Interesantísimos documentos que atopamos no Archivo Histórico Nacional sobre a solicitude realizada por uns veciños de Coruxedo (Moia-Navia de Suarna) e Suárbol (Candín-O Bierzo) para a construción dun mesón-pousada no Porto de Ancares demostran que, a pesares da agreste orografía e as condicións meteorolóxicas, era moi transitado hai máis de 220 anos. Ademais da solicitude, non atopamos máis documentación que fale de se ao final chegou a contruírse. (Ver reportaxe publicado en La Voz de Galicia na seguinte ligazón).\nNalgunhas publicacións lese, erradamente, que unha ara votiva dedicada aos Lares Viais (deuses dos camiños) apareceu en Pepín, na parroquia de Cazás, concello de Xermade.\nA ara, gardada na casa do doutor Antonio Correa, foi dada a coñecer no Boletín da Comisión de Monumentos de Ourense de xaneiro-febreiro de 1906. Á Comisión facilitoulla o coengo da catedral de Lugo Manuel Lago González quen, xunto co presbítero Antonio Carreira, interpretaron a epígrafe: “LARIBV / VIALIB / PLACIDI / NA EX V / OTO PO / SVIT” (“Placidina fixo esta promesa aos Lares Viais”). O erro debeuse a que no Boletín confunden a citada aldea de Pepín coa de Papín, na parroquia de Penarrubia, concello de Baralla, que é de onde procede. Atópase no Museo Provincial de Lugo pero, debido ao seu mal estado de conservación, non está exposta; foi despositada no mes de xullo de 1934 por Isaac Correa Calderón (1893-1975), irmán de Antonio, médico militar que despois de ser ferido en África dirixiu varios hospitais de Galicia.\nO doutor Antonio Correa Fernández naceu en Baralla no ano 1862, exercendo primeiro en Furís (Castroverde) e Baralla e logo en Lugo onde foi o primeiro en abrir unha clínica de xinecoloxía, ademais de fundador do balneario de Guitiriz. Tamén exerceu como escritor, cunha ducia de publicacións, a maioría de carácter científico, e xornalista, colaborando en varios xornais (xunto con Evaristo Cela Losada, en xaneiro do ano 1900 fundou El Monitor de Becerreá que só tivo dous anos de duración). Finou no ano 1907.\nO noso agradecemento a María Ofelia Carnero, do Museo Provincial de Lugo, pola achega das fotos.\nA igrexa parroquial de San Remixio de Liber (Becerreá) atópase a 120 metros de distancia do río Navia, non moi lonxe da Vía romana XIX que unía Lucus Augusti (Lugo) con Asturica Augusti (Astorga), e da mansión de Ponte Neviae (As Pontes de Gatín). Afastada dos núcleos de poboación, encaixada na depresión que forma o río, apenas é visible dende a estrada que comunica Becerreá con Cervantes e Navia de Suarna. Se a isto lle engadimos que está sen sinalizar e que se ubica ao final dun costento camiño, axuda a que pase desapercibida.\nSegundo a tradición, polo lugar pasaban peregrinos cara Compostela, seguramente utilizando o antigo trazado romano. Sobre o patrón, San Remixio, só atopamos a advocación, ademais de en Liber, en As Maceiras (Dozón) e Bazar (Lugo). Este santo naceu en Reims (Francia) no ano 437 e morreu no 533; foi bispo da súa cidade natal durante setenta anos; considerado o precursor do cristianismo en Francia, bautizou a Clodoveo I, primeiro rei dos francos que se converteu ao cristianismo.\nO templo presenta unha nave rectangular cuberta en lousa a dúas augas; mirando ao leste, frontis con espadana dun van, con campá do ano 1887, e porta en arco de laxas de lousa. Ábsida rectangular cos beirados pousados en modillóns decorados. Os muros foron revocados con cal.\nO antigo cemiterio, protexido por un muro, atópase na parte oeste que, por falta de espazo, houbo que ampliar cara a zona que ocupa a igrexa.\nEn principio, a traza do edificio, modificado, non nos amosa, a simple vista, a súa orixe románica, semellando unha sinxela construción de tipo rural dos séculos XVII ou XVIII. Pero na cornixa da ábsida rectangular, na parte situada baixo o tellado, axiña saltan á vista uns sinxelos canzorros. Dos que debeu ter en orixe, só se conservan, en desigual estado, cinco, descoñecendo se nos aleiros do resto da igrexa había máis. Contáronos que baixo do morteiro do muro esquerdo hai (ou había) unha inscrición latina.\nNo interior, espazo destinado aos fieis (con artesoado de madeira) con imaxes nos laterais da Virxe de Fátima e unha santa, e presbiterio abovedado ao que se accede por medio dun arco de medio punto sen decorar coroado por unha fornela.\nConserva un retábulo barroco do século XVIII, presidido polo patrón San Remixio. Nas paredes adivíñanse unhas pinturas murais en moi mal estado de conservación.\nXunto a entrada hai unha pía bautismal e un vello confesonario.\nCanto ao topónimo, Liber foi un nome latino asociado ao deus Baco (Liber Patri). O Boletín da Comisión Provincial de Monumentos Históricos e Artísticos de Ourense (nº 22, de outubro de 1901) recolle unha dedicatoria que apareceu na igrexa de Millarouso e Santurxo, no Barco de Valdeorras (que coincidencia, nas inmediacións da igrexa tamén hai os topónimos Millarega e Valdorras!), coa epígrafe: "LIBERO / PATRI/ G VETTIVS / FELICIO", "G. Vettio Felicio mandou erixir este altar a Liber Pater". Ou quizais podemos estar diante dunha *(Villa) Liberii, dun propietario medieval de orixe latina que atendía polo nome de Liberius.\nLiber cítase nun documento de Samos do 20 de xullo do ano 1091, cando Munino Eiriz e Guntroda Numez doan unhas vilas ao mosteiro, entre outras Libri integra. En Galicia só atopamos o nome Liber como núcleo de poboación no concello de Becerreá.\nM. Lucas Álvarez, no seu El Tumbo de San Julián de Samos. Siglos VIII-XII (1986) di que por Liber pasaba o rio de Silis (identificado co río Cervantes), afluente do Navia. Ademais do Sil (que tamén pasa pola comarca ourensá de Valdeorras), afluente do Miño, Altinum, antiga cidade costeira dos vénetos, en Venecia, atopábase xunto o río Silis, que foi destruída, primeiro por Atila no 452, e logo polos lombardos no 568. Segundo algúns autores, Sil viría do latín sil, "ocre, óxido de ferro mesturado con arxila". Plinio o Vello (23-79 d.C.) fala da abundancia de ocre, prata e ouro das minas da Gallaecia, ricas tamén en materiais ocres. Na zona documéntanse varias explotacións mineiras de época romana.\nNo mes de xaneiro de 2021 os do Colectivo Patrimonio dos Ancares vimos de documentar un asentamento de época romana na parroquia de Cereixedo, no concello de Cervantes. Foi no coñecido como Teso do Castelo, a 680 metros de altitude, un promontorio rochoso cuxo único acceso só é posible por un empinado e estreito paso inzado pola maleza.\nAtendendo ao chamativo topónimo, a finais do ano 2016 fixemos a primeira incursión, localizando parte dun muro, e na cavidade dunha pedra un pequeno anaco dun recipiente cerámico e dúas moedas, unha de cobre do ano 1618, coa inscrición "Philippvs III. Hispaniarvm rex", e outra de bronce cuxa inscrición non conseguimos descifrar debido ao desgaste. Daquelas, a agreste orografía, sumado á abundantísima e alta vexetación, impediunos continuar; de feito, un veciño de Airoá, a aldea máis próxima, xa nos advertira que alí "non subían nin os corzos". Naquel momento a única hipótese que nos formulamos era se o sitio tería algunha relación co castelo de Doiras, a un quilómetro en liña recta, que se divisa á perfección.\nNesta ocasión, para saír de dúbidas e tratar de confirmar ou desbotar a existencia dun posible asentamento, conseguimos peitear o outeiro onde, a media ladeira, localizamos o único sitio chairo, sen desniveis, de 22 por 25 metros, protexido polo norte e oeste por uns impresionantes afloramentos verticais, e polo sur e este por muros artificias colocados sobre a rocha viva que nalgúns tramos acadan un metro de ancho. Espallados polo recinto localizamos, ademais, pedras que formaban parte dalgún tipo de edificación, e entre elas varios anacos de recipientes cerámicos, incluídos algúns decorados e outros confeccionados con terra sigillata (un tipo de cerámica vernizada), abundante tégula e dous grosos anacos de vidro. No rego do Castelo, situado ao pé do asentamento, atopamos máis tégula moi rodada. Achados que confirman a existencia dun asentamento romano que, posiblemente, estaría relacionado coas abundantes explotacións mineiras da zona (no concello de Cervantes localízanse unhas 70) e coa Vía romana XIX que, procedente de Ransinde e A Braña, no Bierzo, entraba en Galicia polo Comeal, en Cervantes, onde aínda se conserva un impresionante tramo, catalogado pola Xunta de Galicia, e que pasaba polas inmediacións do Teso do Castelo, continuando cara O Fabal e As Pontes de Gatín, en Becerreá, onde hai un miliario romano reutilizado posteriormente, e onde a maioría dos investigadores sitúan a mansión de Pons Neviae, itinerario estudado por varios investigadores ao longo do século XX, e no presente século polos historiadores Rodríguez Colmenero e Álvarez Asorey, traballo recollido no libro "Vía romana XIX, unha viaxe dende Lugo aos Ancares, seguindo as pegadas de Roma", e polo enxeñeiro Moreno Gallo que conta con varias publicacións, e máis recentemente, en decembro de 2021, polos profesores do CEIP de Becerreá Ignacio Cabarcos, Fernanda Follana e Ramón Gutiérrez coa publicación en Lucensia do artigo "A Vía Romana XIX polos Ancares: O Comeal-Pontes de Gatín".\nPara rematar, para este 2022 estamos a programar a andaina, repartida en varias etapas, pola Vía XIX, que unía os conventos xurídicos romanos de Asturica Augusta e Lucus Augusti, entre O Bierzo e a cidade de Lugo, organizada pola Anpa do CPI de Cervantes, a Asociación de Amigos do Patrimonio de Castroverde e o noso colectivo, coa colaboración dos Concellos galegos por onde discorre, e polos bercianos de Valboa e Veiga de Valcarce, ademais da visita ao campamento temporal de época romana da Cortiña dos Mouros, situado entre Valboa e Cervantes.\nA tradición sitúa no lugar unha capela da que, polo momento, non atopamos restos.\nO Cebreiro é unha parroquia do concello de Pedrafita posta baixo o padroado de Santa María. Está formada polas aldeas de Barxamaior, O Cebreiro, Fonteferreira, Fontevedra, Foxos, A Lagúa, A Moeda, A Pedriña e A Pena da Seara. Ata o presente, o rexistro arqueolóxico non nos permite saber se foi antes o poboado ou a igrexa, as hipóteses que falan, como acontece con Piornedo, en Cervantes, dunha "primitiva aldea prerromana" carecen de fundamento, baseándose, o que isto defenden, na forma circular ou ovalada das pallozas, tese defendida por Boch Gimpera e García y Bellido. Sobre a súa forma, Vicente Risco fala "dunha tendencia inconsciente de raza dun esquema tradicional"; López Cuevillas di que se debe "á torpeza do construtor"; Caro Baroja e José María Luengo atribúenno a unha evolución das primitivas cabanas do Neolítico; Ángel del Castillo, que nun principio compartía a orixe celta, mudou de opinión dicindo que non existían probas xa que a construción circular con muros baixos e grandes teitos é unha característica de distintos pobos europeos. E por último, e como anécdota, Eugenio de Salazar (1530-1602), un madrileño que exerceu de xuíz e fiscal en Galicia entre os anos 1559 e 1560, deixou escrito que os habitantes dos Ancares "Viven en casas redondas porque, para que quepa la ruindad de sus moradores, la figura redonda es la más capaz". O que si está claro é que se trata dunha das construcións máis antigas de Galicia que ata mediados do pasado século XX mantiña toda a súa actividade.\nCanto á orixe do topónimo O Cebreiro, hai autores que o fan derivar de cebrarium, lugar onde hai moitos asnos bravos, tamén chamados onagros e cebros, equos feros, máis o sufixo -arium. Moralejo Lasso asegura que o nome fai referencia ao zebro ou enzebro, animal moi abundante en Galicia, semellante á cebra pero sen raias, ata a súa extinción no século XIV xa que era obxecto de caza para aproveitar a súa pel. Outros investigadores din que non se pode precisar se pertence ao mesmo termo que aciveiro, acevreiro ou acivreiro. Para algúns podería ter unha orixe celta, co significado de espiña dorsal, en clara alusión ás montañas que artellan o municipio. Nicando Ares Vázquez escribe que a voz galega cebra tamén significa golpe forte de vento e choiva fría, con distinta etimoloxía, quizais relacionado co vento zephyrus.\nO Cebreiro xa figura na Divisio Theodomiri (569). No Codex Calixtinus (s. XII) cítase como Mons Februarii onde había un hospital no cumio do monte ("hospitales incacumine montis"). No ano 1072, o rei Afonso VI suprime, entre outros privilexios que tiña o Cebreiro, o pago de portádego de Autares, permitindo que as cabalerías do mesón puidesen pastar libremente por toda a zona. A raíña Dona Urraca, no 1118, concede privilexios e doazóns ao mosteiro. No 1166 o rei Fernando II e a súa muller doan ao hospital o lugar de Zanfoga. O P. Flórez, na súa Historia Sagrada, cita as aldeas de Meizarán, Padornelo e o Monte Cebreiro. No Catastro de Floridablanca (1785) comprendía as freguesías do Cebreiro e Hospital da Condesa coa súa anexa do Padornelo, Liñares, Riocereixa, Veiga de Forcas e Zanfoga. Segundo o Diccionario de Pascual Madoz (1845), tiña casa para Concello e cárcere, máis carecía de escola; había tres fontes de augas frías e delgadas; os camiños cara Valdeorras e Castela atopábanse en mediano estado de conservación; o correo recibíase por Veiga de Valcarce.\nOs primeiros traballos acerca das pallozas do Cebreiro foron publicados no Boletín da Real Academia Galega no mes de novembro de 1913 e no mes de abril de 1914, cuxos estudos levan por título Las casas del Cebrero e Origen y antigüedad de las pallozas del Cebreiro. O 26 de setembro de 1972 iniciouse o expediente para declarar o poboado como Conxunto Histórico Artístico.\nNo Cebreiro houbo un mosteiro que dispoñía de hospital para atender aos peregrinos que ían a Santiago de Compostela. O P. Yepes, na súa Crónica de San Benito (1621), fala de que o mosteiro e hospital foron levantados no ano 836, se ben non se atopan datos documentais ata finais do século IX. No ano 1072, o rei Afonso VI puxo aos monxes franceses de Aurillac, unidos a Cluny, á fronte do templo e do mosteiro. Por documento do 1166, Fernando II confirma as doazóns anteriores. Na súa Historia de la Provincia de Lugo (1918), Amor Meilán atribúe a fundación a San Xiraldo de Aurillac cando veu en peregrinación a Compostela. López Ferreiro, en Historia de la Santa A. M. Iglesia de Santiago de Compostela (1898-1911) xa di que o cenobio do Cebreiro dependía da abadía francesa de San Pedro de Aurillac, en Francia, fundada por San Xiraldo a finais do século IX, como así o confirma un Libro de Visitas onde se lembra que para non permitir a visita do bispo, dise que fora filiación de Cluny, suxeito a "Aureliaco monasterio cluniacense". Como consecuencia do decreto de desamortización do ministro Mendizábal do 1835, os monxes que o atendían tiveron que abandonalo no 1853, pasando as rendas, foros e décimos a outros administradores tal como figura nos libros do Rexistro da Propiedade de Becerreá, conservados no Arquivo Histórico Provincial de Lugo. Do antigo hospital que se levantaba á esquerda da igrexa, onde despois foi o cemiterio, tan só se conserva algún vestixio. Levantado de novo no ano 1729, xa figura como derrubado no 1819, vendéndose entón os materiais, tendo que trasladar os servizos no 1806 á casa do mesón que fora construída para soster coas súas rendas aos peregrinos.\nA Dirección General de Arquitectura comeza a restaurar a igrexa do Cebreiro no ano 1962, baixo a dirección de Francisco Pons Sorolla e Manuel Chamoso Lamas quen descubren a existencia dunha primitiva igrexa prerrománica. En setembro de 1963 visita o lugar o director xeral de Arquitectura Miguel Ángel García Lomas. O 30 de agosto de 1964 está restaurado o Santuario.\nLugar emblemático situado no Camiño Francés, porta de entrada a Galicia dos xacobitas a Compostela, a súa sona débella, principalmente, a un acontecemento acontecido hai máis de setecentos anos: o do Santo Milagre, prodixio que axiña se esparexeu por Galicia e que os peregrinos se encargaron de difundir polo resto de Europa. Os datos que achega o arquivo parroquial son posteriores ao século XVIII, despois de xuño de 1809 en que as tropas napoleónicas queimaron no lugar de Penascara o arquivo do Cebreiro que o P. Ajo custodiaba e que mandou levar para agochalo nun baúl cando xa se temía a invasión. Segundo Elías Valiña Sampedro, o primeiro dato histórico sobre o Milagre achégao unha bula do papa Inocencio VIII no ano 1487, e anos despois outra bula do papa Alexandre VI. Mais un dos primeiros en narralo foi o Licenciado Molina (1550), e despois o cordobés Ambrosio de Morales (1513-1591). Pero será o beneditino P. Yepes a principios do século XVII quen nos forneza toda clase de detalles. Ata aquelas, a supervivencia da tradición producírase pola transmisión oral. Co decorrer do tempo, moitos autores fanse eco do Milagre, entre outros Leandro Carré (1888-1976) quen o adoba literariamente, enriquecéndoo con detalles que se lle foron engadindo ao longo dos séculos, pero que non o alteraron na súa idea fundamental. Non se sabe ben cando se produciría, o P. Yepes fala de "cerca de los años mil y trescientos", o papa Inocencio VIII di "transcorridos moitos anos". Malia o anterior, hai quen sitúa o Milagre no século VI, fundamentándose para elo nunha acta municipal do Concello de Lugo onde se consigna que o privilexio da exposición permanente do Santísimo Sacramento da Eucaristía data dese século, no que os "herejes Priscilianistas que negaban la Real presencia de Jesucristo en este Sacramento, se convencieron de su error, en vista de un admirable portento que entonces acaeció". Para afastarmos o menos posible da tradición, reproducimos a continuación o escrito polo P. Yepes que "aínda que indigno, vin e adorei este santo misterio":\nNa versión de Carré Alvarellos, remata: "Pero entón sentiu (o crego) un estremecemento estrano. Mirou para a patena e viu, arrepiado, como a branca rodeliña de branco pan arroibaba, converténdose en carne que semellaba recén cortada dun corpo vivo; e o viño do cáliz espesaba, adquirindo un ton máis vermello, e cheiraba a sangue. O miserento cura caeu de xeonllos ao pé do altar e logo desplomouse sobre as gradas, desvanecido. O home que chegara naquel intre correu cara o altar e tratou de erguer ao sacerdote. Estaba morto". Dise que a imaxe románica da Virxe co Neno inclinou a cabeza para ver mellor o milagre. O labrego, asegúrase, chamábase Xoán Santín.\nCrese que nun principio as reliquias permaneceron no cáliz e na patena ata que os Reis Católicos, cando despois de visitar Santiago volven a pasar polo Cebreiro o día 16 de outubro do 1486, queren ver e venerar o prodixio, doando os relicarios onde hoxe en día se conservan, como así o transmitiron Yepes e tamén Molina. Malia tradición, outra volta, non é tan benevolente cos monarcas casteláns. Cóntase que a raíña quixo levarse as reliquias, alegando que alí non recibían o culto que se merecían. Así que a comitiva partiu coas veneradas reliquias cara Castela. Mais ao chegar a Perexe, no Bierzo, detivéronse os cabalos, negándose a continuar o camiño. O medo apoderouse do cortello rexio, polo que decidiron deixar en liberdade aos cabalos para que tomaran a dirección que eles elixiran. Os cuadrúpedes deron volta e regresaron de novo ás portas da igrexa de Santa María do Cebreiro polo que os reis, medorentos, ordenaron que as reliquias continuasen no lugar. Na mesma capela, coñecida como do Santo Milagre, tamén teñen as súas sepulturas os dous protagonistas da historia. En tempos, as reliquias sacábanse en procesión no lugar do Santísimo Sacramento, o que amosa a importancia que ao Santo Milagre se lle concedeu no antigo mosteiro.\nO Graal (dicimos Graal e non Grial porque así se escribía en francés antigo e en galego-portugués) é o cáliz que utilizou Xesucristo durante a Derradeira Cea e no que Xosé de Arimatea recolleu o sangue cando foi crucificado no Calvario, ferido pola lanza do centurión Caio Casio Lonxinos. Lanza bautizada como "Lanza do Destino", obxecto cobizado polo seu enorme poder. Cando os nazis se apoderaron de Austria, a prezada peza pasou a mans de Hitler que cría que outorgaba a vitoria ao seu posuidor, e a derrota e a morte a quen a perdese; horas antes de suicidarse no seu bunker (ou de fuxir cara América, vai ti a saber se vía Córneas, en Baleira, e mosteiro de Samos), dise que soldados aliados lograron facerse con ela.\nNon existe consenso de a onde foi a parar o cáliz. Uns din que foi levado por Xosé de Arimatea para a Gran Bretaña, outros por María Madalena para Francia, ou que foron os Templarios quen o sacaron de Palestina antes da súa reconquista, no 1183, por Saladino. A poucos quilómetros do Cebreiro, no mesmo concello de Pedrafita, está a aldea do Temple.\nDende o punto de vista literario, o mito do Graal comeza no século XII co poema Parceval de Chrétien de Troyes, a primeira versión conservada e que máis influíu no imaxinario colectivo medieval, "pasa de obra en obra, de país en país, dun autor a outro, como se pertencera a todos e a ninguén" (E. Real Valencia). Mais Chrétien morre antes de finalizar o relato o que impide saber como ramataría a aventura do enigmático cáliz, sendo outros autores os que o completaron e adaptaron, en moitos casos espiritualizándoo por motivos míticos ancestrais como xa aconteceu en Alemaña no século XIII coa aparición do Parzival de Wolfran von Eschenbach, o poema Diu Crône de Heinrich von dem Türlin (datado en torno ao 1220), e en Francia o Roman de L´histoire du Graaal de Robert de Boron, escrito entre finais do XII ou principios do XIII, que xa contén todos os elementos da lenda. E así noutros países. Textos que co decorrer do tempo cópianse e modifícanse, mais sempre conservando o núcleo orixinal, é dicir, o que non se quere variar: a lenda. Que non se soubera o final do Parceval de Chrétien favoreceu o misterio xa que se ten o convencemento de que a súa narración limítase a adobar literariamente unhas tradicións e mitos anteriores que dende Irlanda ou Gales pasaron a Francia. Chrétien conta que o libro do Graal déullo o seu mecenas, Filipe de Flandes, pero non di cal é ese libro.\nAínda que existen moitas versións sobre a orixe de Parceval, eiquí imos deternos nunha das máis antigas que é na que se basea Chrétien de Troyes. Despois de abandonar á súa nai viúva que o agochara do mundo nunha fraga para evitar que se convertera en cabaleiro, diríxese á corte do rei Artur. Demostrada a súa valentía e habilidade, convértese en cabaleiro e dáselle a misión de atopar o Graal. Visita o castelo do Rei Pescador onde se custodia a Santa Copa (noutras narracións dise que era a irmá de Parceval quen o gardaba), un rei mutilado por unha ferida que ten entre as pernas, é dicir, castrado, estéril, nun estado entre a vida e a morte, pero non achándose nin vivo nin morto. Durante a cea, Parceval ve unha procesión estrana: un paxe cunha lanza da que mana unha gota de sangue, detrás dous paxes con candelabros, despois unha fermosa doncela sostendo entre as mans o Graal que despedía unha luz intensa, e por último outra doncela cunha bandexa de prata. Dende aquelas, pasa o tempo (Chrétien adícase a narrar as aventuras de Gawain -Galvao nas versións medievais galego portuguesas-, sobriño do rei Artur e cabaleiro da Mesa Redonda) e Parceval aparece cinco anos despois, tempo no que esqueceu o nome de Deus e non entrou en ningunha igrexa polo que, cheo de pesar, acode a un ermitán para pedir perdón polos seus pecados. O eremita rebélalle que o Rei Pescador e el mesmo son irmáns da súa nai, e que o Graal contén unha hostia coa que se alimenta unicamente o pai do rei. O cabaleiro, entón, decide adicar a súa vida a buscar o cáliz. Nada máis di o texto de Chrétien de Troyes, que volve a centrarse nas aventuras de Galvao. E un dato a ter en conta: cando pasa o cortexo do Graal, Parceval non fai ningunha pregunta, se a fixera o Rei Pescador recuperaría a saúde e tamén evitaría que o seu reino fose destruído, xa que a Sagrada Copa é fonte de saúde, poder e riqueza (reparemos na analoxía cos caldeiros, copas, cornos da abundancia, etc.). E outro apuntamento: segundo o relato do Parceval, a lanza con sangue non é a de Lonxinos, senón un talismán maléfico, unha arma máxica e fatal, instrumento de exterminio, unha arma de destrución, que tamén vemos no Parzival de Wolfran von Eschenbach, onde todos os asistentes choran cando pasa a lanza.\nO mito de Parceval non necesariamente tivo que chegar a Eschenbach por medio de Chrétien de Troyes. Se ben comparte o estilo da linguaxe, esquemas narrativos, personaxes ou escenarios, o Ciclo Artúrico xa fora configurado no 1136 por Godofredo de Monmouth. Eschenbach fala dun rei na Península Ibérica: Kaylet, inexistente, que se saiba, en calquera dos reinos que había entón, e tamén dun exército de mosquitos (o exército do rei Artur), que Cabal atopa semellanzas coa Santa Compaña galega. Galicia xa se entrevé en Chrétien de Troyes no Eréc et Enide coa cazaría dun cervo branco que temos na lenda da Doniña Cerva acontecida en terras do concello de Cervantes. Canto a ese misterioso rei Kaylet, cómpre ter en conta que nas historias medievais adoitábase utilizar a criptonimia, consistente en encubrir os nomes auténticos dentro das transformacións léxicas que se axustan máis ou menos ás regras do anagrama, o que se usou para ocultar nomes de persoas e lugares.\nDespois dos relatos de Troyes e Eschenbach, o protagonismo de Parceval foi substituído por Galaaz, outro cabaleiro da Mesa Redonda, fillo de Lancelot, que chegaría ao Cebreiro na procura do Graal un Venres Santo. Entre os séculos XVI e XVIII o mito mantívose no esquecemento, para volver a rexurdir no Renacemento. No 1832, Karl Immermann publica un Merlín onde actualiza o mito do Graal. Tennyson, no 1869, escribe o Santo Graaal. Wagner utiliza o tema no seu Lohengrin (o Cabaleiro do Cisne, fillo de Parceval) no 1848, e posteriormente en Parsifal (1882). Conta Diego Quiroga y Losada nun artigo publicado no ABC no ano 1961, titulado Un monasterio histórico en ruinas, que foi un monxe alemán que peregrinou a Compostela quen lle contou a lenda do Milagre do Cebreiro a Wagner. No século XX outros autores dánlle novas interpretacións, mais sempre conservando, como nos casos precedentes, o esencial. Fontanals, no 1861, dinos que o Monsalvat queda en Galicia, tese da que participa Bonilla Sanmartín, e que tamén defendeu Elías Valiña, que escribiu: "Para moitos escritores, como Ángel del Castillo, Arias Sanjurjo, Huidobro, o marqués de Santa María del Villar, etc., o Cebreiro co seu milagre proporcionou o tema a Wagner para a composición do Parsifal. Así o famoso país de Parsifal é Galicia, e o Graal misterioso, o Cáliz do Cebreiro". O citado Luciano Huidobro y Serna, en Las peregrinaciones jacobeas (1951), escribe que o arcebispo de Pelusio, que tamén foi bispo de Lugo, Fr. Plácido Ángel Rey, sostivo que a lenda do Graal naceu en Galicia, fundamentándose para elo no curioso libro de cabalería El Baladro del Sabio Merlín: "El Santo Grial fincó en el castillo de Corbiere en casa del rey pescador". Coñecido o costume que había entre os escritores doutros tempos de desfigurar nomes e lugares, vese claramente que descompoñendo as letras CORBIERE forman a palabra CEBREIRO. A primeira tradución ao castelán do Baladro é de 1498, se ben xa se tiña coñecemento del moito antes. Atópase citado por primeira vez no poema de Afonso XI, composto por un poeta galego, que o escribiu a raíz da batalla de Salado (1340). Pero, ao parecer, a obra é doutras autorías. No século XII soan as profecías de Ambrosio, convertido logo en Merlín, que no século XIII Barcón tratou de enlazar coas lendas célticas do Santo Graal, tese que comparten Viguri e Ángel del Castillo. No mes de febreiro de 1911, Sainz Armesto, no Ateneo de Madrid, deu unha conferencia acerca de Tristán y la literatura rústica, onde fixo ver a concordancia entre os poemas do Santo Graal de Chrétien e Wolfram e a historia do cáliz do Cebreiro.\nSon moitos os lugares que din custodiar a auténtica Santa Copa: nas catedrais de León (Cáliz de dona Urraca) e Valencia, o Sacro Catino de Xénova (é un prato, disque levado a Italia tras a Primeira Cruzada), o Vaso de Nanteos de Gales (comprobouse que era do século XV), o Cáliz de Ardagh en Irlanda (é do século VIII), a Copa de Santa Isabel (recibe o nome porque pertenceu a Santa Isabel de Hungría), a Copa de Hawkstone Park (disque levada para Inglaterra despois do saqueo de Roma polos visigodos), o Cáliz de Antioquía que se garda no Metropolitam de Nova Iorque, o Achatschale de Viena, etc.\nSegundo a descrición realizada con motivo dunha exposición que se celebrou en Santiago no ano 1896, coincidindo co 2º Congreso Eucarístico, o cáliz é de pequeno tamaño, con nó esférico de follaxes calados e copa semiesférica. No borde superior ten unha inscrición que di: + (cruz) "HOC HIC SACRATUR QUO CUNCTIS PARAT", ("Neste (cáliz) conságrase todo o que dá a vida"). Arrodeando o pé figura outra inscrición: + (cruz) "IN NOMINE DOMINE NOSTRI IESU XPI ET BEATE MARIE", ("No nome do Señor e da Virxe María"). A patena que o acompaña é, coma o cáliz, de forma sinxela. Vense seis lóbulos circulares, arrodeando un motivo central que presenta a Man Divina bendicindo á grega. Remata o conxunto coas dúas ampolas de cristal de rocha coroadas por dous anxos de metal coas probas do Milagre, e a caixa de prata para gardalas.\nSe non existen dúbidas canto á cronoloxía das pezas para gardar as reliquias (século XV), e tampouco a patena (románica do século XII), si a hai para datar o cáliz. Tomando como referencia a dita patena e as inscricións da copa (realizadas posteriormente), adoitan situalo na mesma época, baseándose para elo na "estrita definición lineal de formas, coa copa semiesférica bastante ancha e pé abucinado con adornos flordelisados", escura resposta que, dende o noso modesto entender, pouco aclara. Non é preciso buscar baixo as pedras para atopar exemplares de similar factura confeccionados moitos séculos atrás. Ademais está a súa sinxeleza que se afasta anos luz doutras Santas Copas primorosamente traballadas e adornadas con pedras preciosas (vexamos, como mostra, os outros Graal citados máis arriba). As xentes da zona sempre valoraron esa sinxeleza, feito, din, que xa de por si lle confire ese ar de autenticidade que non posúen os demais: tal como o transmiten os Evanxeos, Cristo fuxía da ostentación e da riqueza polo que carece de senso que para beber, aínda que fose para celebrar a Derradeira Cea, utilizara unha fastosa copa.\nO Santo Cáliz sempre foi cobizado por nobres, príncipes, reis, papas..., no convencemento de que a súa posesión lles procuraría un enorme poder, e mesmo a inmortalidade. A Deutsches Ahnenerbe, sección ocultista das SS nazis, seguiu por todo o mundo o rastro da Arca da Alianza, do Graal e a Lanza de Lonxinos, "armas" que farían invencible ao Terceiro Reich. Creada por Himmler, man dereita de Hitler, e dirixida polo coronel Wolfram von Sievers, converteron o castelo de Wewelsburg, en Wesfalia, nun cuartel xeral onde gardaban reliquias provenientes de todo o planeta. Crendo que foran os cátaros os últimos custodios, o medievalista e ocultista alemán Otto Rahn, vinculado ao réxime nazi, buscouno entre as ruínas do Montsegur, no Languedoc francés. Tras o fracaso, o propio Himmler foi ao mosteiro de Monserrat (Cataluña) para visitar os pasadizos subterráneos da montaña, mais asegúrase que llo impediu o P. Ripoll. Sábese que os nazis andiveron por outras partes da Península para dar con el, mais non existen referencias de que andiveran polo Cebreiro. Ignorancia? Dubidámolo. O Graal xa se librara de desaparecer do Cebreiro con anterioridade. Ademais do episodio dos Reis Católicos, o mosteiro e a igrexa sufriron varios incendios. No ano 1809, os soldados napoleónicos queimaron os documentos e roubaron todos os obxectos de valor que atoparon ao seu paso: Ían deixar o Cáliz, a patena e os relicarios cando se levaron cousas de moitísimo menos valor? Sábese que durante a Guerra da Independencia os obxectos do Milagre foron levados para Foxos antes da chegada dos soldados napoleónicos, e que mentres durou a Segunda Guerra Mundial estiveron escondidos nun lugar non precisado. A principios dos anos corenta a citada Deutsches Ahnenerbe de Hitler xa encomezara a peitear Europa na súa procura, e sorprenderíanos que se esqueceran do Cebreiro, situado nun dos camiños de peregrinación máis importantes de todos os tempos.\nO poeta Ramón Cabanillas, na Noite Estrelecida (1926), sitúa a lenda do Graal no Cebreiro onde o atopa o cabaleiro Galahaz: "Bicado da recendente/soavidade da mañán,/o escudo da cruz vermella/cinguido polo brazal,/espora de ouro calzada,/luminosa espada na man,/o corazón esforzado,/aceso e limpo de mal,/costa arriba,/mentres zoa no vento/maino e levián/de segreda campaíña/o tanguido de cristal,/rube o nobre Cabaleiro,/no seu soño a cabalgar,/a montaña milagreira/do Cebreiro-Monsalvat".\nQuizais sexa a Virxe do Cebreiro (coñecida tamén como Virxe do Milagre, Santa María a Real e Virxe dos Remedios), que se venera na igrexa, unha das imaxes máis coñecidas de Galicia a nivel mundial, fama que se debe, sen dúbida, a que figura nun lugar de paso obrigado aos milleiros de persoas que durante séculos escolleron o Camiño Francés para realizar a peregrinación a Santiago de Compostela. Segundo a tradición, a causa de que se representara coa cabeza lixeiramente inclinada débese a que quixo ser testemuña do coñecido como Santo Milagre acontecido polo 1300, onde a humildade dun labrego venceu a fachenda dun descrido crego. A imaxe da Virxe co Neno atópase sobre unha peana no muro lateral da capela onde están os obxectos do prodixio e as dúas sepulturas onde se supón están enterrados o crego e Xoán Santín, o veciño de Barxamaior. Cóntase que aos pés da Virxe se prostraron, entre outros, Guillelme X, conde Poitiers; Luis VII, rei de Francia; Teobaldo V, conde de Blois; Xoán de Briena, rei de Xerusalén; Raimundo II, conde de Tolosa; Eduardo I, rei de Inglaterra; Luis IX, rei de Francia; Otón de Franconia; Felipe o Atrevido; o archiduque Maximiliano; a raíña Matilde; Xoana de Evreus; os papas Calisto II e Alexandre VI; San Francisco de Asís; San Domingos de Guzmán; San Domingos da Calzada; San Xoán o Ermitán; San Bernardino de Siena; San Xoán de Deus; San Vicente Ferrer; Santo Toribio; San Guillelme; Santa Bríxida e Santa Isabel, raíña de Portugal.\nSobre a autenticidade da imaxe que podemos ver na actualidade sempre pendurou a dúbida entre a veciñanza: de se se trata da orixinal, dunha pésima restauración ou dunha mala copia. Facendo unha comparativa coas poucas fotos conservadas antes do 1971 (ano, disque, da "restauración" da imaxe que podemos ver na actualidade), chama poderosamente a atención a brutal transformación, se é que se trata da mesma talla (o que nós nunca crimos, e que come veremos máis adiante así se demostrou) á que foi sometida.\nNo Boletín Oficial do Bispado de Lugo do 31 de agosto de 1922 dise desta talla: "La imagen de la Santísima Virgen que, desde hace siglos se venera en este celebérrimo Santuario es, por su antigüedad, de las que la opinión corriente atribuye origen bizantino. Desnaturalizada en su tipo primitivo por la funestísima costumbre, en los últimos siglos, de vestir las imágenes con trajes naturales para hacerla movible y fácil su conducción en las procesiones, fue recortada en su base y aligerada de madera en su interior con otras modificaciones esenciales en rostro y brazos que hicieron imposible la restauración a la forma antigua. Por los detalles que de ella se conserva, esta efigie estaba comprendida en el primer tipo de la iconografía mariana, o sea el hierático, en cuya característica se aprecia que estaba sentada sobre un taburete o silla de pequeñas proporciones, pies calzados y cubierta con manto que cae por igual a ambos lados, plegando los paños al final de modo anguloso y simétrico de poco resalte, pareciendo conservar señales de haber sostenido el Niño entre las rodillas". Segundo o devandito boletín, foi o señor Magariños de Santiago o escultor encargado de facer as mans da talla e o sacerdote Rodríguez Moscoso de pintala e darlle expresión "que aparece con la suave ternura del amor, la inocencia de la sonrisa y la dulzura y majestad que caracteriza a la augusta Reina de la Gloria". A imaxe foi bendicida polo bispo nun acto solemne, coa asistencia de varios curas, das "Camareras de Jesús Sacramentado" e outras persoas, colocándoa nun altar portátil no altar maior da igrexa. Deste texto dedúcese claramente que no ano 1922 a imaxe xa estaba alterada cando o bispado acometeu a restauración debido aos desperfectos que sufriu nun incendio o ano anterior (a igrexa e hospital xa padeceran outros incendios nos anos 1450 e 1641, ademais do saqueo das tropas napoleónicas no 1809, e despois o decreto de Desamortización e Exclaustracción do ministro Mendizábal do 1835, o que obrigou aos monxes a abandonar o priorado no ano 1853 que o submiron nunha total decadencia). Polas fotos realizadas por José Luis Vega no ano 1954, que se conservan no Arquivo Histórico Provincial de Lugo (Fondo Vega), vese que a Virxe co Neno preside o retablo que había no altar maior, hoxe en día desaparecido. Unha selección destas fotografías foron elixidas polo profesor e teólogo Xosé Alvilares Moure para o seu libro El Cebrero (1956). Despois destas fotos de Vega, o investigador Luis López Pombo achegounos outra foto (coloreada, utilizada como postal) de arredor dos anos sesenta do pasado século. A foto máis antiga coa que contamos data do ano 1934.\nA última "restauración" da imaxe levouse a cabo no ano 1971 polo escultor compostelán Alfonso Sanmartín. Elías Valiña Sampedro (1929-1989), describiu así a restauración: "Tenía el Niño sentado en su seno. Hoy lo tiene en una mano. La cabeza no es la primitiva. Es difícil lograr una buena restauración en esta imagen". Uns veciños do Cebreiro contáronnos o día 10 de xaneiro de 2015, que o crego e unha veciña percorreran varias igrexas do Camiño para poder tomar algunhas referencias de como facer a restauración da Virxe do Milagre.\nSegundo Vázquez Seijas, a imaxe levaba na man dereita un anel pastoral que foi ofrecido por Plácido Rey Lemos, bispo de Lugo entre os anos 1919 e 1927, posiblemente nunha visita que fixo ao santuario no ano 1926 con motivo das festas que se conmemoraban en honra do Santo Graal do Cebreiro. Como puidemos verificar no mes de xaneiro de 2015, este anel desapareceu. Ademais desta peza tamén soubemos que desapareceran un cáliz de alabastro decorado con pedrería e un Lignum Crucis (reliquia que se refire ao madeiro onde foi crucificado Xesús de Nazaret) regalado polo papa Calisto II. Do antigo retablo do altar maior vimos dúas imaxes que estaban no Concello e que foron recuperadas polos freires franciscanos que as levaron para a igrexa, conservándose tamén unha ou dúas imaxes que se atopan na capela de Barxamaior.\nPola información antedita, queda claro que nalgún momento a Virxe foi baleirada para alixeirala de peso, e que a cabeza e as mans non son as orixinais (na igrexa gárdanse dúas mans que nun principio se creu que poderían pertencer a esta imaxe, mais parece ser que eran dunha Virxe das Dores articulada). É precisamente a vestimenta que aparece nas fotos anteriores á "restauración" de 1971 a que nos impide saber como era o corpo central que se recubría con palla para poder adaptarlle o vestido coa que a cubrían. Segundo o citado Xosé Alvilares Moure, despois da restauración de 1922, a Virxe foi vestida con túnica de seda, obstentando pintado no peito o Santo Graal, co Neno sostido co brazo esquerdo, e na cabeza unha coroa de prata.\nDende que os do noso colectivo nos propuxemos averiguar se a Virxe que podemos ver na actualidade é unha mala copia ou unha desafortunada restauración da románica, falamos con ducias de persoas, a maioría de idade avanzada, que sempre viviron na parroquia ou sendo doutras partes coñeceron a imaxe. Todas, sen excepción, nos aseguraron que non é a orixinal e que para O Cebreiro mandaron unha mala reprodución. Mais, daquelas, como nos dixo un home, "non é coma hoxe, os curas mandaban moito". É dicir: punto en boca. O que non foi impedimento para que a mediados dos anos setenta un cura que estivo varios meses no Cebreiro compuxera unhas "coplas de cego" alusivas ao "cambiazo". Nunhas festas de Pedrafita de mediados dos anos setenta, rolaron outras no mesmo sentido.\nDende o mes de xaneiro de 2015 dirixímonos en varias ocasións á Diócese de Lugo para que aclararan o misterio, consultas que, unha e outra vez, resultaron infrutuosas. A sona mediática mesmo "silenciou", máis se cabe, ao Bispado, ao tempo que determinados persoeiros, locais e foráneos, poñíannos de volta e media. Compensado, iso si, por outras moitas persoas que só viron na nosa actuación unha investigación para aclarar un dos moitos puntos escuros que penduraron, e penduran, dende hai máis de cincoenta anos sobre O Cebreiro. "Misterios" que moi poucos queren airear.\nNo mes de abril de 2019, coñecendo que ían levar a talla para facerlle unha restauración, aproveitamos para dirixirnos de novo ao Bispado de Lugo para dicirlle que era o momento para saír de dúbidas e aclarar, dunha vez por todas, se se trataba ou non da imaxe orixinal. A calada seguiu sendo a resposta. Mais o día 6 de decembro dese ano, nunha noticia aparecida no xornal El Progreso, asinada pola xornalista Nieves Neira, saltou a bomba: a Diócese de Lugo recoñecía, por vez primeira e por boca do delegado de patrimonio do Bispado César Carnero, a falsidade da imaxe da Virxe que na actualidade se venera na igrexa do Cebreiro. Dende primeiras horas da mañá dese día, recibimos multitude de chamadas e mensaxes para felicitarnos pola insistencia, contra vento e marea, por tentar desvelar un dos enigmas (un de varios) que envolven o famoso santuario.\nQue van a dicir agora os que durante todos estes anos nos puxeron a caldo, os mesmos que nos acusaron, entre outras lindezas, de querer desprestixiar o Camiño de Santiago? Agora xa non é un modesto colectivo non subvencionado o que sempre dubidou da falsidade da talla, agora é a mesma área de Patrimonio da Diócese de Lugo quen, pode que ao seu pesar, o certifica. Pero nin isto os vai a calar. Ou quizais si, mellor non menealo para que todo se esqueza. E para mostra un botón: Na web da Diócese e no mesmo Cebreiro, ano 2021, non modificaron nada, a desinformación continúa.\nXunto co Graal, a patena e as ampolas que segundo a tradición conteñen o corpo e o sangue do Santo Milagre acontecido arredor do ano 1300, e a desaparecida Virxe de orixe románica que inclinou a cabeza ao ver o prodixio, a outra icona máis venerada polos veciños e os peregrinos que durante séculos pasaron pola igrexa de Santa María a Real do Cebreiro foi, sen dúbida, o Cristo gótico da segunda metade do século XIV que presidía o presbiterio. Sobre este último dise que o que podemos ver hoxe en día é unha reprodución do orixinal que foi levado nos anos sesenta para restaurar. Sexan libros, páxinas web ou folletos turísticos, en todos lemos que o orixinal se atopa no "Museo de la Escultura de Arte Sacra de Madrid" ou "Museo de Escultura de Madrid", museos que, como facilmente puidemos demostrar, non existen. Así figuraba ata non hai moito tempo na páxina web do Concello de Pedrafita do Cebreiro que modificaron cando lle demostramos que tal institución non existia. Pero na web do Bispado, a pesares de comunicarllo, como non pode ser menos, seguen erre que erre.\nPara tentar aclarar o misteiro, a principios do mes de xaneiro de 2015 puxémos en contacto co prestixioso Museo Nacional de Escultura de Valladolid (como dixemos anteriormente, en Madrid non hai ningún destas características nin de arte sacra) coa finalidade de saber se entrara alí a talla e para saber onde podería estar. Aos poucos días chamounos José Ignacio Hernández, o conservador do Museo, para dicirnos que o Cristo non figuraba nos seus fondos, aclarándonos, ademais, de que non tiñan constancia nos seus arquivos de que fora enviado para alí, ignorando, polo tanto, onde podería atoparse na actualidade.\nEn varias ocacións dirixímonos por escrito ao Bispado de Lugo para que nos aclarara onde está o Cristo gótico, e tamén que se lle fixeran as análises que se precisasen ao que está no Cebreiro para saír de dúbidas e saber se se trata dunha reprodución ou do orixinal.\nA primeira é única resposta escrita do Bispado veu da man do delegado de Patrimonio, D. César Carnero, no mes de marzo de 2015. Na carta que nos remitiu dinos que o único que sabe sobre o Crucificado é polas noticias da época e polas referencias orais: Que foi levado para Madrid por Pons-Sorolla e que para eiquí mandaron unha copia. Foi entón cando nos puxemos en contacto con todos aqueles museos de Madrid susceptibles de acoller a talla (Sorolla, Cerralbo, Histórico, Arqueolóxico...). A resposta, como no caso de Valladolid, foi negativa. Dende o Instituto del Patrimonio Cultural de España (IPCE), que pasa por ser a maior institución en materia de restauración, contestáronnos que non figuraba na súa amplísima base de datos. O mesmo aconteceu no Archivo General de la Administración (AGA). Á vista disto, só se nos ocorren, de non ser o orixinal, tres opcións canto ao seu paradoiro: Que se vendese ou regalase ilegalmente, sendo a restauración unha mera cortina de fume e que fose substituído por unha posible réplica; que a peza se restaurase tanto e de forma tan invasiva que agora semelle unha copia a que está no Cebreiro; ou que o orixinal se atope en calquera museo de arte sacra interterterritorial, museos catedralicios, igrexas, nunha colección privada...\nTamén nos diriximos ao Arcebispado de Madrid (por iso de que as informacións sitúan alí o Cristo) por se sabían algo da peza. Pero, como supoñiamos, silentium, mutis polo foro.\nNon perdemos a esperanza por atopalo (ou para que o Bispado de Lugo, como aconteceu coa Virxe, lle faga algunha cata para saber se se trata ou non do orixinal). Dende hai un tempo estamos a centrarnos nalgunhas "pistas" a ver se, por fin, salta a lebre, entre outras unha vella foto do Cristo que nos facilitaron no mes de maio de 2021 que a pesares de non ser moi nidia pode proporcionarnos unha valiosísma información.\nO RELEVO DE SALCEDO, OU COMO FACER "DESAPARECER" OUTRA PEZA DO CEBREIRO\nFoi a mediados dos anos noventa cando vimos na hospedaría do Cebreiro unha pedra gravada cuns curiosos motivos. Cando nos interesamos pola peza contárannos que era un "petroglifo" que fora reaproveitado como lintel dunha palloza na aldea de Salcedo, no concello da Pobra do Brollón.\nNa pedra, tirando a rectangular, cunhas medidas aproximadas de 80 por 40 centímetros, obsérvanse dous homes montados en cadanseu cabalo. Sobre o ventre dos cuadrúpedes, coas catro patas e o rabo perfectamente definidos e mirando un cara o outro, vense senllas espadas ou frechas. Os cabaleiros miran cara o observador da peza, carecen de extremidades inferiores, apreciándose nidiamente o tronco do que parten os brazos estendidos en cruz, cabeza redonda, ollos globulados e nariz. Sobre o peito do xenete da dereita vese un círculo cruzado por catro liñas (Un disco solar? Un Crismón?), e debaixo do brazo esquerdo un cadrado cunha aspa (Cruz de Santo André?). Completan o panel outro animal (un can?), unha espada ou frecha e dous símbolos de difícil interpretación a ambos os lados da cabeza do xenete da esquerda.\nSorprendentemente, recoñecemos, non volvemos a interesarnos pola peza ata transcorridos máis de dez anos.\nPara emendar a neglixencia, un día do mes de novembro de 2015 liscamos cedo para Salcedo, con tan boa sorte que demos coas persoas adecuadas que sabían toda a historia. O noso principal informante foi don José Rivera que ten a casa pegada á do lugar de procedencia da pedra coas gravuras. A historia que nos contou difería da que vinte anos antes recolleramos no Cebreiro. Díxonos que aparecera no ano 1951, nos alicerces dun antigo curral cando estaban a derrubalo. A parte gravada miraba cara o interior e estaba do revés. Durante un tempo estivo tirada no sitio, ata que ao ano seguinte foi reaproveitada como adorno na fachada principal da casa cando foi arranxada. O albanel, para "conmemorar" a restauración da vivenda, gravoulle a data de 1952. Alí permaneceu ata arredor do ano setenta en que os propietarios lla venderon por unhas 15.000 pesetas a Elías Valiña Sampedro, o cura que chegou á aldea do Cebreiro "co posto e unha escangallada bicicleta, e mira...", díxonos unha veciña.\nNo ano 1998, o señor José, cando foi á romaría do Santo Milagre do Cebreiro, viu a pedra na hospedaría (onde nós a viramos), convertida en mesón, de San Xiraldo. Lembrou cando, como amigo e veciño dos propietarios, axudara a derrubar o centenario curral. Unha veciña, que o acompañara á romaría, contounos que tamén se fixara na peza que durante anos estivera na "Casa dos Currais".\nPara completar a historia, achegámonos a falar cos actuais "propietarios" do relevo. Unha sobriña de Elías Valiña confirmounos que, en efecto, viñera de Salcedo, mercada polo seu tío. Cando pechou o mesón, os familiares que o rexentaban leváronna canda eles como "herencia".\nCanto a se a peza está completa, descoñecémolo, se ben cremos que era sensiblemente máis grande. Sobre a procedencia é imposible sabelo, ata que se atopou no ano 1951 ignorábase a súa existencia. O que si semella claro é que foi primeiro cortada, preparada e logo gravada. Non se trataría, polo tanto, duns motivos realizados nunha pedra que formara parte dalgún afloramento onde adoitaban insculpirse os petroglifos prehistóricos galegos. Ademais, os motivos de Salcedo son perfectamente recoñecibles, ao contrario das gravuras da Idade do Bronce onde as representacións adoitan ser moi esquemáticas. Polo tanto, hai que desbotar a orixe prehistórica tal como enganosamente figura nunhas postais da peza que se venden no Cebreiro onde no anverso podemos ler: "Relieve de la Edad del Bronce y fecha de su hallazgo" (a data da descuberta, como indicamos máis arriba, non foi no 1952, senon un ano antes, a data inscrita no relevo é de cando a colocaron nunha casa dos propietarios).\nA pesares da deterioración da peza nalgunhas partes, atópase en bastante bo estado, non observándose un desgaste significativo polo que é probable que non estivera exposta aos axente meteorolóxicos.\nNa Idade Media, as representacións de homes a cabalo son frecuentes, e se lle engadimos o círculo cruzado por liñas e o cadrado que acolle unha aspa, a súa adscrición medieval sería bastante clara. Hai quen mantén que a cruz patada templaria deriva da antiga roda solar ou da primitiva representación do crismón. Na España Sagrada dos PP. Flórez e Risco cítase un documento do ano 1254 que alude a unha igrexa en Santiorxo, na parroquia de Liñares (A Pobra do Brollón), pertencente aos templarios.\nNon resulta doado interpretar a escea representada na peza, certos elementos do programa iconográfico desconcertan o que fai que, se cabe, sexa aínda máis singular. Unha escea de caza? De sacrificio? Unha ofrenda?\nA principios do mes de marzo de 2016 dirixímonos ao Servizo do Patrimonio Cultural en Lugo para que me dixeran se o relevo estaba catalogado, contesdtándonos a mediados de abril que non. Resposta que certamente nos sorprendeu xa que tiñan coñecemento da súa existencia. Ese mesmo día rexistyramos un escrito solicitando a súa inclusión no catálogo de bens culturais e, ao mesmo tempo, enviámoslle unha carta certificada ao Bispado de Lugo para informalos, por se o descoñecían, que a peza fora mercada polo cura Valiña Sampedro con cartos públicos para engordar o patrimonio do Cebreiro, colocándoa na hospedaría-hospital de San Xiraldo, propiedade da Igrexa. Como xa nos imaxinabamos, nunca recibimos resposta. O que si nos sorprende (ou non) é que na páxina web da Diócese de Lugo teimen en asegurar que se atopa no mesón.\nComo dixemos máis arriba, á morte de don Elías Valiña no 1989, uns seus familiares montaron alí un mesón que rexentaron ata hai uns anos e que na actualidade está ocupado polos monxes franciscáns que atenden o santuario. En definitiva, o relevo desapareceu do sitio, os familiares de Valiña Sampedro leváronno canda eles coma se dunha "herencia" se tratara cando, en realidade, pertence á Igrexa ou, como é lóxico xa que foi mercado con cartos públicos, ao Patrimonio de todas e todos.\nDende Patrimonio en Lugo contestáronnos que remitiran a nosa solicitude para a Subdirección Xeral de Protección do Patrimonio Cultural en Santiago. Un ano despois, ante a falta de noticias, enviámoslle un escrito á citada Subdirección para que nos dixeran como estaba o tema. Responderon o 9 de maio de 2017, dicíndonos que solicitaran a colaboración da Facultade de Xeografía e Historia da Universidade de Santiago co fin de informar sobre a importancia e singularidade do relevo e a procedencia da súa inclusión no catálogo. Na USC concluíron no carácter enigmático da peza e na dificultade da súa interpretación, mesmo que os seus trazos estilísticos e os elementos iconográficos tampouco permitían establecer a adscrición cronocultural, ademais da ausencia dun contexto arqueolóxico que impedían a súa correcta valoración histórica. Ante isto, dende a Subdirección solicitaron a colaboración do Museo Arqueolóxico do Castro de Viladonga para valorar a importancia do relevo, "polo que, de momento, estase á espera dos datos que permitan valorar a catalogación da mencionada peza".\nUn ano máis tarde seguiamos sen noticias polo que, o día 12 de xuño de 2018, enviámoslle á Subdirección Xeral outro escrito preguntándolle se no Museo do Castro de Viladonga chegaran a algunha conclusión. Non recibimos resposta polo que, trancorrido outro ano, o 19 de xuño de 2019, volvemos insistir. Para asegurar algún tipo de resposta, chamamos por teléfono ao Servizo de Inventario da Dirección Xeral do Patrimonio Cultural en Santiago onde nos dixeron que ían comprobar como estaba o asunto. Trancorridos oito meses, ante a ausencia de resposta deste organismo, o día 12 de marzo de 2020 requirímoslle de novo que nos dixeran en que fase está o tema.\nTeremos, por fin, resposta? Sinceramente, dubidámolo, hai cousas do Cebreiro que mellor non remexer, léase, como exemplos máis chamativos e que xa tocamos máis arriba, a románica Virxe do Milagre e o Cristo gótico que, simplemente, se evaporaron.\nEN QUE FASE DAS PESCUDAS NOS ATOPAMOS?\nA raíz que dende o Colectivo Patrimonio dos Ancares fixemos públicos os "casos" da Virxe do Milagre, do Cristo e do Relevo de Salcedo, as pescudas comezaron a dar os seus froitos. Levamos recuperadas publicacións, algunhas inéditas (follas parroquiais, boletíns, folletos, documentos, fotos...) e, sobre todo, estamos a conseguir a colaboración de moitas persoas que, se ben se mostraron reticentes ao principio, están a achegarnos unha información dun valor incalculable para desentrañar estes "misterios". Testemuñas con nome e apelidos que nos falan de liortas entre os inspectores, enviados para controlar os gastos da restauración do poboado e do complexo relixioso do Cebreiro, e os designados para poñelos en valor. Ou das pezas que tiveron que gardar nas súas casas para que non "desapareceran" sen deixar rastro, incluída algunha denuncia no cuartel da garda civil de Pedrafita. E máis que aos poucos iremos desvelando. Imos paseniño, pero seguros.\nEscribiu Umberto Eco: "Sabedoría non é destruír ídolos, senón non crealos nunca". Pero no Cebreiro creáronse, e ademais, a pesar de todos os pesares, indestructibles.\nBIBLIOGRAFÍA E INSTITUCIÓNS CONSULTADAS\nAlvilares Moure, X. 1956: El Cebrero.\nAmor Meilán, M. 1918: Historia de la provincia de Lugo.\nAres Vázquez, N. 2004: En Lucensia: Toponimia do concello de Pedrafita do Cebreiro.\nArquivo Provincial de Lugo\nEl Mensajero parroquial de Piedrafita del Cebrero. Anos 1924 e 1927.\nEl Mensajero del Santo Grial del Cebreiro. Ano 1930.\nLa Voz de la Verdad. Folletos dos anos 1960, 1964 e 1966.\nLópez Pombo, L. 2006: Concellos de As Nogais, Pedrafita do Cebreiro y Triacastela.\nWeb do Concello de Pedrafita do Cebreiro\nWeb da Diócese de Lugo.\nYepes, A. 1621: Crónica General de la Orden de San Benito.\nXunta de Galicia (servizos de Patrimonio)


Un pouco de Historia | IES Moncho Valcarce\nA historia deste centro remóntase ao curso 1983-1984 cando comenza a funcionar como Instituto Municipal de Bacharelato, dependente do Instituto de Bacharelato de Canido (Ferrol). O alumnado estaba nunhas aulas do Instituto de Formación Profesional de As Pontes (actual Instituto de Educación Secundaria Castro da Uz).\nO centro chamábase Instituto de Bacharelato Mixto de As Pontes e non será ata dez anos máis tarde, en xullo de 1997, cando lle concedan a nova denominación: Instituto de Educación Secundaria Moncho Valcarce. Curiosamente, xa o 16 de maio de 1994, a “vox pópuli”, nun acto moi sinxelo púxolle este nome en honor á figura de Moncho Valcarce.\nMoncho Valcarce estivo no centro como profesor de Relixión durante os cursos 1990-1991 e 1991-1992. En setembro de 1992 colleu a baixa e morreu o 1 de febreiro de 1993.\nAdemais do seu traballo como docente, non podemos esquecer a súa traxectoria de home comprometido coa súa época e o seu labor a prol da cultura galega. O seu libro Revolucionario e místico (que recolle o diario íntimo deste sacerdote ao longo da súa enfermidade) reflicte a dobre vertente que configurou a súa identidade cristiá e galega.\n· Como activista político opta decididamente polo nacionalismo militante e vai intervir nas numerosas loitas que puxeron en pé ao campo galego e que tiveron o seu apoxeo en 1977. Así, será coñecido popularmente como “O Cura das Encrobas”, onde loitou contra a expropiación dos terreos de todo o lugar a cambio de moi pouco diñeiro.\n· No plano cultural vai reivindicar a nosa lingua, potenciar as nosas tradicións, fomentar o asociacionismo ou loitar polos sinais de identidade. Preocupouse pola mellora dos colexios, da celebración do Día das Letras Galegas, forma parte do Grupo Ecoloxista ”Niño do Azor”, etc.\nPara rematar, cómpre destacar que, a pesar de estar pouco tempo na vila de As Pontes, deixou unha forte pegada no pobo co que se identificaba, e coma el mesmo confesaba: ”Collinlle agarimo á vila de As Pontes. Non é bonita, segundo falan os de fóra, que lles debe asusta-la cheminea. A min gústame, e considérome un pontés”\nOs seus amigos íntimos fundaron a Irmandade Moncho Valcarce, que ten como finalidade dignificar a súa figura como persoeiro histórico galego, con especial relación co medio rural e en defensa dos pobres e oprimidos, e recopilar todo o material referente a el. Tamén se establece o premio Moncho Valcarce que se concederá ás persoas ou colectivos que máis se distinguiran na axuda e defensa dos labregos e do mundo rural.


Andaina nocturna para coñecer os xacementos de Monte Penide\nCultura • 23/06/2017\nO arqueólogo Xurxo Constela será o encargado de guiar esta andaina que organiza a Concellería de Cultura. Un percorrido accesible a todos os públicos que partirá o domingo 25 ás 22:00 horas dende o merendeiro da Poza da Lagoa. O obxectivo destas actividades é dar a coñecer o patrimonio e poñer en valor os xacementos de Monte Penide-Mirallo. Unha ruta circular de non máis de tres quilómetros que levará aos participantes a achegarse aos petróglifos existentes en Chan da Cruz, na Porteliña e na Poza da Lagoa.\nO arqueólogo Xurxo Constela da empresa A Citania será o encargado de explicar as imaxes gravadas nas rochas e que se aprecian con maior claridade na escuridade, motivo polo que esta andaina organízase en horario nocturno, a partir das dez da noite.\nUnhas xornadas que se están a desenvolver o último domingo de cada mes con distintos percorrido e que teñen como obxectivo a concienciación medioambiental. Dar a coñecer a coñecer o parque arqueolóxico de Monte Penide, unha das maiores concentracións de soterramentos tumulares do noroeste peninsular e cuxa posta en valor e divulgación é fundamental para evitar posibles actos vandálicos e asegurar a súa pervivencia.\nPara participar aconséllase levar calzado cómodo e unha lanterna así como estar puntualmente as nove no merendeiro da Poza da Lagoa.\nActividades de balde organizadas pola Concellería en colaboración coa empresa A Citania na que poden participar todos os que o desexen.


Plásticos e depredadores mariños por Ecoloxía Azul - Cies.gal, Cultura e Natureza Atlántica\nPortada » O Parque Nacional » Plásticos e depredadores mariños por Ecoloxía Azul\nO océano aberto é o hábitat máis extenso e indómito que existe no planeta, onde flotan e se desprazan innumerables especies, algunhas aínda por describir. Pero ademais, actualmente, trátase do maior sumidoiro de plásticos do planeta (Thompson et ao. 2004). De feito a problemática presenza de plásticos nos océanos converteuse nun tema prioritario na política ambiental internacional (por exemplo en Parlamento Europeo).\nO impacto e a prevalencia destes residuos plásticos nos compoñentes do medio mariño estudouse a diferentes niveis (son moitos os exemplos: corais Lamb et ao. 2018, peces e bivalvos Rochman et ao. 2015, aves Provencher et ao. 2014, tartarugas Schuyler et ao. 2013, etc.). Con todo e a pesar do seu tamaño, os estudos en megafauna seguen sendo escasos, especialmente nos grandes depredadores. Este grupo é especialmente interesante porque en moitos casos trátase de especies migradoras que percorren grandes distancias en océano aberto. Este feito convérteas nun potencial candidato a actuar como indicador da presenza de plásticos e outros materiais de orixe antrópico no océano aberto, un ecosistema difícil de estudar principalmente pola súa extensión.\nPor tanto parece relevante reportar a incidencia de plásticos sobre estes animais. Neste contexto as quenllas peláxicas oceánicos supoñen un caso de estudo moi interesante. Recentemente publicouse un estudo en revísta Marine Pollution Bulletin onde se documenta a presenza de diferentes tipos de residuos plásticos, e outros, que se fixan ao corpo destas especies (Mucientes e Queiroz 2019).\nAs quenllas peláxicas oceánicas son potenciais “recolectoras” de plásticos que aboian en mar aberto\nA comunidade científica xa ten documentada a presenza desta clase de residuos en máis de 30 especies de elasmobranquios (Parton et ao. 2019) ao redor do mundo. Colmenero e colaboradores (2017) citan en 16 especies de quenllas a presenza de lesións relacionadas con plásticos no medio mariño, excluíndo artes de pesca. O estudo de Mucientes e Queiroz corrobora este feito e proporciona a primeira estimación da a incidencia de plásticos e anzois en dúas especies de quenllas peláxicas, quenlla azul (Prionace glauca) e marraxo (Isurus oxyrinchus). Estas dúas especies son importantísimas para a frota pesqueira que traballa no Atlántico Norte e no Pacífico Sur. Os investigadores constataron que as quenllas son potenciais “recolectores” de restos de plásticos que flotan en mar aberto.\nPrionace glauca. Fonte: Marcados para sobrevivir\nIsurus oxyrinchus Rafinesque-Schmaltz, 1810. Foto: Gonzalo Mucientes\nOs resultados das súas análises demostran que no Pacífico Sur, o 1,18% das quenllas capturadas conteñen restos de plásticos nos seus corpos e o 4,82% ten anzois retidos. No caso dos marraxos comprobouse que ningún exemplar dos estudados contiña restos de plásticos e o 1,76% presentaba anzois retidos. No Atlántico Norte, o 0,21% das quenllas tiña restos de plásticos, mentres que o 0,37% desta especie e o 0,78% dos marraxos mostraron presenza de anzois.\nO tereftalato de polietileno foi o tipo de plástico máis común atopado neste estudo. Trátase dun material derivado do petróleo, moi utilizado para a fabricación de envases de bebidas e téxtiles, que non é biodegradable e que pode tardar de cen a mil anos en degradarse.\nArtefactos que portan as quenllas oceánicas examinadas no citado estudo (Fonte: Mucientes et al. 2019. Marine Pollution Bulletin)\nOs científicos observaron diferenzas na presenza de residuos plásticos entre os marraxos e as quenllas, xa que no caso dos primeiros non se atoparon restos de plásticos. Esta diferenza pode estar relacionada con diferenzas de comportamento, xa que as quenllas azuis xeralmente mostran un comportamento máis curioso/exploratorio e pasan máis tempo ao redor de posibles presas.\nOs investigadores destacan que existen evidencias científicas de que a incidencia do plástico no océano aberto é ampla. Para liquidar este problema, cren que o desenvolvemento e uso de plásticos biodegradables e fotodegradables podería ser unha forma máis de mitigalo, aínda que matizan que estudos recentes suxiren que a velocidade á que se degradan estes plásticos non é o suficientemente rápida como para previr a morbilidade en animais mariños.\nExiste unha falta xeral de datos cuantitativos para ter unha estimación precisa do impacto dos residuos mariños nas poboacións de quenllas\nCon todo, a presenza de residuos plásticos na megafauna peláxica segue estando pouco estudada, xa que os datos mostran uns niveis importantes de contaminación plástica en quenllas. A pesar de que este estudo supón un avance no coñecemento do impacto de residuos de orixe antropoxénico en grandes depredadores mariños, existe unha falta xeral de datos cuantitativos para ter unha estimación precisa do seu impacto nas poboacións de quenllas.


VK é a red social mais usada en Rusia, Ucraína, Casaquistán, Belarús e Moldavia. Mentres que Tuenti so é a mais usada en España. VK tamén ten unha pequena comunidade de españois rexistrados. No ano 2011, estendeuse a outros idiomas a parte do ruso e o ucraíno, con idiomas como o castelán ou o portugués.\nTraído desde "https://gl.wikipedia.org/w/index.php?title=VK&oldid=5317565"\nÚltima edición o 27 de novembro de 2019 ás 16:12


O novo bravú 5.0, por Ulträqäns - La Opinión A Coruña\nO novo bravú 5.0, por Ulträqäns\nA banda coruñesa presenta ás 22.30 horas o seu segundo disco na sala Garufa Club cun concerto no que estarán acompañados por varios artistas convidados\nmanuel varela a coruña 27.06.2014 | 02:04\nOs integrantes de Uträqäns, durante a presentación do concerto celebrada onte no Garufita. 13fotos\nAs melodías, influencias e instrumentos que compoñen o último traballo de Ulträqäns resúmese coma un "speed folk psicodélico dance escachístico", segundo recoñecían entre risos os seus integrantes durante a presentación do concerto desta noite. Desa primeira achega celebrada onte no Garufita, Uträqäns desprázase esta noite ás 22.30 horas a nova sala Garufa Club (Comandante Barja, 5), onde estrearán o seu segundo disco cunha actuación en directo á que se sumarán os vigueses da Banda de Andrelo e colaboradores como Leo i Arremecághona!.\nO disco supón un novo chanzo na carreira do grupo despois de tres anos do seu anterior traballo, cunha "evolución e mellora" que os seus membros queren ratificar. "Era o momento de gravar o segundo álbum, abrindo outras portas e facendo algo coidado", sostén o gaiteiro e frautista Aarón Bouzón. O novo disco mantén a esencia, aínda que deixa un lixeiro espazo para o acougo tralas incorporacións do saxo de Pablo Añón e a guitarra de Manu Seoane. O cantante e percusionista Fran Amil tamén valora o deseño artístico realizado polo ilustrador Javi Prieto para os debuxos que acompañan este traballo. "É unha parte fundamental do universo Ulträqänido", eloxia Amil.\nDezaseis temas artellan Ulträqäns II, con dúas versións ao mítico Teknotrafikante popularizado polos Papaqueixos e agora reconvertido en Tecnopresidente. "Esta canción é unha bandeira interxeracional", salienta Fran Amil, que formaba na banda coruñesa xunto a Antón Díaz. O protagonista deixa de ser Sito Miñanco para, nesta ocasión, pasar a testemuña ao presidente da Xunta, Alberto Núñez Feijóo, e ao contrabandista Marcial Dorado. O humor, a retranca e a verbena copan as letras deste álbum, cunha Maruxiña que deixa de bailar co seu amor para se converter nunha Matriusqä que fai o propio cun Kalashnikov. Ou mesmo rebautizar ao heroe infantil Bob Esponxa por Punki Esponxa, un protagonista asiduo á barra do bar e mal pagador.\nO concerto desta noite enmárcase tamén nas celebracións polo vinte aniversario da primeira xuntanza bravú en Chantada. Un dos fundadores do xénero, o diplomático Xurxo Souto, prologa o disco advertindo ao público de que o único xeito de espantalos "é con aplausos, porque cando tocan convocan dun xeito absolutamente carnal o trasno da música". No Garufa citaranse seguidores de toda Galicia, ademais de varios artistas que colaboraron no disco e que poderán subirse ao escenario para acompañar a banda.\nA trompeta de Manuel Paino, a voz de Sara Vázquez, a gaita de Xan Xove ou a mandolina de José Catoira aparecen neste segundo disco, con Leo i Arremecaghona! facendo a introdución de Tecnopresidente. Mención a parte merece o Coro da vicepresidencia, no que varios mecenas do disco póñeno seu talento. Este era un dos premios que a banda entregaba aos mellores inversores na súa campaña de crowdfunding, que permitiu a autoedición e producción do disco. Bouzón conclúe que a música de Ulträqäns é a mestura entre o folk europeo "metido con serrucho bluseiro", con carácter punk e importancia da gaita.\n"O faino ti mesmo", coinciden os músicos, que ven neste traballo un "punk en versión 5.0". O son resultante semella o dunha gran orquestra, con guitarras, baixos, saxos, melódicas, baterías, EWIs, cunchas ou pandeiros. Instrumentos de onte combinados cos de hoxe para o ese punk tan galego que só pode responder ao nome de bravú. Unha música con reminiscencias aos noventa que semella vivir un novo auxe vinte anos despois da súa irrupción.\nAs entradas están a venda por sete euros, con promocións especiais para adquirir álbums e camisetas da banda. A apertura de portas será a partir das 21.30 horas.


Amosando 1 - 12 de 12 resultados da busca.\nCastro de Monte de Porto\nCastro case desaparecido, sendo case imposible establecer as súas dimensións reais, mais que probablemente garde algunha relación cos xacementos de Agramar e As Cortinallas, en Valga.\nPontecesures - San Xulián de Requeixo | Arqueoloxía\nXacemento situado nun pequeno outeiro, desde onde domina todo o val do Ulla. Aínda tratándose dun xacemento moi alterado, o Castro de Cesures (Monte do Castro) aínda se identifica a través da ortofotogrametría histórica e das imaxes do LIDAR.\nPorto de Cesures\nÁ beira da Ponte de Cesures había un peirao, onde se atoparon pontóns soterrados de madeira petrificados e ben conservados en 1959, xunto a cerámica e moedas romanas, desde as acuñadas en tempos de Tiberio até Constantino III. Na época de dominación romana, Cesures era o porto de Iria Flavia.\nA importancia portuaria de Pontecesures foi tal que, xa en 1467, Henrique IV…\nO Camiño Portugués a Santiago discorre polos lugares de Condide, Carreiras, Infesta, San Xulián, para finalmente cruzar o río Ulla destino a Compostela.\nVía militar romana Número XIX\nA Vía Militar Romana Número XIX discorre polo Concello de Pontecesures de norte a sur ao longo da N-550, para despois enlazar coas rúas Portarraxoi, San Lois, Sagasta e Víctor García.\nO Itinerario de Antonino, na súa guía de camiños, contabiliza 299 millas para o percorrido da Vía Militar Romana Número XIX Via a Bracra Asturicam por Lugo. No seu percorrido sur a norte pola provincia de Pontevedra, discorre pola depresión meridiana, eixo de comunicación…\nRuta do Pai Sarmiento\nTrátase do camiño que Frei Martín Sarmiento realizou en 1745 para gañar o xubileu. Un carreiro de 190 quilómetros que percorre a costa guiándonos cara a Santiago de Compostela. O camiño entra no termo municipal de Pontecesures polo Monte do Porto, para despois dirixirse cara ao Porto de Cesures.\nXacemento do Galiñeiro\nXacemento arqueolóxico no Monte Galiñeiro.\nPanorámica do Galiñeiro\nO Miradoiro do Galiñeiro, a 143 metros de altura sobre o nivel do mar, ofrece unha moi boa vista da confluencia dos ríos Sar e Ulla, así como de todo o val deste último, que acabará formando a ría de Arousa. Este miradoiro está incluído no Catálogo das Paisaxes de Galicia.\nPontecesures - San Xulián de Requeixo | Panorámicas\nPanorámica do Piñeiro Manso\nO Miradoiro do Piñeiro Manso, a 35 metros de altura sobre o nivel do mar, conta con vistas panorámicas sobre a trama urbana de Pontecesures. Debe o seu nome ao piñeiro manso (Pinus pinea) que desde antigo se eleva neste punto, aínda que o exemplar que a día de hoxe ocupa este espazo non é o orixinal. Este miradoiro está incluído no Catálogo das Paisaxes de Galicia.\nPanorámica da Chan da Lagoa\nA visión desde a Chan da Lagoa posibilita unhas vistas panorámicas dos vales fluviais, a ría de Arousa, así coma dos montes da contorna.\nPanorámica das Barreiras\nA visión desde As Barreiras posibilita unhas vistas panorámicas dos vales fluviais, a ría de Arousa, así coma dos montes da contorna.\nPanorámica da Cima de Lato\nA visión desde a Cima de Lato posibilita unhas vistas panorámicas dos vales fluviais, a ría de Arousa, así coma dos montes da contorna.\n(-) pontecesures (12)\nObra civil (5)\n(-) Arqueoloxia (7)\n(-) Panoramicas (5)


"Concha Castroviejo. Arelas de liberdade", creación audiovisual gañadora do II Premio Xohana Torres - Noticias. Ayuntamiento de Santiago de Compostela\nO alcalde con Aurora Marco e Pablo Ces.\nEntrega do galardón.\nMarta Lois conduciu a cerimonia.\nDiscurso de Marta Carballo.\nPablo Ces e Aurora Marco agradecendo o premio recibido.\n07/03/2018 O alcalde de Santiago, Martiño Noriega, presidiu o acto no que se deu a coñecer o fallo do II Premio Xohana Torres de ensaio e creación audiovisual e se presentaron as bases da terceira edición. Este galardón recuperouse o ano pasado con motivo do Día Internacional das Mulleres grazas a un convenio coa USC, mantendo a esencia pola que se creou e orientándoo á recuperación da memoria histórica das mulleres de Santiago de Compostela.\nO acto foi conducido pola concelleira de Igualdade, Desenvolvemento Económico e Turismo, Marta Lois, quen quixo lembrar a poeta, falecida o ano pasado, coa lectura do seu poema "Sueiro". Nesta edición de 2017 presentáronse dous traballos audiovisuais, Supergalegas, baixo o pseudónimo de María Pita, e Concha Castroviejo. Arelas de liberdade, baixo o pseudónimo de Flavio. O xurado acordou, por unanimidade, outorgar o premio Xohana Torres na modalidade de creación audiovisual á obra titulada Concha Castroviejo. Arelas de Liberdade, tendo en conta a calidade e guión do traballo, as entrevistas realizadas, a incorporación de datos biográficos que supoñen un recoñecemento histórico e, xa que logo, polos méritos creativos, técnicos e documentais que concorren na obra. O premio, que está dotado de 2.500 euros, é para os autores Aurora Marco e Pablo Ces.\nAurora Marco recoñeceu que "este traballo feito co meu fillo busca devolver a entrega das mulleres pola loita feminista", ao mesmo tempo que definiu a Concha Castroviejo como unha muller con "moito talento". Pablo Ces agradeceu ao Concello "pola convocatoria dun premio que é tan necesario como oportuno, porque o cambio que debe producirse facémolo entre todos e todas".\nDespois das súas intervencións deuse paso á proxección do trailer do traballo gañador. Pola súa banda, a asesora no ámbito de Estudantes, Cultura e Deporte da vicerreitora de Estudantes, Cultura e Responsabilidade Social, Marta Carballo, sinalou que o premio se enmarca na "intensa axenda feminista destas datas", ao tempo que o reivindicou como clave para "a recuperación da voz das mulleres que escribiron a historia e foron silenciadas".\nFinalmente, o alcalde de Santiago, Martiño Noriega, definiu o documento audiovisual gañador como un "agasallo que reivindica a figura de Castroviejo e da cidade". O alcalde fixo un percorrido por todas as accións realizadas polo concello en materia de igualdade de xénero e amosouse satisfeito por "poder acompañar dende a institución un movemento social que quere visibilizar as inxustizas e reivindicar o que é de xustiza".\nBases do III Premio Xohana Torres\nTrailer de "Concha Castroviejo. Arelas de liberdade"


Francés | IES Pazo da Mercé\nBelén Jorge Estévez\nInvestigación e tratamento da información (1º ESO)\nEntrez, ici on parle français!\nEDUCACIÓN AMBIENTAL PARA O DESENVOLVEMENTO SOSTIBLE\nO alumnado de 2º da ESO participou nunha saída polo Sendeiro dos Pescadores e a área recreativa de Santa Mariña que está dentro da Rede Natura Baixo Miño, para celebrar o Día Mundial do Medio ambiente, este ano adicado á estauración dos Ecosistemas.\n75 aniversario do Principiño\nO departamento de Francés coa colaboración do programa UNESCO organizou un acto para celebrar o 75 aniversario do Principiño. Así, durante o recreo do día 29 de abril a rapazada expuxo os traballos elaborados na aula e participou, xunto con numeroso profesorado, nunha lectura ininterrompida do Principiño, realizada en diferentes idiomas.\nO Departamento de francés organizou unha Viaxe Cultural a París para o alumnado de francés de 3º e 4º ESO acompañado polas profesoras Rosa Pérez e Belén Jorge.\nEsta actividade tivo lugar dende o 25 ata o 30 de marzo e o alumnado puido visitar os lugares máis emblemáticos de París:\nSaída o teatro "Vis la vie en rose"\nAlumnado de francés de 4º de ESO e de 1º e 2º Bacharelato asisten á obra de teatro "Vis la vie en rose" en Vigo.


EQUO e Rede EQUO Xove manifestamos o máis profundo rexeitamento das touradas, onde o maltrato animal pretende ser fonte de lecer diversión, e apoiamos aos colectivos, plataformas e iniciativas que pretenden dar “carpetazo” a esta práctica en Galicia. A loita contra as touradas na nosa comunidade goza, afortunadamente, de boa saúde, sobre todo na Coruña e en Pontevedra.\nPor Roberto Carro Vázquez | A Coruña | 31/08/2014\nGalicia non é unha comunidade caracterizada pola grande cantidade de eventos deste tipo. Non obstante, as feiras taurinas seguen estando presentes e deixando un triste fedor a sufrimento animal gratuíto. O caso da Coruña é o máis claro. O Concello gastou máis de 750000€ na organización de touradas dende o ano 2009. Tal e como informan a plataforma “Galicia mellor sen touradas” e a Asociación Animalista Libera, cuxo voceiro nos facilitou algúns dos datos que aquí se reflicten, as touradas mantéñense nesta cidade mentres que a programación cultural vese afectada ao desaparecer diversas actividades cuns gastos inferiores á metade do das touradas.\nO proceso funciona da seguinte forma: o empresario recibe a adxudicación da celebración das touradas por unha cantidade arredor dos 3500€, e cada un dos coruñeses corren cos gastos de mantemento, instalacións, publicidade… Iso sí, a recadación chega íntegra ao peto do empresario. O 75,5% dos coruñeses dixo NON ao emprego de recursos públicos para as touradas na Coruña. Así pois, se a vontade dos coruñeses é tan importante para o señor Negreira (alcalde da Coruña) en temas como a construción dun novo centro cultural e de lecer na zona de Catro Caminos, por que non o é por exemplo neste tema? Que intereses poden xustificar a desmedida vontade do Partido Popular coas touradas?\nDiversas iniciativas están en marcha dende as asociación antes mencionadas. Unha delas, moi interesante, pregunta en que se poderían ter empregados os cartos que financiaron as touradas. Non tería máis sentido darlle un empurrón á investigación e á cultura, evitar algún dos severos recortes en dependencia ou preocuparnos da xente que vive en Galicia nunha situación límite? Por estas razóns, dende EQUO e Rede EQUO Xove asinamos a petición que a Asociación Animalista Libera iniciou en change.org e que xa conta con máis de 120000 sinaturas.\nPor outro lado, Pontevedra, quizais o maior referente en canto a touradas en Galicia, amosa ultimamente tamén o seu esgotamento, ao ver reducida a súa entrada. Datos escuros en canto aos gastos en Touradas e o éxito obtido na Coruña fixeron que outros colectivos e asociacións comezasen a organizar accións nesta cidade, ás que por suposto tamén nos sumamos.\nAínda queda moito camiño por percorrer ata lograr o obxectivo final de ter unha comunidade libre de espectáculos que enxalcen o sufrimento animal como unha diversión. O máis importante é que a cidadanía máis concienciada estase a organizar para dar cada un dos pasos necesarios para conseguilo. E é que, unha vez máis, non somos verdadeiramente conscientes do poder que todo cidadán ten.


Provincia de Castelló - Howling Pixel\nBorriol é un municipio da Comunidade Valenciana, situado na provincia de Castelló, na comarca da Plana Alta. A súa poboación residente é de 5.209 habitantes (INE 2014).\nBaseada tradicionalmente na agricultura de secaño predominando o cultivo de oliveiras e alfarrobeiras. A proximidade á capital da provincia desenvolveu o sector da industria auxiliar.\nLes Useres (en castelán e tamén oficial: Useras) é un municipio da Comunidade Valenciana, situado na provincia de Castelló, na comarca do Alcalatén. A súa poboación residente é de 992 habitantes (INE 2014).\nA súa economía baséase na agricultura e gandería.\nNules é un municipio da Comunidade Valenciana, situado na provincia de Castelló, na comarca da Plana Baixa. A súa poboación residente é de 13.456 habitantes (INE 2014).\nA economía nulense baseouse tradicionalmente na agricultura, con claro predominio do cultivo de cítricos. O agricultor nulense desenvolveu un variedade de clementina (clemenules) que ten un gran mercado exterior. Na actualidade estase a potenciar tamén o desenvolvemento do turismo como unha nova actividade económica para a cidade, que virá a completar a achega de agricultura e industria, así como o sector servizos.\nSuera (en castelán e tamén oficial: Sueras) é un municipio da Comunidade Valenciana, situado na provincia de Castelló, na comarca da Plana Baixa. A súa poboación residente é de 599 habitantes (INE 2014).\nA súa economía baséase na agricultura.\nVilafranca (en castelán e tamén oficial: Villafranca del Cid) é un municipio da Comunidade Valenciana, situado na provincia de Castelló, na comarca do Alt Maestrat. A súa poboación residente é de 2.352 habitantes (INE 2014).\nA súa economía baséase na industria téxtil.\nXert é un municipio da Comunidade Valenciana, situado na provincia de Castelló, na comarca do Baix Maestrat. A súa poboación residente é de 819 habitantes (INE 2014).\nNa Mola Murada, montaña dentro do municipio, atópanse restos dun gran poboado da Idade de Bronce. A súa economía baséase na agricultura e gandería.\nXilxes (en castelán e tamén oficial: Chilches) é un municipio da Comunidade Valenciana, situado na provincia de Castelló, na comarca da Plana Baixa. A súa poboación residente é de 2.853 habitantes (INE 2014).\nA súa economía baséase na agricultura, especialmente no cultivo de laranxas. Na actualidade estase a desenvolver rapidamente o sector turístico, xa que o concello ten praia. Hai que destacar tamén a industria cerámica tan presente na provincia de Castelló.\nXodos (en castelán e tamén oficial: Chodos) é un municipio da Comunidade Valenciana, situado na provincia de Castelló, na comarca do Alcalatén. A súa poboación residente é de 126 habitantes (INE 2014).\nA súa economía baséase na agricultura e gandería. Destacan seu castelo, a torre do Callís, a igrexa parroquial e o parque natural do Penyagolosa.


61 novos vehículos entregados aos axentes mediomabientais para facilitar as tarefas de protección e conservación da natureza – O Barbanza\n61 novos vehículos entregados aos axentes mediomabientais para facilitar as tarefas de protección e conservación da natureza\nA conselleira de Medio Ambiente, Territorio e Vivenda, Ángeles Vázquez, acompañada da directora xeral de Patrimonio Natural, Belén do Campo, participana entrega de novos vehículos a axentes medioambientais e vixilantes de recursos naturais.\nA Xunta de Galicia fixo entrega hoxe dun total de 61 novos vehículos para facilitar as tarefas de protección e conservación do patrimonio natural aos axentes medioambientais e vixilantes de recursos naturais.\nA conselleira de Medio Ambiente, Territorio e Vivenda, Ángeles Vázquez, nun acto coas axentes e vixiantes de toda a Comunidade, repartiu os 15 todoterreos e 46 pick up, adquiridos en modalidade de renting grazas ao investimento de 1,92 millóns de euros.\nIndicou que estes vehículos súmanse aos 81 xa entregados en 2019, e nos que se investiu case 2,4 millóns de euros e que continuará coa renovación do 100%; co fin de equipalos coas mellores ferramentas de traballo para garantir a conservación dos bens naturais de todos os galegos.\nA conselleira destacou que con esta adquisición avánzase un paso máis na renovación do parque móbil da Consellería, pensado para estes efectivos que cada día se achegan á multitude de espazos naturais, para velar pola riqueza forestal, cinexética, piscícola e de flora e fauna.\nPor último, afirmou que “ser traballador da Consellería e do departamento de Patrimonio Natural, concretamente, implica ter unha dobre sensibilidade e equilibrio”. Salientou que os axentes medioambientais “están no territorio”, en contacto coa xente facilitando información aos veciños; e por outro lado, “teñen que estar para facer cumprir as normas”,o que significa inspeccionar, vixiar, levantar actas e facer informes.


Redondela mantén a súa aposta polo Meirande potenciando a súa web cunha completa visita virtual ·\nInicioVigo e áreaRedondelaRedondela mantén a súa aposta polo Meirande potenciando a súa web cunha...\nA Concellería de Turismo continúa coa posta en valor do Centro de Interpretación da Batalla e o Patrimonio Cultural de Rande, incluído na Rede de Espazos Museísticos Atlánticos dende setembro do pasado ano\nA Concellería de Turismo do Concello de Redondela, que xestiona María Castro Abad, vén de dar un novo paso na posta en valor do Meirande –Centro de Interpretación da Batalla e Patrimonio Cultural de Rande–, dotando ao seu portal web dunha completa visita virtual que permite que calquera persoa poida percorrer, polo miúdo, o espazo museístico dende a súa propia casa.\nAo acceder á web do Meirande –https://meirande.redondela.gal/– o botón Visita Virtual, permítenos situarnos ná recepción do espazo museístico para, dende aí, poder realizar un detallado percorrido a todos e cada un dos recunchos do museo. Seguindo os puntos marcados no chan e utilizando as frechas do teclado ou o rato, as e os visitantes poden pasear pola instalación, gozar do contido das salas dende distintas perspectivas e dispoñer da posibilidade de achegarse a aqueles detalles que lles interesen especialmente a través dun zoom que se activa coa roda do rato.\nA alcaldesa de Redondela, Digna Rivas, asegurou que “a iniciativa da Concellería de Turismo permite dar unha maior difusión, e de xeito moi atractivo e ameno, aos contidos do Meirande”. A alcaldesa amosou o seu convencemento de que a visita virtual “espertará nas persoas que a fagan o interese por achegarse posteriormente ao Meirande para realizar o percorrido, in situ, e coñecer o excepcional enclave no que está situado.\nDigna Rivas lembrou que, dende que María Castro se fixo cargo da Concellería de Turismo, “a potenciación do Meirande, como punto de interese turístico, “foi unha das prioridades do Goberno local” como o demostra remodelación total da páxina web, que permite acceder a contidos audivisuais e, incluso a unha recreación da propia batalla naval, ou a inclusión, dende setembro do 2021, do Meirande na Rede de Espazos Museísticos Atlánticos (REMA) á que, ata entón, non pertencía.\nOs 36 museos que forman parte do REMA, acollen exposicións temporais dos fondos cedidos polos seus membros o que, insiste Digna Rivas, “nos brinda unha marabillosa oportunidade de dar a coñecer os fondos do Meirande noutros espazos e, ao mesmo tempo, acoller fondos procedentes de museos membros para a súa exposición de difusión”.\nArtigo anteriorA Deputación anima a acudir á edición “máis potente” da Rapa das Bestas para vivir unha tradición que atrae medios de todo o mundo\nSeguinte artigoTui celebra un recital poético conmemorativo do CXXXI aniversario dos Xogos Florais de Galicia


Aqueles investigadores que resultaran finalistas no proceso de avaliación dunha convocatoria do ERC (superar algunha das fases de avaliación) poderán acceder aos beneficios que OPORTUNIUS ofrece para incrementar as posibilidades de éxito en futuras convocatorias.\nApoio económico á investigación\nApoio económico dun ano para investigadores que se presentasen a unha convocatoria do ERC a través dunha institución de acollida de Galicia e que obtivesen un A como valoración, aínda que sen financiamento, e para aqueles que superasen a primeira fase de avaliación da convocatoria.\nCondicionado a presentarse á seguinte convocatoria posible.\nAsesoría individual para presentación candidatura a convocatoria ERC\nAcceso a un servizo de asesoramento persoalizado para presentar unha nova candidatura á seguinte convocatoria posible, tras unha avaliación de expectativas.\nOs investigadores finalistas que desexen acceder a este servizo, simplemente terán que cubrir un cuestionario preliminar e envialo a oportunius.gain@xunta.es.


De paso: 09/01/2007 - 10/01/2007\nRevolucións culturais pendentes\n«A radio tamén é un soporte literario. Digámolo doutra maneira, noutras xeografías, noutras culturas, ensaístas, dramaturgos, narradoras, poetas escriben para a radio. O medio xera corpus ensaísticos e creativos propios, específicos. Obras que logo subsisten autónomas e libres do soporte e do contexto para o que naceron.» Quen escribe é Ana Romani, condutora do «Diario Cultural» da Radio Galega, e faino a propósito da edición de Clío nas ondas onde Ramón Villares recompilou as súas colaboracións radiofónicas. Tras esa feliz iniciativa editorial, agora Laiovento achéganos –non menos felizmente– Caderno da Revolución Cultural de Xavier Queipo que reúne textos radiados no mesmo programa entre setembro de 2005 e outubro de 2006.\nSon 53 chamados de atención sobre a urxente necesidade de dar inicio a unha Revolución Cultural en Galiza. Interpeladores, incómodos, intelixentes, agudos, sempre críticos e, non poucas veces, desesperanzados pero cheos de razóns e mobilizados pola paixón. Ás menos veces, entendo, que non atinan plenamente na destinataria da crítica, pero agradécense igualmente por ser un eficaz antídoto fronte á autocompracencia.\nQueipo aproveitou cumpridamente ese envexábel o oco libertario que aniña no «Diario Cultural» e que a súa directora describe así: «un espazo no que desde o respecto á liberdade de opinión se convida a persoas representativas da cultura do país a expresar as súas visións sobre o acontecer social e cultural, unha plataforma de expresión de diversidade que os autores convidados exercen sen mediación ningunha e con liberdade e responsabilidade». Que non nos falte nunca.\nRepaso de actualidade que vai alén da inmediatez e do curto prazo, os textos de Queipo emprázannos con teimosía a desencadear unha Revolución Cultural no noso pequeno País sen Estado. Unha revolución cultural ben diferente da que revoltou a China nos anos sesenta, pero igualmente concibida como un gran salto adiante que nos permita ser máis felices, libres e diferentes como persoas e como nación. Unha revolución cultural que ten ten múltiples substancias, e todas necesarias. Nunha volta, para mudar o xeito de abordar as ideas, os enfoques e os problemas; noutra xeira para «espantar os medos e abrir portas a unha liberdade sen cadeas, sen silencios cómplices, sen calumnias».\nCambio copernicano imprescindíbel «para pensar ao medio prazo, para adoptar unha praxe de goberno e non meramente de xestión administrativa», un espazo novo onde «para poder gobernar haxa que demostrar que se está para servir e non para servirse, contas claras e auditorías voluntarias»; impostergábel tamén para desprazar «o culto aos resultados ao curto prazo pola sensibilidade e o respecto ás máis dignas reivindicacións dos administrados: estar seguros de que as decisións se toman logo dunha reflexión demorada onde se consideren con ponderación todos os elementos da situación». Unha arte de gobernar ben distinta.\nUnha revolución cultural que é tan necesaria como global para desamortizar, en definitiva, «a leira que temos na cabeza»; un desafío cru, nada asequíbel, de solución graves e máis doadamente practicábeis se atendemos as cousas pequenas, aos espazos de decisións próximos, en definitiva, á cotidianeidade que nos reclama xustiza e maiores felicidades.\nCo fío bramante da Revolución Cultural, Queipo encadernou, entre outros obxectos de reflexión, películas, libros, exposicións, candidaturas ao Nobel, ecocabreos, problemas malditos, blogs, poesía, causas da nosa lingua, e a Galiza e o mundo que el soña baixo o alento de que «é precisa unha Revolución Cultural. Aquí no noso pequeno País sen Estado e no mundo. Para iso é necesaria unha batalla das ideas, un gran chimpo adiante, unha recuperación da dignidade e do exercicio da palabra. Da palabra viva e do diálogo. Da palabra viva e o libro. Da palabra viva e as imaxes.»\nPalabras vivas, diálogos, dignidade, razóns críticas, imaxes emancipadoras e un desexo continuado para que sexamos «libres e diferentes, galegos de nación e diferentes, solidarios e diferentes, felices e diferentes». Certo é que esa Revolución Cultural é unha tarefa mancomunada que aínda temos pendente e á que non poucas veces o escritor recoñece como unha prédica no deserto.\nRecoméndolles a lectura –ou a escoita (acompáñase cun CD coas gravacións do programa)– de Caderno da Revolución Cultural, un libro feliz, libre e diferente; un pequeno paso que sirve para prepararnos (auto)criticamente para un gran salto adiante.\nPublicada por Ian à(s) 21:23 4 comentários:\nEtiquetas: Cambio político, Democracia, Galiza, Pensamento\nGeorge Bernanos afirmaba que prefería perder lectores antes que enganalos. As conviccións do escritor son pouco compartidas entre as nosas clases dirixentes moito máis dispostas a mentir que a perder electores; temerosos, os máis, a dicir verdades incomodas que lles resten audiencias. Sei que o dilema non ten porque adquirir unha fasquía tan maniquea; pódese dicir a verdade e gañar electores e, mesmo, dicir mentiras e perdelos a mancheas. Aínda así, o formateado que máis se leva na política oficial fai abuso da media verdade e da mentira enteira para minimizar os custos das decisións impopulares.\nOs adiantos orzamentarios do presidente Zapatero (se o debate parlamentario non o remedia) engrosarán a política de ambiguedades calculadas que é esa forma mol, anestésica e amábel da mentira/media verdade coa que o Goberno se relaciona cos cidadáns electores dos feudos electorais secundarios. Nos caladoiros primarios as promesas sostéñense nunha verosimilitude orzamentaria moito máis sólida.\nOutro escritor, Elbert Hubbard, advertiunos cinicamente: «a mentira é un triste substituto da verdad, pero é o único que se descubriu polo de agora». Así o cren tamén os estrategos do centro gobernamental. A dinámica mentira/media verdade está tan institucionalizada que non é de estrañar que os resignados cidadáns sinalen a política como un territorio privilexiado da falsidade e que Xavier Queipo dese cunha reveladora pintada na que unha man anónima escribiu: «Queremos mentiras novas.» Xa que fronte á política mentira non se pode esixir a verdade, pidamos cando menos un chisco de imaxinación.\nPublicada por Ian à(s) 12:40 1 comentário:\nEtiquetas: Democracia, Poder, Políticas


Confluencia do río do Pego co río Miño. - Auga doce: viaxe sonora polo río Miño - Mapa Sonoro de Galicia - Consello da Cultura Galega\nO río do Pego chega placidamente ao Miño e deixa escoitar o seu doce discorrer, cruzan trilando as aves acuáticas que habitan o río, pasan os corvos grallando e voa tamén algún insecto. A densa franxa de ruído que se aprecia ao fondo é unha mestura de sons industriais e automotores que transitan paralelos ao curso do río.\nHora do Rexistro: 12:45\nConfluencia do río do Pejo co río Miño.\nDuración do rexistro (mm/ss): 3´00´´ min.\nXeolocalización: Latitude: 41.9673 Lonxitude: -8.74633\nNivel de contaminación acústica: 7 (de 1 a 10)