатлашар эканмиз, уй-жой мулкдорлари ширкатининг вазифасию мулкдорларнинг мажбуриятларидан камдан-кам киши хабардор экани ойдинлашди (шунча йил ширкат бўлмагандан кейин шундай бўлади-да). Ҳатто уй-жойни сақлаш учун ойлик тўлов белгилангач, «Нима учун биздан қўшимча солиқ талаб қилишяпти?» деб вилоят ва республика миқёсидаги бир қанча идораларга шикоятлар ҳам қилинган экан. Демак, ҳали аҳолига ширкат, унинг вазифаси нима эканлигини тушунтириш, одамларнинг ишончига муносиб фаолиятни йўлга қўйиш лозим. Фикримизча, бу бўйича ҳали жиддий тарғибот ишларини олиб бориш керак.\n«Зарафшон» газетасининг махсус мухбири.\nСергелидаги канализация қувурида авария, тўрт ҳовлига оқова сувлар тошиб кирди\nҲисоботлар эвазига халқ розилигини олиб бўлмайди: Бекободдаги аянчли манзара


Дексаметазон narxi - butun O'zbekiston bo'yicha\nДЕКСАМЕТАЗОН АМПУЛЫ 4мг/мл 1мл №5\nДЕКСАМЕТАЗОН АМПУЛЫ 0,4% 1МЛ №5\nМушак ичига юборгандан кейин секин сўрилади, плазмада максимал концентрациясига 7-9 соатдан кейин эришилади. Плазма оқсиллари билан боғланиши – 80%. Гематоэнцефалик тўсиқ ва йўлдош тўсиғи орқали ўтади. Жигарда метаболизмга учрайди. Т½ - 3-5 соат. Буйрак орқали чиқарилади (оз миқдори – сут безлари билан).\nНожўя таъсирларни ривожланиши тез-тезлиги ва яққоллиги қўллаш давомийлигига ва ишлатилаётган дозанинг чегарасига боғлиқ.\nЭндокрин тизими томонидан: глюкозага толерантликни пасайиши, стероид қандли диабет ёки яширин қандли диабетни кучайиши, буйрак усти бези фаолиятини сусайиши, Иценко-Кушинг синдроми (ойсимон юз, гипофизар тур семириш, гирсутизм, артериал босимни ошиши, дисменорея, аменорея, миастения, “стероид” стриялар), болаларда жинсий ривожланишни кечикиши.\nОвқат ҳазм қилиш тизими томонидан: кўнгил айниши, қусиш, панкреатит, меъда ва 12 бармоқ ичакнинг стероид яраси, эрозив эзофагит, меъда-ичак йўлларидан қон кетиши ва перфорация, иштаҳани ошиши ёки камайиши, овқат ҳазм бўлишини бузилиши, метеоризм, ҳиқичоқ тутиши, кам ҳолларда – «жигар» трансаминазалари ва ишқорий фосфатазанинг фаоллигини ошиши.\nЮрак-қон томир тизими томонидан: аритмия, брадикардия (юрак тўхтаб қолгунича); юрак етишмовчилигини (мойиллиги бўлган пациентларда) ривожланиши ёки СЮЕ яққоллигини кучайиши, гиперкалиемияга хос электрокардиограммадаги ўзгаришлар, артериал босимни ошиши, гиперкоагуляция, тромбозлар. Ўткир ва нимўткир миокард инфаркти бўлган беморларда – некроз ўчоқларини тарқалиши, чандиқ тўқимасининг шаклланишини секинлашиши, бу юрак мушагини узилишига олиб келиши мумкин.\nНерв тизими томонидан: делирий, дезориентация, эйфория, галлюцинациялар, маниакал депрессив психоз, депрессия, параноя, бош мия ички босимини ошиши, асабийлик ёки безовталик, уйқусизлик, бош айланиши, вертиго, миячанинг сохта ўсмаси, бош оғриғи, тиришишлар.\nСезги аъзолари томонидан: кўришни бирдан йўқолиши (парентерал юборилганида бош, бўйин, бурун чиғаноқлари, бош териси соҳаларида, кўз қон томирларида препарат кристалларини тўпланиши мумкин), орқа субкапсуляр катаракта, кўриш нервининг шикастланишини мумкинлиги билан кечувчи кўз ички босимини ошиши, кўзнинг иккиламчи бактериал, замбуруғли ёки вирусли инфекциялари, шох қаватининг трофик ўзгаришлари, экзофтальм.\nМоддалар алмашинуви томонидан: Са2+ кўп миқдорда чиқарилиши, гипокальциемия, тана вазнини ошиши, салбий азот мувозанати (оқсилларни юқори парчаланиши), кўп терлаш.\nМинералокортикоид фаоллиги билан боғлиқ бўлган - суюқлик ва Na2+ тутилиши (периферик шишлар), гипернатриемия, гипокалиемик синдром (гипокалиемия, аритмия, миалгия ёки мушакларнинг спазми, одатдаги бўлмаган ҳолсизлик ва толиқиш).\nТаянч-ҳаракат аппарати томонидан: болаларда ўсиш ва суякларнинг шаклланиш жараёнларини секинлашиши (эпифизар ўсиш соҳаларини муддатидан олдин ёпилиши), остеопороз (жуда кам ҳолларда – суякларнинг патологик синишлари, елка ва сон суякларининг бошчасини асептик некрози), мушак пайларини узилиши, стероид миопатия, мушак массасини камайиши (атрофия).\nТери қопламалари ва шиллиқ қаватлари томонидан: жароҳатларнинг битишини секинлашиши, петехиялар, экхимикозлар, терини юпқалашиши, гипер- ёки гипопигментация, “стероид” хуснбузар, “стероид” стриялар, пиодермия ва кандидозларни ривожланишига мойиллик.\nАллергик реакциялар: тарқалган маҳаллий аллергик реакциялар (тери тошмаси, тери қичишиши, анафилактик шок), маҳаллий аллергик реакциялар.\nБошқалар: инфекцияни ривожланиши ёки зўрайиши (иммунодепрессантларни ва вакцинацияни бирга қўллаш бундай ножўя самараларни пайдо бўлишига ёрдам беради), лейкоцитоурия, «бекор қилиш» синдроми.\nПарентерал юборганда маҳаллий: ачишиш, увишиш, оғриқ, юборилган жойда парестезиялар ва инфекциялар, кам ҳолларда: атрофдаги тўқималар некрози, инъекция жойида чандиқлар ҳосил бўлиши, м/и юборилганда тери ва тери ости атрофияси (айниқса дельтасимон мушакка юборилганда хавфли).\nВена ичига юборилганида: аритмиялар, юзга қон қуйилишлар, тиришишлар.\nДексаметазон билан даволаш вақтида (айниқса узоқ вақт) окулистнинг кузатуви, артериал босим (АБ) ва сув-электролит мувозанатининг ҳолатини, шунингдек периферик қон манзарасини ва қонда глюкоза даражасининг назорати керак.\nНожўя ҳолатларни камайтириш мақсадида организмга К+ тушишини (парҳез, К+ препаратлари) ошириш керак. Овқат оқсиллар, витаминларга бой, ёғлар, углеводлар ва ош тузининг миқдори чекланган бўлиши керак.\nЖигар циррози бўлган беморларда препаратнинг таъсири кучаяди. Гипотиреозли пациентларда дексаметазонни клиренсини камайишини, тиреотоксикози бўлган пациентларда - ошишини ҳисобга олиш зарур.\nПрепарат мавжуд бўлган эмоционал беқарорликни ёки психотик бузилишларни кучайтириши мумкин. Анамнезида психозлар бўлганида Дексаметазон юқори дозаларда шифокорнинг назорати остида буюрилади.\nСамарани бир маромда сақлаб турувчи даволаш вақтидаги стресс ҳолларида (масалан, жарроҳлик операцияларида, жароҳат ёки инфекцион касалликларда) препаратнинг дозасига глюкокортикостероидларга талабни ошиши сабабли тузатиш киритиш керак.\nДексаметазон билан узоқ муддатли даволаш тугаганидан кейин, стресс ҳолатларда буйрак усти безлари пўстлоғининг нисбий етишмовчилигини ривожланиши мумкинлиги сабабли, беморларни бир йил давомида синчиклаб назорат қилиш керак.\nДексаметазонни кескин бекор қилинганда, айниқса илгари юқори дозалар қўлланган ҳолларда, ўткир буйрак усти етишмовчилиги; “бекор қилиш” синдроми (буйрак усти етишмовчилиги билан боғлиқ бўлмаган): иштаҳани пасайиши, кўнгил айниши, қусиш, тормозланиш, бош оғриғи, тарқалган мушак-скелет оғриқлари, астения; шунингдек Дексаметазон буюрилиши билан боғлиқ бўлган касалликни зўрайиши ривожланиши мумкин.\nҚандли диабети бўлган беморларда глюкозанинг қондаги миқдорини назорат қилиш ва зарурати бўлганида дозага тузатиш киритиш керак.\nДексаметазон инфекцион касалликларга чалинишни ошириши ёки симптомларни ниқоблаши мумкин. Сувчечак, қизамиқ ва бошқа инфекциялар оғирроқ кечиши ва ҳатто эмланмаган шахсларда летал ҳолатга ҳам олиб келиши. Дексаметазон узоқ муддат давомида қўлланганда кўпинча иммуносупрессия ривожланади, бироқ ҳатто қисқа муддатли даволашда ҳам келиб чиқиши мумкин.\nДаволаниш даврида қизамиқли ёки сувчечакли беморлар билан муомалада бўлган болаларга, профилактик специфик иммуноглобулинлар буюрилади. Болаларда Дексаметазон билан узоқ муддат даволаниш вақтида ўсиш ва ривожланиш динамикасини синчиклаб кузатиш керак.\nҲомиладорлик вақтида (айниқса биринчи уч ойлигида) препаратни фақат кутилаётган даволаш самараси ҳомила учун бўлган потенциал хавфдан устун бўлганида қўлланиши мумкин. Ҳомиладорлик даврида узоқ муддат қўлланганида ҳомиланинг ўсишини бузилиши мумкинлигини истисно қилиб бўлмайди. Ҳомиладорликнинг охирида қўллаш ҳолида ҳомилада буйрак усти безлари пўстлоғининг атрофиясини пайдо бўлиш хавфи мавжуд, у янги туғилган чақалоқда ўринбосар даволаш ўтказишни талаб қилиши мумкин. Агар эмизиш вақтида препарат билан даволашни ўтказишнинг зарурати бўлса, эмизишни тўхтатиш керак.\nДаволаш вақтида диққатни юқори жамлашни психомотор реакциялар тезлигини талаб этувчи транспорт воситаларини ва бошқа механизмларни бошқаришдан сақланишлари керак.\n1 ампула (1 мл) қуйидагиларни сақлайди:\nфаол модда: 4,4 мг дексаметазон фосфатга қайта ҳисоблаганда дексаметазон натрий фосфати;\nёрдамчи моддалар: 1,5 мг метилпарагидроксибензоати, 0,2 мг пропилпарагидрокси-бензоати, 1,0 мг натрий дисульфити, 1,0 мг динатрий эдетати, натрий гидроксиди рН 7,0-8,5 гача, инъекция учун сув 1,0 мл гача.\nИнъекция учун эритма 4 мг/мл.\n1,0 мл препарат тўқ шишали ампулада; 25 ампуладан уяли картон катакчада, 1 катакча қўллаш бўйича йўриқномаси билан бирга картон қутида.\nГлюкокортикостероид (ГКС) – фторпреднизолоннинг метил гуруҳи қўшилган ҳосиласидир. Яллиғланишга қарши, аллергияга қарши, десенсибилизацияловчи, шокка қарши, антитоксик ва иммунодепрессив таъсир кўрсатади.\nГлюкокортикостероидларнинг специфик цитоплазматик рецепторлар билан ўзаро таъсир қилиб, хужайра ядросига кирувчи ва матрицали рибонуклеин кислотасини синтезини рағбатлантирувчи комплекс ҳосил қилади, рибонуклеин кислотаси оқсилларни, шу жумладан хужайрадаги самараларни намоён этувчи липокортинни ҳосил бўлишини индукция қилади.\nЛипокортин А2 фосфолипазани сусайтиради, арахидон кислотасини ажралиб чиқишини сусайтиради ва яллиғланиш, аллергия ва бошқа жараёнларни келтириб чиқарувчи эндоперекис, простагландинлар, лейкотриенлар синтезини бостиради.\nОқсил алмашинуви: альбумин/глобулин коэффициентини ошиши билан плазмада оқсил миқдорини камайтиради; жигар ва буйракларда альбуминлар синтезини оширади; мушак тўқимасида оқсил катаболизмини кучайтиради.\nЛипид алмашинуви: юқори ёғ кислоталари ва триглицеридларнинг синтезини оширади, ёғни қайта тақсимлайди (оёқ-қўлларнинг тери ости қаватидан мобилизация қилиниши ва ёғни асосан елка, юз, қорин соҳасида тўпланиши), гиперхолестеринемияни ривожланишига олиб келади.\nУглеводлар алмашинуви: меъда-ичак йўлларидан (МИЙ) углеводларни сўрилишини оширади, глюкозо-6-фосфатаза фаоллигини оширади, бу жигардан қонга глюкозани тушишини ошишига олиб келади; фосфоенолпируваткарбоксилаза фаоллигини ва аминотрансфераза синтезини оширади; бу глюконеогенезни фаоллашишига олиб келади.\nСув-электролит алмашинуви: организмда натрий (Na+) ва сувни тутиб қолади, калий (К+) чиқарилишини рағбатлантиради (минералокортикоид фаоллик), меъда-ичак йўлларидан кальций (Са2+) сўрилишини камайтиради, Са2+ суяклардан «ювиб» чиқаради ва Са2+ буйракдан чиқарилишини оширади.\nЯллиғланишга қарши самараси эозинофиллар ва гиалурон кислотасини ишлаб чиқарувчи семиз хужайралардан яллиғланиш медиаторларини ажралиб чиқарилишини сусайиши, капиллярларнинг ўтказувчанлигини камайиши; хужайра мембраналарининг (айниқса лизосомал) ва органеллалар мембраналарини турғунлашиши билан боғлиқ.\nАллергияга қарши самараси аллергия медиаторларининг синтезини ва секрециясини камайиши, сенсибилизацияланган семиз хужайралардан ва базофиллардан гистамин ва бошқа биологик фаол моддаларнинг ажралиб чиқарилишини тормозланиши, айланиб юрувчи базофиллар сонини камайиши, лимфоид ва бириктирувчи тўқиманинг ривожланишини сусайтириши, Т- ва В-лимфоцитларни, семиз хужайралар миқдорини камайиши, аллергия медиаторларига эффектор хужайраларнинг сезувчанлигини камайиши, антителалар ҳосил бўлишини сусайиши, организмнинг иммун жавобини ўзгариши натижасида ривожланади.\nНафас йўлларининг сурункали обструктив касалликларида таъсири асосан яллиғланиш жараёнларини тормозланишини, шиллиқ қаватларнинг шишини олдини олиши ёки яққоллигини камайиши, бронхларнинг эпителийси шиллиқ ости қаватини эозинофил инфильтрациясини пасайиши ва бронхларнинг шиллиқ қаватида айланиб юрувчи иммун комплексларини тўпланиши, шунингдек шиллиқ қаватини эрозияланиши ва десквамациясини тормозланиши билан боғлиқ.\nМайда ва ўртача ўлчамли бронхларнинг бета-адренорецепторларини эндоген катехоламинларга ва экзоген симптомиметикларга сезувчанлигини оширади, шилимшиқнинг ёпишқоқлигини унинг ҳосил бўлишини сусайиши ва қисқариши ҳисобига пасайтиради.\nШокка қарши ва антитоксик таъсири артерил босимни (АБ) ошиши (қонда айланиб юрувчи катехоламинларнинг концентрациясини ошиши ва уларга сезувчанлигини тикланиши адренорецепторларнинг, шунингдек вазоконстрикция ҳисобига), қон томир девори ўтказувчанлигини камайиши, мембранопротектор хусусиятлари, эндо- ва ксенобиотикларнинг метаболизмида иштирок этувчи жигар ферментларини фаоллашуви билан боғлиқ.\nИммунодепрессив самараси лимфоцитлар ва макрофаглардан цитокинларни (интерлейкин-1 ва интерлейкин-2, гамма-интерферон) ажралиб чиқишини тормозланиши билан боғлиқ. Гипофиз адренокогртикотроп гормонини (АКТГ) синтезини ва ажралиб чиқишини ва иккиламчи – эндоген ГКС синтезини сусайтиради. Тиреотроп гормон ва фолликуластимулловчи гормон секрециясини сусайтиради. Бета-липотропинни ажралиб чиқишини сусайтиради, бироқ қонда айланиб юрувчи бета-эндорфин миқдорини камайтиради.\nЯллиғланиш жараёнини кечишини бириктирувчи тўқима реакцияларини тормозлайди ва чандиқ тўқимасини ҳосил бўлиш эҳтимолини пасайтиради.\nМарказий нерв тизими қўзғалувчанлигини тормозлайди, лимфоцитлар ва эозинофиллар миқдорини камайтиради, эритроцитларни – кўпайтиради (эритропоэтин ишлаб чиқарилишини рағбатлантириш йўли билан).\nТаъсирининг ўзига хослиги – гипофиз фаолиятини сезиларли ингибиция қилиниши ва деярли тўлиқ минералокортикостероид фаоллигини бутунлай йўқлиги.\nСуткада 1-1,5 мг дозалари буйрак усти безлари пўстлоғи фаолиятини сусайтиради; биологик ярим чиқарилиш даври (Т1/2)– 32-72 соат (гипоталамус–гипофиз–буйрак усти безларининг пўстлоқ моддаси тизимини сусайиши давомийлиги).\nБуйрак усти етишмовчилигида ўринбосар даволаш (натрий хлориди ва/ёки минералокортикоидлар билан мажмуада): буйрак усти бези пўстлоғи ўткир етишмовчилиги (Аддисон касаллиги, икки томонлама адреналэктомия); ГКС билан даволаш бекор қилинганидан кейин ривожланадиган нисбий буйрак усти бези етишмовчилиги; буйрак усти бези пўстлоғининг бирламчи ва иккиламчи етишмовчилиги.\nТез таъсир этувчи глюкокортикостероидларни юборишни талаб этувчи бошқа касалликларни симптоматик ва патогенетик даволаш, шунингдек препаратни перорал қабул қилиш мумкин бўлмаган ҳолатлар:\n- эндокрин касалликлари: буйрак усти безларининг ўткир етишмовчилиги, буйрак усти безлар пўстлоғининг бирламчи ва иккиламчи етишмовчилиги, буйрак усти безларининг туғма гиперплазиясининг ўткир тиреоидит;\n- шок (куйиш, жароҳат, операцион, токсик) – томирларни торайтирувчи воситалар, плазма ўрнини босувчи препаратлар ва бошқа симптоматик даволаш самарасиз бўлганида;\n- бош мия шиши (бош миянинг ўсмасида, бош мия жароҳатида, нейрохирургик аралашувларида, бош мияга қон қуйилганида, энцефалитда, менингитда, нур таъсирида шикастланишда);\n- астматик статус; оғир бронхоспазм (бронхиал астмани, сурункали обструктив бронхитни зўрайиши);\n- оғир аллергик реакциялар, анафилактик шок;\n- ревматик касалликлар;\n- бириктирувчи тўқиманинг тизимли касалликлари;\n- ўткир оғир дерматозлар;\n- хавфли касалликлар: катта пациентларда лейкоз ва лимфомани паллиатив даволаш; болалардаги ўткир лейкемия, хавфли ўсмалари бўлган пациентлардаги гиперкальциемия; перорал даволаш мумкин бўлмаганида;\n- қон касалликлари: катталардаги ўткир гемолитик анемиялар, агранулоцитоз, идиопатик тромбоцитопеник пурпура;\n- офтальмология амалиётида (субконъюнктивал, ретробульбар ёки парабульбар юборишлар): аллергик конъюнктивит, кератит, иридоциклит, блефарит, блефароконъюнктивит, склерит, эписклерит, кўз жароҳатидан ва жарроҳлик аралашувларидан кейинги яллиғланиш жараёни, симпатик офтальмия, шох парда кўчириб ўтказилганидан кейинги иммуносупрессив даволаш;\n- маҳаллий қўлланилиши (патологик ҳосила соҳасига): келоидлар, дискоид қизил югурик, ҳалқасимон гранулема.\n- куйдирувчи суюқликлар билан заҳарланишда (яллиғланиш ҳолатларни камайтиради ва чандиқ оқибатидаги торайишларини бартараф этади) қўлланади.\n“Ҳаётий” кўрсатмалар бўйича қисқа муддатли қўллаш учун ягона қўллаш мумкин бўлмаган ҳолатлар бўлиб, препаратни компонентларига ўта юқори сезувчанлик ҳолатлари ҳисобланади.\nПрепаратни қуйидаги касалликлар ва ҳолатларда эҳтиёткорлик билан буюриш керак:\n- Меъда-ичак йўлларининг касалликлари – меъда ва ўн икки бармоқ ичакнинг яра касаллиги, эзофагит, гастрит, ўткир ёки латент пептик яра, яқинда яратилган ичак анастомози, перфорация ёки абсцессланиш хавфи билан кечувчи носпецифик ярали колит, дивертикулит.\n- Вирусли, замбуруғли ёки бактериал табиатли (ҳозирги вақтда ёки яқинда ўтказилган, шу жумладан яқинда бемор билан бўлган мулоқатда) паразитар ва инфекцион касалликлар – оддий герпес, ўраб олувчи герпес (виремик фазаси), сувчечак, қизамиқ; амёбиаз, стронгилоидоз (аниқланган ёки шубҳа қилинган), тизимли микоз, фаол ва латент туберкулёз. Оғир инфекцион касалликларда фақат специфик микробларга қарши даволаш фонида қўллашга йўл қўйилади.\n- Эмлашдан олдинги ва кейинги давр (эмлашдан 8 ҳафта олдин ва 2 ҳафта кейин), БЦЖ билан эмлашдан кейинги лимфаденит. Иммунтанқислик ҳолатлари (шу жумладан ОИТС ёки ОИТВ билан инфекцияланиш).\n- Юрак-қон томир тизимининг касалликлари, шу жумладан яқинда ўтказилган миокард инфаркти (ўткир ва нимўткир миокард инфаркти бўлган беморларда некроз ўчоқларини тарқалиши, чандиқ тўқимасининг шаклланишини секинлашиши ва бунинг оқибатида юрак мушагини узилиши мумкин), декомпенсацияланган оғир сурункали юрак етишмовчилиги, артериал гипертензия, гиперлипидемия.\n- Эндокрин касалликлар - қандли диабет (шу жумладан углеводларга толерантликни бузилиши), тиреотоксикоз, гипотиреоз, Иценко-Кушинг касаллиги, семириш III-IV босқичи.\n- Оғир сурункали буйрак ва/ёки жигар етишмовчилиги, нефроуролитиаз. Гипоальбуминемия ва уни пайдо бўлишига мойиллиги бўлган ҳолатлар (жигар циррози, нефротик синдром).\n- Тизимли остеопороз, миастения gravis, полимиелит (бульбар энцефалит шаклидан ташқари), тутқаноқ, “стероид” миопатия;\n- Ўткир психоз, оғир аффектив бузилишлар (шу жумладан анамнездаги, асосан “стероид” психоз);\n- Очиқ ва ёпиқ бурчакли глаукома, кўз герпеси (шох пардани перфорацияси хавфи);\n- Ҳомиладорликда қўллаш мумкин эмас.\nБолаларда ўсиш даврида Дексаметазонни фақат мутлоқ кўрсатмалар бўйича ва даволовчи шифокорнинг синчков назорати остида қўлланилиши лозим.\nДексаметазон бошқа дори воситалари (ДВ) билан фармацевтик номутаносиб (эримайдиган бирикмалар ҳосил қилиши мумкин). Уни бошқа препаратлардан алоҳида (в/и оқим билан ёки иккинчи эритма сифатида бошқа тизимча орқали) юбориш тавсия этилади. Дексаметазон эритмасини гепарин билан аралаштирилганда чўкма ҳосил бўлади.\nДексаметазон юрак гликозидларининг токсиклигини оширади (гипокалиемияни юз бериши туфайли, аритмияларни ривожланиш хавфи ошади).\nАцетилсалицил кислотасини чиқарилишини тезлаштиради, қонда унинг метаболитлари миқдорини камайтиради (дексаметазон бекор қилинганда қонда салицилатларнинг концентрацияси ошади ва ножўя ҳолатларни ривожланиш хавфи ошади).\nТирик вирусларга қарши вакциналар билан бир вақтда қўлланганда ва бошқа турдаги иммунизация фонида вирусларни фаоллашуви ва инфекцияларни ривожланиши хавфи ошади.\nИзониазид, мексилетиннинг (асосан “тез ацетиляторларнинг”) метаболизмини оширади, бу уларнинг плазмадаги концентрацияларини камайишига олиб келади.\nПарацетамолнинг гепатотоксик таъсирини ривожланиш хавфини оширади (жигар ферментлари индукцияси ва парацетамолнинг токсик метаболитини шаклланиши кузатилади).\nФолат кислотасининг миқдорини оширади (узоқ муддат даволанганда). Дексаметазон томонидан чақирилган гипокалиемия миорелаксантлар фонидаги мушаклар блокадаси яққоллигини ва давомийлигини ошириши мумкин.\nЮқори дозаларда соматотропиннинг самарасини камайтиради.\nДексаметазон гипогликемик ДВ таъсирини камайтиради; кумарин ҳосилаларининг антикоагулянт таъсирини кучайтиради.\nИчакда D витаминининг Са2+ ни сўрилишига бўлган таъсирини сусайтиради.\nЭргокальциферол ва паратгормон дексаметазон томонидан чақирилган остеопатияларни ривожланишига тўсқинлик қилади.\nҚонда празиквантелнинг концентрациясини камайтиради.\nЦиклоспорин (метаболизмни сусайтиради) ва кетоконазол (клиренсни камайтиради) токсикликни оширади.\nТиазид диуретиклар, карбоангидраза ингибиторлари, бошқа ГКС ва амфотерицин В гипокалиемияни, Na+ сақловчи ДВ – шишлар ва АБ ошишини ривожланиш хавфини оширади.\nНостероид яллиғланишга қарши препаратлар (НЯҚП) ва этанол МИЙ шиллиқ қаватини яраланиши ва қон кетишини ривожланиши хавфини оширади, артритни даволаш учун НЯҚП билан мажмуада терапевтик самарани жамланиши ҳисобига ГКС дозаси камайиши мумкин.\nИндометацин альбумин билан боғланиб, дексаметазонни сиқиб чиқариб, унинг ножўя самарасини ривожланиши хавфини оширади.\nАмфотерицин В ва карбоангидраза ингибиторлари остеопорозни ривожланиши хавфини оширади.\nФенитоин, барбитуратлар, эфедрин, теофиллин, рифампицин ва жигарнинг микросомал ферментларининг бошқа индукторлари таъсири остида дексаметазоннинг терапевтик таъсири камаяди (метаболизм тезлиги ошиши). Митотан ва буйрак усти бези пўстлоғи фаолиятининг бошқа ингибиторлари дексаметазоннинг дозасини ошириши заруратига олиб келиши мумкин.\nҚалқонсимон бези гормонлари препаратларини қўллаш фонида дексаметазонни клиренси ошади.\nИммунодепрессантлар инфекцияни ва лимфомани ёки бошқа Эпштейн–Барр вируси томонидан чақирилган бошқа лимфапролифератив бузилишларни ривожланиш хавфини оширади.\nЭстрогенлар (шу жумладан эстроген сақловчи перорал контрацептивлар) дексаметазоннинг клиренсини камайтиради, Т1/2 ва уларнинг терапевтик ва токсик самараларини узайтиради.\nБошқа стероид гормонал ДВ – андрогенлар, эстрогенлар, анаболик воситаларни, перорал контрацептивларни бир вақтда қўллаш гирсуизм ва хуснбузарларни ҳосил бўлишига олиб келади.\nТрициклик антидепрессантлар дексаметазонни қабул қилиш оқибатидаги депрессиянинг яққоллигини кучайтириши мумкин (ушбу ножўя самараларни даволаш учун мўлжалланмаган).\nКатарактани ривожланиш хавфи бошқа ГКС, антипсихотик ДВ (нейролептиклар), карбутамид ва азатиопринни қўллаш фонида ошади. М-холиноблокаторлар (шу жумладан, антигистамин дори воситалари, трициклик антидепрессантлар), нитратлар билан бир вақтда буюриш кўз ички босимини ошишини ривожланишига олиб келади.\nДозалаш тартиби шахсий равишда бўлиб, у кўрсатмаларга, беморнинг ҳолати ва унинг даволашга бўлган реакциясига боғлиқ. Препаратни вена ичига (в/и) аста-секин оқим билан ёки томчилаб (ўткир ва шошилинч ҳолатларда); мушак ичига (м/и) юборилади; шунингдек маҳаллий (патологик соҳага) юбориш мумкин; вена ичига томчилаб инфузия учун эритмани тайёрлаш мақсадида натрий хлоридининг изотоник эритмаси ёки 5% декстроза эритмасини ишлатиш керак.\nПрепаратни в/и ва м/и суткада 0,5-24 мг дозада 2 марта қабул қилишда (⅓-½ перорал дозага эквивалент бўлган) максимал қисқа курсларда минимал самарали дозада юборилади, даволашни аста –секин бекор қилинади. Узоқ муддатли даволаш қўллашни суткада 0,5 мг дан ошмайдиган дозада ўтказилиши лозим. Мушак ичига айнан бир жойга кўпи билан 2 мл эритма юборилади.\nШошилинч ҳолатларда юқори дозаларда қўлланилади: бошланғич доза\n4-20 мг ни ташкил қилади, бу зарур бўлган самарага эришилгунча такрорланади, умумий суткалик доза кам ҳолларда 80 мг дан ошади. Терапевтик самарага эришилгандан кейин дексаметазонни 2-4 мг дан юборилади, зарурати бўлганида кейинчалик аста-секин препарат бекор қилинади. Узоқ муддатли самарани сақлаб туриш учун препаратни ҳар 3-4 соатда ёки узоқ муддатли томчили инфузия ҳолида юборилади. Ўткир ҳолатлар бартараф этилганидан сўнг, пациент дексаметазонни ичга қабул қилишга ўтказилади.\nБолалар учун препаратнинг дозалари (м/и):\nЎринбосар даволашни ўтказишда препаратнинг дозалари (буйрак усти бези пўстлоғининг етишмовчилигида) тана вазнига 0,0233 мг/кг ёки тана юзаси майдонига 0,67 мг/м2 3 дозага бўлинган, ҳар 3 кунда ёки тана вазнига 0,00776-0,01165 мг/кг ни ёки тана юзаси майдонига 0,233-0,335 мг/м2 ни ҳар 12-24 соатда ташкил қилади. Бошқа кўрсатмаларда препаратнинг тавсия этилган дозаси ҳар 12-24 соатда 0,02776 дан тана вазнига 0,16665 мг/кг гача ёки тана юзаси майдонига 0,833-5 мг/м2 ни ташкил қилади.\nПрепаратнинг юқори дозаларда узоқ муддат қўллаш, буйрак усти безлари пўстлоғининг ўткир етишмовчилигини ривожланишини олдини олиш мақсадида, дозани аста-секин камайтиришни талаб қилади.\nСимптомлари: артериал босимини ошиши, шишлар (периферик), пептик яра, гипергликемия, онгни бузилиши.\nДаволаш: симптоматик, махсус антидоти йўқ.


09 декабр 2021, Тошкент вақти: 03:19\nАксилшўро қаршилик ҳаракати қаҳрамони Аҳмад Шох Маъсуднинг ўғли Аҳмад Маъсуд - Панжшир, 5 сентябрь, 2021\n9 сентябрь куни Кобул ва бошқа афғон шаҳарларининг кўчалари Аҳмад Шоҳ Маъcуд портретлари ва граффитиларига тўлди. Маъcуд нафақат совет қўшинлари, балки толиблар билан ҳам урушган Афғонистон қаршилик ҳаракати етакчиси ўлароқ машҳур. У бундан 20 йил бурун, АҚШда 2001 йил 11 сентябрда юз берган террористик ҳужумлардан икки кун олдин “Ал-Қоида” гуруҳи томонидан ўлдирилган эди.\nАҳмад Шоҳнинг ўғли Аҳмад Маъcуд бир ҳафтаолдин Афғонистоннинг Толибонга қаршилик кўрсатаётган сўнгги минтақаси бўлмиш Панжшир вилояти толиблар назоратига ўтгани ҳақидаги хабарларни рад этганди.\nҒарб журналистлар томонидан август ойи охирларида олинган фотосуратлар Маъсудга содиқ кучларнинг қаршиликни давом эттираётганини кўрсатади. 22 август куни Аҳмад Масъуд ўз интервьюсида “Биз СССРга зарба берганмиз – Толибон билан ҳам курашаверамиз”, деб айтган.\nБу гап Афғонистонда советлар бошлаган уруш даври воқеаларига ишорадир. Ўшанда Аҳмад Шоҳ Маъсуд Панжширни макон тутган ҳолда совет қўшинларига ва уларга тобеъ Афғонистон Демократик Республикасига қарши курашган. 1970-йиллар охири – 1980-йилларда совет қўмондонлиги таъминот йўллари ўтган Панжшир дарасини Аҳмад Шоҳ Маъсудга тобеъ кучлардан тозалашга уринган ва ҳеч қачон бунга муваффақ бўла олмаган, ҳар гал катта талафотлар билан чекинишга мажбур бўлган. Панжшир амалиётларида иштирок этган совет ҳарбийларидан 18 нафарига Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони берилган.\nМасъуднинг лашкари вақт ўтган сари кўпайиб, 1989 йилда 13 минг кишига етди. 1980-йиллар ўрталарида улар нафақат Панжшир дарасига туташ ҳудудларни, балки шимолий вилоятларнинг айрим туманларини ҳам назорат қила бошлади.\nСовет қўшинлари мамлакатдан олиб чиқиб кетилганидан сўнг Афғонистон Ислом давлати тузилди ва Аҳмад Шоҳ Масъуд унинг мудофаа вазири этиб тайинланди. 1996 йилда толиблар Афғонистоннинг катта қисмини босиб олганида Аҳмад Шоҳ ҳукуматдан кетиб, Бирлашган фронт (Шимолий альянс)га асос солди.\nМаъсуд ўша кезлар мамлакатнинг учдан бир қисмида назорат ўрнатган эди. Ушбу ҳудудларда толиблар қўл остидаги туманларда мавжуд қаттиқ тартиб-қоидалар амал қилмас, одамлар бирмунча эркин ҳаёт кечиришарди. Толибон зулми остида яшашни истамаган кўплаб афғонлар шимолий минтақага – Аҳмад Шоҳ кучлари ҳимоясидаги минтақага қочиб боришарди.\nМаъсуд “Ал Қоида” аъзолари тарафидан ўлдирилганида унинг ўғли атиги 12 ёшда бўлган. Эндиликда у отаси асос солган фронтга ўхшаш қаршилик ҳаракатига бошчилик қилмоқда.\nАҳмад Маъсуднинг Фейсбукдаги расмий саҳифасида сўнгги хабар 6 сентябрь куни қолдирилган. Ўша мурожаатида у Толибон ўз бошқарув услубини ўзгартирмаслигини айтиб, афғонларни қаршилик ҳаракатига қўшилишга чақирган эди.Ўшандан бери Маъсуднинг тақдирига доир хабар йўқ.\nТолиблар бутун Афғонистон ҳудудини забт этгани ва, хусусан, Панжшир ҳам ишғол этилганини бир неча бор иддао қилган бўлса-да, қаршилик ҳаракати давом этаётганига дунё афғонларининг ишончи комил. Ижтимоий тармоқлар Миллий қаршилик фронтини қўллаб-қувватлашга қаратилган чақириқларга тўлиб-тошган.\n9 сентябрь куни сматбуот котиби Майсам Назарий Аҳмад Маъсуд ва ўзини қонунга мувофиқ Афғонистон Ислом Республикасининг президенти вазифасини бажарувчи деб эълон қилган Амруллоҳ Солиҳ хавфсиз жойда эканини маълум қилди.\nНазарий ҳам Панжшир тўлиқ Толибон қўлига ўтгани ҳақидаги хабарларни рад этиб, минтақа ҳудудининг 60 фоизи ҳамон Миллий қаршилик фронти назоратида эканини айтди.


Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти эълон қилган баëнотга кўра¸ агар жаҳон оммаси парранда грипининг бошқа вируслар билан чатишиш эҳтимолига олдиндан ҳозирлик кўрмаса¸ глобал эпидемия 150 миллион одам ҳаëтига зомин бўлиши мумкин.\nОсиë мамлакатларида қайд этилган парранда грипининг ҳозирча фақат паррандалар билан бевосита алоқада бўлган одамларга юққани кузатилмоқда. 2003 йилдан бери мазкур вирусдан 66 одамнинг нобуд бўлгани қайд этилган.\nАммо Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти расмийси доктор Давид Набаррога кўра¸ мутант вирус исталган пайт одамлар орасида тарқаб кетиши мумкин.\n’’Аксарият олимлар одамлар ичида навбатдаги грип эпидемиясини қўзғовчи мутант вирусни аниқлаш билан бу эпидемиянинг назоратдан чиқиб кетиши кўз очиб юмгунча содир бўлади¸ деган фикрдалар. Бундай ҳол ҳафталар ичида юзага чиқиши мумкин’’¸ - деди доктор Набарро.\nЖаҳон бўйича қайд этилган энг кенг кўламли грип эпидемияси 1918 йили юз берган ва 40 миллиондан ошиқ одам ëстиғини қуритган.\nАйни пайтда¸ Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг яна бир расмийси Дик Томпсон¸ эҳтимоли мавжуд бундай эпидемия хусусида керагидан ортиқ ваҳима кўтармасликка чақирди.


5 август куни Олий Лига иккинчи даврасига старт берилади. Турнинг эътиборли ўйинларидан бирида «Динамо» Самарқандда «Металлург» жамоасини қабул қилади.\nЎЙИННИ ҚОСИМОВ БОШҚАРАДИ\nЎзбекистон миллий чемпионати 16-тури доирасидаги Самарқанд ва Бекобод жамоалари ўртасидаги учрашувни бошқариб борадиган ҳакамлар бригадаси маълум қилинди. Унга кўра, ўйин Шерзод Қосимов бошчилигидаги тошкентлик ҳакамлар бригадасига ишониб топширилган. Учрашув назоратчиси Рашид Айтеков бўлса, ЎзПФЛ вакили сифатида Бобур Ҳайдаров ташриф буюради.\nҲакамлар: Ш. Қосимов (Тошкент), Т. Галеев (Тошкент), А. Пўлатов (Тошкент), Э. Турсунов (Бухоро)\nТАРКИБДА ҚАНДАЙ ЎЗГАРИШЛАР?\n«Динамо» жамоаси давралар оралиғида таркибда жиддий ўзгаришлар қилишга эришди. Клубни Абдужамол Исроилов, Дамир Низанов, Омаджон Тайлоқовлар тарк этишган бўлишса, уларнинг ўринга ҳужумчи Фарҳод Тожиев, ҳимоячи Аднан Ораховац ва яримҳимоячилар Муҳаммад Исаев, Дониёр Исмоиловлар келиб қўшилишди.\n«Металлург» таркибидаги ўзгаришларга эътибор қаратадиган бўлсак, клубни Суҳроб Султонов, Ислом Қобилов, Достонбек Турсунов, Камронбек Копадзе, Вусол Магерамов, Дониёр Исмоиловлар тарк этишди. Янги футболчилар сифатида «Обод»дан Аброр Ҳусаинов ҳамда «Бунёдкор»дан Жавоҳир Эсонқуловлар қайтишди.\nБИРИНЧИ ДАВРАДАГИ ЎЙИН\n«Динамо» жамоаси ушбу рақиб билан сўнгги бор Олий Лига 1-тури доирасида Бекободда учрашган эди. Ушбу баҳсда «Динамо» жамоаси кўпчилик учун кутилмаганда «Металлург»ни сафарда 0:2 ҳисобида мағлуб этиб қайтган эди. Дастлабки гол автогол сифатида қайд этилган бўлса, 89-дақиқада Акмал Бозоров жамоамизнинг иккинчи голини киритиб, ғалабани таъминлаганди.\nСамарқанд ва Бекобод клублари Олий Лига доирасида 35 маротаба ўзаро тўқнаш келишган. Шу ўйинлардан 17 тасида самарқандликлар ғолиб бўлишган, 10 та ўйинда “Металлург” ғалаба қозонган. Ўзаро ўйинларда 8 марта дуранг натижаси қайд этилган. Тўплар нисбати “Динамо” фойдасига 53:38ни ташкил қилмоқда. Бу ўйинларда “Динамо” 59 очкони, “Металлург” эса 38 очкони қўлга киритган.\n15 ЙИЛЛИК АНЪАНА…\nЖамоаларнинг ўзаро ўйинларига назар ташлаб шуни билиш мумкинки, «Динамо» сўнгги 15 йил давомида «Металлург»ни Самарқандда мағлуб этиб келмоқда. Бекободликлар сўнгги марта 2002 йилда кўхна шаҳардан ғалаба билан қайтишган. Шундан кейин улар бу жамоани мухлислари қаршисида мағлуб эта олишмаган. Самарқанддаги ўйинларда “Динамо” 14 марта уч очкога эга бўлган. 2 та учаршувда дуранг қайд этилган. “Динамо” ўз уйидаги охирги 13 та ўйинда Бекобод клубига мағлуб бўлмаган.\nУсмон Ибодов, «Динамо» клуби матбуот хизмати.\nЎқилди (марта): 1259. Киритилган сана: 2017-08-05 14:48:14.\n«Динамо» - «Орол» - 6:1. Рафаэль Баласанян ва Алишер Холиков\nАкбар Шукуров ва Илҳом Шарипов


Ўзбекистон фуқаролари ҳимояланганлик ҳисси бўйича МДҲ давлатлари орасида 1-ўринни эгаллади\n17:20 / 28.07.2016\nЎзбекистон фуқаролари МДҲ давлатлари ичида ўзларини энг хавфсиз ҳис қилиши маълум бўлди. Американинг Gallup компанияси ўтказган сўровнома асосида хабар берган UzDaily нашрида шундай дейилган.\nGallup компанияси дунёнинг 134дан ортиқ мамлакатлари фуқаролари ўртасида улар яшайдиган ҳудудлардаги жиноят даражаси ва маҳаллий ҳуқуқ муҳофазачилари фаолиятининг ишончлилиги бўйича сўров ўтказди. Рейтинг минтақалар бўйича тузилди. Олинган маълумотлар «Бутунжаҳон қонун ва тартиб индекси» номли ҳисоботига киритилган.\nУшбу сўровнома натижасига кўра, 2015 йил якуни бўйича Ўзбекистоннинг қонун ва тартиб индекси 90 баллни ташкил қилди. Ўзбекистон бу индекс бўйича Исландия билан 2 ва 3-ўринни бўлишиб олган. Сингапур 93 индекс кўрсаткичи билан биринчи ўринни эгаллаган.\nТожикистон қонун ва тартиб индексида 89 балл билан тўртинчи, Швейцария 88 балл билан бешинчи поғонада қайд этилган.\n2014 йил натижаларига кўра, МДҲнинг бошқа икки давлати, Қозоғистон ва Россиянинг қонун ва тартиб индекси бўйича кўрсаткичи мос равишда 71 ва 62 баллни ташкил қилганди.


Масолиҳул-мурсала ҳақида » Тавҳид\n1,052 марта ўқилган\nБарча мақтовлар Аллоҳгагина хос, У зотни мақтаймиз, Ундан мадад сўраймиз, Унга истиғфор айтамиз, Аллоҳдан нафсларимиз ва амалларимиз ёмонлигидан паноҳ тилаймиз. Аллоҳ кимни ҳидоят қилса уни адаштирувчи йўқ, кимни адаштирса уни ҳидоят қилувчи йўқ. Гувоҳлик бераманки, ягона Аллоҳдан ўзга барҳақ илоҳ йўқ, У ёлғиз ва шериксиздир. Яна гувоҳлик бераманки, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам У зотнинг бандаси ва элчисидир.\n«Маслаҳатул-мурсала» (кўплиги – «Масолиҳул-мурсала») деб шариатда унинг эътиборга олинганлиги ёки бекор қилинганлиги маълум бўлмаган ҳукмга айтилади.\nШавконий «Иршодул-фуҳул»да ал-Ҳоразмийдан нақл қиладики, «маслаҳа» («фойда»)дан мурод халқдан зарарни даф қилиб, шариат мақсадини муҳофаза қилишдир.\nБу масалада 3 мазҳаб борлигини Шавконий айтади: «Биринчиси, масолиҳул-мурсалани мутлақ ман қилиш, бу жумҳур фикри. Қуртубийнинг айтишича, бу Шофеъийнинг мазҳаби ва Абу Ҳанифанинг кўпчилик шогирдларининг фикри. Иккинчиси, мутлақ жоизлиги, Моликдан ҳикоя қилинган. Учинчиси, шартлар билан жоизлиги».\n«Масолиҳул-мурсала»ни мисрлик шайх Абдулваҳҳоб Ҳаллоф «Усулул-фиқҳ» китобида диний масдар (ҳукм чиқариладиган манба) сифатида белгилаб унинг учун 3та шарт қўйган:\n1. Маслаҳатул-мурсалани талаб қилаётган ҳожат ҳақиқий бўлиши керак.\n2. Маслаҳатул-мурсалани талаб қилаётган ҳожат ом (умумий) бўлиши керак, яъни бир гуруҳ одамларнинг ҳожати учун эмас.\n3. Маслаҳатул-мурсала шариатга хилоф келмаслиги керак.\nУ киши буни Абу Ҳомид Ғаззолийдан олган бўлишлари мумкин, чунки Шавконийнинг айтишича Ғаззолий қуйидаги уч шартни қўйганлар: ҳожат зарурий, қатъий ва умумий бўлиши лозим.\nШайх Албоний раҳимаҳуллоҳ Шайхулислом Ибн Таймия раҳимаҳуллоҳдан масолиҳул-мурсаладан нақл қилиб қуйидагиларни айтган. Бу ерда ўша нақлнинг маъноси келтирилади холос.\nАгар масолиҳул-мурсалага олиб келган сабаб Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам замонларида мавжуд бўлиб, ушбу масолиҳул-мурсалани Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ишлатмаган бўлсалар, унда бу иш бидъат бўлади.\nАгар масолиҳул-мурсалага олиб келган сабаб Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам замонларида мавжуд бўлмаган бўлса, унда қаралади: бу масолиҳул-мурсала шариатнинг ҳукмларидан бирон ҳукмга амал қилишни нуқсонлаштирадиган бўлса, унда бу масолиҳул-мурсала бўлмайди. Яъни бу иш жоиз бўлмайди.\nАгар бу масолиҳул-мурсала шариатнинг ҳукмларидан бирон ҳукмга амал қилишни нуқсонлаштирмайдиган бўлса, унда бу иш жоиз бўлади.\nМисол учун, Албоний Усмон розияллоҳу анҳунинг иккинчи азонни (яъни, хутбадан олдинги азондан бурун айтиладиган азонни) бозорда айтишни жорий қилганларини мисол қилиб келтирадилар. Унинг сабаби одамларнинг Мадинада кўпайиб кетиши бўлиб, бу сабаб Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам замонларида мавжуд бўлмаган эди. Шунинг учун саҳобалардан ҳеч ким буни инкор қилгани нақл қилинмаган.\nМасолиҳул-мурсалага Абдулваҳҳоб Ҳаллоф мадрасалар қуриш, қамоқлар қуриш, пул чиқаришни мисол қилиб келтирганлар.\nҚамоқ қуришни Бухорий муааллақ ҳолда Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қиладиларки, у киши Маккада қамоқ қуриш учун ер сотиб олмоқчи бўлганлар ва бир саҳобийга бошқа саҳобий орқали уйини сотиб олиш учун пул юборганлар. Бу ривоятни Байҳақий «Сунан Кубро»да ва Абдураззоқ «Мусаннаф»да тўлиқ санад билан келтиришади.\nРосулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам асирни масжидда ҳибс қилиб боғлаб қўйганлари ва бир кишини қарзи учун ҳибс қилганлари ҳақида ривоятлар бор.\nАлбоний масолиҳул-мурсалага микрофонда азон айтишни мисол қилиб келтирадилар, чунки бу азоннинг мақсади бўлмиш эълонни етказишни амалга оширади.\nАммо иқоматни ва қироатни микрофонда айтишни Албоний масолиҳул-мурсала эмас, деганлар, чунки иқомат ва қироат ташқарига эмас, ичкаридагиларга эшитилиши лозим. Яъни, микрофонсиз иқомат ва қироат ичкаридагиларга эшитилса, унда микрофонга ҳожат йўқ, ёки ҳеч бўлмаса, уларни ташқарига эшиттирмаслик керак.\nЯна мисол қилиб солиқлар келтирилади. Бу масалани имом Шотибийдан нақл қилиб Албоний тушунтириб айтадиларки, аслида бу қайтарилган амал, чунки Муслим ривоят қилган ҳадисда унинг қайтарилганлиги айтилган. Бунинг яна бир далили шариатда закот ва фитр садақадан бошқа молиявий мажбурият йўқ. Бунинг устига солиқ омма одамлардан олинади, ваҳоланки: «Садақа фақат бойларнинг устига юкланган», деган ҳадис бор. Худди шундай номли бобни Бухорий ҳам «Саҳиҳ»ларида қўйганлар. Яъни, закот фақат бой одамлардан, фитр садақаси жумҳур наздида бир кунлик таоми бор одамдан ҳам олинади. Абу Ҳанифа фитр садақасини юқоридаги ҳадисга биноан вожиб эмас деганлар.\nЭнди агар, айтилсаки, Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам замонларида биздаги бюджетдан халққа сарф қилиниб амалга ошириладиган ишлар (ўқув юртлари, шифохоналар, ҳуқуқ-тартибот органларини таъминлаш ва ҳоказо) мавжуд бўлмаган, шунинг учун солиқ олишга зарурат бор. Унда Шотибий айтадиларки: ««Зарурат ҳаромни мубоҳ қилади», деган қоидага биноан фақат ҳақиқий зарурат пайтда бу чорани ишлатиб, зарурат кўтарилганида, бу чорани бекор қилиш керак, чунки аслида бу қайтарилган иш. Воқеликда эса бу ишга бундай ёндошилмайди, балки одатий мубоҳ иш деб қаралади».\nБу солиқни масолиҳул-мурсала дейиш ҳам мумкин эмас, чунки у шариатдаги закот ҳукмини амалга оширишдаги нуқсонга олиб келади. Кўпгина мусулмон мамлакатларида солиқ олиниб, закотга давлат эътибор бермайди. Аслида давлат бюджетини закотдан тўлдириш лозим эди.\nМасжидда меҳробни бино қилишни баъзилар маслаҳатул-мурсала дейишади. Имом Суютийнинг айтишича, меҳроб истилоҳи Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам замонларида мавжуд бўлмаган. Буни Ибн Ҳажар ва Самҳудий ҳам айтишган. Баззор эса Абдуллоҳ ибн Масъуддан келтирадики, у киши меҳробда намоз ўқишни кариҳ кўриб: «У фақат каниса (черков)ларда бўларди, аҳли китобларга ўзларингизни ўхшатмангизлар», деганлар. Нававий «Мажмуъ»да унинг ровийларини «ишончли ҳисобланган», деди, Албоний «Самарул-мустатоб»да бу ҳадисни далил сифатида ишлатган. Шунга ўхшаш ривоятни Саъид ибн Мансур ҳам келтиради. Албоний айтишларича, Абдуллоҳ ибн Масъуд меҳроб олдида намоз ўқишга дуч келсалар, ўнгга ёки чапга сурилиб намоз ўқирдилар, яъни меҳробда намоз ўқимасдилар. Убайд ибн Абул-Жаъд эса саҳобалардан ушбу меҳроблар қиёмат аломатлари эканлигини нақл қилган. Буни Албоний «Самарул-мустатоб»да келтирадилар. Баззор Воилдан ривоят қилган: «Меҳробда, яъни меҳроб ўрнида, Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам намоз ўқиб ўнг қўлларини чап қўллари устига кўкракларига қўйдилар», деган ҳадис заифдир. Яъни, «меҳробда» деган зиёдаси заиф. У ривоятда учта камчилик бўлиб, у жуда заифдир. Бунинг устига ровий «меҳроб» сўзини: «Яъни, меҳроб ўрнида», деб таъвил қилиши ҳам меҳроб бўлмаганлигига далолат қилади. Саҳл ибн Саъднинг Табароний ҳадисида «меҳроб» сўзи мункар, яъни заиф ровий ишончли ровийларга хилоф қилган. Буни бирдан кўп муҳаддислар заиф деган. Бухорий унинг ўша ровийсини «мункар», деган, Насоий эса «ишончли эмас», деган. Яъни, бу жуда заиф ҳадис. «Меҳроб қиблага далолат қилади», деган гапга Албоний қуйидагича жавоб берадилар. Биринчидан, кўпчилик масжидларда минбарлар бор, демак меҳробга ҳожат йўқ. Иккинчидан, қиблани кўрсатиш учун кичик меҳробча қилса кифоя, ваҳоланки, кўпчилик масжидларда меҳроб улкан бўлиб, унинг ичига имом сиғиб ичида намоз ўқийди. Унинг устига у мусулмонларнинг фикрини ва ҳушуъсини чалғитадиган зийнат макони бўлиб қолган, масжидларни зийнатлашдан эса қатъий қайтарилган. Учинчидан, бу меҳроб насороларнинг амали бўлиб, ундан юз ўгириб, иттифоқ қилинган амални қилиш лозим, яъни имом олдидан устун (сутра) қўйиш. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир қавмга масжид қилиб берганларида, атрофини чизиқ билан чегаралаб имом олдига ёғоч ўрнатиб қўйдилар. Буни Табароний «Кабир» ва «Авсат»да Жобир ибн Усома ал-Жуҳанийдан ривоят қилган, Албоний унинг санадини ҳасан, деган. Бундан кейин устун қилиш меҳроб қилишдан осонроқ. Меҳробларнинг кароҳиятини Ибн Ҳазм ҳам айтган ва тобеъинлардан бўлмиш Иброҳим Нахаийдан у меҳробни кариҳ кўрганини ривоят қилган. Суфён Саврийдан эса Ибн Ҳазм қуйидагини нақл қилади: «Биз меҳробни кариҳ кўрардик». Яъни, биз деб тобеъинлар давридаги бирдан кўп одамни айтяптилар. Шайх Алиййул-Қори ҳам «Мирқот»да (1/473) меҳробни Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан сўнг пайдо қилинган иш («муҳдас»), деганлар ва бир гуруҳ салафлар буни кариҳ кўрганларини айтганлар.\nМусҳафни жамлаш, муртадлар ва хаворижларга қарши курашиш Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи вассалам замонларида бўлмаган, лекин уларни асли шариатда бор, деганлар шайхулислом Ибн Таймия.\nТаровиҳ ўқишнинг аслини Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бизга уч кун давомида кўрсатиб бердилар. Демак, унинг асли шариатда бор.\nВидеофилмларни даъватда ишлатишга келганда, Ибн Боздан маййитни ювишни таълим учун видеога олишни сўрашганларида бир жавобда мумкин, иккинчи жавобларида мумкин эмас деганлар.\nАлбоний эса видеони ҳаж амалларини ўрганиш учун жоиз деганлар. Лекин инсонларни олиб ҳаёлий (бизда бадиий дейилади) филмларга мусулмонларнинг ҳожати йўқ, дейдилар Албоний. Чунки бизнинг тарихимизда ўрнак оладиган ҳақиқий қаҳрамонлар бор, биз ҳаёлий қаҳрамонларга муҳтож эмасмиз, бунга кофирлар муҳтож.\nАйниқса, агар филмда аёл-эркак аралашиб юрса, аёллар ёки эркаклар аврати кўринса, мусиқа эшитилса, бундай ҳаром ишлар орқали даъват қилинмайди.\nСурат (фото)га келсак, Албоний, Ибн Боз ва Ибнул-Усаймин уларни фақат зарурат (масалан, ҳужжат) учун жоиз дейишган. Ибнул-Усаймин бундай заруратга тергов ишларини ҳам мисол қилиб келтирганлар.\nЛекин «зарурат ҳаромни мубоҳ қилади, зарурат эса ўз ўлчови билан ўлчанади», деган қоида, кофирларнинг «ғоя воситани оқлайди», деган қоидаси билан тенг эмас. Чунки зарурат шундай ҳолатки, киши иккита зарардан бирини албатта танлаши лозим бўлади.\nАллоҳ таолодан барчаларимизни ўзи яхши кўрадиган ва рози бўладиган амалларга муваффақ қилишини сўраймиз.\n Қизиғи шуки, баъзилар бу ҳадисни далил сифатида келтиради-ку, унинг барчасига амал қилмайди. Бу ҳадиснинг «меҳроб» зиёдаси заиф. Улар шу зиёдани қабул қилишади. Кўкракка қўлларни қўйиш матни эса заиф эмас. Улар «меҳроб» заиф зиёдасини олиб, саҳиҳ бўлган «кўкракка қўл қўйдилар» матнини олишмайди.\n/ Кутубхона / Турли мавзулар / Масолиҳул-мурсала ҳақида


“Ипак йўли” туризм халқаро университети Оксфорддаги таълим даражасига эришмоқчи - zarnews.uz\nЁшларни университет фаолияти, мақсад ва вазифалари билан яқиндан таништириш мақсадида ташкил этилган тадбирда вилоят ҳокимлиги вакиллари, университет профессор-ўқитувчилари, талабалар ва уларнинг ота-оналари қатнашди.\nЎзбекистон Республикаси Бош вазири ўринбосари, университет ректори Азиз Абдуҳакимов белгиланган синовлардан муваффақиятли ўтиб, жорий йилда мазкур нуфузли таълим даргоҳига ўқишга қабул қилинган ёшларни табриклади. Уларнинг ўқишларига муваффақият тилади.\nАйни пайда университетда маҳаллий мутахассислар билан бирга 20 нафарга яқин хорижлик профессор-ўқитувчилар сабоқ бермоқда. Дарс жараёнлари илғор замонавий таълим дастурлари асосида йўлга қўйилган.\nЯқин йилларда мазкур университет нафақат мамлакатимизда, балки дунёда ўзининг муносиб ўрнига эга илғор олий таълим муассасасига айланади. Ғарбда Оксфорд университети қандай нуфуз ва мақомга эга бўлса, Шарқда “Ипак йўли” туризм халқаро университети ана шундай даражага эришишга интилмоқда.\n– “Ипак йўли” туризм халқаро университетига энг юқори балл билан ўқишга қабул қилинган талабалар қаторида эканлигимдан фахрланаман, – дейди университетнинг меҳмонхона менежменти йўналиши талабаси Гулрухсор Муродуллаева. – Марказий Осиёда ягона бўлган мазкур олий ўқув юртида ўқиш орзуим эди ва бугун бу орзуим ушалди. Энди университетни муваффақиятли битириб, юртимиз туризм соҳаси ривожига ҳисса қўшадиган кадр бўлишни ўз олдимга мақсад қилиб қўйдим. Бу мақсад йўлида яхши ўқишга, халқаро тажрибаларни ўрганишга астойдил ҳаракат қиламан.\nТадбирда Ўзбекистон Қаҳрамони Ҳасан Нормуродов сўзга чиқиб, талабаларга билим чўққиларини забт этишда муваффақият тилади.\nМаросим давомида университет фаолиятига бағишланган тақдимотлар ҳам намойиш этилди.


Cовуқ қўллар инсонда қандай касалликлар борлигидан дарак беради?\nИнсоннинг қўллари совуқ бўлса бу ҳолат – унга нисбатан бефарқ бўлмаслик кераклиги ҳақидаги сигналдир. Флеболог ва томир бўйича жарроҳ Кяра Азатяннинг айтишича, доимий совуқ қўллар соғлиғимизда бир қанча муаммолар борлигини кўрсатиб бераркан.\nМаълум бўлишича, тажрибада бундай шикоят билан кўплаб беморлар мурожаат қилишар экан. Шубҳасиз, шифокор совуқ қўллар инсонга фақатгина ноқулайлик туғдирибгина қолмасдан, балки танада касал борлигини билдирувчи ташвишли сигнал эканлигини айтди.\n“Бунга жуда кўп сабаблар бўлиши мумкин”, — дея тушунтирди шифокор. Масалан, қалқонсимон бездаги муаммолар, гормонал бузилишлар, атеросклероз, қандли диабет ва Рейно касаллиги (қўл ва оёқ бармоқларида қон айланишининг бузилиши) бўлиши мумкин.\nБундан ташқари, чекувчилар ва қон босими паст одамларнинг қўллари ҳам совуқ бўлиши мумкин.\nШифокорнинг тавсияларига кўра, бундай муаммога дуч келган беморларга ёрдам беришнинг усулларидан бири бу жисмоний фаолият эканлигини, ёмон одатлардан воз кечиш, холестерин ва қон босими даражасини мунтазам назорат қилиб бориш, шунингдек, тўғри овқатланиш зарурлигини унутмасликлари лозим экан.\nКиритилди: 11:10 22.11.2020. Ўқилди: 4894 марта. Фикрлар сони: 0 та.\nДунёда қанча одам қулликда яшаётгани маълум бўлди


Kutubxona - Roziya Tujjor. Nargislar (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Roziya Tujjor. Nargislar (hikoya) / Kiril\nМуаллифРозия Тужжор Асар номиНаргислар (ҳикоя)\nТуркумларКутубхона  Xалқлар - Жаҳон/Форс адабиёти Бўлимлар - Сараланмаган  Муаллифлар - Розия Тужжор  Услуб - Наср Шакл - Ҳикоялар Ёзув - Кирил\nТилЎзб ТаржимонШокиржон Олимов (Форсчадан) Ҳажм45KBБезатишUzgen (admin@kutubxona.com) Қўшилган2014/03/31 Манбаhttp://www.ziyouz.com/index...\nLotin yozuvda Розия Тужжор\nИнгичка бир ариқ ва бир қатор бинафша гул: бахмал юзлари ва хумор кўзлари билан коптокчалардек ғилдираётган сув пуфакчаларига термулган бинафшалар.\nАриқнинг бўйида ўтириб олганимча унда оқаётган сув салқинлигига бармоқларимнинг учи билан амин бўламан. Шамшодлар ортидан уларни кўраман: шуур ва идрокнинг заъфаронранг чегарасидан нариги томонда турган, ташқарига қарашдан олдин ичкарига тикилиб қолган одамларни. Мен ҳам шулардекманми?\nУлардан қўрқаман. Ҳам қўрқаман, ҳам яхши кўраман. Илк кунларда яхши кўришдан кўра кўпроқ қўрқардим. Аммо энди қўрқишдан кўра кўпроқ яхши кўраман. Шунга қарамай қочишга бўлган истагим кучлироқ. Бироқ ҳалиям шу ерда ўтирибман ва бинафшаларнинг хумор кўзларига маҳлиёман. Қочишнинг йўли бормикан?\nМен томон келаётган ҳамширанинг қўлида бир стакан, мендан яшириб келаётган ҳовучида эса, албатта, ҳапдори! Сариқми ёки мовийми, фарқи йўқ! Уларнинг вазифаси - мени ларзага солиш, остин-устин қилиш. Чуқур кавлайдилар ва уни яна тупроқ билан тўлдирадилар. Токи мендан янги бир одам пайдо бўлгунига қадар: ранж-алам тортмайдиган, йиғламайдиган, бармоқларининг ҳар бир бўғини бекордан-бекорга титрамайдиган, сигарета тутатмайдиган ва ўйламайдиган... ўй... ўй...\nҲапдориларни оламан. Икки ойдан буён уларни оламан ва томоғимга ташлайман. Мажбурлашини истамайман. Биринчи кунлари қаршилик қилганимда унинг мажбурлаши қўполлик ва зўравонлик тусини оларди. Биринчи кунлари мен тўғри гапиряпман, деб ўйлардим. Аммо бора-бора томоғимга тиққан мовий ва сариқ ҳапдорилар билан биргаликда шуни тушунтириб қўйишдики, мен хато қиляпман. Мени қўйиб юборишлари учун «хато қиляпман», деб айтишим керак эди. Ҳеч бир нарса озодликдан яхшироқ эмас! Шамол каби озод бўлиш: бир жойда қолишни билмайдиган шамол каби. Ҳаракатлана олиш учун озод бўлиш. Кўзларингни юмасан ва ердан қайнаб чиқаётган кунботарнинг мулойим буғлари остида болалигингга қайтасан. Кўчалардан ўтасан. Уйларнинг эшикларини тақиллатасан. Долчин сепилган сариқ шулла ва назр қилиб пиширилган сумалак тарқатасан. Сўнгра эшикнинг очилган икки табақаси орасидан, четга сурилган бўз парда ортидан бир парча асалга ўхшаш нигоҳни, шунингдек, юқоригача ўрмалаб чиқиб кетган нилуфар гулининг шохини кўрасан. Ҳовузнинг лабидаги сўрида қул-қул қилиб қайнаётган самоварнинг буғини кўрасан. Шундан сўнг ҳавога ўзининг хушбўй ҳидини таратаётган қизил атиргулнинг гулбарглари билан ортингга қайтасан. Сўнгра қадамларни тезлаштирасан. Бутун йўлни югуриб босиб ўтасан. Кўчалардан ўтасан. Долчин ва гулоб ҳидини ўзинг билан бирга олиб келасан. Сумалакнинг идишидан тушиб қолган бодомни ҳовучингда маҳкам сиқасан. Шунчалик даражада сиқасанки, унинг ёпишқоқлиги юрагингни сиқади. Кейин эса йўл-йўлакай бир скамейкага ўтирасан: қоришма ичра ғилдираб айланаётган бодомдек кўзларингни юмиб. Бошдан-оёқ чарчоқ, бошдан-оёқ ёпишқоқлик, бошдан-оёқ ширинлик! На бир занжир, на бирор сиқилиш, на бирон тепки, на бирон мажбурлаш... Йиғлагим келади. Ширин уйқумдан сакраб тураман.\nҲамшира кетган. У ҳапдорини ичганимга ишонч ҳосил қилди. У менга яширин бир занжир солган, шунинг учун ҳам энди мен билан иши йўқ. У ўз вазифасини бажарди:\n– Энди дуппа-дуруст бир одамга айландинг!\nБу шу кунларда у менга такрор-такрор айтаётган гап.\nСув ҳалиям хиргойи қилади. Бинафшалар оҳиста нафас оладилар. Ботаётган қуёш нурлари уларнинг нозик елкаларига оғирлик қилади. Азон овози келади. Қалбим ёрилади. Қалбим оғриқдан тарс ёрилишни истайди: руҳиятимнинг минг бир бурчагидан сиқиб келаётган оғриқдан.\nЎрнимдан туриб таҳорат олишим керак. Унда нега йиғлаяпман? Ғурбатдалигим учунми? Ўз диёримни қўмсаётганим учунми? Ўтмишим сув қаъридан қайнаб чиқиб, пуфакка айланаётгани ва яна қайтадан ёрилиб кетаётгани учунми?\n– Эркак ҳам йиғлайдими?\nОтамнинг бақирган овози эшитилади:\n– Сенам эркакмисан?\nКўз ёшларимни артаман:\n– Ота, бу шимнинг ҳамма жойи ямоқ. Уни киймайман!\nОта, сумкам ва китобларимни қўлтиғимга олиб, уларни эски латтага ўраб юришдан обрўйим тўкилди...\nОта, меҳмонларингга зиёфатлик олиб келиб беришдан уяламан. Бошқа бирор киши шу ишни қилақолсин...\nОтамнинг фарёди кўкка етади:\n– Қачон одам бўласан? Қачон эркак бўласан? Қачон мана бу мин-ғир-минғирларингни йиғиштирасан? Бозордаги дўкон сеники, бир-бирининг устига тахлаб қўйилган гиламлар сеники, боғ сеники, катта йўлнинг ёқасидаги ер сеники. Буларнинг бари сеники. Буларнинг ҳаммаси пул-ку!... Сен буларни сақлаб қолишинг учун бор пулни сарфлашинг эмас, пул топишни билмоғинг лозим. Сен Ҳожи Нойибнинг ўғли эканлигингни тушунишинг керак. Қандай қилиб бирни иккига айлантиришни билишинг керак.\n– Тушунаман, ота, аммо...\n– Мен эркак бўлишингни истайман, лавлагининг баргига ўхшаб лапашанг бўлишингни эмас, қизталоқ!\n– Ота, менга ёрдам бер! Мени масхара қилма!\n– Одам фирибгар бўлиши керак! Бирни мингга урадиган бўлиши керак! Одам тегирмонга тушса бутун чиқадиган бўлиши керак!...\nАммо онамнинг жойнамози солинган. Умидсизликнинг иси келади.\n– Она, шимимда ямоқ бор.\nЮзларининг чеккаси қизаради.\n– Ўзим сенга сотиб олиб келаман. Мато сотиб оламан-да, ўзим сенга шим тикиб бераман. Мана шу қўлларим билан!\nҚўллари толиққанликдан қалтирайди.\n– Унда отам пулларини кимга сарфламоқчи? Нимага сарфламоқчи?\n– Ҳаммаси сеники. Сен унинг ёлғиз меросхўрисан... Ҳаммасини сенга қолдириб кетади.\n– Меники? Ахир шимимнинг ҳамма жойи қирқямоқ-ку?! Ахир китоб-дафтарларим тугунчада-ку?! Мен... агар қўлимдан келганида эди, бўғардим!\n– Сен гиламфуруш Ҳожи Нойибнинг ўғли, унинг ёлғиз меросхўрисан! Нима, буларнинг барчасини эрмакка йиғибдими?! Не умид билан чиққан?! Сени зўрға ўқишингдан чиқариб олдим. Энди бўлса сен...\n– Она, сен ҳам ёлғон гапиряпсан. У сени ҳам ўзининг ёлғонларига ишонтирибди. Сенинг чиройли юзингни ҳам вақтидан анча олдин қаритибди. Сенинг тиниқ нигоҳларингни ҳам хира қилиб қўйибди. Оппоқ қўлларингни ҳам қавартирибди. Сенинг руҳингни ҳам хона ва омбор, ичкари ҳовли ва ташқари ҳовли ўртасида овора қилиб қўйибди. Она, унинг бу гаплари ёлғон эканлигига ишонмайдиган ўша ёшлик чоғларингни соғинаман.\nОна, ўша бахмал қопланган сандиқчанг, ундаги китобларинг, чўнтак ойначанг, исириқ солинган халтачанг қани? Она, мени ўзинг билан олиб кет. Мени исириғингдан чиқаётган мовий тутун билан бирга олиб кет. Бу ёмон кўзлардан жудаям чарчадим. Бу қарашлардан, бу ёлғонлардан, бу қоронғуликлардан ҳам!...\nОна, мени қийинчилик билан катта қилдинг. Мен катта бўлмас эдим. Фонуслар ёнида, кабутарлар ини олдида, зилол сувнинг бўйида турган бўлардим, аммо катта бўлмасдим. Мен ёлғон, қоронғулик ва ифлослик билан катта бўлмасдим. Мени машаққат билан катта қилдинг. Ойнага ўхшаб қаршимда туриб олдинг ва ҳадеб: «Катта бўл! Тезроқ, тезроқ! Отанг ёлғиз. Сен Ҳожи Нойиб гиламфурушнинг ёлғиз ўғлисан. Отанг эркак бўлишингни истайди, ҳа, эркак бўлишингни!» дединг.\nГилам савдоси билан шуғулланадиган катта савдогар. Бойлик устига бойлик. Аммо унда нега қўлларинг қалтираяпти, ота? Ушбу бойликнинг ҳар бир тийини учунми?\nБоғнинг этагида оқсоч Руқия холанинг хонаси. Руқия хола шолча устида ухлайди, шолча устида ўтиради, шолча устида кечлик қилади, шолча устида йиғлайди, шолча устида худо билан гаплашади. Невараси ҳам ўша жойда катта бўляпти. Келини ҳам ўша жойда чақалоқ дунёга келтиради. Кўрдим: неварасининг оёқлари худди пишган лавлагидек қизариб кетган. Қарасам, уни совуқ сувда ювинтиради. Қарасам, уни ўша ерда – шолча устига қўйиб юборди ва йиғлади. Боланинг икки тиши худди марвариддек ярақлайди. Руқия холанинг марваридлари ҳам ана шу.\nЧуқур-чуқур нафас ола бошладим. У ердан то катта меҳмонхонагача бўлган йўлни югуриб босиб ўтдим. Гиламчани бағримга босиб оламан: юзасида оҳунинг – ов майдонида қочиб бораётган оҳунинг тасвири бўлган ўша гиламчани.\nГиламчани унга олиб бораман. Даҳшатга тўла кўзлари билан менга қарайди-да: «Хожамнинг ўғли, хожамнинг ўғли», дейди.\nБутун тун бўйи уйқум нурафшон бўлади. Руқия холанинг невараси қип-яланғоч гиламнинг юмшоқ патлари устида ғилдираб ўйнайди ва сувнинг шилдирашига ўхшаб кулади. Бутун тун бўйи тишлари юлдузлардек порлаб чиқади.\nАммо эрталаб бошимнинг устида турасан: мени осишга шай бўлган дор каби. Юзимга тушган тарсакининг зарбидан уйғониб кетаман.\n– Ҳали менинг пулларимни шундай қилиб авайлаб-асрамоқчимисан, ҳаммол?!\nГапларингга жавоб бермоқчи бўламан, аммо овозим чиқмайди. Сўкиниш ва таъна-маломат ёмғири остида бошимни эгаман, аммо овозим чиқмайди. Руҳим тилка-пора бўлиб кетади, аммо ҳануз гунгу лолман. Нега?... Чунки пул топишни билмайман. Онамнинг қўлида ўсган лапашангман. Ахир онам яхши аёл. У меҳр ва вафонинг, кечиримлилик ва фидокорликнинг, сабр ва чидамлиликнинг тимсоли...\nҲамшира келиб бошимда тўхтайди. Туфлиларини оёқларим олдида жуфт қилади. Яъни: «Марҳамат!» Яъни, парвоз тугади ва қафас менга мунтазир. Бинафшаларни, ариқчадаги сувни, кичик ва озод пуфакчаларни аллақачон қоронғулик ичиб қўйган.\nҲамширага эргашаман. Заррача қаршилик оғир жазога сабаб бўлади.\nКаравотнинг устига чўзилишим билан бошимни чойшабнинг тагига оламан. Ҳамшира эшикни ёпиб чиқиб кетади. Улар ҳам келишади: бахмал кийимнинг ухлаган ва уйғоқ парчалари; занг урадиган соатнинг овози; супачада менга қараб ўтирган ит; занжирнинг учига осилган ва ҳавода муаллақ қолган ҳуштак; олдинлари учрамаган мовий рангли канакунжутлар; оёқлари ва қанотлари узилган ва фақатгина нигоҳ ташлаб турган пашша.\nУлар эрталабгача мен билан бирга бўлишади. Кетишади ва яна келишади. Офтоб юзини дераза ойнасига қўйиши билан мен ҳам уйқуга кетаман. Беланчак у томондан-бу томонга бориб келаверади.\nКатта меҳмонхонада зиёфат дастурхони ёзилган. Отам дўстлари билан қатор бўлиб ўтириб олишган. Лабига олтин суви югуртирилган бели ингичка қадаҳлар, биллур ликопчалар, қимматбаҳо сигареталарнинг қолдиқлари билан тўлаётган ва бўшаётган кулдонлар...\nОта, сен йиғлаяпсан! Ота, ҳали умид сўнганича йўқ! Ота, сенинг қалбинг ҳали тўлалигича совуқ ва қора бўлиб улгурганича йўқ! Ота, сен ҳалиям Руқия холанинг қанчалик бечора эканлигига ишонасан! Маҳалладаги кўмирфурушдан кўмирининг кукунини ўзингнинг ҳисобингдан Руқия холага бериб туришини сўраганингни ўзинг айтдинг. Аммо... нега гиламни уларнинг тагидан тортиб олдинг?\nОҳунинг ўқ еганини ўзим кўрдим. Унинг қонга ғарқ бўлганини ўзим кўрдим. Руқия холанинг невараси ерга йиқилиб тушганини ва бошқа кулмаганини ўз кўзларим билан кўрдим. Унинг жойнамозини шолча устига ёзиб, худога қараганини ҳам ўзим кўрдим.\n– Пул топмас ношуд! Ҳали менинг мол-дунёмни шундай қилиб асраб-авайлайсанми?!\nБошимга урасан ва урасан: данг-г, данг-г, данг-г!...\nЎзинг эмас, гапинг уради.\nКуннинг қоқ ўртаси. Дўконда тушки уйқуга кетгансан. Шифтга ўрнатилган паррак ишлаб турибди. Унинг овози бошимни айлантиради. Гиламлар бир-бирининг устига тахлаб ташланган. Деворга ҳам осиб қўйилган, ернинг устига ҳам ташланган, омборда ҳам... Сен бир бурчакда ухлаб ётибсан. СУрпдан тикилган оқ кўйлагинг танангга ёпишган. Сийрак сочларинг тердан жиққа ҳўл. Қамишдан тўқилган елпиғичинг қорнинг устида кўтарилиб-тушади.\nГилам тахламлари орасидаги ингичка йўлакдан ўтаман. Уларни санасамми, деб ўйлайман... Улар китобларга ўхшаб қалин тахлаб ташланган. Уларни очишим керак. Уларни ўқишим керак. Мени зўрлаб олиб келдинг, ҳа, зўрлаб олиб келдинг. Менга дединг: «Ўқиш сенга нима беради?! Одам бўлиш, хожа бўлиш ўқиганлар эмас, балки пулдорлар эришадиган нарса!»\nОнам сочларини юлади ва юзига чанг солади:\n– Ҳожи Нойиб! Xудо ҳаққи, болани тинч қўйинг! Қўйинг, болам ўқисин! Ўзи учун одам бўлсин!\nЮрагим сиқилади. Ҳамиша у билан сенинг ўрталарингдаги бу жанг-дан юрагим сиқилади.\nМени ўзинг билан бирга олиб келасан. Гарданимга уриб олиб келасан. Гарданимга муштлаб-муштлаб дўконга олиб келасан. Ўн тўрт ёшимда ёрдамчинг қилиб оласан. Дўкон мен учун зиндон бўлади.\nОнам йиғлайди. Ўзимни кўрмаётганга оламан. У йиғлаётганини кўрмаслигимни истайди. Мен ҳам унинг йиғлаётганини кўрмайман. Кашта тикади. Мато юзасига гул ўрнига пулларни қатор қилиб тикади. Йиғлаётганини кўраман. Аммо кўрмаганликка оламан.\nНе-не воқеалар юз бермади. Не-не воқеалар юз бермоқда. Менинг ёрдамчилик ишимдан кўнглинг тўқ эмас. Дўкондорликнинг уддасидан чиқа олишимга ишонмайсан.\nОта, унинг қалбини қандай қилиб вайрон қила олдинг? Қандай қилиб ундан бу умидни, бу ғурурни, аёл бўлиш ҳиссини ўғирлашга эришдинг? Ота, қандай қилиб бундай қила олдинг?... Сен янги бир меросхўрга эга бўлишни истаяпсан.\nУхлайман. Шунчалик ухлайманки, қайтиб ўрнимдан турмайман. Отам режа тузган. Отамнинг менга бўлган умиди сўнган. Унга тегирмонга ташласа бутун чиқадиган, қаллоб, золим ва фирибгар бир меросхўр керак.\n– Бир ўғил – бир эркак. Уни ўзим тарбия қиламан. Ўзим!\nУйимизга ёш аёл келади. Унинг кўзлари сенинг ёшлик чоғларинг-даги кўзларингга ўхшаб кетади. Она, сен менга тушунтиришга уринасан:\n– Ҳеч фарқи йўқ, болам! У ҳам худди мендек, фақатгина бир оз ёшроқ, холос. Уям сенинг онанг. Сенга ука олиб келиб беради: сенинг ёнингга ёндош бўладиган ука.\nҲолим бўлмайди. Титрай бошлайман. Менинг онам? Бир бегона аёл-а? У нега бизнинг уйимизда? Нега сенинг каравотингда ухлайди? Нега сенинг кийимларингни кияди? Нега бизнинг дастурхонимиз атрофида ўтиради? Нега уни «кичик бека» деб чақирадилар? Мен... нега унинг кўзларга тик боқолмайман? Нега?\n– Она, қўйгин, боғнинг нариги томонига борай. Қўйгин, пахтахонага борай.\n– Пахтахонага?!... Ўғлим, жинни бўлиб қолдингми? Пахталар устига?!\n– Она, ҳамма ёқ пахтага тўла: худди булутдай, худди гулдай, худди шамолдай...\nНеча йил ўтди? Неча йил орқамни босиб ўтиб кетди?\nОнам букчайганича мато юзасига кашта тикади. Қатим тортади-да руҳининг парча-парча бўлиб кетган бўлакларини бир-бирига тикиб бирлаштиради: сенинг қўлларингда парча-парча бўлиб кетган руҳининг бўлакларини. Ота, бугун кечаси ёш хотининг билан қаердасан? Биз қаердамиз?\nЙигирма шамли чироқ шуъласи унинг юзига қирмизи тус берган. Ота, қандай қилиб кўнглинг борди? Уни бунчалик хор қилишга қандай кўнглинг борди? Баҳона мен эдимми? Менинг лапашанглигим ва ношудлигимми? Менинг «китобхўрлигимми»?\nБоққа ўзимни ураман: боғнинг нариги чеккасидаги пахтахонага. Пахталар юмшоқ ва меҳрибон: худди энага каби, худди она каби. Бошимни елкаларига қўяман-да йиғлайман. Улар худди булут каби, худди бир беланчак каби – парчаланиб кетганлигим ва ёлғизлигим катталигидаги бир беланчак каби меҳрибон.\nБеланчак у ёқдан-бу ёққа бориб келади ва мени булутларнинг нариги томонига элтади.\nҲашира яна қўлларида ҳапдори билан бошимда турибди. Бошини энгаштириб сўрайди:\n– Оҳ, йўқ! Агар «ҳа» десам, мени яна ўша қаватга элтасизми? Қўл-оёқларимни боғлаб ўша темир беланчакка солиб қўясизми?\n– Мен...? Мен...? Йиғлаяпман...?\nБўлимдан чиқиб келаман. У ернинг ҳавоси мени бўғади.\nДевордан ошиб қочиб кетаётган чоғида қўлга тушиб қолган ва назоратчи Ҳабиб оғодан роса калтак еган одамни кўраман. Йўл-йўл иштон кийиб олган, ҳамиша сонларни тескари санайдиган ва ҳамиша ракетанинг учишини кутиб юрадиган бу одам ҳозир бир бурчакда ғужанак бўлиб олганича ўйга чўмган. Унинг ёнидан ўтиб кетаман.\nБинафшаранг дунё, заъфаронранг дунё, нафас олиб бўлмайдиган қафас, занжир, девор ва тўсиқ... Қанийди бир умр ана шу шамшодларнинг ортида яшириниб қолса ва барча ҳамширалар уни топишолмаса. Ўшанда майсалар устида чўзилиб ётиш ва юлдузга қадар чиқиб бориш мумкин бўларди. Ўшанда ойнинг елкасига юзларини қўйганча тўйиб йиғларди.\n– Китобхўр, йўқот кўзимдан китобингни! Кел, ёнимда ўтир ва ҳисоблаб кўр. Ёнимда ўтир-да ўрган. Бир сенга қарайман, бир одамларнинг болаларига ва аламим келади.\nОта, сенга айтмадим: бошимни китоб варақларининг орасига қўйсамгина нафас ололаман. Ўн тўрт ёшимдан ўн тўққиз ёшимгача бўлган умримни кимга сотиб юбординг?\nОта, агар китобни ерга қўйсам, ўзимни йўқотиб қўяман: сенинг дўконингда, сенинг боғингда, сенинг ерингда...\nСенга айтмадим, айтишга журъат қилмадим. Мен фақат сенга қарардим, термулиб-мўлтираб қарардим. Сен эса дод солардинг:\n– Онаси, ўғил ўстирдингми? Бунинг аҳволига қара! Xудди эчкига ўхшайди! Xудди эчкига ўхшаб қарайди!\nОнам хафа бўларди ва чиройли кўзлари ёшга тўларди:\n– Нега менга бундай гапларни гапирасиз? Ўғлим бирор гуноҳ иш қилибдими?\nСен ғўлдирардинг, сўкинардинг. Сўнгра шимингни кийиб, ҳассангни қўлингга олиб кетворардинг.\nОта, сен бир бор бўлса-да, қайрилиб қармасдан кетардинг.\nГиламлар девор, деворлар эса тош. Равоқлар паст... Нафасим сиқилади. Оёқнинг терлаган ҳиди, куядорининг ҳиди, оғир ва дим ҳавонинг ҳиди.\nМен қаердаман? Ҳамшира яна олдимга келибди. Яна ҳапдори олиб келган. Мендан бир нарсани сўрайди. Унга жавоб бермоқчи бўламан. Аммо тилим оғир. Бошимга ҳужум қилганидан сўнг тилим тутилади.\nҲамшира сув тўла стакан ва бир неча ҳапдорини қўлимга беради. Сариқми ёки мовий, фарқи йўқ. Стакан чўзилади, сўнгра кенгаяди. Панжаларим билан томоғини сиқаман. Бирор нарса дейишим керак. Акс ҳолда бўғиламан. Ғазабимни ҳовучимга олиб сиқаман. Ҳамшира қичқиради. Қўлларимдан қон оқади. Юзимни қўлларим билан яшираман. Ҳозир... ҳозир отам келади ва дод солади: «Лапашанг! Менинг мол-дунёимни шундай қилиб асрамоқчимисан?! Шундай қилиб-а?!»\nМени олиб кетишади: судраб-кўтариб, пастки қаватга. Ҳамширанинг айтишича, стаканнинг синиқлари билан унга ҳужум қилибман. Мен-а? Менда шунчалик журъат бор эканми?\nҲамширанинг кўзлари худди унинг кўзларига ўхшайди: онамнинг ўрнига келган ўша аёлнинг, онамни ранжитган ва йиғлатган ўша аёлнинг.\nОта, қалбимни вайрон қилдинг: ҳали соппа-соғ бўлиши мумкин бўлган қалбимни.\nОтам мени кўргани келди. Доктор қўлларимни ечишларини буюрди. Отам менга олма ва мандарин олиб келибди. Ёш хотинини ҳам ўзи билан бирга олиб келган. Қўлида бир даста наргис гули билан. Наргис гуллари худди онамнинг кўзлари каби ёшга тўла.\n– Ота, гиламларингни нима қилдинг?\n– Нега уларни оловга ташладинг? Мен сенга нима ёмонлик қилган эдим?!\nОта, дўконинг ёниб кетдими? Xудди картошкагуллардай, худди онамнинг қалбидай? Онамни қаёққа жўнатдинг? Аччиқлаб кетиб қолдими? Xудди ярадор қанотини судраб кетган кабутар каби, ярадор қалбини олиб кетдими? Чодирини бошига ташлади-да, ёш тўла кўзлари билан кетиб қолдими? Кетаркан ўзининг ҳамма нарсасини: обрў-иззатини, ёшлигини, ўғлини, меҳр-муҳаббатини ташлаб кетдими?\nГиламлар бир-бирининг устига тахлаб ташланган. Xаридорлар келишади ва кетишади. Пул устига пул! Телефонлар жиринглайдилар. Сенинг номинг чет элларгача ёйилиб кетган. Кичик бека сенга бир ўғил олиб келиб берган. Онам аччиқлаб кетиб қолган. Сен мени ўзинг-нинг дўконингга олиб келдинг. Ўн тўрт ёшимдан ўн тўқиз ёшимгача бўлган умримни кимга сотиб юбординг? Куядорининг ҳиди, оёқларнинг терлаган ҳиди, гилам патларининг ҳиди, ёлғон ва қаллоблик ҳиди, Руқия хола ва неварасининг совуқ урган яланг оёқларининг ҳиди... Онам эса йўқ. Унинг кўз қорачиғидек бўлган ўрни билинади.\nОта, бир мартагина бўлса-да, менга яхшилаб қара! Менга қараганингда ҳам кўзингга мен эмас, пул кўринадими? Менинг кўз ёшларимни ҳам пул билан ўлчайсанми? Онамнинг вайрон бўлган қалбини ҳамми?\n«– Унга бир чек бердим: имзо қўйилган бўш чек. «Истаган нарсангни ёз», дедим. Аммо кўзларим олдида йиртиб ташлади. Гўрга! Кеца кетаверсин. Ахийри бир куни боши деворга тақ этиб уриладику! Унга яна нима керак эди?! Ҳамма нарсага эга эди-ку?! Умуман нимага кетиб қолди ўзи?»\n«– Ҳамма нарсага... Аммо сенга эга эмасди-ку! Менга ҳам эга эмасди. Ғурурга ҳам!»\n«– Аҳмадим доктор бўлишини истайман. Унинг ўқишини ва одам бўлишини истайман.»\nНаргис гуллари йиғлайдилар: худди онамнинг кўзлари каби. Уларнинг заъфарон ранги менга озор беради. Кичик бека менга қарайди. У сенга ўғил олиб келиб берди, аммо унинг ўғли Руқия холанинг невараси каби шолча устида ухламайди. У қонга ботган оҳу тасвири туширилган ўша гиламнинг устида ухлайди.\n– Нега гиламларни ёқиб юбординг, ўғлим?! Менинг суянган суянчиғим, катта ўғлим! Мен сенга нима ёмонлик қилган эдим?!\nДастрўмолинг билан кўзларингни сиқасан.\nДемак сен ҳам йиғлашни биласан! Демак қора тошнинг бағрида ҳалиям бир булоқ яшириниб ётибди!\nМенга олма артиб берасан. Юзимга тикиласан. Сен ҳам бечорасан. Қалин қошларинг остида кўзларинг чўкиб кетади.\nҚўлингни уриб ташлайман:\n– Кет... Йиғлашимни кўрмасингдан олдин кет!\nМени тинчитишга, олдимда қолишингга рухсат беришга кўндиришга уринасан. Билакларингни маҳкам сиқаман: худди бўғзимни сиқиб келаётган ғазаб каби. Кичик бека менга қарайди. Кўзлари қўрқувга тўла. Унинг томоғидан бўққим келади, унинг кўзлари ҳам ёшга тўлсин деб: худди онамнинг кўзлари каби, худди наргис гуллари каби. Сен дод соласан:\n– Ҳамшира! Ҳамшира!\nТутқаноғи тутди деб ўйлайсан. Даҳшатдан титрайсан. Куламан. Сенинг титраётганингдан қувонаман. Ҳамшира келиб билагингни чангалимдан озод қилади. Ўзингни орқага оласан.\nШундан сўнг бошқа келмайсан. Биламанки, энди ҳечам келмайсан. Менга артиб берган олмангни ахлат челакка ташлайман.\nМенга укол урадилар. Тўнғизлар! Мени жинни деб ўйлашади. Билишмайдики, ҳаммадан ҳам эс-ҳушлиман.\nТасмалар қўлимнинг терисини қитиқлайдилар. Бир ўргимчак девор юзасига тўр тўқийди. Кўпайтириш жадвали миямда юқорига бориб-келади. Пахтахонанинг эшиги очиқ. Шамол пахталарни ташқарига учиради. Руқия холанинг невараси пахталарнинг остидан қочиб чиқади: худди қор остидан қочиб чиққан жўжа каби.\nБоғча сариқ ва мовий гуллар билан тўлган. Деворга осилган ниқоб кулади. Китобларимни қаерга кўмдинг, ота? Болалигимни-чи? Онамни-чи?\nКўкрагининг остида камалакнинг тасвири бўлган бир қалдирғочнинг жасади қўлимда. Уни қаерга кўмай? Боғнинг деворлари бунчалик баланд! Бирор-бир туйнук йўқ. Капалакларнинг қанотларини ким юлиб олди? Сен онамга: «Уни бориб кўришга ҳаққинг йўқ!» дебсан. Менинг сенга бўлган умидимни чилпарчин қилдинг, ота. Пулларингнинг саноғи бўлган ўша кунлар, сендан муҳаббатнинг ҳиди келиб турган, сен ҳали пулнинг асири бўлмаган ўша кунлар қаёққа кетди? Ундан сўнг нима бўлди? Сен қандай қилиб аста-секин буларнинг барчасидан узоқлашдинг?\nДоктор мени хонасига чақирди. Устига шиша қопланган катта столнинг ортида ўтирганча менинг парвозимни текшириб кўрарди. Мен у билан мулоқотга киришолмайман. Унинг ўткир нигоҳлари остида титрайман. Қўлларимни камзулим чўнтагига яшираман ва титрайман. Овози келади:\n– Xўш, гапир, аҳволларинг қалай?\nОддий савол. Аммо жавоби-чи?... Унда нега тилим калимага келмайди? Нега тилим айланмайди? Нега миямда қон югуради? Нега «мен», «мен», дейман-да, бир нарса томоғимга келиб тиқилаверади?\n– Xўш, «сен» нима?\nЙиғлагим келади... Саволига жавоб бера олмайман. Ярадор оҳу тўғрисида гапириб бера олмайман. Руқия холанинг марваридлари тўғрисида, кўзлари ёшга тўла наргис гуллари, онамнинг қанотлари ва унинг ўша қанотларини қўлтиқлари остига йиққанича кўчанинг бурилишидан ғойиб бўлгани тўғрисида сўзлаб беролмайман.\nДоктор менга палатамга кетаверишим мумкинлигини айтади. У менинг ҳеч нарса демаганлигимдан ноумид бўлади.\nДераза ортидан ёмғир ёғишини томоша қилиш мумкин: кеча кечасидан бошлаб эрталабгача тинмай ёғиб чиққан ва ҳалиям ёғаётган ёмғирни...\nПастки қаватдаман. Юқорида бошсиз одамлар юришибди. Бошсиз оёқлар. Аммо бир жуфт катта-катта кўз: наргис гулларининг катталигидек, ёшга тўла, ҳикоя ва ғамга тўла бир жуфт кўз ҳавода муаллақ ҳолда энгашганича менга тикилиб қолган. Эй худойим, уми...? Онамми?\nЧойшабни бошимга тортаман. Мени шу ҳолатда кўришини истамайман. Аммо бир неча дақиқа кейин эшикнинг оғзида пайдо бўлади. Қўлидаги ширинликлар қутисини каравотнинг устига отади. Ўзини ҳам. Сўнг бутун вужуди билан зор-зор йиғлайди.\n– Она, бу сенмисан?! Қайтиб келдингми?!\n– Ҳа, болам, қайтиб келдим. Сенинг оқсочлигингни қилиш учун қайтиб келдим! Отангнинг, ҳатто кичик беканинг оқсочлигини қилиш учун!\n– Она, сен бекасан! Ҳали ҳам бекасан!\n– Биргаликда уйга бориш учун олдингга келдим. Руқия холанинг хонасига, пахтахонага – сен истаган жойга бориш учун... Менга сўзлаб беришинг учун: сув ва юлдузлар тўғрисида, оҳу ва тоғдаги сарв дарахти тўғрисида, сен боришни истаган ҳар қандай жой, сенинг хаёлингни банд этган ҳар қандай нарса тўғрисида гапириб беришинг учун...\nОҳ чекаман-да, бошимни каравот панжарасига қўяман.\n– Она, ғуруринг қаёққа кетди? Мен туфайли, Ҳожи Нойиб гиламфурушнинг мағлубиятга учраган меросхўри туфайли сен ҳам мағлубиятга учрадингми?\n– Мен... мен сиз билан гаплашишим керак, доктор.\n– Қадамингизга ҳасанот.\nОнам билан бирга унинг кабинетига борамиз. Столининг устида бир даста наргис гуллари меҳрибонлик билан менга қарайдилар. Энгашиб улардан бирини оламан ва онамнинг қўлига тутаман. Доктор менга қарайди. Унинг қаршисидаги стулга ўтираман-да гапиришга уринаман. Наргис гулларининг кўзларида ёш ҳалқаланади...\n↑ Шулла – эронликларнинг миллий таомларидан бири, ёрма ва сабзавотлардан тайёрланади, биздаги шовлага ўхшаш (Тарж.).\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Roziya_Tujjor._Nargislar_(hikoya)_/_Kiril&oldid=14485" dan olindi


Алимент тўлаш ва ундириш тартиби ҳақида нималарни биласиз?\n08:02 / 25.04.2018\nФото: Иллюстратив сурат\nАлимент олиш ҳуқуқига эга бўлган шахс, алимент талаб қилиш ҳуқуқи вужудга келганидан сўнг қанча муддат ўтганидан қатъи назар, хоҳлаган вақтда алимент ундириш талаби билан судга мурожаат қилиши мумкин, деб ёзмоқда “Инсон ва қонун” нашри.\nМазкур шахс, низо бўлмаган тақдирда, вояга етмаган болалар учун алимент ундириш тўғрисидаги ариза билан судга мурожаат этишга ҳақли.\nСудга мурожаат қилиш тартиби қуйидагича:\nЭнг аввало, ундирувчи, суд буйруғи чиқариш тўғрисидаги аризани ёзиши керак. Унда қуйидаги маълумотлар кўрсатилиши шарт:\n1) ариза берилаётган суд номи;\n2) ундирувчининг номи (фамилияси, исми ва отасининг исми) ҳамда унинг яшаш жойи;\n3) қарздорнинг номи (фамилияси, исми ва отасининг исми) ҳамда унинг яшаш жойи;\n4) ундирувчининг талаби ва талабга асос бўлган ҳолатлар;\n5) арз қилинган талабни тасдиқловчи, илова этилаётган ҳужжатлар рўйхати.\nОила кодексига кўра вояга етмаган болаларга тўланадиган алимент қарзининг миқдори алимент тўлаши шарт бўлган шахснинг иш ҳақи ва (ёки) бошқа даромади миқдоридан келиб чиққан ҳолда алимент ундирилмаган вақт учун ҳисоблаб чиқилади.\nАгар алимент тўлаши шарт бўлган шахс шу даврда ишламаган бўлса ёки унинг иш ҳақи ва (ёки) даромадини тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим қилинмаган бўлса, алимент қарзи ундирилаётган вақтда алимент Ўзбекистон Республикасидаги ўртача ойлик иш ҳақи миқдори бўйича ҳисоблаб чиқилади.\nАлимент тўлаши шарт бўлган шахс доимий яшаш учун ёки уч ойдан ортиқ муддатга чет давлатга кетаётганида қонунга мувофиқ ўзи таъминот бериши лозим бўлган алимент олувчилар билан алимент тўлаш тўғрисида келишув тузиши шарт.\nАлимент тўлаш тўғрисида келишувга эришилмаган тақдирда манфаатдор шахс алимент миқдорининг пул билан тўланадиган қатъий суммада белгиланиши ва алиментни бир йўла тўлаш тўғрисида ёки алимент эвазига муайян мол-мулкни бериш ёхуд алиментни бошқа усулда тўлаш тўғрисидаги талаб билан судга мурожаат қилишга ҳақли.\nВояга етмаган болалар таъминоти учун алиментлар олдиндан тўланган ёки алимент тўлаш мажбуриятини таъминлаш учун гаров шартномаси тузилган бўлса, шахс алимент тўлаш тўғрисида келишув тузиш мажбуриятидан озод этилади.\n22:06 / 05.05.2021\n18:40 / 03.05.2021\nГюнел Алиева иши бўйича Жиззах судлари судьяларига хизмат текшируви тайинланди\n22:33 / 28.04.2021\n80 минг долларлик фирибгарлик иши бўйича суд ҳукми ўқилди\n14:37 / 28.04.2021\n«Солиқ қўмитаси судда ютқазгани ҳақидаги хабардан жамоатчиликни чалғитишми?» — депутатни судга берган ДСҚ танқид нишонига айланди


09:22 / 15.01.2017\nЧечен махсус хизматлари ўтказган махсус амалиёт натижасида ИШИД билан алоқадор террорчи Имран Дацаев қўлга олинган. Бу ҳақда Чеченистон раҳбари Рамзан Қодиров ўзининг Instagram тармоғидаги саҳифаси орқали маълум қилган.\nАйни вақтда Дацаев сўроқ қилинмоқда.\nҚодировнинг сўзларига кўра, ИИВ ходимлари яна икки террорчини қўлга олишган, улар Шимолий Кавказ орқали республика ҳудудидан чиқиб кетмоқчи бўлганди. Улар Грознийга олиб келинган. Жангарилар гуруҳи зарарсизлантирилган.\n«Биз бандитлар ёвуз ниятларини амалга оширишга имкон бермаслик учун исталган турдаги жиноий ҳаракатга жиддий эътибор қаратмоқдамиз», — деган Қодиров.\nРамзон Қодиров жияни тўйидаги кортежнинг келиб чиқиши тарихи айтиб берилди


Тўйда пулдан “гулчамбар” таққан аёл асли қаерлик? (видео) - zarnews.uz\nМазкур ҳолатни вилоят ҳокимининг ўринбосари, хотин-қизлар қўмитаси раиси Гавҳар Алимова ҳамда Самарқанд шаҳар ҳокимининг ўринбосари Зебинисо Раҳмонова ўрганди ва унга изоҳ берди.\nТўй эгаларининг эса бундай ҳолатга жавоби қуйидагича: “Бу йиллар давом этиб келаётган анъанамиз. У бизнинг миллат учун одат, орзу-ҳавас. Қолаверса, қариндош-уруғлар тўй соҳибасига шу тартибда тўёна қилишади. Бироқ ижтимоий тармоқларда айтилганидек, пулдан кўйлак тикилмаган.”\nОқдарё туман ҳокими тўйга бош бўлди\nСамарқанддаги Мир Саид Барака маҳалласида меҳр тўйи ўтказилди