آیا امام حسین (ع)دختری به نام رقیه داشته اند؟ | انجمن گفتگوی دینی\nسه‌شنبه, ۱۳۸۸/۰۹/۲۴ - ۱۲:۰۱\n۱۳۸۸/۰۹/۲۵ - ۱۴:۰۳\n[=Times New Roman]با تشکر ازطرح بحث : درباره دختر امام حسین به نام رقیه بحثهای زیادی صورت گرفته است ،عده ای آنرا نپذیرفته و منابع را در تایید آن کم و فاقد یقین آوری می دانند از این دسته می توان به شهید مطهری و رسول جعفریان و... را اشاره کرد. در مقابل این دیدگاه افرادی دیگر بر این ایده اند که رقیه دختر امام حسین علیه السلام بوده و در کربلا هم حضور داشته است . از این جمله می توان صاحب ،ستاره درخشان شام ،و ... را نام برد . گویا یکی از این استدلالهایی که بر رد این جریان می آورند این است که آن رقیه ای که در کربلا از او نام برده می شود ،همان رقیه دختر امام علی است که همسر مسلم بن عقیل بوده است و آنجا که اما م در کربلا ،رقیه را صدا می زند،در واقع منظورش خواهرش است نه دخترش . حال برآنیم که ببینیم استدلالهای مختلف را چگونه می توان ارزیابی کرد . صاحب اعیان الشیعه می گوید :« رقیه بنت الحسین مزاری را به او نسبت می دهند که خدا می داند درست است یا نه ؟ » [=Times New Roman][=Times New Roman]. اما در بحارالانوار هم اثری از رقیه بنت الحسین ،نبود . شاید بتوان قدیمی ترین سند درباره رقیه را از سیف بن عمیره دانست که درمجلس عزای اما م حسین ،در حضور امام صادق علیه السلام خوانده است و در آن به رقیه به خوبی اشاره نموده است .شعری شش مصرعی که مصرع اولش این است ، رقیة رق الحسود لضعفها . در مجله الراصد هم آمده که عبدالله نظام اشاره به مزار رقیه بنت الحسین درشام نموده است .[=Times New Roman][=Times New Roman] اگر بتوان حدس زد که نام او فاطمه صغری بوده باشد [در این صورت اوست ] که در شام دفن است و مادرش ام اسحاق نام دارد .[=Times New Roman][=Times New Roman] در این بین ازافرادی که با نام حضرت رقیه کتاب نوشته اند می توان علاوه بر آنچه گذشت ، از شیخ علی فلسفی هم نام برد که کتابی با نام حضرت رقیه دختر امام حسین نگاشته است . علاوه بر او کتاب سرگذشت جانسوز حضرت رقیه ازمرحوم اشتهاردی و کتاب داستان غم انگیز حضرت رقیه از علی شیرازی هم ،در این باب نوشته شده اند . به نظر بنده از مجموع دلایل ذکر شده ،تا حدود زیادی می توان ،به دیده باورمندانه به قضیه وجود دختری به نام رقیه برای اما سوم ،نگریست .\n[=Times New Roman][=Times New Roman] - اعیان الشیعه ،سید محسن امین ، ص 34\n[=Times New Roman][=Times New Roman] - مجله الراصد جزء 42 ص 88\n[=Times New Roman][=Times New Roman] - اعیان الشیعه ج 2 ص 389 و ج 13 ص 48\n۱۳۸۸/۰۹/۲۶ - ۰۱:۰۶\n۱۳۸۸/۰۹/۲۷ - ۰۱:۳۳\n[=Times New Roman]از مطالب دوست فرهیخته و شیوا سخن ،جناب سیاوش بزرگمهر بسیارلذت بردم . رقیه گویا چهارمین دختر امام حسین است ،این گفته بنابر سخن ابن صباغ در الفصول المهمه است که میگوید امام حسین چهار دختر داشت[=Times New Roman] . معالی السبطین [=Times New Roman] و الایقاد[=Times New Roman] سن او را سه یا چهار سال دانسته اند .به گفته مورخان « اسراء را در شام در مکانی جای دادند که ایشان را از گرما و سرما محافظت نمی نمود ،تا آن حد که پوست ها کنده شد و خون از زخم های بدن جاری شد » . پس اصل داستان خرابه مورد تایید است . کتابهای الایقاد ونیز کتاب الرکب الحسینی فی الشام آقای امینی نیزبه موضوع حضرت رقیه به دید تایید می نگرد[=Times New Roman]. در برابر افرادی که می گویند رقیه ،دختر امام علی در کربلا منظور است می توان گفت ،سندی هست که نشان میدهد این رقیه بنابر نظر سبط بن جوزی در کودکی مرده است [=Times New Roman]. علاوه بر آن صاحب منتخبات التواریخ از محمد ادیب آل تقی الدین حصنی نقل کرده که حضرت رقیه دختر خردسال امام حسین در باب ا لفرادیس مدفون است [=Times New Roman]. و نیز اگر بتوان جریان سید ابراهیم و آب گرفتگی قبر مطهر حضرت رقیه را که حاکم شام جریان آن را برای سلطان عبدالحمید عثمانی نوشته و فرستاده است ،در کتابخانه ها یا سازمان اسناد ترکیه به دست آورد ،تایید خوبی بر صحت داستان حضرت رقیه است . نکته دیگری که به ذهن می رسد اینکه سید بن طاووس با مقتل شناخته شده اش ( لهوف ) تقریبا همزمان با نویسنده علائ الدین طبری است که کتاب را در سال 675 قمری تالیف کرده است می باشد . سید بن طاووس متولد 589در حله و متوفی 664به سن 75 سالگی در بغداد و مدفون در نجف است . و بنابر نظر مرحوم محدث قمی در فوائد الرضویه صاحب کامل بهایی 21سال همت به نگاشتن کتاب گماشته و در 675 آنرا تکمیل کرده است . نکته بعد آنکه عماد الدین طبری مطلبش که درباره حضرت رقیه است را از کتاب الحاویه فی المثالب المعاویه نقل کرده که تالیف قاسم بن محمد بن احمدمامونی است . یکی از تاییداتی که بر تاریخ کامل بهایی است اینکه ،تاریخ ابن جریر طبری مطلب او را تایید می کند .آنچه آمده این است که پس از برخورد حضرت زینب با یزید و شکستن غرور او در مجلس معروفش به شام ،و در پی مجالس و سخنان اهل بیت و روشنگری های امام سجاد مردم شام متوجه امور شدند . امام از یزید خواستند خانه ای برای اقامه عزای حسینی در اختیار آنها قرار دهد [=Times New Roman]. در ادامه این مطلب و در تایید آن ،تاریخ طبری مطالبی را می آورد که صحت نقل کامل بهایی را می رساند . محمد بن جریر طبری می گوید کار به جایی رسید ] حتی زنان بنی امیه هم برای حسین [ علیه السلام ] عزاداری می کردند[=Times New Roman] .پس می توان با این روش یعنی مقابله تواریخ به صحت آنها پی برد . این مطلب برای آندسته افرادی گفتم که تاریخ عمادالدین طبری را براحتی رد می کنند . علاوه بر آن [=Times New Roman]شعرانی مطلبی را نقل می کند که از کتاب المنن از محمد بن احمد مافوفی گرفته است ،در آن آمده است که مرقد رقیه دختر امام حسین در نزدیکی قبر یزید است [=Times New Roman].همچنین سید بن طاووس نیز در کتاب لهوف خود ،شبیه داستان رقیه در خرابه شام را برای سکینه نقل می کند .[=Times New Roman] در حالی که بنا بر نقل مورخین سکینه در سال 117 در مدینه از دنیا رفته است .[=Times New Roman] به اضافه آنکه لباب الانساب ،دختری به نام زینب را که در خردسالی از دنیا رفته است برای امام ذکر کرده است .[=Times New Roman]شاید این همان کسی است که به رقیه معروف شده است [=Times New Roman]. در پایان سخن آیت الله نجفی را هم بیاورم که از ایشان نقل است که فرمود و لو مدارک از وجود چنین دختری ساکت است و لکن با وجود شهرت نمی شود انکار کرد و لکن فی نفسی شیئ\n[=Calibri][=Times New Roman]--[=Times New Roman]الفصول المهمه ، ج 2 ص 851\n[=Calibri][=Times New Roman]--[=Times New Roman]معالی السبطین ج 2 ص 170\n[=Calibri][=Times New Roman]-[=Times New Roman]شاه عبدالعظیمی ، الایقاد ، ص 179\n[=Calibri][=Times New Roman]- الفصول المهمه ص 199\n[=Calibri][=Times New Roman]- منتخبت التواریخ ج 2 ص 171 -\n[=Calibri][=Times New Roman]- عماد الدین طبری ج 2 ص 302 -\n[=Calibri][=Times New Roman]- تاریخ طبری ج 5 ص 462-\n[=Calibri][=Times New Roman]- مع الرکب الحسینی ج 6 ص 224\n[=Calibri][=Times New Roman]لهوف – ص 1890 -\n[=Calibri][=Times New Roman]0 انساب الاشراف ج 2 ص 418 -\n[=Calibri][=Times New Roman]- لباب الانساب ج 1 ص 349 و مناقب ج 4 ص 85-\n[=Calibri][=Times New Roman]- تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهدا ص 685 به نقل از اسیران و جانبازان کربلا ص 153-\n۱۳۸۸/۰۹/۳۰ - ۰۱:۴۰\n۱۳۸۸/۱۰/۰۱ - ۰۵:۳۴\n۱۳۸۸/۱۰/۰۲ - ۰۹:۵۴\n[=tahoma, arial, helvetica, sans-serif]شهادت غم انگیز حضرت فاطمه صغری و یا رقیه علیها سلام، دختر امام حسین(ع) چنین است:\n[/][=tahoma, arial, helvetica, sans-serif]عصر روز سه شنبه در خرابه در کنار حضرت زینب(س) نشسته بود. جمعی از کودکان شامی را دید که در رفت و آمد هستند.\n[/][=tahoma, arial, helvetica, sans-serif]پرسید: عمه جان! اینان کجا می روند؟ حضرت زینب(س)فرمود: عزیزم این ها به خانه هایشان می روند. پرسید: عمه! مگر ما خانه نداریم؟ فرمودند: چرا عزیزم، خانه ما در مدینه است. تا نام مدینه را شنید، خاطرات زیبای همراهی با پدر در ذهن او آمد.\n[/][=tahoma, arial, helvetica, sans-serif]بلافاصله پرسید: عمه! پدرم کجاست؟ فرمود: به سفر رفته. طفل دیگر سخن نگفت، به گوشه خرابه رفته زانوی غم بغل گرفت و با غم و اندوه به خواب رفت.\n[/][=tahoma, arial, helvetica, sans-serif]پاسی از شب گذشت. ظاهراً در عالم رؤیا پدر را دید. سراسیمه از خواب بیدار شد، مجدداً سراغ پدر را از عمه گرفت و بهانه جویی نمود، به گونه ای که با صدای ناله و گریه او تمام اهل خرابه به شیون و ناله پرداختند.\n[/][=tahoma, arial, helvetica, sans-serif]خبر را به یزید رساندند، دستور داد سر بریده پدرش را برایش ببرند. رأس مطهر سید الشهدا را در میان طَبَق جای داده، وارد خرابه کردند و مقابل این دختر قرار دادند. سرپوش طبق را کنار زد، سر مطهر سید الشهدا را دید، سر را برداشت و در آغوش کشید.\n[/][=tahoma, arial, helvetica, sans-serif]بر پیشانی و لبهای پدر بوسه زد و آه و ناله اش بلند تر شد، گفت: پدر جان چه کسی صورت شما را به خونت رنگین کرد؟ پدر جان چه کسی رگهای گردنت را بریده؟ پدر جان «مَن ذَالَّذی أَیتَمَنی علی صِغَرِ سِنِّیِ» چه کسی مرا در کودکی یتیم کرد؟ پدر جان یتیم به چه کسی پناه ببرد تا بزرگ بشود؟ پدر جان کاش خاک را بالش زیر سرم قرار می دادم، ولی محاسنت را خضاب شده به خونت نمی دیدم.\n[/][=tahoma, arial, helvetica, sans-serif]دختر خردسال حسین(ع) آن قدر شیرین زبانی کرد و با سر پدر ناله نمود تا خاموش شد. همه خیال کردند به خواب رفته. وقتی به سراغ او آمدند، از دنیا رفته بود. شبانه غساله آوردند، او را غسل دادند و در همان خرابه مدفون نمودند. [/]\n[=tahoma, arial, helvetica, sans-serif]شرح شمع: صفحه 310 - نفس المهموم 456 - الدمع الساکه 5/141[/]\n۱۳۸۸/۱۰/۰۲ - ۱۴:۲۹\n۱۳۸۸/۱۰/۰۳ - ۰۱:۴۹\nدر وجود حضرت رقیه سلام الله علیها هیچ تردیدی نیست:\n1.عالم ربانی حضرت سید بن طاوس رحمه الله علیه در کتاب لهوف می فرماید:\nثم قال:"یا اختاه! یا ام کلثوم! و انت یا زینب! یا انت یا رقیه!و انت یا فاطمه! وانت یا رباب ....\nمنبع : کتاب لهوف، انتشارات صلاه، صفحه 116\nپس مسلم می شود که حضرت رقیه سلام الله علیها بوده.\nاینکه در کتابی مستند و موثقی همچون لهوف نوشته سید ابن طاوس رحمه الله علیه بیاید که مرجع تمامی مقاتل و کتبی است که در رابطه با عاشورا نوشته شده کفایت می کند.اکثر کتبی که در رابطه با عاشورا نوشته شده با الهام از کتاب لهوف نوشته شده\n2.اشاره عالم ربانی حضرت علامه مجلسی رحمه الله علیه به وجود طفل خردسالی در اهل بیت امام حسین علیه السلام :\nدر ميان کودکان امام حسين (عليهالسلام) دختر کوچکي به نام فاطمه بود و چون امام حسين (عليهالسلام) مادر بزرگوارشان را بسيار دوست ميداشتند، هر فرزند دختري که خدا به ايشان ميداد، نامش را فاطمه ميگذاشت. همان گونه که هرچه پسر داشتند، به احترام پدرشان امام علي (عليهالسلام) وي را علي ميناميد\nمجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، بيروت، مؤسسه الوفاء، 1404 ه . ق، ج44، ص\nدر پاسخ اینکه در این متن اسم حضرت می بینیم این به این خاطر است که اگر به منبع توجه کنید می بنید که کتاب شرح شمع به نقل از کتاب نفس المهموم نوشته\nدوباره منبع را ذکر می کنم:\n[=tahoma][=tahoma, arial, helvetica, sans-serif]شرح شمع: صفحه 310 - نفس المهموم 456 - الدمع الساکه 5/141[/][/]\n۱۳۸۸/۱۰/۰۳ - ۲۰:۴۸\nعبدالرقیه عزیز، سلام\nدر مطلب شما نکته ی جدیدی که در پاسخهای قبلی بدانها نپرداخته باشم پیدا نکردم. احتمالاً عرایض قبلی را نخوانده اید. تکرار مکررات نمی کنم و از شما خواهش می کنم وقت بگذارید، حوصله به خرج دهید و مطالب را هرچند سست باشد، مطالعه فرمایید.\n1- مطلبی که در قسمتهای قبلی تنها به آن اشاره شده و شاید اینجا توضیح بیشتری لازم داشته باشد، نقل شما از «لهوف» است.\nآنچنان که در پیام خصوصی خدمت شما عرض شده است، در نسخی که نزد اینجانب است و در گذشته چاپ شده اشاره ای به نام «رقیه» نیست! به عنوان نمونه، بنگرید به چاپ سال 1348 انتشارات جهان:\n« ثم قال یا اختاه یا ام کلثوم و انت یا زینب و انت یا فاطمة و انت یا رباب انظرن اذا انا قتلت فلا تشققن علی جیبا و لا تخمشن علی وجها و لاتقلن هجرا »\nحتّی علامه مجلسی، که روایاتش برای شما حجیت دارد در صفحه 47 از جلد 45 بحارالانوار چاپ دارالکتب الاسلامیه این گونه می نویسد:\n« و نادی یا سکینة یا فاطمه یا زینب یا ام کلثوم علیکن منی السلام فنادته سکینه یا ابه استسلمت للموت؟...»\nاین جمله به همان شکل چاپ جهان، در لهوف چاپهای «انوارالهدی قم» و «ویرایش دوم آقای عقیقی بخشایشی،قم، دفتر نشر نوید اسلام،1377» نیز می بینیم. اینکه با وجود نسخ متعدد قدیمی که از چنین تصریحی خالی است، جناب عباس عزیزی بر مبنای چه نسخه ای در سال 1380ه.ش چنین متن و ترجمه ای ارائه داده اند، سؤالی است که خود باید پاسخگو باشند.\nضمناً در بررسی انجام شده، در 13 اثر دیگر سید بن طاووس نیز چنین نامی نیست. فهرست آن را در پیام خصوصی خدمت شما ارائه نموده ام:\n- إقبال الأعمال (دار الكتب الإسلامية، تهران، 1367ه.ش)\n- مهج الدعوات و منهج العبادات(انتشارات دار الذخائر قم، 1411 ه.ق)\n- الأمان من أخطار الأسفار و الأزمان (مؤسسه آل البيت، قم، 1409ه.ق)\n- المجتنى من الدعاء المجتبى (انتشارات دار الذخائر قم، 1411 ه.ق)\n- فتح الأبواب (مؤسسه آل البيت، قم، 1409 ه.ق)\n- جمال الأسبوع بكمال العمل المشروع (انتشارات رضى قم)\n- فلاح السائل و نجاح المسائل (انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم)\n- الطرائف في معرفة مذاهب الطوائف (چاپخانه خيام قم، 1400 ه.ق)\n- محاسبة النفس (انتشارات مرتضوى)\n- التحصين لأسرار ما زاد من أخبار كتاب اليقين (مؤسسه دارالكتاب قم، 1413 ه.ق)\n- اليقين (مؤسسه دارالكتاب قم، 1413 ه.ق)\n- سعد السعود للنفوس منضود (انتشارات دار الذخائر قم)\n- فرج المهموم في تاريخ علماء النجوم(دارالذخائر، قم)\n2- در پاسخ خود نوشته اید: «اینکه در کتابی مستند و موثقی همچون لهوف نوشته سید ابن طاوس رحمه الله علیه بیاید که مرجع تمامی مقاتل و کتبی است که در رابطه با عاشورا نوشته شده کفایت می کند.اکثر کتبی که در رابطه با عاشورا نوشته شده با الهام از کتاب لهوف نوشته شده»\nاگر این را صرفاً اظهارنظر شخصی شما درنظر بگیریم، مشکلی ندارد. در غیر این صورت باید عرض کنم که آنچه موثق است، شخص سید بن طاووس است نه هر چه بگوید؛ که «العصمة لاهلها» و به همین دلیل صرف بیان توسط او یا هر شخص موثق دیگری کفایت نمی کند. قبلاً یادآوری کرده بودم که زمانی روایت افراد موثق پذیرفته است که سلسله روات معلوم داشته باشد. حتی با فرض پذیرش نقل آقای عزیزی هم این روایت به صورت «قال الرّاوی» آغاز شده که مرسل است و به علاوه، مجهول بودن این راوی آشکاراست. حتی در پذیرش مراسیل مشایخ ثلاثه (محمد ابن ابی عمیر، صفوان بن یحیی و احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی) نیز بین علما اختلاف است، چه رسد به سید بن طاووس.\nاگر به تاریخ زندگی سید بن طاووس(589-664ه.ق) و منابع و مراجع قبل از وی نظری بیفکنیم در می یابیم که نه تنها مرجع تمام مقاتل نیست، بلکه خود خلاصه ای است از مقاتلی که پیش از وی نوشته شده است.\n3- در باب اینکه منادای «یا رقیه»، در صورت پذیرش اصل روایت، چه کسی می تواند باشد، در نوشته های قبلی مفصلا بحث شده است.\n4- روایت علامه مجلسی(1111ه.ق) هم غیر از سایرین نیست و باید توسط مستندات پیشین تأیید شود. پاسخ ایشان درباب نام سایر فرزندان امام (محمد، عبدالله و جعفر) چیست؟ آیا نام همگی «علی» بوده است؟ آیا جعفر را می توان صفتی برای علی دانست؟ این مطلب چگونه و با چه مستنداتی به اثبات رقیه یا فاطمه صغری، که در تواریخ نام برده نمی شوند منجر خواهند شد؟\n5- اگر نوشته ی پیشین را با دقت مطالعه می فرمودید، درمی یافتید که احتیاج به ذکر مجدد منابع نبود. عرض کرده بودم که «البته این تغییرات از محدث قمی و عبدالرقیه نیست...»\nباز هم خواهش می کنم مطالب نوشته های قبلی را از اول کامل مطالعه فرمایید.\nبَشيراً وَ نَذيراً فَأَعْرَضَ أَكْثَرُهُمْ فَهُمْ لا يَسْمَعُونَ\nوَ قالُوا قُلُوبُنا في أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونا إِلَيْهِ وَ في آذانِنا وَقْرٌ وَ مِنْ بَيْنِنا وَ بَيْنِكَ حِجابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنا عامِلُون\n(فصلّت؛ آیه 4 و 5)\n۱۳۸۸/۱۰/۰۳ - ۲۳:۴۰\n[=Times New Roman]با درود به سياوش عزيز و همه خوباني كه علاقه مند به اين مبحثند . از آنجا كه بحث تاريخي است و استدلالها هم بايد تاريخي باشد ‘اميدوارم كه بتوانيم به كمك يكدیگر این بحث را تا جایی که نتیجه ای سود مند از آن حاصل شود ادامه دهیم . در آغار لازم می نمود بنده موضع خود را درباره اصل این قضیه اعلام کنم تا با روشن شدن مواضع هرکس ،بحث شفاف تر پی گیری شود . به عقیده بنده صرف نظر از بعد ا عتقادی که ما به خاندان اهل بیت و امام زادگان ارادت خالصانه داریم . از حیث اثبات سندی باید بگویم که از ابتدا نظر من هم این بود که دلایل استوار و محکم را شاید نتوان در این باره به دست آورد وارائه کرد لاکن سخن بنده این است که به راحتی هم نمی توان مجموعه استناد های مطرح شده را نپذیرفت . و قضیه را از اصل نفی کرد . به نظرمن می توان جایی برای ظن و گمان قوی در این قضیه باقی گذاشت و شاید نشود دلایل موجود ، گرچه خیلی واضح نیستند را به آسانی کنار گذاشت . و اما ادامه سخن : سیف بن عمیره را می توان در کتب تاریخی دید و همزمانی او را با امام صادق علیه السلام را تایید کرد.[=Times New Roman][=Times New Roman] مقصود از بیان این مطلب ، اعلام همزمانی و تشکیک در قطع به سند سازی درباره اوست گرچه این دلیلی بسیار کم قوت است اما در این حد کمک می کند که او را تا به عنوان راوی امام صادق بپذیریم . حال سخن دیگر آن است که گرچه منابع متقدم از دو دختر برای امام حسین نام می برند اما گویا اشتباهی رخ داده چرا که سال درگذشت هردو یکی و نقلهای مربوط به هردو شبیه به هم هستند این مساله به ما کمک می کند تا باور اینکه نقلهای متقدم درباره امام و فرزندانش صحیح است ،مورد تردید واقع شوند . از میان مورخین همانطور که قبلا ذکر شد برخی از سه دختر برای اما م حسین می شناسند ، سکینه ، فاطمه و زینب [=Times New Roman][=Times New Roman]. و نظر صاحب بحار این است که این قول مشهور است . نکته ای که به ذهنم رسید اینکه حدیثیان در علم حدیث گاهی از صدر و ذیل حدیث می گذرند اما بخشی از حدیث را می پذیرند و این نشان می دهد که تعامل با گزاره های تاریخی که به روش حدیثی نگاشته شده اند لااقل باید چنین باشد . بویژه برای کسی که با دید حدیثی تاریخی به گزارشهای تاریخی می نگرد . تا کنون کسی از سرگذشت زینب دختر امام حسین نقلی به دست نداده است . اکنون این پرسش مطرح می شود با توجه به آنکه از این دختر در تاریخ خبری نیست و منابع زیادی وجود او را تایید می کنند آیا این گمان قوی نمی شود که او همان رقیه باشد که درقرن هفتم به او اشاره شده است . اما درباره خوابی که در خرابه شام از سکینه نقل شده است [=Times New Roman][=Times New Roman]، این خواب بسیار شبیه به آنچیزی است که برای رقیه نقل می کنند .علاوه بر آنکه بحار به نقل از الفائق آورده است که سکینه بنت الحسین جائت الی امها الرباب و هی صغیرة [=Times New Roman][=Times New Roman] یعنی در حالی که دخترکی بوده . این گزارش با نقل هایی که او را دختری بزرگ مشناسانند و نقل می کنند که او یزید را خطاب قرارداد که : مگر فرزندان پیامبر سبایا هستند، در تناقض است . در پایان گر چه نتوانستم مقتل خوارزمی را بدست بیاورم که تا حدودی به وجود دلایلی در آن مطمئن بودم اما بر اساس مبنای خاصی که مد نظر است ، وجود دختری مورد تایید است که جز رقیه هیچ کس را نمی توان شاهد آن دانست . اگر رقیه را نپذیریم نقلهای دختر سوم بدون شاهد مثال می ماند . (ادامه دارد )\n[=Times New Roman][=Times New Roman] - الغارات ف ج 2 ص 760 ،تهران ، انجمن آثار ملی ، 1353 شمسی .\n[=Times New Roman][=Times New Roman] -نصیبی شافعی ، مطالب السوول فی مناقب آل الرسول ، بیروت : موسسه البلاغ 1419 ص 257 ؛ اربلی ، کشف الغمه فی معرفة الائمه ، بیروت ،دارالکتب الاسلامی ، 1401 ق ج 2 ص 250 ؛ طبری ، دلائل الامامه ، ص 194 ، قم : موسسه البعثه ، 1413 ق ؛ ابی عبدالله حسین بن حمدان خصیبی ، الهدایه الکبری ، ص 209 ،بیروت : موسسه البلاغ ، 1411 . بحارالانوار ، ج 45 ، ص 331 ، ذخائر ا لعقبی ، محب الدین طبری ، قاهره : مکتبه القدس ، 1356قمر ی، ص 151 ؛مناقب ابن شهر آشوب ، ج 4 ص 77 ، قم : علامه ، 1379 قمری . منتخب الانوار ، محمد بن همام اسکافی ، قم : دلیل ما ، 1422 قمری ص 65 ؛\n[=Times New Roman][=Times New Roman] - مثیر الاحزان ، ابن نما حلی ، قم : مرسه الامام المهدی ، 1406قمری ، ص 104 ؛اللهوف ، سید علی بن طاووس ، طهران ، دارالعالم ، 1348 شمسی ص 188 .\n[=Times New Roman][=Times New Roman] -بحار الانوار ج 61 ص 318\n۱۳۸۸/۱۰/۰۴ - ۰۲:۲۴\nبا درود بر کاوه گرامی که مثل همیشه مطالب ارزنده ای ارائه نموده اند. در این مورد، مطالبی عرض می کنم:\n- در اینکه نمی توان درباب تاریخ تقریباً هیچ گاه حکمی قطعی صادر کرد و مسلماً باید جایی برای ظن و گمان باقی گذاشت، تردیدی نیست. اما قوت و ضعف این احتمالات را قوت و ضعف اسنادی که به ما رسیده اند تعیین می کنند. تفاوت عقیده ی ما، از میزان اعتباری که برای اسناد، در مقابل شهرت قائل می شویم منشأ می گیرد. شما به درستی در اولین نوشته های خود به این دو رویکرد بین اعاظم علمای تاریخ و حدیث اشاره فرموده اید. بر اساس همین نگرش اجازه می خواهم عرض کنم که در تمام موارد مطروحه در مقدمه ی مطلبتان با شما موافقم، مگر جمله ای که فرموده اید: « می توان جایی برای ظن و گمان قوی در این قضیه باقی گذاشت ». به نظر من این ظن و گمان اندک است.\n- راجع به «سیف بن عمیرة» و اینکه از اصحاب امام صادق(ع) بوده است تردیدی نیست. حتّی غالب رجالیون وی را توثیق هم کرده اند. بحث من در مورد او دو جنبه داشت که شاید چون مختصر نویسی کرده بودم، نتوانسته ام منظور خود را کما هو حقه بیان کنم:\n1. جنبه ی اول در باب انتساب قصیده ی مطول مورد بحث به سیف است که شخصاً سندی مبین این امر نیافته ام. بهتر از من می دانید که صرف منتسب کردن شعری به فرد و استدلال به اینکه نام خود را نیز به عنوان تخلص آورده است برای اثبات انتساب کفایت نمی کند. بگذارید مثالی بزنم؛ غزلی به حافظ منتسب و در برخی اسناد ذکر شده است بدین مطلع:\nمرا چو قبله تو باشی نماز بگذارم\nوگرنه من ز نماز و زقبله بیزارم\nحتی در برنامه ای رادیویی که راجع به حافظ صحبت می شد و نسخه ای از آن را در آرشیو خود دارم، احتمالاً به این دلیل که بیت تخلص نیز داشته، به نام حافظ پخش شده است. اما بررسی های سندی و نسخه شناسی صاحب نظران این انتساب را مردود دانسته است. درباب قصیده ی منسوب به سیف نیز به سندی مثبِت این استناد محتاجیم. خاصه اینکه در آثار سیف اشاره ای به کتب شعری نیز نشده است، که قبلاً مصادر این مدعا ارائه شده است.\n2. مسأله ی بعد، در صورت پذیرفتن انتساب قصیده به سیف، بحث «دلالت» آن است. با توجه به معنی ابیات، و بحثی که قبلاً ارائه شد، نمی توان قرینه ای یافت تا ابیات را به «رقیه بنت الحسین(ع)» مرتبط نمود، بلکه به راحتی میتوان محتوا را با «رقیه بنت علی(ع)» منطبق نمود.\n- از اینکه سال وفات سکینه و فاطمه در یک سال ذکر شده است نمی توان به گزارشها خدشه وارد کرد؛ این مسأله، امری غیرممکن و محال نیست. از طرف دیگر درنقلهای این دو نفر در تاریخ، تشابهی جز همان سال درگذشت نیافتم. تا جایی که من بررسی کردم زندگی، همسران، فرزندان و روایات مختلف از هر یک، جداگانه نقل شده است. اگر به غیر از سال وفات، که به نظر من دلیلی برای خدشه نیست، تشابهات دیگری که فرموده اید را به صورت موردی ذکر کنید سپاسگزار خواهم بود.\n- آنکه داشتن سه دختر را برای امام قول مشهور می داند، علامه مجلسی نیست، بلکه کمال الدین بن طلحه (652ه.ق) صاحب مطالب السؤول است که در صفحه ی 257 کتاب خود این مطلب را بیان داشته است. محقق اربلی (693ه.ق) مطلب «ابن طلحه» را در صفحه ی38 از جلد دوم کشف الغمه آورده است و علامه مجلسی نیز عیناً همین بیان را از کشف الغمه وارد بحارالانوار فرموده اند و اظهار نظر ایشان نیست.\n- تا آنجا که من یافتم کسانی که زینب را به عنوان دختر امام معرفی کرده اند 3 نفرند : طبری صاحب دلائل الائمه (قرن پنجم)، ابن الخشاب (567ه.ق) و ابن طلحه (652ه.ق) صاحب مطالب السؤول. تمام منابعی که نام برده اید، مطلب خود را از این 3 نفر نقل کرده اند و در واقع همگی در عرض هم هستند. شاید اگر بخواهیم در مقابل، سیاهه ی منابعی را ذکر کنیم که چنین گزارشی نمی دهند و حتی برخی از ایشان خود از سلسله ی ساداتند، سخن به درازا بکشد؛  البته به هیچ وجه منظور این نیست که درصدد اثبات این باشم که امام دختری به نام زینب نداشته اند. اسناد برای ما احتمال بودن دختری به نام زینب بنت الحسین را تقویت می کنند. از این جهت مطرح کردم که در این باب اجماع وجود ندارد.\n- با پذیرش وجود زینب بنت الحسین(ع)، استناد شما مبنی بر اینکه به دلیل فقدان روایتی درباب زندگی زینب، می توان او را همان رقیه درنظر گرفت، مخدوش به نظر می رسد. چرا که نه تنها درباره ی زینب، بلکه راجع به بسیاری دیگر از اولاد دختر سایر ائمه(ع) نیز اطلاع دقیقی در دست نیست. به عنوان نمونه،اکثریت قریب به اتفاق منابع متقدم و متأخر برای حضرت علی(ع)، دختری به نام «جمانة» ذکر می کنند هرچند از احوال برخی دختران حضرت مطلعیم، اما به همان دلیل که از «زینب بنت حسین(ع)» و زندگیش اطلاعی نداریم، از «جمانه بنت علی بن ابی طالب(ع)» نیز بی خبریم.\nعلاوه بر مطلب فوق الذکر، فقدان سند در مورد احتمال یکی بودن زینب و رقیه، چنین احتمالی را باز هم کمرنگ تر می کند. خلاصه اینکه می توان دختر سوم را بدون هیچ مانعی،همان زینب دانست، و از زندگی او، مثل زندگی جمانه و امثالها نیز بی خبر بود.\n- برخلاف نظر شما، شباهتی بین خواب رقیه و سکینه متوجه نمی شوم. لطفا بیشتر راهنمایی کنید. آنچه از کامل بهایی درباره ی خواب رقیه نقل شده این گونه است: «دخترکی بود چهار ساله، شبی از خواب بیدار شد و گفت: پدر من حسین کجاست؟ این ساعت او را به خواب دیدم سخت پریشان، زنان و کودکان جمله در گریه افتادند و فغان از ایشان برخواست...»\nاما خواب سکینه را ازصفحات 188 و 189 لهوف سید بن طاووس و صفحه ی 223 ترجمه ی جناب آقای عقیقی بخشایشی نقل می کنم: «قالت سكينة فلما كان في اليوم الرابع من مقامنا رأيت في المنام رؤيا، ذكرت مناما طويلا تقول في آخره رأيت إمرأة راكبة في هودج ويدها موضوعة على رأسها فسألت عنها. فقيل لي فاطمة بنت محمد (ص) أم أبيك. فقلت: والله لانطلقن إليها ولاخبرنها ما صنع بنا فسعيت مبادرة نحوها حتى لحقت بها، فوقفت بين يديها أبكي وأقول يا أماه ! جحدوا والله حقنا يا أماه ! بددوا والله شملنا يا أماه ! إستباحوا والله حريمنا يا أماه ! قتلوا والله الحسين (ع) أبانا. فقالت لي: كفي صوتك يا سكينة فقد قطعت نياط قلبي وأقرحت كبدي، هذا قميص أبيك الحسين (ع)، لايفارقني حتى ألقى الله به »\n«سكينه (ع) گفت: چون چهار روز از اقامت ما در دمشق گذشت، خوابى ديدم وخوابى طولانى را نقل كرد ودر پايان آن گفت: ديدم زنى در هودجى نشسته ودستهاى خود را روى سر گذارده است. پرسيدم: اين زن كيست؟ گفتند: او فاطمه دختر محمد (ص) ومادر پدر تو است. گفتم: به خدا قسم، نزد او مى روم وستمهايى را كه به ما وارد شده است، به او مى گويم. سپس با شتاب به سوى او رفتم تا به او رسيدم وبرابرش ايستادم ومى گريستم و مى گفتم: مادر جان ! به خدا سوگند، حق ما را انكار كردند وجمع ما را پراكنده ساختند و حريم ما را شكستند. مادر جان ! به خدا پدر ما حسين (ع) را كشتند. فرمود: سكينه جانم ! ديگر نگو، زيرا بند دلم را پاره كردى وجگرم را شكافتى. اين پيراهن پدرت حسين است كه از من دور نمى شود تا با اين پيراهن خدا را ملاقات كنم»\n- زمانی که استناد شما به روایتی حاکی از خردسالی سکینه را خواندم که بر مبنای آن، وی را غیر از کسی که با یزید محاجه کرده (و احتمالاً منطبق با رقیه) دانسته اید واقعاً متعجب شدم و یکه خوردم:\nاین داستان اساساً ارتباطی به عاشورا و بعد از آن ندارد. اگر مجدداً با دقت بیشتری به بحارالانوار مراجعه کنید، در می یابید که علامه آن را در باب 12 زیر عنوان «الذباب و البق و البرغوث و الزنبور و الخنفساء و القملة و القرد و الحلم و أشباهها» آورده است؛ یعنی «مگس، پشه، کک، زنبور، خبزدو، کنه، بوزینه، میمون بزرگ و مانند آن»!\nدر صفحه ی 318، پس از آن که به معنای لغوی «دَبر» پرداخته، کلام مورد اشاره ی شما را – البته به صورت کامل، نه ابتر- به عنوان شاهد مثال آورده است و کوچکترین ارتباطی با کربلا یا بعد از آن ندارد. بلکه لحن کلام، داستانی از خردسالی سکینه را در زمان آرامش اما بدون ذکر زمان دقیق آن بیان می کند. با متن بحارالانوار (61/318) همراه شویم:\n«...و قال الدبر بفتح الدال جماعة النحل قال السهيلي الدبر الزنابير و قال الأصمعي لا واحد له من لفظه و يقال إن واحده خشرمة.\nو في الفائق أن سكينة بنت الحسين ع جاءت إلى أمها الرباب و هي صغيرة تبكي فقالت ما بك قالت مرت بي دبيرة فلسعتني بأبيرة...»\n«... دبر، به فتح دال، گروه زنبورهاست. سهیلی گوید "الدبر الزنابیر". اصمعی گوید منظور او ازاین سخن یک زنبور نیست [بلکه دسته ی زنبورهاست]، گفته می شود، یک زنبور"خشرمة" است.\nو در الفائق است که سکینه بنت حسین زمانی که کودک بود، گریان نزد مادرش رباب آمد. رباب به او گفت: چه شده؟ گفت : زنبوری به سوی من آمد و با نیش خود مرا گزید ...»\nبی صبرانه منتظر ادامه ی مطالب شما هستم\n به ذکر چند مورد از این منابع بسنده می کنم :\nالبلاذرى (279ه.ق) در انساب الاشراف،\nشیخ مفید(413ه.ق) در الارشاد،\nعلی بن محمد علوی (زنده در 425ه.ق) در المجدی فی انساب الطالبیین،\nشیخ طبرسی (548ه.ق) در اعلام الوری،\nابن فندق البیهقی (565ه.ق) در لباب الانساب والالقاب والاعقاب،\nسبط ابن جوزی(654ه.ق) در تذکرةالخواص،\nابن الطقطقلی الحسنی (709ه.ق) در الاصیلی فی انساب الطالبیین،\nابن عنبه (828ه.ق) در عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب،\nسید حسین بن عبدالله الحسینی السمرقندی (1043ه.ق) در تحفة الطالب بعرفة من ینتسب الی عبدالله و ابی طالب و غیرهم.\n برخی مصادری که تصریح به نام «جمانة بنت علی(ع)» دارند:\nتذكرة الخواص،سبط ابن جوزی(582-654) ص: 57 /\nمطالب السؤول في مناقب آل الرسول،کمال الدین محمد بن طلحه(582-652) ص: 220 /\nنهاية الأرب في فنون الأدب، النويرى( 677- 733 ق) ج20، ص: 222و223 /\nالمجدی فی انساب الطالبیین، علی بن محمد العلوی (زنده در 425) ص12/\nإعلام الورى بأعلام الهدى، شيخ طبرسى(548 ق) ص: 203/\nكشف الغمة في معرفة الأئمة، محدث اربلى(693 ق) ج1، ص: 440و441 /\nالإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، شيخ مفيد( 336-413) ج1، ص: 355/\nبحارالأنوار ج : 42 ص : 89به نقل ازالإرشاد،ص 90 نظرخود مجلسى،ص 91 به نقل از المناقب/\nشرحنهجالبلاغة، ابن ابى الحديد(586 -656) ج : 9 ص : 243/\nالعمدة، ابن بطريق حلى(533-600) ص : 30/\nالاصیلی فی انساب الطالبیین، ابن الطقطقی الحسنی (709) ص 60/\nالمناقب، ابن شهر آشوب(489-588 ) ج : 3 ص : 305/\nالبدءوالتاريخ،المقدسى (م 507)ج5،ص:74/\nالمعارف، ابن قتيبة(م 276)،ص:211/\nالكامل،ابن الأثير (م 630)ج3،ص:398/\nمروجالذهب،المسعودی (م 346)ج3،ص:63 /\nالمنتظم،ابن الجوزى (م 597)ج5،ص:69 /\nالبداية والنهاية،ابن كثير الدمشقى (م 774)ج7،ص:332\n۱۳۸۸/۱۰/۰۴ - ۱۵:۳۹\nپاسخ ایشان درباب نام سایر فرزندان امام (محمد، عبدالله و جعفر) چیست؟ آیا نام همگی «علی» بوده است؟ آیا جعفر را می توان صفتی برای علی دانست؟ این مطلب چگونه و با چه مستنداتی به اثبات رقیه یا فاطمه صغری، که در تواریخ نام برده نمی شوند منجر خواهند شد؟\nاینکه چگونه رقیه سلام الله علیها می تواند فاطمه صغری سلام الله علیها باشد به این دلالت می کند :\nاولا در نوشتار مرحوم علامه مجلسی رحمه الله علیه فاطمه صغری سلام الله علیها را با عنوان طفل کوچک آورده که از این حیث مسلم می شود حضرت رقیه سلام الله علیها همان حضرت فاطمه صغری سلام الله علیها است\nهمان مثالی که زدید که گفتید در رابطه با اسمی مثل عبدالله بله اسم حضرت علی اصغر علیه السلام عبدالله بود ولی او را علی هم می خواندند از این رو حضرت رقیه سلام الله علیها نیز می تواند 2 اسم داشته باشد همانند حضرت علی اصغر علیه السلام.\n۱۳۸۸/۱۰/۰۴ - ۱۸:۰۴\nدر مورد مطلب «اولا» خدشه زیاد است و متأسفانه فرصت زیادی برای پرداختن به آن ندارم. تنها باتوجه به بیان قاطع شما، نکته ای عرض می کنم. مرحوم مجلسی در صفحه ی 110 از جلد 45 بحارالانوار، با فرض پذیرش فاطمه صغری، سخنرانی مفصلی را به او نسبت داده است: « خطبت فاطمة الصغرى بعد أن ردَّت من كربلاء فقالت... ».\nدر ضمن این سخنرانی خطاب به اهل کوفه آمده است: «فكذّبتمونا و كفّرتمونا و رَأيتم قتالنا حلالا و أَموالنا نهباً كأنّا أَولاد ترك أَو كابل كما قتلتم جدّنا بالأمس و سيوفكم تقطر من دمائنا أَهل البيت لحقد متقدّم قرّت بذلك عيونكم و فرِحت قلوبكم افتراءً منكم على اللّه و مكرا مكرتم و اللّه خير الماكرين»\n«پس شما ما را تكذيب و تكفير نموديد. كشتن ما و غارت اموال ما را حلال دانستيد، گوياما فرزندان ترك يا كابلی بوديم. در حالی دیروز پدر ما را کشتيد که از شمشيرهاى شما، به دلیل کینه ی قبلی،خون ما اهل بیت مي چكید. چشم شما روشن شد و دلهاى شما شاد گردید. خوشحالى شما افترا به خدا و مكرى است كه به كار برديد. اما خدا خیرالماکرین است»\nخود قضاوت کنید. آیا دختر خردسالی که تا بعد از رسیدن به دمشق هم از شهادت پدر بی اطلاع است و می گوید «پدرم حسین کجاست؟» و در پاسخ او گفته می شود به سفر رفته، با گوینده ی این خطبه در کوفه یکی می تواند بود؟\nثانیاً مشکل این جاست که متشابهات را محکمات در نظر گرفته اید و با استناد به مدعایی که خود نیاز به اثبات دارد درباره ی مطلبی دیگر اظهار نظر می فرمایید (مصادره به مطلوب). اگر نگاهی به سایر منابع بیفکنید، درمی یابید که حتی قطعاً نمی توان گفت علی اصغر کیست! قاطبه ی مورخین علی اصغر را امام زین العابدین می دانند. بحث ما فرزندان ذکور امام نیست و نباید از مسیر اصلی منحرف شویم و حاشیه رویم. به هر روی، اگر آنچه در ذهن دارید را هم معیار قرار دهیم، با گفته ی شما به تناقض می رسیم؛ خود علامه مجلسی در اظهارنظر شخصی و نه به نقل از سایرین، در بحارالانوار (45/332) می گوید: « و الصحيح أن العليين من أولاده ثلاثة كما ذكر كمال الدين و زين العابدين ع هو الأوسط»\n«درست آن است که فرزندان علی نام او سه تن بودند. همان گونه که کمال الدین یادآور شده است. و زین العابدین ، علی اوسط است»\nاز این بیان می توان نتیجه گرفت که امام(ع)، در بیشترین حالت، تنها بر سه تن از اولاد ذکور خود نام علی نهاده بودند نه بر همه.\nعلی اکبر که در کربلا شهید شد و نام او به صراحت، علی ذکر شده است. اگر علی اصغر شیرخوار را هم طبق فرمایش شما «عبدالله» بدانیم. لطفاً تکلیف محمد و جعفر را روشن بفرمایید!\nبا همین استدلال می توان اصل آن گزارش و آنچه درباب نام اولاد دختر ذکر کرده اید را نیز مورد تردید قرار داد.\nهرچند تا آنجا که بررسی من نشان می دهد، در محتوای روایت بحارالانوار (44/211) که به نقل از کتاب کافی (6/19) می باشد، اشاره ای به نامگذاری دختران نیست:\n8 كا، الكافي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَرْزَمِيِّ قَالَ اسْتَعْمَلَ مُعَاوِيَةُ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ عَلَى الْمَدِينَةِ- وَ أَمَرَهُ أَنْ يَفْرِضَ لِشَبَابِ قُرَيْشٍ فَفَرَضَ لَهُمْ- فَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع فَأَتَيْتُهُ- فَقَالَ مَا اسْمُكَ فَقُلْتُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ- فَقَالَ مَا اسْمُ أَخِيكَ فَقُلْتُ عَلِيٌّ فَقَالَ عَلِيٌّ وَ عَلِيٌّ- مَا يُرِيدُ أَبُوكَ أَنْ يَدَعَ أَحَداً مِنْ وُلْدِهِ إِلَّا سَمَّاهُ عَلِيّاً- ثُمَّ فَرَضَ لِي فَرَجَعْتُ إِلَى أَبِي ع فَأَخْبَرْتُهُ- فَقَالَ وَيْلِي عَلَى ابْنِ الزَّرْقَاءِ دَبَّاغَةِ الْأُدُمِ- لَوْ وُلِدَ لِي مِائَةٌ لَأَحْبَبْتُ أَنْ لَا أُسَمِّيَ أَحَداً مِنْهُمْ إِلَّا عَلِيّا\n(از کتاب کافی): محمدبن یحیی از احمد بن محمد از برقی از عبدالرحمن بن محمد عرزمی نقل مي كند كه گفت: معاويه مروان بن حكم را عامل مدينه قرار داد و به وى دستور داد تا به جوانان قریش پولى بپردازد.مروان چنین کرد. على بن الحسين (ع) فرمود: نزد مروان رفتم. گفت: نام تو چيست؟ گفتم: على بن الحسين. گفت: نام برادرت چيست؟ گفتم: على. مروان گفت: على! على! پدرت چه می خواهد از این که نام همه ی فرزندان خود را على ميگذارد!؟ سپس پولى بمن داد. نزد پدرم بازگشتم و او را در جريان گذاشتم. پدرم فرمود: واى بر پسر زن سیاه چشم ...!! اگر براى من صد پسر متولد شود دوست دارم نام هیچ یک را جز على نگذارم.\nو امّا اظهار نظر مرحوم خویی(ره) در باب سند این حدیث به نقل از صفحه ی 350 جلد 9 «معجم رجال الحدیث» :\n«أقول: الظاهر أنه مرسل فإن عبد الرحمن بن محمد العرزمي من أصحاب الصادق ع فلا يمكن روايته عن علي بن الحسين بلا واسطة.»\n(به نظر من، ظاهراً روایت «مرسل» است. چرا که عبدالرحمن بن محمد عرزمی از اصحاب امام صادق(ع) است و روایت کردن او، بدون واسطه از امام سجاد امکان ندارد.)\n۱۳۸۸/۱۰/۰۵ - ۰۱:۵۶\n? مورخان و مقتل‌نويسان هنگام بيان فرزندان امام حسين(ع) به ذکر دو دختر به نام‌هاي فاطمه و سکينه، بسنده کرده‌اند؛1 برخي نيز نام «زينب» را بدانها افزوده‌اند؛2 اما در هيچ يک از منابع اوليه، نامي از دختري خردسال براي امام حسين(ع) که رقيه، فاطمه صغري و يا نام ديگري داشته باشد موجود نيست و نيز اين جريان که هنگام اقامت کاروان اسيران در شام دختري خردسال از امام حسين(ع) در فراق پدر و هنگام مواجهه با سر بريده پدر جان داده باشد، به چشم نمي‌خورد؛ ولي در برخي از کتابهاي متأخر شرح حال اين دختر کوچک و قصه جان سوز او در خرابه شام بيان شده است.3 بيشتر اين نويسندگان اين جريان را از کتاب «کامل بهايي» ـ نوشته قرن هفتم هجري ـ روايت کرده‌اند.\nبراي وجود چنين دختري دو شاهد مي‌توان آورد: شاهد اول: هنگامي که زينب(س) در کوفه با سر بريده امام حسين(ع) مواجه شد، اشعاري سرود که در ضمن آن آمده است: «اي برادرم! با فاطمه کوچک سخن بگو که نزديک است قلبش تهي گردد.»4 که نشان از وجود چنين دختر خردسالي که در فراق پدر بي‌تاب بوده، دارد.\nشاهد دوم: آوردهاند که: امام حسين(ع) در آخرين لحظات حيات خويش، هنگام مواجهه با شمر، چنين فرمود:\nالا يا زينب يا سکينه! ايا ولدي! من ذايکون لکم بعدي؛ الا يا رقيه! يا ام‌کلثوم! انتم وديعة ربي، اليوم قد قرب الوعد.5\nکه در اينجا امام حسين(ع) نام رقيه را آورده است.\nقديمي‌ترين منبعي که درباره دختر امام حسين در شام، اظهار نظر کرده است، عمادالدين طبري در «کامل بهايي» است؛ وي مي‌نويسد: «دخترکي بود چهار ساله، شبي از خواب بيدار شد و گفت: پدر من حسين کجاست؟ اين ساعت او را به خواب ديدم سخت پريشان، زنان و کودکان جمله در گريه افتادند و فغان از ايشان برخواست.»6 يکي از منابعي که عمادالدين طبري جريان را از او نقل کرده است، کتاب «الهاوية» نوشته‌ي دانشمندي سني به نام محمد بناحمد مأموني است.\nدر مقاتل گفته شده که بعد از شهادت علي‌اصغر، امام حسين(ع) او را به پشت خيمه‌ها برد و دفن کرد و اکنون چنين معروف است که علي‌اصغر روي سينه امام حسين(ع) قرار دارد؟\nاين قضيه که امام سجاد(ع) علي‌اصغر را بر روي سينه‌ي حضرت سيدالشهدا(ع) گذاشت و دفن کرد، واقعيت ندارد؛ زيرا اوّلا،ً جنازه را در قبر بر طرف راست مي‌خوابانند که رويش به طرف قبله باشد؛ اگر گفته شود: حضرت او را در مقابل سينه‌ي امام،(ع) در زمين به طرف قبله گذاشت، باز حرفي است، اگر چه مدرک ندارد و ثانياً، از جهت حکم شرعي، جنازه‌ي طفل را روي سينه گذاشتن و آن‌طور دفن کردن چه صورت دارد، آيا جايز است؟ آيا مي‌شود آن را نسبت به امام(ع) داد؟ و نقل اين موضوع، يعني گذاشتن جنازه‌ي حضرت علي‌اصغر(ع) بر روي سينه‌ي مبارک سيدالشهدا(ع) و نسبت آن به بعضي از بزرگان علما، اگر صحت داشته باشد از باب اين است که آن طفل صغير شهيد از بس قلب مبارک سيدالشهدا(ع) را با تير خوردنش سوزانيد مثل اين است که روي سينه‌ي امام(ع) دفن شده است و در حالي نقل کردهاند که تمامي شهداي بني‌هاشم در زير پاي امام(ع) مدفونند، حتي علي‌اصغر و نزديکترين کسي از شهدا به آن حضرت، فرزندش حضرت علي اکبر(ع) است و بعد از بني‌هاشم سايرين مدفونند و در اين مطلب جاي شک نيست.7\n«عبدالله» کدام يک از فرزندان امام حسين(ع) است؟\nعبدالله نام طفل امام حسين(ع) است که در آخرين لحظات جنگ، در آغوش امام(ع) به شهادت رسيد؛ البته برخي به اشتباه او را علي‌اصغر مي‌نامند.\nدر بررسي تاريخ کربلا و وقايع روز عاشورا، به صحنه جان سوزي برمي‌خوريم که بسياري از بزرگان و مورخان آن را نقل کرده‌اند و گفته‌اند که در آخرين ساعات نبرد، طفلي از امام حسين(ع) که در آغوش ايشان بود، هدف تير دشمن قرار گرفته، به شهادت رسيد. نام اين طفل را بسياري «عبدالله» 8 و برخي «علي» 9 و يا «علي‌اصغر»10 گفته‌اند. و بعضي ديگر نيز صرفاً به کلمه طفلي از حسين(ع) اکتفا کرده، از او نامي نبردهاند.11\nالبته در زيارت ناحيه مقدسه چنين آمده است: سلام بر «عبدالله» طفل شيرخوار تيرخورده، در خون خويش غلطيده که خونش به آسمان جهيد و در آغوش پدرش به تير دشمن ذبح گرديد.12\nتمام منابع اتفاق دارند که تنها يک فرزند شيرخوار امام حسين(ع) با آن کيفيت به شهادت رسيده است و تنها اختلاف در نام اوست. مرحوم مجلسي مي‌گويد:\n«نزد من صحيح اين است که امام حسين سه پسر به نام علي داشته است».13 «اما اختلاف درباره اسم او احتمالاً به جهت اين بوده که اين طفل را به دو نام ميخواندند، با توجه به اين که طبق روايتي، امام به خاطر علاقه زيادي که به پدرش داشت، بارها نام علي را بر فرزندانش گذاشته است.»14\nآيا امام حسين(ع) دختري به نام فاطمه‌ي صغري داشته است که به هنگام شهادت ايشان در مدينه مانده باشد؟\nدر کتب معتبر تاريخ و مقاتل، نامي از فاطمه صغري ـ فرزند امام حسين(ع) ـ و ماندن وي در مدينه و عدم حضورش در کربلا، نيامده است.\nدر فهرست اسامي فرزندان امام حسين(ع) در کتب تاريخ و مقاتل، نام دو دختر15 و يا سه دختر16 به نام‌هاي سکينه، فاطمه و زينب، به ثبت رسيده است و نامي از دختري به نام فاطمه صغري موجود نيست و به اتفاق همه مورخان و مقتل‌نويسان، امام حسين(ع) هنگام حرکت از مدينه به سوي مکه، تمام فرزندان خود، فرزندان امام حسن(ع) و اهل‌بيت خود را، به جز محمد بن‌حنفيه، به همراه داشتند.17\nبنابراين، از امام حسين(ع) فرزندي به نام فاطمه صغري که در مدينه مانده باشد و در صحنه کربلا حضور نداشته باشد، در تاريخ ثبت نشده است.\nآيا مادر علي‌اکبر زودتر از مادر امام سجاد با امام حسين(ع) ازدواج کرد که نام علي‌اکبر بر، ايشان نهاده شده است و علي اوسط و علي اصغر کدامند؟ و سن حضرت علي‌اکبر چقدر بوده است؟\nبسياري از مورّخان بر اين باورند که امام حسين(ع) دو پسر به نام «علي» داشته است که به «علي‌اکبر» و «علي‌اصغر» معروف بودند.18 برخي نيز از سه فرزند به نامهاي «علي‌اکبر»، «علي‌اوسط» و «علي‌اصغر»ياد کردهاند.19 اما اين که امام سجاد(ع) و علي بن الحسين شهيد جوان ـ کدام يک از اينها ميباشند، سه نظريه وجود دارد:\nالف ـ امام سجاد(ع) علي‌اصغر و شهيد جوان کربلا علي‌اکبر بوده است؛20\nب ـ عکس نظريه اول، يعني امام سجاد(ع) علي‌اکبر بوده و شهيد کربلا علي اصغر؛21\nج ـ شهيد کربلا علي‌اکبر، امام سجاد(ع) علي‌اوسط و فرزند خردسالي از امام حسين(ع) علي اصغر بودهاند.22\nبه عنوان شاهدي براي نظريه، اول به اين کلام امام سجاد(ع) تمسک جستهاند که در جواب عبيدالله بن زياد وقتي که گفت: «آيا خدا علي را نکشت؟» فرمود: «من برادري داشتم که علي نام داشت و از من بزرگتر بود و مردم او را کشتند.»23 البته برخي ديگر هنگام نقل اين عبارت، جمله «از من بزرگتر بود» را نياورده‌اند،24 اما اينکه چرا نام يکي «علي‌اکبر» و ديگري «علي‌اصغر» نهاده شده، براي تمييز و عدم اشتباه بوده است.\nاما درباره تاريخ ازدواج امام حسين(ع) با مادران آن دو، هيچ مطلب مستندي نداريم. نام مادر جوان شهيد کربلا «ليلي دختر ابي‌مرة بن عروه بن مسعود الثقفيه» مي‌باشد25 و برخي نامش را «آمنه» گفته‌اند.26 درباره سن ايشان نيز بسياري متعرض آن نشده‌اند و برخي که آن را بيان کردند، تاريخ‌هاي متفاوتي گفته‌اند: 18 ساله، 25 ساله، (27) 12 ساله، (28) 17 ساله،(29) و تولد در دوران حکمراني عثمان.30 از اين رو تاريخ دقيقي به دست نميدهد.\nدر پايان شيخ مفيد که از علماي برجستهي شيعي و مورد اعتماد ميباشد، امام سجاد(ع) را علي اکبر و شهيد کربلا را علي اصغر معرفي کرده است؛31 همچنين ايشان در نقل فرمايش امام سجاد(ع) در مجلس ابن زياد، فقط به اين فرمايش امام اکتفا کرده که من برادري به نام علي داشتم، و مردم او را کشتند، و اين مطلب که او از امام سجاد(ع) بزرگتر بوده را نقل نکرده است.32\nآيا امام حسين(ع) دختري به نام سکينه داشته است و اگر چنين بوده، آيا در کربلا ازدواج کرده است يا پيش از آن؟ او در کربلا چقدر سن داشته و شوهر او چه کسي است؟ آيا اين مطلب صحت دارد که همسر ايشان «مصعب بن زبير» ـ برادر عبدالله بن زبير ـ و قاتل مختار ثقفي بوده است و بر فرض صحت، چگونه توجيه ميشود؟\nبا دقت و تحقيق در کتب تاريخي و مقاتل درمي‌يابيم که، تاريخ نويسان شيعي و سنّي وجود دختري به نام سکينه را براي امام حسين(ع) ثبت کردهاند: شيخ مفيد مينويسد: سکينه از جمله دختران امام حسين(ع) و نام مادرش «رباب» است.33 مرحوم طبرسي نيز با ذکر اين مطلب، مي‌فرمايد: امام حسين(ع) وي را به عقد عبدالله بن‌الحسن، ـ برادر زاده‌اش ـ درآورد که در روز عاشورا به شهادت رسيد،34 و در کتاب «مقتلالحسين» آمده است: ايشان با پسر عمويش ـ عبدالله بن‌الحسن ـ ازدواج کرد که در روز عاشورا، قبل از اين که بين آنها وصلتي صورت بگيرد، به شهادت رسيد و هيچ بچه‌اي از ازدواج آنها به دنيا نيامد.35 همچنين مرحوم طبرسي نقل مي‌کند: سکينه بنت الحسين(ع)، در روز عاشورا ده ساله بوده است.36\nذهبي نيز در کتاب «تاريخ الاسلام»، سکينه را دختر امام حسين(ع) مي‌داند و فهرستي از کتبي را که از سکينه ـ بنت الحسين(ع) ـ نام آورده‌اند، ذکر مي‌کند37 که حدود بيست کتاب است؛\nبنابراين، کتب بسياري از سکينه ـ دختر امام حسين(ع) ـ ياد کردهاند، که نام برخي از آنها را، افزون بر آنچه در متن آمده، در پي‌نوشت آوردهايم!38\nامّا دربارهي سنّ آن بزرگوار، سخن روشني وجود ندارد و از مجموع اقوال مورّخان استفاده مي‌شود که ايشان در جريان کربلا ازدواج کرده، يا حداقل در سنّ ازدواج بوده است.\nمرحوم شيخ مفيد در اين باره ميفرمايد: روايت شده که حسن بن حسن يکي از دو دختر امام، حسين(ع) ـ عمويش ـ را براي خويش خواستگاري کرد. امام حسين(ع) به او فرمود: فرزندم، هر دخترم را که بيشتر دوست داري، خود اختيار کن، تا او را به همسري تو درآورم. حسن حيا کرده پاسخي نداد؛ پس امام حسين(ع) فرمود: من دخترم فاطمه را براي تو اختيار کردم؛ زيرا او شباهت بيشتري به مادرم فاطمه(س) ـ دختر رسول خدا(ص)ـ دارد.39\nاز اين روايت استفاده مي‌شود که دختر ديگر امام حسين(ع) (سکينه) است که در آن زمان ـ قبل از جريان کربلا ـ به سن ازدواج رسيده بوده که امام حسين(ع) حسن بن حسن را براي انتخاب يکي ازآن، دو آزاد گذاشت. ذهبي مورخ بزرگ اهل سنت نيز در کتاب «تاريخ الاسلام» مي‌گويد:\n«سکينه بنت الحسين(ع) با چند نفر ازدواج کرد که اولشان عبدالله بن حسن بوده است و بعد از او مصعب بن زبير، عبدالله بن عثمان حزامي، زيد بن عمرو، عبدالعزيز بن مروان، و ابراهيم بن عبدالرحمن بن عوف ازدواج کرده است»40\nاما اين که آيا حضرت سکينه بعد از عبدالله بن حسن، با کس ديگري ازدواج کرده يا خير، اقوال مختلفي وجود دارد؛ ذهبي در تاريخ اسلام مي‌گويد: «پس مصعب با سکينه ازدواج کرد و پيش از اين که به هم برسند مصعب کشته شد و بعد از او نيز چند نفر با سکينه ازدواج کردند.» ابي الفرج اصفهاني نيز در کتاب «الاغاني» چنين مي‌گويد:\nعلي محمد علي دخيل در کتاب «سکينة بنت الحسين» بعد از نقل تمام اقوال از کتب مختلف، چنين نتيجه‌گيري مي‌کند: «اين اسامي و شوهران حضرت سکينه به شکل عجيبي، بلکه به صورت نادر مخلوط شده‌اند، تا جايي که يک اسم به دو نيم شده و از هر نيمي به تنهائي شوهري بيرون مي‌آيد و براي سکينه دو همسر پيدا مي‌شود.»41 نيز در جاي ديگري مي‌گويد: «اين اقوال گوناگون دربارهي همسران حضرت سکينه، از روايات مختلفي که در اين زمينه وجود دارد، ناشي شده است که گاه با يکديگر اختلاف يا تناقض دارند؛ مثلاً در يک صفحه از کتاب «الاغاني» چهار روايت ديده مي‌شود که همه آنها با يکديگر تناقض دارند؛»42 باز در چند صفحه بعد، بحث را چنين جمع‌بندي مي‌کند: «اين گونه روايات قابل اعتماد و اطمينان نيست و از جمله اقوال و رواياتي که در اين باره وجود دارد، آنچه که نزد شيعه پذيرفتني است، اين است که حضرت سکينه جز با پسر عمويش عبدالله بن‌الحسن ازدواج نکرد.»43\nعلماي اهل سنت نيز در کتب خود، اين اعتقاد شيعه را نقل و با آن موافقت کردهاند.\nکتب ذيل از جملهي کتب شيعه و سني است که اين موضوع را روايت کرده‌اند:\n6. سکينه بنت الحسين، اثر مقرم، ص 72؛\nاسارت اهل‌بيت(ع) چه مدت طول کشيد؟\nدر حادثهي کربلا پس از پايان نبرد، اهل‌بيت امام حسين(ع) را اسير گرفته، شهر به شهر گرداندند و در کوفه و شام به نمايش گذاشتند. اين فاجعه، نقض آشکار قوانين اسلام بود؛ چرا که اسير گرفتن زن و مرد مسلمان از نظر اسلام مردود؛ است همان گونه که علي(ع) نيز در جنگ جمل اسير کردن زنان را روا نشمرد و عايشه را به همراهي تعدادي از زنان به شهر خودش باز گرداند؛ اما متجاوزان اموي بازماندگان و فرزندان پيامبر(ص) را به اسارت گرفته، مثل اسيران کافر، از کوفه به شام فرستادند، چهرهي زنان اسير را بر اهالي شهرها و روستاهايي که بر سر راه بود، نشان دادند45 و با آنها در نهايت سنگدلي و خشونت مانند کنيزان و غلاماني که از بيگانه گرفته باشند، رفتار کردند.46\nحضرت زينب(س) هنگام عبور از کنار جسد شهدا، در اعتراض به اين اسارت فرمود: اي محمد(ص)! اينان دختران تو هستند که به اسارت مي‌روند…47\nروز دوازدهم محرّم، به فرمان عمر بن سعد، سپاه به سوي کوفه به راه افتاد. ابن سعد بازماندگان امام(ع) را که خاندان پيامبر(ص)بودند، با شيوه‌اي درد آور به صورت اسير به کوفه آورد و مردم کوفه نيز براي ديدن اسيران، از شهر خارج شده، در کنار راه ايستاده بودند.\nاسيران اهل‌بيت(ع) به مدت نامعلومي در زندان ابن‌زياد ماندند و پس از کسب اطلاع ابن زياد از يزيد، به سوي شام رهسپار شد و روز اول ماه صفر 61 هـ ق به دمشق رسيدند. و با توجه به نقل صحيحي که اسيران اهل بيت در روز بيستم ماه صفر سال 61 هجري مطابق با اولين اربعين شهادت امام حسين(ع) به کربلا رسيده باشند بايد بيش از چند روز در دمشق نمانده باشند که شهيد قاضي طباطبايي در کتاب گرانسنگ «تحقيق در اولين اربعين سيدالشهدا(ع)» اين قول را تقويت کرده است، بنابراين ميتوان گفت مدت اسارت اهل بيت حدود يک ماه بوده است.\n«علي بنالحسين» در زيارت عاشورا کدام يک از فرزندان امام است؟\nمنظور از علي بن الحسين(ع) در زيارت عاشورا که گفته ميشود:\nعلي اکبر است؛ زيرا ما در زيارت عاشورا بر شهداي کربلا سلام ميفرستيم و از اولاد امام حسين(ع) تنها علي اکبر در کربلا به شهادت رسيد و اگر گفته شود که علي اصغر هم در کربلا به شهادت رسيد، در جواب ميگوييم: از علي اصغر در مقاتل به عبدالله رضيع ياد شده است، نه علي اصغر.48\nهمچنين وقتي ابن زياد در دارالاماره چشمش به امام سجاد(ع) افتاد، پرسيد چه نام داري؟ پاسخ داد علي بن الحسين. ابن زياد گفت: مگر خدا علي بن الحسين را نکشت امام سجاد فرمود:\nکان لي اخ اکبر مني يسمي علياً قتله الناس.\nبرادر بزرگتري داشتم که اسم او علي بود و مردم او را کشتند.49 اين خود قرينهاي است بر اين که منظور از «علي بن الحسين»(ع) در زيارت عاشورا علي اکبر است نه امام سجاد. البته شيخ مفيد امام سجاد(ع) را علي اکبر ميداند و علي، ـ جوان شهيد کربلا ـ را علي اصغر50. در نهايت منظور از علي بن الحسين در زيارت عاشورا علي جوان و شهيد در صحراي کربلا ميباشد.\nتعداد فرزندان امام حسين(ع) و حضور آن‌ها در واقعه‌ي کربلا چگونه بود؟\n1. علي بن الحسين الاکبر يا امام سجاد(ع) که کنيهاش ابومحمد و نام مادرش شهربانو يا شاه زنان ـ دختر يزدگرد پادشاه ساساني ـ ميباشد؛51\n2. علي بن الحسين الاصغر، مادرش ليلا ـ دختر ابي مرة بن عروة بن مسعود ثقفي ـ است. او براساس گفتهي شيخ مفيد در ارشاد، دو سال پس از وفات جدّش علي(ع) در روز عاشوراي سال 42 هـ ق، متولد شد و اولين فرد از بنيهاشم بود که به ميدان رفت، وقتي اذن ميدان خواست، امام(ع) به او اذن ميدان داد و نگاه نوميدانهاي به او کرد و اشکش سرازير شد و گريست و فرمود:52 «خدايا! گواه باش جواني را به ميدان ميفرستم که شبيهترين مردم به پيغمبر تو، در خلقت و اخلاق، گفتار است، ما هر وقت مشتاق ديدار پيغمبرت ميشديم، به روي او نگاه ميکرديم.»53\n4. عبدالله، در مدينه متولد شده است و مادرش رباب، ـ دختر امرء القيس ـ ميباشد. امرء القيس در مدينه سه دخترش را به ازدواج اميرالمؤمنين(ع) و امام حسن(ع) و امام حسين(ع) درآورد که داستانش مشهور است. رباب به همسري امام حسين(ع) درآمد و سکينه و عبدالله، فرزندان حسين(ع) از رباب ميباشند.\n5. سکينه، مادر او نيز رباب است. سکينه روز پنجم ماه ربيع الاول سال117هـ وفات کرد؛ وفات خواهرش فاطمه نيز همان سال است.54\nعلي بن عيسي الاربلي در «کشف الغمة» گفته: اولاد حسين(ع) ده تن بودند؛ شش پسر و چهار دختر. سه تن از پسران وي علي نام داشتهاند و محمد و عبدالله و جعفر. علي اکبر در کربلا در برابر پدر جنگيد و شهيد شد و علي اصغر صغير را تير زدند؛ همچنين گفتهاند که عبدالله نيز با پدر کشته شد. دختران او زينب و سکينه و فاطمه بودند. نسل امام حسين(ع) از علي اوسط، يعني زين العابدين(ع) است؛55 البته قول قوي و قريب به صحت و نظر شيخ مفيد است. پس در خاتمه مي‌توان گفت غير از امام سجّاد(ع) و جعفر بن الحسين(ع) تمام فرزندان ذکور امام حسين(ع) در کربلا به شهادت رسيدند.\n1-. الارشاد، سلسلة مؤلفات شيخ مفيد، ج 2، ص 135، دارالمفيد، بيروت، 1414 هـ.مناقب آل ابي‌طالب، ابن شهرآشوب، ج 4، ص 77، موسسه انتشارات علامه، چاپ علميه قم.اعلام الوري، طبرسي، ج 1، ص 478، موسسه آل‌بيت، چاپ اول، 1417 هـ.نسب قريش، مصعب الزبيري، ص 59، دارالمعارف، قاهره چاپ سوم.انساب الاشراف، بلاذري، ج 3، ص 1288، دارالفکر، بيروت، چاپ اول 1417 هـ.تذکرة الخواص، سبط بن جوزي، ص 249، موسسه اهل البيت، بيروت، چاپ اول، 1401 هـ.\n2. کشف الغمة في معرفة الائمة، الاربلي، ج 2، ص 38، تحقيق رسولي، تبريز، سوق مسجد الجامع.\n3. نفس الهموم، شيخ عباس قمي، ص 415 و 416، انتشارات مکتبه الحيدريه، چاپ اول، 1379 ش.الايقاد، شاه عبدالعظيمي، ص 179، تحقيق رضوي، منشورات فيروزآبادي، چاپ اول، 1411 هـ.معالي السبطين، حائري، ج 2، ص 170، موسسه النعمان، بيروت، 1412 هـ.\nمنتهي الآمال، قمي، ج 1، ص 807، موسسه انتشارات هجرت، چاپ چهارم، 1411 هـ.کامل بهائي، عمادالدين طبري، ج 2، ص 179، مکتبه المصطفوي.\n4. بحارالانوار، ج 45، ص 115، « …يا اخي فاطم الصغيرة کلمّا فقد کاد قلبها ان يذوبا» القندوزي، ينابيع المودة، ج 2، ص 421، انتشارات الشريف الرضي، چاپ اول 1371 ش.\n5. موسوعة کلمات الامام الحسين، معهد تحقيقات باقرالعلوم، ص 511، دارالمعروف، قم، 1415 هـ، چاپ اول؛ ينابيع المودة، ج 2، ص 416.\n6. کامل بهايي، همان.\n7. تحقيق درباره اول اربعين حضرت سيدالشهدا، ر.ک: سيد محمد، قاضي طباطبايي، چاپ سوم، قم، بنياد علمي فرهنگي شهيد آيت‌الله قاضي طباطبايي، 1368، ص 174.\n8. نسب قريش، مصعب الزبيري، ص 59، دارالمعارف، قاهره، چاپ سوم؛مقاتل الطالبين، ابوالفرج اصفهاني، ص 89، تحقيق صقر، بيروت، دارالمعرفة؛الارشاد، سلسلة المولفات، شيخ مفيد، ج 2، ص 135، دارالمفيد، بيروت، 1414 هـ؛اعلام الوري، طبرسي، ج 1، ص 478، موسسه آ ل البيت، چاپ اول 1417؛مناقب آل ابي‌طالب، ابن‌شهرآشوب، ج 4، ص 77، موسسه انتشارات علامه، چاپ علميه قم؛الاحتجاج، طبرسي، ج 2، ص 25، تحقيق خرسان، منشورات دارالنعمان، 1966 م؛کشف الغمة، الاربلي،ج 2، ص 214، تحقيق رسولي، تبريز، سوق مسجد الجامع؛تذکرة الخواص، سبط بن‌جوزي، ص 249، موسسه اهل بيت، بيروت، 1401.\n15. نسب قريشي، مصعب الزبيري، ص 59، دارالمعارف قاهره، چاپ سوم؛انساب الاشراف، بلاذري، ج 3، ص 1288، دارالفکر، بيروت، چاپ اول، 1417 هـ؛سلسة المؤلفات، الارشاد، شيخ مفيد، ج 2، ص 135، دارالمفيد، بيروت، 1414 هـ؛اعلام الوري، طبرسي، ج 1، ص 478، موسسة آل‌البيت، چاپ اول، 1417 هـ؛مناقب آل ابي‌طالب، ابن‌شهرآشوب، ج 4، ص 77، موسسة انتشارات علامه، چاپ علميه قم؛تذکرة الخواص، سبط بن جوزي، ص 249، موسسه اهلالبيت، بيروت، 1401 هـ؛\n16. کشف الغمه في معرفة الائمه، الاربلي، ج 2، ص 38، تحقيق رسولي، تبريز سوق مسجد الجامع.\n17.تاريخ الامم و الملوک، طبري، ج 4، ص 256، بيروت، موسسه الاعلمي و الارشاد، ج 2، ص 33؛ مقتل ابي‌مخنف، لوط‌بن‌يحيي، ص 7، تحقيق غفاري، چاپ علميه قم، 1398 هـ؛العوالم، بحراني، 157، چاپ امير قم، تحقيق مدرسه امام مهدي(عج) چاپ اول، مقتل الحسين(ع)، خوارزمي، ص 273، نشر نورالهدي، چاپ اول، 1418 هـ؛مقتل الحسين(ع)، مقرم، ص 157، مکتبة بصيرتي، چاپ پنجم، 1394 هـ.؛\n18. الطبقات الکبري، محمد بن سعد، ج 5، ص 211، دارصادر؛نسب قريش، مصعب الزبيري، ص 57، 58، دارالمعارف، قاهره، چاپ سوم؛انساب الاشراف، بلاذري، ج 3، ص 1287، دارالفکر، بيروت، 1417 هـ، چاپ اول؛سلسلة المولفات، الارشاد، شيخ مفيد، ج 2، ص 135، دارالمفيد، بيروت، 1414؛تذکرة الخواص، سبط بن جوزي، ص 249، موسسه اهل‌البيت، بيروت، 1401؛اعلام الوري، طبرسي، ج 1، ص 478، موسسه آل البيت، 1417، چاپ اول؛\n19. مناقب آل ابي‌طالب، ابن‌شهرآشوب، ج 4، ص 77، موسسه انتشارات علامه، مطبعة علميه قم؛کشف الغمة في معرفة الائمة، الاربلي، ج 2، ص 38، تحقيق سيد هاشم رسولي، تبريز سوق المسجد الجامع؛\n20. الطبقات الکبري، همان و نسب قريش، همان و انساب الاشراف، همان و تذکرة الخواص، همان؛تاريخ الامم و الملوک، طبري، ج 4، ص 340، موسسه الاعلمي بيروت؛ينابيع المودة، القندوزي، انتشارات الشريف الرضي، قم، 1371 ش، چاپ اول؛نصوص من تاريخ ابي‌مخنف، ج 1، ص 483 و 492، تحقيق کامل سلمان جبوري، دارالمحجة البيضاء، بيروت، 1419 هـ.\n23. نسب قريش، ص 58 و الطبقات الکبري، ج 5، ص 212.\n34. اعلام الوري، طبرسي، ج 1، ص 418، نشر آل‌البيت، و الارشاد مفيد، ص 25، و کشف الغمة اربلي، ص 157.\n37. تاريخ الاسلام، الذهبي، ج 7، ص 371. دارالکتاب العربي، بيروت، لبنان.\n38. مقاتل الطالبين، ابوالفرج الاصفهاني، ص 94، 119، 133، 167.ـ انساب الاشراف، البلاذري، ج 3، ص 362.ـ الثقات، ابن حنان، ج 4، ص 351، مؤسسة الکتب الثقافه.ـ التاريخ الصغير، البخاري، ج 1، ص 273، دار المعرفه، لبنان، بيروت. ـ تاريخ خليفة بن خياط، العصفري، ص 274، دار الفکر، بيروت.ـ الطبقات الکبري، محمد بن سعد، ج 8، ص 475، بيروت.ـ تهذيب الکمال، المزني، ج 6، ص 397، مؤسسة الرساله.ـ تاريخ المدينة، ابن عامر، ج 2، ص 52، و ج 29، ص 69 در صفحات مختلف، دمشق دار الفکر.ـ اکمال الکمال، ابن ماکولا، ج 4، ص 316، و ج 7، ص 107، دارالکتاب الاسلامي، القاهره.ـ بحارالانوار، علامه مجلسي، ج 45، ص 169، ص 47، بيروت.ـ منتهي الآمال، شيخ عباس قمي، ج 1، ص 547، مطبوعات حسيني.\n40. تاريخ الاسلام، الذهبي، ج 7، ص 371، دارالکتاب العربي، لبنان، بيروت.\n41. سکينه دختر امام حسين، ص 20. علي‌محمدعلي دخيل، مترجم دکتر فيروز حريرچي، انتشارات اميرکبير.\n48. الارشاد، شيخ مفيد، ص 253، چاپ سوم، بيروت، موسسة الاعلمي للمطبوعات، 1399 ق.نفس المهموم، شيخ عباس قمي، ص 524 ، قم، مکتبة بصيرتي، 1405 ق.\n49. مقتل الحسين(ع) مقرّم، عبدالرزاق، ص 325، چاپ پنجم، بيروت، دارالکتاب الاسلامي، 1399 ق.جذوهاي از شرارة عشق حسين(ع)، حاج عباس راسخي نجفي، ص 80، چاپ اول، بيتا، 1369 ش.\n51. بحارالانوار، ج 45، ص 329.- الارشاد، ص 253.- نفس المهموم، قم، ص 524، کشف الغمة في معرفة الائمه، ص 214.\n52. «اللهم اشهد أنه قد برز اليهم غلام اشبه الناس خلقاً و خلقاً و منطقاً برسولک، و کنّا اذا اشتقنا الي نبيّک نظرنا اليه».\nمنبع:تحقيقي در نهضت عاشورا\n۱۳۸۸/۱۰/۰۸ - ۱۵:۵۴\nسلام از بحث زیبای شما متشکرم . مقداری از مباحث مطرح شده شما به موضوع مربوط نبود و خارج از بحث بود .\n۱۳۸۸/۱۰/۰۹ - ۰۰:۳۶\nبا تشکر از دوست جدید ما که مطالب ارزنده ای ارائه فرموده اند.\nالبته آنچه از مباحث طولانی و درعین حال پربار ایشان به موضوع سخن مربوط می شود، تنها دو پاراگراف اول است و از آنجا که سایر قسمتها به بحث ما ارتباطی ندارد به آن پرداخته نمی شود.\nدرباب کامل بهایی یا ندای «یا رقیه» و منادای احتمالی آن مفصلاً در نوشته های پیشین بحث شده است. از دوست جدیدمان تقاضا می کنم لطفاً در صورتی که به این مبحث علاقه دارند، مطالب را از صفحه ی اول و به طور کامل مطالعه بفرمایند.\nاما آنچه درباره ی آن بحث نکرده ایم، اشعار منسوب به حضرت زینب است:\n1- علامه مجلسی این مطلب را در بحارالانوار(45/115) ذکر کرده است و با نگاهی به سند این روایت، که در صفحه ی 114 آمده است، در می یابیم روایت «مرسل» است و به همین جهت ضعیف و غیرقابل استدلال؛ از توضیح علامه مشخص می شود علاوه بر اینکه خود مجلسی برعکس روال معمولش، نام کتاب مرجع را ذکر نمی کند و به صورت مرسل نقل می نماید، منبع وی نیز روایت خود را مرسل نقل کرده است:\n«أَقُول رأيت فی بعض الكتب المعتبرة روي مرسلا عن مسلم الجصّاص قال... »\nمحدث قمی درصفحه ی 75 منتهی الآمال، منبع ایشان را «نورالعین فی مشهد الحسین» اثر ابی اسحق الاسفراینی (احتمالاً 418ه.ق) و «المنتخب» فخرالدین طریحی (1085ه.ق) معرفی نموده و به درستی فرموده است: «حال هر دو كتاب بر اهل فن حديث مخفى نيست ، و نسبت شكستن سر به جناب زينب عليهاالسّلام و اشعار معروفه نيز بعيد است از آن مخدره كه عقيله هاشميين و عالمه غير معلّمه و رضيعه ثدى نبوّت وصاحب مقام رضا و تسليم است».\nتا جایی که من بررسی کردم، ذکر اشعارمنتسب به حضرت زینب، حتی در نورالعین هم نیست  و منحصراً در المنتخب (2/464) آمده است. جالب این جاست که طریحی نیز مدعی است مطلب را از قول مسلم الجصاص ذکر می کند و می دانیم تنها منبعی که پیش از طریحی این داستان را از قول مسلم نقل کرده، نورالعین است که در آن مصدر ابیات منتسب به حضرت زینب را نمی یابیم!\nنکته ی جالب تر این که ادب الطف (4/309) 3 بیت از این شعر را به عنوان بخشی از قصیده ی شاعر عرب زبان اواخر قرن نهم، محمدبن حماد الحلی آورده است. همانجا به نقل از الحصون المنیعة (9/236) ذکر شده که این شاعر در حدود سال 900 ه.ق درگذشته است. اگرچه می توان جای این احتمال را مبنی بر استفاده از ابیات زینب(س) توسط شاعر، به عنوان تضمین، باقی گذاشت، ولی دلیلی بر این مدعا نداریم. به ویژه که در تنها منبع روایت، نورالعین، هم اشاره ای به این ابیات نیست. گذشته از آن، ابن حماد این شعر را در باب گفتگوهای حین وداع امام(ع) با زینب(س) آورده، نه آنچه در بحار ذکر شده است. نیز محتمل است این ابیات اساساً ساخته ی ابن حماد باشد و طریحی، به سلیقه ی شخصی، آنها را وارد المنتخب کرده باشد. از آنجا که در سایر قسمتهای المنتخب نیز، اشعار ابن حماد، باذکر نام وی آورده شده، این احتمال، بعید هم به نظرنمی رسد.\nشاید بتوان مسأله را با توجه به اینکه کتاب المنتخب، به قول محقق ارجمند، جناب رسول جعفریان، «محتوی مطالبی است که برای مجالس روضه عربی تنظیم شده وبه رغم آنکه بخش مهمی از ادبیات مرثیه خوانی عربی را برای کربلا نگاه داشته، از دقت تاریخی لازم درنقلها برخوردار نیست»، توجیه کرد.\n2- از ضعف سند هم که بگذریم، مضمون ابیات، بیشتر زبان حال به نظرمیرسند تا زبان قال و در همین ابیات کوتاه، مطالب غیر واقعی و بعضاً موهن به چشم می خورد که بعید به نظر می رسد با ادبیات زینب(س) مطابقت داشته باشد؛ از جمله نسبت قساوت و سنگدلی به امام حسین(ع) و نسبت بی طاقتی، ذلت و ترس به امام سجاد در اسارت و یتیمی که حتی با صنایع ادبی هم قابل توجیه به نظر نمی رسد:\nيا أخی قلبك الشفیق علينا / ما له قد قسى و صار صليبا\nاى برادر! چه شده که قلب مهربان تو بر ما قسى و سخت گرديده است.\nهربار که او را با کتک به درد می آورند، با ذلّت تو را صدا می زند، درحالی که اشک روان خود را پنهان می کند.\nيا أخی ضمّه إلیك و قرّبه / و سكّن فؤاده المرعوبا\nبرادر! او [=على بن الحسين] را درآغوش بگير و به خود نزديك كن و دل دچارترس شده ی وى را آرامش بخش.\nآیا می توان گوینده ی این اشعار را با گوینده ی «ما رأیت الا جمیلا» یکی دانست؟ خاصه با وجود سفارشات امام حسین(ع) قبل از شهادت، به زنان حرم، به نقل از صفحه ی 82 لهوف مبنی بر اینکه: «انظرن اذا انا قتلت فلا تشققن علی جیبا و لا تخمشن علی وجها و لاتقلن هجرا» یعنی:«توجه کنید؛ زمانی که من کشته شدم، گریبانی چاک نکنید، ناخنی بر چهره نکشید و سخنی بیهوده نگویید» و همچنین بیان صریح و مستقیم ایشان به شخص حضرت زینب که «يا أُختاه لا يذهبنّ بحلمك الشيطان» یعنی: «خواهرم، شیطان صبر تو را نبرد»، آیا باز هم می توان چنین بیانی را به زینب کبری منتسب نمود؟\n3- در نوشته ی قبلی به عدم تطبیق فاطمه صغری بر رقیه ، با استناد به منابع و سخنرانی های منتسب به وی، پرداخته شده است.\n4- قرائن دیگری هم در متن روایت هست که موجب تضعیف نقل می شود، مثلاً در ادامه گفته شده اشت که زینب کبری با دیدن سربریده ی برادر، سر خود را بر محمل کوبید. علاوه بر استبعاد این امر با توجه به مطالب پیش گفته، همانطور که محدّث قمی و دیگران هم به درستی فرموده اند، اساساً اسرا را با شتر بدون جهاز می بردند، لذا محملی وجود نداشت که به فرض حضرت زینب(س) سر خود را به آن بکوبد. این تناقضات بر تمام روایت، خدشه وارد می کند.\n نورالعین فی مشهد الحسین، چاپ المنار- تونس. روایت مسلم الجصاص از صفحه ی 55 آغاز می شود.\n المنتخب للطريحى فى جمع المرائى و الخطب ،چاپ مؤ سسه الاعلمى للمطبوعات - بيروت 1412 ق\n ادب الطف او شعراءالحسين (ع ) ، سيد جواد شبر، چاپ موسسه البلاغ - دارالمرتضى - بيروت 1409\n مقاله ی «درباره ی منابع تاریخ عاشورا»، رسول جعفریان، مجله ی آیینه ی پژوهش،شماره 71-72، صفحه ی 52\n۱۳۸۸/۱۰/۰۹ - ۰۲:۲۴\n- عرض سلام و ارادت خدمت دوستان گرامی ،بویژه سیاوش عزیز . نکته ای که در باب استنادات تاریخی باید دقت شود اینکه منابع تاریخی در گذر زمان دستخوش دستبرد یا تحریف شده اند . گاهی روند یک کتاب به گونه ای درآمده که دیگر تشخیص نسخه حقیقی مشکل و یا غیر ممکن می نماید . مانند کتاب مقتل الحسین از ابی مخنف که گرچه واقعا به این نام کتابی بوده لاکن به دلیل نسخه های متفاوت و گاه جعل نسخه ، امروزه دیگر در میان مورخین این مقتل گرانسنگ ،به دلیل تفاوت نسخه ها منبعی موثر محسوب نشده بلکه سعی برآن است که به آن مستند نشوند . شاید درحد خیلی کمی ،درباره بعضی از نسخه های لهوف هم این اتفاق افتاده باشد چرا که در بعضی از نسخه ها ،در جریان خواب سکینه آمده : سکینه لباس پدر را در آغوش گرفته و جان داد . متاسفانه سند این مطلب را نتوانستم بیابم و به آنچه از قبل و در قالب مطالعات پیشین در ذهن داشتم متمسک شدم . لازم به ذکر است که لهوف در گذسته در بمبئی و ایران چاپ می شده است . حتی بعضی بر این باورند که لهوف و ملهوف دو کتابند نه یکی . به هر حال این سخنی بود در باب خواب سکینه که تفاوت نسخه ها به تایید مطلبی که مد نظر است تا حدودی کمک می کند . بحث دیگر آنکه سخن محمد هاشم خراسانی در کتابش که از سید محمد علی شامی ،سبط سید ابراهیم دمشقی درباره تعمیر قبر شریف ، با بحث قبر امام علی در افغانستان و نمونه های اینچنینی بسیار متفاوت است . چه آنکه با دو واسطه جریان تعمیر قبر را راوی کتاب منتخب التواریخ از نوه سید ا براهیم به زیور قلم میاراید و این قضیه در سال 1280قمری اتفاق افتاده است و نسبت کذب به این داستان اثبات نشده است .این داستان بر اساس نقل تاریخ شفاهی و پذیرش تاریخ شفاهی از سوی ارباب فن ،قابل پذیرش است . این شاهد مثالی از سلسله گفته های پیشینیان است درباره دختری از امام حسین علیه السلام در شام .یعنی این داستان شهرت قضیه حضرت رقیه را موید است . منظورم این است که تعمیر این قبر و داستان آن ،می تواند تا حدودی ضعف سند های گذشته را جبران کند . اما درمورد دختران امام حسین ،نخستین گزارش از زینب را می توان در الهدایه الکبری دید ،حسین بن حمدان متولد 260 و درگذشته به سال 346 قمری است . او کتابش را برای سیف الدوله حمدانی نگاشته بود . خصیبی در ص 202 کتابش به صراحت از سه دختر برای امام حسین علیه السلام نام می برد. نسخه در اختیار ،چاپ 1419 موسسه البلاغ است . علاوه بر او ابن شهر آشوب متوفی 588 در المناقب، ج 4 ص 77 ،نیز به این نظر معتقد است . این سوای مولفان دیگری است که قبلا به اسامی آنها درباره دختر سومی به نام زینب ،پرداخته شده است . مانند کشف الغمه که این نظر را مشهور می داند . اما نکته دیگر آنکه ، اگر بخواهیم زینب فرزند امام حسین را با مثلا جمانه بسنجیم به نظر بحث کمی دچار مشکل می شود . چرا که فرزندان امام علی علیه السلام 28 تا 32 مورد ذکر شده اند و احتمال اشتباه در رقمهای اینچنی به لحاظ کثرت اسامی و القاب هست . اما در این مورد چون امام حسین ،فرزندان معدودی دارد، در نتیجه احتمال اشتباه کمتر است ،بویژه آنکه اسناد نسبتا متقنی درباب سومین دختر امام حسین علیه السلام وجود دارد . حالا باید درپی سومین دختر باشیم تا سرانجامی از او بجوییم . اما می بینیم اسناد و منابع هیچ کمکی به ما نمی کنند و ما را تنها می گذارند . البته این مساله مربوط به تنها این جریان نیست ما در مورد مسجد جمکران هم به این کمبود شدید سند دچار شده ایم . کتابهای که از آن مسجد نقلی آورده اند تنها نامشان مانده و اصلا از خود کتاب اثری نیست . مثلا امروزه ما مونس الحزین ،صدوق را و تاریخ قم ، حسن بن محمد را نداریم و آنچه که هست و باقی مانده از این کتاب ،فاقد داستان و ماجرای جمکران است اما با این حال می بینم به همان مقدار بسنده شده و بر اساس شهرت ،مردم امروزه به زیارت این مکان می آیند . به هر روی می توان گفت ،سه مساله به باور داستان رقیه به ما کمک می کند . نخست آنکه جریان خرابه و مساله خواب در خرابه در اسناد آمده است ،گر چه خواب را بعضی به سکینه منتسب و نقل های متفاوتی ذکر می کنند – گاهی گفته می شود که از خواب بیدار شد و گاهی گفته شد از دنیا رفت – اما به هر حال اصل داستان خرابه را می توان با اسنادی که هست تایید کرد .دوم انکه منابع تاریخی به صراحت از دختر سومی نقل می اورند که از سرنوشت او خبری نیست . با توجه به محدودیت تعداد فرزندان و نیز اهمیت والای کربلا که الگو پذیری از آن تا دیرباز باقی بود می توان احتمال خطا در تعداد و نام آنها را کم دانست . سوم ،جریان تعمیر قبر حضرت ،با واسطه ی پذیرفتنی از راوی و نیز تصریحات این قضیه به وجود دختری خردسال ، تردیدهای قبلی را به سوی باوری متاخر سوق می دهد. یعنی گرچه ما در گذشته به دنبال دختری از آنحضرت بودیم و نیافتیم اما با وجود جریان تعمیر قبر ،تا حدود زیادی ذهن متبادر به این می شود که شاید دختر سوم همین باشد که به شام آمده و در داستان خرابه بوده و دیگر خبری از او نشده است . در پایان از دوست گرامی ،سیاوش ،همراه همیشگی ممنونم . گرچه سعی شد با دلایل و اقترانهای عقل این قضیه ثابت شود اما بازهم نیاز به توضیح است که از حیث تاریخی اثبات داستان حضرت رقیه بسیار سخت و متضمن زمان زیادی برای تفکر است تا شاید بتوان با ترکیبی از تاریخ و علوم دیگر چیزی را ثابت کرد .\n۱۳۸۸/۱۰/۱۴ - ۰۲:۱۳\nدوست عزیزم، کاوه ی گرامی، درود بر شما و خسته نباشید\nطبق معمول مطالب ارزنده ی شما، بسیار آموزنده بودند. اگرچه به نظر می رسد این بحث دیگر حالت فرسایشی به خود گرفته است اما در ادامه توضیحاتی عرض می کنم:\n- نوشته ی شما درباب کتاب مقتل الحسین منتسب به ابی مخنف کاملاً صحیح است، البته ناگفته نماند که بخش قابل توجهی از اصل مقتل الحسین ابی مخنف، توسط ابن جریر طبری، بلاذری، ابن سعد زهری، ابوالفرج اصفهانی و شیخ مفید در لابلای آثار ایشان نقل شده و به دست ما رسیده است. شاید این توضیح خالی از فایده نباشد که وجود تضاد و تناقضی که در بررسی و مقابله ی مطالب کتاب مورد اشاره ی شما با آنچه دیگر مورخین به نقل از ابی مخنف آورده اند باعث شده است تا بزرگان با دیده ی تردید به این کتاب بنگرند نه حدس و گمان. دلیلی نداریم تا این شبهه را به لهوف نیز تسری دهیم. وجود نامهای مختلف برای اللهوف، دلیلی بر تفاوت و تعدد این کتاب یا حذف و اضافات آن نیست. این ویژگی در سایر کتب هم هست؛ مانند «الجامع الصحیح» برای صحیح مسلم یا «المعیار و الموازنة» برای «الایضاح» فضل بن شاذان و قص علی هذا. به نظر نمی رسد قضاوت صحیحی باشد که چون «اللهوف» را به جز «ملهوف» به نام «المسالک فی مقتل الحسین» نیز می خوانند، ما کتاب مسالک را هم به عنوان کتاب سوم در نظر بگیریم.(هرچند اصل لهوف هم از منابع دست اول تاریخ نیست). علاوه بر این ها، نمی توان با استناد به وجود نسخ مختلف از اللهوف، به جمله ای آویخت که حتی نمی دانیم در نسخه ای از آن آمده است یا نه! حتی با این فرض بعید که در نسخه ای از لهوف هم این مطلب را بیابیم، با توجه به نبودن آن در غالب نسخ همین کتاب و تغایر مرگ سکینه در کودکی با اجماع مورخین درباب زندگی، ازدواج و اولاد وی، منطقاً یا باید این گزارش منحصر به فرد و شاذ را کنار گذاشت، یا با رهاکردن تمام تواریخ و حتی نسخه های دیگر لهوف، تنها به همان یک نسخه ی فرضی اعتماد نمود. اساساً چه لزومی دارد که برای اثبات فرضیه ی خود، متشبث به روایت شاذ فرضی شویم؟ بماند که هنوز گزارش شما در مورد خواب و مرگ سکینه در خرابه، سند مؤیدی حتی در خود لهوف هم پیدا نکرده است و بحث ما دراین مورد زمانی قابل ارزش است که منبع خود را به خاطر آورید و متن روایت را با ذکر روات آن ارائه فرمایید. در حال حاضر نسخه ای متفاوت و حاوی مرگ سکینه مطرح نشده تا چه رسد به اینکه بتواند به عنوان مؤید بحث رقیه استفاده شود. خواب سکینه در خرابه، با اسناد موجود، کوچکترین تأییدی بر این مدعا نمی تواند بود.\n- مرحوم حاج میرزا هاشم خراسانی در منتخب التواریخ این گونه گزارش می کند: «عالم جلیل، شیخ محمد علی شامی که از جمله ی علما و محصلین نجف اشرف است، به حقیر فرمود : جد امی بلا واسطه ی من، جناب آقا سید ابراهیم دمشقی، که نسبش منتهی میشود به سید مرتضی علم الهدی و سن شریفش از نود افزون بود و بسیار شریف و محترم بودند، سه دختر داشتند و اولاد ذکور نداشتند...» همان طور که فرمودید گزارش منتخب التواریخ با واسطه ی دو راوی ارائه شده است. اما آیا این دو راوی را می شناسیم ؟ روایت زمانی قابل اعتناست که احوال روات مشخص باشد. حتی اگر گزارشی به صورت دسته اول و با یک راوی مدعی حضور در صحنه هم روایت شود، مادامی که احوال راوی مجهول باشد، ضعیف است. درباب شیخ محمد علی شامی و پدربزرگش چه اطلاعی داریم؟ مگر اینکه شما گزارشی مبنی بر وثاقت این دو راوی داشته باشید، که اگر در اختیار من هم قرار دهید، بسیار ممنون خواهم شد. ضمناً بر اساس نقل منتخب التواریخ، با توجه به کبر سن سید ابراهیم (بیش از 90 سال)، گزارش او را می توان از جهت «مختلط» بودن هم ضعیف دانست. حال این گزارشی که خود از جهات مختلف ضعیف است چگونه می تواند جابر ضعف روایت بدون سند دیگری باشد؟\n- حتی اگر حکم به کذب داستان هم ندهیم، با عنایت با عرایض فوق الذکر، نمی توانیم صدق آن را تأیید کنیم. اگر می خواهیم به روایتی استناد کنیم باید دلیلی مبنی بر صدق آن ارائه کنیم نه اینکه اثبات کذب آن را مطالبه کنیم. هم تصدیق و هم تکذیب مطلب، بینه می خواهد. تکرار می کنم به عنوان یک اصل، «باید برای خود مدعا دلیل آورد نه برای نقیض آن». حقیر با ارائه ی ادله ی ضعف سندی این گزارش، نمی توانم بر صدق آن معتقد باشم. ادله ی شما بر صدق گزارش را نمی دانم.\n- بهتر از من می دانید که پذیرش آنچه به عنوان تاریخ شفاهی مطرح می شود هم اصول و مراتبی دارد؛ به دلیل همین اصول نیز ، مدارک و مستندات مربوط به مزارشریف افغانستان قابل قبول نیست؛ هرچند در کتب خود قدمت آن را به زمان سلطان سنجر یا سلطان حسین بایقرا برسانند یا اینکه در صدق مدعای خود روایتی را هم به امام صادق(ع) ببندند و نقل کنند. از همین جا مسأله ی شهرت هم در جنبه هایی این چنین روشن می شود. برای اهالی افغانستان، خاصه اهالی مزارشریف هم شهرت مزار، کمتر از جمکران نزد ما نیست. شهرت، ما را از بررسی سند بی نیاز نمی کند ولو مسجد جمکران باشد. ای بسا آنچه برای پدران ما حجت بوده، نزد ما امروز باطل باشد. اساساً دنباله روی کورکورانه از پیشینیان، به بهانه ی شهرت، همان است که در آیه ی 170 سوره ی بقره از آن نهی شده است؛«و إِذا قيل لهم اتّبعوا ما أنزل الله قالوا بل نتّبع ما ألفينا عليه آباءنا اؤلو کان آبائهم لایعقلون شیئاً و لا یهتدون». فراموش نکنیم که سایر تحریفهای عاشورا و تاریخ هم با قاعده ی شهرت پذیرفتنی می شوند. البته جای بررسی مسأله ی شهرت واقعاً اینجا نیست و خود احتیاج به بحث مستقل دارد. قبلاً هم اشاره کرده ام که بنابر نظر بسیاری از بزرگان هم، شهرت دلیل صحت یا برطرف کننده ی ضعف سند نیست.\n- با تشکر از اینکه مطلب موجود در الهدایة الکبری را یادآور شدید:\nوفات مولف آن، الحسین بن حمدان الخصیبی 358ه.ق یا 334ه.ق است. نظر رجالیون درباره ی او خواندنی است؛ شیخ طوسی در صفحه ی 423 رجال خود او را در گروه کسانی که از هیچ یک از ائمه روایت نکرده اند نام می برد (من لم يرو عن واحد من الائمه).نجاشی در صفحه ی 67 رجال خود درباره ی او نوشته: « كان فاسد المذهب» (فاسد المذهب بود). در صفحه ی 54 از جلد اول کتاب ابن غضائری آمده است: « كذاب فاسد المذهب صاحب مقالة ملعونة لا يلتفت إليه»، همین طور علامه حلی در صفحه ی 217 الخلاصة نوشته است: «كان فاسد المذهب كذابا صاحب مقالة ملعون لا يلتفت إليه» که علاوه برآنکه ایشان هم بر فساد مذهب و دروغگویی او تأکید و تصریح می کنند، نوشته هایش را نیز غیرقابل توجه و ملعون می دانند.البته این اظهارات با عنایت به محتوای الهدایةالکبری بی دلیل به نظر نمی رسد:\nاین کتاب مشحون از مطالب مغایر با سایر تواریخ است. مثلاً در صفحه ی 91 می نویسد: «مضی علی امیرالمؤمنین و له ثلاث و خمسون سنة» (علی(ع)،امیرالمومنین، درحالیکه 53ساله بود درگذشت) یا در صفحه ی 201، سن امام حسین(ع) را 67 سال، و عاشورا را در سال 60 ه.ق معرفی می کند: «مضی ابوعبدالله الحسین و له سبعة و ستون سنة فی عام الستین من الهجرة فی یوم عاشورا». علاوه بر این اختلافات با سایر منابع، گاه با مطالب خود نیز دچار تناقض درونی است؛ در صفحه ی 176، سن حضرت فاطمه را با دقتی عجیب، 18 سال و 2 ماه و15 روز ذکر کرده است و در صفحه ی 175، تولد ایشان را سال 5 بعد از بعثت می شناسد، این در حالی است که با مقایسه ی تاریخ ذکرشده برای امام حسین توسط او، تولد امام به سال 7 پیش از هجرت، یا به عبارت دیگر، 6 بعد از بعثت، یعنی تنها 1 سال پس از تولد حضرت فاطمه می شود!! بی جهت نیست که مولف را کذاب می دانند و اهل غلو؛ چراکه در نسبت دادن امور غیرطبیعی به معصومین هیچ گونه کوتاهی نکرده تا جایی که کار را به بی حرمتی کشانده است. مثلاً در صفحه ی 180 نوشته است: «و ولدت الحسن والحسین من فخذها الایمن و ام کلثوم و زینب من فخذها الایسر» (حسن و حسین از ران راست و ام کلثوم و زینب از ران چپ او [= حضرت فاطمه(س)] به دنیا آمده اند!) [خدای را سپاس که درباب سقط محسن اظهارنظری نکرده است!] اگر ریشه ی نقلهای ابن طلحه، ابن الخشاب، و صاحب دلائل الائمه درباب زینب بنت الحسین(ع) هم، گزارش الخصیبی باشد، در صحت آنها نیز شدیداً ایجاد تردید می شود. خاصه اینکه فردی نظیر شیخ مفید هم به این گزارش اعتماد نکرده و تنها به ذکر سکینه و فاطمه بسنده کرده است. البته سایر نسابه های معتبر که کار تخصصی ایشان نسب شناسی بوده است، نظیرعلی بن محمد العلوی (صاحب المجدی) و دیگران که در نوشته های پیشین ذکر شد، همین شیوه را در پیش گرفته اند. لذا اینکه اسناد متقنی وجود دختر سوم را تأیید کند، شدیداً محل اختلاف است.\nاستدلال شما در باب علت عدم اطلاع ما از جمانه بنت علی مرا اقناع نمی کند؛ امکان اشتباه به دلیل کثرت اولاد، مثلاً به این ترتیب که نام یا کنیه ی یکی به عنوان فرزندی دیگر مستقلاً معرفی شود، حداقل در مورد شخص او صدق نمی کند؛ چرا که علاوه بر اجماع مورخین بر وجود دختری بدین نام، بزرگانی چون شیخ مفید، شیخ طبرسی، محدث اربلی و دیگران، علاوه بر اینکه به صراحت نام او را «جمانه» ذکر نموده اند، کنیه ی وی را نیز «ام جعفر» بیان کرده اند که امکان اشکال فوق از بین می رود. در ضمن نباید فراموش کرد که کتب اختصاصی انساب، برای پرداختن به همین اولاد متکثر است و قرار بر این است که زیادی اولاد، در کار نسابه مداخله ای ایجاد نکند، مگر اینکه دلیل و سندی داشته باشیم. به هر روی، بی اطلاع بودن ما از سرنوشت دختر سوم، مجوزی برای داستانسرایی ما نمی تواند باشد.\nالبته من هنوز متوجه نشده ام که بالاخره براساس احتمالات مطروحه، به نظر شما «زینب» مطابق با رقیه درنظر گرفته شده یا «سکینه» دختر خردسالی است که در شام وفات یافته است؟! اگر کسی حاضر باشد هر دو بیان و احتمال را از شما بپذیرد، کدام را به عنوان رقیه معرفی می کنید؟ با کدام مستندات؟ تکلیف سکینة بنت الحسین و گزارشهای مربوط به او و اولاد و احفادش چیست؟ اساساً چرا اگر فرضاً خود را مجاز به پیدا کردن داستانی برای زینب (یا دختر سوم) بدانیم، فاطمه صغری که خطبه ی منسوب به او را در نوشته ها ی قبلی آورده ام، زینب معرفی نکنیم ؟\n۱۳۸۸/۱۰/۱۴ - ۱۳:۲۹\nبازهم از سياوش دانا ممنونم . به گمانم می آید توضیح اطاله سخن بیهوده نباشد . در این بحث بنده سعی کردم علی رغم آنچه که در علم تاریخ و دقتهای صرفا تاریخی مطرح می شود ،به گونه ای به داستان رقیه دخت امام حسین علیه السلام بپردازم که در نهایت ببینم آیا می توان علی رغم نقل های ضعیف از راه دیگری این داستان را تایید کرد یا نه . به همین خاطر انواع اقتران های عقلی و استدلالهای ذهنی را به نقل های گوناگون ضمیمه نمودم تا به نحوی شاید بتوانم به نتیجه ای که پذیرنده قول به تایید رقیه باشد را دست یابم . به همین خاطر به سراغ انواع کتابها و مطالب پیشینان رفته و به پردازش این مقال مشغول شدم . و چون شما را در نقد سخنان خود دقیق یافتم سعی کردم تا خود در مقام یک پذیرنده برآمده و شاهد نقدهای دقیق شمابه بحث باشم گرچه در کلام پایانی گویا کمی بحث خسته کننده به نظر آمد ولی در حقیقت بنده سعی داشتم به رغم تهی بودن دست از اسانید درست و قوی تاریخی، به گونه ای دیگرو با مدد ازنه صرف نقل، به بحث بپردازم . البته درباره لهوف در تحقیقی که یکی از اساتید غربی درباره آثار سید بن طاووس انجام داده ، لهوف و ملهوف دو کتاب جدا از هم اند . گرچه غمگینانه سند و نام کتاب در ذهنم نیست ولی این کتاب را قبلا خوانده ام و اکنون به دلیل کمی فرصت و اشتغالات زیاد علمی فرصتی نیست تا آنرا بیابم . اما درباره مرگ سکینه یا به تعبیر دیگر خواب سکینه در خرابه ، بازهم بنابر مطالعات گذشته ،آنچه ذکر شده این است که پیراهن پدر را در آغوش کشید و جان سپرد . گر چه من معتقد نیستم که این نقل درست است اما انچه که هست را سعی شد به نحوی قابل استفاده نمود . بنا بر همان مبنای پیش گفته ،که می کوشد تا وجود رقیه را به نحوی ثابت کند و از بهره ولای علمی شما در تایید یا نقد آن یاری جوید . اما درباره دقت راوی و مشخص بودن احوال راوی به آنگونه که در علم حدیث بدان می پردازند، باید بگویم که این دقت در احوال راویان معمولا در رجال و درباره راویان مسائل فقهی و حدیثی است نه در تاریخ ،چرا که کم نیستند کتابهای تاریخی ای که یا اصلا سندی را ذکر نمی کنند یا آنکه از اسانید مرسل و .. استفاده می کنند و اگر بخواهیم با این مبنا به سراغ کتابهای تاریخی برویم باید بسیاری از کتابها را کنار بگذاریم، که این امر در میان تاریخیان مرسوم نیست . اما درباره نظر حضرتعالی درباره کتاب الهدایة الکبری ، ضروری می نماید که این نکته را اشاره کنم . تقریبا نظیر تمام آنچه را که شما درباره حسین بن حمدان مرقوم فرموده اید درباره دیگر کتب تاریخی نیز می توان گفت . مثلا تاریخ معروف طبری با سندهای که به اسرائیلیات منتهی می شود مودر نقد است یا گرایش متعصبانه و ضد شیعی و در نتیجه تاریخ نگاری جانبدارانه ابن کثیر شامی تا نوشته های مورخین متقدم تقریبا همه گی دچار این گونه نقص ها هست و اگر بخواهیم با این دید ، به سراغ متون تاریخی برویم واقعا مشکل است بویژه اینکه بسیاری از مورخان تواریخ را به سفارش شاهان و سلاطین و در راستای امیال آنا نگاشته اند . برای نمونه سیره ابن اسحاق تقریبا یک چندم آنچیزی است که او قبلا نوشته و به درگاه خلیفه تقدیم کرده بود . که ابلبته خلیفه آن را نپذیرفته و امر به تلخیص می کند . حتی اشکالات فراوانی به خود لهوف شده است . و تاریخ نگاری شیخ مفید و اظهار نظر های این استاد بزرگ نیز در بوته نقد قرار گرفته و بسیاری از سخنان وی را مورخین به دیده تردید می نگرند . اما کتاب الهدایة را جناب دکتر صفری فروشانیش در نقدی مدققانه به خوبی به بحث گرفته است و معتقد است علی رغم گرایشها ی غالیانه او، کتابش دارای ارزش تاریخی است . و البته جریان زینب دختر سوم امام را ابن شهر آشوب مازندرانی هم ذکر کرده است که پیشتر سخنش رفت . در نهایت از اینکه مدتی در این مبحث از وجود مبارک شما بهره بردیم سپاسگذارم . و همانطور که در بالا گذشت ، بنده سعی کردم با انواع روشهای نقلی و عقلی راهی به سوی اثبات این جریان بیابم و با شما به میزگردی همفکرانه بنیشینم تا شاید از راهی بتوان قضیه رقیه را به چشم قبول نگریست . اما در نهایت باز هم به دلیل استناد های ضعیف تاریخی ، جریان رقیه در هاله ای از ابهام تاریخی قرار دارد . حادثه ای که برای بعضی دیگر از مسائل تاریخی اسلامی متاسفانه پدید آمده است . با سپاسی بی پایان\n۱۳۸۸/۱۰/۱۵ - ۰۱:۰۴\nبا سپاس مجدد از کاوه ی گرامی\nنه تنها بحث های شما هرگز خسته کننده نیستند، بلکه این نوشته ها، تجلی گاه و انتقال دهنده ی شور و اشتیاقی هستند که شما راست. بنده هم مشتاقانه مباحث ارزنده ی حضرتعالی را دنبال می کنم.\nپیش از آغاز بحث، به خاطرات گذشته ی خود اشاره می کنم که شاید نتیجه ی آن، بی ارتباط به عرایض آتی نباشد. در سالهایی که به علت جنگ (خلد الله مسببها فی درکات النار) و سایر مشکلات، بر اساس جدول خاموشی در تهران، محکوم به پناه بردن به نور شمع یا مانند آن بودیم، یکی از بازی های ما برای سرگرم کردن خود و بچه های کوچک تر، قراردادن دستها در برابر نور و ایجاد تصویرهایی روی دیوار با سایه بود. از سایرین می خواستیم تا حدس بزنند چه شکلی بر دیوار ساخته ایم.\nبه نظر بنده آنچه امروز زیرعنوان تاریخ در دست داریم در واقع سایه هایی محو از وقایع دور هستند، که اگرچه ما با انواع بررسی ها سعی در کشف واقعیت گزارش ها می کنیم، امّا در نهایت باز هم نمی توانیم حکمی قطعی صادر کنیم. ای بسا حکم ما، با وجود عنایت به جمیع جوانب، باز هم با حقیقت ناب فاصله ای طولانی داشته باشد.\nمواد اولیه ی بررسی های ما اسناد و نقلهایی است که در سیستم پردازنده ی عقل خود، با توجه به جمیع قرائن و حالات می سنجیم و نتیجه می گیریم. به عبارت دیگر، در برخورد با اسناد و نقلها از تعقل خود بهره می جوییم. در این مباحثه هم، اگر شما به نقل روایتی پرداختید، اسنادی ارائه کردید و بر آن مبنا استناد و استدلال فرمودید، حقیر هم دقیقاً به گمان خود همین کار را کرده ام. در سراسر بحث کوشش کردم مطلبی غیر از قرائن و استدلالهای عقلی برای نقلها نیاورم. بیانی که در دو نوشته ی اخیر شما تکرار شده، مبنی بر «اقترانهای عقلی و استدلالهای ذهنی» مرا نسبت به خود دچار تردید کرده است که مگر من غیر از این گفته ام؟\nاین سردرگمی زمانی بیشتر می شود که از سویی می فرمایید « تهی بودن دست از اسانید درست و قوی تاریخی » و از سوی دیگر می گویید اقترانهای عقلی و استدلالهای ذهنی. درنمی یابم که در غیبت مدارک قوی و قابل اطمینان، بر چه مبنایی باید استدلال نمایم و چه چیز را با عقل خود بررسی کنم.\nاساساً چرا باید «به نحوی» راهی برای قابل پذیرش شدن یک داستان بیابیم؟ یا تلاش کنیم آن را «از راهی با چشم قبول بنگریم»؟ اگر یک علاقه و اعتقاد شخصی است، می تواند در کمال احترام برای خود افراد محفوظ بماند، اما گمان ندارم لزومی بر اثبات آن، به هر نحوی باشد. مثلاً در باب خواب سکینه و اینکه «پیراهن پدر را در آغوش کشید و جان سپرد » خود به صراحت اعلام می کنید: «من معتقد نیستم که این نقل درست است اما انچه که هست را سعی شد به نحوی قابل استفاده نمود» و آن را جزو همان استنادات و قرائن عقلی و ذهنی می شمارید. لزومی ندارد «از آنچه هست»، با اینکه معتقدیم باطل است، در جهت اثبات منظور خود استفاده کنیم.\nبه فرض ذکر شدن آن در نسخه ای از لهوف هم، همان استدلالهای منطقی ما را بر آن می دارد که آن را شاذ بدانیم. یا مثلاً استناداتی نظیر خواب، آنهم از کتاب متأخرینی که از افراد دقیق و مورد وثوق هم نیستند و کتابشان مملو از تحریفات است، چه قرینه ی عقلی برای استدلال ذهنی به دست می دهد؟\nآیا پرسش بنده در پاراگراف آخر مطلب قبلی، نمی تواند صبغه ی عقلی داشته باشد که چرا دختر سوم یا زینب را «فاطمه صغری»، که در کوفه خطبه خوانده است، معرفی نمی کنید؟\nآنچه مرا اندکی آزرده، بیان شماست در علت عدم ارائه ی منبع به دلیل کمی فرصت ناشی از اشتغالات علمی. دوست عزیزم. همه ی ما دغدغه ها و اشتغالاتی داریم که همین فرصتهای اندک را نیز از کف ما می ربایند. حقیر کمتر از قطمیر هم از این امر مستثنی نیستم؛ که امروزه بر هرکه بنگری به همین درد مبتلاست. از قضا، حیطه ی کار دانشگاهی و فعالیت روزانه ی من، به هیچ وجه سنخیتی با امور مربوط به تاریخ و حدیث و امثال آن ندارد. اما با این همه، به واسطه ی علاقه ی فردی و احترامی که برای شما و سایر دوستان قائلم، اگر بخواهم در بحثی شرکت، اظهارنظر یا ذکر مطلبی کنم، ابتدا منابع آن را بررسی و آنچه به نظرم صحیح تر است را انتخاب می کنم و بعد مدعای خود را به میان می اندازم. به همین جهت انتظار دارم همین گونه هم با من رفتار شود. گذشته ی من، حداقل به خودم ثابت کرده است که حافظه ی خوبی دارم، ولی در بحث علمی به آن اعتماد نمی کنم و بدون اینکه اصل سند را مرور کنم مطلبی نمی گویم. به همین جهت معمولاً در بحثی که این ضوابط در آن رعایت نشود شرکت نمی کنم. از کجا مطمئنید که آنچه در ذهن دارید را مثلاً در مقتل جعلی ابی مخنف یا مانند آن نخوانده باشید؟\nمطلب بعدی در مورد ارتباط تاریخ و بررسی های حدیثی است. موافقم که شاید بررسی سندی در تاریخ، به دقت فقه و حدیث صورت نگیرد، اما این مسأله ما را به کلی از بررسی رجال و راویان گزارشها بی نیاز نمی کند. این استدلال که چون در این صورت بسیاری از کتابها را باید کنار گذاشت، پذیرفته نیست؛ چراکه اگر روایات را با وسواس و دقت بررسی نکنیم و بی محابا به تمام کتب و گزارشهای ایشان مهر تأیید بزنیم باید مثلاً همان اسرائیلیاتی که فرمودید را هم بپذیریم. اساساً چه معیاری بر شما روشن می کند که بر مطلبی اطلاق اسرائیلیات کنید؟ برخی از دوستان که مصرانه به بیان عدم لزوم بررسی سندی به معنای فقهی در تاریخ اذعان دارند، خود در مواجهه با شبهات، مثلاً مطلاق بودن امام حسن(ع)، به بررسی روات حدیث با همان معیارهای فقهی می پردازند! بالاخره کدام را از ایشان بپذیریم؟\nدرنگاه من، بررسی رجالی تاریخ، یکی از ابزارهای پژوهش در صحت وسقم گزارش ها و بخشی از همان روند استدلال ذهنی بر مبنای قرائن عقلی است.\nدر مورد تواریخ مختلف و تضادها یا تناقضات آنها هم فرمایش شما متین است. اما این ما هستیم که باید سره را از ناسره تفکیک کنیم. به عنوان نمونه، طبری گاه روایات کاملاً متناقضی ذکر می کند. اما چون اسانید اخبار خود را ذکر کرده، راه بر من و شما هموار شده است تا با بررسی خود، از بین این گزارشها آنچه محتمل تر است را انتخاب کنیم. (توجه کنیم: نمی گوییم حقیقت این است، می گوییم این مطلب محتمل تر است). تمام آنچه درباب ابن کثیر و سایرین نوشته اید، قرائنی هستند بر لزوم بررسی دقیق و موشکافانه ی روایات. به دیگر سخن، در کتب ممکن است تناقض باشد، ولی مطابقه ی آنها با واقعیت، وظیفه ی ماست. به همین دلیل باید کتب معتبرمختلف را با هم مقایسه کرد و از دل آنها مطالب را استخراج نمود. اعتبار این منابع هم به این است که چند درصد از مطالبشان را می توان بررسی کرد و به عنوان جلوه ای از حقیقت پذیرفت؛ اکثریت مطالب از کدام گروهند؛ تحریف یا واقع. مثلاٌ تحریفات و غلوهای هدایة الکبری بیشتر است یا حقایق آن. در هر کتابی ممکن است موارد صحیح هم باشند، اما اعتبار کل کتاب، به اعتبار مجموع مطالبش است. مسلماً در کتابهای ابن عبدالوهاب و ابن تیمیه هم حقایقی مطرح شده است اما روند کلی مباحث و مقایسه با منابع اصیل است که اعتماد ما را از ایشان سلب می کند. نه شیخ مفید، نه طبری نه سایر مورخین ادعا ندارند که آنچه نوشته اند، جملگی صحیح است؛ لذا در نقد هم باز است.\nو اما، اگر جناب صفری معتقد است هدایة الکبری ارزش تاریخی دارد، ابن غضائری و علامه حلی نیز معتقدند کلیه ی کتب الخصیبی ارزش توجه ندارد. جناب آقای اصغر قائدان هم در شماره 76 و 77 مجله مشکوة با تحقیق خود و ارائه ی برخی مصادیق از کتاب، به ابن غصائری و علامه حلی پیوسته است. ما نیز باید خود، با بررسی های شخصی و مطالعه ی آثار دیگران جایگاه خود را نسبت به منابع مشخص کنیم و خود تصمیم بگیریم.(فبشر عبادی الذین یستمعون القول و یتبعون احسنه)\nدرنهایت احترام به تمام معتقدین به رقیه، از جمله حضرتعالی، با توجه به مقایسه ی منابع و اسناد موجود و استنتاجات فردی بر مبنای عقل امروز خود، احتمال وجود رقیه بنت الحسین (ع) و داستانهای مروی در این باب را شدیداً ضعیف می دانم.\nبه هر روی، از مطالب پربار شما بسیار آموخته ام و همین برای اینکه همیشه برایم محترم باشید کفایت می کند.\nهمواره سرفراز و پیروز باشید\n۱۳۸۸/۱۰/۱۵ - ۰۵:۵۱\nسیاوش بزرگمهر;7058 نوشت:\nاساساً چرا باید «به نحوی» راهی برای قابل پذیرش شدن یک داستان بیابیم؟ یا تلاش کنیم آن را «از راهی با چشم قبول بنگریم»؟ اگر یک علاقه و اعتقاد شخصی است، می تواند در کمال احترام برای خود افراد محفوظ بماند، اما گمان ندارم لزومی بر اثبات آن، به هر نحوی باشد.\nبا عرض پوزش از اساتید بزرگوار داخل پرانتز عرض می کنم که من هفت ، هشت تقویم از انواع مختلف را بررسی کردم چیزی در مورد وفات حضرت رقیه ننوشته بود و این باعث تعجب من شد که در یک تقویم شیعی چرا در مورد وفات حضرت رقیه چیزی ننوشته ؟ . و این شاید به این مفهوم باشد که در تاریخ دختر امام حسین (ع) که نامش رقیه باشد وجود نداشته است.\n۱۳۸۸/۱۰/۲۱ - ۱۰:۴۲\nببخشيد كه من بي جا وارد بحثتون شدم ولي ميخواستم يه نكته را به جناب نيايش سبز عرض كنم.درسته چيزي درمورد وفات حضرت رقيه نوشته نشده ولي تقويمي كه درحال حاظر جلوي من هست نوشته اول دي مصادف با پنجم صفر ،شهادت حضرت رقيه سلام الله عليها.\nباعرض پوزش ازجسارتم\n۱۳۸۸/۱۰/۲۱ - ۱۱:۳۳\nدر تمامی تقویمهای که من دیدم نه در مورد شهادت و نه در مورد وفات حضرت رقیه چیزی ننوشته بود و من نیازی نمی بینم که با اعتقادات خودم و دیگران بازی کنم\nدر ثانی سوالی اینجا برایم پیش آمد و آن اینکه شهید به چه کسی می گویند؟\n۱۳۸۸/۱۰/۲۱ - ۱۳:۳۸\nمن نميدونم دليل فوت حضرت رقيه چي بوده شايد به خاطر ان همه شكنجه باشه شايد هم...............\nبه هرحال درتقويم من شهادت ذكر شده بود من دراين مورد اطلاعي ندارم همچنين عقيده اي هم ندارم...:Rose:\n۱۳۸۸/۱۰/۲۱ - ۲۰:۱۶\nبا تشکر از عنایت بزرگواران\nمطالب مبسوط و جامعی رو ارائه نموده.\nموضوعات و مباحث موجود در پايگاه تخصصي حضرت رقيه (س)\nدرباره حضرت رقيه (س) داستان ها و روايات:\nسن حضرت رقيه (س) حضرت رقيه (س) در عاشورا\nوالدین حضرت رقیه(س)آخرين ديدار امام حسين(ع) با حضرت رقيه(س)\nشجره خانوادگي حضرت رقيه(س) براي حضرت رقيه سلام الله عليها كفن آورده\nرحلت  كنار سجاده،چشم به راه پدر بود\nزيارتنامه حضرت رقيه (س) كنار پيكرخونين پدر درشب شام غريبان\nپاسخ به يك سوال ستاره درخشان شام پدر رادر خواب مي‌بيند\nسر امام حسين (ع) با دخترش رقيه (س) سخن مي‌گويد\nکرامت حضرت رقيه (س) : گفتگوي زن غساله با زينب كبري( س)\nكرامات حضرت رقيه (س) 1 آمدم ببينم آيا زخمهاي پايت خوب شده است يا نه؟\nكرامات حضرت رقيه (س) 2 زينب كبري (س) كاخ يزيد بن معاويه راسياه پوش کرد...\nكرامات حضرت رقيه (س) 3\nكرامات حضرت رقيه (س) 5\nكرامات حضرت رقيه (س) 6\n۱۳۸۸/۱۰/۲۷ - ۱۴:۴۸\n۱۳۸۸/۱۱/۰۲ - ۰۱:۵۳\n۱۳۸۸/۱۱/۰۲ - ۰۱:۵۵\nآيا باز هم مى خواهید پيشتر برویم و نامى از رقيّه عليهاالسلام به عنوان دختر امام حسين عليه السلام - در اعماق تاريخ سراغ بگیریم؟\n۱۳۸۸/۱۱/۰۲ - ۰۱:۵۷\n۱۳۸۸/۱۱/۰۲ - ۰۱:۵۸\n۱۳۸۸/۱۱/۰۲ - ۰۲:۰۰\nمیثم گرامی درود بر شما\nدر باب تمام احتجاجات مطروحه ی شما، قبلاً مفصلاً بحث شده است. برای پیشگیری از اطناب و تکرار مکررات لطفاً مطالب را از ابتدا مطالعه فرمایید.\n۱۳۸۸/۱۱/۰۲ - ۰۳:۱۵\nدر رابطه با آن سوالی که پرسیده بودند چرا در تقویم ها ننوشته شده شهادت حضرت رقیه سلام الله علیها به همان دلیلی که در تقویم ها ننوشته شده عیدالزهرا مصادف با 9 ربیع و هزاران هزار دلیل دیگر اما با این وجود خیلی از تقویم ها هم نوشتند.\nشهید کسی است که برای خدا کشته شود حضرت رقیه سلام الله علیها را بخاطر دوست داشتن امام حسین علیه السلام کشتند و شهید هستند\nجانم به فدای نوکران خانم حضرت رقیه سلام الله علیها\n۱۳۸۸/۱۱/۱۱ - ۱۵:۴۴\nاولاً درباب قصیده ی منتسب به سیف بن عمیره در پستهای شماره ی 5 و 14 از همین تاپیک مفصلاً بحث شده است. لطفاً پیش از ارائه ی مطلب، برای اجتناب از تکرار مکررات، در سایت جستجو فرمایید.\n۱۳۸۸/۱۱/۱۱ - ۲۲:۲۴\n۱۳۸۸/۱۱/۱۲ - ۲۰:۳۸\nيلاد کوثر ثاني\n۱۳۸۹/۱۰/۱۵ - ۱۲:۲۲\n۱۳۸۹/۱۰/۱۵ - ۱۲:۲۳\n۱۳۸۹/۱۰/۱۵ - ۱۲:۲۴\n۱۳۸۹/۱۰/۱۵ - ۱۲:۲۵\nنظر دو تن از مراجع تقلید در خصوص دختر سه ساله امام حسین(ع) + تصویر استفتاء\n۱۳۸۹/۱۰/۱۹ - ۲۰:۱۴\nسلام و عرض ادب و احترام ویژه به عزیزان و دوستداران و محبین حضرت رقیه و پدر بزرگوارشون امام حسین و عرض تسلیت پنجم صفر شهادت حضرت رقیه سلام الله علیها\nخیلی وقتدون را نمیگیرم فقط این مطلب را خیلی مهم دونستم که عرض کنم دشمن هیچ موقع نمیاد خود امام حسین را مستقیما و صراحتا در وجودش یا فضائلش تردید ایجاد کنه بلکه میاد از همون تردیدهایی که به واسطه دشمنان و آتش زدن مدارک و اسناد و منابع از قبل حاصل شده میاد و تردید و شک و شبهه ایجاد میکنه و آهسته آهسته سراغ اصل میاد....\nواما در مورد بحث هایی که مطرح شد تا اینجا و تشکر فراوان از دوستان بزرگوارمون:\nباید عرض کنم: در حال حاضر یکی از محققین شیخ علی اکبر مهدی پور بسیار زیبا مطالب را آورده اند در کتاب اجساد جاویدان وقضیه ای که در حدود 200 سال پیش اتفاق افتاده و جسد مطهره حضرت رقیه سلام الله علیها را یکی از بزرگواران از علمای شیعه به آغوش میگیرند و قضیه مفصله هم خیلیا بلدند و هم آدرس میدم برید بخونید(( اجساد جاویدان آقای مهدی پور ص 59)) موفق باشید به مطالعه این کتاب و اما دیگر کتاب هایی که در زمینه حضرت رقیه و مصیبت و اثبات وجود و ....عالیه :\nخورشید خرابه شام نویسنده محقق سید علی موحدابطحی\nستاره درخشان شام حاج شیخ علی ربانی خلخالی ص 197 این کتاب حتما خوانده شود!!!!\nواما برخی گفتند نفس المهموم اسمی نیاورده درسته ولی نفس المهموم ترجمه آقای شعرانی را بخونید در ص 416 و 417 چاپ1381 انتشارات هجرت ترجمه آقای شعرانی (دمع السجوم ترجمه کتاب نفس المهموم ) قضیه حضرت رقیه را آورده ولی نه با نام رقیه واین مطلب که امام حسین علیه السلام دختر خردسالی سه یا چهار ساله داشته اند در کربلا یقینی و همچون روز روشن است ولکن برخی فاطمه صغیره و برخی با نام رقیه و اهل مطالعه میدانند که حضرت رقیه نام دیگرش چه بسا فاطمه صغری بوده باشد البته نه آن فاطمه صغری که محدثه بوده اند بلکه فاطمه صغری رقیه خاتون سلام الله علیها و این هم پرواضح هستش که امام حسین علیه السلام علاقه شدیدی که به پدر داشتند خود فرمودند اگر 100 فرزند پسر هم داشتم نامشان علی بود...خوب بهعشق مادرشان هم این اسم گذاری به فاطمه هم در دخترانشان رعایت میکردند\nاین کتابها که اسم بردم فوق العاده ما را با حضرت رقیه آشناتر از قبل میکند\nامیدوارم خدا شناخت و مودت ما را نسبت به اهل بیت و فرزندانشان و حضرت رقیه و حضرت زینب و همه فرزندان و امام زاده ها علیهم السلام روز افزون کند\n۱۳۸۹/۱۰/۱۹ - ۲۲:۳۲


جنبش راه سبز - دادستان تهران آخرین وضعیت پرونده مهدی و فائزه هاشمی، بازداشت های اخیر و فاضل لاریجانی را تشرح کرد\nتاریخ انتشار: ۱۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۶:۰۵ قبل از ظهر\nجرس: دادستان تهران با تشریح آخرین وضعیت پرونده های مهدی هاشمی، فاضل لاریجانی، ستار بهشتی، کلاهبرداری شرکت صدرا، سلطان پتروشیمی و دستگیری خبرنگاران بی بی سی در تهران گفت: در پرونده شرکت صدرا، افراد خودروی فرسوده خود را تحویل داده اند تا وام بگیرند که در مجموع پول کلانی سپرده گذاری شده است. اما متهم اصلی فرار کرده و پلیس باید هرچه سریعتر او را دستگیر کند.\nبه گزارش ایسنا، عباس جعفری دولت آبادی در حاشیه مراسم تودیع و معارفه سرپرست دادسرای جرایم رایانه ای در جمع خبرنگاران در مورد شکایت دولت از دو نماینده مجلس گفت: این پرونده جدیداً به دادسرا ارجاع شده و باید به آن زمان بدهید تا بررسی کنیم.\nوی همچنین در مورد آخرین وضعیت پرونده مهدی هاشمی هم گفت: پرونده مورد نظر نقایصی داشت که برطرف شده و به زودی بازپرس پرونده بررسی را آغاز می کند.\nدادستان تهران در مورد شکایت سازمان بازرسی کل کشور در مورد تالارهای کیش هم گفت: این پرونده در دادسرای کارکان دولت مطرح است و کارهای خوبی انجام شده که در حال بررسی است.\nجعفری دولت آبادی در مورد اظهارات اخیر استاندار تهران مبنی بر تحویل 1500 قاچاقچی مواد مخدر به قوه قضائیه گفت: آماری که ایشان داده اند اگر تحویل ما شده باشد خوشحال می شویم ولی این آمار صحیح نیست و ما طبق روال تمامی پرونده های مواد مخدر را رسیدگی می کنیم. اینکه می گویید اعدام در تهران تعطیل شده است صحیح نیست چون کارهای قضائی تعطیل بردار نیست.\nوی در مورد پرونده بمب گذاری در مهدیه تهران هم گفت: مساله خاصی نبود و نتوانستیم در این خصوص اطلاعات جدیدی به دست بیاوریم.\nدادستان تهران در مورد پرونده ستار بهشتی هم گفت: بازرس پرونده تحقیقات را به پایان رسانده و در حال گرفتن آخرین دفاعیات از متهمان است و به زودی اظهار نظر نهایی بازپرس اعلام می شود.\nوی در مورد پرونده گودبرداری غیراصولی در تهران که موجب مرگ بسیاری از شهروندان شد هم گفت: مرجع رسیدگی جابجا شده است ولی موجب تخفیف جرم نمی شود، مالکین زمین، شهرداری و مهندسان ناظر هم در حال بازجویی و پاسخگویی هستند.\nدولت آبادی در مورد پرونده فاضل لاریجانی گفت: آخرین متهم و یا همان پنجمین متهم دیروز در دادسرا حاضر شد و کار بازپرسی آن به اتمام رسیده است. در این پرونده تحقیقات خوبی انجام شده است.\nدادستان تهران در مورد پرونده کلاهبرداری شرکت صدرا گفت: این پرونده 600 شاکی دارد که تا سه هزار نفر هم افزایش خواهد یافت. در این پرونده افراد خودروی فرسوده خود را تحویل داده اند تا وام بگیرند که در مجموع پول کلانی سپرده گذاری شده است. اما متهم اصلی فرار کرده و پلیس باید هرچه سریعتر او را دستگیر کند.\nوی در مورد پرونده سرقت مجسمه های تهران هم گفت: بروید از پلیس سوال کنید که چرا پرونده را تحویل نمی دهد. در مورد پرونده شکایت دولت از قالیباف و مطهری هم باید بگویم پرونده مفتوح است.\nجعفری دولت آبادی از بازداشت متهم پرونده سلطان پتروشیمی و ادامه تحقیقات و همچنین روند رو به پیشرفت تحقیقات پرونده بزرگ ارزی خبر داد.\nوی همچنین در مورد پرونده ترور دانشمندان هسته ای هم گفت: در این پرونده 20 کیفرخواست صادر شده و 18 متهم با حضور وکیل محاکمه شده اند، منتظریم تا دادگاه احکام را صادر کند. حدود یکسال و نیم است که بر روی این پرونده تحقیقات کاملی انجام شده است.\nدادستان تهران همچنین در مورد پرونده فائزه هاشمی در زندان اوین گفت: این پرونده مردادماه رسیدگی می شود.\nبه گزارش مهر،وی در مورد پرونده دستگیری خبرنگاران بی بی سی در تهران هم گفت: این پرونده همچنان مفتوح است. البته در انتخابات سال جاری کمترین حادثه و کمترین تخلف را داشته ایم و کسی دستگیر نشده است.


تحصیل کردههای دنیای فوتبال را بشناسید - مرکز انجمنهای تخصصی\nتحصیل کردههای دنیای فوتبال را بشناسید\nپست توسط bahmanwolf » چهارشنبه 4 شهریور 1388, 4:24 pm\nفيفا در گزارشي به بازيكنان تحصيلكرده دنيايفوتبال اشاره كرده است، بازيكناني كه ثابت كرده‌اند فوتبال و هوش رابطهتنگاتنگي دارند. برخي از بازيكنان مانند «رومارين بلانگ» كامروني دارايمدرك استادي در كنترل امور اقتصادي و «ژان آليان بومسانگ» داراي گواهيدانشگاهي در رشته رياضيات با وجود درخواست‌هاي متعدد براي بازي و شركت درتمرينات، به تحصيلات خود ادامه داده‌اند.\nگرچهرئال مادريد با تركيب جديدش در فصل جديد دوباره كانون توجه شده اما كودتايواقعي «فلورنتينو پرس» رئيس اين باشگاه شايد به خدمت گرفتن دو شخصيت بارزدر كادر خود يعني «خورخه والدانو» به عنوان مدير فوتبال و «مانوئلپلگريني» به عنوان سرمربي باشد. پلگريني داراي مدرك مهندسي عمران ازدانشگاه كاتوليك سنتياگو است و والدانو فارغ‌التحصيل فلسفه است كه آثاربسياري در مورد ورزش به رشته تحرير درآورده است. در رختكن رئال مادريد«كريستوف متسلدر» هم هست كه زبان اسپانيولي را بهتر از بسياري ازاسپانيايي‌ها صحبت مي‌كند. اين مدافع آلماني بدون شك از مسابقه هوش بارقيب جديدش يعني «استبان جرانرو» كه يك متخصص روان شناسي است، لذت خواهدبرد. رئال مادريد سابقه طولاني از بازيكنان تحصيلكرده دارد به طوري‌كه«خوسه مارتينس سانچس» معروف به «پيري» با كسب 10 عنوان قهرماني درليگ بهرشته پزشكي روي آورد و عضو كادر پزشكي رئال در دهه 1980 شد.\nپزشكان و سياستمداران\nپيرياولين نفري نبود كه پايش را در كفش جراحان كرد. «كارلوس بيلاردو» سرمربيتيم ملي آرژانتين از سال 1983 تا 1990 و قهرمان جام جهاني در مكزيك نيز دردوران فوتبال خود در رشته پزشكي تحصيل كرد و تخصص زنان گرفت. يكي ديگر ازبازيكنان اهل آمريكاي جنوبي دكتر «سوكراتس» و يكي از بزرگ‌ترين بازيكنانتاريخ فوتبال برزيل است كه 22 گل در 60 بازي ملي خود كه بيشتر آنها راكاپيتان بوده، در كارنامه دارد. او كه امروزه همچنان يكي از شخصيت‌هاي بانفوذ برزيل است به محض خداحافظي از فوتبال، پزشك شد و در حال حاضر نيز بهطور مرتب در مسائل مختلف از فوتبال گرفته تا سياست اظهار نظر مي‌كند. ايندر حاليست كه سياست هم به عنوان مشغله دوم، محبوبيت بسياري در بينفوتباليست‌ها دارد و «پل برايتنر» از آلمان پيشتاز اين مسير است. «ژرژوه‌آ» بازيكن ديگري است كه رو به سياست آورد. اين بازيكن اهل ليبريا كه درسال 1995 مرد سال اروپا شد در سال 2005 نامزد رياست جمهوري كشورش شد و4/40 درصد آرا را به دست آورد. «په‌له» افسانه‌اي نيز از سال 1994 تا1998، وزارت ورزش برزيل را بر عهده گرفت اما همزمان در سال 1992 به عنوانسفير حفاظت از محيط زيست سازمان ملل انتخاب شده بود.\nتعدادياز بازيكنان ديگر، اقتصاد را به سياست ترجيح دادند از جمله «پل لو گوئن»كه بعد از شروع دوران بازيگري خود در سال 1984 گفت: مي‌خواهم اقتصادبخوانم. اگر به بازي در دسته يك ادامه بدهم ممكن است مشكلاتي برايم پيشبيايد. من تحصيل را به اندازه فوتبال دوست دارم. سرمربي سابق پاري‌سن‌ژرمنو رنجرز نه تنها مدرك دانشگاهي خود را گرفت بلكه در سال 1996 به همراهپاري سن ژرمن به قهرماني در جام در جام برندگان اروپا رسيد و به كمتر ازچهار عنوان قهرماني در ليگ فرانسه رضايت نداد. «اوليور بيرهوف» مهاجم سابقتيم ملي فوتبال آلمان و «آرسن ونگر» سرمربي اسطوره‌اي آرسنال هم مدارجعلمي در زمينه اقتصاد دارند اما كسي كه از اين بابت گوي سبقت را از هر دويآنها ربوده، «حسن حرمت الله» است. اين فرانسوي مراكشي الاصل در دهه 1970به عضويت تيم فوتبال لانس فرانسه درآمد و سپس در دو باشگاه TSC كازابلانكاو ويداد كازابلانكا مربي شد. و علاوه بر دكتراي اقتصاد، دكتراي اقتصادسياسي و تحليلي هم دارد و در رشته توسعه اجتماعي نيز مدارجي را كسب كردهاست. «خوآن پابلو سورين» ملي پوش آرژانتيني را هم كه در 28 ژوييه همين ماهكفش‌هايش را آويزان كرد، مي‌توان از نوابغ فوتبال بر شمرد.\nوكلا و حقوق دانها\n«ايوانهاسك» كه به زبان‌هاي چك، اسلواكي، آلماني، انگليس، فرانسه، عربي و ژاپنيمسلط است و همچنين در دانشگاه پراگ حقوق خوانده است و از همانجا دانشنامهوكالت دارد. او اكنون به‌عنوان مربي تيم چك و رئيس اتحاديه فوتبال كشورخود مشغول فعاليت است. بازيكنان بسيار ديگري هم هستند كه علاوه بر درونزمين، در خارج از زمين نيز موفق بوده‌اند از جمله «ژان لوك ساسوس» شيميداناز فرانسه، «روبن باراخا» فيزيوتراپ و «خوآن مانوئل ماتا» فارغ التحصيلتربيت بدني از اسپانيا، «گرنوت روهر» زبانشناس از آلمان، «ژرار هوليه»معلم انگليسي سابق از فرانسه و «گودني برگسان» حقوقدان ايسلندي. «شاكاهيسلاپ» نيز كه دوران بازيگري موفقي را از سال 1992 تا 2007 سپري كردهقبلا كارمند ناسا بوده است.\nMajor II\tmoha684\nتاریخ عضویت: یک‌شنبه 25 اسفند 1387, 7:00 pm\nسپاس‌های ارسالی: 329 بار\nسپاس‌های دریافتی: 448 بار\nRe: تحصیل کردههای دنیای فوتبال را بشناسید\nپست توسط moha684 » پنج‌شنبه 5 شهریور 1388, 1:25 am\nدوست عزیز به لیستتون جورجو کیلینی مدافع ملی پوش یووه رو هم اضافه کنید که فوق لیسانس اقتصاد میخونه\nاینایی که نوشتین جز چند تا هیچ کدوم آشنا نیستن البته شاید فقط واسه من اینجوریه\nاز مطلبتون ممنون\n[FONT=System][External Link Removed for Guests]\nپست توسط bahmanwolf » پنج‌شنبه 5 شهریور 1388, 5:45 pm


انجام پروژه مهندسی کشاورزی توسعه روستایی\nبهترین فریلنسرهای پروژه مهندسی کشاورزی توسعه روستایی را به راحتی انتخاب کنید\nحامی ورکس مرجع فریلنسرهای ایران است. پروژه های مهندسی کشاورزی توسعه روستایی خود را به راحتی برون سپاری کنید و برای انجام آنها به صورت موقت نیروی متخصص استخدام کنید.\nفریلنسر مهندسی کشاورزی توسعه روستایی\nبا پیوستن به مجموعه بزرگ حامی ورکس به عنوان فریلنسر مهندسی کشاورزی توسعه روستایی بصورت دورکاری کسب درآمد کنید. اگر در مهندسی کشاورزی توسعه روستایی تخصص دارید و میتوانید با انجام پروژه در این زمینه درآمد کسب کنید. همین الان شروع کنید و به جمع فریلنسرهای ما بپیوندید.\nکارفرمای پروژه مهندسی کشاورزی توسعه روستایی\nپروژه های مهندسی کشاورزی توسعه روستایی را به راحتی برون سپاری کنید و با خاطری آسوده فریلنسر مناسب خود را استخدام کنید. فریلنسر های حرفه ای و متخصص رشته مهندسی کشاورزی توسعه روستایی در حامی ورکس حضور دارند تا شما را در انجام پروژه ها یاری کنند. در این سیستم قبل از شروع پروژه با فریلنسرها به صورت مستقیم و بدون واسطه صحبت کرده و سپس از بین فریلنسرها، مناسب ترین گزینه را انتخاب کنید.\nارائه خدماتی مانند انجام پروژه مهندسی کشاورزی توسعه روستایی و ارائه مشاوره جهت انجام پروژه مهندسی کشاورزی توسعه روستایی در زمینه های مختلف این رشته در کلیه سطوح توسط فریلنسرهای مجرب سایت حامی ورکس قابل انجام است. حامی ورکس مرجع بهترین فریلنسرها و متخصصان مهندسی کشاورزی توسعه روستایی می باشد، اجرای پروژه های خود را با خیالی آسوده به فریلنسرها واگذار کنید. با واگذاری پروژه های مهندسی کشاورزی توسعه روستایی به سایت حامی ورکس بدون هیچ واسطه مستقیما با فریلنسرها مذاکره کرده و با آنها در ارتباط باشید، در صورت توافق و شروع انجام پروژه مهندسی کشاورزی توسعه روستایی از روند انجام پروژه خود به راحتی و بدون هیچ واسطه ای مطلع شوید.\nپروژه نرم افزاری مهندسی کشاورزی توسعه روستایی\nانجام پروژه های نرم افزاری در رشته مهندسی کشاورزی توسعه روستایی بوسیله نرم افزار هایی مانند SPSS، SAS، minitab، Splus، Southern blot، DNA Fingerprinting، Citrus Diseases & Pests، realtime، و ... توسط فریلنسرهای Hamiworks به صورت حرفه ای و با حداقل هزینه قابل انجام می باشد. در زیر بخشی از نرم افزارهای رشته مهندسی کشاورزی توسعه روستایی جهت انجام پروژه به صورت لیست معرفی شده است.


فاصله مکانی تا مرکز مشهد : ۳۳٫۳ کیلومتر\nفاصله زمانی تا مرکز مشهد: 43 دقیقه\nخراسان رضوی - 3,8 کیلومتری جاده عنبران طرقبه\nنشاط آورانجاذبه های ایران - نام شهردیدنی های مشهد و حومهچالیدره مشهد\n[رای ها : 75 امتیاز : 4.2]\nسد چالیدره مشهد در ابتدای جاده روستای نغندر و در شهر طرقبه قرار گرفته و در سمت چپ این جاده دره چالیدره و ارتفاعات بکر و بایر مشاهده می گردد. عملیات اجرایی ساخت مجتمع گردشگری چالیدره در سال 1376 هجری شمسی شروع شد.\nاراضی دریاچه چالیدره مشهد جزء منابع طبیعی به شمار آمده و هزینه های زیادی اخیراً توسط شهرداری طرقبه و سازمان گردشگری به منظور زیباسازی ارتفاعات اطراف سد شکل گرفته که با ساختن مجتمع توریستی و گردشی چالیدره در مشهد، محقق به انجام این کار شدند. مجتمع تفریحی چالیدره مشهد از جمله دره های فرعی منطقه طرقبه محسوب شده و یک فضای کاملاً مجزای تفریحی را به وجود آورده است. مساحت چالیدره طرقبه 160 هکتار می باشد که دارای موقعیت خاص و ایده آل است. 32 هزار اصله درخت در فضای سبز آن کاشته شده است.\nاستقبال روز افزون بازدیدکنندگان و مسافرین تور مشهد از جاذبه های زیبای چالیدره، زمینه را برای توسعه این منطقه فراهم نموده است. از آب چالیدره طرقبه به منظور آبیاری باغ های اطراف استفاده می شود. جهت استراحت گردشگران مکان های زیبای آلاچیق و رستوران ساخته شده و ایجاد قایقرانی با امکانات قایق های پدالی، سواری، کایت، ماهیگیری، تله سیژ، تله کابین و بانجی جامپینگ در این مکان فراهم شده است. همچنین امکان تفریحی وسایل بازی برای کودکان، کشتی شناور پذیرایی و غواصی وجود دارد.\nآب سد خاکی و رسی چالیدره مشهد از طریق رودخانه جاغرق تأمین می شود. چشم اندازهای زیبای طبیعی و وجود این آب باعث آب و هوای مطلوب منطقه شده است. سد چالیدره مشهد بر روی یکی از سرشاخه های فصلی حوضه آبریز گلستان قرارگرفته و حوضه های آبریز فرعی آن رودخانه هریرود و کشف رود است و نوع سرریز این حوضه ها اوجی با جریان می باشد. در شرق سد چالیدره طرقبه، تپه های ماهوری و مناطق مسکونی به چشم می خورد که باغ های ییلاقی در آنجا احداث شده است.\nدر فاز دو مجموعه توریستی چالیدره مشهد، راه اندازی قسمت هایی از جمله تله کابین چالیدره، بانجی جامپینگ چالیدره و تله سیژ چالیدره مورد پسند گردشگران و شهروندان منطقه می باشد. فاز 2 چالیدره در مشهد که در سال 1394 به بهره برداری رسید جزو بخش های رفاهی-تفریحی این منطقه قرار دارد که با استقبال بی نظیر گردشگران و شهروندان مشهدی روبرو شده است. مکانی مفرح و شاد برای مردم مشهد و طرقبه احداث شده تا علاوه بر زیبایی های سد چالیدره در مشهد به جاذبه های این منطقه افزوده باشد.\nنزدیک ترین شهر به منطقه چالیدره، شهر مقدس مشهد است. مجموعه تفریحی چالیدره مشهد برای استفاده عموم گردشگران آزاد می باشد و برای وسایل نقلیه مسافران و بازدیدکنندگان پارکینگی در نظر گرفته شده است. پس از طی کردن پارکینگ می توانید به دو روش پله رو و تله کابین به بالای سد چالیدره برسید و پس از آن می توانید با تله کابین به قسمت پایین دریاچه برسید تا از امکانات تفریحی بهره مند شوید.\nسد چالیدره مشهد به دلیل وجود فضای باز در محوطه ی اطرافش به راحتی پیشرفت کرده و محیط را برای تفریح و اشتغال زایی جوانان محیّا کرده است. تا کنون برای بیش از 100 نفر در این مجموعه بزرگ کارآفرینی شده که این آمار رو به رشد است. طبیعت بسیار زیبای این سد موجب شده تا سرمایه گذاران فراوانی به این مجموعه علاقه مند شوند و بودجه سرمایه گذاری خود را این پروژه سهیم کنند.\nبه شما مسافران و گردشگران عزیز، صرف یک قوری چای در ارتفاع کوه های مجتمع گردشگری چالیدره طرقبه با چشم اندازی زیبا و خیره کننده را توصیه می کنیم. استفاده از فرصت های تفریحی جدید در این مکان فوق العاده برای بانوان و آقایان فراهم شده است تا عموم مردم بتوانند روزی دلچسب و به یادماندنی را سپری کنند.\nآدرس چالیدره مشهد در منطقه شهرستان طرقبه و در 10 کیلومتری شهر مشهد واقع شده است.\nعکس های چالیدره مشهد\nسلام ممنون از وقتی که می زارین . من همیشه مطالب سایت شما رو میخونم . هفته قبل با خانواده از مناظر سد چالیدره استفاده کردیم جای شما خالی خیلی خوب بود.\nسلام امسال اب سد خیلی کم شده اما هنوز زیباست. متشکرم\nسلام به دوستان مشهدی . امیدوارم از گردش در این مکان لذت ببرید .\nسلام انشالله تو گردش ها و سیاحت های اینده حتما از این دریاچه زیبا دیدن میکنیم متشکرم از اطلاعاتتون .\nسلام آقا ی سوال دارم با قایق شخصی میشه از این مکان استفاده کرد\nبا سلام .ممنون از سایت پر محتواتون . این منطقه یکی از بهترین مکان های گردشگری نزدیک به مشهده امیدوارم دوستان گردشگری که به مشهد میان حتما ازاین منطقه زیبا استفاده کنن.\nمحمد شجاع فرد طرقبه\nجالب است بدانید که سد چالیدره بصورت مخزنی بوده که به وسیله جوی اب انحرافی سیمانی 50 سانتی در طی سالی از رودخانه جاغرق ابگیری میشود و بجز مسیر انحرافی فوق هیچگونه ورودی اب دیگری ندارد ..\nدر جنوب سد چالیدره شاه قنات و رشته های قناتی 200 ساله وجود دارد\nجالب بودن موفق باشید\nاخیرامدیریت محترم فضای سبز شهرداری طرقبه با اجرای طرح جداسازی شبکه ابیاری فضای سبز از اب شرب شهر طرقبه ، وابگیری فضای سبز از محل سد چالیدره بوسیله لوله گذاری با قطر زیاد در عمق مسیرهای تعریف شده خدمت ارزنده دیگری انجام داده است که موجب هدایت اب ذخیره شده در سد چالیدره به مخازن تعبیه شده و کانال های ابرسانی قضای سبز شهر طرقبه بمنظور جولوگیری از هدر رفت خواهد شد\nمن هفته پیش رفتم مشهد واقعا چالیدره خیلی یا صفاست واقعا جای دیدنیه ما که خیلی حال کردیم\nمکان زیبایی هستش.\nبوم گردی چیست