379 Ўқиш режими + -\nمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ.\n«Эркагу аёл – ким мўмин ҳолида яхши амал қилса, Биз унга яхши ҳаёт кечиртирамиз ва албатта, уларни қилиб юрган амалларининг энг гўзалига бериладиган ажр ила мукофотлармиз»(Наҳл 97-оят).\nМеҳрибон ва раҳимли Аллоҳ таоло номи ила\nКифоя қилувчи Аллоҳ таолога ҳамд, танлаб олган бандаларига дуруду саломлар бўлсин.\nأَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ.\nАллоҳ таолодан тошбўрон қилинган шайтон (ёмонлиги)дан паноҳ сўрайман. Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. «Эркагу аёл – ким мўмин ҳолида яхши амал қилса, Биз унга яхши ҳаёт кечиртирамиз ва албатта, уларни қилиб юрган амалларининг энг гўзалига бериладиган ажр ила мукофотлармиз» (Наҳл 97-оят). سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ (١٨٠) وَسَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ (١٨١) وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٨٢) «Сенинг Роббинг – иззат Робби улар қилган васфдан покдир. Ва Пайғамбарларга салом бўлсин! Оламларнинг Робби Аллоҳга ҳамдлар бўлсин!» (Соффат. 180-182 оятлар). Эй, Аллоҳим! Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга ва саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг оиласига салавоту саломлар юбориб, барака бер(ёғдир)гин. Эй, Аллоҳим! Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга ва саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг оиласига салавоту саломлар юбориб, барака бер(ёғдир)гин. Эй, Аллоҳим! Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга ва саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг оиласига салавоту саломлар юбориб, барака бер(ёғдир)гин.\nҲақиқий банда ким?\nИнсон – бу дунёда бир неча кунлик меҳмон. У бу дунёга на ўз хоҳиши билан келади ва на ўз хоҳиши билан кетади. Банданинг бу оралиқ вақтда тўхтаб, ўз хоҳиш-истакларича ҳаёт ўтказишга ҳаққи йўқдир. Унинг Ҳожаси ва Яратувчиси, уни йўқдан бор қилди. Бас, Унинг амри билан бу дунёга келади ва бу дунёдан кетади. Унинг амрларига қулоқ солиб амал қилса, нажот топади. Яшашдан мақсад Аллоҳ таолога бандалик қилиш, ҳаётдан мақсад эса Аллоҳ таолони зикр қилишдир. Аллоҳ таолога қулликни ўз ўрнига қўйган киши ҳақиқий маънодаги бандадир. Аксинча, бошдан-оёқ Аллоҳ таоло буюрмаган ишларга одатланиб қолган нопок банда алдов ва фириб исканжасида ўзини-ўзи еб битиради. Эркак ва аёл Аллоҳ таолога муқарраб бўлишда тенгдир\nАллоҳ таоло эркагу аёлга қурбиятни ҳосил қилиш эшикларини очиб қўйган. Аллоҳ таоло бу ҳақда шундай марҳамат қилади: مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ. «Эркагу аёл – ким мўмин ҳолида яхши амал қилса, Биз унга яхши ҳаёт кечиртирамиз ва албатта, уларни қилиб юрган амалларининг энг гўзалига бериладиган ажр ила мукофотлармиз» (Наҳл 97-оят). Аёлларда «Валийлик даражасига кўтарилиш – эркакларнинг ишлари» деган нотўғри тушунча мавжуддир. Улар намоз ўқиш, рўза тутиш ва уй юмушлари билан машғул бўлиш бизнинг ишларимиз деб, ҳаётни шу тарзда ўтказиб юборадилар. Ислом тарихига назар солсак, бу умматнинг аёллари Ислом майдонида қанчалар камолот топганлари ва илм денгизида қанчалар шўнғиганлари бизга кундек равшан бўлади. Аёллар дин ишларида кечаю кундуз банд бўлганлар ва валоят даражасини топишда эркаклардан ортда қолмаганлар. Аллоҳ таолога қурбат ҳосил қилиш, Уни таниш ва розилигига эришиш эркакларга қанчалар муҳим бўлса, шунчалар аёлларга ҳам аҳамиятлидир. Бу муҳим истакларга эришиш учун диний илмларни ўрганиш ва уларга ихлос билан амал қилиш талаб этилади.\nИлм олиш амри олдида эркагу аёл тенгдир\nМуҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: «Илм талаб қилиш ҳар бир мусулмон эркак ва аёлга фарздир». Илм талаб қилиш эркакларга қанчалар зарур бўлса, аёлларга ҳам шунчалар зарурдир. Балки мен ожиз банда: «Бир одамнинг ўғил ва қиз фарзандлари бўлса, иккисидан бирини ўқитишга қурби етса, қизини ўқитиши керак бўлади», дейман. Чунки ўғил боланинг ўқиши ўзига, аёл кишининг ўқиши хонадонгадир, яъни қиз бола ўқиса, хонадон ўқийди. Аёлларда умумий тарзда диний саводхонлик ортса, келгуси насл тарбияли ва илмли бўлади. Сиз етук шахслар ортида ким турганлиги ҳақида бир оз фикр юритсангиз, албатта, нигоҳингиз бир аёлга олиб боради. У аёл гоҳо хотини, гоҳо онаси, гоҳо синглиси ва гоҳо қизи шаклида намоён бўлади. Камолот чўққисига кўтарилган шахслар ҳаётини ўрганиб чиқсак, доимо бу шахслар ортида қайсидир бир аёлнинг кўмаги, тарбияси кўзга ташланади. Буюк шахслар ортидаги аёл меҳнати\nБир етук шахс ортида сизга аёлнинг меҳнати кўринади. Бу гоҳо хотин, гоҳо она, гоҳо сингил ва гоҳо қиз шаклида намоён бўлади. Унинг бир неча мисоллари кўз олдингизга келади.\n1. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Аллоҳ таолонинг маҳбуби, аввалги ва охиргиларнинг саййиди ва фаришталар имомидирлар. Аллоҳ таоло у Зотга шундай мартаба берган: Аллоҳ таолодан кейин улуғлик Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламгадир. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга илк ваҳий нозил қилинганда у Зот безовта бўлдилар. Уйларига келиб:«Мени ўраб қўйинглар, мени ўраб қўйинглар», дедилар. Чунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам илк мартаба Жаброил алайҳиссаломни ўз суратида кўрган эдилар ва илк бор ваҳий нозил қилинишини бошдан кечиргандилар. Қалбларида қаттиқ қўрқинч пайдо бўлиб, бир нарсадан хавфсирай бошлаган эдилар. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларига бирор кор-ҳол етишидан қўрқаётганларини Хадича розияллоҳу анҳога айтдилар. Хадича онамиз Расулуллоҳга тасаллий бериш мақсадида: «Ҳаргиз бундай бўлмайди. Сиз силаи раҳм (қариндош-уруғ ҳолидан хабар оласиз) қиласиз, йўқчиликни ўзингизга лозим тутгансиз, меҳмонга икром кўрсатасиз, ночорларнинг ҳолидан хабар оласиз ва ҳақдорларга ёрдам қўлини чўзасиз. Бу яхши хислатлар сизда бор экан, Аллоҳ таоло ҳаргиз сизни ташлаб қўймайди», дедилар. Аёлларининг гапларини эшитган Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қалбларига бир оз хотиржамлик етди. Расулуллоҳ ҳаётларида аёл меҳнати хотин қиёфасида гавдаланади. Хадича онамиз Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга тасалли бериш билан бир қаторда, барча молу дунёларини у Зотнинг оёғи остига ташладилар ва ушбу ҳадя Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга илк Ислом даврида жуда фойда берди.\n2. Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу ҳақларида Аллоҳ таолонинг маҳбуби Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «ғордаги шериклари», «сафардаги ҳамроҳлари» деб айтилади. Сиз ҳижрат сафарига эътибор берсангиз, унинг ортида ҳам аёл меҳнати қиз шаклида намоён бўлади. Ҳадисларда келишича, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу уйларига ташриф буюриб, ёлғиз суҳбатлашишни истаётганларини билдирдилар. Абу Бакр розияллоҳу анҳу: «Эй Аллоҳнинг маҳбуби, аёлим ва икки қизимдан ўзга ҳеч ким йўқ», дедилар. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам хотиржам бўлиб: «Ҳижрат қилишга амр бўлди», дедилар. Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳунинг катта қизлари Асмо розияллоҳу анҳо шу заҳоти ёпинчиқларини икки бўлакка бўлиб, бирини бошларига ташладилар. Иккинчиси билан Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг нарсаларини тугдилар. Асмо розияллоҳу Расулуллоҳнинг нарсаларини бир тугунга боғлаб уларни кузатиб юбордилар. Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу ўз аёлларига: «Сиз овқат тайёрланг», дедилар. Катта қизлари Асмо розияллоҳу анҳога: «Сиз ёш қизчасиз, сиздан одамлар шубҳаланмайдилар. Сиз бу овқатни бизга – Савр ғорига етказиб берасиз», дедилар. Асмо розияллоҳу анҳо бу ишни маъқуллаб, энди Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан дадалари Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳуни кузатиб тургандилар, боболари Абу Қуҳофа кириб келиб, Абу Бакр розияллоҳу анҳу ҳақида сўрадилар. Болалар: «Ҳозиргина чиқиб кетди», деб жавоб бердилар. Абу Қуҳофанинг диллари бир оз безовта бўлиб: «Барча молу дунёни ўзи билан олиб кетдими?» деб сўради. Асмо розияллоҳу анҳо уддабуронлик билан бир уюм тош устига мато ёпиб: «Бизга буни қолдириб кетдилар», деди. Абу Қуҳофа (кўзи ожиз бўлгани боис) мато устини қўл билан сийпалаб: «Абу Бакр ортидан кўп бойлик қолдириб кетибди», деди. «Бобом шу билан хотиржам бўлдилар. Лекин дадам ўзлари билан беш минг дирҳам олиб, бизга Аллоҳ билан Унинг Расулининг номини қолдирган эдилар. Уларни овқатларини етказиб турар эдим, – деб эслайди Асмо розияллоҳу анҳо,– иккинчи кун Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам олдиларига овқат олиб бордим. У Зот: «Бугун чеҳрангда зарба асорати бор бўлиши билан бир қаторда ғамгин кўринасан», дедилар. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Асмо нима бўлди?» деб сўрадилар. Асмо розияллоҳу анҳонинг кўзларидан ёш оқар эди. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Асмога юзланиб: «Нимага йиғлаяпсан?» дедилар. Асмо розияллоҳу анҳо:«Кеча овқат бериб орқага қайтаётганимда, йўлда Абу Жаҳлни учратиб қолдим. У сочларимдан маҳкам тутиб, сочларимни тортиб: «Асмо, сен отангнинг қаердалигини, Пайғамбарингнинг қайдалигини биласан. Улар қаерда?» деди. Эй Аллоҳнинг маҳбуби мен унга: «Ҳа, биламан», деб тўғрисини айтдим. У: «Улар қаерда?» деб сўради. Мен: «Уларни ҳаргиз сенга айтмайман», деб жавоб бердим. У қаттиқ ураман деб, дўқ-пўписа қилди. Эй Аллоҳнинг маҳбуби мен: «Қўлингдан келганини қил. Мен сенга ҳеч нарса айтмайман», дедим. Эй Аллоҳнинг Расули, Абу Жаҳл тўсатдан менга қаттиқ тарсаки туширди ва пастга йиқилдим. Пешонам катта тошга тегиб ёрилди. Кўзларимга ёш келиб, қаттиқ азият чекдим. Абу Жаҳл сочимдан тортиб тургизиб: «Асмо, қаттиқ ураман», деди. Мен: «Эй Абу Жаҳл, жонимни сенинг ихтиёрингга топшираман. Лекин Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни ҳаргиз сенга топширмайман», дедим. Қаранг, ўзи ёш қизча бўлишига қарамай, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга шунчалар ихлос ва муҳаббат қўйганларидан: «Жонимни олсанг, ол. Барибир, уларнинг қаердалигини сенга айтмайман», дедилар. Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг бу машҳур сафарлари ортида бир аёлнинг меҳнати қиз шаклида кўзга ташланади.\n3. Умар розияллоҳу анҳу. Унга «Мустафо хоҳиши» деб ном берилган. Бунинг сабаби қуйида келувчи жумлалар орқали сизга намоён бўлади. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни шаҳид қилиш истагида бир бор қилич яланғочлади. Йўлда, бир саҳобий: «Қаёққа шитоб билан кетмоқдасан?» деб сўради. У: «Муҳаммадни (соллаллоҳу алайҳи васаллам) қатл қилишни хоҳлайман. Шунда на бамбук қолади ва на най қолади», деди. Саҳобий: «Субҳаналлоҳ, сен синглингнинг уйига бориб қара! У иккиси ҳам мусулмон бўлиб бўлдилар», деди. Умар розияллоҳу анҳу: «Уйимдагилар рухсатимсиз ва менга билдирмай Исломни қабул қилишлари мумкин эмас», деди. Шу заҳоти синглисининг уйига бориб, эшикни тақиллатди. Умар розияллоҳу анҳуга ичкаридан бир нарсаларни ўқишаётгани эшитилди. Умар розияллоҳу анҳунинг сингиллари Фотима эшик ортида уни кўриб: «Умар келибди», деди. Тиловат қилиб бераётган саҳобий тезлик билан яширилди. Улар Қуръон оятлари ёзилган нарсаларни беркитдилар. Эшик очилиб, Умар розияллоҳу анҳу кириб келиб, куёвига: «Мусулмон бўлибсизлар, деб эшитдим», деди. Куёвлари: «Ислом тўғри дин ва қолаверса, уни қабул қилишимизга қандай тўсиқ бор?» деб жавоб берди. Бу сўзларни эшитган Умар розияллоҳу анҳу жаҳли чиқиб, куёвини ура кетди. Эрини калтакдан сақлаш илинжида Фотима ўртага тушди. Умар розиллоҳу анҳу ғазабига эрк бериб, сингилларига қаттиқ тарсаки туширдилар. Фотима розияллоҳу анҳо калтак зарбидан ерга йиқилиб, кўзларига ёш келди ва секин ўзларига келиб,акаларига: «Умар, сен ичган онанинг сутини мен ҳам ичганман. Танамдан жонимни чиқаришинг мумкиндир. Лекин қалбимдан иймонни суғуриб ололмайсан», дедилар. Бу гаплар Умар розияллоҳу анҳуга ўқ каби таъсир қилиб, дилларини юмшатиб: «Фотима, нима ўқиётгандинг?» деб сўради. У: «Сизнинг танангизни ширк нажосатга тўлдирган. Ғусл қилиб, у пок сўзларни эшитишингиз мумкин», деди. Ғусл қилиб, Аллоҳ таолонинг қуйидаги оятларини эшитдилар: إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لا إِلَهَ إِلا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي. «Албатта, Мен, Ўзим, Аллоҳдирман. Мендан ўзга илоҳ йўқ. Бас, Менга ибодат қил ва мени зикр этиш учун намозни тўкис адо эт» (Тоҳа 14-оят). Яхши, мени ҳам мусулмонга айлантиринглар, дейишларига, яширинган саҳобий чиқиб: «Эй Умар, муборак бўлсин!» деди. Бир неча кундан буён Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам дуо қилиб: «Эй, Аллоҳим! Умар ибн Хаттоб воситасида, ё Умар ибн Ҳишом билан динга қувват бер», деб сўраётган эдилар. Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қилган дуолари сенинг ҳаққингда қабул бўлди. Кел, бирга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам олдиларига борамиз. Улар Арқам розияллоҳу анҳу уйига бордилар. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам суяниб ўтириб саҳобийларга диний таълим бераётгандилар. Бир вақт эшик тақиллади. Бир саҳобий эшик туйнугидан Умар розияллоҳу анҳунинг қилич яланғочлаб келганини кўриб: «Эй Аллоҳнинг маҳбуби, Умар келибди. Қўлида яланғочланган қилич бор. У нима мақсадда келгани бизга маълум эмас», деди. Ҳамза розияллоҳу анҳу чиқиб: «Дарвозани очинглар, яхши ниятда келган бўлса, бош устига. Агар шум ниятда келган бўлса, ўша қилич ўз бошига етади. Мен у билан қандай муомала қилишимни кўринглар», деди. Дарвоза очилиб, Умар розияллоҳу анҳу бутунлай ўзгариб кириб келдилар. Улар қатл қилиш ниятида келган эдилар. Лекин илгарироқ ўзларини-ўзлари қатл қилиб бўлгандилар. У кишининг қалблари Аллоҳ маҳбубининг ходимига айланиб бўлган эди. Одоб билан ўтириб: «Мен сизнинг ходимингизга айланиш мақсадида келдим» дедилар. У Зот:«Аллоҳу акбар» дедилар. Уни эшитган саҳобийлар ҳам: «Аллоҳу акбар» деб, ҳамма ёққа жар солдилар. Бу Ислом дини тарихида баланд овозда айтилган биринчи такбир бўлди. Ундан олдинроқ Ҳазрати Ҳамза розияллоҳу анҳу 39 – бўлиб, Исломни қабул қилган эди. Умар розияллоҳу анҳу 40-бўлиб, Исломни қабул қилдилар. Бир оз ўтгач, намоз вақти бўлди. Умар розияллоҳу анҳу: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу ерда намоз ўқиймизми? Энди Умар мусулмон бўлди. Кетдик масжидда намоз ўқиймиз», дедилар. Масжидга бориб Умар розияллоҳу анҳу: «Эй, Макка қурайши! Ҳар бирингизнигн аёлингиз ва фарзандингиз бор. Аёлингизни бева ва болангизни етим қолишини истасангиз, Умарга юзланинг. Биз шу ерда Аллоҳ таолонинг ибодатини бажарамиз», деди. Субҳаналлоҳ, Аллоҳ таоло шу йигит воситасида Ислом динига қувват берди. Бу йигитга Ислом неъмати берилди. Унинг ортида синглиси Фотимани меҳнати кўзга ташланади. Бу етук шахс ортида аёл меҳнати сингил шаклида намоён бўлади. Бунга ўхшаган бир неча мисоллар мавжуд.\n4. Икрима розияллоҳу анҳу бюук номдор саркарда ўтганлар. У борасида қилинган ривоятларда Икрима : «Макка фатҳ қилинганда, Исломга қилган қаршиликларим ва Расулуллоҳга етгазган озорларим туфайли аниқ қатлга ҳукм қилинсам керак, деган хаёлда Маккадан қочиб, узоқларга кетаман», деди. Макка фатҳининг эртаси куни Икриманинг аёли Исломни қабул қилди. Аёл Набий саллоллоҳу алайҳи васалламга: «Эй Аллоҳнинг маҳбуби, эрим Исломни қабул қилиши учун унга эминлик беринг», деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам унинг эрига эминлик бердилар. Аёл эри ортидан дарёгача излаб боргани ҳақида китобларда келтирилади. Икрима қайиққа ўтириб, сузиб кетаётган эди. Аёл ҳам бир қайиқни олиб, ортидан тезда етиб олиб: «Қаёққа кетяпсиз? Ортга қайтинг, Маккада яшаймиз», деди. Эр: «Мени қатл қиладилар» деди. Аёл: «Мен сиз учун эминлик олиб келдим», деди. Аёл эрини олиб ортга қайтди. Икрима ҳам Исломни қабул қилди. Аллоҳ таоло кейинчалик уни Ислом генералига айлантирди. Бу ерда ҳам аёл меҳнати хотин шаклида намоён бўлмоқда. Бундан бошқа кўплаб мисолларни саҳобалар ва улардан кейингилар ҳаётидан келтириш мумкин.\n5. Китобларда келтирилишича, Аллоҳ таоло Имом Моликни ҳижрат ҳовлиси имоми қилди. Мадинаи Мунавварада муқим туриб, талабалардан ҳадис эшитар ва уларга ҳадис айтар эди. Унинг икки олима ва ҳофиза қизлари парда ортида ўтиришиб, дарсда иштирок этардилар. Дарс мобайнида ибораларни ўқишда бирор киши хатога йўл қўйса, парда ортидан икки таёқни бир-бирига уруштириб овоз чиқарар эдилар. Имом Молик бу орқали иборани ўқишда бирор камчиликка йўл қўйилганини билиб олар эдилар. Яна бир бор етук шахслар ортида аёл меҳнати ётиши маълум бўлди. Унинг қизлари таълим бериш жараёнида ёрдамчига айланган эдилар. Субҳаналлоҳ, бу турдаги минглаб мисоллар Ислом тарихида бисёрдир. Шунинг учун ҳам ожиз банда «Етук шахслар ортида аёл меҳнати кўзга ташланади», деб таъкидлади. Бу аёл меҳнати гоҳо хотин, гоҳо она, гоҳо сингил ва гоҳо қиз шаклида намоён бўлади. Бу мисолдан ўтиб, яна шу умматнинг авлиёлари ҳаётини ўрганиб чиқсангиз, бундан кўп мисолларни учратасиз.\n6. Аллоҳ таоло Имом Ғаззолийни Ислом динининг катта шахсига айлантирди. Сиз қунт билан олим тарихини ўрганиб чиқсангиз, унинг ортида она мисолида аёл меҳнати кўзингизга ташланади. Имом Ғаззолий билан Муҳаммад Ғаззолий ака-ука бўлганлар. Ёшлик чоғларида етим қолиб, оналари тарбиясида униб-ўсдилар. У иккалаларининг оналари ҳақида ажойиб бир нақл китобларда ёзиб қолдирилган. Оналари у иккисига шундай тарбия бериб, уларни яхшиликлар сари етаклади, натижада у иккиси ҳам етук олим бўлиб етишдилар. Ака-укаларнинг табиати бир-биридан фарқ қилар эди. Имом Ғаззолий катта вақтини воизлик, хатиблик ва имомгарчиликда ўтказар эди. Унинг укаси олим ва яхши инсон эди. Лекин масжидда намоз ўқимай, ўзи ёлғиз намоз ўқир эди. Бир куни Имом Ғаззолий ўз онасига: «Она, одамлар менга: «Сен катта воиз, хатиб ва имом бўлсанг-у, уканг ортингда намоз ўқимаса» деб, эътироз билдирмоқдалар. Она сиз укамга айтинг менинг ортимда туриб намоз ўқисин», деди. Она чақириб насиҳат қилди. Эртаси куни Аҳмад Ғаззолий акаси ортида намоз ўқишга борди. Лекин бир ракаатни ўқиб бўлгач, иккинчи ракаатда жамоатдан ташқарига чиқиб, намозни ўзи ёлғиз ўқиди. Имом Ғаззолий намозни ўқиб бўлгандан кейин, қаттиқ тушкунликка тушиб, уйга ғамгин ҳолда қайтди. Она ўғлига: «Қаттиқ паришонхотир кўринасан», деди. Она укам бормаса, яхши бўлар эди. У бир ракаат ўқигандан кейин жамоатдан чиқиб, ўзи ёлғиз намоз ўқиди. Она кичик ўғлини чақириб: «Ўғлим, нега бундай қилдинг?» деб сўради. Аҳмад Ғаззолий: «Мен унинг ортида намоз ўқиётувдим. Биринчи ракаатни аниқ яхши адо қилди. Иккинчи ракаатда унинг эътибори Аллоҳ томонидан ўзга томон бурилди. Шунинг учун жамоатдан ташқарига чиқиб, алоҳида намоз ўқидим», деди. Она Имом Ғаззолийдан: «Нима гап?» деб сўради. «Она, укам жуда тўғри гапирди. Мен намоздан олдин бир фиқҳий китобни ўқиб, нифоснинг нозик масалаларига шўнғиб кетган эдим. Намозга киришгандан кейин биринчи ракаатни тўлиқ Аллоҳга таважжуҳ билан адо қилдим. Иккинчи ракаатда нифос масаласи хаёлимга келиб, бир оз зеҳнимни банд қилди. Шунинг учун мендан бу хатолик ўтди». Оналари чуқур нафас олиб: «Афсус, иккалангиз ҳам менинг коримга ярамадингиз», деди. Ушбу жавобни эшитган икки ака-ука жуда ғамгин бўлиб қолдилар. Имом Ғаззолий: «Хато мендан ўтибди. Бундай қилмаслигим керак эди. Онажон, мени кечиринг», дедилар. Акалари эса: «Бу нарса менга кашф бўлгани учун намозни бузган эдим. Мен нима учун сизнинг бирор корингизга ярамайман?», деди. Она: «Сизлардан бирингиз намозда туриб олиб нифос масаласини фикр қилса, иккинчиси ортида туриб унинг дилини кузатиб турса, сиз иккалангиздан бирортангиз намозда Аллоҳ таолога таважжуҳ қилмадиларинг. Шу боис сизлар мени бирор коримга ярамадинглар, деб айтдим», дедилар Ўйлантирадиган жойи шундаки, она болаларига тасаввуфнинг нозик қирраларини тушунтириб берадиган даражада бўлса, қандай қилиб, у онадан Имом Ғаззолийлар етишиб чиқмасин. Албатта, бундай оналардан етук фарзандлар дунёга келади. Бу ўринда ҳам етук шахс ортида аёл меҳнати она сиймосида кўзга ташланади.\n7. Абдулқодир Жийлоний раҳматуллоҳи алайҳ илм олиш ниятида сафарга отланган вақтларида, оналари бир неча тилла тангани у кишининг кийимларига тикиб қўйиб, ўғлим ҳаргиз ёлғон сўзламанг деб, насиҳат қилдилар. Йўлда қароқчилар талон-тарож қилдилар. Улардан бири: «Сенда мол борми?» деб, сўради. Абдулқодир Жийлоний раҳматуллоҳи алайҳ: «Ҳа, бор», деб тўғри жавоб берди. Бўлган воқеа сардорга етказилди. Сардор болани ҳузурига чақириб: «Нимага ёлғон гапирмадинг? Сен на молингни, на жонингни ўйламоқдасан» деди. «Онам сафар олдидан «тўғри сўзла» деб таъкидлаган эди. Мен онамга тўғри сўзлашга ваъда бердим. Мен берган сўзимни ҳимоя қиламан. Берган сўзимга вафо қилишда жоним ҳимояси парвойимга келмайди», деб жавоб берди бола. Қароқчиларга бу гап жуда таъсир қилди. Улар Аллоҳ таолога берган ваъдаларини эсладилар ва болани ҳолати билан ўзларини солиштириб, биз берган ваъдаларимизга нега содиқ турмас эканмиз деб, Аллоҳ таолога тавба қилдилар ва тузалиш йўлига ўтдилар. Шундан сўнг улар қўлидан ёмонлик ўрнига яхшилик кела бошлади. Вақти келиб бола Абдулқодир Жийлоний раҳматуллоҳи алайҳга айланди. Тафаккур қилинг–а, бир етук шахсни камолотга етишишида аёл меҳнати қандай ҳам зарур–а?! Сизга бу ўринда аёл меҳнати она тимсолида намоён бўлмоқда.\n8. Боязид Бистомий раҳматуллоҳи алайҳ борасида Жунайд Бағдодий шундай фикрларни билдирганлар: «Аллоҳ таоло Жаброил алайҳиссаломга фаришталар ичида улуғ обрў-эътибор берган бўлса, авлиёлар ичида бундай мартабага Боязид Бистомий сазовар бўлган». Жунайд Бағдодий сўзида давом этиб, Боязид Бистомий ҳақидаги қуйидаги воқеани сўзлаб берди: «Боязид Бистомий раҳматуллоҳи алайҳ ёшлигида етим қолиб, онаси қўлида тарбия топдилар. Мадраса ёшига етганларида оналари бир устоз қўлига олиб бориб топширдилар ва шундай дедилар: «Устоз, болани олдингизга олинг. Кўп уйга рухсат берманг. Зеро, уйга борса, фикри чалғиб, илмдан маҳрум бўлиб қолиши мумкин. Бир куни бола қалбида онасини бориб кўриш истаги туғилиб, устоздан рухсат сўради. Устоз кўп дарс бериб, дарсни ёдлаб топшириб, кейин кетасан, деган шарт қўйди. Бола тезлик билан берилган топшириқни ёдлаб бериб, уйига борди ва дарвозани тақиллатди. Боязид Бистомийнинг оналари бу вақтда таҳорат қилаётган эдилар. Эшикнинг тақиллаши овозидан ўғли келганини тушунди. Дарвоза олдига бориб: «Ким?» деди. У: «Боязид Бистомийман» деб жавоб берди. Она: «Менинг ҳам Боязид Бистомий деган ўғлим бор эди. Уни Аллоҳ таоло йўлида мадрасага бердим. Эшигимни келиб тақиллатаётган қайси Боязид?» дедилар. Боязид Бистомий онасининг бу сўзларидан қуйидагиларни тушунди:«Онам менга эшикни тақиллатиш ўрнига мадрасага бориб Аллоҳ таоло эшигини тақиллатгин. Аллоҳ билан боғланишни барча нарсадан устун деб билгин, демоқчилар» деб орқаларига қайтиб кетдилар ва олим бўлганларидан кейин мадрасадан чиқдилар. Натижада у зотни Аллоҳ таоло машҳур Боязид Бистомийга айлантирди. Бу етук шахс ортига назар солсангиз, аёл меҳнати она сиймосида сизга намоён бўлади.\n9. Ханса розияллоҳу анҳони манбаларда тўртта ўғли бўлганлиги таъкидлаб кўрсатилади. Қачон овқатлангани ўтирсалар: «Болаларим, на тоғаларингни шарманда қилдим, на оталарингга хиёнат қилдим», деб кўп бор такрорлар эдилар. Бир куни болалар: «Она, нима учун бу сўзни бот-бот такрорлайверасиз?» дедилар. Она: «Мен қизлик чоғимда бирор номақбул иш қилиб тоғаларингни уятга қўймаганман. Турмушга чиққанимдан сўнг эса сизларни оталарингга бирор марта хиёнат қилмаганман. Мен шундай ғайрат ва ибо билан ҳаёт кечирган аёлман», деди. Болалар:«Она, сиз нимани хоҳлайсиз?» дедилар. Она: «Сизлар катта бола бўлиб қолдинглар. Энди Аллоҳ таоло йўлида жиҳод қилиб, шаҳид бўлинглар. Мен жанг майдонига бориб кўраман. Қилич зарби кўксингларга теккан бўлса, сизлардан рози бўламан. Агар қилич зарби урушдан қочаётганингларда орқангларга тегса, сизларни ҳаргиз кечирмайман», деди. Болалар: «Она, нима учун шаҳид бўлинглар деб, бот-бот такрорлайсиз?» дедилар. Она: «Қиёмат бўлиб адолат қоим бўлганда, Аллоҳ таоло шаҳидларнинг оналари қаерда? деб, сўрайди. Менга ўша вақтда тўрт шаҳиднинг онасиман деб, Парвардигор олдида очиқ юз билан туриш насиб қилсин», дедилар. Ушбу тўрт шаҳид ортида аёл меҳнати она сиймосида кўзга ташланади.\n10. Аллоҳ таоло машҳур «Тушлар таъбири» китобининг муаллифи Ибн Сирин раҳматуллоҳи алайҳга улуғ мартабаларни ато қилган. Ҳар бир олим олдида бугун ҳам Ибн Сирин раҳматуллоҳи алайҳнинг асарлари мавжуддир. Унга қараб тушлар таъбири айтилиб келинади. Ибн Сирин раҳматуллоҳи алайҳнинг барча қироатларни пухта ўзлаштирган Ҳафса исмли синглиси бўлиб, 32 йил уй масжидидан бесабаб ташқарига чиқмай аёл ва болаларга диний таълимдан сабоқ берди. Муҳаммад ибн Сирин Қуръон лафзларини талаффузида бирор қийинчиликга дуч келса, бир болани сингиллари Ҳафса олдига юборар эди. Ибн Сирин раҳматуллоҳи алайҳ болага Ҳафса бу лафзни қандай талаффуз қилса, шундай талаффуз қилгин деб, тайинлар эди. Баъзи тобеинлар ибодатда, илмда у аёлга тенг келадиган обид ва олимни кўрмаганмиз, дер эдилар. Баъзи китобларда Ибн Сириннинг синглиси Ҳафсани фазилатда Ҳасани Басрий раҳматуллоҳи алайҳга тенглаштирилган. Баъзилар Саид ибн Мусайябдан Ҳафсани илму тақвода устун деб билишган. Унинг хизматчисидан бекаси ҳақида: «У борасида нима дейсан?» деб сўрашган. У: «Қуръони Каримни яхши тиловат қилади. Ҳар доим ибодат билан мшғул. Ҳар ишни шариатга мувофиқ қилади. Лекин унинг менга маълум бўлмаган қандайдир гуноҳи юўлса керак, ҳар куни хуфтондан кейин намозга такбир айтиб, йиғлай бошлайди, то фажргача қоим ҳолда йиғи давом этади» деб жавов берган. Бечора чўри бекам катта-катта гуноҳлари сабабли кечаларини йиғлаб ўтказмоқда, деб тушунар экан. Сиз кечаларини қандай ўтказишни ва динга қандай хизмат қилиш кераклигини бу аёлдан ўрганинг. Зеро, ҳар бир етук шахс ортида аёл меҳнати гоҳо она, гоҳо хотин, гоҳо сингил ва гоҳо қиз сиймосида кўзга ташланади.\n11. Муиниддин Ажмирий раҳматуллоҳи алайҳ Бенгалга ташриф буюрдилар, сафари давомида бир неча одамлар у кишининг қўлида Исломни қабул қилдилар ва тавбага байъат қилдилар. Уйга мамнун ҳолда қайт Муиниддинни кўрган онаси: «Ўғлим, нимадан бунча хурсандсиз?» деб сўради. Ажмирий раҳматуллоҳи алайҳ:«Она, сафарим давомида 100 минг киши қўлимда мусулмон бўлди ва яна 70 минг киши қилган ишларидан тавба қилди. Шу боис бугун жуда мамнунман», деди. Она: «Ўғлим, бу сизнинг камолотингиз эмас. Балки менинг камолотимдир», деди. Ўғил: «Она, бу қанақасига?» деди. Она: «Сизни бирор марта таҳоратсиз эмизмаганман. Шунинг баракотидан бугун 100 лаб кишилар сизнинг қўлингизда Исломни қабул қилиб, тавба қиляптилар», деди. Қаранг, бу етук шахс ортида ҳам бир аёл меҳнати она сиймосида намоён бўлмоқда.\n12.Қутбиддин Бахтиёр Кокий раҳматуллоҳи алайҳ ҳозирда Қутуб минор яқинида ётибдилар. У киши борасида ҳам машҳур воқеа бор. Қутбиддин Бахтиёр исмига уланган «Кокий» лафзи нон деган маънони англатади. Воқеа шундай бўлган. Бола дунёга келиб вояга етгач икки ота-она ўзаро «Қандай қилиб уни яхши инсонга айлантириш мумкин?» деган мазмунда машварат қилдилар. Она бир тавсияга амал қилишни маъқул деб топиб, унга эртадан амал қилмоқчи бўлди. Эртаси куни бола мактабга кетганидан сўнг она бир неча нон пишириб шкаф ичига беркитиб қўйди. Бола мактабдан келиб шоша-пиша:«Она, қорним очди. Менга овқат беринг», деди. Она: «Болам, бизга ҳам ризқни Аллоҳ таоло беради. У раззоқдир. У ризқларни ўз эгасига етказувчидир. У ҳам Молик, ҳам Холиқдир» деди. Она Аллоҳ таолони болага таништириб: «Ўғлим, сизнинг ризқингизни ҳам Аллоҳ таоло беради. Шу боис ризқингизни Ундан сўрашингиз керак», деди. Бола: «Она, мен қандай қилиб, ризқимни сўрайман?» деди. Она: «Жойнамозни солинг», деди. Бола жойнамозни солиб, унга аттаҳиётда ўтирадиган каби ўтирди ва кичик-кичик маъсум қўлларини кўтарди. Она: «Ўғлим, дуо қилинг», деди. Бола: «Аллоҳим, мактабдан қорним очиб келдим. Менга егулик бергин?, – деб сўраб, – она. энди нима қилай?» деди. Она: «Ўғлим, Аллоҳ таоло сизга юборган овқатни қидиринг», деди. Бола уйни у ер-бу ерини бироз қидириб, охири шкаф ичини очди ва у ердан ўз насибасини олиб еди. Шу пайт бола қалбида бир ҳис пайдо бўлди ва онасидан Аллоҳ ҳақида кун бўйи сўраб-суриштирди. Она: «Ўғлим, Аллоҳ таоло барча парранда ва ҳайвонларга ҳам ризқ беради. Унинг хазинаси қанчалар мўл экани ҳеч кимга маълум эмас. У ҳаргиз тугамайди», деб, болага Аллоҳ таоло ҳақида маълумот берди. Бола кундан-кун Аллоҳ таоло борасидаги маълумотларини кўпайтириш ҳаракатида бўлди. Она бола қалбида Аллоҳ таоло билан боғлиқлик бора-бора зиёдалашиб бораётганидан мамнун эди. Бола қалбида Аллоҳ таолонинг муҳаббати Унинг Раззоқ эканини билган кундан пайдо бўлган эди. Зеро, инсон фитратида эҳсон қилувчини суйишлик бор. Бола ҳар кун уйқудан олдин онасидан Аллоҳ таоло ҳақида гапириб беришини сўрар эди. Она боласида кундан-кун Аллоҳ таолога нисбатан куртак отаётган муҳаббатни кўриб хурсанд бўлар эди. Она, одатдагидек, бола тарбиясида танлаган услубида бардавом бўлди. Кунлардан бир кун қариндош-уруғларини зиёрат қилиш мақсадида қариндошлариникига борди ва у ерда қайсидир сабабга кўра боласини мактабдан қайтиш маҳалини унутиб қўйди. Бир вақт боласи эсига тушиб, шоша-пиша ёпинчиғини бошига ташлаб, уйи томон катта-катта, тез-тез қадам қўя бошлади. Йўлда она Аллоҳ таолога илтижо қилиб: «Эй, Аллоҳим боламни Сенга яқин бўлиши мақсадида ушбу ишни қилган эдим. Бугун маълум сабабларга кўра бу ишни қила олмадим. Энди шунча қилган ишларимни зоя қилмагин. Боламга қилган тадбирим маълум бўлиб қолса, унинг қалбидаги Сенга нисбатан яқинлик ҳисси узулиши мумкин. Менинг қилган меҳнатимни зоя қилма», деб йиғлаб Аллоҳ таолодан йўл -бўйи сўраб борди. Уйига етиб келиб она боласига қаради, у тинч ухлаб ётган эди. Шошиб одатдагидек таом тайёрлаб яшириб қўйди ва бола олдига келиб оҳиста уйғотиб: «Ўғлим, қорнингиз жуда очгандир?» деб сўради. Бола: «Менинг қорним очмади», деди. Она: «Нимага?» деди. Бола: «Мадрасадан оч қорин билан келдим, одатдагидек, жойнамозни солдим ва унинг устида ўтириб, хокисорлик билан Аллоҳ таолодан ризқ беришини сўрадим ва онам уйда йўқлигини ҳам айтдим. Кейин уйларнинг бурчакларини қидира бошладим ва бир жойда нонга кўзим тушди. Уни олиб едим. Она бу нондақа ширин нонни олдин сира емаган эдим», деди. Аллоҳ таоло ушбу мурғак болани келажакда Қутбуддин Бахтиёр Кокийга айлантирди. Унинг қўлига 100 лаб инсонлар мурид тушдилар. Мана шу етук шахс ортида ҳам она меҳнати кўзга ташланади. Тарихда бундай мисоллар бисёр. Уларни эшитиб инсон ҳайрон бўлади. Аёллар эркаклардан олдинда\nНабий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг аёллари Ойша розияллоҳу анҳо бу уммат аёлларининг олими эдилар. Қуръонни биринчилардан бўлиб ёдлаган эдилар. Аёлларнинг эркаклардан олдинлаб кетганлари ҳақида бир неча ривоятлар келган. Мисол тариқасида улардан баъзиларини келтирамиз. Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Пайғамбар бўлишларига эътибор қаратсак, у кишига ҳаммадан олдин аёллари Хадича розияллоҳу анҳо ҳурмат кўрсатганлари маълум бўлади. Бу борада Хадича розияллоҳу анҳо бу уммат эркак ва аёллари ичида пешқадамдирлар. Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни Пайғамбар сифатида тан олган биринчи инсон аёл – Хадича розияллоҳу анҳо бўлган. Аёллар ичида Қуръони каримни ҳифз қилишда Ойша розияллоҳу анҳога тенг келадигани бўлмаган. У киши ҳам фақиҳа, ҳам олима бўлганлар. Манбаларда келтирилишича, саҳобийларнинг барчаси илмли бўлган. Лекин улар ичида 149 таси олим сифатида ажралиб турганлар. Булар бирор фиқҳий масала юзасидан гап гапирсалар бошқа гапларни тарк этишиб, ўша 149 та олим ичига кирувчи саҳобийни гапларини олар эдилар. Шу 149 та саҳобий ичида ҳам 14 та саҳобийлар алоҳида эътиборга эга бўлганлар. 14 та олим саҳобийлар ичида Ойша розияллоҳу анҳо ҳам борлар. Катта-катта саҳобийлар у кишидан фиқҳий масала сўрашса, парда ортида ўтириб, уларга жавоб берар эдилар ва улар Ойша розияллоҳу анҳо томонидан берилган жавобга қониқиш ҳосил қилар эдилар. Аллоҳ таоло Ойша розияллоҳу анҳога қанчалар фаросат берганлигини қуйидаги воқеадан билиб олсангиз бўлади. Набий саллаллоҳу алайҳи васаллам: «Эй Ойша, сиз менга сарёғ билан ҳурмо аралашмасидан тайёрланган таомдан маҳбубсиз», дедилар. Ойша розияллоҳу анҳо бунга жавобан: «Эй Аллоҳнинг маҳбуби, сиз менга сарёғ билан асал қоришмасидан тайёрланган таомдан маҳбубсиз», дедилар. Набий саллаллоҳу алайҳи васаллам кулиб: «Сизнинг жавобингиз мени жавобимдан яхши бўлди», дедилар. Аллоҳ таоло у кишига қанчалар имтиёз берган бўлса, шунчалар фаросат берди.\nСевимли онанинг қизи билан суҳбати\nҲазрати Ойша розияллоҳу анҳо билан Фотима розияллоҳу анҳо тез-тез ўтириб гаплашиб, ўзаро кулишиб турар эдилар. Бир куни Фотима розияллоҳу анҳо Ойша розияллоҳу анҳо олдида кулимсираб турган эдилар. Ойша розияллоҳу анҳо: «Нима гап?» дедилар. Фотима розияллоҳу анҳо: «Дилимга бир гап келди», дедилар. Ойша розияллоҳу анҳо: «Нима гап?» дедилар. Фотима онамиз: «Сиз Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг қизи бўлсангиз, мен Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қизлариман», дедилар. Бу гапни эшитган Ойша онамиз бир оз безовта бўлиб, Пайғамбаримизни таърифлашга киришдилар. Эй Фотима, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам сабабли бизга иймон насиб қилди, у киши сабабли Қуръон бизга насиб бўлди, у киши орқали Аллоҳ таолони танидик, у киши сабабли Ислом бизга келди деб, Пайғамбаримизга жуда кўп ва чиройли таърифлар бериб:«Фотима менинг хаёлимга ҳам бир гап келди», дедилар. Фотима онамиз: «Нима гап?» деб сўрадилар. Ойша розияллоҳу анҳо дедилар: «Эй Фотима, сизнинг рафиқангиз Али Муртазо бўлса, менинг рафиқам Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламдирлар». Бу сўзларни эшитган Фотима онамиз жим бўлиб қолдилар. Ойша онамиз: «Фотима, менинг хаёлимга яна бир гап келди», дедилар. Фотима онамиз: «Нима гап?» дедилар. Оиша онамиз: «Эй Фотима, қиёмат куни ҳар бир инсон жуфт-жуфти билан юрганида, сизнинг қўлингиз Али муртазо қўлида, менинг қўлим эса Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам қўлларида бўлади», дедилар. Даврага бир оз сукунат тушгач яна Ойша онамиз: «Фотима, менинг хаёлимга бир гап келди», дедилар. Фотима онамиз: «Нима гап?» деб сўрадилар. Ойша онамиз:«Эй Фотима, сиз жаннатда жаннатий аёлларнинг сардори сифатида бир тахтда бўласиз. Сизни ёнингизда Али розияллоҳу анҳу бўлади. Мен ҳам бир тахтда бўламан. Лекин менинг ёнимда Расулуллоҳ бўладилар», дедилар. Аллоҳ таоло Ойша онамизга шунчалар фаҳм-фаросат бергандиғки, ўзлари ҳам бу ҳақда бот-бот таъкидлар эдилар. Ойша онамиз Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга теккан ягона бокира аёл бўлганлар. У зот ёшликдан Пайғамбаримиз назоратида ўсдилар ва у кишининг хизматларида қоим бўлдилар. У киши балоғатга етганларидан кейин илк назарлари Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга тушган. Пайғамбаримизнинг бошқа олган аёллари ё тул, ё талоқ қилинган бўлганлар. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Бадр кунидан бир кун олдин кечаси бир нарса қидириб юрган эдилар. Ойша онамиз: «Эй Аллоҳнинг маҳбуби! Нима излаяпсиз?» деб сўрадилар. Расулуллоҳ: «Ислом байроғи учун бир мато изламоқдаман», дедилар. Шунда Ойша онамиз ўзларининг усти қора йўл-йўл, ости оқ бир ёпинчиқларини олиб чиқиб бердилар. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Ойша онамизнинг шу матоларини Ислом байроғига айлантирдилар. Ойша онамиз бундан фахрланиб, айтиб юрар эдилар. Ойша онамизга берилган яна бир инъомлардан бири, Аллоҳ таоло саломини Жаброил алайҳиссалом томонидан қабул қилиб олишлари бўлган. Яна шундай икромлар сирасига Оиша онамизнинг Қуръони каримда бароатлари зикр қилинишидир. У киши буни ҳам жуда кўп эслаб айтардилар: «Юсуф алайҳиссаломга ҳам, Марям онамизга ҳам менга қилинган туҳмат бўлган. Уларнинг маъсумлигига Аллоҳ таоло бир чақалоқни гувоҳ қилиб гапиртирган. Лекин менинг маъсумлигимни Ўзининг каломи Қуръон билан собит қилган». Бу ҳақда Нур сурасининг 16 ояти нозил қилинган. Яна бир улуғ неъматлардан бири Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ўлим тўшакларида ётганларида Ойша онамиз уйларида бўлганлар. У Зот бу дунёдан абадий дунёга риҳлат қилаётганларида бошлари Ойша онамиз кўксиларида бўлган. Бу ҳақда Ойша онамиз жуда кўп гапирар эдилар. Бу инсон қандай ҳам улуғ насиба эгаси-я! Икки кишининг кўкси Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бошларига иззат бахш этиб, сиддиқ мақомига эга бўлди. Улардан бири Расулуллоҳнинг рафиқалари, мусулмонлар онаси Ойша розияллоҳу анҳо. У киши Пайғамбаримиз вафот этаётганларида ўз кўксиларини Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бошларига бахш этиб икром кўрсатдилар ва Аллоҳ таоло у кишига сиддиқа номини берди. Иккинчилари Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу бўлиб, ғорда Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бошларига кўксиларини бахш қилиб, сиддиқ номига эга бўлганлар. Ойша сиддиқа розияллоҳу анҳога берилган шундай буюк эҳтиромлар ҳақида баъзи-баъзида савол пайдо бўлади. Эй Уммул мўминун, Набий алайҳиссаломнинг мунаввар юзлари сизнинг кўз олдингизда эди. Ҳабибимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг юзлари Қуръон каби эди. Сиз бир қори аёл сифатида ўтириб, ушу Қуръондан тиловат қилаётган эдингиз. Шу маҳал Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этдилар. Ойша онамиз ўзларига насиб қилган яна бир буюк неъматлар сифатида Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам у кишининг кўксиларида бу оламдан риҳлат қилганларини ҳисоблар эдилар. Қиёмат куни ўша кўксидан бошларини кўтариб, умматларини шафоат қиладилар. Аллоҳ таоло Ойша онамизга кўплаб улуғ-улуғ неъматларни инъом қилган. Кўплаб бизгача етиб келган ҳадисларнинг ривояти ҳам Ойша онамизга тегишлидир. У кишининг илмий мартаба ва илмий мақомлари жуда катта бўлган.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васаллам «Гўзал савол бўлди», дедилар\nАёллар диний илмларни эгаллашда эркаклардан ортда қолиб кетмаганлар. Бир куни Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам хизматларига бир саҳобий аёл ҳозир бўлиб: «Эй Аллоҳ таолонинг ҳабиби! Эркаклар амалда бизни ортда қолдирмоқдалар. Улар сиз билан жиҳодга борадилар. Жаноза намозини ўқийдилар. Беш вақт масжидда намоз ўқийдилар. Биз эса уйдан ташқарига чиқмаймиз. Болаларга тарбия берамиз. Уй ишлари билан банд бўламиз. Эркаклар топаётган у яхши амалларни қила олмаймиз», деб савол берди. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Савол берувчи гўзал савол берди», дедилар. Шундан сўнг Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Гап шундаки, кечалари фарзанди сабабли иссиқ ўрнидан турадиган аёлларга сарҳадларни душман ҳужумидан ҳимоя қилувчи чегарачиларга бериладиган ажр берилади. Уйида намоз ўқувчи аёлларга масжидда жамоат билан биринчи такбирга лоҳиқ бўлган кишига бериладиган ажр берилади», дедилар. Аёллар шу қадар нозик саволларни Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга берар эдилар. У Зот эса гўзал савол бўлди, деб таъкидлаб қўярдилар.\nАёлларнинг илм олишга бўлган иштиёқи\nБир саҳобий аёл Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари! Эркаклар сизнинг даврангизда илм олиб, олим бўлишмоқда. Биз, аёлларга бундай имконият йўқ. Шунинг учун бизга бир кун тайин қилинг. Биз чақириғингизга «лаббай» деб ҳозир бўламиз», деди. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам чоршанба кунини аёллар учун тайин қилдилар. Аёллар шу куни тўпланиб Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан ўз динларини ўргана бошладилар. Аёлларнинг диний саводхонлиги эркаклардан кам эмас эди. Аллоҳ таоло уларга ҳам эркакларга баробар равишда илм ато қилди. Саҳобийлар замонасида аёлларнинг илмий даражаси\nСаҳобийлар вақтида аёлларнинг илмий даражаси жуда юқори бўлган. Улар оддий сўзларни ҳам илмий тарзда сўзлашишган. Бунга икки тарихий воқеани келтириш кифоя қилади. Умар розияллоҳу анҳу ҳалифалик вақтларида маҳр жуда ортиб кетиб, ғариб инсонларда уйланишга бўлган рағбат кун сайин сўниб бораётган эди. Буни олдини олиш мақсадида, Умар розияллоҳу анҳу маҳрга аниқ бир миқдорни белгилаб қўйиш учун халқни бир ерга тўпладилар. Ғарибларни ўйлаб минбарга чиқдилар ва ҳаётни тартибга солиш мақсадида маҳр миқдорини белгилаб қўйиш керак, деган фикрни ўртага ташладилар. Шунда ғариб инсонларнинг ҳаётларини тартибга солган бўламиз, дедилар. Сўзларини баён қилиб бўлгач, минбардан тушдилар.\nШунда бир саҳобий аёл ўрнидан туриб: «Эй Амирал мўминин! Бу ҳукмни сиз Қуръон ё суннатдан олдингизми, ё фақирларни ҳаётини изга солиш мақсадида ўзингиз ижтиҳод қилдингизми?» деди. Умар розияллоҳу анҳу:«Мен турмуш тарзини тартибга солиш мақсадида айтдим», дедилар. Шунда аёл:«Аллоҳ таоло Қуръони каримда маҳрни равшан оятлар билан баён қилиб қўйган. Энди сиз қандай қилиб, маҳр борасида ғарибларни турмуш тарзига енгиллик туғдириш ва уларда уйланишга рағбат уйғотиш мақсадида бирор ҳукм айтишингиз мумкин?» деди. Умар розияллоҳу анҳу ҳайрон бўлиб: «Ўша возиҳ оят қайси?» деб сўрадилар. Саҳобий аёл қуйидаги оятни ўқиб берди: «وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنْطَارًا فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا» «Ва агар хотин ўрнига бошқа хотин олмоқчи бўлсангиз ва уларнинг бирига ҳаддан зиёд маҳр берган бўлсангиз ҳам, ундан ҳеч нарсани қайтариб олманг. Уни бўҳтон ва катта гуноҳ ҳолида оласизми?» (Нисо 20-оят)”. Аёл ўз сўзида давом этиб, «Аллоҳ таоло ушбу оятда маҳрни тилла ва кумуш ўлчов бирликларининг энг каттаси «қинтор» билан зикр қилмоқда. Сиз бўлсангиз маҳрга арзимаган миқдорни тайин қилмоқчисиз», деди. Амирул мўминин ортга қайтиб, минбарга чиқдилар ва одамларга қараб: «Умар хато қилганди, бир сингил ҳиммат кўрсатиб, акасининг хатосига ишора қилди», дедилар. Ана шу вақтларда аёлларнинг илмий савияси жуда юқори бўлган экан. Улар ўзаро суҳбат чоғида ҳам илмий суҳбат қуришар экан.\nБир кампирнинг илмий танбеҳи\nҲажжож ибн Юсуф билан бир кампир ўртасидаги ўзаро илмий суҳбат халқ орасида жуда кенг ёйилган. Бу воқеа манбаларда шундай баён қилинган. Бир камбирнинг боласига жуда зулм қилинди. Бир куни кампир Ҳажжож олдига келиб: «Эй золим Ҳажжож! Фарзандимга зулм беришдан тийил. Агар шу тариқа давом этаверсанг, Аллоҳ таоло аввалги 15 порада «калла» лафзини йўқ қилиб ташлаганидек, сени ҳам ер юзидан йўқ қилиб ташлайди. Ҳажжож ҳофиз, қори, муқри эди. У бир оз ўйланиб: «Ҳақиқатда аввалги 15 пора ичида «калла» лафзи йўқ экан. Агар «калла» лафзи бўлганида сени ҳам жазолаган бўлар эдим», деди. Бу ривоятдан буни тушуниш керакки, ўша даврда аёллар бошқалар билан суҳбатлашиш давомида илмий гаплар айтишган. Ўша даврда аёлларининг илмий савиялари қанчалар юқори бўлган-а!\nҚуръон оятлари билан сўзловчи аёл\nАбдуллоҳ ибн Муборак деди: «Ҳаж сафарига отландим. Сафар давомида жундан кўйлак кийган, жундан ёпинғич ташлаб олган бир аёлни йўлда учратдим. Унга салом бердим. У салом жавобига: «سَلامٌ قَوْلا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ» «Раҳим бўлган Роббдан «Салом» сўзи бордир» (Ясин 58-оят) деб жавоб берди. — Аллоҳ сизга раҳим қилсин. Бу ерда нима қиляпсиз? Аёл: «مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلا هَادِيَ لَهُ» «Аллоҳ кимни залолатга кетказса, унга ҳидоят қилувчи йўқдир» (Аъроф 186-оят). Аёлнинг бу гапидан йўлда адашиб қолган ё карвондан ортда қолган деб ўйлаб, «Қаерга борасиз?» деб, сўрадим. У жавоб берди: «سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ» «Ўз бандасини кечаси Масжидул Ҳаромдан атрофини баракали қилганимиз Масжидул Ақсога оят-мўъжизаларимизни кўрсатиш учун сайр қилдирган Зот пок бўлди. Албатта, У эшитгувчи ва кўргувчи Зотдир» (Исро 1-оят). Бу оятни ўқигандан сўнг Байтуллоҳни тавоф қилиб, Қуддусга кетаётганини тушундим. «Қанчадан бери бу ерда турибсиз» деб, сўрадим. У деди: «ثَلاثَ لَيَالٍ سَوِيًّا» «... тўла уч кеча кундуз» (Марям. 10-оят). У аёл олдида еб-ичадиган бирор нарсани кўрмадим. Шундан кейин у аёлга: «Бирор егулик едингизми?» деб сўрадим. У шу оятни ўқиб, саволимга жавоб берди: «وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ» «Ва мени таомлантирадиган ва суғорадиган ҳам Унинг Ўзи» (Шуаро 79-оят). Таҳорат олишга қийналмаётганини билиш мақсадида,«Қандай қилиб, таҳорат олаяпсиз?» деб сўрадим. «فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا» «Бас, покиза тупроқ ила таяммум қилинглар» (Моида. 6-оят). Шундан сўнг аёлга:«Таомим бор, таомланиб оласизми?» дедим. У аёл қуйидаги оят билан жавоб берди: «أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ» «Сўнгра рўзани кечасигача батамом қилинг» (Бақара. 187-оят). Берган бу жавобидан рўзадор экан, деб тушундим ва у аёлга: «Ҳозир рўза эмас-ку?» дедим. Аёл қуйидаги оятни тиловат қилиб, саволимга жавоб берди: «مَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ» «Ким яхшиликни холисона қилса, бас, албатта, Аллоҳ шукр қилувчи ва билувчидир» (Бақара. 158-оят). Бу оятни ўқигандан кейин нафл рўза тутган экан деб тушуниб, «Аллоҳ таоло сафарда фарз рўзани тутишни ҳам ихтиёрий қилган-ку?» деб сўрадим. Аёл бу саволимга ҳам оят билан жавоб берди: «وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ» «Агар билсангиз, рўза тутмоғингиз сиз учун яхшидир» (Бақара 184-оят). Қуръон оятлари билан саволларимга жавоб берганига ажабланиб, у аёлдан бунинг сабабини сўрадим. У аёл саволим жавобига яна Қуръон оятлари билан жавоб берди: «مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ» «У бирор сўз айтмас, магар ҳузурида (фаришта) ҳозиру нозир» (Қоф 18-оят). Яъни инсон оғзидан чиққан ҳар бир сўзга жавоб беради. У аёлдан: «Қайси қабиладансиз?» деб сўрадим. У яна қуйидаги оятлар билан жавоб берди: «وَلا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولا» «Ўзинг билмаган нарсага эргашма! Албатта, қулоқ, кўз ва дил – ана ўшалар, масъулдирлар» (Исро. 36-оят). Яъни кўз, қулоқ ва дилингизни бир кун келиб жавоб бериладиган нарсалар билан банд қилманг. Ушбу оятни тиловат қилгандан кейин, у аёлдан узр сўрадим. Аёл деди: «لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ» «Бугунги кунда сизларни айблаш йўқ. Сизларни Аллоҳ мағфират қилгай» (Юсуф. 92-оят). Бу оятни тиловат қилгач, «Агар хоҳласангиз, манзилингизга олиб бориб қўяман», дедим. Шунда аёл қуйидаги оятни тиловат қилди: «وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ» «Нима яхшилик қилсангиз, Аллоҳ уни билади» (Бақара. 197-оят). Оятни эшитиб, туяни унинг олдига олиб бориб чўктирдим. Аёл туяга минишдан олдин ушбу оятни тиловат қилди: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ» «Сен мўминларга айт, кўзларини тийсинлар» (Нур. 30-оят). Ушбу оятни тиловат қилгандан кейин тушундимки, бемалол туяга миниб олиши учун қарамай турушим керак экан деб, туяни топшириб, бир четга бориб турдим. Энди аёл туяга минаман, деган эди, туя тўсатдан туриб кетиб қолди ва аёлнинг ёпинчиғи кажавага илиниб, йиртилиб кетди. Шунда у аёлга ўз қайғумни изҳор қилдим. Шунда аёл ушбу оятни тиловат қилди: «وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ" “Сизга қайси бир мусибат етса, бас, ўз қўлингиз қилган касбдандир ва У Зот кўпини афв қилур» (Шуаро. 30-оят). Яъни бу бўлган воқеада сизни айбингиз йўқ. Бу менинг амалим натижасидир. Шунда Абдуллоҳ ибн Муборак:«Сиз озгина тўхтаб туринг, мен туянинг оёқларини тушовлаб қўяман. Шунда сизга миниш осон бўлади», деди. Аёл бу гапларни эшитиб қуйидаги оятларни ўқиди: «فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ» «Бас, уни биз Сулаймонга фаҳмлатдик» (Анбиё. 79-оят). Қуръон оятларини эшитиб, тўғри чора топдингиз, демоқчи бўлганини тушундим ва туяни оёқларини тушаб қўйдим. У бемалол туяга миниб олгандан кейин қуйидаги оятларни тиловат қилди: «سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ (١٣) وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ» «Бизга буни бўйсундирган Зот покдир. Биз бунга қодир эмас эдик. Ва, албатта, Биз Роббимизга қайтгувчилардирмиз», дегайсиз» (Зухруф 13-14 оят). Мен туяни юганидан тутиб баланд овоз билан уни етаклай бошладим. Шунда аёл қуйидаги оятларни тиловат қилди: «وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ» «Юришингда мўътадил бўл ва овозингни пасайтир» (Луқмон. 19-оят). Мен оҳиста юриб ҳиргойи қила бошладим. Шунда аёл Қуръон оятларидан қуйидагиларни тиловат қилди: «فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ» «Қуръондан муяссар бўлганича ўқинглар» (Муззаммил. 20-оят). Яъни ҳиргойи қилиб юрган нарсангдан Қуръони каримни тиловат қилганинг афзал. Шундан кейин у аёлга: «Сизга Аллоҳ таоло кўп фазилатли сифатларни ато этган экан. Лекин ҳамма ҳам сиз каби бўла олмайди», дедим. Шунда ушбу оят билан жавоб бердилар: «وَمَا يَذَّكَّرُ إِلا أُولُو الألْبَابِ» «Ва фақат ақл эгаларигина эслайдилар» (Оли Имрон. 7-оят). Йўлда юриб кетаётиб, у аёлнинг эри ҳақида сўрадим. Шунда қуйидаги оят у аёл томонидан тиловат қилинди: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ» «Эй иймон келтирганлар! Ҳар хил нарсаларни сўрайверманглар. Агар зоҳир бўлса, сизга ёмон бўлади» (Моида. 101-оят). Бу оятдан кейин йўлда жим давом этдим. Бир мунча юргандан кейин йўлда бир карвонга яқинлашдик. Шунда у аёлдан «Карвонда бирор яқинингиз борми?» деб сўрадим. Аёл «Каҳф» сурасини ушбу оятларини тиловат қилди: «الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا» «Мол-мулк, бола-чақа ҳаёти дунё зийнатидир» (Каҳф. 46-оят). Бу оятни тиловат қилгандан кейин карвонда аёлнинг фарзандлари бор экан, деб тушундим. Аёлдан фарзандларини исмларини сўрадим. У аёл фарзандларининг исмини айтиш ўрнига қуйидаги оятларни тиловат қилди: «وَبِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ» «Ва аломатлар ҳамда юлдузлар ила улар йўл топурлар» (Наҳл. 16-оят). Оятни тиловат қилишига аёлнинг фарзандлари карвон йўлбошчилари эканларини тушундим. Аёл ушбу оятни тиловат қилгандан сўнг қуйидаги уч оят билан фарзандларининг исмларини Қуръон оятлари билан айтиб берди: «وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلا» «Ва Аллоҳ Иброҳимни дўст тутган эди» (Нисо. 125-оят). «وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا» «Ва Аллоҳ Мусо ила ўзига хос гаплашди» (Нисо. 164-оят). «يَا يَحْيَى خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ» “Эй Яҳё, китобни қувват-ла ол!” (Марям 12-оят). Ушбу оятлардан аёл фарзандларининг исмлари Иброҳим, Мусо ва Яҳё эканини тушундим. Баланд овоз билан аёл фарзандларини исми билан чақирдим. Бир чодирдан учта хуш сурат йигитлар чиқиб, оналарини дарҳол туядан тушуриб олдилар. Ҳотиржам бўлиб бир жойга ўтирганимизда аёл қуйидаги оятларни тиловат қилди: "فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هَذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا أَزْكَى طَعَامًا فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ" “... шаҳарга бирингизни ушбу пулингиз ила юборинг, назар солиб, яхши таомни танлаб, ундан ризқ келтирсин” (Каҳф 19-оят). Аёл бу оятни тиловат қилишига йигитлардан бири карвонга яқин шаҳарлардан бирига бориб, таом келтирди ва дастурхонга қўйди. Шунда аёл дастурхонга марҳамат дейиш учун қуйидаги оятларни тиловат қилди: "كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الأيَّامِ الْخَالِيَةِ" “Ўтган кунларда қилган нарсаларингиз туфайли енглар ва ичинглар, ош бўлсин” (ал-Ҳаққо 24-оят). Овқатланишдан олдин Абдуллоҳ ибн Муборак аёл фарзандларидан оналари ҳақида сўраб-суруштирди. Улардан бири: “Онамиз 40 йилдан буён шу тарзда суҳбатлашадилар. У киши доимо Қуръон оятлари билан мурожаат қиладилар ва жавоб берадилар. Онамиз қиёмат куни Аллоҳ таоло ҳузурида номаи аъмолимдан беҳуда бирор сўз чиқмасин деб, қўрқиб Қуръон оятлари билан суҳбатлашишга одатланганлар. Ушбу гаплардан кейин қуйидаги оятларни тиловат қилдим: "ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ" “Бу Аллоҳнинг фазлидир (ва уни) хоҳлаган кишисига берадир. Аллоҳ улуғ фазл эгасидир” (Жума 4-оят). Қиёмат куни шу аёл кабилар Аллоҳ таоло ҳузурида жам бўладилар. Замонамизнинг аёллари асосий вақтларини ғийбат, иғво, мазах ва бўҳтон билан ўтказмоқдалар. Нари борса, ҳозирги аёллар 5 вақт намозни тўлиқ қилиб ўқиганлари ўқийди. Ўқимаганлари эса асосий “вазифалари” ғийбат билан вақтларини ўтказадилар. Бундай аёллар қиёмат куни Аллоҳ таоло ҳузурида Қуръон оятлари билан сўзлашувчи сингари аёллар олдида ўзларини қандай ҳис қилар эканлар. Тарихга назар солсак, бу уммат аёллари ичидан олима, тақводор ва фарзанд тарбиясида ўрнак бўладиган, Аллоҳ таолонинг ҳузурида баланд мартабаларни топишда эркаклардан сира ортда қолмайдиган аёллар ўтганлари маълум бўлади. Қуръонни сақлаб қолишда аёлларнинг меҳнати\nҲаким ат-Термизий 70 та муҳаддис аёлдан сабоқ олганлиги манбаларда келтирилган. Улар ҳадис қоидаларига мувофиқ ҳадис ривоят қилганлар. Ҳар уй у даврда гулшан бўлган. Қизлар айни у даврда дин хизматига қаттиқ бел боғлаганлар. Ривоятлардан бирида келтирилишича, Қуръони каримни сақланишида шу умматнинг қизлари ҳам ўз ҳиссаларини қўшганлар. У даврда Қуръони каримни босмахоналарда нашр қилиб, тарқатиш учун босмахоналар бўлмаган. Қизлар мана шу борада катта хизмат қилганлар. Қизлар диний таълимни тугатгандан кейин, никоҳгача бир оз вақт бўлса, уй юмушларидан фориғ бўлгандан кейин таҳорат билан жойнамоз устида ўтириб, Аллоҳ таоло каломи Қуръони каримни ҳусни хат ила ёзишга киришганлар. Ҳар куни оз-оз ёзиб маълум муддатда Уни тугатганлар. Қизларни ота-оналари ушбу улар томонидан ёзилган Қуръонни олиб, муқова қилиб берганлар. Ушбу Қуръон нусхаси қиз сепига қўшиб берилган. Қизлар ўзлари билан Қуръонни ушбу нусхасини олиб кетганлар. Бир томондан Қуръони каримни ёзма нусхасини улар қўлга киритган бўлсалар, бошқа томондан Қуръони каримни нусхалари кундан-кун кўпая борган ва уммат орасида ёйилган. Уммат эркаклари Қуръон ҳифзидан қанчалар хизмат қилган бўлсалар, аёллари ҳам шунчалар меҳнат қилганлар. Аёллар дин ташвишида сира эркаклардан ортда қолмаганлар.\nВилоятга эришиш ва аёл\nАёллар катта-катта мартабаларни ҳосил қилиш учун жуда катта маърифатли гапларни гапиришган. Робия ал-Басрия кечалари таҳажжуд ўқиб бўлгач, этакларини ёзиб ўтириб, дуо қилар эканлар. Уларнинг дуолари ичида энг ажойиби қуйидагилар: «Эй Аллоҳ! Ҳозир кун кетиб, кеч келди. Ҳар шахс ўз молики ҳузурига кетди. Моликим, менинг сенга муҳаббатим бор. Этакларимни ёзиб Сенинг ҳузурингда ўтирибман. Эй Аллоҳим! Дунё подшоҳлари дарвозаларини ёпган бир пайтда Сенинг дарвозаларинг ҳали-ҳануз очиқдир. Эй Аллоҳим! Мен сендан ёлвориб сўрайман. Эй Аллоҳим! Осмонни ерга йиқилишини даф қилганинг каби шайтонни менга эга чиқишини даф қилгин». Шу каби дуолардан кейин у кишига Аллоҳ таоло илм ва маърифат ато этди. Уларни бу қилган ишлари биз учун катта сабоқ. Бундан маълум бўладики, бу уммат аёллари вилоят ҳосил қилишда эркаклардан ортда қолмаганлар. Балки эркаклар билан қадамма-қадам келганлар.\nДиннинг ҳар шуъбасида аёлларнинг мусобақаси\nШу уммат ичида Абдуллоҳ ибн Масъуддек фақиҳ назарингизга келса, албатта, Ойша розияллоҳу анҳо ҳам келиши керак. Зайд ибн Собит ҳофиз бўлиб, назарингизга келса, албатта, Ҳафса бинти Умар ҳам келиши керак. Ҳамза розияллоҳу анҳу шу умматнинг шаҳидлар саййиди деб, хаёл қилсангиз, албатта, Сумайя розияллоҳу анҳо ҳам хаёлингизга келиши керак. Илк шаҳид бўлганларга назар солсангиз, албатта, аёл киши биринчилардан бўлиб шаҳид бўлгани кўзингизга кўринади. Бу майдонда ҳам аёллар эркаклардан ўтиб кетганлар. Холид ибн Валид шу уммат генерали сифатида баҳоланса, Зирор розияллоҳу анҳунинг сингиллари Хавла ҳам бу номга ҳақлидир. Манбаларда ёзилишича, Зирор розияллоҳу анҳу кофирлар қўлига аср тушди. Холид ибн Валиднинг қўшини жуда оз эди. Мушриклар сон жиҳатидан жуда кўп эдилар. Холид ибн Валид уни қандай қилиб қутқариб олишни билмай, ҳайрон бўлиб турар эди. Шу вақт ниқобли бир чавандоз майдонда пайдо бўлди. У қиличини яланғочлаганча кофирлар томон бостириб борди ва уларни сабзини кесгандақа янчиб ташлай бошлади. Кофирлар бу ҳолатдан қўрқувга тушиб, у ёқ-бу ёқларга қочиб кетдилар. У асрга тушган Зирор розияллоҳу анҳуни қутқариб ортга қайтди. Холид ибн Валид мужоҳид олдига келиб: «Сиз кимсиз?» деб сўради. Сизда шунчалар шижоат ва баҳодирлик сифатлари намоён. Жавобида: «Мен Зирорнинг синглиси Хавламан», деган аёл овози эшитилди. Хавла: «Акамни кофирлар тутқунликка олиб кетишаётган эди. Мен бугун акамга керакман, деган фикрда ниқоб тақдим ва уларга қарши майдонга от чоптириб чиқдим», дедилар. Мусулмон эркаклар ичида Холид ибн Валид генерал бўлса, Хавла ҳам мусулмон аёллар ичида генералдир. Шу уммат ичида Ҳасан Басрий катта машойих бўлса, Робия аёллар ичида катта машойихдир. Бу уммат аёллари муҳаддис ҳам, қори ҳам ва олим ҳам бўлганлар ва ҳатто улар динниёйишда ҳам жонбозлик кўрсатганлар.\nТалабалар Аллоҳ таолонинг танлаб олганларидир\nБугунлик кунда мен ожиз фақир ҳам бу хуш неъматдан насибадорман. Шундай масканга бориб бир қанча болаларга таълим бераман. Болалар Қуръон ўқийдилар. Ўз кўксиларини Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳадислари билан мунаввар қиладилар. Булар чиройли насибали болалардир. Уларни Аллоҳ таоло ўз бандалари орасидан диний таълим бериш учун танлаб олди. Улар яхши насибали болалардир. Чунки Аллоҳ таоло уларни ўз дини хизмати учун қабул қилди. Бу ҳақда Фотир суратининг 32- оятида шундай марҳамат қилинади: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا» «Сўнгра бу китобни Ўз бандаларимиздан танлаб олганларимизга мерос қилдик» (Фотир. 32-оят). Қуръони Каримнинг гувоҳлик беришича, Аллоҳ таоло Ўзи танлаб олган бандаларга, Ўзига маҳбуб бўлган бандаларга Қуръонни ҳифз қилдиради. Диний илмни ўрганувчи толиб ва толибалар Аллоҳ таолонинг маҳбубларидирлар. Ҳадиси покда шундай ривоят келади: «Аллоҳ таоло қиёмат куни олимларни қоим қилиб: «Эй олимлар жамоаси! Мен сизларнинг кўксиларингизни илм учун танлаб олдим. Бугун сизларни одамлар олдида шарманда қилишни хоҳламайман. Бас, ҳисоб-китобсиз жаннат дарвозалари сизлар учун очиқдир», дейди. Аллоҳ таоло қанчалар раҳимли бўлса, шунчалар карамлидир». Ҳадисларда келишича, шу умматнинг омиллари қиёмат куни Ҳавзи Кавсар олдига йиғиладилар ва Аллоҳ таолонинг фаришталари уларга жом-жом ҳавз сувидан ичирадилар. Лекин шу уммат олим аёллари ва эркаклари Ҳавз Кавсар олдига келадилар ва Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз қўллари билан Ҳавз Кавсар жомини уларга берадилар. Бу қанчалар яхши насиба-я! Аллоҳ таолонинг севимли Пайғамбари ўз олим умматларига иззат кўрсатса-я! Лекин тилимиз олим бўлиб, қалбимиз жоҳил бўлмасин. Димоғимизда илм бўлиб, жисмимизда суннатга риоя қилмаслик бўлиши жуда ёмон. Бу иккиюзламачиликдан Аллоҳ таолонинг Ўзи асрасин. Шайтон танланган бандалар ортидан қолмай эргашиб юради. Масжидга борса ҳам, мадрасага борса ҳам, шайтон улар ортидан эргашиб юради. Шайтон толиби илмларнинг вақтини зоя қилишни, илмдан манфаат кўрмасликларини хоҳлайди. Шу боис шайтондан сақланиб, нафси ёмонликларини назорат остига олиш лозим. Шунда Аллоҳ таоло илм зиёнати билан у кишини зийнатлайди. Сиз бутун вужудингизга шу гапни сингдириб олинг: «Аллоҳ таоло динда биз учун иззат ато қилади». Инсонда маънавий баландлик бўлса, қадди-қоматсиз ҳам баланд бўлади. Инсонда ҳаё бўлса, сурмасиз ҳам инсон кўзи чиройли кўринади. Инсон пешонасида сажда нишони бўлса, гримсиз ҳам юзи чиройли кўринади. Шу боис тақво ва парҳезда ҳаёт ўтказувчи инсонларни Аллоҳ таоло икки дунёда саодатли қилади. Эй, Аллоҳим! Ҳаммамизга иззат ато қилгин, ҳаммамизни ёмон кунлардан ва ёмон тунлардан ҳамда ёмон ишлардан сақлагин. Иззат кетидан келадиган хорликдан Ўзинг асрагин! Тараддудга тушиб қолишдан Ўзинг асрагин! Тойилишдан Ўзинг асрагин! Бизни барча ёмонликдан асрагин! Бизда на қувват, на куч бор. Барча қувват ва қудрат Ўзинга тегишлидир. Бас, Ўзингдангина ёрдам сўраймиз. Кетар чоғимизда иймон билан кетиш насибасини бергин. Иймонимизни сақлаб қолишимизга кўмак бергин. Эй Аллоҳим, бизга иймонимизни асраб қолишни тақдир қилгин ва дининг хизматига қабул қилгин ва мақбул бандаларинг қаторига қўшгин.\nМавлоно Зулфиқор Соҳиб Нақшбандий Абдуманнон Жаъфар таржимаси\nКремль диндорлар ҳис-туйғуларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонун ғоясини қўллаб-қувватлади\n00:33 / 10.05.2019 727\nБарча нарсаларни йўқотдим деб ўйласанг, Аллоҳ сен билан бирга эканини ёдга ол, шунда сен Уни йўқотмайсан, табассум қил Суйган инсонинг сенга эътибор бериши давоми...\n12:05 / 17.05.2017 3210\n«Рамазоний аёл қандай бўлмоғи лозим» I қисм\nМуҳтарама синглим Сиз буюк ойда турганингизни ҳис этмоқдасиз, лекин бу ойни бошқа ойлардан ажратиб турувчи хусусиятлари ва фазилатлари нимада эканини биласизми давоми...\n10:24 / 06.03.2017 3144\n«Суннатни тирилтириш – Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни севиш демакдир» (15-мақола)\n«Суннатни тирилтириш Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни севиш демакдир Хожа Бухорий мадрасасида ўқиб юрган йилларимиз иймонэътиқоди ҳамда амали давоми...\n10:48 / 20.03.2017 2087\n11:17 / 14.01.2020 131146


Даврон Файзиев: Арвеладзе “Пахтакор”ни шу даражага олиб чиқиши учун камроқ вақт сарфлаши керак эди\n1 октябрь, 2018, 18:08\n“SPORTS.uz ҳафтаси” кўрсатувида таниқли шарҳловчи Даврон Файзиев Ўзбекистон Кубоги ярим финаллари борасида ўз фикрларини билдириб ўтди.\nЖумладан жамоалар йўл қўйган хатолар бошқалар борасида сўз юритди.\n- “Қўқон-1912” – “Пахтакор” ўйини борасида фикрларингиз?\n- Ушбу учрашув шахсан ўзимда қизиқиш уйғотди. Чунки Суперлигада жамоаларнинг ўзаро тўқнашуви дуранг билан якунланганди. “Қўқон-1912” бу мавсум “Пахтакор”га ноқулай рақиблиги маълум бўлганди. Бундан ташқари кубок ярим финали эканлиги ҳам интригани оширди. Шу сабабли Қўқонга ўйинни томоша қилиш учун бордим ва афсусланмадим. Қизиқ тўқнашув бўлди. Лекин бу сафар чемпионатдаги беллашувдан иккала жамоада икки хил ўзгариш кузатилди.\n“Пахтакор” ўйинида ўсиш бор, “Қўқон-1912”да пасайиш. Энди буни ҳар хил изоҳлаш мумкин. Масалан, мезбонларданинг ҳужумида етишмовчиликлар кўринди. Фирдавс Асадов олдинги чизиқда тўп тепди. Тўғри, у аввал ҳам ҳужумда ўйнагандир, бироқ классик ҳужумчи эмаслиги сезилди. Ҳимояда ҳам жуда кўп хатога йўл қўйишди. Аммо жамоа иштиёқ билан ҳаракат қилди, охиригача курашди.\n“Пахтакор” эса таркибдан келиб чиқиб, ниҳоят ўзига хос ўйин кўрсатишни бошлади. “Шерлар”нинг захирадан майдонга тушган футболчилари ҳаттоки, қўқонликларнинг асосий таркибдаги ўйинчиларининг савияси билан бир хил бўлса борки, кам эмас.\n- “Пахтакор” ўйинида ўсиш кузатилаётгани нима билан боғлиқ?\n- Балки мураббийлар ва футболчиларнинг фикрлари бир жойдан чиқишни бошлагандир. Олдин хорижлик мутахассиснинг ғоясини ўйинчиларлар англаб етмагандир. Ҳозир ўйинни йўлга қўйилаётгани сезилди. Қолаверса, бу таркиб билан ўзгариш кузатилиши керак эди. Шота Арвеладзе ҳам ўзига яраша тажрибага эга инсон. Грузиялик мураббий “Пахтакор”ни шу даражага чиқариши учун камроқ вақт сарфлаши лозим эди. Таркиб, имконият, молиявий устунлик шуни тақазо этарди. Аммо барибир бунинг уддасидан чиқди. Яқинда трансфер қилинган футболчиларнинг ҳаммаси терма жамоа даражасидадир.\n- “Шерлар”нинг айни пайтда бошқалардан устунлиги жамоанинг захираси кўплиги билан боғлиқми ёки янги форматдаги узоқ давом этадиган мавсумга клубларимиз тайёр эмасми?\n- Клубни бойлиги билан боғлиқ (кулади). Моддий барқарорлик нафақат бизда, балки жаҳон футболида ҳам ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Масалан, “Манчестер Сити”нинг аввалги ва ҳозирги ҳолатини таққосланг. Ўртамиёнадан суперклубга ўтиш жараёнида қийналди. Ҳозир “Манчестер Сити” билан ҳамма ҳисоблашади. Айни пайтда “шаҳарликлар” Англияда рекордларни тинмай уришмоқда.\n“Пахтакор” моддий жиҳатдан Ўзбекистоннинг энг кучли клуби. Табиийки клубда барчаси энг яхшилардан бўлади. Бундай жамоа яхши ўйнаши шарт.\n“Қўқон-1912” клуби нега мавсумни бир маромда ўтказа олмаяпти деб ўйлайсиз?\n- Биринчи навбатда айтиш керакки, клуб раҳбариятида футболни жуда яхши кўрадиган инсонлар жамланган. Стадионни таъмирлашди. Улар мухлисларга футбол кайфиятини улашишга интилишмоқда. Қўқонда атмосфера ажойиб. Мураббий ва футболчиларнинг ҳам даражаси жойида. Энди бирданига топ жамоалар билан рақобат қилиш қийин. Натижаларга тўхталадиган бўлсак, базан таркибни мукаммал эмаслиги панд берди. Айрим ҳолларда мураббийлар тактик хатога йўл қўйишгандир.\n“Қўқон-1912” – “Пахтакор” ўйинига эътибор қаратсак. Мезбонларда интилиш, шиддит бор. Лекин фикримча, тактика тўғри танланмаган. Пойтахтликларга қарши майдон эгалари очиқ футбол ўйнашди. Бу мумкин эмас. Учрашувдан сўнг матбуот анжуманида Нўъмон Ҳасанов унинг фел атвори шундайлиги, ҳужумкорликни яхши кўришини, мухлислар айнан шунинг учун стадионга келишини айтиб ўтди.\nТўғри, ҳаммамиз ҳужумкор ўйинни яхши кўрамиз. Лекин жамоа кубок ярим финалига чиқди, рақиб “Пахтакор”. Ўз ўзидан бу ерда натижа муҳим аҳамият касб этади. Финалга чиқса, тарихий натижа қайд этади. Умумий олиб қараганда, “Қўқон-1912” ҳужумкор ўйнагани яхши, бироқ юқоридаги омиллар сабаб тактика ҳимоявий бўлганида ундан ҳам чиройлироқ кўриниш касб этарди. “Шерлар” Қўқонда қандай голлар уришди? 2-3 киши ҳужумга ўтиб, ҳар хил услубда дарвозани ишғол қилишди. Биринчи гол бунинг яққол исботи. Ҳимоя йўқ, умуман.\nШуни ҳам қайд этиб ўтиш керакки, “Қўқон-1912” ютқазса ҳам беллашувдан сўнг мухлислар уларни қарсаклар билан кузатиб қўйишди.\n- Иккинчи ярим финал ҳақида фикрларингиз?\n- “Қўқон-1912” – “Пахтакор” баҳсида икки хил даражадаги жамоалар тўқнаш келди. “Бунёдкор” – АГМК учрашувида жамоаларнинг савиясида фарқ йўқ. Гарчи “қалдирғочлар” номдор, кўпроқ ютуқларга эришсада, тафовут сезилмади. Олмалиқликлар Миржалол Қосимов шогирдлари билан тенгма-тенг ўйнашди. “Бунёдкор” ва АГМК таркибида маҳоратли футболчилар етарли. Шу боис натижа - сенсация эмас. Тенгма-тенг жамоалар майдонда курашганида майда хатолар барчасини ҳал қилади. Биринчи голда дарвозабон нима қилди, очиғи тушунмадим. Бундай голлар ўтказиш “Бунёдкор” дарвозабонига тўғри келмайди. Бошқа вазиятларда яхши ҳаракат қилди. Лекин ўша ҳолатда билмадим, балки консентрацияни йўқотгандир. Айбни фақат посбонга тўнкамоқчи эмасман. Ҳимоячилар ҳам Музаффар Музафаровни зарба беришга қўйиб беришди.\nАГМК иккинчи бор дарвозани ишғол қилганидан сўнг тўхтагандек бўлди. Шунда битта гол билан жазоланди.\nЯрим финалнинг битта учрашувида фаворит ғалаба қозонди. Иккинчи баҳсда АГМК кўпчиликни ҳайрон қолдирди.\n- “Бунёдкор” – АГМК беллашувидан олдин мезбонлар фаворит ҳисобланаётганди. Мана шу жиҳат туфайли "қалдирғочлар" барибир ғалаба қозонамиз деб рақибни менсимай ўйнади деган фикрга қўшиласизми?\n- “Бунёдкор” ҳозирги кунда кимнидир менсимайдиган жамоа эмас. Аввалгидек моддий жиҳатдан имконияти йўқ. Миржалол Қосимов ҳам бундай хатога йўл қўядиган мутахассис эмас. Мураббийнинг ўйинчи алмаштиришдаги топқирлиги ас қотди. Чунки Бахтиёр Ашурматов ўзгариш қилганидан сўнг гол урилди.\n- Одатда финалда имкониятлар бир хил баҳоланади. Бу мулоҳаза бизнинг футболда, мана шу икки жамоа тўқнашувида ҳам билдирилиши мумкинми?\n- Ҳал қилувчи баҳсда “Пахтакор” фаворит. “Шерлар” энг чўққига чиққан пайтда финалда иштирок этишади. "Пахтакор" юз фоиз ютади демоқчи эмасман. Лекин фаворит ва аутсайдерни ажратиш мумкин бўлган ўйин.\n- Финалда “Пахтакор”га қаршилик кўрсатиш учун АГМКга нима ёрдам бериши мумкин?\n- “Қўқон-1912”га етишмаган ҳимоявий ўйин АГМКга ас қотиши мумкин. Автобус услубидаги ҳимоя эмас. Тартибли ўйин, очиқ ҳудудларни ёпиб, тезкор футболчиларни қўриқлайдиган шунга ўхшаш тактика. Агар акси бўлса, икки жамоадаги даража рол ўйнаб қолади.


Суғурта тарихи Суғурта тарихи - Pharm Phone\nТарих 25-12-2017 1625\nАгарда хавф-хатар ёнаётган чўғ каби ёнғиндан хафли бўлса унда, суғурта бизнинг самарали ўт ўчириш ускунамиздир.\nДавлатлар ва уларнинг фуқароларига мавжуд хатарлардан келадиган зиённи кенг оммага ёйиш вазифасини бажарадиган ташкилотлар керак эди. Худди шу мақсад йўлида суғурта ташкилотлари вужудга келди.\nХавф-хатарни одамлар ўртасида тақсимлаш ғояси инсоният пайдо бўлганидан бери бор. Бу хоҳ буғуларни гуруҳ бўлиб овлаш бўлсин, хоҳ юкларни бир неча карвонга тақсимлаб юбориш бўлсин, бунинг ҳаммаси суғуртанинг илк кўринишлари ҳисобланади.\nИлк ёзма суғурта полиси қадимги Бобилда подшоҳ Хамураппи томонидан билтилган бўлиб, "Хаммураппи кодекси" номи билан аталган. Бу қонунлар ўша давр учун жуда муҳим ҳисобланиб ҳозирги давр суғуртасининг асосини ташкил этади. Унинг қонунларига кўра, суғурталанган шахс фавқулотда ҳолатлардан, ўлим, сув тошқини ва бошқа табиий офатлардан зарар кўрса, у ўз ёнидан зарарни қопламаган.\nЎрта асрларда ҳунармандлар гилдияга бирлашиб ишлаганлар. Катта усталарнинг қўлида ёш тажрибасиз болалар текинга ёки арзимаган чақага меҳнат қилишган. Вақти келиб улар ҳам катта бўлишганида гилдияга қарзларини тўлаб уста даражасини олишган. Гилдиялар келадиган маблағларни ҳозирги суғурталарнинг ишини бажаришга сарфлаганлар. Ўрта аср Европасида кўп нарса ёғочдан ясалганини ҳисобга олсак, устанинг меҳнати ёнғинга учраса гилдия ўз маблағидан устанинг кўрган зарарини қоплаб берган. Агарда устани ўғри урса у яна қайта фойдага чиқиб олгунча гилдия устани маблағ билан таъминлаб турган. Уста ўлса ёки ногирон бўлиб қолса гилдия унинг оиласига ҳам молиявий кўмак бериб турган.\nЁнғин ва вабо\n1666 йилда Лондонда катта ёнғин бўлиб, 14 минг атрофида бинони вайрон қилди. Бунинг натижасида Лондон вайронага айланди, омон қолганларнинг уйлари ёниб кул бўлди. Лондонни ёниб кетишидан кейин бошланган хаос ва ғазабга жавобан, денгиз суғуртаси билан шуғулланадиган суғурта компаниялари ёнғиндан суғурта қилишни таклиф этган суғурта компанияларини ташкил қилди. Паскалнинг учбурчаги билан қуролланган ушбу компаниялар тез орада ўз бизнесини кенгайтирди. 1693 йилга келиб, биринчи ўлим жадвали Паскалнинг учбурчаги ёрдамида яратилган ва тез орада ҳаётни суғурталаш бошланган режани амалга оширди.\nСуғурта жараёнининг Америкага кириб келиши\nСуғурта компаниялари Европада, айниқса саноат инқилобидан сўнг ривожланди. Америкада ҳикоя жуда бошқача эди. Колонистларнинг ҳаёти ҳеч қандай суғурта компаниялари томонидан кафилликка олинмаган эди. Озиқ-овқат етишмаслиги, маҳаллий аҳоли ва касалликлар билан боғлиқ урушлар натижасида ҳар тўрт колонистнинг деярли учтаси 40 ёшига етмасдан ҳалок бўлди. Америкага суғуртанинг кириб келиши учун 100 йилдан кўп вақт керак бўлди. Ниҳоят, у ўша даврда Европада ишлаб чиқилган амалиёт ва тажриба асосида тадбиқ этилди.


Бугунги Даракчи газетасини ўқинг… « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nБугунги Даракчи газетасини ўқинг…\n02 November 2019 - 2:41\nБиринчидан, Германия, хитой ва қатор давлатларда олий таълим бепул ва ҳатто таълим учун пул олиш ман қилинган. Туркия олий ўқув юртлари минглаб ўзбек талабаларни текинга ўқитмоқда ва ҳатто текин ётоқ ва овқат билан таъминламоқда. Ўн минглаб ўзбеклар Россияда таълим олмоқда ва уларнинг аксарияти Россия бюджети ҳисобидан таъминланмоқда.\nИккинчидан, боболаримиз қурган мадрасаларда талабалар учун ота-оналари шартнома тузмаган ва пул тўламаган. Алишер Навоий ўзлари ҳурган мадрасалардаги минглаб талабаларнинг таъминотини ўз ҳисобларидан тўлаганлари маълум. Учинчидан, бу энг асосийси, мамлакатимизнинг ва давлатимизнинг ижтимоий сиёсати нима бўлади?!\nБюджетнинг улкан қисми таълим ва соғлиқни сақлашга ажратилади, деб кериламиз. Боғчанинг ҳам “элита учун”лари чиқди, мактабларнинг яхши таълим берадиганлари пуллик бўла бошлади, соғлиқни сақлашга пул тўлашни – мажбурий суғуртани киритиш режалари тузилган…\nБюджетнинг триллионлари қайга кетади? Давлатнинг ижтимоийлиги нима бўлади?! Давлат – халқнинг ҳимоячиси эмасми? Давлат шу инсонларнинг тўлаган пуллари эвазига йиғилган бюджетдан кун кўрмайдими?! Шу давлат шу халқники эмасми?!


Renault’нинг пикапи 2016 йилдаёқ бозорга чиқади » Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\nRenault’нинг пикапи 2016 йилдаёқ бозорга чиқади\nКомментариев: 0 Просмотров: 266 Дата: 17-05-2016, 06:59 Renault-Nissan альянси ичидаги техник алоқалар борган сари мустаҳкамланмоқда ва бу ҳамкорликнинг навбатдаги маҳсулини 2016 йилда бозорга чиқарилиши кутилаётган пикап мисолида кўриш мумкин, деб ёзади “За рулём”. Май ойи бошида бўлиб ўтган Renault акциядорларининг ёпиқ мажлисидан тақдимот слайдлари сизиб чиққан бўлиб, унда, хусусан, 2016 йилда чиқариладиган янги автомобиллар орасида пикап ҳам борлиги билдирилган. Жорий ҳафтада эса мазкур маълумотни Renault’нинг Австралиядаги бўлинмаси топ-менежерларидан бири билвосита тасдиқлади – автомобиль тез орада бозорга чиқади ва у Nissan NP300 Navara’га ўхшаб кетади. Француз пикапининг ташқи кўриниши борасида ҳеч қандай янгилик йўқ – у, катта эҳтимол билан, 2015 йилнинг кузида намойиш этилган Alaskan концептини кўп жиҳатдан такрорлайди. Бироқ интерьер масаласида аниқ маълумотлар йўқ. Бундан ташқари, сериялаб ишлаб чиқариладиган янги пикап Alaskan номини оладими ёки унга бошқа ном бериладими – буниси ҳам номаълум. - деб хабар бермоқда Carzone.uz нашри.


Бугунги кун аёлининг тимсоли ромитанлик партиядошлар тасаввурида | "Адолат" СДП\nБугунги кун аёлининг тимсоли ромитанлик партиядошлар тасаввурида\nЎзбекистон “Адолат” СДПнинг 25 йиллиги муносабати билан партиянинг Ромитан туман Кенгаши “Аёллар қаноти” ташаббуси остида “Оилада аёлнинг ўрни” мавзусида давра суҳбати ташкил этилди. Тадбирда партия ходимлари, депутатлар, фаоллар, соҳа мутахассислари ҳамда хотин-қизлар иштирок этишди.\nПартиянинг сайловолди дастурида жамиятда аёлларнинг ўрни ва ролини ошириш, уларнинг сиёсий фаоллигини шакллантириш ҳамда уларга нисбатан зўравонликларнинг олдини олиш масалаларига эътибор қаратилган. Тадбирда партиянинг айни мана шу аниқ таклиф ва тавсиялар қайд этилган сайловолди дастур моҳияти билан бошлаган Халқ депутатлари Ромитан туман Кенгаши депутати Олима Исломова бугунги кун аёлининг тимсоли ҳақида ҳам фикр юритди.\n-Оилада аёл эътиборли бўлса жамият ҳам шунга қараб ўсади, - деди депутат - бугунги кун аёли ҳар томонлама мукаммал ва соғлом фикрлайдиган бўлиши лозим. У ҳар бир соҳада фаол, энг яхши она, рафиқа ва келин бўлиши даркор. Жамиятнинг мустаҳкам пойдевори оила бўлса, аёл шу оиланинг бунёдкоридир, - дея алоҳида таъкидлаб ўтди. Шунингдек, туманда аёлларнинг бандлигини таъминлаш, улар орасида жиноятчиликнинг олди олиниши, фаоллигини ошириш, тиббий маданиятини шакллантириш ҳамда бу борада ташкил этилаётган тиббий кўриклар хусусида ҳам тўхталди.\n-Бугунги давра суҳбати бизга ҳар томонлама сабоқ бўлди. Қисқа қилиб айтганда, ҳаёт мактабида қандай фаолият олиб бориш масалалари тўғрисида ўргатди. Дастлаб партия сайловолди дастурида аёлларга қаратилган эътибор тўғрисидаги маълумотлар асосида сиёсий билимимизни оширган бўлсак, депутат фикри орқали эса бугунги кун аёлининг тимсолини кўра олдик. Партия ташаббуси билан бу каби тадбирларнинг ташкил этилиши барча аёлларнинг жамиятдаги ўрни ва ролини оширишга хизмат қилади, - дейди тадбир иштирокчиларидан бири Нигина Темирова.\nДавра суҳбати давомида тиббиёт ходимлари ҳам сўзга чиқиб, аёллар саломатлигини мустаҳкамлаш масалалари хусусида ўз фикр ва мулоҳазаларини билдиришди. Тадбир иштирокчилари томонидан берилган саволларга барча соҳа мутахассислари тўлиқ ва батафсил жавоб беришди.\nБухоро вилоят Кенгаши матбуот хизмати


Мақолалар 24.10.2017 » "Табиат ва хаёт" газетаси тахририяти расмий веб-сайти\n“КИТОБ -ДЎСТ, ДЎСТНИ ЭСА СОТИБ БЎЛМАЙДИ... “\nдейди карманалик энг китобхон оила соҳиби , энг катта шахсий кутубхона эгаси, иқтисод фанлари номзоди Самандар ҚОБУЛОВ.\nСамандар Қаландаровични жуда кўп йиллар мобайнида давлат бошқарув органларидаги раҳбарлик фаолияти орқали нафақат Навоий вилоятида, балки республикамизда ҳам яхши танишади. У кишининг Навоий вилоятини қайта ташкил этиш бўйича ташаббускор гуруҳда бўлиб, вилоятимизнинг қайтадан тикланиши йўлида энг кўп елиб-югурганлардан, элим деб, юртим деб, куйиб -пишадиган шахслардан бири эканлигини ҳам алоҳида эътироф этсак арзийди.\nСамандар акани қатъиятли, ташаббускор, бир сўзли, билимли, тажрибали, иродали раҳбар сифатида яхши билардик, аммо у кишининг китоб оламига меҳрини, китоб дунёсидаги бойлигини яқинда кашф этдик.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги нодавлат нотижорат ташкилотлари ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтларини қўллаб-қувватлаш Жамоат фонди томонидан маъқулланган Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси Навоий вилояти бўлимининг “Интеллектуал салоҳиятли ёшлар- Ўзбекистоннинг ёруғ келажаги” номли грант лойиҳасида “Китоб ўқиш оиладан бошланади” акцияси доирасида энг кўп китоб фондига эга бўлган юртдошимиз хонадонига ёшлар ташрифини ташкил этиш каби муҳим маърифат тадбири ўтказилиши ҳам режалаштирилган эди. Ана шу тадбир баҳонасида Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси Навоий вилояти бўлими раиси, лойиҳа раҳбари Ёрқул Умаров раҳбарлигидаги ижодий гуруҳ 3 500 та китоб фондига эга бўлган шахсий кутубхонага ташриф буюрдик.\nМаърифатли хонадон дарвозасидан кириб, бир-биридан одобли кичкинтойларни кўриб қувондик. Бошланғич синфларда таълим олаётган неваралар биз билан бирга боболарининг шахсий кутубхонасида ҳозир бўлишди. Ҳамманинг ўз бурчаги борлиги аён бўлди. Болажонлар учун эртаклар оламига саёҳат қилдирадиган китоб жавонлари алоҳида эканлиги учун улар ўзлари севган китобларини дарров қўлларига олиб, меҳмонларга ниманидир ўқиб бергилари келаётганлигини сезиб турардик.\nСуҳбатни китоб мухлиси, китобни ўзининг энг содиқ дўсти деб билган Самандар Қобулов билан бошладик.\n-Отам биринчи марта китоб совға қилганларида олти ёшда эдим,- дейди суҳбатдошимиз.- Мен ҳам ҳамма қатори ўқувчилик йилларимда кўп китоб ўқиганман. Китоб йиғишни эса адашмасам 5-синфда ўқиб юрган кезларимдан бошлаганман. Ҳозир шахсий кутубхонамда 300 йил аввал чоп этилган китоблар ҳам бор. Баъзи китобларни икки мартадан ўқиганман, китобларим орасида ҳали ўқилмаганлари ҳам бор. Жаҳон адабиёти намуналари учун алоҳида, классик адабиёт, тарихий адабиётлар, болалар адабиёти учун алоҳида жавонлар ажратилган. Ўзбек тилидаги, рус тилидаги адабиётларни топишга қийналмаслик учун алоҳида –алоҳида жавонлар қилинган. Ўзим иқтисодчи бўлганим учун иқтисодий мавзудаги китоблар ҳам анчагина.\n-Ахборот асрида яшаяпмиз. Ҳозир компьютерлаштирилган китобларни ўқиш ҳам анча ривожланиб кетди. Аммо китобнинг меҳри иссиқ. Китобни варақлаб, қаҳрамонлар билан бирга нафас оласиз, ўқиб чарчамайсиз. Ҳар бир саҳифадаги воқеалар кўз ўнгингизда гавдаланади, ёдингиздан кетмайди. Китоб -дўст. Китобларни шунинг учун ҳам ҳеч қандай бойликка алмашмайман.\nТадбирда журналистлар, ижодкорлар билан бирга Кармана тумани ҳокимининг ёшлар масалалари бўйича ўринбасари Элёр Кенжаев ва тумандаги 5-умумий таълим мактабининг бир гуруҳ ўқувчилари, “Кармана овози” газетаси таҳририяти қошидаги ёш ижодкорлар тўгараги аъзолари ҳам иштирок этиб, маънавий бойлигимиз саналган китоблар оламидан баҳраманд бўлдилар.\n- Катта уйнинг тўрттала деворлари бошдан охиригача китоб билан тўлган бундай катта ва бой бўлган шахсий кутубхонани биринчи марта кўришим, -дейди 5- умумий таълим мактабининг 9-синф ўқувчиси Ситора Нормуродова.- Мен ҳам китобларни жуда севаман. Ҳозиргача анча китоблар тўплаганман. Келгусида шахсий кутубхонамни янада бойитиш истаги туғилди.\n-Мазкур шахсий кутубхона ноёб китобларга ниҳоятда бойлиги билан ажралиб туради,- дейди А. Қодирий номли вилоят Ахборот-кутубхона маркази директори Рамазон Ражабов.- Бизда китобларни тезкор рақамлаштирадиган сканер мавжуд бўлиб, ноёб нусхадаги китоблар рақамлаштирилиб, DELEB.UZ сайтига жойлаштирилади ва у китобдан бошқалар ҳам баҳраманд бўлиши мумкин. Чунки ҳозирги кунда ҳар ойда 150 нафар китобхон ана шу сайтдан электрон китобларни ўқиш имконига эга бўлиш учун аъзо қилинаяпти. Шарти оддий: Ахборот-кутубхона марказимиз томонидан сайтга кириш учун код ва логин парол берилади ва бемалол фойдаланиш имконига эга бўлади. Келгусида Самандар Қобуловнинг шахсий кутубхонасидаги айрим қимматли китобларни ана шундай рақамлаштириш асосида кўплаб китобхонлар ҳукмига ҳавола этиш ниятидамиз.\nҚаҳрамонимиз фақат китоб ўқиш, китобларга бойлиги билан эмас, балки китоб ёзишда ҳам ўрнак олса арзийдиган инсон. Ҳозиргача 10 дан ортиқ китоблар муаллифи сифатида Самандар Қобулов кўпчиликка яхши таниш. Айни кунларда қадим Кармана тарихи ҳақидаги китоб устида ишлаяпти.\n-Ота-она дуосини, оила фароғатини, фарзандлар камолини, дўстлар садоқатини, адолат ва ҳақиқат мезонларини, яшашнинг маъносини китобга меҳр ва дўстликда деб билдим,- дейди Самандар ака.- Ҳаётимнинг энг оғир дамларида ҳам китобга суяндим, ундан мадад олдим, ундан куч олдим...\nДарҳақиқат, китобга дўстлик сабаб оилада барча фарзандлар маълумотли, неваралар билимдон, дўсту қадрдонлар илмга ташна. 93 ёшли Қаландар бобонинг қўллари эса дуода. Бундай оила гулшани ҳамиша чароғон, доимо фаровон. Китоб тафаккур чироғини ёққан бундай кўнгилларда Ўзбекистоннинг ёруғ эртасига ишонч мужассам!\nСанаси: 24-10-2017, 09:29;\nТоза ҳавони соғиндик! ҲАММА НАРСА ИНСОН УЧУН...МИ?\nТоза ҳавони соғиндик!\nҲАММА НАРСА ИНСОН УЧУН...МИ?\nИнсон учун энг қимматли нарса - ҲАЁТ! У инсонга бир марта берилади... Уни қандай яшаш инсоннинг ўз хоҳиши, аммо қандай шароитларда умр кечириш гоҳо инсонга боғлиқ бўлмай қолади. Умрнинг яхши-ёмонлиги, қисқа ёки узунлигини атроф-муҳитнинг таъсири белгилаши ҳам ҳеч кимга сир эмас. Бугунги техника асри, барча соҳалардаги ривожланишлар, тенгсиз тараққиёт ўзгаришлари инсон ҳаётига ҳам ижобий, ҳам салбий таъсир кўрсатаётганлиги аниқ. Саноатнинг ривожланиши, завод, фабрикалар, автотранспорт воситаларининг кўпайиши бу борадаги мураккабликларни янада ошириши табиий.\nЎйлаб кўринг. Тонгда тоза ҳаводан тўйиб нафас олганингизни эслай оласизми? Уйқудан уйғониб, бошингизга гўёки қўрғошин қафас қуйилгандек ўзингизни нохуш сезишингиз ҳам оддий ҳақиқатга айланиб қолдими?\nБунинг сабабини бугунги кунда барчамиз жуда яхши биламиз: Шаҳримизда жойлашган саноат корхоналари чиқараётган зарарли чиқиндилар. Хусусан “Навоийазот” акциядорлик жамиятидан чиқаётган зарарли газлар эшикни ёпсак, тешикдан кириб,соғлигимизга зиён етказмоқда.\nРеспубликамиздаги йирик кимё саноати корхоналаридан бири сифатида ном қозонган, мамлакатимизда ишлаб чиқарилаётган кимё маҳсулотларининг катта қисмини ишлаб чиқараётган мазкур корхона шўролар даврида қурилганлигини инобатга оладиган бўлсак, масала янада ойдинлашади. Ярим асрдан ортиқ вақт мобайнида узлуксиз фаолият кўрсатаётган мазкур корхона модернизацияга муҳтожлигини таъкидлашга ҳожат ҳам бўлмаса керак. Атроф-муҳитга чиқарилаётган зарарли газлар инсон саломатлигига салбий таъсир кўрсатаётганлиги оқибатида келиб чиқаётган муаммоларни санаб адоғига етиш қийин.\nАна шу муаммолар ечимини топиш мақсадида Ўзбекистон Экологик ҳаракати Навоий ҳудудий бўлинмаси томонидан “Навоийазот” акциядорлик жамиятининг умумий фаолияти ва унинг атроф- муҳитга таъсири” мавзусидаги жамоатчилик эшитуви ташкил этилди.\nТадбирнинг асосий мақсадини “2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси ”да ҳамда “Халқ билан мулоқот ва инсон манфаатлари йили” Давлат дастурида белгиланган мақсад ва вазифаларни жойларда амалга оширишдан иборат бўлди.\nТадбирда вилоят ҳокимлиги вакиллари, Халқ депутатлари вилоят, туман ва шаҳар Кенгашлари депутатлари, вилоят адлия бошқармаси, вилоят экология ва атроф – муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси ходимлари, вилоят санитария ва эпидемиология назорати маркази шифокорлари, вилоят Гидрометереология маркази мутахассислари, вилоятдаги йирик саноат корхоналарининг бош экологлари, Ўзбекистон Экологик ҳаракати Навоий ҳудудий бўлинмаси экспертлари, оммавий ахборот воситалари вакиллари, Навоий шаҳар ва Кармана туман маҳалла фуқаролар йиғинларининг фаоллари ҳамда вилоятнинг бир қатор нодавлат нотижорат ташкилотлари раҳбарлари иштирок этди.\nЖамоатчилик эшитувини ташкил этишда Ўзбекистон экологик ҳаракати Навоий ҳудудий бўлинмаси координатори Эшмамат Тоғаев бош-қош бўлди. Тадбирда вилоят Экология ва атроф- муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси бошлиғи ўринбосари Х.Бақоевнинг “Навоий вилоятининг йирик саноат корхона ва ташкилотлари, уларнинг атроф -муҳитга таъсири”, Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш бўлими бошлиғи Д. Аҳмедованинг “Навоийазот” акциядорлик жамиятининг саноат йўналишидаги фаолияти ва табиатга кўрсатаётган салбий таъсири”, вилоят давлат санитария ва эпидемиология маркази бош врачи ўринбосари Ш.Набиевнинг “Вилоят атмосфера ҳавосининг санитар-гигиеник ҳолати ва унда “Навоийазот” АЖ фаолиятининг ўрни”, “Навоийазот” акциядорлик жамияти бош экологи Н.Саломованинг “Навоийазот” акциядорлик жамияти томонидан атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бўйича амалга оширилаётган чора-тадбирлар тўғрисида”ги маърузалари тингланди.\nЖамоатчилик эшитувидан асосий мақсад аҳоли саломатлигига хавф туғдираётган омилларни бартараф этишдан иборат бўлиб, мутахассислар ўз фикр-мулоҳазалари ҳамда аниқ таҳлиллари билан иштирок этдилар. Қуйида уларнинг мулоҳазалари билан танишишингиз мумкин:\nВилоят экология ва атроф-муҳитни муҳофаза\nқилиш бошқармаси бошлиғининг ўринбосари\n-Бугунги кунда атмосфера ҳавоси мусаффолигини таъминлаш глобал муаммога айланган. Атмосфера ҳавоси табиий ва антропоген омиллар таъсири остида ифлосланади. Йирик саноат корхоналари, автотранспорт воситаларидан чиқаётган зарарли газлар ҳавони ифлослантираётганлиги инсон саломатлиги билан боғлиқ жиддий муаммоларни келтириб чиқармоқда. Маълумки, йирик саноат ва ишлаб чиқариш корхоналари, собиқ шўролар тузуми даврида, аҳоли яшаш пунктларига яқин масофаларда, яъни табиий сув манбаларига яқин жойларда қурилган. Навоий вилояти аҳолиси ҳам худди ана шу ҳолатдан азият чекмоқда.\nМустақилликкача бўлган даврда маҳсулот ишлаб чиқаришда инсон соғлиғига, айниқса Марказий Осиё республикалари аҳолиси саломатлигига, беписандлик, бефарқлик билан қаралганлиги ҳеч кимга сир эмас. Таъкидлаш лозимки, кимё саноатининг табиатга, инсон соғлиғига таъсири энг кучли бўлган корхоналари худди шу ҳудудга қурилган.\nУмуман олганда, вилоят ҳудудида саноат ва ишлаб чиқариш корхоналарининг фаолияти, геология ишларининг олиб борилиши, маъданларни қазиб олиш тизими ва улардан керакли метал ва хом ашёларни ажратиб олиш ҳамда ҳосил бўлган ташланма ва чиқитларни жойлаштиришдек мураккаб технологик жараёнлар табиатга салбий таъсир этмай қолмайди.\nМавжуд барча ишлаб чиқариш мажмуаси атроф-муҳитга, аввалом бор инсон соғлиғига, атмосфера ҳавоси таркибига, сувнинг сифатига, тупроқ структураси тизимига, ёввойи ўсимлик ҳамда ҳайвонот дунёсининг сифат ва сон жиҳатдан ўзгаришига салбий томондан таъсир этиб, жойларда экологик муаммоларни келтириб чиқармоқда.\nТехнологияларнинг эскириши ишлаб чиқариш жараёнларининг бузилишига, бу эса атмосферага чиқарилаётган зарарли газлар миқдорининг кўпайишига сабаб бўлади. Ўтган йил мобайнида “Навоийазот” АЖда технологияларнинг носозлиги оқибатида 12 марта авария ҳолатлари қайд этилган. Бугунги давр янги технологияларни ҳаётга тадбиқ этишни тақозо этмоқда. Юртбошимизнинг алоҳида эътибори туфайли “Навоийазот” корхонасида ҳам модернизация ишлари бошлаб юборилган. Чет эл инвестицияси ёрдамида айрим цехларнинг қайта қурилиши электр энергиясини тежашга, маҳсулот сифатини оширишга, энг муҳими, табиий муҳитга етказиладиган зарарни камайтиришга ёрдам бериши аниқ.\nАтмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш бўлими бошлиғи\n-Вилоятимизда атмосфера ҳавосига зарарли таъсир кўрсатувчи металлургия, иссиқликлик энергетикаси, қурилиш материаллари ишлаб чиқариш ва кимё саноати соҳасида фаолият кўрсатаётган 572 та назорат остига олинган объектлар мавжуд. Шу жумладан, 304 та саноат ва ишлаб чиқариш корхоналари, 268 та транспорт корхоналаридир.\nАтмосфера ҳавоси бўйича Навоий вилоятининг мониторинг рўйхатига кири-тилган объектлар қаторида “Навоийазот” АЖ ҳам бор. Мазкур корхона фаолиятида 2016 йил давомида 8,044 минг тонна зарарли газлар атмосфера ҳавосига чиқариб ташланган.\nВилоятда атмосфера ҳавосининг ифлосланиши бўйича мониторинг ишлари Навоий вилояти гидрометеорология бошқармасининг лабораторияси томонидан олиб борилади. Вилоятда атмосфера ҳавосининг ифлосланишини назорат қилиш учун 3 та стационар ва 1 та кўчма кузатув постлари мавжуд бўлиб, постларда атмосфера ҳавосидаги ифлослантирувчи моддалар: чанг, олтингугурт оксиди, углерод оксиди, азот оксиди, азот икки оксиди, озон, фенол ва аммиак моддалари бўйича намуналар олинади ва уларнинг таркибига кимёвий таҳлиллар ўтказилади. Мавжуд постлардан олинган намуналарнинг кимёвий таҳлиллари натижасида атмосфера ҳавосида бирор -бир ингредиентнинг миқдори улар учун белгиланган меъёрдан ортиш ҳолатлари аниқланган тақдирда зудлик билан қўмитага хабар берилади. Ҳисобот даврида чанг миқдори, азот икки оксиди белгиланган меъёрлардан юқори эканлиги қайд этилди. Бу ўз навбатида хасталикларнинг кўпайишига, ногиронлар сонининг ортишига, носоғлом чақалоқлар туғилишига сабаб бўлиши аён. Бунга бефарқ қараш миллатимиз келажагига раҳна солиши муқаррарлигини ҳеч ким инкор этолмайди.\nТадбирда жамоатчилик вакиллари “Навоийазот” корхонаси ва унинг атроф- муҳитга таъсири бўйича ўзларини қийнаб ва қизиқтириб келган саволларга тегишли соҳа мутахассислари томонидан жавоб олдилар.\nИштирокчилар таъкидлаганларидек, бугунги кунда атроф- муҳитга антропоген ва техноген таъсирни камайтириш масаласи муҳим ва долзарб муаммолардан биридир. Демак, атроф -муҳит ҳолатини мониторинг қилиб бориш масаласига жиддий эътибор қаратиш лозим. Уни амалга ошириш учун ифлослантирувчи манбалар ҳисобини олиш, экологик мониторинг жараёнини максимал автоматлаштириш, моддий-техник базани мустаҳкамлаш, мавжуд ишлаб чиқариш жараёнини модернизациялаш, инновациялар, хавфсиз экологик технологияларни сингдириш ҳамда давлат ва жамоатчилик экологик назоратини кучайтириш орқали эришиш мумкин, деган хулосага келинди.\nТадбир якунида жамоатчилик эшитувида билдирилган таклиф, камчилик ва муаммоларни бартараф этиш бўйича 15 кун муддатда “Навоийазот”нинг чора-тадбирлар режасини ишлаб чиқиш; “Навоийазот”АЖнинг барча йўналишлари бўйича экологик норматив ҳужжатларни жорий йилнинг декабрь ойигача ишлаб чиқиш; корхонанинг айрим цехларини босқичма-босқич шаҳар ҳудудидан чиқариш таклифини Ўзбекистон экологик ҳаракати марказий Кенгашига ва Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф- муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитасига бериш; Навоий шаҳрининг 10-кичик тумани ҳудудида “Навоийазот”АЖ маблағлари ҳисобидан 2018 йилнинг май ойига қадар гидромет пост қуриш таклифини киритиш; “Навоийазот” фаолияти билан боғлиқ экологик муаммоларни ва янги технологик жараёнларни яхшилаш мақсадида 2018 йилдан Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академиясининг Навоий бўлими, Навоий давлат кончилик институти ва Навоий давлат педагогика институти олимлари иштирокида янги лойиҳаларни амалга ошириш; “Навоийазот”нинг умумий фаолияти ва унинг атроф -муҳитга таъсири” масаласини вилоят ҳокими соатига масала сифатида киритиш; корхонада содир бўлган технологик ва кутилмаган ташланмалар бўлганда, давлат экологик назорати ходимларининг сўзсиз ўз вақтида кириш регламентини ишлаб чиқиш ва тасдиқлатиш; Табиатдан фойдаланувчи корхона ва ташкилотлар томонидан атроф-муҳит софлигини сақлаш бўйича ажратиладиган маблағларнинг етарли ёки етарли эмаслиги тўғрисида кретерий белгилаш; Навоий шаҳрида бўлган 1 километрлик “Яшил белбоғ” зонасини тиклаш бўйича бир қатор тавсиявий мақомга эга бўлган таклиф ва мулоҳазалар билдирилди.\nХулоса ўрнида айтиш мумкинки, жамоатчилик эшитуви амалга оширилди. Соҳа мутахассисларининг фикр-мулоҳазалари тингланиб, зарур тавсиялар ишлаб чиқилди. Аммо унинг ижросига ким кафолат беради? Таклиф ва тавсиялар қоғозда қолиб кетмаслигига, атроф-муҳит муҳофазаси билан боғлиқ масалалар мутасадди раҳбарларнинг виждон ишига айланишига умид қиламиз. Бу тоза ҳавони соғинган барча навоийликларнинг энг катта ОРЗУСИ ва ИСТАГИ! Ахир ҳамма нарса ИНСОН учун эмас...ми?\nСанаси: 24-10-2017, 09:26;


13:57 / 06.01.2014 | "Зикр Аҳлидан Сўранг" | 2205\nЮқорида зикр қилинган мавлудга рухсат берган улуғ уламоларнинг далил ва ҳужжатларига қарамай, мавлудга қаршиларнинг гаплари баъзи ношаръий ишларни рўкач қилишдан бошқа нарса эмаслигига қарамай, бир тоифа ватандошларимиз мавлудга ашаддий равишда қарши чиқишни ўзларининг асосий масъулиятлари деб биладилар. Улар: мавлуд бидъатдир, у Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васаллам ва салафи солиҳнинг давр-ларида йўқ эди, кейин пайдо бўлган янги нарсадир, Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васаллам «Ишларнинг энг ёмони янги пайдо бўлганларидир. Ҳар бир янги чиққан иш бидъатдир. Ҳар бир бидъат залолатдир. Барча залолат дўзахдадир», деганлар. Ким мавлуд қилса, у бўлади, бу бўлади, деб такрорлашдан чарчамайдилар.\nМавлуд масаласида хилофчи тоифанинг барча гапларини қабул қилдик, деб фараз этайлик. Бидъатнинг яхшиси йўқ, ҳаммаси залолат дейлик. Мусулмон умматининг барчаси қадимдан ҳозиргача иттифоқ қилиб келган буюк ҳақиқатни инкор қилиб, шариатга Қуръон ва Суннатдан бошқа манба йўқ ҳам дейлик. Мавлуд шу асосда ҳеч нарсага арзимайдиган нарса ҳам дейлик.\nАммо умматнинг эътиборли уламолари ихтилоф қилган масалада талашиб-тортишиш мумкин эмас, деган қоидага нима деймиз?!\nАхир Аллоҳга даъват қилиш, амри маъруф ва наҳйи мункарнинг бош одобларидан бири мункарлигига уммат ижмоъ қилган нарсага қарши биргаликда курашиб, мусулмонлар ихтилоф қилган ижтиҳодий масалаларга шўнғимаслик эмасмиди?!\nЁки ҳаётимизда мавлуддан бошқа эътибор берадиган нарса қолмадими?!\nҲеч бўлмаганда очиғини тан олайлик. Бу масалада мусулмонлар жумҳури билан бир гуруҳ орасида ихтилоф бор, дейлик. Бу каби масалаларда бир-бирини маломат қилиб бўлмайди, дейлик.\nМавлуд тарафдорлари эътибор беришлари лозим ишлар ҳам анчагина. Аввало, мавлуднинг ҳақиқатини ва ундан кўзланган мақсадларни равшан билиб олиш керак. Бу ҳақиқатни бошқаларга ҳам етказиш лозим. Энг муҳими, мавлуд маросимлари ҳақидаги майда ихтилофларга барҳам бериш зарур. Минг афсуслар бўлсинки, бу хилдаги ноқулай ҳолатлар кўпчиликни ташвишлантиришига қарамай, давом этиб келмоқда.\nМаҳалли қиём ҳақида ва унда ўқиладиган матн ҳақидаги ихтилофлар кўпчилик афсусига сабаб бўлмоқда. Мавлуд яхши ният билан бошланган иш бўлганидан ке-йин унда бу каби ноқулай ҳолатларнинг юзага келиши тамоман мақсадга номувофиқ ишдир.\nМаҳалли қиёмда–яъни Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васалламнинг туғилишлари ҳақидаги хабар ўқилганда мавлуд иштирокчиларининг ўриндан туришлари жуда ҳам тортишадиган масала эмас. Туришни истаганлар турсин, истамаганлар турмасин. Аммо, энг муҳими, ихтилоф қилмасин, бирбирлари билан жанжал қилмасин.\nЎша пайтда «муҳаяян» деб ўқиладими ёки «толаъал бадру»ми деган тортишув ҳам худди аввалгисига ўхшаш. Тортишишнинг ўрнига иккисини ҳам ўқиб қўйса, айб бўладими? Агар кимнинг айтганини аввал ўқиш тўғрисида талашув бўлса, қуръа ташлаб аниқласа бўлмайдими?\nНима қилиб бўлса ҳам, бу масалада мусулмонлар орасида ихтилоф қўзғалмаслиги учун чора кўриш лозим. Мандуб бидъат нарсани қиламан деб, ҳаром ишга қўл урмаслик лозим.\nЭнг муҳими, мавлуд маросимига келганлар Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васалламнинг ҳақларида керакли маълумотларни олсинлар, ўзларида лозим бўлган маърифат ҳосил қилсинлар. Бидъат-хурофотларга мутлақо йўл қўйилмасин! Барча яхшиликлар тарғиб қилинсин!


hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - “Тўйларимиз ҳақида ўйларимиз”\n“Тўйларимиз ҳақида ўйларимиз”\nАллоҳ таоло мусулмонларни уйланишга ва оила қуришга буюрди. Уйланганларга, агар камбағал бўлса, келажакда ризқ-рўзларини кенгайтиришини ваъда қилди. Ҳазрат Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бир камбағал йигитни уйлантириб қўйганидан сўнг унинг серфарзанд, ризқ-рўзи ҳам мўл бўлиб кетганини кўргач, Аллоҳ ваъдасига хилоф қилмаслигига яна бир бор имон келтирдилар.\nПайғамбаримиз (алайҳиссалом) қизлари Фотимани (розияллоҳу анҳо) Али ибн Абу Толибга (розияллоҳу анҳу) никоҳ қилиб берганларида, мусулмонларга камтарона тўй қилиб берганлар. Бундан маълумки, ота-оналар ўғил-қизларига тўй қилишда ҳаддан ошмасликлари керак. Минг афсус, охирги пайтларда тўй-маърака маросимларини ўтказишда кишилар орасида динимизга, Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) суннатларига зид бўлган меъёрдан ортиқча дабдабага, манманликка берилиш ҳоллари кузатилмоқда. Айрим бидъат одатларга йўл қўйилмоқда.\n“Мовароуннаҳр” нашриёти чоп эттирган “Тўйларимиз ҳақида ўйларимиз” (тўплаб, нашрга тайёрловчи Исомиддин Алимов) рисоласи сизу бизга исрофгарчиликда иллат, тежамкорликда ҳикмат кўплигини уқтиради. Қуйида Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг ушбу китобдан ўрин олган фатвосидан парча ўқийсиз:\nТўй, маросим ва маъракаларни меъёрида ўтказиш ҳақида\n“Аҳли сунна вал жамоа” эътиқодимиз бўйича, инсон ўзининг намоз, рўза, ҳаж, хайру садақа, тиловати Қуръон ва бошқа амалларининг савобини маййитга бағишласа, албатта, савоби етади. Шунга кўра, марҳумларга савобини бағишлаш мақсадида хоҳлаган вақтда ўзининг иқтисодий имкониятига қараб, фақир ва мискинларга эҳсон дастурхони ёзишлик жоиз. Савоби яна ҳам улуғ бўлиши ҳамда келган меҳмонлар руҳий ва маънавий озуқа олишлари учун бундай эҳсонларни енгил ва ихчам тарзда, амри маъруф шаклида ўтказиш мақсадга мувофиқдир. Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: “Уларнинг кўпгина шивир-шивирларида – агар садақа беришга ёки эзгуликка буюришга ёхуд одамлар ўртасини ислоҳ қилишга буюрмаган бўлса – яхшилик йўқдир. Кимда-ким Аллоҳ ризоси учун шуни қилса, унга улкан мукофот беражакмиз” (Нисо, 114).\nЯна шуни ҳам таъкидлаш лозим, эҳсонни фақат зиёфат кўринишида эмас, балки ўша зиёфатга кетадиган маблағни муҳтож оилаларга, меҳрибонлик ва қариялар уйларига, ободонлаштириш ишларига, ёшларга илм-маърифат тарқатиш йўлларига сарф қилинса, нур устига нур бўлур.\nИсломда жорий этилган барча хайру эҳсонлар бошқа амаллар каби, энг олдин, Аллоҳ розилигини топиш учун бўлмоғи лозим. Хўш, қандай қилинса, Аллоҳ рози ва эҳсон унинг ҳузурида мақбул бўлади? Бунинг бир неча шартлари бор:\nБиринчидан, эҳсон учун сарф қилинаётган мол-дунё ҳалол йўл билан топилган бўлиши шарт. Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) ўз ҳадисларида марҳамат қилганлар: “Банда ҳаромдан мол топиб, эҳсон қилгани билан молига барака кирмайди. Садақа қилса, қабул бўлмайди” (Имом Аҳмад ривояти).\nИккинчидан, холис Аллоҳ учун бўлмоғи шарт. Одамлар кўрсин, мақтасин деб риё мақсадида қилинган эҳсон мақбул эмас. Мол-дунёларини хайрли ишларга сарф этишга бахиллик қиладиган, эҳсон қилган тақдирда ҳам одамлар кўрсин, мақтасин деб қиладиган кишиларни Аллоҳ севмаслиги, балки улар кибрли ва мақтанчоқ кишилар эканлиги (Нисо сурасининг 36–38 оятларида) баён этилган. Риёкорлик билан қилинган эҳсон эвазига ҳеч қандай савобга эришиб бўлмаслиги, аксинча, оғир гуноҳга ботиш мумкинлиги Бақара сурасининг 264-оятида очиқ айтилган.\nУчинчидан, исрофга йўл қўймаслик. Исроф деганда фақат таомнинг ортиб қолиши ёки оёқости бўлишини тушунмаслик керак. Балки, ноўрин жойга қилинган эҳсон ҳам исрофдир. Чунки хайр-эҳсон ва зиёфат беришдан асосий мақсад муҳтож ва фақирларга моддий ёрдам кўрсатишдир.\nДемак, исроф бўлмаслиги учун, энг олдин, эҳсон қилувчи киши кимларга эҳсон қилиниши лозимлигини билмоғи ва шундан сўнг ўша мустаҳиқ кишиларгагина бермоғи шарт. Акс ҳолда, ўз эгаларига берилмаган эҳсон мақбул бўлмайди.\nМинг афсус, ҳозирги кунда баъзи кишилар томонидан эҳсон қилишда ушбу шартларга риоя қилмаслик ҳоллари содир бўлмоқда. Бунга асосий сабаб, ўша кишиларда манманлик, риёкорлик каби иллатларнинг мавжудлигидир.