ဘော့စ်နီယားဂျင်နိုဆိုဒ်(၃) | Civil Rights Movement\nAug 14, 2018 | ARTICLES |0|\nဆာဘ်တွေဟာ ဂွင်ရှာနေတာ ကြာပါပြီ။ မထင်မှတ်ဘဲ ဆာဘ်တွေ အတွက် ဂွင်တွေ့သွားစေတာကတော့ ၁၉၉၄ နှစ်လယ်လောက်မှာ ထဖြစ်တဲ့ ရဝမ်ဒါဂျင်နိုဆိုဒ်ပါ။ ၃ လ လောက်အတွင်း လူသိန်းချီ ဖြုတ်ခနဲသတ်ဖြတ်ခံရတဲ့ ရဝမ်ဒါဂျင်နိုဆိုဒ်မှာ အနောက်နိုင်ငံတွေဟာ ရှက်စရာကောင်းလောက်အောင်ကို တာဝန်မဲ့ခဲ့ပါတယ်။ ဘလ်ဂျီယန်ကဆိုရင် UN တပ်အဖြစ်စေလွှတ်ထားတဲ့ သူ့စစ်သားတွေကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဂျင်နိုဆိုဒ်ရာဇဝတ်မှုကြီးကို မျက်နှာလွှဲ ခဲပစ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအဖြစ်တွေကိုကြည့်ပြီး စိတ်အားတက်ကြွနေသူတွေကတော့ ဆာဘ်ခေါင်းဆောင်တွေပါ။ ဘော့စ်နီးယားနဲ့ ပတ်သတ်ရင်လည်း US အပါအဝင် အနောက်နိုင်ငံတွေဟာ အပြတ်အသတ်စစ်တိုက်ဖို့စိတ်မဝင်စားဘဲ ဟိုနားနည်းနည်း ဒီနားနည်းနည်းလောက်ပဲ အကန့်အသတ်နဲ့ ကိုင်တွယ်နေတာမို့ ဆာဘ်တွေဘက်က တစ်ခုခုကို ပြတ်ပြတ်သားသားလုပ်ပစ်ချင်ရင် လုပ်ပစ်လို့ရတယ်လို့ ဆာဘ်တွေ ဘက်က တွက်ဆမိလိုက်ပါတယ်။\nဆာဘ်တွေရဲ့ တွက်ဆမှုဟာ သွေးထွက်အောင် မှန်ပါတယ်။ ဟာ…သွေးထွက်ရုံလောက်ဘယ်ကမလဲ သွေးပင်လယ်ဝေသည်အထိကို မှန်ပါတော့ တယ်။ ဆာဘ်တွေလက်ချက်နဲ့ သွေးပင်လယ်ဝေသွားတဲ့ နေရာကတော့ ဘော့စ်နီးယားအရှေ့ပိုင်း ဆရက်ဘရက်နီဆာဆိုတဲ့ မြို့လေးပါပဲ။\nစစ်မဖြစ်ခင်တုန်းက ဆရက်ဘရက်နီဆာဆိုတဲ့မြို့လေးဟာ တောင်ကြားချိုင့်ဝှမ်းထဲမှာရှိတဲ့ အပန်းဖြေစခန်းမြို့လေးပါ။ မြို့လေးဟာ စိမ်းအုပ်နေတဲ့ သစ်ပင်တွေ အုံ့အုံ့ဆိုင်းဆိုင်း တောင်ပေါ်လေ လတ်လတ်ဆတ်ဆတ် တဖြူးဖြူးနဲ့ အင်မတန်သာယာပါတယ်။ မြန်မာပြည်မှာဆိုရင်တော့ ကလောလိုမြို့လေးများဖြစ်နေမလား။ ၁၉၉၂ စစ်ပွဲစစချင်း ဒီမြို့လေးဟာ ဆာဘ်တွေရဲ့ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပါတယ်။ သိပ်မကြာခင် လပိုင်းအတွင်း ဘော့စ်နီးယားတပ်မတော်က တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်နွှဲပြီး ပြန်သိမ်းလိုက်ပါတယ်။ ဒီမှာတင် ဘော့စ်နီးယားအရှေ့ခြမ်းက မွစ်ဆလင်မ်ဒုက္ခသည်တွေဟာ ဆရက်ဘရက်နီဆာမှာ လာရောက်ခိုလှုံနေခဲ့ကြ တာပါ။ (ဒီအကြောင်းတွေ အပိုင်း ၁၀ မှာ ပါပါတယ်။)\n၁၉၉၃ ခုနှစ် မှာ ဆာဘ်တွေက မြို့ကိုပြန်သိမ်းခါနီးဆဲဆဲမှာ UN က safe zone ကြေငြာလိုက်လို့ ဆာဘ်ခေါင်းဆောင်တွေဒေါကန်ပြီး မြို့ကို ပိတ်ဆို့ထားတာပါ။ ဝင်တော့ မတိုက်ရဲပါဘူး။ (ဒီအကြောင်း အပိုင်း ၁၉ မှာ ပြန်ကြည့်ပါ။)\nဆရက်ဘရက်နီဆာဟာ ၁၉၉၃ ကနေ ၁၉၉၅ အထိ တောက်လျှောက်ပိတ်ဆို့ခံရပြီး မြို့မှာခိုလှုံနေသူ မွစ်ဆလင်မ် ၄ သောင်းကျော်ဟာ ငတ်တလှည့်ပြတ်တလှည့် ရေမရှိမီးမရှိ နေနေရတာပါ။ သူတို့အတွက် အသတ်မခံရတာကိုပဲ ကံကောင်းလှပြီမဟုတ်လား။\nUN ကားတန်းနဲ့ရောက်လာတဲ့ ရိက္ခာတွေကိုသာ မဝရေစာစားနေရတဲ့ ဆရက်ဘရက်နီဆာခိုလှုံသူတွေကို ငတ်သေအောင် ဆာဘ်တွေက မြို့အဝင်ကားလမ်းတွေမှာ မိုင်းထောင်ပြီး ရိက္ခာပို့မရအောင် လုပ်ထားပါသတဲ့။ ဆရက် ဘရက်နီဆာက ဘော့စ်နီးယန်းတွေကလည်း မခေပါဘူး။ အပေါ့စား လက်နက်တွေကို ပဲ ကိုင်ဆောင်ထားပေမယ့် မြို့ကိုဝိုင်းထားတဲ့ ဆာဘ်တပ်တွေကို လျှို့ဝှက်ဖြတ်ကျော်ကာ မြို့အနီးအပါးက ဆာဘ်တွေနေထိုင်ရာရွာတွေကို ဝင်တိုက်လေ့ရှိပါတယ်။ တချိန်တုန်းက ဒီရွာတွေဟာ မွစ်ဆလင်မ်တွေရဲ့ ရွာတွေဖြစ်ပြီး အခုတော့ဆာဘ်အလံတလူလူလွှင့်လျက် မောင်ပိုင်စီးခံထားရတာကိုမြင်တဲ့အခါ မွစ်ဆလင်မ်တပ်တွေဟာ နာကျည်းစိတ်ကိုမထိန်းနိုင်ဘဲ ရက်ရက်စက်စက် လုပ်ခဲ့တာတွေလည်းရှိပါတယ်။\n– ၁၉၉၂ ဇွန်လမှာ Ratkovic ရွာမှာ ဆာဘ်အရပ်သား ၂၀ ကျော်ကို သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့။\n– ၁၉၉၃ ဇန်နဝါရီလ ၇ ရက် အော်သိုဒေါက်စ် ခရစ်စမတ်နေ့ကြီးမှာ Kravica ဆိုတဲ့ ဆာဘ်ရွာကိုဝင်တိုက်ပြီး ဆာဘ်စစ်သား၊ အရပ်သား ၄၀၀ လောက်\nကို သတ်ပစ်ခဲ့ပါတယ်။ တိုက်ပွဲပြီးတော့ ရွာကိုလည်းမီးရှို့ပါတယ်။ မွစ်ဆလင်မ် တွေဘက်က လုပ်ပစ်တာပါ။ ပွဲပြီးတော့ အဲဒီ မွစ်ဆလင်မ်တပ်မှူးလည်း ခုံရုံးတင် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အယူခံရုံးမှာ ပြန်လွတ်ပါတယ်။\nဆာဘ်တွေက အဲလိုလာတိုက်တဲ့ မွစ်ဆလင်မ်တွေကို ပြန်လိုက်တိုက် တော့ မွစ်ဆလင်မ်တွေက ဆရက်ဘရက်နီဆာထဲကို ပြန်ပြေးဝင်ပါတယ်။ UN safe zone ထဲဖြစ်နေတော့ ဆာဘ်တွေဘက်က ဆက်မလိုက်ရဲတော့ပါဘူး။ မြို့ထဲမှာရှိတဲ့ UN တပ်တွေအနေနဲ့ကလည်း ရိက္ခာရချင်လို့ ထွက်တိုက်နေရတဲ့ မွစ်ဆလင်မ်တွေရဲ့ အဖြစ်ကိုစာနာတော့ မတားရက်ပါဘူး။ UN တပ်တွေကိုယ်တိုင် ငတ်တော့မတတ်ဖြစ်နေတာလေ။\nစစ်ရပ်ဆဲရေးအတွက် အနောက်နိုင်ငံတွေဘက်က ဦးစီးဦးဆောင်လုပ်ပြီးဆာဘ်နဲ့ ဘော့စ်နီးယန်းတွေအကြား ဆွေးနွေးပွဲတွေကို မကြာခဏ လုပ်ပေး လေ့ရှိပါတယ်။ ဒီဆွေးနွေးပွဲတွေမှာ ဆရက်ဘရက်နီဆာဟာ မပါမဖြစ်ကိစ္စပါ။\nအထူးသဖြင့် မြို့ကို လုံးဝပတ်ချာလည်ဝိုင်းထားတဲ့ ဆာဘ်တွေဟာ ဆရက်ဘရက်နီဆာအတွက် ရိက္ခာထောက်ပံ့တဲ့ လမ်းကြောင်းကို အပိတ်အဖွင့် ကစားပြီး ဆွေးနွေးပွဲတွေမှာ အသာစီးယူလေ့ရှိပါတယ်။\nဥပမာ-နိုင်ငံအနောက်ပိုင်းက နေရာတချို့မှာ ဆာဘ်တပ်တွေပိတ်မိ နေလို့ အပစ်အခတ်ရပ်ချင်ရင် မဆီမဆိုင် ဆရက်ဘရက်နီဆာရဲ့ ရိက္ခာပို့လမ်း ကြောင်းကိုပိတ်ဆို့ပြီး အပစ်ရပ်ဖို့တောင်းဆိုတာမျိုးအထိ ဆာဘ်တွေက လုပ်တတ်\nပါတယ်။ အပိတ်ဆို့ခံလူထုကို ဓါးဆာခံလုပ်တဲ့သဘောပါ။ ဘော့စ်နီးယန်းတပ်မှူးတွေဟာ မကြာခဏ ဒီလို လုပ်ခံရတာများတော့ ဆရက်ဘရက်နီဆာကို ထိန်းထားရတာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးတခုလို ဖြစ်လာပါတယ်။ ဆွေးနွေးပွဲဖြစ်မြောက်အောင် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းပေးတဲ့ နိုင်ငံရေးသမားတချို့ကလည်း ဆာဘ်တွေပတ်ချာလည် ဝိုင်းထားတဲ့ ဆရက်ဘရက်နီဆာဟာ ဆွေးနွေးပွဲတွေ ရှေ့ဆက်တိုးမရအောင်ဟန့်တားထားတယ်လို့မြင်နေကြတာပါ။\nနယ်မြေပိုင်နက်အကြောင်းပြောတာနဲ့ ဆရက်ဘရက်နီဆာဟာ ဖယ်ရှားမရတဲ့ ဆူးတချောင်းသဖွယ်ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒီငြိမ်းချမ်းရေးပွဲစားနိုင်ငံရေးသမားတွေဟာ ဘော့စ်နီးယားကိစ္စကို ဂျင်နိုဆိုဒ်ရာဇဝတ်မှု အဖြစ်မမြင်ဘဲ ပြည်တွင်း စစ်အဖြစ်မြင်တာကြောင့် ဆရက်ဘရက်နီဆာ ကျဆုံးသွားရင်လည်း ကောင်းသား ဆိုပြီး ကြိတ်ဆုတောင်းနေကြပါသတဲ့။ ဘော့စ်နီးယားတပ်မတော်ရဲ့ လျစ်လျူရှုမှုနဲ့ ဆွေးနွေးပွဲက နိုင်ငံရေးသမားတွေရဲ့ အမြင်မှောက်မှားမှုတွေဟာ ဆာဘ်တွေရဲ့ ဂွင်ရှာမှုနဲ့ ပေါင်းလိုက် တဲ့အခါ ဆရက်ဘရက်နီဆာဟာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း ဥရောပမြေမှာ အကြီးမားဆုံး အရပ်သားတွေ အသတ်ဖြတ်ခံရတဲ့ နေရာဖြစ်လာခဲ့ပါတော့တယ်။\nဆာဘ်တွေအနေနဲ့ ၁၉၉၄ ကနေ ၁၉၉၅ အထိ တောက်လျှောက် သွေးတိုးစမ်းမှုတွေ လုပ်နေခဲ့တာပါ။ ၁၉၉၅ မေလမှာ ဆာဘ်တွေဟာ safe zone တွေကို အမြောက်နဲ့ပစ်လို့ NATO က ဆာဘ်တွေရဲ့ အခြေစိုက် Pale မြို့က စစ်စခန်းတွေနဲ့ ခဲယမ်းသိုလှောင်ရုံတွေကို ဗုံးကြဲပါတယ်။\nဆာဘ်တွေက UN တပ်သား ၃၀၀ ကျော်ကို ဖမ်းဆီးပြီး စစ်စခန်းတွေနဲ့ ခဲယမ်းဂိုထောင်တွေမှာ ကြိုးနဲ့ချည်ချုပ်ထားပြီး ဗုံးကြဲတာကို ရပ်ဖို့ အားထုတ် ပါတယ်။ ဆာဘ်တွေအနေနဲ့ ဒီလို မျက်နှာပြောင်ပြောင်နဲ့ လုပ်နေပေမယ့် NATO ဘက်က full-scale မတုံ့ပြန်တဲ့အပေါ် ဆာဘ်တွေဟာ အတင့်ရဲလာပါတယ်။ ဆာဘ်တွေဟာ သူတို့လုပ်ချင်တဲ့အလုပ်ကိုလုပ်ဖို့ အခြေအနေနဲ့ အချိန် အခါ အားလုံးသင့်လျော်တိုက်ဆိုင်နေပြီလို့ တွက်ဆလိုက်ပါတယ်။\nဒီလိုနဲ့ ၁၉၉၅ ဇူလိုင် ၁၁ ရက်မှာ…\n၁၉၉၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၁ မှာ ဆရက်ဘရက်နီဆာကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ထားတဲ့ ဆာဘ်တပ်ဖွဲ့တွေဟာ UN ရဲ့ ခံစစ်လိုင်းကို ဖြတ်ကျော်ပြီး မြို့ ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် လိုက်ပါတယ်။ ဆေးအဖြူသုတ်ထားတဲ့ ခံကတုတ်ထဲက UN တပ်သားတွေဟာ အမြောက်တွေ တဒိန်းဒိ်န်းပစ်ပြီးချီတက်လာတဲ့ ဆာဘ်တင့်ကားတွေကို မတားဆီးနိုင်ပါဘူး။ UN တပ်တွေဟာ ဆာဘ်တွေဆီမှာ လက်နက်ချလိုက်ရပြီး သေနတ်ခဲယမ်းလို စစ်သုံးပစ္စည်းသာမက UN တပ်ရဲ့အမှတ်အသား ခမောက်ပြာတွေကိုပါ အပ်နှံလိုက်ရပါတယ်။\nဆရက်ဘရက်နီဆာမှာရှိတဲ့ မွစ်ဆလင်မ်တပ်တွေဟာလည်း safe zone သဘောတူညီချက်အရ လက်နက်တွေကို UN တပ်ဆီ အပ်နှံထားတဲ့အတွက် ဆရက်ဘရက်နီဆာဟာ အလွယ်တကူပဲ ဆာဘ်တွေလက်ထဲကို ရောက်သွား ပါတော့တယ်။ မြို့ကို သိမ်းပြီးတဲ့နောက်မှာ ဆာဘ်တွေဟာ လှည့်စားမှုတချို့ကို လုပ်ပြပါတယ်။ ဆာဘ်ဗိုလ်ချုပ် ရတ်ခိုမလာဒစ်ဟာ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအပြီးမှာ UN တပ်ခေါင်းဆောင်ကို ဟိုတယ်တစ်ခုမှာ ဖိတ်ခေါ်ပြီး အဖျော်ယမကာအတူတူ သောက်သုံးလျက် ငြိမ်းချမ်းရေးသမားအသွင်ကို ယူပြပါတယ်။\nမလာဒစ်နဲ့ UN တပ်မှူးတို့ ယမကာခွက်ကိုယ်စီကိုင်ပြီး အရိုက်ခံလိုက် တဲ့ဓါတ်ပုံဟာ ကမ္ဘာအနှံ့ပျံ့သွားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဆာဘ်ဗိုလ်ချုပ် မလာဒစ်ဟာစိုးရိမ်ပူပန်နေတဲ့ ဘော့စ်နီးယားအရပ်သားလူအုပ်ထဲကို ဆင်းချသွားပြီး “အေးအေးဆေးဆေးနေချင်တဲ့သူတွေနေလို့ရတယ်။ ထွက်ခွာချင်သူတွေလည်း လွတ်လွတ် လပ်လပ်ထွက်ခွာလို့ရတယ်လို့” သဘောထားကြီးပြလိုက်ပါသေးတယ်။ လူအုပ်ထဲက ခလေးတွေကို ချောကလက်တွေ ကစားစရာတွေပေးရင်း ရုပ်သံအရိုက်ခံလို့ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးကို လှည့်ဖျားလိုက်ပါသေးတယ်။ ဆာဘ်ဗိုလ်ချုပ်တွေဟာ ကြာကြာတော့ဟန်မဆောင်နိုင်ပါဘူး။ မြို့ကိုသိမ်းပြီးပြီးချင်း ဆာဘ်ဗိုလ်ချုပ် မလာဒစ်နဲ့ သူ့လက်ထောက်ဗိုလ်ချုပ်ခရစ်တစ်တို့ဟာ “ပုန်ကန်ထကြွနေတဲ့ မွစ်ဆလင်မ်တွေကို လက်စားချေဖို့ အချိန်ရောက်လာပြီလို့” ဆာဘ်ရုပ်သံကနေ ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပါသေးတယ်။\nဒါပေမဲ့ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးမှာတော့ ယမကာခွက်ချင်းတေ့နေပုံ ချောကလက်ဝေနေပုံ စတဲ့ ဆာဘ်ဝါဒဖြန့်ရုပ်သံကပဲ ပိုတိုးပေါက်နေပါတယ်။ လက်စား ချေမယ်ဆိုတဲ့ရုပ်သံက လူသိပ်မသိလိုက်ပါဘူး။ မျက်နှာဖုံးကွာကျတဲ့ အဖြစ်ကတော့ ဒုက္ခသည်အမျိုးသမီးနဲ့ခလေးတွေကို ဘက်စ်ကားထဲ ငပိသိပ် ငချဉ်သိပ် ဇွတ်ထိုးထည့်နေလို့ UN တပ်ဖွဲ့တစ်ဦးက မလုပ်သင့်ကြောင်း ပြောမိ တော့ မလာဒစ်က “ဒီမှာ ငါအကြီးဆုံး။ မင်းတို့ခေါင်းနဲ့ကိုယ် အိုးစားမကွဲချင်ရင် ငါ့စကားကိုနားထောင်” လို့ အံကြိတ်ပြီးပြောလိုက်ပါတယ်။\nUN တပ်တွေဟာ အကျဉ်းသားလုံးလုံးဖြစ်သွားပါပြီ။ ယမကာခွက်ချင်းတေ့ပြတာက လူအမြင်ကောင်းရုံပါ။ ဆာဘ်တွေဟာ ငရဲခန်းနောက်ဆုံး ထပ်ရဲ့တံခါးကို ဆွဲဖွင့်လိုက်ပါပြီ။ ဆာဘ်ငရဲခန်းတွေကို ကြောက်ရွံလို့ထွက်ပြေး\nခဲ့ရပြီး ဆရက်ဘရက်နီဆာမှာ ခိုလှုံခဲ့ကြသူတွေဟာ ဆာဘ်ငရဲသားတွေနဲ့ ထပ်ရင်ဆိုင်ရပြန်ပါပြီ။ သူတို့လွတ်ပါ့မလား ?\nဆရက်ဘရက်နီဆာမှာ ခိုလှုံနေသူ ၄ သောင်းကျော်ဟာ ဆာဘ်တွေရဲ့ ငရဲခန်းတွေကနေ မသေလို့ထွက်ပြေးလာကြသူတွေပါ။ မြို့ကို သိမ်းပြီးတဲ့ မလာဒစ်ဟာဘယ်လိုပဲ သရုပ်ဆောင်နေပါစေ။ သူ့ရဲ့ သရုပ်သကန်အမှန်ကိုသိတဲ့ မွစ်ဆလင်မ်တွေကတော့ ထွက်ပြေးပါတယ်။ ခိုလှုံသူ ၄ သောင်းကျော်အနက် တစ်သောင်းခွဲဟာ မြို့ပတ်ချာလည်မှာရှိတဲ့ သစ်တောတွေဘက်ကို ထွက်ပြေးပါတယ်။ ဆာဘ်တွေဘက်ကလည်းဒီလိုထွက်ပြေးမယ်ဆိုတာကိုသိပြီးသားပါ။ ဒါ့ကြောင့် သူတို့ဟာ သစ်တောထဲမှာမိုင်းတွေကြိုထောင်ထားပါတယ်။ တိုက်ကင်းလှည့်ကင်းတွေနဲ့ အဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်နေပါတယ်။\nဆရက်ဘရက်နီဆာက ထွက်ပြေးလာသူ တစ်သောင်းခွဲဟာ ဆာဘ်တွေရဲ့မိုင်းကို ရှောင်ရှားနိုင်ဖို့ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ရှေ့နောက်တန်းစီပြီး ဖြည်း ဖြည်းချင်းသွားရပါတယ်။ လူတစ်သောင်းကျော်တဲ့ လူတန်းကြီးဟာ သစ်တောကိုဖြတ်ပြီးတရွေ့ရွေ့နဲ့ ခရီးနှင်ကြရှာတာပါ။ လူတန်းရဲ့ရှေ့ဆုံးကပုဂ္ဂိုလ်ဟာ မိုင်း ရှာကိရိယာအဖြစ် ကိုယ့်ခြေထောက်ကိုယ်သုံးရတဲ့အဖြစ်ပါ။ အဲဒီလူသေရင်လဲ နောက်ထပ်လူတစ်ယောက်က ရှေ့တက်ပြီးအသေခံတိုးပေါ့။\nဒီလူတန်းကြီးဟာ ဆာဘ်တွေရဲ့တိုက်ကင်းလှည့်ကင်းတွေကိုရှောင်ရှားရင်း မိုင်းမမိပါစေကြောင်းဆုတောင်းရင်း ချီတက်ရပါတယ်။ ဆာဘ်အမြောက်တွေကလည်း သစ်တောထဲက ထွက်ပြေးတဲ့လူတွေရှိရာကို မှန်းဆပြီး အမြောက်ဆန်တွေ ပစ်သွင်းပါသေးတယ်။ ထွက်ပြေးတဲ့သူတွေထဲက တချို့ကောင်မလေးတွေဟာ ဆာဘ်တွေရဲ့ ဖမ်းဆီးခြင်းကိုရှောင်ရှားဖို့ ကိုယ့်ဖာသာသတ်သေသွားကြပါတယ်။ ဒီမိန်းခလေးတွေကြောက်တာက ဖမ်းပီးသတ်ပစ်မှာထက် မသတ်ခင်မုဒိန်းကျင့်မှာကိုပါ။\nမိုင် ၄၀ ကျော်တဲ့သစ်တောကိုဖြတ်ပြေးကြသူတွေဟာ ရင်တထိတ် ထိတ်နဲ့ စိုးရိမ်နေရသလောက် ဆရက်ဘရက်နီဆာမြို့ထဲမှာကျန်ရစ်နေသူ ၃ သောင်းနီးပါးဟာတော့ သေရတော့မယ်ဆိုတဲ့စိတ်ကို ဒုန်းဒုန်းချလို့ ဖြစ်ကုန်ပါတယ်။\nပထမဆုံးအနေနဲ့ ဆာဘ်တွေဟာ ဆရက်ဘရက်နီဆာ မြို့ထဲမှာ ကျန်ရစ်သူတွေထဲက အရွယ်ရောက်ယောက်ျားတွေကို ခွဲထုတ်လိုက်ပါတယ်။ အမျိုးသားတယောက်ဟာ သူ့သားလေးကို အနီးအနားမှာရှိတဲ့ မိန်းမတစ်ယောက်လက်ထဲကို ထိုးထည့်လိုက်ပြီး “သားလေးကို စောင့်ရှောက်ပေးပါဗျာ။ ကျွန်တော့်ကို ဆာဘ်တွေက ဟိုဟာလုပ်တော့မှာဗျ” လည်ပင်းကို လက်နဲ့လှီးဟန်လုပ်ပြပြီး ဆာဘ်တွေခေါ်ရာ လိုက်သွားရပါတယ်။ ဒီသားအဖဟာ တသက်တာ ပြန်လည်တွေ့ဆုံဖို့မရှိတော့ပါဘူး။ ဒီနောက်မှာတော့ ဆာဘ်တွေဟာ ယောက်ျားလေးအကျဉ်းသားတွေကို လူမနေတဲ့ကွင်းပြင်တွေဘက်ကို ချီတက်ခိုင်းပါတယ်။ ဆာဘ်တွေရဲ့ လူသတ်ပွဲကျင်းပရာကွင်းပြင်တွေပေါ့။ ကွင်းပြင်တွေထဲမှာ အသင့်စောင့် နေတာကတော့ မြေကျင်းတွေပါ။\nအဲဒီကွင်းပြင်တွေမှာ ဘော့စ်နီးယန်းမွစ်ဆလင်မ်ယောက်ျား အနည်းဆုံး ၈ ထောင်ကျော် သတ်ဖြတ်ခံလိုက်ရပါတယ်။ တစ်ပတ်အတွင်းလူ အနည်းဆုံး လူ ၈ ထောင် အသတ်ခံလိုက်ရတာပါ။ (အခုထိအလောင်းတွေ အရိုးစုတွေ ရှာဖွေတွေ့ရှိနေဆဲမို့ အသတ်ခံရသူတွေဟာ ၁သောင်းခွဲကျော်နေပါပြီ။) ဒါဆို ကျန်တဲ့ အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ကလေးတွေရောသက်သာရဲ့လားဆိုတော့….။\nငပိသိပ်ငချဉ်သိပ်ထည့်ထားတဲ့ ဘက်စ်ကားတွေထဲမှာ ပြွတ်သိပ်ထည့် ထားတဲ့ မိန်းမနဲ့ခလေးတွေဟာ တူဇ်လာမြို့ဆီကို ထွက်ခွာခွင့်ရခဲ့ပါတယ်။ ဘက်စ် ကားမှန်တွေကတဆင့် လှမ်းမြင်နေရတာကတော့ မဆုံးနိုင်တဲ့ လူတန်းကြီးပါ။ ဒီအမျိုးသမီးတွေရဲ့ မောင်ဘွား၊ အကို၊ ယောက်ျား၊ ဖခင်တွေဟာ မပြန်လမ်းကို သွားဖို့ ချီတက်နေကြရတာပါ။ အဲဒီလူတန်းကြီးကို မျက်ရည်လည်ရွှဲပြီး ကြည့်နေတဲ့ ဘော့စ်နီးယန်းအမျိုးသမီးဟာ ဘက်စ်ကားပေါ်ကနေ ခပ်ကြမ်းကြမ်း ဆွဲချခံလိုက်ရပြီး ဆာဘ်စစ်သားလေးငါး ယောက်ပါတဲ့အုပ်စုရဲ့ မုဒ်ိန်းကျင့်ခြင်းကို ခံရပါလိမ့်မယ်။ ပြီးရင်တော့ဘာမှမဖြစ်သလို ဖုတ်ဖတ်ခါထလို့ဘက်စ်ကားပေါ်ကို ပြန်တက်ရပါတယ်။\nမုဒိန်းကျင့်တာကို ရုန်းကန်ဆန့်ကျင်တဲ့၊ အော်ဟစ်တဲ့ အမျိုးသမီးဟာ နေရာမှာတင်ပစ်သတ်ခံရပါတယ်။ လမ်းခရီးတလျှောက်မှာလည်း ရုပ်ရည်လှပတဲ့ အမျိုးသမီးတွေဟာ ဘက်စ်ကားပေါ်ကနေ မကြာခနဆွဲချခံရပြီး မုဒိန်းကျင့်ခံရပါတယ်။ လမ်းဘေးဝဲယာတလျှောက်မှာ သတ်ဖြတ်ခံရတဲ့ အလောင်းတွေ မီးလောင်ပြင်ဖြစ်နေတဲ့ရွာတွေကို မကြာခဏမြင်နေရပါတယ်။ ဘော့စ်နီးယန်းအမျိုးသမီးတွေဟာ ဒီလို ငရဲခရီးကို အောင့်အီးဖြတ်သန်းရင်းနဲ့ တူဇ်လာကို ဝင်ရောက်လာခဲ့ပါတော့တယ်။ သူတို့ရဲ့ နောက်မှာတော့ ဘယ်တော့မှ ပြန်မရနိုင်တော့တဲ့ ဘဝတွေ၊ အသက်တွေ၊ အရှက်တွေ၊ သိက္ခာတွေ၊ မိသားစုတွေဟာ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပြိုကွဲပြန့်ကျဲလျက် ရှိနေပါတော့တယ်။\nဆရက်ဘရက်နီဆာဆိုတဲ့မြို့ကို ဆာဘ်တွေသိမ်းလိုက်ပြီ။ ဒါပေမဲ့ဆရက်ဘရက်နီဆာဆိုတာ သာမန်မြို့မဟုတ်ဘူး။ UN က safe zone ကြေငြာထားတဲ့မြို့။ ဝင်အတိုက်ခံရရင် NATO က လေကြောင်းပစ်ကူပေးပါမယ်လို့ ကတိ ခံထားတဲ့မြို့။ အခု အဲဒီမြို့ကို ဆာဘ်တွေက သိမ်းလိုက်ပြီ။ မြို့ထဲမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ UN တပ်တွေကိုလည်း ဆာဘ်တွေက ဖမ်းထားလိုက်ပြီ။ မြို့ထဲမှာ ခိုလှုံနေတဲ့ မွစ်ဆလင်မ်အရပ်သားတွေရဲ့ ကံတရားက ဘယ်လိုလဲ။ စသဖြင့် စိုးရိမ်တကြီးသံတွေ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။\nUN အရပ်သားခေါင်းဆောင် ယာဆူရှီအာ့ခါရှီဟာ ဆရက်ဘရက်နီဆာကိစ္စကို အစီရင်ခံစာရေးတင်ပါတယ်။ ဒီအစီရင်ခံစာဟာ ဆရက်ဘရက်နီဆာ ကျဆုံးပြီး ၃ ရက်မြောက်နေ့မှာ ရေးတဲ့စာပါ။ ဒီအစီရင်ခံစာထဲမှာ UN တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ အဖမ်းခံထားရကြောင်းကိုပဲ အဓိကရေးထားပြီ။ မွစ်ဆလင်မ်ယောက်ျား ထောင်ချီ ပျောက်ဆုံးနေကြောင်းကို သာမန်ကာလျှံကာပဲ ရေးထားပါတယ်။ ဒီပျောက်ဆုံးသွားသူတွေဟာအသတ်ဖြတ်ခံရကြောင်းထည့်ရေးတာမျိုး လုံးဝမရှိပါဘူး။\nပိုဆိုးတာက အာ့ခါရှီဟာ ဆရက်ဘရက်နီဆာ ကျဆုံးရခြင်းဟာ အဲဒီမြို့ထဲက မွစ်ဆလင်မ်တွေက အနေအထိုင်မတတ်ဘဲ ဆာဘ်တွေကို မကြာခဏ ရန်စတိုက်ခိုက်လို့ပဲဆိုပြီး Victim Blaming လုပ်တာပါ။ဆရက်ဘရက်နီဆာကျဆုံးပြီးပြီးချင်း ချက်ချင်းပြန်သိမ်းဖို့ ပြောလာသူကတော့ ပြင်သစ်သမ္မတ ဂျက်ရှီးရခ်ပါ။ သူပြောတာက ပြင်သစ်အထူးတပ်ဖွဲ့တွေကို အမေရိကန်ရဟတ်ယာဉ်တွေနဲ့သယ်ဆောင်ပြီး ဆရက်ဘရက်နီဆာကို ပြန်တိုက်သိမ်းဖို့ပါ။ ဒီအတွက် ပြင်သစ်သမ္မတက ကလင်တန်ဆီဖုန်းဆက်မေး တော့ ကလင်တန်က “အမေရိကန်အနေနဲ့ တဖက်ဖက်ကနေ ဝင်တိုက်ပေးဖို့ထက် မျှခြေတစ်ခုကိုပဲ ထိန်းထားလိုတယ်” ဆိုတဲ့သဘောပြန်ဖြေလိုက်ပါတယ်။ ဆိုလိုချင်တာက ပြတ်ပြတ်သားသားရပ်တည်ပြီး action တစ်ခုခုလုပ်မှာ မဟုတ်ဘူး ဆိုတဲ့အဖြေပါ။\n“ဆရက်ဘရက်နီဆာကို ဆာဘ်တွေသိမ်းတာဟာ အပစ်အခတ်ရပ်ဆဲရေးအတွက် ဆာဘ်တွေဘက်က နယ်မြေပိုင်နက်ကိစ္စရှင်းအောင် ဆောင်ရွက်တာ မျိုးပဲ” လို US အစိုးရက ယူဆထားပါတယ်။၁၉၉၂ ခုနှစ်တုန်းကလုပ်ခဲ့တဲ့မြို့ပြ ethnic cleansing မျိုး ဆာဘ်တွေ ထပ်မလုပ်လောက်ပါဘူး။ ဒီကြားကာလမှာ NATO က ဆာဘ်တွေကို ပုံစံပေးဆုံးမထားလိုက်နိုင်တယ်လို့ US အစိုးရကတွက်ဆ ထားလိုက်တာပါ။ ဆာဘ်တွေကတော့ခွေးမြီးကောက် ကျည်တောက်စွပ်ဆိုတဲ့အတိုင်း လုပ်စရာရှိတာတွေကို တစ်ပတ်အတွင်း အပြီးလုပ်ပစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီ တစ်ပတ်ဆိုတဲ့အချိန်မှာ ကမ္ဘာကြီးဟာ ဝေဝါးမှု၊ မှိုင်တွေမှု၊ လိုရာဆွဲ တွေးခေါ်မှုတွေနဲ့ ချီတုံချတုံဖြစ်နေခဲ့ပြီး ဆာဘ်တွေဟာ ဒီအနေအထားကို အပြည့်အဝ အမြတ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။\nဘော့စ်နီးယားဝန်ကြီးချုပ် ဆလာဂ်ျက ဆရက်ဘရက်နီဆာ အတိုက်ခံရကြောင်းမျက်လုံးပြူးမျက်ဆုံပြူးပြီးအော်တဲ့အခါမှာလည်း US အပါအဝင် အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေက “မင်းတို့ဘော့စ်နီးယန်းတွေဟာ အားတိုင်းဒီလိုချည်း ကျားလာပြီ ကျားလာပြီ” လို့ ထထ အော်နေကျပဲဆိုတဲ့ ပုံစံမျိုးသာ တုန့်ပြန်ကြပါတယ်။ “ဆရက်ဘရက်နီဆာsafe zone ဆိုတာ နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်တစ်ခုထက်ပိုပါတယ်။ အဲဒီမှာ UN အဖွဲ့ရဲ့ သိက္ခာဆိုတာရှိတယ်။ ကမ္ဘာ့အသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ ကတိဆိုတာရှိတယ်။ ဒီဟာတွေအားလုံးကို ချိုးဖျက်ပြီး ဆာဘ်တွေကို လုပ်ချင်ရာလုပ်ခွင့်ပေးနေပါသလား” ဆိုပြီးထောက်ပြတဲ့သူကတော့ UN ဆိုင်ရာ ဘော့စ်နီးယား သံအမတ်ကြီး ဆာကာဘီပါ။\nနိုင်ငံတကာ အစိုးရတွေရဲ့ ဒီထောက်ပြချက်တွေအပေါ် တုန့်ပြန်မှုကခပ်တိုးတိုးချလိုက်တဲ့ သက်ပြင်းသံတွေပါပဲ။ US အစိုးရကို ရှေ့တိုးဆောင်ရွက်လာဖို့ တွန်းတွန်းတိုက်တိုက်လုပ်မဲ့ ဖိုက်တာကြီးတွေ လိုအပ်နေပါပြီ။\nဒီမအေ –ိုးတွေကို ဗုံးကြဲလိုက်ရင်\nဆရက်ဘရက်နီဆာ ကျပြီးနောက်တရက် ၁၉၉၅ ဇူလိုင် ၁၂ မှာ US နိုင်ငံခြားရေးဌာန ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ “ဆာဘ်တွေဟာဖမ်းဆီးထားတဲ့ မွစ်ဆလင်မ်ယောက်ျားအကျဉ်းသားတွေအပေါ် ကောင်းကောင်း\nမွန်မွန် မဆက်ဆံမှာ စိုးရိမ်မိတယ်” လို့ထည့်သွင်းပြောကြားသွားပါတယ်။ တကယ်တော့ သူ့အနေနဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်စရာမလိုတော့ပါဘူး။ မွစ်ဆလင်မ် အကျဉ်းသားတွေဟာ မြေကျင်းတွေထဲမှာငြိမ်းချမ်းစွာစတင် လှဲလျောင်းနေကြပါပြီ။ မွစ်ဆလင်မ်အကျဉ်းသားတွေ အားလုံးနီးပါးဟာ အဖမ်းခံနေရတာမဟုတ်ဘဲ အသတ်ခံလိုက်ရပြီဖြစ်ကြောင်းကို ရိပ်မိသူ၊ ရိပ်မိသိရှိသလောက်စိုးရိမ်ပူပန်သူ၊ စိုးရိမ်ပူပန်သလောက် အလုပ်လုပ်သူ US အစိုးရပိုင်းမှာ သိပ်မရှိလှပါဘူး။\nဒါပေမဲ့ ဆာဘ်တွေရဲ့ ရက်စက်မှုတွေကို မျက်ဝါးထင်ထင်မြင်ခဲ့ဖူးတဲ့ ဟိုးလ်ဘရုခ်ကတော့ ဆရက်ဘရက်နီဆာမှာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်တာတွေဖြစ်နေပြီလို့ တန်းပြောပါတယ်။ ဆရက်ဘရက်နီဆာကျဆုံးသွားကြောင်းသတင်းကို ကြားကြားချင်း ဟိုးလ်ဘရုခ်က ဒေါတတွေ တဆတ်ဆတ်ထွက်နေပါတယ်။\nသူ့အနေနဲ့ ပေါက်ကွဲပြီးတော့ “အစကတည်းက ဒီမအေ-ိုးတွေကို ဗုံးကြဲပစ်ခဲ့ရင် ဒါမျိုးသတ်တာဖြတ်တာတွေဖြစ်လာမှာကို မဟုတ်ဘူး”လို့ အစည်း အဝေးမှာ ထပြောတဲ့အထိကိုဖြစ်ခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒီကိစ္စကို ကိုင်တွယ်ရာမှာ ခံစားချက်သပ်သပ်နဲ့တင် အလုပ်လုပ်လို့မရမှန်း ဟိုးလ်ဘရုခ်သိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အကျဉ်းသားတွေဟာ သတ်ဖြတ်ခံလိုက်ရကြောင်း အထောက်အထားတွေ ပြရမှာပါ။ ဒီလိုအထောက်အထားတွေရဖို့ ဟိုးလ်ဘရုခ်လှမ်းချိတ်လိုက်တဲ့ သူ ကတော့ ပီတာဂါးဘရသ်ပါ။\nအီရတ်မှာဖြစ်ခဲ့တဲ့ ကာဒ်ဂျင်နိုဆိုဒ်နဲ့ ဘော့စ်နီးယားဖြစ်စဉ်အစပိုင်းက ဆာဘ်ငရဲခန်းတွေကို လက်တွေ့မျက်မြင်သိရှိသူ ဂါးဘရသ်ကလည်း ဟိုးလ်ဘရုခ်လိုပဲ ဆရက်ဘရက်နီဆာက မွစ်ဆလင်မ်အကျဉ်းသားတွေအားလုံး သတ်ဖြတ်ခံ လိုက်ရပြီလို့ ယူဆပါတယ်။ ဂါးဘရသ်ရဲ့ရည်းစားဟာ တူဇ်လာမှာ UN အရာရှိ တယောက်အနေနဲ့ အလုပ်လုပ်နေတာပါ။ တူဇ်လာကို ဝင်ရောက်လာတဲ့ ဒုက္ခသည်တွေထဲမှာ ယောက်ျားသားတွေ တစ်ယောက်မှ ပါမလာတော့ပါဘူး။ အားလုံးမိန်းမနဲ့ ကလေးတွေချည့်ပါပဲ။ အခြေအနေဟာ တအားကိုထူးခြားနေပါပြီ။\nဒီအချိန်ထိ US အစိုးရဘက်က တုန့်ပြန်မှုက\n– ထွက်ပြေးဒုက္ခသည်တွေအတွက် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီတွေပေးတာ။\n– အဖမ်းဆီးခံ UN တပ်ဖွဲ့တွေလွတ်မြောက်ဖို့ ဆာဘ်တွေကို ဖိအားပေး တာလောက်ပါပဲ။\n– အဖမ်းခံလိုက်ရတဲ့ မွစ်ဆလင်မ်ယောက်ျားအကျဉ်းသားတွေကိစ္စကို စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ နိုင်ငံတကာကြက်ခြေနီအဖွဲ့ (ICRC) ကိုပဲ တာဝန်လွှဲပေးထားလိုက်ပါတယ်။\nဆာဘ်တွေဘက်က ICRC ကိုအဝင်မခံဘဲ ပိတ်ထားလိုက်တော့ အဖမ်းဆီးခံ အကျဉ်းသား တွေရဲ့ ကံကြမ္မာဟာ သို့လော သို့လောဖြစ်နေပါတယ်။ သို့လောသို့လောနဲ့ အချိန်ကုန်ခံလို့မရ မှန်းသိတဲ့ ဂါးဘရသ်ဟာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ခရစ္စတိုဖာနဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရပါတယ်။ ဒီဆွေးနွေးပွဲကို စီစဉ်ပေးသူကတော့ ဟိုးလ်ဘရုခ်ပါ။ မကြာခဏ လက်ရဲဇက်ရဲနဲ့ ဘောင်ကျော်လုပ်တတ်တဲ့ ဂါးဘရသ်ကိုခရစ္စတိုဖာက ကြည့်မရတာအတော်ကြာပါပြီ။ ဂါးဘရသ်ကလည်း ဝန်ကြီးနဲ့သိပ်အစေးမကပ်လှပါဘူး။ ဒီကိစ္စမှာတော့ ရှေ့မျက်နှာ ရှေ့ထားပြီး ခပ်တည်တည်နဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးကြရပါတယ်။ ဂါးဘရသ် အဓိကထားဆွေးနွေးခဲ့တာကတော့ ဆရက်ဘရက်နီဆာက အသတ်ဖြတ်ခံအကျဉ်းသားတွေ အကြောင်းနဲ့ ဆာဘ်တွေဟာ ဇပ်ပါ safe zone ကိုပါ စတင်တိုက်ခိုက်နေပြီမို့ လေကြောင်းပစ်ကူ အမြန်ဆုံးပေးဖို့ပါ။ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ စကားပြောရတာဟာ ဂါးဘရသ်အဖို့ အုတ်နံရံကိုခေါင်းနဲ့တိုက်သလိုသာဖြစ်နေတာပါ။ ဒီအုတ်နံရံကြီးကိုဖြိုပစ်ဖို့ ဂါးဘရသ်ခေါင်း လောက်နဲ့ ဝင်ဆောင့်လို့ဘယ်ရမလဲ။ တကယ့်ဆင်အကြီးကြီးတကောင်ရဲ့ အားနဲ့မှ ဖြိုလို့ရမှာပေါ့။အုတ်နံရံကိုဖြိုပေးမယ့် ဆင်အကြီးကြီး ရှိပါ့မလား…?\nသူကတော့ US ဒုတိယသမ္မတ အလ်ဂိုးပါ။ ဂါးဘရသ်နဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရဲ့ ဆွေးနွေးပွဲအပြီး နောက်ရက်မှာဆက်ကျင်းပတဲ့ US အစိုးရဝန်ကြီးများဆွေးနွေးပွဲမှာ ဒုတိယသမ္မတအလ်ဂိုးဟာ ဘော့စ်နီးယားဖြစ်စဉ်ဟာ genocide ရာဇဝတ်မှုပဲလို့ အစချီပြီး စကားပြောပါတယ်။ နောက်ထပ်သတ်ဖြတ် ပွဲတွေကိုခွင့်ပြုထားရင်း ဒုက္ခသည်အရေအတွက်တိုးလာတာကို ငုပ်တုတ်ထိုင်ကြည့်ရင်း ရေစုံမျောလိုက်လို့မရကြောင်း အဓိကပြောသွားတာပါ။\nဆွေးနွေးပွဲမှာ အလ်ဂိုးသုံးသွားတဲ့ ဓါတ်ပုံကတော့ ဆာဘ်မုဒ်ိန်းရန်ကို ကြောက်လို့ ကိုယ့်ဖာသာ ဆွဲကြိုးချသတ်သေသွားတဲ့ ကလေးမလေးရဲ့ပုံပါ။ ဒီပုံကိုပြရင်းနဲ့ အလ်ဂိုးပြောသွားတာက “ကျွန်တော့်သမီးလေးကသာ ဒီကိစ္စတွေနဲ့ပတ်သတ်ပြီးမေးမြန်းလာခဲ့လို့ရှိရင် ဖေဖေတို့ ဘာမှမလုပ်ဘဲ လက်ပိုက်ကြည့်နေ ခဲ့ကြတယ်လို့ ဖြေကြမှာလား” ဆိုတဲ့ စကားမျိုးပါ။ အားလုံးရဲ့ရင်ထဲကို ထိထိ ခိုက်ခိုက်ရှိစေခဲ့ပါတယ်။\nမြေပြင်က ဒုက္ခသည်တွေထဲမှာလည်း လူသက်သေတချို့ ပေါ်ပေါက် လာပါတယ်။ တူဇ်လာခရီးစဉ်တလျှောက် မြင်ခဲ့ရတာတွေကို သက်သေထွက်ဆို ပေးတဲ့ အမျိုးသမီးတွေစတင်ပေါ်ပေါက်လာသလို သစ်တောကိုဖြတ်ပြီး လက်ချင်းချိတ်လို့ ထွက်ပြေးခဲ့သူတွေထဲက အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ အများအပြားလည်း ရှိနေပါသေးတယ်။လူသောင်းချီ သတ်ဖြတ်ခံရတဲ့အထဲကမှ ရှားရှားပါပါး တစ်ယောက်စနှစ်ယောက်စ လွတ်လာသူတွေလည်းရှိပါတယ်။ ဥပမာ-ဆာဘ်တွေဟာ အကျဉ်းသားတွေကို ဘရက်တူညက်မြို့ကို ချီတက်ခိုင်းပါတယ်။ အဲဒီမြို့ကိုရောက်တော့အကျဉ်းသားတွေကို အယောက် ၂၀ စီ ဘောလုံးကွင်းဘက်ကို ခေါ်ထုတ်သွား ပါတယ်။ ဘောလုံးကွင်းထဲမှာတော့ ရှေ့မှာသတ်ထားတဲ့အလောင်းတွေ ပုံအောနေပါတယ်။ လွတ်မြောက်လာသူဟာ သေနတ်သံစကြားရတာနဲ့ အလောင်းပုံထဲ လှဲချခဲ့လိုက်တာပါ။\nဆာဘ်တွေဟာ နောက်ထပ်အကျဉ်းသားတွေကို သွားခေါ်နေတုန်း သူဟာ အလောင်းတွေအောက်အထိ တိုးသွားပြီး ပုန်းနေလိုက်ပါတယ်။ မှောင်တော့မှ အလောင်းတွေအောက်ကတိုးထွက်ပြီး ထွက်ပြေးလာခဲ့တာပါ။ ရှားရှား ပါးပါး ဒီလိုထွက်ပြေးလာနိုင်သူ ၃ ယောက်သာရှိပါတယ်။ ဆာဘ်တွေကတော့ နောက်ရက်မှာ ဘူဒိုဇာတွေနဲ့ထိုးပြီး အလောင်းတွေကိုမြေကျင်းထဲမှာ မြုပ်နှံပစ်ပါတယ်။ CIA ရဲ့ မိုင်တစ်ရာပတ်လည်ကို တစ်ချက် ရိုက်တဲ့ ဂြိုဟ်တုဓါတ်ပုံမှာတော့ ဘူဒိုဇာတွေ လှုပ်ရှားနေတာကို မြင်နေရရုံမက ဘူဒိုဇာဘီးရာကိုပါ မြင်ရပါတယ်။ ဒုက္ခသည်တွေရဲ့ ထွက်ဆိုချက်နဲ့ ဂြိုဟ်တု ဓါတ်ပုံတွေ ကိုက်ညီချက်ကိုယှဉ်တွဲပြီး CIA က အစီရင်ခံစာတင်ပါတယ်။\nဒီဂြိုဟ်ဓါတ်ပုံတွေ အထောက်အထားတွေကိုပြပြီး ကုလလုံခြုံရေးကောင်စီမှာ တင်ပြဆွေးနွေးသူကတော့ မယ်ဒလင်းအောလ်ဘရိုက်ပါ။ ဒီအန်တီကြီးဟာ လည်း ဆာဘ်တွေကို ဗုံးကြဲပစ်ချင်တဲ့ သူတစ်ယောက်ပါပဲ။\nဆရက်ဘရက်နီဆာကျပြီး တစ်ပတ်အကြာမှာ US လူ့အခွင့်အရေးလက်ထောက်ညွှန်မှူးဟာ အစီရင်ခံစာတစ်စောင် တင်သွင်းပါတယ်။ အစီရင်ခံစာမှာ ဆရက်ဘရက်နီဆာ သတ်ဖြတ်မှုတွေရဲ့ လူသက်သေထွက်ဆိုချက်တွေအပြင် နောက်ထပ်အတိုက်ခံနေရတဲ့ ဇပ်ပါ safe zone ကိုကာကွယ်ဖို့ ဆာဘ်တွေကိုဗုံးကြဲသင့်ကြောင်းပါ ထည့်ရေးထားတာပါ။\nအစီရင်ခံစာရဲ့ အဓိကထောက်ပြချက်ကတော့ UN safe zone တွေကျဆုံးသွားရင် နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ UN တပ်တွေဆုတ်ခွာသွားရပါလိမ့်မယ်။ UN တပ်တွေဆုတ်ခွာမှုရှိလာရင် US အနေနဲ့ကူညီပါ့မယ်လို့ ကလင်တန်ကလူသိရှင်ကြား ကြေငြာထားတာရှိပါတယ်။ ဒီလိုဆိုရင် US မြေပြင်တပ်တွေ ဝင်လာ ရသည်အထိ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ US စစ်သားတွေ အထိအခိုက်ရှိလာပါလိမ့်မယ်။ ဒါ့ကြောင့် အချိန်မှီတုန်း ဆာဘ်တွေကို ဗုံးကြဲပါလို့ အစီရင်ခံစာမှာ ရေးထားပါတယ်။\nUS က ဆင်အကြီးကြီးတွေ ဝိုင်းတွန်းနေတာမို့အခြေအနေတွေကောင်းမွန်လာ လိမ့်မယ်လို့ ယုံကြည်နိုင်ပြီလား….?\nဆာဘ်တွေဟာ ဆရက်ဘရက်နီဆာကို ဝင်တိုက်တော့ မြို့ထဲမှာ ခိုလှုံနေသူတွေဟာ UN နဲ့ အနောက်ကမ္ဘာက တို့ကိုပစ်မထားလောက်ပါဘူးလို့ အပိုင်တွက်ထားခဲ့ကြပါတယ်။ တချို့ဆိုထွက်ပြေးတာတောင် အိမ်ကိုသော့ခတ်ထားပြီး သော့ချောင်းကိုပဲယူလာခဲ့ပါတယ်။ UN တပ်တွေမြို့ကိုပြန်သိမ်းရင် ကိုယ့်အိမ်ထဲအလွယ်တကူ ပြန်ဝင်လို့ရအောင်လေ။ လက်တွေ့မှာတော့ ခေါင်းနဲ့ကိုယ် အိုးစားကွဲအောင် အသတ်ခံလိုက်ရတာပဲကြုံခဲ့ရတော့ ဘော့စ်နီးယန်းတွေဟာ ဘယ်သူ့ကိုမှ မယုံကြည်တော့ပါဘူး။\nဒါ့ကြောင့် ဘော့စ်နီးယန်းတွေဟာ ဇပ်ပါကို လာတိုက်တဲ့ ဆာဘ်တွေကို ခံတိုက်ပါတယ်။ ဆရက်ဘရက်နီဆာတုန်းက ဘော့စ်နီးယန်းတပ်မတော်ဟာ လက်နက်တွေကို UN ဆီအပ်ထားမိလို့ ဒုက္ခရောက်ခဲ့ရတဲ့အတွက် ဇပ်ပါမှာတော့ ကိုယ့်လက်ကိုယ့်ခြေ ကိုယ့်လက်နက်နဲ့ ရန်သူတွေကို ပြန်ခံတိုက်ပါတယ်။ (ဇပ်ပါမှာUN တပ်သား ၈၀ ကျော်လောက်ပဲရှိပါတယ်။) ဇပ်ပါမှာ ခံစစ်ဆင်တဲ့ မွစ်ဆလင်မ်တွေရဲ့အားသာချက်က မြို့ဟာ တောင်ကုန်းပေါ်မှာရှိနေတာပါ။ (ဆရက်ဘရက်နီဆာဟာ တောင်ကြားထဲမှာ ရှိလို့ခံစစ်ပိုင်းအားနည်းပါတယ်။)\nမိန်းမတွေမုဒိန်းကျင့်ခံရပြီး ကလေးတွေ တုန်လှုပ်ချောက်ချားပြီး ယောက်ျားတွေအားလုံး သိုးတွေလိုအသတ်ခံရမယ့်အစား ဇပ်ပါက မွစ်ဆလင်မ်တပ်မှူးဟာ အသေခံတိုက်ဖို့ပဲ ရွေးလိုက်ပါတယ်။ NATO ရဲ့ လေကြောင်းပစ်ကူမရတာတောင် အပေါ့စားလက်နက်တွေသာတပ်ဆင်ထားတဲ့ မွစ်ဆလင်မ်တပ်တွေဟာ တင့်ကားနဲ့လက်နက်ကြီးပါတဲ့ဆာဘ်တွေကို ကျားကုပ်ကျားခဲခုခံကြပါတယ်။ အင်အားချင်း မမျှတဲ့အတွက် နှစ်ပတ်အကြာမှာ ဇပ်ပါဟာ ဆာဘ်တွေလက်ထဲကျသွားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခုခံမှုဟာ အလဟဿတော့မဖြစ်ခဲ့ပါဘူး။ ထောင်ပေါင်းများ စွာသော အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ခလေးတွေဟာ ဆာရာယေဗိုကို ရွှေ့ပြောင်းချိန် ရခဲ့ကြပါတယ်။ အရပ်သားတွေ ရွှေ့ပြောင်းပြီးချိန်မှာတော့ ဇပ်ပါခုခံရေးတပ်ဖွဲ့ဟာ အဖွဲ့ငယ်လေးတွေအဖြစ် ဖြန့်ခွဲပြီး ဗျူဟာမြောက်ခွာစစ်ဆင်ကြပါတယ်။\nသူ့လက်အောက်ငယ်သားတွေ ဒီလို ခွာစစ်ဆင်နိုင်ဖို့အတွက် ဇပ်ပါက မွစ်ဆလင်မ်တပ်မှူး ဗိုလ်မှူးကြီး Avdo Palic ဟာ နောက်ဆုံးအချိန်အထိ ရန်သူကိုဟန့်စစ်ဆင်နေခဲ့ပါတယ်။ ရဲဘော်တွေ အားလုံးနီးပါး ဘေးလွတ်ရာကို ဆုတ်ခွာသွားချိန်မှာတော့ ဟန်စစ်ဆင်ပေးနေတဲ့ မွစ်ဆလင်မ်တပ်မှူးဟာ UN ကိုယ်စားလှယ်ရဲ့ စေ့စပ်ပေးမှုကြောင့် ဆာဘ်တွေနဲ့ တွေ့ဆုံစကားပြောစဉ်မှာ ဆာဘ်တွေက ကတိဖျက်ပြီး ဖမ်းဆီးလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်းကစပြီး ဗိုလ်မှူးကြီး Avdo Palic ဘာဖြစ်သွားလဲ ဘယ်သူမှမသိကြတော့ပါဘူး။ စစ်ပွဲပြီးလို့ ဒီကိစ္စကို ပြန်စစ်ဆေးတော့မှ ဆာဘ်တွေဟာ သူတို့ကို သတ္တိပြောင်ပြောင်နဲ့ ခံတိုက်တဲ့ဗိုလ်မှူးကြီးကို ရက်ရက်စက်စက် သတ်ဖြတ်ပစ်လိုက်ကြောင်း ပေါ်ပေါက်လာတာပါ။ (ဒီကိစ္စကို စစ်ပွဲအပြီး ၁၀ နှစ်ကျော်မှ သိရတာပါ။)\nဇပ်ပါ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေချိန် ၁၉၉၅ ဇူလိုင် ၂၁ မှာ US နဲ့ အနောက်နိုင်ငံတွေဟာ လန်ဒန်မှာ အရေးပေါ်အစည်းအဝေးထိုင်ပါတယ်။ အစည်းအဝေး အပြီးမှာ လန်ဒန်ကြေငြာချက် ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ ကြေငြာချက်မှာ ဂိုရက်ဇ် safe zone ကို ဆာဘ်တွေက တိုက်ခိုက်လာရင် NATO က အကန့်အသတ်မရှိ ဗုံးကြဲတော့မှာဖြစ်ကြောင်း ပါလာပါတယ်။\nအားလုံးအံ့အားသင့်သွားပါတယ်။ ကျဆုံးသွားတဲ့ ဆရက်ဘရက်နီဆာ အကြောင်း တလုံးမှမပါ၊ လောလောဆယ် ကျတော့မတတ်ဖြစ်နေတဲ့ ဇပ်ပါ safe zone အကြောင်း တစ်လုံးမှမပါတဲ့ ဒီကြေငြာချက်ဟာ အတော်ကို စိတ်ပျက်စရာပါ။ ဘော့စ်နီးယန်းမွစ်ဆလင်မ်တွေအနေနဲ့ ဇပ်ပါမှာ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးပြီးခုခံဖို့ ရွေးချယ်လိုက်တာ မှန်သွားပါတယ်။ အနောက်နိုင်ငံက ခေါင်းဆောင်တွေဟာ မယုံကြည်ရသူတွေလား…?\nတကယ်တော့ အနောက်နိုင်ငံက ခေါင်းဆောင်တွေဟာ သူတို့အလုပ်သူတို့လုပ်သွားတာပါ။ သူတို့ကို ဘော့စ်နီးယားတွေရဲ့အရေးမှာ ကိုယ့်ကိစ္စလို လုပ်လာစေဖို့ အပိုင်ချည်ရမှာပါ။ ဒီလို အပိုင်ချည်ပီး US အစိုးရကို ဇပ်ကြိုးခွံ့မယ့်\nသူကတော့ . . .\nဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အီတလီစစ်မျက်နှာတစ်နေရာ ရန်သူ့လက်နက်ကြီးမှန်လို့ သတ်ကွင်းထဲမှာ တလူးလူးတလိမ့်လိမ့်ဖြစ်နေတဲ့ ရဲဘော်လေးကို တက်ဆွဲရင်းနဲ့ စစ်ဗိုလ်ပေါက်စ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ ဂျာမန်စက်လက်နဲ့ အမွှေ့ခံ\nလိုက်ရပြီး သေကောင်ပေါင်းလဲနဲ့ စစ်မြေပြင်ရှေ့တန်းဆေးရုံကို ရောက်လာပါတယ်။\nဘော့ပ်ဒိုးလ် နဖူးမှာ M ဆိုတဲ့ အမှတ်အသားကို သွေးနဲ့ရေးထားပါတယ်။ ဆိုလိုချင်တာက ဒီလူဟာသေတော့မှာ။ ဒါ့ကြောင့် morphine သာနိုင်နိုင်ပေးကြဆိုတဲ့ အဓိပ္ပါယ်ပါ။ ဒါပေမဲ့ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ မသေဘဲ ပတ်တီးအဖွေးသားနဲ့ US မြေကိုပြန်ရောက်လာပါတယ်။ US ကိုပြန်ရောက်တော့လဲ ရထားတဲ့ဒဏ်ရာတွေဟာ အနာမကျက်တဲ့အပြင် အနာတွေထဲ ပိုးဝင်ပြည်လိုက်ပြီး သွေးဆိပ်တက်လိုက်ပါသေးတယ်။ အာမေးနီးယန်းခွဲစိတ်ဆရာဝန်တယောက်က ကုသပေးလိုက်လို့ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ နေပြန်ကောင်းလာပေမယ့် သူ့ညာဘက်လက်ကတော့ သုံးမရတော့ပါဘူး။ အာမေးနီးယန်းဆရာဝန်ရဲ့ ကုသပေးမှုနဲ့ ကူညီမှုတွေအပြင် ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ အာမေးနီးယန်းဂျင်နိုဆိုဒ်အကြောင်းပါ သိခဲ့ရပါတယ်။ သူစစ်မြေပြင်မှာ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရတဲ့ ဂျာမန်တွေဟာလည်း ဂျင်နိုဆိုဒ်ရာဇဝတ်ကောင်တွေဖြစ်ကြောင်း ဘော့ပ်ဒိုးလ်သိခဲ့ရပြန်ပါတယ်။\nအဲဒီ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ ရီဗက်ပလစ်ကန် အထက်လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ် လာချိန်မှာတော့ ဆာဘ်တွေရဲ့ ဂျင်နိုဆိုဒ်ငရဲခန်းတွေဟာ ဖုံးမရဖိမရ ပေါ်လာချိန်ပေါ့။\nကလင်တန်အစိုးရအဖွဲ့ဟာ ဘော့စ်နီးယားကိစ္စမှာ လုပ်ပေးစရာရှိတာတွေလုပ်ပေးပြီးပြီလို့ ယူဆထားကြတာပါ။\n– ခရိုအတ်စစ်မျက်နှာကို အဆုံးသတ်ပေးပြီး မွစ်ဆလင်မ်+ခရိုအတ် မဟာမိတ်ဖွဲ့ပေးပြီးပြီ။\n– သွေးတိုးစမ်းတဲ့ ဆာဘ်တွေကိုလဲ သူ့အတိုင်းအတာနဲ့သူ တုန့်ပြန်ဖို့ လုပ်ထားတယ်။\n– ဒုက္ခသည်တွေကိုလည်း လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီတွေပုံမှန်ပေး နေတယ်။\n– ကျန်တာကတော့ ပြည်တွင်းစစ်မို့ နှစ်ဖက် ခြေကုန်လက်ပမ်းကျချိန် စောင့်ပြီး တို့အစိုးရက ညှိပေးလိုက်ရုံပဲ။\n– ဂျင်နိုဆိုဒ်ငရဲခန်းတွေအတွက်ကတော့ စစ်ပြီးမှပဲ ခုံရုံးတင်အရေးယူဖို့ စဉ်းစားမယ်။ လောလောဆယ် ဒီစစ်ပွဲအတွင်း နှစ်ဖက်လုံးကို ချိန်ခွင်ရှာညီအောင် ထိန်းပေးပြီး စစ်ပမ်းလာချိန်ကို စောင့်ရုံပဲ။ ဒါက ၁၉၉၄ ခုနှစ်ကစလို့ ကလင်တန် အစိုးရရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေနဲ့ ခံယူချက်ပါ။\nကလင်တန်အစိုးရဟာ ပြတ်ပြတ်သားသားဗုံးကြဲဖို့၊ US ခြေလျင်တပ် တွေလွှတ်ဖို့ လုံးဝ စိတ်မဝင်စားပါဘူး။ ကလင်တန်အစိုးရရဲ့ ဒီလုပ်ရပ်တွေကို ရေစုံမျှောလိုက်တဲ့လုပ်ရပ်လို့ ဝေဖန်လိုက်သူကတော့ အမတ်မင်းဘော့ပ်ဒိုးလ်ပါ။\nဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ သီအိုရီသမားမဟုတ်တဲ့ ခပ်ကြမ်းကြမ်းစစ်သားဟောင်းတစ်ယောက်ပါ။ အစိုးရအဖွဲ့ကို လွှတ်တော်ထဲခေါ်ပြီး genocide ဟုတ်၊ မဟုတ်ချောင်ပိတ်တဲ့ သီအိုရီမေးခွန်းတွေအစား လက်တွေ့ကျတဲ့အလုပ်ကို ကောက်လုပ်ပစ်တာပါ။ သူလုပ်လိုက်တဲ့အလုပ်က ကလင်တန်အစိုးရအဖွဲ့ကို နောက်ကနေ တွန်းအားပေးတဲ့ပုံစံမကဘဲ ဖျင်ကနေဆောင့်ကန်လိုက်သလိုမျိုးပါ။\nဘော့ပ်ဒိုးလ်တင်လိုက်တဲ့ လမ်းကြောင်းက ဆာဘ်တွေအပေါ်မှာ လက်နက်ပိတ်ဆို့မှုကို ဆက်လက်ထားရှိပြီး ဘော့စ်နီးယားမွစ်ဆလင်မ်တွေကို လက်နက်ပိတ်ဆို့မှုအား ပယ်ဖျက်ရေးပါ။ ဒါဟာတဖက်သတ် လက်နက်ပိတ်ဆို့မှု ပယ်ဖျက်ရေးပါ။ ကလင်တန်အစိုးရကတော့ ဒီလို တဖက်သတ်ပယ်ဖျက်မှုကို အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်ပါတယ်။ အကြောင်းရှိပါတယ်။ လက်နက်ပိတ်ဆို့မှုကို တဖတ်သတ် ပယ်ဖျက် ခြင်းဟာ UN resolution ကို ဆန့်ကျင်ပါတယ်။ UN ရဲ့ လက်နက်ပိတ်ဆို့မှု resolution ကို အကောင်အထည်ဖော်ပေးနေတာက US ရေတပ်ပါ။\nUN resolution ရှိနေလို့သာ ဥရောပနိုင်ငံတွေဟာ သူတို့တပ်တွေကို UN တပ်သားတွေအဖြစ် ဘော့စ်နီးယားကို စေလွှတ်ထားတာပါ။ တကယ်လို့ UN resolution ကို US ကသာ ဆန့်ကျင်လာရင် ဘော့စ်နီးယားနိုင်ငံတွင်းက UN တပ်ဖွဲ့တွေ ထွက်ခွာသွားမှာပါ။ UN တပ်တွေထွက်ခွာရင် စစ်ဆုတ်ခွာမှုကိုကူညီဖို့ US ခြေလျင်တပ်တွေ စေလွှတ်ပေးပါ့မယ်လို့ ကလင်တန်က လူသိရှင်ကြား ကတိ ပေးထားတာလည်း ရှိပါတယ်။\nဒီတော့ ဘော့ပ်ဒိုးလ် တင်လိုက်တဲ့လမ်းကြောင်းက –\n၂။ UN တပ်တွေထွက်ခွာ\n၃။ US ခြေလျင်တပ်တွေဝင်\nဘော့စ်နီးယန်းတွေအတွက် လက်နက်ပိတ်ဆို့မှု တဖတ်သတ်ပယ် ဖျက်ရေးကို လွှတ်တော်ထဲမှာ စလုပ်နေတာ ၁၉၉၃ ခုနှစ်ကတည်းကပါ။ ဒါပေမဲ့ ကလင်တန်အစိုးရက ဘော့စ်နီးယားကိစ္စသူတို့ ပွဲပြတ်အောင်လုပ်ပါ့မယ်လို့ ကတိ\nပေးတဲ့အတွက် ဘော့ပ်ဒိုးလ်တို့အုပ်စုဟာ နောက်ဆုတ်ပေးထားတာပါ။\n၁၉၉၄ ခုနှစ် တလျှောက်လုံး ဆာဘ်တွေရဲ့ သွေးတိုးစမ်းမှုနဲ့ NATO ရဲ့အကန့်အသတ်နဲ့ ဗုံးကြဲတုန့်ပြန်မှုတွေဟာ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ကို မချင့်မရဲဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ ၁၉၉၅ ဇန်နဝါရီမှာ လက်နက်ပိတ်ဆို့မှု တဖတ်\nသတ်ပယ်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်မှာတင်သွင်းခဲ့ပြီး ၉၅ ဇူလိုင်မှာ မဲခွဲဆုံးဖြတ်ပေးဖို့ အဆိုတင်သွင်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီ ဥပဒေကို အတည်ဖြစ်ရေး ၉၅ ဇန်နဝါရီကနေ ဇူလိုင်အထိ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ လှုပ်ရှားရမှာဖြစ်ပြီး ဒီဥပဒေ အတည်မဖြစ်ရေးအတွက် ကလင်တန်အစိုးရ ကလည်း အသည်းအသန်လိုက်ဖျက်ပါတယ်။\nဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ စကားပြောကောင်းသူတယောက်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ သူဟာ မိန့်ခွန်းတွေ လှလှပပပြောမယ့်အစား ဘော့စ်နီးယားက ငရဲခန်းမြင်ကွင်း တွေ၊ ဓါတ်ပုံတွေ၊ ဗီဒီယိုတွေကို လွှတ်တော်ထဲမှာ ဖွင့်ပြလို့ presentation လုပ်ပါတယ်။ လက်တွေ့မြေပြင်မှာ ဖြစ်နေတာတွေကို မီးမှောင်းထိုးပြပြီး ထောက်ခံမှုရှာတဲ့သဘောပါ။ ကလင်တန်ကတော့ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဥပဒေကို သမ္မတဗီတိုနဲ့ ပယ်ချမယ်လို့ လေသံလွှင့်ထားတာကြောင့် ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ အမတ်တွေဆီက ၃ ပုံ ၂ ပုံသောမဲကို ပြတ်ပြတ်သားသားရရှိမှသာလျှင် ကလင်တန်ကို နိုင်ပါလိမ့်မယ်။\nစတင်စည်းရုံးခါစမှာ ဘောပ်ဒိုးလ်ဟာ အရှုံးဘက်ကပါ။ လွှတ်တော်ထဲက သူ့ဘော်ဒါတွေကတောင် “ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ စစ်တပ်ထဲ ဘီယာသွားရောင်း တောင် စွံအောင်ရောင်းနိုင်မယ့်သူမဟုတ်”လို့ ပြောယူရတဲ့အထိ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ စကားပြောရင် ဘုကျတဲ့သူပါ။ ဘော့စ်နီးယားက အနိဋ္ဌာရုံတွေကို အတုံးလိုက် အတစ်လိုက်ထုတ်ဖော်ပြောဆိုစည်းရုံးတဲ့ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ရဲ့နည်းဟာ အလုပ်ဖြစ်ပါ့မလား…? လူတွေ အထူးသဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်တွေရဲ့ နှလုံးကို ကိုင်လှုပ်နိုင်ပါ့မလားဆိုတာ အတော်စဉ်းစားရတဲ့ကိစ္စပါ။\nအိမ်ဖြူတော်ကတော့ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ရဲ့ ဥပဒေဟာ အန္တရာယ်များလွန်းပြီးမီးနဲ့ကစားဖို့ပြင်နေကြောင်း နှက်ပါတယ်။ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ကို ကူညီတဲ့သူတွေလည်း ပေါ်လာပါတယ်။ သူတို့တွေကတော့ ဘော့စ်နီးယားဂျင်နိုဆိုဒ်မှာ US အစိုးရရဲ့ပျော့ညံ့မှုကို ကန့်ကွက်တဲ့အနေနဲ့ အလုပ်ထွက်ဆန္ဒပြထားတဲ့ နိုင်ငံခြားရေး အရာရှိတချို့ပါ။ ဒီအရာရှိတွေဟာ လွှတ်တော်ထဲက အမတ်တွေကို ချဉ်းကပ်ပြီး စည်းရုံးရေးဆင်းပေးသလို သာမန်အောက်ခြေလူတန်းစားတွေအထိဆင်းပြီး US ရဲ့ ကြားဝင်စွက်ဖက်မှုကို ထောက်ခံလာအောင် စည်းရုံးပေးကြသူတွေပါ။ သူတို့ ဒီလိုတွေ စည်းရုံးထိုးဖောက်နိုင်ဖို့ကူညီတဲ့သူကတော့ ဂျော့ဂ်ျဆိုးရော့စ်ပါ။ ဆိုးရော့စ်နဲ့ နိုင်ငံခြားရေးအရာရှိဟောင်းတွေဟာ ဘော်လ်ကန်ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းပြီး ဒီစည်းရုံးရေးအလုပ်တွေကို အားစိုက်လုပ်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒီအချိန်ထိ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ရဲ့ စည်းရုံးရေးဟာ ထင်သလောက် တိုးမပေါက်သေးပါဘူး။\n၁၉၉၅ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် နေ့မှာ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ လွှတ်တော်ထဲမှာ ပိုနေမြဲကျားနေမြဲနေခြင်းရဲ့ အန္တရာယ်ကြီးပုံ ကို မိန့်ခွန်းပြောပါတယ်။ အဲဒီညမှာပဲ ကလင်တန်ကလည်း ဘော့ပ်ဒိုးလ်အပါအဝင်အမတ်တွေကို အိမ်ဖြူတော်မှာ ညစာစားပွဲဖိတ်ပြီး ဘော့ပ်ဒိုးလ်ရဲ့ ဥပဒေဟာ အန္တရာယ်ကြီးကြောင်း စည်းရုံးရေးဆင်းပါသတဲ့။ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ကတော့ ကလင်တန်ရဲ့ ဖိတ်ကြားမှုကို လက်မခံလို့ ညစာစားပွဲကို မတက်ပါဘူး။ ကလင်တန်ရော ဘော့ပ်ဒိုးလ်ပါ နက်ဖြန် ၁၉၉၅ ဇူလိုင် ၁၁ မှာ ဆာဘ်တွေဘာလုပ်မယ်ဆိုတာ မတွေးမိခဲ့ကြဘူးပဲ ဆိုပါတော့။ ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်မှာတော့ ဆာဘ်တွေဟာ ဆရက်ဘရက်နီဆာကိုဝင်တိုက်ပြီး UN တပ်ဖွဲ့တွေကို ဓါးဆာခံ ဖမ်းဆီးကာ မွစ်ဆလင်မ်အရပ်သား ၁ သောင်းလောက်ကို သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့ပါတယ်။\nဆရက်ဘရက်နီဆာကိစ္စနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး ကလင်တန်နဲ့ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးတို့ဟာ အင်းမလုပ် အဲမလုပ်နေပြလို့ ဟိုးလ်ဘရုခ်နဲ့ ဂါးဘရသ်တို့က တွန်းခဲ့ရပုံတွေကို ရှေ့မှာရေးထားခဲ့ပါပြီ။ US လွှတ်တော် အမတ်တွေအတွက် တော့ အခြေအနေအမှန်ကို ဖြုန်းခနဲတွေ့လိုက်ရတဲ့အတွက် ဘော့ပ်ဒိုးလ်နောက်မှာထောက်ခံတဲ့အမတ်တွေ တန်းစီသွားပါတယ်။ ဆရက်ဘရက်နီဆာကျဆုံးပြီး တစ်ပတ်လုံးလုံး ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ လက်နက်ပိတ်ဆို့မှု ပယ်ဖျက်ရေးကလွဲလို့ ကျန်တဲ့စကားကို မပြောတော့ပါဘူး။\nကလင်တန်အစိုးရဟာ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ရဲ့ ဥပဒေကြမ်းကို အတည်ပြုလိုက်ရင်ဆိုးဆိုးဝါးဝါးကြီးတွေ ဖြစ်လာလိမ့်မယ်လို့ တောက်လျှောက်ဖြဲခြောက်လာတာပါ။ “အခု အဲဒီဆိုးဆိုးဝါးဝါးကြီးဆိုတာ အခု ကျုပ်တို့မျက်စိရှေ့တင်ဖြစ်သွားခဲ့ပြီ။ အခုချက်ချင်း လက်နက်တင်ပို့မှုကိုပယ်ဖျက်။ ဒါဟာဥပဒေပြု လွှတ်တော်တစ်ရပ် လုံးက ပြောတဲ့စကား” လို့ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ ခိုင်ခိုင်မာမာ ပြောလာပါတော့တယ်။\nကလင်တန်ဟာ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ကို ချော့ရပါတယ်။ ဇူလိုင် ၂၁ လန်ဒန် အစည်းအဝေးပြီးသည်အထိ လွှတ်တော်မှာမဲခွဲတာကို ဆိုင်းငံ့ထားဖို့ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ကို တောင်းဆိုပါတယ်။ ဘော့ပ်ဒိုးလ်က လက်ခံပေးပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မီဒီယာတွေကတော့ ဆိုင်းငံ့မနေပါဘူး။\n– ကလင်တန်အစိုးရဟာ သွေးမရှိတဲ့ အစိုးရ။\n– ကလင်တန်ဟာ အာကျယ်ကောင်\n– အိမ်ဖြူတော်က လူတွေ အရှက်ရောရှိကြသေးရဲ့လား။\n– စူပါပါဝါ US ဟာ သူများနောက်မြီးဆွဲဖြစ်နေပြီလား။\n– ဒီလို အိညှောင်ပတ်ညှောင် လုပ်နေပုံနဲ့ဆိုရင် NATO အဖွဲ့ရဲ့ လားရာကို ဆန်းစစ်ရတော့မယ်။\nစသဖြင့် မီဒီယာတွေက တောက်လျှောက် နှက်နေတော့တာပါ။\nဇူလိုင် ၂၁ ပျော့တိပျော့ဖတ် လန်ဒန်ကြေငြာချက်အပြီး ဘော့ပ်ဒိုးလ်ဟာ မဲခွဲဖို့ပဲ စိုင်းပြင်းပါတော့တယ်။ ဇူလိုင် ၂၆ ကွန်ဂရက်မှာ မဲခွဲပြီး ထောက်ခံ ၆၉ မဲ ကန့်ကွက်၂၉ မဲနဲ့ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ရဲ့ ဥပဒေကြမ်းကို အတည်ပြုလိုက်ပါတယ်။ သြဂုတ် ၁ မှာ အောက်လွှတ်တော်ကလည်း အတည်ပြုလိုက်ပြီ။ သမ္မတဗီတိုနဲ့ ပယ်ချလို့ မရသည်အထိ မဲအရေအတွက်ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ပြဇာတ်ရဲ့ အဆုံးသတ်ကကွက်ကို စတင်ဖို့ ကန့်လန့်ကာ ဆွဲတင်လိုက်ပါပြီ။\nUS သမ္မတလည်း တရားခံပဲ\nဆရက်ဘရက်နီဆာကျပြီးတဲ့နောက် US အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်း ၂၇ ဖွဲ့ကလည်း ဆာဘ်တွေကို ဗုံးကြဲပစ်ဖို့ US အစိုးရဆီ လက်မှတ်ထိုး တောင်းဆိုကြပါတယ်။ ဝါရှင်တန်ပို့စ် သတင်းစာကတော့ ကလင်တန်ဟာ လေအိုးလို့ ရေးထည့်လိုက်ပါတယ်။ နျူးရီဗတ်လစ်မဂ္ဂဇင်းရဲ့ ဆောင်းပါးမှာ ရေးထားတာက “ဒီကမ္ဘာ ပေါ်မှာ ဂျင်နိုဆိုဒ်ရာဇဝတ်မှုကို တားဆီးနိုင်တာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုပဲရှိတယ်။\nUS သမ္မတဟာ ဒီတာဝန်ကို ရှောင်လွှဲပြီး အမေရိကန်တွေအပေါ်မှာ အရှက်ရစေခဲ့ရင်သမ္မတကြီးလည်း ရာဇဝတ်ကောင်တွေနဲ့ အလိုတူအလိုပါ အပြစ်ရှိတယ်” တဲ့။ ကလင်တန်အတွက် အဆိုးဝါးဆုံးထိုးနှက်ခံရမှုကတော့ ပြင်သစ်သမ္မတက ဆရက်ဘရက်နီဆာကျဆုံးမှုကို မြူးနစ်ကိစ္စနဲ့ ယှဉ်ထိုးပြောဆိုတာပါ။ US ရဲ့ NATO အပေါ်ဦးဆောင်မှုကဏ္ဍကိုပါ ပြင်သစ်ကသမ္မတရှီးရက်က မေးခွန်းထုတ်လိုက်ပါတယ်။\nဒီအချိန်မှာတော့ ကလင်တန်ဟာ ငြိမ်ခံနေလို့မရတော့ဘဲ “US ဟာ လက်ဝှေ့အထိုးကျင့်တဲ့သဲအိတ်ကြီး မဟုတ်ဘူး” လို့ ထွက်ပြောလာပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အပြောဟာ အပြောပဲရှိပါသေးတယ်။ ဒီအချိန်မှာ ဆာဘ်တွေကိုလက်တွေ့ကျကျ ထိုးနှက်လိုက်တာကတော့ ခရိုအတ်နဲ့မွစ်ဆလင်မ်တပ်ပေါင်းစုပါ။ လက်နက်ခဲယမ်းတွေကို တောက်လျှောက်စုဆောင်းထားတဲ့ ခရိုအတ်စစ်တပ်ဟာ အင်အားအတော်ကို တောင့်တင်းနေပါပြီ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံရဲ့ အရှေ့ပိုင်းကို ပေါင်မုန့်လှီးသလို လှီးဖဲ့ယူထားတဲ့ ဆာဘ်တွေကို ခရိုအတ်တွေက တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်ပါတယ်။ ဆာဘ်တွေဟာမခုခံနိုင်တော့ပါဘူး။ ခရိုအတ်တွေဟာ ၁၉၉၁ တုန်းက ဆုံးရှုံးခဲ့တဲ့နယ်မြေတွေ အားလုံးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒီခရိုအတ်တွေရဲ့ ထိုးစစ်အတွင်းမှာ ထင်ရှားသွားတာက ဆာဘ်စစ်တပ်ဟာ လုံးဝကို အခွံသပ်သပ်သာကျန်တော့တယ်ဆိုတဲ့အချက်ပါ။\nဆာဘ်တွေကို ဗုံးကြဲရတာ အရသာရှိလိုက်တာ\nဘော့စ်နီးယန်းမွစ်ဆလင်မ်တပ်မတော်ကလည်း ခြေသွက်လက်သွက်နဲ့ တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်တာတွေ လုပ်ပါတယ်။ ဆာဘ်တွေသိမ်းထားတဲ့ နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းက Bosanska, Krupa, Petrovac, Kljuc, Sanski စတဲ့မြို့တွေကို ဘော့စ်နီးယားမွစ်ဆလင်မ်တပ်မတော်က တဟုန်ထိုးပြန်သိမ်းပါတယ်။ ဆာဘ်တွေဘက်က လက်စားချေတဲ့အနေနဲ့ ၁၉၉၅ သြဂုတ် ၂၅ မှာ ဆာရာယေဗိုကို အမြောက်နဲ့ ပစ်ပြီး အရပ်သား ၃၇ ယောက်ကို သတ်ပစ် လိုက်ပြန်ပါတယ်။\nUS အနေနဲ့ ဘော့ပ်ဒိုးလ်ရဲ့ဥပဒေကြောင့် သူရဲ့ခြေလျင်တပ်တွေဝင်ကို ဝင်ရတော့မှာမို့ မဝင်ခင်မှာ လေကြောင်းကနေ လက်ဦးမှုယူပြီး အပြတ်အသတ် ဗုံးကြဲဖို့ အကြောင်းပြချက်ရှာနေတာပါ။ ပဲရစ်မှာရှိနေတဲ့ ဟိုးလ်ဘရုခ်က ဝါရှင်တန်ကို ဖုန်းခေါ်ပြီး ဗုံးကြဲဖို့ပြင်ပေတော့လို့ အကြောင်းကြားလိုက်ပါတယ်။\nသြဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာတော့ NATO လေယာဉ်အစင်း ၆၀ ဟာ လေထဲကို တပြိုင်နက်တည်းထိုးတက်သွားခဲ့ပြီး ဆာဘ်ပစ်မှတ်တွေကို ဗုံးကြဲချပါ တယ်။ ဒီတခါတော့ ဟိုတပြောက် ဒီတပြောက်မဟုတ်တော့ဘဲ ပစ်မှတ် ၆၀ လောက်ကို တပြိုင်နက် တိုက်ခိုက်တာပါ။ ဆာဘ်တွေရဲ့ ခဲယမ်းသိုလှောင်ရုံတွေ၊ ဆက်သွယ်ရေးအဆောက်အဦ တွေ၊ ရေဒါတွေ၊ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစခန်းတွေကို ပြားပြားဝပ်သွား အောင် ပစ်ခွင်းလိုက်ပါတယ်။ ဒီသတင်းကို သမ္မတကလင်တန်ဆီ ဖုန်းဆက် အကြောင်းကြားတော့ “အေး… သိပ်ကောင်းတာပဲကွာ”လို့ ဝမ်းသာအားရ ပြန်ဖြေပါသတဲ့။\nNATO လေယာဉ်တွေဟာ အကြိမ်ပေါင်း ၃၄၀၀ ပျံတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဘော့စ်နီယန်း တပ်မတော်ဟာလည်း မြေပြင်ထိုးစစ်ကို အရှိန်မြှင့်ပါတယ်။ ၃ ပတ်အတွင်း ဆာဘ်တွေသိမ်းထားတဲ့ နယ်မြေရဲ့ ၂၀% ကို မွစ်ဆလင်မ်နဲ့ ခရိုအတ် တပ်တွေက ပြန်သိမ်းလိုက်ပါတယ်။ ခရိုအတ်တွေကတော့ ၁၉၉၁ က ဆာဘ်တွေလုပ်ခဲ့တာကိုလက်စား ပြန်ချေတဲ့အနေနဲ့ ဆာဘ်ရွာတွေကို မီးတင်ရှို့ပြီး ဆာဘ်မြို့တွေကို အမြောက်နဲ့ ပြန်ပစ်ပါတယ်။ သိန်းနဲ့ချီတဲ့ ဆာဘ်တွေဟာ ဗဟို ဆားဘီးယားနိုင်ငံထဲကို ပြေးဝင်ကြရပါတယ်။ “အပစ်အခတ် အမြန်ဆုံးရပ်စဲပေးပါ“ လို့ ဒီတခါ ငယ်သံပါအောင် အော်ဟစ်ရသူကတော့ မီလိုဆီဗစ်ကိုယ်တိုင်ပါပဲ။\nရာဇဝတ်ကောင် ဦးကျိုးနေတုန်း ဆွေးနွေးပွဲကို ဆွဲတင်ပြီးအနိုင်နဲ့ ပိုင်းလိုက်ပါတယ်။ မီလိုဆီဗစ်ဘက်က အောက်ကြေးနှိုက်လို့ရဦးမလားလို့ သွေးတိုးစမ်းပါသေးတယ်။ “US က ဆားဘီးယားအပေါ်ချမှတ်ထားတဲ့ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုကို ဆွေးနွေးပွဲမစတင်ခင် ရုပ်သိမ်းပေးပါ” လို့မီလိုဆီဗစ်ကတောင်းဆိုပါသတဲ့။ US ကတော့ နိုးပါတဲ့။ ဒါ့အပြင် မီလိုဆီဗစ်အနေနဲ့ ဆွေးနွေးပွဲတက်မလား၊ မတက်ဘူးလားမေးဖို့ လွှတ်လိုက်တဲ့သံအဖွဲ့ ဘဲလ်ဂရိတ်ကိုရောက်နေစဉ်မှာ US တိုက်လေယာဉ်အစင်း ၂၀၀ ဟာ ပြေးလမ်းပေါ်မှာ အသင့်နေရာယူထားပါတယ်။ မီလိုဆီဗစ် ခေါင်းခါတယ်လို့ ပြော\nတာနဲ့ ဗုံးကြဲတာကို ထပ်အရှိန် မြှင့်ဖို့ပါ။ ဒါကြောင့် မီလိုဆီဗစ်အနေနဲ့ ဒေတန်ဆွေးနွေးပွဲကို တက်ဖို့နဲ့ ဆွေးနွေးပွဲရဲ့ မူဘောင်တွေကို သဘောတူလိုက် ရပါတယ်။\n၁၉၉၅ ဒီဇင်ဘာမှာ ဒေတန်စာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်လိုက်နိုင်ပါတယ်။ ဆာဘ်ဂျင်နိုဆိုဒ်ယန္တယားဟာလည်း ရပ်တန့်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဒေတန်စာချုပ်အရ ဘော့စ်နီးယားနိုင်ငံရဲ့ နယ်မြေ ၄၉ % ကို ဆာဘ် တွေကရရှိပြီး ကျန်တဲ့ ၅၁ % ကို မွစ်ဆလင်မ်နဲ့ ခရိုအတ်တွေက ရရှိပါတယ်။ ဆာဘ်ဖြစ်စေ ခရိုအတ်ဖြစ်စေ ဘော့စ်နီးယားနိုင်ငံကနေ ခွဲထွက်ခွင့်မရှိပါဘူး။ ဆာဘ်တွေဟာနယ်မြေဟာ အကျယ်ဝန်ဆုံးရပေမယ့် မဟာဗျူဟာအရ ထက်ခြမ်းခွဲခံထားလိုက်ရပါတယ်။\nဒေတန်သဘောတူညီချက်တွေကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ NATO တပ်သား ၆ သောင်းကျော် ဘော့စ်နီးယားနိုင်ငံထဲကိုဝင်ရောက်တပ်စွဲလိုက်ပါတယ်။ ဆာဘ်ဂျင်နိုဆိုဒ် ရာဇဝတ်ကောင်တွေရဲ့လက်ချက်နဲ့ လူ ၂ သိန်းခွဲကျော် သေဆုံးခဲ့ရပါတယ်။ လူ ၂ သန်းကျော် အိုးအိမ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ရပါတယ်။ စစ်ပွဲပြီးတဲ့နောက်ပိုင်းမှာလည်း ဆာဘ်ရာဇဝတ်ကောင်တွေဟာ ဆောင့်ကြွားဆောင့်ကြွားနဲ့ အရေးယူခံရမှုကနေလွတ်နေခဲ့ပါသေးတယ်။ ရက်ခိုမလာဒစ်ဟာ NATO စစ်ဌာနချုပ်နဲ့ ၁၂ မိုင်ပဲဝေးတဲ့နေရာမှာ ဗြောင်နေထိုင်ပြီးတော့ လူသိ ရှင်ကြား အင်တာဗျူးတွေဘာတွေလုပ်ပြရင်း သူ့အပေါ်ထုတ်ဆင့်ထားတဲ့ ဖမ်းဝရမ်းကိုပမာမခန့် လုပ်ပြနေပါသေးတယ်။\nICTY ရုံးတော်ကတော့ မလာဒစ်ရဲ့မျက်ကွယ်မှာပဲ တရားစီရင်နေခဲ့ လိုက်တာ မလာဒစ်ဟာ ၂၀၁၁ ရောက်မှပဲ အဖမ်းခံရပါတော့သတဲ့။ (လက်ရှိ ICC ရုံးတော်ကတော့ ဒီအားနည်းချက်ကို သင်ခန်းစာယူပြီး တရားခံကိုအရင်ဖမ်းဆီးပြီး ရုံးတော်မှာ မျက်မှောက်ထား တရားစီရင်ရမယ်လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။)\nမီလိုဆီဗစ်ဟာလည်း ဆားဘီးယားနိုင်ငံရဲ့ သမ္မတအဖြစ်ဆက်လက်တည်ရှိဆဲဖြစ်ပါတယ်။ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ဒဏ်ခတ်မှုကြောင့် ကြပ်တည်းလာတဲ့ ဆာဘ်ပြည်သူတွေဟာ မီလိုဆီဗစ်ကို ဆန့်ကျင်လာချိန်မှာတော့ မီလိုဆီဗစ်ဟာ ကိုဆိုဗိုမှာ ဂျင်နိုဆိုဒ်မီးကို အမြင့်ဆုံးအရှိန်ပြန်တင်ပြီး လူထုထောက်ခံမှု ပြန်ရှာပါတယ်။ ဘော့စ်နီးယားဟာ မီဒီယာမျက်နှာစာမှာ ထင်ထင်ပေါ်ပေါ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဂျင်နိုဆိုဒ်ပါ။ ဘော့စ်နီးယားကိစ္စကို အနောက်နိုင်ငံတွေ ကိုင်တွယ်ပုံဟာ ဆာဘ် ဘက်က တစ်ခုခုလုပ်မှ နိုင်ငံတကာက တစ်ခုခုပြန်လုပ်တဲ့ titrated engagement နဲ့ သွားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဘော့စ်နီးယားကိစ္စမှာ ဆာဘ်တွေဟာ ဖြစ်စဉ်တိုင်း ဖြစ်စဉ်တိုင်းမှာ လက်ဦးမှုရယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ လူ ၂ သိန်းကျော်လည်းအသက်ပျောက်ခဲ့ရပါတယ်။ ဒါကို သင်ခန်းစာယူလို့ Kosovo မှာတော့ titrated engagement နဲ့ မသွားတော့ဘဲ all-out engagement နဲ့ ကိုင်တွယ်ပါတယ်။ Genocide ကို ကိုင်တွယ်ရာမှာ ပြတ်ပြတ်သားသား ခပ်သွက်သွက်ကိုင်တွယ်ဖို့ လိုတယ်လို့ ကမ္ဘာက သင်ခန်းစာထုတ်ယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်။\nI expectedawar. But , I did not expectagenocide.\n“စစ်ဖြစ်လာလိမ့်မယ်လို့ တွက်ဆခဲ့တယ်။ ဂျင်နိုဆိုဒ်ဖြစ်လာလိမ့်မယ်လို့ တော့ မတွက်ဆမိခဲ့ဘူး” ဒါဟာ ဘော့စ်နီးယားသမ္မတ အလီဂျာရဲ့ ပွဲအပြီး အင်တာဗျူးကစကားပါ။ သူရဲ့ တွက်ဆမှု အလွဲအတွက် လူ ၂ သိန်းကျော် အသက်ဆုံးရှုံးပြီး လူ နှစ်သန်းကျော် ဘဝပျက်ခဲ့ရပါတယ်။ တကယ်တော့ အလီဂျာ တစ်ယောက်တည်း လွဲတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တကမ္ဘာလုံးဟာ အတွက်အဆတွေ လွဲခဲ့ကြပါတယ်။\n“ဒါဟာဂျင်နိုဆိုဒ်ပါလား” ဆိုတဲ့ အသိတစ်ခုကို မရရှိခဲ့မှုအတွက် ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတွေရဲ့ မျက်စိရှေ့မှာတင် လူသား ၂ သိန်းအသက်ပျောက်ခဲ့ရပါတယ်။ ဘော့စ်နီးယားဖြစ်စဉ်ကို ဒီလိုအတွက်အဆလွဲပြီး ပြည်တွင်းစစ်အဖြစ်ယူဆ ကိုင်တွယ်ခဲ့တဲ့အတွက် ရာဇဝတ်ငရဲခန်းတွေဟာ လေးနှစ်ကျော်မျှ တည်ရှိခွင့်ရခဲ့ပြီးလူသားတွေရဲ့ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်၊ စာရိတ္တ၊ ဘဝ၊ ကျင့်ဝတ်တွေကို အတော် ဖျက်ဆီးခွင့် ရသွားခဲ့ပါတယ်။ ဂျင်နိုဆိုဒ်ကို ဂျင်နိုဆိုဒ်လို့မမြင်လို့ ဘော့စ်နီးယန်းတွေဟာ ၄ နှစ် လောက်ငရဲခံလိုက်ရတာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဂျင်နိုဆိုဒ်ကို ဂျင်နိုဆိုဒ်လို့ မမြင်ဘဲ ပြည်တွင်းစစ်နဲ့ ပဋိပက္ခအဖြစ် ယူဆကိုင်တွယ်နေလို့ နှစ် ၄၀ မက ငရဲတောထဲ မျောနေတဲ့ရာဇဝတ်ဘေးသင့် နိုင်ငံတစ်ခုရှိပါသေးတယ်။ အဲဒီတိုင်းပြည်ကတော့ လက်ရှိသင်နေထိုင်ရာ “ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်” ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ရောဂါတစ်ခုကို ကုသရာမှာ အင်မတန်မှ အရေးကြီးတဲ့ အဆင့်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ diagnosis လို့ခေါ်တဲ့ ရောဂါအမည်မှန်ကို ရှာဖွေသတ် မှတ်ခြင်းပါပဲ။ ကုသမှုတွေ ဘယ်လောက်အဆင့်မြင့်မြင့် ဆေးဝါးတွေဘယ် လောက်စုံစုံ ရောဂါအမည်တပ်တာလွဲနေရင် ခဏတဖြုတ်သက်သာတာပဲရှိမယ်။ ရောဂါကတော့ မပျောက်ပါဘူး။\nမြန်မာပြည်ရဲ့ နိုင်ငံရေးရောဂါကို ကုသဖို့ကြိုးပမ်းနေတာ နှစ် ၆၀ ကျော်ခဲ့ပြီ။ မပျောက်နိုင်ပဲ ရောဂါတိုးသည်ထက်တိုးလာတာ diagnosis လွဲနေခဲ့ လို့ပါ။ အခုတော့ ရောဂါရဲ့ အမည်မှန်ကို သိခဲ့ရပါပြီ။ မြန်မာပြည်ဟာ ဂျင်နိုဆိုဒ်ရာဇဝတ်ရောဂါဆိုး စွဲကပ်နေတာပါ။\nဒီ diagnosis ကို ဘယ်သူတွေကများ ထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့ပါလိမ့်…? နှစ်ရှည်ကြာချီ အစိုးရနဲ့ တိုက်ခိုက်နေတဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း တွေကများလား….? No ! ပါ။ နှစ်ရှည်ကြာချီ အစိုးရကို အတိုက်အခံလုပ်နေတဲ့ ဒီမိုကရေစီအင်အားစု လို့သမုတ်ကြတဲ့သူတွေများလား…? No ! ပါ။ မထင်မှတ်ပဲ ဒီ diagnosis အမှန်ကို မြန်မာပြည်အတွက်ရှာဖွေ ပေးနိုင်ခဲ့သူကတော့ မြန်မာပြည်ထဲမှာ အဖိနှိပ်ခံရဆုံး၊ လူရာအသွင်းမခံရဆုံး၊ ဒုက္ခအရောက်ရဆုံးအုပ်စုဖြစ်တဲ့ မွစ်ဆလင်မ်တွေထဲက ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။ Genocide ဆိုတာ နာမည်လေးသပ်သပ်မဟုတ်ပါဘူး။ စကားလုံးလေးသပ်သပ် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ မြန်မာပြည်တော်လှန်ရေးသမိုင်းမှာ breakthrough တစ်ခုပါ။\nအင်မတန်မှ အရေးကြီးတဲ့ တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုကြီးပါ။ Ok ! Genocide ဆိုတဲ့ Diagnosis ကိုတော့ရပြီ။ ဘယ်လိ်ုတွေကုကြမလဲ။ ဘယ်သူတွေက ကုကြမလဲ…? ဘော့စ်နီးယားမှာတော့ ဥရောပက UN တပ်သားတွေလွှတ်ပြီး အနာမရင်းအောင်ထိန်းပေးပါတယ်။ မရပါဘူး။ အနာဟာ ရင်းသည်ထက်ရင်းလာတာပါပဲ။ မွစ်ဆလင်မ်နိုင်ငံတွေကလည်း တန်ချိန်သောင်းချီတဲ့ လက်နက်ခဲယမ်းတွေ ထောက်ပံ့ပြီး ဖြေရှင်းကြပါတယ်။ သွေးဆိပ်တက်မလာအောင် ထိန်းထားနိုင်ရုံပဲ တတ်နိုင် ပါတယ်။ အနာကတော့ ဆက်ရှိနေတုန်းပါပဲ။ဒီအနာကို အပြီးသတ်ပျောက်အောင် လုပ်ပေးနိုင်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံကတော့ အမေရိ ကန်ပြည်ထောင်စုပဲရှိပါတယ်။ ဒါကို ဘော့စ်နီးယားမှာ သက်သေပြခဲ့သလို ကိုဆိုဗိုမှာလည်းသက်သေ အခိုင်အမာ ပြနိုင်ခဲ့ပြန်ပါတယ်။ တကယ်တော့ ဒီသက်သေတွေကို ဂျင်နိုဆိုဒ်ဥပဒေရဲ့ ဖခင် Dr.Raphael Lemkin က သူ မကွယ်လွန်ကတည်းက ကြိုမြင်ခဲ့ပါတယ်။\nဒါ့ကြောင့်လဲ Dr.Lemkin ဟာ Genocide Convention ကို ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းရာမှာ ဆိုဗီယက်က ပြဋ္ဌာန်းတာတောင် တအားကြီးပျော်မပြခဲ့ပါဘူး။ ဆိုဗီယက်ဟာ စူပါပါဝါဆိုပေမယ့် သူ့ရဲ့နိုင်ငံရေးစနစ်တည်ဆောက်ပုံဟာ ဂျင်နိုဆိုဒ်\nရာဇဝတ်မှုကိုကိုင်တွယ်ဖို့ အသင့်ရှိမနေပါဘူး။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ လွှတ်တော်၊ အစိုးရ၊ မီဒီယာ၊ တရားရုံး စတဲ့ နိုင်ငံရေးတည်ဆောက်ပုံကသာလျှင် ဂျင်နိုဆိုဒ်ရာဇဝတ်မှုကို တိုက်ဖျက်ဖို့ သင့်လျော်တာပါ။ ဒါ့အပြင် အမေရိကန်ဟာ ပထမကမ္ဘာစစ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နဲ့ စစ်အေးတိုက်ပွဲဆိုတဲ့ ပွဲစဉ်တိုင်းမှာ အဓိကအနိုင်ရရှိခဲ့တဲ့ တစ်ခုတည်းသော စူပါပါဝါနိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။\nဒါကြောင့် ဂျင်နိုဆိုဒ်ရာဇဝတ်မှုအဖြစ် ရောဂါရှာဖွေသတ်မှတ်ပြီးရင် ကုသဖို့အတွက်ကတော့ Washingtonology=အမေရိကန်အိမ်ဖြူတော်နိုင်ငံရေးကို နားလည်ဖို့နဲ့ ထိုးဖောက်လှုပ်ရှားနိုင်ဖို့က ထပ်တူအရေးကြီးပြန်ပါတယ်။ အလီဂျာ ကတော့ ဒါကိုနားလည်သလို သူဟာ အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲဖြစ်တဲ့အတွက် ထိုးဖောက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့မြန်မာပြည်က ဂျင်နိုဆိုဒ်ရာဇဝတ်မှုအတွက် ဝါရှင်တန်မှာထိထိရောက်ရောက် ထိုးဖောက်ပေးတဲ့သူကတော့ သိပ်အများကြီးမရှိလှပါဘူး။ အဲ ! မထိုးဖောက်တဲ့ အပြင်ပိတ်ဆို့တဲ့သူက အများသားဗျ…။ ဘယ်သူတွေ ဘယ်လောက်ပဲပိတ်ဆို့ပိတ်ဆို့ တော်လှန်ရေးဟာ ရှေ့ဆက်တိုးလာခဲ့ပါပြီ။ ကျွန်တော် ဘော့စ်နီးယားဂျင်နိုဆိုဒ်ကို ရေးရတဲ့ရည်ရွယ်ချက်ကကိုယ့်လူတွေကို parallel thinking ရစေဖို့ပါ။ ကိုယ်တို့ရဲ့တိုက်ပွဲ ဘယ်အဆင့်ရောက်နေပြီ ဘယ်လိုထိုးဖောက်နိုင်ပြီး ဘယ်လောက်အောင်မြင်နေပြီဆိုတာကို နှိုင်းယှဉ်တွေးမိစေချင်ပါတယ်။\nကျွန်တော်ရေးခဲ့တာတွေကို ဇာတ်လမ်းတစ်ခုလိုခံစားဖတ်ရှုရုံတင်မကဘဲ ကိုယ့်ဖာသာဆက်လက်တိုးချဲ့ဖတ်ရှုကြရင်းနဲ့ တော်လှန်ရေးမှာ တတ်နိုင် သည့်နေရာကနေ ထောက်ခံပါဝင်ပေးဖို့ပါ။မြန်မာပြည်နဲ့ ပတ်သတ်ပြီးဂျင်နိုဆိုဒ်ကိုကိုင်တွယ်ရာမှာ ဘယ်အဖွဲ့က အဓိကနေရာက ပါဝင်သလဲ…? ဘယ်သူက ICC ကို အာမခံနိုင်သလဲ…? ဘာ့ကြောင့်ဒီလူဟာ ဒီလိုအာမခံနိုင်သလဲ…? ဒီလူကို ကိုယ်တို့ ဘယ်လိုအားပေးနိုင်မလဲ…? စသဖြင့်သိဖို့က ကိုယ်တိုင်လဲ နောက်ခံအသိရှိမှရမှာပါ။ ဒီ နောက်ခံအသိလေးအတွက် ကျွန်တော်တတ်နိုင်သမျှ ဖြည့်ဆည်းပေး ခြင်းမျှသာပါ။\nNextရိုဟင်ဂျာအရေး ICC တင်ဖို့ မှတ်တမ်း ပြုစုနေ\nဘယ်လိုလူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ဂျင်နိုဆိုဒ်ဖြစ်သလဲ ?\nGenocide ဝေါဟာရ၊ Genocide ဥပဒေ ရဲ့ ပဲ့ကိုင်ရှင် Dr.Raphael Lemkin (စ/ဆုံး)


နှလုံးသား ဒိုင်ယာရီ: အငိုက်မိခြင်း\nPosted by မိုးနတ်ကြယ်စင် at 4:26 AM\nကိုကိုမောင်(ပန်းရနံ့) November 30, 2012 at 5:11 AM\nအရှိုက်ထိပြီး အငိုက်မိရင် အကြိုက်သိသွားးတတ်ရောတဲ့။း))\nချစ်တတ်တဲ့သူက ပိုလို့ကို ချစ်တတ်ကြတာ သဘာဝပါဘဲ။\nမိုးနတ်ကြယ်စင် November 30, 2012 at 5:20 AM\nmstint November 30, 2012 at 6:14 AM\nရင်တွင်းဖြစ် ကဗျာကောင်းလေးတွေ ပြန်ဖတ်ခွင့်ရပြီ မိုးနတ်ရေး)\nသူကြီးမင်းကွန်မန့်လေးကလည်း ဂွတ်ပါ့ :P\nညီလင်းနိူင် November 30, 2012 at 7:03 AM\nတောက်ပကြယ်စင် November 30, 2012 at 8:48 AM\nချစ်ခြင်းအစ မျက်စိကတဲ့ မိုးနတ်ရေ (ကြားဖူးတာ ပြောပါတယ် လက်တွေ့ကိုယ်တွေ့မရှိပါဘူး ဟဟ)\nyatuthit November 30, 2012 at 11:14 AM\nလွင်ပြင်လှိုင်းငယ် November 30, 2012 at 8:24 PM\nရိုးမြေကျ November 30, 2012 at 9:15 PM\nမှန်တာပေ့ါညလေးရယ်။အဲဒီအချစ်ကလေ လူကို အရူးတစ်ပိုင်းဖြစ်စေတယ်။ ညလေးရဲ့ဖေ့ဘုတ်က အပ်လို့မရဘူးကွယ်။\nမိုးငွေ့........ November 30, 2012 at 10:41 PM\nဒီကဗျာလေးကြိုက်လို့ ဖဘမှာရှယ်ခွင့်ပြုပါနော် ညီမ...\nမိုးနတ်ကြယ်စင် December 1, 2012 at 2:56 AM\nယနေ့ နေသာတယ်း)။\nkiim December 1, 2012 at 6:33 AM\nလာအားပေးသွားပါတယ် ညလေးရေ.. HaPpy SwEeT DeCeMbeR\nlwannaung December 1, 2012 at 8:27 AM\nNwai La December 1, 2012 at 10:50 PM\nအချစ်မှာ အငိုက်မိသွားတဲ့ အစ်မရေ\nချစ်လို့ကို မဝနိုင်ဘူး ဖြစ်နေတယ် ထင်ပ\nဂယ်ပဲ ... ချစ်ပဲချစ်နိုင်လွန်းတယ်\nပျိုးယုဝသုန် (Pyo Yu Wathone) December 2, 2012 at 2:19 AM\nတစ်ချက်အငိုက်မှာ အလစ်ဝင်ရောက်လာတဲ့ ချစ်ခြင်းတစ်ခု အကြောင်းလေး က နှစ်သက်စရာ ..\nအသဲလေးတွေနဲ့ဆောက်ထားတဲ့အိမ် December 2, 2012 at 3:20 AM\nမိုးနတ်ကြယ်စင် December 2, 2012 at 3:25 AM\nစုချစ် December 2, 2012 at 4:48 PM\nကဗျာဆရာမလေးရဲ့ ကဗျာလေးတွေ ဖတ်သွားပါတယ်...\nပုံ - ချစ်တတ်သူ တစ်ဦးး)\nအစ်မမှာ အချစ်စိတ်တွေတောင်ပုံ ရာပုံ ရှိမယ်နဲ့တူတယ်နော် ဟိဟိ\nအိမ်မက်ကောင်းကင် December 3, 2012 at 6:21 AM\nတိုက်ဆိုင်မှုတွေရှိလို့လားမသိဘူး ကဗျာလေးကိုဖတ်ရတာ စိတ်ထဲမှာတစ်မျိုးကြီးဖြစ်နေတယ်\nဒီဇင်ဘာ ရဲ့ညချမ်းလေးမှာပျော်ရွှင်နိုင်ပါစေ မိုးနတ်လေးရေ\nမိုးသူ(တောင်ကြီး) December 13, 2012 at 5:26 PM\nblog လေးပြန်ဖွင့်လို့ ရလို့ ဝမ်းသာရပါတယ်\nဆူးသစ် December 14, 2012 at 2:06 AM\nwitch83 January 2, 2013 at 6:34 PM\nကဗျာတစ်ပုဒ်လုံး ကြိုက်တယ်။ အပေါ် နှစ်ပိုဒ်ကို ပိုကြိုက်တယ်။ ပြန် share ခွင့်ပြုမလား sis? :)\nlinlae nge February 5, 2013 at 9:04 AM\nlinlae nge February 5, 2013 at 9:05 AM


ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀ - အခမဲ့ဆော့ဗ်ဝဲ၏ကောင်းကျိုးဆိုးကျိုးများ။ Linux မှ\nဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀ - အခမဲ့ဆော့ဗ်ဝဲ၏ကောင်းကျိုးဆိုးကျိုးများ\nမနက်ဖြန်သည်တစ်နှစ်ပြီးဆုံးရုံသာမကဆယ်နှစ် (၁၀) နှစ်နှင့်ပထမနှစ် ၂၀ အတွင်းမနက်ဖြန်ဖြစ်သည် «Siglo XXI»။ ဒါပေမယ့်လက်ရှိလရဲ့စာပေတွေကိုအထူးရည်ညွှန်းပြီး၊ «diciembre 2019»ပုံမှန်အတိုင်းသတင်းအချက်အလက်တွေပေးတယ် အရေးကြီးတယ်ဒါမှမဟုတ်ထူးချွန်, အရမ်းများလွန်းတယ် မကောင်းဘူးလားထိုက်တန်သည် သတိရသို့မဟုတ်မီးမောင်းထိုးပြငါတို့သည်သင်တို့တစ် ဦး ဆောင်ကြဉ်းရန်မျှော်လင့်ပါတယ် အသေးစားနှင့်အသုံးဝင်သောပြန်လည်သုံးသပ် သူတို့ထဲကတချို့အားဖြင့်။\nထို့ကြောင့်ကျွန်ုပ်တို့သည်ဤအကျဉ်းချုပ်အပေါ်မျှော်လင့်ပါသည် ဘလော့ဂ်တွင်းနှင့်ပြင်ပ၌ကောင်းသော၊ ဆိုးသောနှင့်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော «DesdeLinux» အလွန်ကောင်းမွန်သောအကြောင်းအရာများ၊ သတင်းများနှင့်ကမ္ဘာ့ဖြစ်ရပ်မှန်များမှပျောက်ဆုံးခြင်းမှကာကွယ်ရန်အလွန်အသုံးဝင်ပါသည် «Software Libre», «Código Abierto», «GNU/Linux» နှင့်ဆက်စပ်သောအခြားအကြောင်းအရာများ «Informática y la Computación», အ «Actualidad tecnológica».\n1 ဒီဇင်ဘာလ 2019 အနှစ်ချုပ်\n1.1 FromLinux အတွင်းပိုင်း\n1.2 FromLinux အပြင်ဘက်တွင်\nဒီဇင်ဘာလ 2019 အနှစ်ချုပ်\nFirefox 71 ဗားရှင်းအသစ်ကိုဖြန့်ချိပြီးပြီ။ ၎င်း၏သတင်းများနှင့် Linux တွင်မည်သို့ထည့်သွင်းရမည်ကိုသိထားပါ။Mozilla က၎င်း၏ web browser "Firefox 71" နှင့် Android platform အတွက် firefox 68.3 ၏ mobile version အသစ်ကိုဖြန့်ချိခဲ့သည်။\n၂၀၂၀ အတွက် MS Office အတွက်အခမဲ့နှင့်အခမဲ့ဖြစ်သည်ဖြေ - Windows မှာရော Mac OS နဲ့ Linux မှာပါ၊ အခမဲ့ဖြစ်ပြီးပွင့်လင်းတဲ့တခြားနည်းလမ်းတွေရှိတယ်၊ အနည်းဆုံးအခမဲ့ဖြစ်တယ်၊ လူတိုင်းကရုံးလုပ်ငန်းကိုအရည်အသွေး၊ ထိရောက်မှုနဲ့လုပ်ဆောင်နိုင်တယ်။\nZorin OS 15.1 သည် Microsoft Office နှင့်ပိုမိုကောင်းမွန်သောသဟဇာတဖြစ်သည်: Zorin OS 15.1 သည်စီးရီး၏ပထမ ဦး ဆုံးအဓိက update ဖြစ်ပြီး Ubuntu 18.04 LTS ကိုအခြေခံထားခြင်းကြောင့်၎င်းသည် Linux ၏ Kernel 5.0 ကိုပိုမိုကောင်းမွန်သော hardware support အတွက်ဆိုလိုသည်။\nEgrep: GNU / Linux ရှိ command ဥပမာများ: Egrep သည် tool တစ်ခုဖြစ်သည်။ console command သည် grep ကို run နေသော -E option နှင့်ညီမျှသည်။eသည် "Extended regex" မှဆင်းသက်လာသည်။ ၎င်းသည် -E option ကိုသက်ဝင်လှုပ်ရှားစေပြီး၊ ဥပမာအားဖြင့် egrep တွင်ထို option ကိုအသုံးမပြုဘဲနှင့် egrep တွင်ရှိသည်။\nRambler ကငင်းင်၏အပြည့်အဝပိုင်ဆိုင်မှုနှင့်ရုရှားရဲများသည်မော်စကိုတွင်ရုံးခန်းများကို ၀ င်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်ရုရှားရဲအင်ဂျင်နီယာ Rambler က Nginx ဝဘ်ဆာဗာအတွက်အရင်းအမြစ်ကုဒ်ပိုင်ဆိုင်သည်ဟုပြောဆိုပြီးနောက်တွင်မော်စကိုရှိ Nginx Inc. စက်ရုံကို ၀ င်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။\n၂၆၇ သန်းခန့်သောဖေ့စ်ဘွတ်ခ်သုံးစွဲသူများသည်အချက်အလက်ဖောက်ဖျက်မှုကြောင့်ခံခဲ့ရသည်လုံခြုံရေးသုတေသီတစ် ဦး ဖြစ်သူ Bob Diachenko သည်ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်အသုံးပြုသူ ၂၆၇ သန်း၏ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များပါရှိသောဒေတာဘေ့စ်တစ်ခုယိုစိမ့်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မကြာသေးမီကထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။\nFacebook ကသင်၏တည်နေရာကိုမမျှဝေရန်သင်၏ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုလေးစားသည်၊ သို့သော်၎င်း၏အခွင့်အာဏာကိုထပ်မံအတည်ပြုပြီးသင့်အား ဆက်၍ ခြေရာခံနေသည်Facebook သည်စာတစ်စောင်ကိုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အခြေခံအားဖြင့်သုံးစွဲသူများသည်၎င်းတို့၏တည်နေရာကိုအသုံးပြုခွင့်ပိတ်ပင်ထားလျှင်ပင်လူမှုကွန်ယက်သည်အသုံးပြုသူမည်သည့်နေရာတွင်ရှိနေသည်ဖြစ်စေ၎င်းကိုဖော်ထုတ်ရန်တတ်နိုင်သမျှပြုလုပ်သည်။\nGrinch သည် Visual Studio Code ကိုတိုက်ခိုက်ပြီးခရစ်စမတ်ကိုခိုးသည်မိုက်ခရိုဆော့ဖ်သည်သူ၏ပွင့်လင်းသောအရင်းအမြစ်အယ်ဒီတာဖြစ်သော“ Visual Studio Code” တွင်အနည်းငယ်တောင်းပန်ရန်နှင့်ပြင်ဆင်ရန်အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခဲ့သည်။ Github မှစိတ်ရှုပ်စေသောပုဂ္ဂိုလ် (@ Christian-Schiffer) သည်ခရစ်စမတ် ဦး ထုပ်ကိုမကျေနပ်ကြောင်းဖော်ပြသည့်ချည်ကိုဖွင့်လိုက်သည်။\nOSGeoLive - geolocation အလုပ်များအတွက်ဖြန့်ဖြူးခြင်းဖြေ - Live mode မှာဒီလို geo အလုပ်တွေအတွက်အလုပ်လုပ်တဲ့ distro တစ်ခုရှိတယ်။ ၎င်း၏အမည်မှာ OSGeoLive ဖြစ်ပြီး Lubuntu ပေါ်တွင်အခြေခံသည်။ OSGeoLive သည်၎င်း၏အနည်းငယ်သော retro interface ကိုဖော်ပြပေးသည်၊ သို့သော်အရူးလုပ်မထားပါနှင့်၊ ၎င်းသည်စိတ်ဝင်စားဖွယ်အံ့သြဖွယ်ရာများကိုဖုံးကွယ်ထားသည်။\nElementary OS 5.1 Hera အသစ်ရပြီဖြေ - လူကြိုက်များတဲ့ Linux ဖြန့်ဖြူးခြင်း "Elementary OS" သည်အသစ်စက်စက်သက်တမ်းတိုးထားသော Elementary OS 5.1 နှင့်အတူ Hera အမည်ရှိသောဗားရှင်းဖြန့်ဖြူးခြင်း။ ပြီးတော့အဲဒါဟာ system ကိုအရေးကြီးတဲ့အပြောင်းအလဲတွေအများကြီးရှိပါတယ်။\nUbuntu တိုးတက်ရန် Canonical သည်သင်၏အကူအညီလိုအပ်သည်လူကြိုက်များသော Ubuntu ဖြန့်ချိမှု၏နောက်ကွယ်မှကုမ္ပဏီ Canonical သည်လူထု၏အကြံဥာဏ်များနှင့်အကြံဥာဏ်များကိုလက်ရှိထုတ်ဝေမှုများထက်ပိုမိုကောင်းမွန်အောင်ပြုလုပ်ရန်စစ်တမ်းတစ်ခုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။\nGNU HEALTH: ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်ကိုစတင်ရန်အသစ်သော patch 3.6.2 နှင့်အတူ။ GNU Health သည်အခမဲ့ကျန်းမာရေးနှင့်ဆေးရုံစီမံခန့်ခွဲမှုစနစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ကျန်းမာရေးပညာရှင်များ၊ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့်အစိုးရများအတွက်ရည်ရွယ်သည်။\nLinux ကို 20 တွက်ချက်- Gentoo-based စီမံကိန်း၏ distro set ကိုဒီအဓိက update ကိုထုတ်ပြန်ကြေငြာခဲ့ပြီး KDE Plasma, Cinnamon, LXQt, MATE နှင့် Xfce အရသာတွေမှာရရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒီဖြန့်ချိမှုက package များစွာကို update လုပ်ပြီး i686 architecture ကိုလည်းဖယ်ရှားသည်။\nEasyOS ၂.၂ဖြေ - Puppy Linux ရဲ့ရှေ့ပြေးနည်းပညာများနှင့်အထုပ်အမျိုးအစားများစွာကိုသုံးသောစမ်းသပ် Linux ။ ဖြန့်ဖြူးခြင်းတွင်ထုံးစံအတိုင်း Easy Containers ဟုခေါ်သောထုံးတမ်းစဉ်လာတစ်ခုရှိပြီး၎င်းကို applications များသို့မဟုတ် desktop environment တစ်ခုလုံးကို container တစ်ခုတည်းတွင် run နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးထုတ်ဗားရှင်းကို Debian 10 packages များ အသုံးပြု၍ တည်ဆောက်သည်။\nFerenn OS ကို 2019-12ဖြေ - Linux Mint ကိုအခြေခံပြီး Linux ဖြန့်ဖြူးခြင်း။ ဤစီမံကိန်းသည် KDE Plasma desktop အားမူလအတိုင်းထည့်သွင်းရန်စီမံကိန်း၏ပထမဆုံးဗားရှင်းဖြစ်သည်။ Cinnamon ပါ ၀ င်သော "Classic" ထုတ်ဝေမှုကိုလည်းရရှိနိုင်သည်။\nAntiX 19.1ဖြေ - IceWM ကိုပုံမှန် ၀ င်းဒိုးမန်နေဂျာအဖြစ်ထည့်သွင်းထားတဲ့ပေါ့ပါးတဲ့ Linux ဖြန့်ဖြူးမှုအသစ်ကိုထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ ၎င်းသည်အဓိကအားဖြင့် bugfix ဖြန့်ချိမှုဖြစ်သော်လည်း၎င်းထုတ်လွှတ်မှုအသစ်သည် IceWM ကို version 1.6.3 သို့အဆင့်မြှင့်သည်။\nEndeavorOS 2019.12.22Arch Linux ကိုအခြေခံပြီးဆက်တိုက်ဖြန့်ချိတဲ့ Linux ဖြန့်ဖြူးခြင်း။ ပရောဂျက်၏နောက်ဆုံးဗားရှင်းသည်အွန်လိုင်းနှင့်အော့ဖ်လိုင်းတပ်ဆင်မှုများဖြစ်နိုင်ချေကိုမိတ်ဆက်သည်။\nလ၏အခြားထုတ်ပြန်ချက်များ: LinuxConsole 2019, NuTyX 11.3, Alpine Linux 3.11.0, Emmabuntüs DE2-1.06၊ Peppermint 10 Respin (20191210), 4MLinux ၃၀Minimal Linux Live (MLL) - ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်၊ robolinux 10.6, ArcoLinux 19.12.15, NomadBSD 1.3, Elive 3.8.1, Univention Corporate Server (UCS) 4.4-3, Tails 4.1, Elementary OS 5.1, NetBSD 9.0 RC1 နှင့် CAINE 11.0 ။\nပထမ၊ မင်္ဂလာနှစ်သစ် 2019 စာဖတ်သူအားလုံး၊ သုံးစွဲသူများနှင့်ဘလော့ဂ် ၀ င်များအတွက်နှင့်က အောင်မြင်သော ယခုနှစ် 2020 ၏အစ။ ပုံမှန်အတိုင်းအနားယူပါ၊ ဤ "အသုံးဝင်သောနည်းနည်းအကျဉ်းချုပ်" မီးမောင်း ဘလော့ဂ်အတွင်းပိုင်းနှင့်အပြင်ဘက် «DesdeLinux» ၏လအဘို့ ဒီဇင်ဘာလ 2019တစ်ခုလုံးအတွက်, အလွန်အကျိုးစီးပွားနှင့် utility ကိုဖြစ်ပါတယ် «Comunidad de Software Libre y Código Abierto» နှင့်များအတွက်အံ့သြစရာ, အလွန်ကြီးမားသောနှင့်ကြီးထွားလာ applications များနှင့်ဂေဟစနစ်၏ပျံ့နှံ့မှကြီးသောအလှူငွေ၏ «GNU/Linux».\nဆောင်းပါး၏လမ်းကြောင်းအပြည့်အစုံ - Linux မှ » အတော်ကြာ » ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀ - အခမဲ့ဆော့ဗ်ဝဲ၏ကောင်းကျိုးဆိုးကျိုးများ\nPedro Perez အားပြန်ပြောပါ\nPedro! သင်သေချာပါသည်၊ သို့သော်ပုံစံ (၂) မျိုးသည်လူမှုရေးအရလက်ခံပြီး RAE မှပင်လက်ခံသည်။\nRAE သည်ဆယ်စုနှစ် ၁ ခုမှအဆုံးသတ်သည့်နှစ်များအတွင်းစတင်သည်ဟုညွှန်ပြသော်လည်း၊ 1 သည်ဆယ်စုနှစ်၏နယ်နိမိတ်အဖြစ်လက်ခံသည်။ ၎င်းသည် ၁၀ နှစ်နှင့်ညီသောဆယ်စုနှစ်နှင့်အဓိပ္ပာယ်တူရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။\nသို့သော်သင်၏အလွန်ကောင်းမွန်သောလေ့လာတွေ့ရှိချက်နှင့် RAE မှတင်ပြသောအချက်များကိုလေးစားခြင်းဖြင့်ကျွန်တော်ဝါကျကိုအနည်းငယ်သာပြုပြင်ခဲ့သည်။\nBlackArch 2020.01.01 ဗားရှင်းအသစ်ရောက်ရှိလာပြီးယင်းသည်၎င်း၏သတင်းများဖြစ်သည်\nEasy OS - Puppy Linux ကိုတီထွင်သော distro


မောင် (စွယ်စုံကျမ်း): ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်း အကြောင်း အသေးစိတ်ဖတ်ချင်ရင်\nဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်း အကြောင်း အသေးစိတ်ဖတ်ချင်ရင်\nဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်းကို (၁၈၈၉) ခု၊ အောက်တိုဘာလ (၂၄) ရက်၊ (ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂနေ့)၊ ကြာသပတေးနေ့၌ မန္တလေးဧချိုင့် (ဓားတန်း)ရပ်ကွက်တွင်ဖွားမြင်ခဲ့လေသည်။ ဖခင်မှာ ဦးဧရာဖြစ်၍ မိခင်မှာဒေါ်ရွှေဖြစ်သည်။ ဦးဧရာသည် သီပေါမင်းလက်ထက်တွင်လွှတ်တော်စာရေးအဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသည်။ အင်္ဂလိပ်မင်းလက်ထက်သို့ ရောက်သောအခါတွင်မှဖိနပ်ထောင်ဆရာအဖြစ် အသက်ကျွေးဝမ်း ကျောင်းပြု သည်။ ဒေါ်ရွှေသည်သီပေါမင်းထံတွင်စာတော်ဖတ်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသည်။ တနင်္ကသီ ရွာစားဘွဲ့ပင်ရခဲ့ဖူးသည်။ သီပေါမင်းပါတော်မူပြီး (၂) နှစ်အကြာတွင်မှ ဦးဧရာနှင့်ဒေါ်ရွှေတို့ ဖူးစာဆုံကြကာ ဆရာကြီးကို ဖွားမြင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆရကြီး၏အမည်ရင်းမှာ ဦးဖေသိန်းဖြစ်သည်။\nဆရာကြီးသည် ရှေးဦးစွာ မန္တလေးမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာသီလရှင်ကျောင်း၌ပညာသင်သည်။ ထို့နောက် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၊ ထို့နောက် အမေရိကန်သာသနာပြု အေတီအမ်ကျောင်းတို့ကို အဆင့်ဆင့် ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်လေသည်။ အင်္ဂလိပ်စာကို အေတီအပ်ကျောင်းရောက်မှသင်သည်မဟုတ်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှာကတည်းက စတင်သင်ယူခဲ့သည်။\nဆရာကြီးသည် အေတီအမ်ကျောင်း၌ပညာသင်ယူနေစဉ် (၈) တန်းအရောက်တွင် စာဖတ်ဝါသနာမျိုးစေ့ကို ရခဲ့သည်။ မျိုးစေ့ချပေးသူကား အမြော်အမြင်ကြီးလှသော ဆရာရွှေမှန်ဆိုသူ ဆရာတစ်ဦးပင်ဖြစ်လေသည်။ ဆရာကြီးသည် ပသီပုံပြင်ကိုစတင်ဖတ်ရှုကာနှစ်သက်စွဲလမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရေနော (Reynolds) ရေးသည့် Mysteries of London (လန်ဒန်မြို့ အရှုပ်တော်ပုံ) လျှို့ဝှက်သည်းဖိုဝတ္ထုကိုဖတ်ရှုခဲ့သည်။ထို့နောက်ကမ္ဘာ့ဂန္ထဝင်မြောက် အင်္ဂလိပ်ဝတ္ထုကြီးများကိုတစ်အုပ်ပြီးတစ် အုပ် ဖတ်ရှုလေတော့သည်။ဆရာကြီးသည် (၁၉၀၈) ခုတွင် ဘင်္ဂလား (၉) တန်းခေါ် ကာလကတ္တား ယူနီဗာစီအင်းထရင့် စာမေးပွဲကိုအောင်မြင်သည်။ ထိုအချိန်၌ အသက်(၁၉) နှစ်အရွယ်ရှိပြီ။ ထိုခေတ်က အထက်တန်း ကျောင်းများတွင် ဘင်္ဂလား (၉)တန်းသည်အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။ အောင်လျှင် ကောလိပ်သို့ဆက်တက်နိုင်သည်။ အလုပ်ထွက်လုပ်လျှင်လည်း အစိုးရ ဘက်တွင်အလုပ်ကောင်းကောင်းတစ်ခုရနိုင်သည်။ မိဘများ စီးပွားရေးအခြေအနေ မကောင်း သော ကြောင့် အလုပ်ဝင်လုပ်လေသည်။ ယင်းသို့ အလုပ်ဝင်လုပ်သော်လည်း စာအုပ်ကောင်းများကိုကား လက်ကမလွှတ်ခဲ့။ တိုး၍သာဖတ် ရှုခဲ့ပေသည်။\nဆရာကြီး၏ဘဝတွင် ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ လခစားအလုပ်တစ်ခုကို ကြာရှည်မလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အလွန်ဆုံးကြာမှ (၄) နှစ်ပင်။ (၃) နှစ်ကျော်၍ (၄) နှစ်ပြည့်တော့မည်ဆိုလျှင် လုပ်ကိုင်နေသောအလုပ်ကို ဆရာကြီးမနှစ်သက်ဖြစ်လျှင်လည်းဖြစ်လာတတ်သည်။ အကယ်၍ နှစ်သက်နေပြန်လျှင်လည်း ဆက်လက် လုပ်ကိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သောအခြေအနေတို့ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပေသည်။ သို့ဖြင့် ဆရာကြီးသည် အလုပ်တစ်ခုပြီးတစ်ခုပြောင်းခဲ့ရလေသည်။\nဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ လူထုဦးလှတို့နှင့်အတူတွေ့ရသည့် ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်း\nဆရာကြီးသည် ရှေးဦးစွာမန္တလေး၌ကျောင်းဆရာလုပ်သည်။ ထို့နောက်ရွှေဘိုအရေးပိုင်ရုံး၌ စာရေးလုပ်သည်။ ထို့နောက် ထိုမြို့သစ် တောရုံး၌ စာရေးလုပ်သည်။ ထို့နောက် မန္တလေးမြို့ လယ်ယာ စိုက်ပျိုးခြင်းနှင့်သမဝါယမမင်းကြီးရုံး၌ တောလိုက်စာရေးဝင် လုပ်သည်။ အထက်အောက် မြန်မာပြည်အနှံ့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ ထိုအလုပ်ကိုဆက်လုပ်ပါက မြို့အုပ်၊ ဝန်ထောက်ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ချစ်ဦးသူနှင့်မပေါင်းရသဖြင့် ကြီးပွားလိုစိတ်မရှိတော့သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ အထက်လူကြီးကို အောက်ကျို့ရသော ကြောင့်လည်း ကောင်း ဆက်မလုပ်ခဲ့ချေ။ (၃) နှစ်ခန့်လုပ်အပြီ(၁၉၁၄) ခုနှစ်တွင် နှုတ်ထွက်စာတင်၍ နှုတ်ထွက်သည်မဟုတ်။ ရုံးသို့မသွားဘဲအေးအေးလူလူနေလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။\nယင်းသို့ အလုပ်မှထွက်ပြီးနောက် ဝက်လက်ရှိမိဘများထံသွားရောက်နေထိုင်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆရာကြီးသည်ဒုတိယအိမ်ထောင်နှင့်ဖြစ်သည်။ တောလိုက် စာရေးဘဝ၌ရှိစဉ်အသက် (၂၁) အရွယ်တွင် ပထမအိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။ သို့သော်ကြာရှည်မပေါင်းဖြစ်။ သုံးနှစ်ခန့်ပေါင်းသင်းပြီးနောက်ကွဲခဲ့သည်။ အလုပ်မှနုတ်ထွက်ပြီးချိန်အသက်(၂၅)နှစ်အရွယ်တွင် ထိုဒုတိယအိမ်ထောင်နှင့် ရခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်။\nဆရာကြီးသည် ဝက်လက်၌နေထိုင်စဉ် ဘာအလုပ်မျှမလုပ်ခဲ့။ နေ့ရှိသရွေ့ သစ်ပင်ရိပ် ကောင်းကောင်းတွင် ထိုင်လျက် စာအုပ်တစ်အုပ်ပြီးတစ်အုပ်ဖတ်ခြင်းဖြင့် အချိန်ကုန်စေခဲ့သည်။ ဝက်လက်သို့ မလာမီကတည်းးကပင် ဆရာကြီးသည်ဂန္တဝင်မြောက် ကမ္ဘာ့ဝတ္ထုကြီးများကို တစ်ရာအောက် မနည်းဖတ်ရှုပြီးနေပြီ။ ထို့ကြောင့် ဝက်လက်၌နေထိုင်စဉ်ဘေကွန်၊ မက္ကောလေး၊ ရစ်စတင်၊ ကာလိန်း အစရှိသည့် အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာကြီးများ၏ ဝတ္ထုမဟုတ်သည့်စာတမ်းများ၊ ကျမ်းများကိုဖတ်ရှုခြင်းပြုလေသည်။\nဤသို့ ဖတ်ရှုရာမှ တစ်ညတွင် “ငါသည် ဝတ္ထုစာအုပ်ပေါင်း မြောက်မြားစွာ ဖတ်ရှုခဲ့ဖူးပြီး။ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးသို့လည်း အနှံ့အပြားရောက်ခဲ့ဖူးပြီ။ ငါကိုယ်တိုင် ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ရေးရလျှင် ဖြစ်နိုင်လောက် သည် မဟုတ်လော” ဟူ၍စိတ်ကူးပေါ်ခဲ့လေသည်။\nဆရာကြီးသည် ကျောင်းသားဘဝမှစ၍ အင်္ဂလိပ်စာ၌ထူးချွန်သူဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလိပ်စာအုပ် များကိုသာ အဖတ်များသူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တစ်နေ့သောအခါ အင်္ဂလိပ်ဝတ္ထုရေးဆရာ တစ်ယောက်ဖြစ်အောင် ကြိုးစားမည်ဟူ၍ ယခင်ကရည်မှန်းချက်ရှိခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် ယခုဝတ္ထုရေးရန် စိတ်ကူးပေါက်လာသည့်အခါတွင်ကား အင်္ဂလိပ်လိုမရေးဖြစ်။ အင်္ဂလိပ်လိုရေးနိုင်လောက်အောင် မကျွမ်းကျင်သေးဟု ထင်နေမိသည်။ သို့ဖြင့် မြန်မာလိုပင်စမ်းကြည့်ပါတော့မည်ဟူ၍ ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ ဆုံးဖြတ်သည့်အတိုင်း ဆရာကြီးသည် (၁၉၁၅)ခု၊ နိုဝင်ဘာလ(၈) ရက်နေ့ ညတွင် ‘ရန်ကြီးအောင်’ ဝတ္ထုကို စတင်ရေးသားလေသည်။ ထိုညမှာပင် ဇနီးသည်လည်း သမီးမိန်းကလေးကိုဖွားမြင်သည်။ ထိုအချိန်၌ ဆရာကြီးသည်အသက် (၂၆) နှစ်ရှိပြီ။ ဆရာကြီးသည် နေ့ခင်းတွင်အိပ်၍ ညဖက်တွင် တစ်ညလုံးစာထိုင်ရေးရလေသည်။ ရန်ကြီးအောင်ဝတ္ထုကို (၁၉၁၆)ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၁) ရက်နေ့တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။\nထိုခေတ်ထိူအခါတွင် ဝတ္ထုရေးသည်ဆိုလျှင် လူကြီးမိဘဆွေမျိုးများ၏အားပေးမှုကို ရရန်မလွယ်လှပေ။ ဆရာကြီးအဖို့ကား ထိုသို့မဟုတ်။ မိဘဆွေမျိုးများ၏အားပေးခြင်းကို အထူးရရှိခဲ့၏။ ထို့ကြောင့်နှင့် ပတ်သက်၍ တစ်သက်တာမှတ်တမ်း၌ ဆရာကြီးက “(၁၅) ရက်ခန့် ရေးမိသောအခါ ကျွန်ုပ်၏မိဘမျာ၊ ဇနီးနှင့်ညီတို့သည် ရေးပြီးသော စာရွက်များကို ဖတ်ချင်ကြလှလေပြီ။ ညီသည်ပြီးသမျှသောစာရွက်များကိုယူဖတ်၍ အလွန်ကောင်းသည်ဟုချီးမွမ်းခဲ့ရာတွင် မိဘများကလည်း သိချင်ကြကုန်လေပြီ။ သို့ဖြစ်၍ ဝက်လက်၍ နေထိုင်လျက်ရှိကြသော ဦးလေးများ၊ အရီးများ၊ ညီများ၊ နှမများကိုအားလုံးခေါ် စုရုံးပြီးလျှင် ညီကဖတ်ပြစဉ်လက်ဖက်ရည်ကြမ်းဝိုင်းဖြင့် နားထောင်ကြလေ၏။\nလူပျိုလှည့်ဝတ္ထုများလောက်သာ ဖတ်ဖူးကြ၍ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ဖွယ်များ၊ အသည်းအေးဖွယ်အခြင်းအရာများပါရှိသောကျွန်ုပ်၏ဝတ္ထုမျိုးကို မကြားဖူး၊ မဖတ်ဖူးကြသည့် ဆွေမျိုးသားချင်းအားလုံးတို့မှာ အလွန်စိတ်ဝင်စားကြလျက် အားပါးတရ ချီးမွမ်းအားပေးကြပါပေသည်။ မည်သည့်ဝတ္ထုကိုမျှ မဖတ်ဖူးသည့် ကျွန်ုပ်၏ဖခင်ကိုယ်တိုင်မှာပင် “ကောင်းသဟေ့၊ သိချင်လှပြီဟေ့” စသည်ဖြင့် ခဏခဏပြောလျက်ရှိ၏။ က္ကန္ဒာဝံသနှင့်ဝိဇယကာရီဝတ္ထုများကို သွက်သွက်ကျေလာခဲ့သောမိခင်ကိုယ်တိုင်းကလည်း “ဆန်းတယ်ဟေ့၊ ဒါမျိုးကြားဖူးဘူးဟေ့” ဟုဆိုကာ တပြုံးပြုံးနှင့် အားပေးရှာသည်။ နောင်အခါ၌ လူကြိုက်များမများ၊ ပုံနိုပ်ထုတ်ဝေမည့်သူရှိမရှိကို မသေချာသေးသော်လည်း ကျွန်ုပ်အဖို့မှာ မိဘများနှင့်၊ အိမ်သူအိမ်သားများ၊ ဆွေမျိုးညာတိများက သဘောကျသည်ဆိုရုံမျှနှင့်ပင် ကြည်နူးဝမ်းမြူးလျက် ရှိလေပြီ” ဟူ၍ ဆရာကြီးသည်သူ၏ တစ်သက်တာ မှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များစာအုပ်တွင် ရေးထားလေသည်။\nရန်ကြီးအောင်ဝတ္ထုမှာ ကိုယ်ပိုင်စိတ်ကူးဥာဏ်ဖြင့် ရေးသောဝတ္ထုပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဝတ္ထုပါ ဇာတ်လိုက်မနှင်းမြိုင်အား ကာလသားလေးယောက် အလောင်းအစားပြုကာလူပျိုလှည့်ခန်း တစ်ကွက်မှာမူ “လန်ဒန်အရှုပ်တော်ပုံ” ဝတ္ထုမှာ ယူခြင်းဖြစ်သည်။ ဝတ္ထုပြီးသောအခါ သူရိယသတင်းစာတိုက်သို့ပို့လိုက်သည်။ သူရိယက နှစ်သက်သဖြင့်ပုံနိုပ်ထုတ်ဝေရန် ရွေးချယ်လိုက်သည်။ ဥာဏ်ပူဇော်ခ ငွေတစ်ရာလည်း ပေးလိုက်သည်။ သို့ဖြင့် ဆရာကြီးသည် စာရေးဆရာဖြစ်လာလေသည်။\n“ရတနာပုံ” ဝတ္ထုသည် ဆရာကြီး၏ ဒုတိယလက်ရာဖြစ်သည်။ သူရိယမှာ ဘကြီးဘဖေ၏ အကြံပေးချက်အရ မစ္စစ်ဟင်နရီဝုဒ် (Mrs. Henry Wood) ရေးသော “အိစလင်း” (East Lynne)ကိုဆီလျော်စွာပြန်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။\n“ရန်ကြီးအောင်” နှင့် “ရတနာပုံ” ဝတ္ထုတို့ပေါ်ထွက်လာသောအခါ ပရိသတ်က အထူးနှစ်သက်သြဘာပေးကြသည်။ ယင်းကိုအကြောင်း ပြုလျက် သူရိယက ဆရာကြီးအား မကြာမီ ထုတ်ဝေမည့် သူရိယမဂ္ဂဇင်းအတွက်ကြိုတင်၍ အယ်ဒီတာခန့်လိုက်သည်။\nယင်းနှင့်ပတ်ပက်၍ တစ်သက်တာ မှတ်တမ်းတွင် “(၁၉၁၇) ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကျွန်ုပ်သည် သူရိယမဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာအဖြစ်နှင့် သူရိယတိုက်သားတစ်ယောက်ဖြစ်လာ၏။ သူရိယတိုက်အုပ် နှစ်ယောက် (ဦးဘဖေနှင့်ဦးလှဖေ)တို့သည် ကျွန်ုပ်၏ လက်စွမ်းလက်ဆကိုမြင်ကြသည်နှင့်သူရိယမဂ္ဂဇင်းထုတ်ဖို့ အကြံဖြစ်ပေါ်လာကြသည်ဟုနောင်တွင်သိရ၏။ လခမှာပထမတွင် (၇၅) ကျပ် ဖြစ်သော်လည်း သုံးလလောက်တွင် (၁၀၀ိ-၁၀ိ-၁၈၀ိ) သို့တိုးမြှင့်ပေးကြပါပေသည်။ ကျွန်ုပ်ရေးခဲ့သော ဝတ္ထုနှစ်အုပ်အနက် ‘ရန်ကြီးအောင်’ ဝတ္ထုမှာ ရှေးဦးစွာရေးခြင်းဖြစ်သော်လည်းသူရိယတိုက်က ‘ရတနာပုံ’ ဝတ္ထုကို အလျင်အသုံးပြု၍ (၁၉၁၆) ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှစပြီး သူရိယသတင်းစာတွင် ရက်ခြားတည့်ပေးသည်။\n၎င်းနောက်စာအုပ်အဖြစ်နှင့်ထုတ်သောအခါတွင်လည်း သူ့ခေတ်တွင် Best Seller အတွင်ကျယ်ဆုံး ရောင်းရသည့် စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်လာပါသည်။ ကျွန်ုပ်သူရိယတိုက်သားတစ်ယောက် ဖြစ်ခါစအချိန်၌ ရတနာပုံဝတ္ထုမှာ စာအုပ်အဖြစ်နှင့်ထွက်လာခြင်းဖြစ်ရာ နံနက်အချိန်တွင် ကျွန်ုပ်တိုက်သို့ရောက်သွား၍ စာအုပ်ရောင်းစာရေးကအမြို့မြို့မှ လက်လီမှာထားကြသောရတနာပုံဝတ္ထုစာအုပ် အဖုံးစိမ်းများကို သူ့စားပွဲရှေ့၌ ဖြန့်ချထားသဖြင့် တစ်ခန်းလုံးစိမ်းလျက်ရှိခြင်းကို ကျွန်ုပ်တွေ့ရသည်နှင့် စာရေးဆရာ လက်သစ်တစ်ယောက်အနေဖြင့် အလွန်ကျေနပ်နှစ်သိမ့်မိခြင်းကိုမှတ်မိပါသေးသည်။ ထိုခေတ်၌ ဝတ္ထုစာအုပ် အမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်သေးသည် မဟုတ်သည့်အလျောက် တိုက်သွားတိုက်ပြန်ချိန်များတွင် ဓာတ်ရထား(ဘတ်စ်စကားမပေါ်သေး) မီးရထားများပေါ်၌စာရေးစာချီအလုပ်သမားများ၏ ဝေဖန်ချက်များကို ကြားရသည်မှာလည်း အားရှိစရာကောင်းလှပါပေသည်။” ဟုရေးသားခဲ့လေသည်။\nဆရာကြီးသည် သူရိယတွင် အလုပ်လုပ်စဉ် ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းနှင့်လည်း သိကျွမ်းခင်မင်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ပီမိုးနှင်းနှင့်လည်း သိကျွမ်းခင်မင်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းသည် ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းထက် (၁၄) နှစ်ကြီးသည်။ ဆရာကြီးပီမိုးနှင်းမှာမူ ဆရာကြီးအောက် (၆) နှစ်ငယ်လေသည်။\nဆရာကြီးသည် ရန်အောင်နှင့်ရတနာပုံဝတ္ထုတို့ကိုရေးသားရာတွင် မိမိ၏ကလောင်နာမည်ကို တစ်စုံတစ်ရာဖော်ပြခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ ဤတွင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းက ကလောင်နာမည်တစ်ခုရွေး၍ ရေးသားရန်အကြံပေးခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ဆရာကြီးသည် ‘ရွှေဥဒေါင်း’ အမည်ကိုခံယူလိုက်သည်။ သူရိယတိုက်မှ နာမည်ရလာခြင်းကိုအကြောင်းပြုလျက် ထိုနာမည်ကိုခံယူခြင်းဖြစ်သည်။ သူရိယမှာ “နေ”ဖြစ်၍ နေ၏ အထိမ်းအမှတ်သည် “ဒေါင်း”ဖြစ်သောကြောင့် “ရွှေဥဒေါင်း” ဟူ၍ခံယူခြင်းဖြစ်သည်။\nထို့နောက် ဆရာကြီးသည် ရူပနန္ဒီ၊ စုံထောက်မောင်စံရှား၊ ဝင်္ကန္တ၊ ရတနာပူရ၊ ခင်စက်မေစသည့် ဝတ္ထုတို့ကို ဆီလျော်အောင်ပြန်ဆိုခဲ့လေသည်။\nဆရာကြီးရေးသားခဲ့သည့် ရူနန္ဒီသည် နောင်ဆာဘွဲ့ရရိုက်ဒါဟက်ဂတ် (Rider Haggard) ရေးသော She ဝတ္ထုကို ဆီလျော်အောင် မြန်မာပြန်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ကိုနင်ဒွိုင်း (Conan Doyle) ရေးသောစုံထောက်ရှားလော့ဟုမ်း (Sherlock Holmes) ဝတ္ထုကိုလည်း စုံထောက်မောင်စံရှားအမည်မှည့်ကာ ဆီလျော်အောင်ပြန်ဆိုခဲ့ပေသည်။ ဝတ္ထုထဲတွင်ပါရှိသော အဖော်ဖြစ်သူ ဒေါက်တာဝပ်ဆင်ကိုလည်း ကိုသိမ်းမောင်၊ လန်ဒန်မြို့ဘေကာလမ်းကို ရန်ကုန်မြို့ဘရုကင်းလမ်း စသည်ဖြင့် မြန်မာ့အသွင်သို့ ကူးပြောင်းကာပြန်ဆိုခဲ့သည်။\nယင်းသို့ပြန်ဆိုရာတွင် ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းသည် မူရင်းဝတ္ထုအရသာကိုလည်းကောင်း၊ မူရင်း စာရေးဆရာ၏ အာဘော်ကိုလည်းကောင်၊ မပျက်စေဘဲမြန်မာဆန်အောင် ပြန်ဆိုနိုင်၏။ ဆံပင်နီအသင်း (The Red Headed League) အမည်ရှိ ရှားပါးလော့ဟုမ်း စုံထောက်ဝတ္ထု တစ်ပုဒ်ထဲမှ ဖြစ်သည်။\nအမေရိကန်ပြည် ပင်စီဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ လက်ဘနွန်မြို့၌ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့သည့် သူဋ္ဌေးကြီး အစီးကီးယားဟော့ ကင်း တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဆံပင်နီအသင်းကြီးတွင် အသင်းသား မင်ဘာတစ်ယောက် လစ်လပ်လျက်ရှိရာ ဆံပင်နီရှိသော မည်သည့် ယောက်ျားမဆို ၎င်းလစ်လပ်သော နေရာအတွက် လျှောက်ထားနိုင်ကြောင်း။ လခမှာ တစ်ပတ်လျှင် (၄) ပေါင်ဖြစ်၍ အလုပ်ဝတ္တုရားမှာ အလွန်ချောင်ချိ သက်သာလှကြောင်း။ ကိုယ်လက်အင်္ဂါပြည့်စုံ၍ အသက် (၂၁)နှစ်ကျော်လွန်သည့် မည်သည့် ဆံပင်နီ ယောက်ျားမဆို လျှောက် ထားနိုင်ကြောင်း။ လျှောက်ထားသူများသည် ရှေ့တနင်္လာနေ့ (၁၁) နာရီအချိန်တွင်ဖလိလမ်း၊ ပုပ်ကုတ်၊ အမှတ်(၇) နေ ဒန်းကင်း ရော့ထံ လူကိုယ်တိုင် လာရောက် လျှောက်ထားနိုင်ပါကြောင်း။\nကိုနင်ဒွိုင်းဝတ္ထုပါ စာပိုဒ်ကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက အထက်ပါအတိုင်းရနိုင်ပေသည်။ ယင်းကို ဆရာကြီးက မြန်မာ့အသွင်ပြောင်းလျက် ဆီလျော်အောင် မြန်မာပြန်ထားသည်မှာ –\nယိုးဒယားပြည် ဘန်ကောက်မြို့၌ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့သည့်သူဌေးကြီး ဦးပေါက်စီ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ကာဏာရိဌ်အ သင်းကြီးတွင် အသင်းသားမင်ဘာ တစ်ယောက်လစ်လပ်လျက်ရှိရာ မျက်စိတစ်ဖက်လပ်သော မည်သည့်ယောက်ျားမဆို ၎င်းလစ်လပ်ရှိ သော နေရာတွင် လျှောက်ထားနိုင်ကြောင်း။ လခမှာ တစ်လ (၂၅၀ိ) ဖြစ်၍ အလုပ်ဝတ္တရားများမှာ လွန်စွာ ချောင်ချိသက်သာလှကြောင်း။ ကိုယ်လက်အင်္ဂါ ပြည့်စုံ၍ အသက် (၂၁) နှစ် ကျော်လွန်သည့် မည်သည့်မျက်စိတစ်ဖက်လပ် ယောက်ျားမဆို လျှောက်ထားနိုင်ကြောင်း။ လျှောက်ထားလိုသူများသည် ရှေ့တနင်္လာနေ့နံနက် (၁၁) နာရီအချိန်တွင် ကုန်သည်လမ်း၊ တိုက်နံပါတ် (၃၇၆) နေ ဦးသန်းဖေထံ လူကိုယ်တိုင် လာရောက်လျှောက်ထားနိုင်ပါကြောင်း။\nမူရင်းဝတ္ထု အာဘော်မပျက်စေဘဲ နိုင်ငံခြားအသွင်းကို မြန်မာ့အသင်းသို့ ကူးပြောင်းလျက် အထက်ပါအတိုင်း ဆီလျော်အောင် ပြန်ဆိုထားသည်မှာ ပိုင်နိုင်လှပေသည်။ နိုင်ငံအမည်၊ မြို့အမည်၊ လမ်းအမည်၊ လူအမည်တို့ကို ဆီလျော်အောင်ပြန်ဆိုသည်မှာ မခက်ဟု ဆိုပါဆိုနိုင်လေသည်။ သို့ရာတွင် “ဆံပင်နီအသင်း” ကို “ကာဏာရိဌ်” အသင်းဟူ၍ ဆီလျော်အောင်ပြန်ဆိုရသည်မှာကာ ဉာဏ်အထူး ထုတ်ရသော ကိစ္စဖြစ်သည်။\nအနောက်နိုင်ငံတွင် ဆံပင်နီကို တွေ့နိုင်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင်ကား မတွေ့နိုင်။ ဆံပင်နီဟု ပြန်ဆိုလျှင် မြန်မာဒေသနှင့် မဆီလျော်ဖြစ်သွားမည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၌တွေ့နိုင်မည့် ‘မျက်စိတစ်ဖက်လပ်’ ကိုအစားသွင်းခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ‘မျက်စိတစ်ဖက်လပ်’ ဖြင့်မရပ်သေး။ ‘ကာဏာရိဌ်’ ဟူသော ပါဠိသက်စကားကိုယူကာ ပို၍ မြန်မာဆန်သည်ဟု ထိုခေတ်စာဖတ်သူတို့ ယူဆ လက်ခံလာအောင် ပြုခဲ့ပေသည်။ ထို့ပြင် မူရင်း၌ အခကြေးငွေကို ဖေါ်ပြရာတွင် တစ်ပတ်လျှင် (၄) ပေါင်ဟု ဖော်ပြထားသည်။\nသူတို့နိုင်ငံတွင် အလုပ်အတွက် အခကြေးငွေရှင်းရာ၌ တစ်လတစ်ကြိမ် ရှင်းသည့်နည်းတူ တစ်ပတ်တစ်ကြိမ်နှစ်ပတ်တစ်ကြိမ် ရှင်းပေးခြင်းမျိုးလည်းရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဤသို့ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ကား တစ်လတစ်ကြိမ်သာ ရှင်းပေးလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆီလျော်အောင် တစ်ပတ်လျှင် (၄) ပေါင်အစား တစ်လလျှင် (၄) ပေါင်အစား တစ်လလျှင် (၂၅၀ိ) ဟူ၍ ပြုပြင်ပြန်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာဆန်၍ မြန်မာ့နားမျက်စိ၊ မြန်မာ့အငွေ့ အသက်နှင့် အံဝင်ခွင်ကျသော ဆီလျော်အောင် ပြန်ဆိုမှုပင် ဖြစ်လေသည်။\nယင်းသို့ မြန်မာပြန်ရာ၌ အစွမ်းထက်သဖြင့်လည်း ယနေ့တိုင်စုံထောက်မောင်စံရှားဝတ္ထုများသည် မြန်မာစာပေလောက၌ ထင်ရှားနေ ပေသည်။\nမြန်မာလူငယ်လောကတွင် ‘စုံထောက်မောင်စံရှားဝတ္ထုများ’ မည်မျှအထိ ပြန့်နှံ့လွှမ်းမိုးခဲ့သည်ကို ဒဂုန်တာရာ၏ ရေးသားချက်ကို ကြည့်ပါက မြင်နိုင်ပေသည်။ ဒဂုန်တာရာ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၌ ဒဂုန်တာရာကသူ၏ ကျောင်းသားလူငယ်ဘဝ အတွေ့အကြုံအခန်းကို ရေးထားသည်မှာ\n“ထိုအခါက စုံထောက်မောင်စံရှားဝတ္ထုကို စွဲလမ်းခဲ့လေရာ ‘ကဝိမျက်မှန်’ မဂ္ဂဇင်းကို လှန်လိုက်လျှင် မောင်စံရှားကို စတင်ဖတ်လေသည်။ စုံထောက်မောင်စံရှားကိုလျှင် တကယ်ရှိသည်ဟု မှတ်ထင်ကာ ဖခင်အား မကြာခဏမေးရ၏။\nဦးစံရှား အမှုလိုက်သွားသော ကြို့ကုန်း၊ သမိုင်းစသောနေရာဒေသများကို မှန်းကြည့်လေ့ရှိသည်။ ဦးစံရှားစီးသော လော်ကယ်ရထားပေါ်တွင် သဲလွန်စရှာတတ်သည်။ ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများစွာအကြားမှ ရေတွင်းပျက်၊ ရေညှိတိုဖြင့် စိမ်းဝါဝါရှိသောတိုက်အို၊ ဗိုလ်ကပြားလင်းမယား၊ လွစ္စလမ်း၊ ကောက်ချိပ်သောဆေးတံ စသည်များကို မျက်စိထဲ မြင်နေ၏။ အမှုသည်တက်လာသောအခါ အင်္ကျီ၌ ပေနေသောရွံ့စက်များကို အကဲခတ်ကာ “ဒီကနေ့ ရထားမရှိတာနဲ့ မြင်းလှည်းနဲ့လိုက်ခဲ့တယ်မှတ်တယ်” ဟုပြောပုံကို သိပ်သဘောကျ၏”\nဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းသည် စုံထောက်မောင်စံရှားဝတ္ထုများကို ပြန်ဆိုကာ (၁၉၁၇) ခုနှစ် ဧပြီလထုတ်သူရိယမဂ္ဂဇင်း၌ စတင်ထည့်သွင်းသည်။ ထို့နောက် ဗြိတိသျှဘားမားမဂ္ဂဇင်း၊ ကဝိမျက်မှန် မဂ္ဂဇင်း၊ ရှုမဝ မဂ္ဂဇင်း များတွင် ထည့်သွင်းလေသည်။ ယင်းတို့ကို စုပေါင်းလျက်လုံးချင်းစာအုပ်များအဖြစ်လည်း ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။\nဆရာကြီးသည် အယ်ဒီတာလုပ်နေစဉ် သူရိယက ကလောင်သစ်များအတွက် ဝတ္ထုပြိုင်ပွဲ ကျင်းပပေးသည်။ ပြိုင်ပွဲဝင်များ၏စာမူများကို ဆရာကြီးကပင် ဖတ်ရှုရွေးချယ်ပေးရသည်။ ထိုစဉ်က ဆရာကြီးသည် ဒဂုန်ရွှေမျှား၏ ‘ချင်းဗိုလ်မောင်တက်တူ’ ဝတ္ထု၊ အင်ဒီပင်းဒင့်ဒေါ်စန်း၏ ‘ခင်စန်းကြည်’ ဝတ္ထုတို့ကို ရွေးချယ်ဆုပေးခဲ့ကြောင်း ပြောပြဖူးသည်။\nဆရာကြီးသည် ထိုအချိန်က အလွန်အလုပ်လုပ်နိုင်သည်။ ဝတ္ထုလည်း ရေးသည်။ အယ်ဒီတာလည်း လုပ်သည်။ တစ်ဖက်ကလည်း မိတ်ဆွေတစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးခင်မောင်နှင့် ပေါင်းလျက် “မြန်မာ့ဗျူဟာ ဂျာနယ်” ကို ထုတ်ဝေလိုက်သေးသည်။ မြန်မာ့ဗျူဟာဂျာနယ်ကား မြန်မာစာနယ်ဇင်းသမိုင်းတွင် ပထမဆုံးသော ဂျာနယ်ဖြစ်လေသည်။\nမြန်မာ့ဗျူဟာဂျာနယ်ကို (၁၉၁၉) ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၃) ရက်၊ (၁၂၈၁) ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆုတ် (၇) ရက်၊ စနေနေ့တွင် စတင်ထုတ်ဝေသည်။ ထိုအချိန်က မြန်မာ့မဂ္ဂဇိန်၊ မြန်မာ့အလင်း၊ သူရိယ၊ ပညာအလင်း စသောတစ်လတစ်ကြိမ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းများနှင့် နေ့စဉ်နှင့်ရက်ခြားထုတ်သူရိယ၊ မြန်မာ့အလင်း စသော သတင်းစားများထွက်ပေါ်နေကြပြီဖြစ်၏။ ဂျာနယ်ဟူသော အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ ကိုလည်း မြန်မာ့ဝေါဟာရအဖြစ် စတင် အသုံးပြုသော စာစောင်လည်း ဖြစ်ပေသည်။\nမြန်မာ့ဗျူဟာဂျာနယ်သည် ဒီမိုင်း(၄) ချိုးအရွယ်ဖြစ်၍ အတွင်းစက္ကူမှာ သတင်းစာစက္ကူအမျိုးအစားပင် ဖြစ်သည်။ မျက်နှာဖုံးမှာ ဟိန္ဒူစတန်စက္ကူအပါးစား အနီရောင်ဖြစ်၍ ရွှေတလေး (ဦးဘကလေး)၏ လက်ရာဖြင့် မြန်မာ့ဗျူဟာဟု ခေါင်းစီးရေးထားသည်။ ကြော်ငြာ (၄) မျက်နှာအပါအဝင် စာမျက်နှာ (၂၀) ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့၊ တိုက်အမှတ် (၁၁) အေ၊ ကုန်သည်လမ်းမှ ထုတ်ဝေပြီး တန်ဖိုးမှာ (၄)ပဲဖြစ်သည်။\nမြန်မာ့ဗျူဟာဂျာနယ်၏ တာဝန်ခံအယ်ဒီတာမှာ ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းဖြစ်၍ အယ်ဒီတာအဖွဲဝင်များအဖြစ် သူရိယသတင်းစာတိုက် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင် ဦးဘသန်း (အင်ဒီပင့်ဒင်း ဒေါ်စန်း၏ခင်ပွန်း)၊ ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ ရွှေတလင်းနှင့် တိုက်ပိုင်ရှင် ဦးခင်မောင် (နောင်ဗြူဟာခင်အမည်ဖြင့် စာရေးသူ) တို့ဖြစ်သည်။\nဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းသည် အင်္ဂလန်မှ တစ်ဘစ်ဂျာနယ် ကို အတုယူ၍ မြန်မာ့ဗျူဟာကိုထုတ်ဝေသည် ဟုသိရသည်။ အတွဲ (၁)၊ အမှတ် (၁) တွင် “မြန်မာ့ကျွန်းအောင်ချာ၊ အောင်ချာ မြန်ကွန်းဗျူသောဝ်၊ ရန်တွန်းမှောင်ခွာ၊ မှောင်ခွင်ရန်တွန်း ကူလှာသောဝ်၊ မာန်စွန်းရှောင်ကွာ၊ ရှောင်ကွာမာန်စွန်း မြူစွာသောဝ်” ဟူသော ရတုပိုဒ်စုံဖြင့် စတင်ဖွင့်လှစ်သည့် ခေါင်းကြီးတွင် မြန်မာတို့၏ သေနင်္ဂဗျူဟာသမိုင်းများကို ရာဇဝင်အကိုးအကား အနည်းငယ်ထုတ်နုတ်၍ ယခုအခါ အင်္ဂလိပ်-ဂျာမန်စစ်ပွဲကိုမြန်မာစစ်တပ်ဖွဲ့စည်း၍ မြန်မာ့ဗျူဟာ၊ မင်္ဂလာစစ်တပ်၊ ပညတ်ခေါ်ညွှန်း၊ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းတည်းဟူသော ကောင်းညွှန်းကောင်း ဟိတ်ကောင်းနိမိတ်ကို ယူပြီးလျှင် မြန်မာ့ဗျူဟာဂျာနယ် ပေါ်ထွက်လာသည့်အကြောင်းဖော်ပြထားသည်။\nမြန်မာ့ဗျူဟာ ခေါင်းကြီးများကို ကြွက်စုတ်ကြီးကလောင်အမည်ခံသူရိယ ဦးဘသန်းကပင် ဒိုင်ခံ ရေးသည်။\nဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းက ဆောင်းပါးများရေး၍ ပါဝင်ကူညီသည်။ “ပျော်ပျော်နေသေခဲသည်” ရယ်ရွှင်ဖွယ်ကဏ္ဍကိုဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းက ဒိုင်ခံရေးသည်။ နောင်သော်ပြင်ပမှ ရေးပို့ကြရန်ဖိတ်ခေါ်သည်။ တစ်ဘစ်ဂျာနယ်မှ အရွှန်းများကိုအတုယူ၍ရေးသောအခန်းဖြစ်သည်။\n“ရွှေဥဒေါင်း၏ ဒိုင်ယာရီမှတ်တမ်း” ဟူသောအခန်းကိုလည်း ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းပင်တာဝန် ယူရေးသည်။ တစ်ပတ်အတွင်းတစ်နေ့စီ ဟာသဆန်ဆန်ရေးထားခြင်းဖြစ်၏။\nအမျိုးသမီးကဏ္ဍ၊ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှအဖြစ်အပျက်ဆန်းများကိုဖော်ပြသော “အဆန်းအပြားသတင်းများ”၊ “အိမ်ရှင်မတို့ မှတ်သားရန် အချက်များ” ဟူသောအခန်းများလည်း ပါဝင်သည်။ “လက်ဖက်ရည်ကြမ်းဝိုင်း” နှင့် “စနေတစ်ပတ်အတွင်း အရေးကြီးသောသတင်းများ” ကဏ္ဍလည်းဖတ်ရှုရသည်။\nဝတ္ထုတိုနှင့်အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်များကိုမူ ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းပင်အရေးများသည်။ ပထမစာစောင်တွင် ပါဝင်သော ဝတ္ထုတိုမှာ “မသိန်းလှနှင့် မသိန်းမြ” ဖြစ်၍အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည် “မေတ္တာအစစ် အနှစ်တစ်ရာ” ဖြစ်သည်။ အားလုံးပင်ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်း၏ လက်ရာများဖြစ်သည်။\nသူရိယသတင်းစာတိုက်မှ ဦးဘဖေ၊ ဦးလှဖေစသော လူကြီးများနှင့်ဆက်ဆံရေး မပြေပြစ်သောကြောင့် မခံချင်စိတ်ဖြင့် မြန်မာ့ဗျူဟာဂျာနယ်ကိုဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်းတို့ ထုတ်ဝေခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ ဂျာနယ်မှာ အောင်မြင်သော်လည်း လုပ်ငန်းထုတ်ဝေမှု မကျွမ်းကျင်သဖြင့်တစ်ကြောင်း၊ ဂျာနယ်ကို ဦးဆောင်သူ ပုဂ္ဂိုလ်များမှာသူရိယမှ အလုပ်တစ်ဖက်နှင့်မအားလပ်သူများဖြစ်၍တစ်ကြောင်း၊ တစ်နှစ်ကျော်မျှသာ တည်တံ့ခဲ့သည်။ သို့သော်မြန်မာ့ဗျူဟာသည် မြန်မာ့ဂျာနယ်သမိုင်းတွင် ပထမမြန်မာ့ဂျာနယ်အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင် ခဲ့ပေသည်။\n(၁၉၂၀) ပြည့်နှစ်တွင် ဆရာကြီးသည် သူရိယနှင့် မသင့်မတင့်ဖြစ်ကာ အလုပ်မှနုတ်ပယ်ခြင်းခံရသည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ဒုတိယအိမ်ထောင်သည်နှင့်လည်းကွဲခဲ့လေသည်။ ဤတွင် ဆရာကြီးသည် ကသာခရိုင် မြတောင်ရွာရှိ မိတ်ဆွေသစ်တောဝန်ထောက်တစ်ဦးထံတွင် အလည်အပတ်သွားရောက်နေထိုင်သည်။ ထိုရွာ မှာပင် ဆရာကြီးသည် မြတော်သူမိန်းမချော ဒေါ်ကြီးစိုး (ဒေါ်စိုး)နှင့်တွေ့ဆုံကာ တတိယအကြိမ်မြောက် အိမ်ထောင်ကျခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်၌ဆရာကြီးသည် အသက် (၃၁)နှစ်အရွယ်ရှိပြီ။\nထို့နောက်ဆရာကြီးသည် မြတောင်ရွာနှင့် (၁၀)မိုင်ဝေးသော ကန္နီရွာတွင် ပြောင်းရွေ့နေထိုင်လျက် အင်္ဂလိပ်ကျောင်းဆရာလုပ်သည်။ သို့သော် (၂) နှစ်အကြာတွင်ကျောင်းဆရာအလုပ်ကိုစွန့်ကာမိဘများရှိရာ မန်ကျည်းတုံရွာသို့ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သည်။\n(၁၉၂၆) ခုနှစ်တွင်ဆရာကြီးသည် ရန်ကုန်မြို့နယူးဘာမားသတင်းစာတိုက် မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာ လွယ်အိတ်ကြီ်းဦးဘလှိုင်၏ ကမ်လှမ်းချက်အရ ထိုတိုက်တွင်စက္ကရီတေရီလုပ်သည်။ မကြာမီ အလုပ် သဘောကိုမနှစ်သက်သဖြင့် လခတိုးပေးပါသော်လည်းလက်မခံဘဲ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တစ်လှည့် မန်ကျည်းတုံရွာတစ်လှည့်နေထိုင်ကာ စာရေးခြင်းသက်သက်ဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုသည်။ ထိုအချိန် တွင် ‘ပြည်ပေါက္ကံ’ ဝတ္ထုကိုဆီလျော်စွာအောင်ပြန်ဆိုသည်။ စာမူကိုသူရိယတိုက်သို့ပို့သည်။ သူရိယ တိုက်တွင် ဤစာမူပျောက်ဆုံးသွားသဖြင့် စာအုပ်အဖြစ် ထွက်ပေါ်မလာဟုဆိုသည်။ ထို့အပြင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း၌ ‘ဒမြဗိုလ်မိုးသီး’ ဝတ္ထုနှင့်သူရိယမဂ္ဂဇင်း၌ ‘ဂျမဒါကိုကိုကြီး’ ဝတ္ထုစသည်တို့ကိုဆီလျော်အောင်ပြန်ဆိုသည်။\nဤသို့ စာရေးဆရာအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုစဉ်အခြေအနေအရ တဖြည်းဖြည်း ငွေရေးကြေးရေးကျပ်တည်းလာပြန်သဖြင့် လခစားပြန်လုပ်ရသည်။ (၁၉၃၀) ပြည့်နှစ် အသက် (၄၁) နှစ်အရွယ်တွင် ပဲခူးမြို့ရှိခရစ်ယာန်စာပေအသင်းဥက္ကဋ္ဌ ဘီ၊ အမ်၊ ဂျုံး၏ကမ်းလှမ်းချက်အရ ထိုအသင်း၌ ဘာသာပြန်ဆရာဝင်လုပ်သည်။ မလုပ်မီ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုထိခိုက်မည့်အလုပ် ဟုတ်မဟုတ်စုံစမ်း သေးသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာကို မထိခိုက်။ ဗဟုသုတဖြစ်သော၊ အကျင့်စာရိတ္တကောင်းစေသောစာအုပ်များကိုသာ ပြန်ဆိုရသည့်အလုပ်ဟုသိမှ လက်ခံခဲ့သည်။ ပဲခူး၌နေထိုင်လျက် ထိုအသင်းအတွက် ‘ဘူကာတီရှန်တန်’၊ ‘ဟန်မောင်ဝတ္ထု’၊ ‘ယဉ်ကျေးခြင်း၏ မှတ်တိုင်များ’ စသည်ဖြင့် စာအုပ်ပေါင်း (၂၀) ကျော်ခန့် သာဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။\n(၃) နှစ်ကြာသောအခါ ထုံးစံအတိုင်း ထိုအလုပ်ကိုငြီးငွေ့လာသည်နှင့် နုတ်ထွက်လိုက်ပြန်လေသည်။ (၁၉၃၃) ခုနှစ်မှ (၁၉၃၆) ခုနှစ်အတွင်း ဆရာကြီးသည် ဝက်လက်၊ မြတောင်၊ ရန်ကုန်တို့တွင် တစ်လှည့်စီနေထိုင်လျက် ပင်ကိုယ်ဥာဏ်ဖြင့် “လွမ်းအောင်ဖန်” နှင့် “လမ်းနှစ်သွယ်” ဝတ္ထုရှည် နှစ်ပုဒ်ရေးသားသည်။ သိန်းထိုက်၊ ရူပကလျာဏီ၊ ရန်အောင်မင်္ဂလာ၊ ရူပနန္ဒီနှင့်ပထမံဦးအောင် စသောဝတ္ထုများကို ဆီလျော်အောင် ဘာသာပြန်ဆိုသည်။\n(၁၉၃၆) ခုနှစ်တွင် ဆရာကြီးအား သူရိယကပြန်ခေါ်သည်။ သူရိယသတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာခန့်အပ်သည်။ ဆရာကြီးသည်အယ်ဒီတာ လုပ်လျက် သူရိယ သတင်းစာခေါင်းကြီးများကို နေ့စဉ်ရေးပေးရလေသည်။ ‘ဝသုံးလုံး’၊ ‘ပထမံဆရာသိန်း’ စသောဝတ္ထုတို့ကိုဆီလျော်အောင်ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ‘ရတနာသိုက်’၊ ‘စောလမုန်သိုက်’၊ ‘စောဒေဝီ’ စသောဝတ္ထုများကိုလည်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ နဂါးနီစာအုပ်အသင်းအတွက် ‘အဘရဟံလင်းကွန်း’ ကိုလည်းဘာသာပြန်ဆိုပေးခဲ့သည်။\n(၁၉၄၁) ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကူးစက်လောင်ကျွမ်းလာသောအခါ ဆရာကြီးသည် သူရိယသတင်းစာ အယ်ဒီတာ အလုပ်ကို စွန့်လွှတ်လိုက်ရပြန်လေသည်။ စစ်အတွင်းတွင်ဆရာကြီးသည် အတိဒုက္ခ ရောက်ရှာသည်။ စစ်ပြေးဘဝဖြင့်နေခဲ့ရသည်။ တရုတ်ပြူ စစ်သားများဖမ်းဆီးခြင်းကိုခံရကာ အသက်ဘေးမှ သီသီလွတ်ခဲ့ရသည်။ ရက်လရှည်စွာ မကျန်းမမာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အနေအထိုင် အစားအသောက်ကျပ်တည်းကာ ကျရာအလုပ်ကိုလုပ်ကိုင်ခဲ့ရလေသည်။\nထိုစစ်ကာလတွင် ဆရာကြီးသည်အမေရိကန်ဆရာဝန်ဒေါက်တာဟေးရေးသည့် Health Via Food စာအုပ်ကို ‘အာဟာရဖြင့်ကျန်းမာနည်း’ အမည်ဖြင့် မှီး၍ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ နပိုလီယံဟေးရေးသည့် Think and Grow Rich စာအုပ်ကို ‘အကြံဥာဏ်ဖြင့် ကြီးပွားရေး’ အမည်ဖြင့်ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ယင်းစာအုပ်ကို ကြီးပွားရေးတိုက် ကထုတ်ဝေခဲ့သည်။\nဆရာကြီးသည်စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဗုဒ္ဓ၏စိတ္တဝိပဿနာကို ကျနစွာကျင့်သုံးခဲ့သည်။ လက်ဝဲစာပေ အမြောက်အမြားကိုဖတ်ရှုခဲ့သည်။ စာရေးဆရာအလုပ် သက်သက်ဖြင့်လည်း အသက်းမွေဝမ်းကျောင်းပြုသည်။ လခစားအလုပ်ကိုလည်းဝင်လုပ်သည်။ လခစားအလုပ်ကို ဝင်လုပ်သည်မှာ (၂) ကြိမ်ဖြစ်သည်။ ပထမအကြိမ် လူထုသတင်းတာတိုက်တွင် (၁၉၄၆) ခုနှစ်မှ (၁၉၄၉) ခုနှစ်အထိ အယ်ဒီတာ ချုပ်လုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ လူထု သတင်းစာတိုက်တွင် အယ်ဒီတာချုပ်လုပ်ကိုင်စဉ်အတွင်း သတင်းစာခေါင်းကြီးများကို ဆရာကြီးပင်နေ့စဉ် ဒိုင်ခံရေးခဲ့လေသည်။ ယင်းသို့လုပ်ကိုင်စဉ် (၅) လနီးပါးခန့် ဖဆပလအစိုးရ၏ ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်းခံခဲ့ရသည်။ လူထု သတင်းစာတွင် လုပ်ကိုင်နေစဉ် တစ်ဖက်မှဟံသာဝတီသတင်းစာတွင်လည်း ဗုဒ္ဓဃောသ(၂) ကလောင်အမည်နှင့် သာသနာရေး ဆောင်းပါးများကိုလည်း၊ ရွှေဥဒေါင်း ကလောင်အမည်ဖြင့် ‘ဗဟုသုတ ဟင်းလေးအိုး’ အခန်းကို လည်းကောင်းရေးသားခဲ့သည်။\nဒုတိယအကြိမ် လူထုသတင်းစာတိုက်တွင် (၁၉၅၀) ပြည့်နှစ်မှ (၁၉၅၄) ခုနှစ်အထိ အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် လုပ်ခဲ့ပြနသည်။\nဆရာကြီးသည် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကို အထူးအလိုရှိသောကြောင့် ယင်းကိစ္စအတွက် အထက်မြန်မာပြည် အရပ်ရပ်သို့လှည့်လည် သွားရောက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးသည်။ (၁၉၅၂) ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ (၃၀) ရက်နေ့တွင်သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းခေါင်းဆောင်သော ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မနိုင်ငံသို့ လိုက်ပါသွားခဲ့သည်။ အပြန်တွင် ‘တရုတ်ပြည်သစ် ကိုယ်တွေ့’ စာအုပ်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ (၁၉၆၂) ခုနှစ် နှစ်ဦးတွင်အာဖရိုအေရှန် (အာရှ အာဖရိက) ချစ်ကြည်ရေးအသင်းမှရုရှနိုင်ငံသို့စေလွှတ်သော ကိုယ်စား လှယ်အဖွဲ့တွင် လည်းအဖွဲဝင်အဖြစ်သွားရောက်ခဲ့သည်။\nထို့နောက် ဆရာကြီးဦးရွှေဒေါင်းသည် (၁၉၆၃) ခု၊ အောက်တိုဘာလတွင်တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ ပြန်ကြားရေးဌာနမှ ထုတ်ဝေသောလုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာတွင် (၁၉၇၂) ခုနှစ်အထိ (၉)နှစ်တိုင်တိုင် အယ်ဒီတာချုပ် လုပ်ကိုင်စဉ်အတွင်းနေ့စဉ်လိုလိုပင် ခေါင်းကြီးများရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဆရာကြီး ခေါင်းကြီးရေးခဲ့သော သက်တမ်းကိုပေါင်းလိုပါက (၂၄) နှစ်ခန့်ရှိလေသည်။ ဆရာကြီးသည်သတင်းစာခေါင်းကြီး အရေးအသား၌ အလွန်ကောင်းသော သတင်းစာဆရာကြီးအဖြစ် အများက မှတ်ယူခဲ့ကြပေသည်။\nဆရာကြီသည် မည်သည့်အလုပ်ကို လုပ်ဆောင်စေကာမူကလောင်ကိုကား အနားမပေးခဲ့ပေ။ ဆရာကြီး ရေးသားခဲ့သောစာတို့မှာ အထူးများပြားလှပေသည်။ ဆရာကြီးကြေးရုပ်ထု၏ အုတ်ခုံတင်ရေးထိုးထားသော ကျောက်စာတွင် ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်(၃၀၆) ပုဒ်၊ ဝတ္ထုရှည် (၆) ပုဒ်၊ အခန်းဆက်ဝတ္ထုက (၁၂) ပုဒ်၊ ပင်ကိုယ်ရေးဆောင်းပါးက (၁၃၆) ပုဒ်ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်။ ထင်ရှားသော စာအုပ်များမှာရတနာပုံ၊ ရူပနန္ဒီ၊ ခင်စက်မေ၊ ဂျမဒါကိုကိုကြီး၊ ပထမံဆရာသိန်း၊အိုင်ဗင်ဟို၊ သူရဲကောင်းသုံးယောက်၊ ကိုယ်ရံတော်၊ မျှော်တလင့်လင့်၊ စစ်ရှုံးသူ၊ စိတ်ထားဝတိန်၊ သွေးစုတ်မြေတို့ဖြစ်သည်။\nပင်ကိုယ်ဥာဏ်ဖြင့်ရေးသော မြတ်သက်မော်၊ ဆုကြီးပန်၊ ကိုယ်တွေ့တရုတ်ပြည်သစ် ခရီးသွားမှတ်တမ်းနှင့် တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့်အတွေးအခေါ်များ (၄-တွဲ)စာအုပ်တို့သည်လည်း ထင်ရှားသည်။\n‘တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့်တွေ့အခေါ်များ’ စာအုပ်နှင့်ပတ်သက်၍ (၁၉၇၂) ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၆) ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့ အနောက်ကျုံး လမ်း ဓမ္မဗိမာန်၌အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်းက ကျင်းပသောစာဆိုတော်နေ့ သက်ကြီိးဝါကြီး စာပေပညာရှင်များ ကန်တော့ပွဲ တွင် ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းကအောက်ပါအတိုင်း ပြောကြားသွားသည်။\n“(၁၉၆၁) ခုနှစ် ဆရာတစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးခေါ်များဆိုတဲ့ စာအုပ်ကိုရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။ ဒီစာအုပ်ကို စတုတ္ထတွဲ အထိထုတ်ဝေခဲ့ရတယ်။ ဆရာရဲ့တစ်သက်မှာ ဒီစာအုပ်ဟာ အရှည်ဆုံးအများဆုံး ရေးရတဲ့စာအုပ်ပါပဲ။ စာအုပ်လေးတွဲထဲက ဘယ်အတွဲ အကြိုက်ဆုံးလဲလို့ ဆရာနဲ့တွေ့တဲ့ ဆရာစာဖတ် ပရိသတ်ကို မေးကြည့်တော့ လူတိုင်းလိုလိုက ပထမတွဲနဲ့ ဒုတိယတွဲကိုအကြိုက်ဆုံးပဲလို့ပြောကြတယ်။ ကလေးဘဝ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်က အကြောင်းတွေပါတယ်။ ကလေးဘဝ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ကအကြောင်းတွေကိုကြိုက်ကြတဲ့သဘောပဲ။ ဆရာမေးကြည့်သမျှ လူတွေထဲမှာ တခြားလူတွေနဲ့ အကြိုက်ချင်းမတူတဲ့ ထူးထူးခြားခြားတစ်ယောက်ရှိတယ်။ သူက မိုးကုတ်က အမျိုးသမီးကြီးတစ်ယောက်ပါ။ သူကတော့ “ကျွန်မတော့ စတုတ္ထတွဲကိုအကြိုက်ဆုံးပါပဲဆရာကြီး” တဲ့သူတစ်ယောက်တည်းပဲ ဒီအဖြေပေးတဲ့လူရှိတယ်။\nဆရာကိုယ်တိုင်လဲ စတုတ္ထတွဲပဲ ကြိုက်တယ်။ ဒီစာအုပ်ကို နာမည်မှည့်ကတည်းက “တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးခေါ်များ” လို့မှည့်ထားတယ်။ စတုတ္ထတွဲထဲမှာ အတွေးခေါ်တွေအများကြီးပါတယ်။ ဒါကြောင့်ဆရာရွေးရင်လဲ စတုတ္ထတွဲပဲ ရွေးမှာပဲ။ ဆရာကြီးရဲ့ ဘဝမှာရေးလာသမျှစာအုပ်တွေထဲမှာ ဒီစာအုပ်ကိုအားအရဆုံးပဲ။ ဘာပြုလို့ အားရသလဲဆိုတော့ အတွေးအခေါ်တွေကိုရေးရလို့ပဲ။ ပထမတွဲမှာကလေးဘဝရေးရတာက ဒီလောက်မဟုတ်ပါဘူး။ ကလေးဘဝချစ်ခန်း ကြိုက်ခန်းတွေကတော့ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ရေးရသလိုပဲ။ မထူး ဆန်းပါဘူး။ စာဖတ်တယ်ဆိုတာ အမျိုးမျိုးရှိတာပဲ။ ဥာဏ်ရှိတဲ့လူက တွေးရမှာအရသာရှိတာကလား။ စာရေးတယ်ဆိုတာလဲ ဥာဏ်ပါပြီး အတွေးခေါ်တွေရေးမှကောင်းတာ။\nတချို့ အထ္ထုပ္ပတ္တိ မှတ်တမ်းစာအုပ်တွေ အတော်ရေးကြပါတယ်။ တချို့ကလဲ ဆရာ့စာအုပ်ကြီးထွက်လာတဲ့အခါ ဒို့လဲရေးလိုက်ဦးမယ်လို့မောင်းတင်ကြတယ်။ဒါပေမယ့် ပေါ်မလာဘူး။ တချို့က ရေးချင်တာကကိုယ့်ဂုဏ် ကိုယ်ဖော် ချင်ကြတယ်။ မြှောက်ချင်ကြတယ်။ ဆရာက တော့ဒီလိုမဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုအညံ့ခံရေးတယ်။\nဆရာဟာ ဒီစာအုပ်ရေး ဖို့စိတ်မကူးပါဘူး။ ရေးဖြစ်လာပုံကတော့ ပြောရဦးမယ်။ (၁၉၅၃) ခုနှစ်က ‘ဦးဖေသိန်း၏ ရွှေဥဒေါင်း’ ဆိုတဲ့ အထ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်ငယ်တစ်အုပ်ရေးခဲ့ဖူးတယ်။ အဲ့ဒါကလဲဆရာ့ရဲ့ရတနာပုံဝတ္ထုကို ကျောင်းသုံးပြဋ္ဌာန်းလို့ စာရေးဆရာရဲ့အထ္ထုပ္ပတ္တိလဲလိုတယ် ဆိုတာနဲ့ ကျောင်းသားကျောင်းသူတွေအတွက်အကြမ်းရေးခဲ့တာပါ။ မစုံလင်ပါဘူး။\nအဲ့ဒီစာအုပ်ထွက်ပြီးတဲ့နောက် မအမာ(လုထုဒေါ်အမာ)က “ဦးလေးသိန်းအထ္ထုပ္ပတ္တိပြည့်ပြည့်စုံစုံ တစ်အုပ်ရေးစမ်းပါဦး”လို့တိုက်တွန်းတယ်။ဒီတော့ဆရာကကိုယ့်အထ္ထုပ္ပတ္တိကိုယ်ရေးဆိုတာတိုင်းပြည်မှတစ်နည်းနည်းနဲ့ကြီးကျယ်ပြီး လူတစ်လုံးသူတစ်လုံးဖြစ်လာသူတွေသာရေးလေ့ရှိကြတယ်။ ဦးလေးသိန်းမှာ ဘာတစ်လုံးမှဖြစ်မလာသေးလို့ ဦးလေးသိန်း အကြောင်းကို အခြားသူတွေကရေး ထိုက်တယ်ထင်လို့ရေးကြရင်လဲရေးကြပါစေတော့။ ဦးလေးသိန်းတော့ ကိုယ်တိုင်းရေးရရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုအထင်ကြီးတဲ့လူပဲလို့ တခြားလူတွေက စွပ်စွဲစရာဖြစ် လိမ့်မယ်” လို့ပြန်ပြောလိုက်တယ်။\nဒီတော့ မအမာက “ကိုယ့်အကြောင်းကိုယ်ရေးတယ်ဆိုတာ လူတစ်လုံးသူတစ်လုံးဖြစ်လာမှ ရေးထိုက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်လို့ ဧရာမလူကြီးတစ်ယောက်ဖြစ်လာတယ်ပဲထားပါဦး။ ငါလိုလူရှိသေးသလား ဆိုတဲ့သဘောမျိုးနဲ့ဟိတ်ထုတ်ပြီးရေးတာမျိုးဆိုရင်တော့စာဖတ်တဲ့လူအဖို့အကျိုးများသင့်သလောက် မများဘူးပေါ့။ ကြီးကျယ်လှတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်ဖြစ်ပေမယ့်လဲ စာရေးတတ်တဲ့စာရေးဆရာတစ်ယောက်ဖြစ်ရင် ဖတ်ချင်စဖွယ် ဖြစ်နိုင်တဲ့အပြင် စာဖတ်တဲ့လူအဖို့ သင်ခန်းစာယူနိုင်လောက်တဲ့စာအုပ်မျိုးဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်” လို့ ပြောပြန်တယ်။ အဲ့ဒီအခါမှာ အင်း-အမာပြောတာ ဟုတ်ပေသားပဲ။ မဆိုးဘူးဆိုပြီးရေးဖို့ဆုံးဖြတ်လိုက်တာပဲ။\nဒီလိုစိတ်ကူးရတော့ ကမ္ဘာကျော် အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးဆရာကြီးဘော့စ်ဝဲလ်အကြောင်း သတိရမိတယ်။ ဘော့စ်ဝဲလ်ဟာကမ္ဘာကျော် စာရေးဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဂျွန်ဆင်ရဲ့ အထ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးတဲ့အခါသူရဲ့အထ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ် (Biography)ဟာကမ္ဘာပေါ်မှာ အကောင်းဆုံးစာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်ရုံမကဘူး၊ သူ့နောက်က ဒုတိယလိုက်တဲ့စာအုပ် တစ်အုပ်ဟာ ဘော့စ်ဝဲလ်၏ စာအုပ်နောက် မိုင်ပေါင်းများစွာပြတ်ကျန်ရစ်တယ်လို့ စာရေးဆရာကြီး လော့ဒ်မက္ကောလေးက ချီးကျူးရေးသားဖူးတယ်။ ဘော့စ်ဝဲလ်ရဲ့စာအုပ်ထဲမှာဒေါက်တာဂျွန်ဆင်နဲ့သူတွေ့တိုင်း စကားနိုင်လုပြီးပြောကြတဲ့အခါတိုင်း ဒေါက်တာဂျွန်ဆင်က အပြတ်အသတ်နိုင်ပြီး ဘော့စ်ဝဲလ်ကပြတ်ပြတ်သတ်သတ် ခွေးကျဝက်ကျနဲ့ခံရပုံတွေကိုအရှက်မငဲ့ဘဲ ရဲရဲတင်းတင်းကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ရေးသားဖော်ပြခဲ့တယ်။ ဒီစာအုပ်မှာ ဒေါက်တာဂျွန်ဆင်တော်သလောက် ဘော့စ်ဝဲလ်ကညံ့နေတယ်။ ဒီတော့ ဒေါကတာဂျွန်ဆင်တော်တာဟာ ဘော့စ်ဝဲလ်ညံ့နေလို့အစွမ်းကုန်တောက်ပြောင်ပြီး အကောင်းဆုံးစာအုပ်ကြီးဖြစ်လာတယ်။\nတစ်ကမ္ဘာလုံးကစာအုပ်ကြီးကိုချီးကျူးလို့မဆုံးရှိနေတုန်းဘော့စ်ဝဲလ်ကွယ်လွန်သွားရော။ ဒီတစ်ခါတော့ ဘော့စ်ဝဲလ်ရဲ့သားက သူ့အဖေရဲ့စာအုပ် နာမည်ကြီးလွန်းလို့ဂုဏ်ယူတယ်များထင်ကြသလား။ မဟုတ်ဘူး သူသာတတ်နိုင်ရင် ကမ္ဘာမှာရှိရှိသမျှသူ့အဖေရဲ့စာအုပ်တွေကိုဝယ်ပြီးမီးရှို့ပစ်ချင်တယ်တဲ့။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ လူအနေနဲ့ညံ့နေလို့တဲ့။\nအခုဆရာ့ရဲ့စာအုပ်လဲ ဆရာ့ရဲ့အဆက်အနွယ်တွေကမီးရှို့ချင်ကောင်း မီးရှို့ကြမှပဲ။ ဒါပေမယ့် ရှို့ချင်လဲရှို့ကြပစေတော့ဆိုပြီး ရေးဖို့ဆုံးဖြတ်လိုက်တာပဲ။ ဆရာလဲဘော့စ်ဝဲလ်စာအုပ်လိုခပ်ဆင်ဆင် အနာခံရေးတာပဲ။ အညံ့ခံရေးတာပဲ။ ဘာမှမဖုံးဘူး။ တချို့လူတွေက ကိုယ်ညံ့တာကိုသေလောက်အောင် ဖုံးချင်ကြတာကိုဆရာက ဖော်ရေးတာပဲ။ ပထမတွဲမှာစန္ဒာဒေဝီနဲ့ရဖို့ဟာမရဘူး။ တခြားလူနဲ့ရသွားတယ်။ ဒီလို ကိုယ်ညံ့တာတွေလဲထည့်ရေးတယ်။\nဒီစာအုပ်ဟာ ဆရာရေးသမျှ စာအုပ်တွေထဲမှာအရှည်ဆုံးပါ။ ဒီလောက်ရေးဖို့ဘယ်တုန်းကမှ မစဉ်းစားဘူး။ ရေးမိတော့လဲ ပေးဦးတစ်ရွက်၊ ပေဦးတစ်ရွက်ပဲ။ စာအုပ် (၄) တွဲဖြစ်သွားရော။ ဘော့စ်ဝဲလ်ရဲ့ စာအုပ်ကောင်းတာကတစ်မျိုးပေါ့။ ဆရာရဲ့စာအုပ်ကတော့ အတွေးခေါ်ကောင်းလွန်းလို့မပြောချင်ဘူး။ ဆရာ့စာအုပ်ရဲ့ အရေးအသားနဲ့ ပက်သတ်လို့ရေးကြတာက ဆရာကိုယ်တိုင် ရေးတာထက်ပိုကောင်းနေတယ်။ သူတို့ရေးကြတာဖတ်ပြီး ငါဒီလောက်ရေးတတ်ရဲ့လားလို့တောင်အောက်မေ့မိတယ်။ ဒီစာအုပ်တွေထဲမှာသဘောကျတာ တစ်ခုရှိတယ်။ အဲ့ဒါက ကိုယ်ငယ်စဉ်က အဖြစ်အပျက်ကလေးတွေကို ကိုယ်တိုင်ပြန်ပြီးသရုပ်ဖော်ရတဲ့အချက်ပဲ။ အဲ့ဒါ အရသာရှိတယ်။ ဒါကြောင့်ဖတ်တဲ့လူကလဲလိုက်ပြီး အရသာရှိတာဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ ဆရာငယ်ငယ်ကအကြောင်းတွေကို ပြန်လွမ်းပြီး ရေးခဲ့တာကိုး။ ရေးရတာလဲ ပျော်တာပေါ့။ အခုနေ ဆရာနေရတာ အရသာမရှိတော့ဘူး။ ဒီအဖြစ်အပျက်တွေကိုသာ ဆရာလိုက်ရေးရင် ဖတ်တောင်ဖတ်ချင်ကြမှာ မဟုတ်ဘူး။ လူက ပျင်းတဲ့အပိုင်းရောက်လာတော့ ကိုယ်ရေးတဲ့ အကြောင်းအရာတွေဟာလဲ ပျင်းမှာပေါ့။ ငယ်ငယ်တုန်းကနဲ့ မတူတော့ဘူးလေ။ စောစောကပြောသလိုပဲ ရေးတဲ့လူကိုယ်တိုင်က အရသာရှိမှ ဖတ်တဲ့လူလဲ အရသာရှိမှာပဲ”\nစာရေးဆရာတစ်ယောက်အနေဖြင့် ဆရာကြီးသည် ထူးချွန်သူစာရေးဆရာစာရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ ဆရာ၏ စာပေတို့သည် မြန်မာစာပေ လောကနှင့် မြန်မာစာဖတ်ပရိသတ်တို့ကို ကောင်းစွာအကျိုးပြုနိုင်သည်။ ဆရာကြီး၏စာတို့ကြောင့် မြန်မာစာဖတ်ပရိ သတ်တို့သည် စိတ်ကောင်း၊ စေတနာကောင်း၊ ဆန္ဒကောင်းများ ကိန်းအောင်းခဲ့ရသည်။ အတွေးသစ်၊ အမြင်သစ်များပေါ်ခဲ့ရသည်။ စဉ်းစားဉာဏ်များ၊ အသိဉာဏ်များရင့်သန် တိုးပွားခဲ့ရသည်။ မြန်မာစာပေနယ်သည် တစ်မျိုးတစ်ဖုံကျယ်ပြန့်လာခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသင့်ပေသည်။\nဆရာကြီးသည် (၁၉၅၂)ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်ဘာသာပြန်ဆုကို “မျှော်တလင့်လင့်” ဝတ္ထုဖြင့်လည်းကောင်း၊ (၁၉၅၅) ခုနှစ်တွင် “သွေး စုတ်မြေ” ဝတ္ထုဖြင့် စာပေဗိမာန် ဘာသာပြန်ဆုကိုလည်းကောင်း၊ (၁၉၆၁) ခုနှစ်တွင် “ဘဝသက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ” စာအုပ်ဖြင့် စာပေဗိမာန်သုတပဒေသာဆုကို လည်းကောင်းရရှိခဲ့သည်။\nစင်စစ်သော်ကား ဆရာကြီးသည် မြန်မာ့စာပေနယ်၌ စုံထောက်ဝတ္ထုများပေါ်ထွန်းအောင်၊ ခေတ်စားလာအောင် ပထမဆုံးကြိုးပမ်း ခဲ့သူဖြစ်ပေသည်။ ဆရာကြီးသည် အနောက်တိုင်းဝတ္ထုများကို ပထမဆုံးပြန်ဆိုသူကားမဟုတ်ပေ။ သို့ရာတွင် ယင်းဝတ္ထုများကို အမြောက်အများအင်နှင့် အားနှင့်ချီ၍ ပေါ်ထွက်လာရန်ဒိုင်ခံကြိုးပမ်းပြန်ဆိုသူကား ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ပညာရှင်များက ဆရာကြီးကို ဘာသာပြန်ဆရာတို့၏ဖခင် ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ပြုကြပေသည်။\nဆရာကြီးသည် ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ နည်းနှစ်နည်းသုံးစွဲခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာဆီလျော်အောင် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (ဝါ) မူမပျက် မှီးခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယနည်းကား တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ပထမနည်းသည် မြန်မာစာဖတ်ပရိသတ်နားသို့ဝင်လွယ်သည်။ ထိုခေတ်က မြန်မာစာဖတ်ပရိသတ်များကလည်း ထိုနည်းကို ပို၍ နှစ်သက်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဆရာကြီးသည် ထိုနည်းကို အသုံး များခဲ့သည်။ ဒုတိယနည်းကိုမူ ဘာသာပြန်စာပေကို စာပေပရိသတ်အတော်နားရည်ဝလာသည့်နောက်ပိုင်းခေတ်တွင်မှ အသုံးပြုခဲ့ပေ သည်။\nဆီလျော်အောင် ပြန်ဆိုသည်ဖြစ်စေ၊ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုသည်ဖြစ်စေ ဆရာကြီးသည်ထူးချွန်စွာ ပြန်ဆို နိုင်လေသည်။ ဆီလျော်အောင်ပြန်ဆိုရာ၌ မူရင်းဝတ္ထုအရသာကို မပျက်စေဘဲ မြန်မာဆန်အောင် ပြန်ဆိုနိုင်သည်. ဆရာကြီးဆီလျော်အောင် ပြန်ဆိုသောဝတ္ထုများကို များသောအားဖြင့် ဘာသာပြန်ဟူ၍ပင်မသိကြပေ။ အချို့ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကမူ မြန်မာ့ပေါ်၌ ဖြစ်ပျက်နေသည့် တကယ့်အဖြစ်အပျက်ဟူကပင် မှတ်ထင်ခဲ့ကြလေသည်။\nဆရာကြီး၏ ရူပနန္ဒီဝတ္ထု သူရိယသတင်းစာ၌ တစ်ရက်ခြားပါလာသည့်ကို ဖတ်ရှုရသော ရဟန်းတော်အချို့သည် ဝတ္ထုပါအခြင်းအရာများကို အဟုတ်တကယ်မှတ်ထင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရူပနန္ဒီရှိရာသို့ လိုက်လံရှာဖွေလိုကြောင်း ဆရာကြီးထံစာပေါင်းများစွာ ရေးသား မေးမြန်းခဲ့ကြလေသည်။\nတိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုရာ၌လည်း ထူးချွန်သောကြောင့် “မျှော်တလင့်လင့်” နှင့် “သွေးစုတ်မြေ” ဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်သည် စာပေဗိမာန် ဘာသာပြန်ဆုများရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။\nစကာပြေအရေးအသားတွင် ဆရာကြီးသည် စံတင်ထိုက်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် စကားပြေကို အတွန့်အတက်မပါ။ ရိုးရိုးရှင်းရှင်းနှင့် ဖတ်၍ ချောအောင်ရေးစွမ်းနိုင်သည်။ ဤသည်မှာ စကားပြေကောင်းတို့၏ ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်ပင်ဖြစ်သည်။ တစ်ဖန်ရိုးရိုးရှင်းရှင်းနှင့်ဖတ်၍ ချောအောင်ရေးရာ၌လည်း ဆွဲဆောင်မှုရှိအောင် (ဝါ) စိတ်ပါဝင်စားမှုရှိအောင် ရေးစွမ်းနိုင်သည်။ ဝတ္ထုဖြစ်စေ၊ ဆောင်းပါးဖြစ်စေ ဆရာကြီး၏ စာတို့ကို ဖတ်လျှင် လက်ကမချချင်၊ အစအဆုံးဖတ်မိသည်သာဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ လွန်စွာခဲခက်သော အရည်အချင်းဖြစ်သည်။\nဝါကျတည်ဆောက်ပုံ၊ ဝါကျအတိုအရှည်၊ သဗ္ဗန္ဓအသုံး၊ ခွန်အားရှိသောစာမျိုး၊ ဝိဘတ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ဆရာကြီးကသူ၏ “တစ်သတ်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ” စာအုပ်၌ ဤသို့ရေးသားဖော်ပြထားသည်။\nရိုးရိုးဝါကျများမှာ ကတ္တား၊ တြိယာ၊ ကံ ဟူ၍ အချက်အချာကြီးသုံးခုရှိ၏။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် ၎င်းတို့သည် ဤ အစီအစဉ်အတိုင်း သတ်မှတ်တည်ရှိကြ၍ မြန်မာဘာသာ၌မူ ကတ္တား၊ ကံ၊ တြိယာ ဟူသော အစီအစဉ်ဖြင့် ရေးတတ်ကြ၏။ သို့ရာတွင် ကျင်လည်သော ဝါကျ တည်ဆောက်သမားသည် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၌လည်းကောင်း၊ မြန်မာဘာသာ၌ လည်းကောင်း) တစ်ခါတရံတွင် အထက်ပါအစီအစဉ်ကို ဖျက်၍ ရေးခြင်းအားဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ပို၍ လေးနက်စေနိုင်သည့်အခါ အခွင့်မျိုးပေါ်လာခြင်းကို မြင်တတ်၏။ ထိုအစီအစဉ်ကို ဖျက်၍ရေးခြင်းအားဖြင့် ပို၍ရှင်းခြင်း၊ ပို၍ ချောမော ပြေပြစ်ခြင်းကိုလည်း မြင်တတ်၏။ထိုမှတစ်ပါး နာမဝိသေသန၊ ကြိယာဝိသေသန စသည်တို့သည်လည်း ရှိသေးပေရာ ၎င်းတို့ကို ‘မူသေ’ မထားဘဲ သင့်တော်သော နေရာများ၌ ညှပ်သွင်းထိုးထည့်တတ်ခြင်းသည်လည်း ကျင်လည်သောဝါကျ ‘လက်သမား’ ၏ အရည်အချင်းတစ်ခုပေတည်း။ ဝါကျလက်သမားကောင်းတစ်ယောက် ရေးထားသည့် ဝါကျတစ်ပိုဒ်မှ စကားလုံးများကို ထိုမှ ဤမှရွှေ့ပြောင်းလိုက်သည့်အခါ အဆင်ပြေမှုပျက်သွားနိုင်သည့်နည်းတူ မကျင်မလည် ရှုပ်ရှုပ်ထွေးထွေးရေးတတ်သူ တစ်ယောက်၏ ဝါကျ၌စကားလုံးများကို နေရာရွှေ့ပြောင်းလိုက်ခြင်းအားဖြင့် ပို၍ရှင်းလင်းလာနိုင်ခြင်းကို နားလည်ထားဖို့သင့်၏။ အချို့စာရေးဆရာများသည် ဝါကျတည်ဆောက်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ မည်မျှလောက်နားဝေးကြသနည်းဟူမူ ဝါကျအားလုံးသည်ရေးပုံ အတူတူပင်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ထင်ကြ၏။ ကျစ်လစ်သိပ်သည်းသောဝါကျ၊ ပွယောင်းယောင်းဖြစ်နေသောဝါကျ၊ ချောမောပြေပြစ်သောဝါကျ၊ အဖုအထစ်များသော ဝါကျဟူ၍ ရှိတတ်ခြင်းကို သဘောမပေါက်ကြချေ။ ထိုသို့သောစာရေးဆရာမျိုးသည် အနက်အဓိပ္ပါယ်နှင့် စိတ်ကူးစိတ်သန်းဖက်တွင် ချွန်ချင်လည်းချွန်ပေမည်။ သို့ရာတွင် ဝါကျလက်သမားကောင်းတစ်ယောက်ဖြစ်လာဖို့မူကား မျှော်လင့်ဖွယ်ရာမရှိချေ။ဝါကျတည်ဆောက်ခြင်းကို နားလည်မှစာရေးဆရာကောင်းတစ်ယောက်ဖြစ်သည်ဟူ၍ကား မဆိုလိုပါ။ အချို့မှာ ဝါကျအကြောင်းနားမလည်သော်လည်း အခြားသောအချက်အလက်များ ကောင်းမွန်ခြင်းကြောင့် နာမည်ကျော်စာရေးဆရာများရှိနေခြင်းလည်းရှိကြပါသည်။ သို့ရာတွင် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် အပြန်အလှန် ရေးကြသည့်စာမျိုးတွင်မူကား စိတ်ကူးစိတ်သန်းချင်း၊ စကားလုံးပြောပုံချင်း တူညီခဲ့ပါလျှင် ဝါကျကောင်းသမားက အနိုင်ရလိမ့်မည်ဖြစ်၏။ အချုပ်၌ဝါကျကောင်းသမား၏စာသည် ပို၍ ‘အသက်ဝင်’ သည် ဟု ဆိုလိုပါသည်။\nအချို့က ဝါကျရှည်ရှည်ရေးခြင်းသည် စာခန့်သည်။ စာရေးဆရာ၏ လက်ရာပီသသည်ဟု ယူဆ၍ ရှည်ရှည်ရေးဖို့ကြိုးစားကြ၏။ အချို့ကလည်း ဝါကျတိုပါမှ အဓိပ္ပာယ်ရှင်းသည်ဆိုကာ တိုတိုရေးကြ၏။ ကျွန်ုပ်အယူအဆမှာ ရှည်တိုင်းလည်းမခန့်၊ တိုတိုင်းလည်းမရှင်း၊ မူသေမှတ်ထားဖို့မလိုသော အရာတစ်ခုဖြစ်သည်ထင်၏။ ဝါကျလက်သမားကောင်းတစ်ယောက် ဖြစ်လာသော်အခါတွင် မည်သည့်အရာ၌ရှည်သင့်သည်။ မည်သည့်အရာ၌ တိုသင့်သည်ဆိုခြင်းကို အလိုအလျောက်မြင်တတ်လာပေသည်။ ရှည်မှပင်ဖတ်၍ကောင်းသော နေရာမျိုးလည်းရှိ၏။ ဝါကျလက်သမားကောင်း၏ အယူအဆတစ်ခုမှာ ဝါကျရှည်ကြီးများချည်း ဆက်ကာဆက်ကာရေးထားသည့်အခါ စာဖတ်သူသည် (မှတ်ရဖန်များသည်နှင့်) ပင်ပန်းသွားတတ်သောကြောင့် ဝါကျတိုကလေးများအားဖြင့် အနားပေး သင့်သည်ဟု ဆိုကြ၏။ ဟုတ်သလိုတော့ရှိပါ၏ စာကို ဖတ်ရသည့်အခါ (ရှည်သင့်၍ ရှည်ခြင်းဖြစ်ခဲ့လျှင်) စာဖတ်သူသည် တပင်တပန်းကြိုးစား၍ မှတ်သားဖို့မလို့ဘဲ ဝါကျမဆုံးမချင်းဖတ်ခဲ့ပြီးသော အဓိပ္ပာယ်များသည် စာဖတ်သူ၏ ဦးခေါင်းထဲတွင် ကပ်၍ လိုက်ပါလာတတ်ပေသည်။ ဤအချက်သည် ဝါကျကောင်းမကောင်းဆန်းစစ်သောနည်း တစ်နည်းဖြစ်၏။ အဓိပ္ပာယ်သည် သူ့အချိတ် အဆက်နှင့်သူ ဦးခေါင်းထဲ၌ လိုက်ပါနေခဲ့လျှင် ဝါကျရှည်သော်လည်း မမေ့နိုင်ဘဲရှိတတ်၏။ ဖတ်ရင်းမေ့ကုန်သော ဝါကျမျိုးကာ ဝါကျရှည်လွန်းခြင်း သို့မဟုတ် ညံ့ဖျင်းသော လက်သမား၏လက်ရာဖြစ်ခြင်း ထင်ရှားလေသည်။ ဝါကျလက်သမားအတတ်၌ မကျွမ်းကျင်သေးသူတို့အဖို့ မှာကားတိုတိုရေးခြင်းသည် အန္တရာယ်ကင်းသည်ဟု ဆိုသင့်ပေ၏။\nအချို့စာရေးဆရာများသည် သမ္ဗန္ဓတစ်ခုထက်ပို၍ မသုံးမိစေရန် ကျွန်ုပ်အမြဲသတိထား၏။ ‘ပြီးလျှင်’ များဖြစ်စေ၊ ‘၍’များဖြစ်စေ၊ ‘ရာ’ များဖြစ်စေ တစ်ခုထက်ပိုသုံးသည့် ဝါကျမျိုးကို ဖတ်ရသည့်အခါ ကျွန်ုပ်အဖို့တွင် ‘နားကလော’ လှ၏။ ဤအဖြစ်မျိုးမှာ ‘အရပ်သား’ များမှားချင်မှားကြပါစေ။ စာရေးဆရာ တစ်ယောက်အနေဖြင့် ခဏခဏမှားခြင်းမူကား မဖြစ်ကြစေဖို့သတိပေးလို၏။ များစွာသော စာရေးဆရာတို့သည် ခွန်အားရှိသော (Forceful Language)ဟူသည်မှာ ဘာကိုဆိုလိုသည်ဟု နားလည်ကြပုံမရချေ။ ခွန်အားရှိသောစာမျိုးရေးတတ်ဖို့မှာ (၁) ရေးလိုသည့်အကြောင်းအရာကို ကောင်းစွာနားလည်ခြင်း၊ (၂) အချက်ကျကျရေးတတ်ခြင်း၊ (ဝါ) သင့်တော်သော စကားလုံးကို ရွေးချယ်တတ်ခြင်း၊ (၃) ကြံ့ခိုင်ကျစ်လျစ်သော ဝါကျမျိုးတည်ဆောက်တတ်ခြင်းတို့\nစာချောအောင်ရေးတတ်ချင်လျှင် ဝိဘတ်များကိုလည်း တစ်လှည့်စီသုံးတတ်ဖို့ အလေ့အကျင့်ပြုလုပ်သင့်၏။ တစ်လုံးစီကြည့်လိုက်လျှင် ‘ကို’ ဟူသောဝိဘတ်သည် ‘အား’ ဟူသောဝိဘတ်ထက် အဓိပ္ပာယ်ထိရောက်၍ တိုက်ရိုက်သဘောမျိုးလည်းပါရှိ၏။ သို့နှင့်လည်း ‘ကို’ ကို ဖယ်ထားပြီး ‘အား’ ကို သဘောကျသည့်လက္ခဏာနှင့် အထပ်ထပ်သုံးကြခြင်းကို တွေ့ရ၏။ ဝိဘတ်နှစ်ခုသည် အဓိပ္ပာယ်တူသယောင်ထင်ကြသော်လည်း ခြားနားခြင်း ရှိ၏။ ဥဒါဟရုဏ်ကား “မောင်ဘသည် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ကျွန်ုပ်အားပေး၏” ဟုရေးသင့်ပါလျက် “မောင်ဘသည်စာအုပ်တစ်အုပ်အား ကျွန်ုပ်ကို ပေး၏။” ဟု ရေးပါမူများသည်ဟု ဆိုသင့်သည်။ “မောင်ဘသည် စာအုပ်တစ်အုပ်အား ကျွန်ုပ်အားပေးသည်။” ဟု ရေးပါမူကား မှားရုံသာမက (ကျွန်ုပ်အဖို့) နာကလောလှသည်။\nနာမဝိသေသနနှင့်နာမ်ကိုလည်းကောင်း၊ ကြိယာဝိသေသနနှင့် ကြိယာကိုလည်းကောင်း နီးကပ်စွာထားခြင်းသည် အဓိပ္ပာယ်ရှင်းလင်းစေဖို့ အထောက်အပံ့ပြု၏။ “လှပသော မောင်ဖြူအိတ်” ဟု ရေးခြင်းထက် “မောင်ဖြူ၏ လှပသောအိတ်” ဟု ရေးခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ “လျင်မြန်စွာ တိုက်ပေါ်သို့တက်သွားသည်” ဟုရေးခြင်းထက် “တိုက်ပေါ်သို့ လျင်မြန်စွာတက်သွားသည်” ဟုရေးခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ အဓိပ္ပာယ်ရှင်းခြင်းကို နားလည်သင့်ပါလျက်ဤ စည်းကမ်းကို ချိုးဖောက်သူ အတော်များလျက်ရှိခြင်းကို တွေ့ရ၏။ ကျွန်ုပ်အဖို့မှာ ဤမျှလောက်လူသိများသော စည်းကမ်းကိုသာမက ဝါကျတစ်ခုအတွင်းမည်သည့်စကားကို မည်သည့်နေရာတွင် ထားသင့်သည်ဟု ချက်ချင်းသိမြင်ဖို့ အလေ့အကျင့်ပြုထားသည့် ကျေးဇူးကြောင့် ကျွန်ုပ်၏ခက်ခဲနက်နဲသော လောကုတ္တရာဆောင်းပါးမျိုးသည်ပင် ရှင်းပါပေသည်ဟု ပြောရခြင်းဖြစ်ပါသည်။\nဆောင်းပါးများနှင့် ပတ်သက်၍ ဆရာကြီးသည် ပင်ကိုယ်စဉ်းစားဉာဏ်ကို အသုံးပြုကာ ရဲရဲတွေး၍ ရဲရဲရေးတတ်ပေသည်။ (၁၉၃၇) ခုနှစ်တွင် အဋ္ဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်( ဝေလမင်းသား)သည် မစ္စစ်ဆင်မဆင်နှင့် အချစ်ပြဿနာပေါ်သဖြင့် ထီးနန်းကို စွန့်လိုက်သည်။ ထိုအခါ မြန်မာနိုင်ငံရှိ သူရိယသတင်းစာမှတစ်ပါး တစ်မ္ဘာလုံးရှိသတင်းစာများက အက်ဒွပ်ဘုရင်ကို ဝေဖန်ကဲ့ရဲ့ကြသည်။ သူရိယသတင်းစာ ခေါင်းကြီးကမူ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို စွန့်လွတ်နိုင်သော သတ္တိမှာ သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၌ရှိသော သတ္တိမျိုးမဟုတ်ကြောင်းဖြင့် အက်ဒွပ်ဘုရင်ကို ထောက်ခံချီးကျူးရေးသားခဲ့သည်။ ထိုခေါင်းကြီးကာ ဆရာကြီး၏ လက်ရာပင်တည်း။\nတစ်ခါ၌လည်း ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်တွင် ဆရာကြီးက ငါးပါးသီလကို စောင့်ထိန်းနိုင်ခြင်းထက် ကိုယ်ချင်းစာတရား ထားနိုင်ခြင်းက ပို၍ အရေးကြီးသည်ဟု ရဲရင့်စွာ တင်ပြထားပေသည်။\nဆရာကြီး၏ ‘ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌ မတ္တံ’ ဆောင်းပါးများသည်လည်း အလွန်ထူးခြားသည်။ ဗုဒ္ဓ၏ စိတ္တဝိပဿနာကို ကိုယ်တိုင်လေ့ကျင့်သိရှိ၍ ဆင်ခြင်စဉ်းစားမိသည်တို့ကို ပိုင်နိုင်စွာ ရေးသားတင်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။\nလူတစ်ယောက်အနေဖြင့် ဆရာကြီး၌စိတ်ဝင်စားဖွယ်အချက်များ အများအပြားရှိသည်။ ဆရာကြီး၏ အဘိုးသည် ယောက်ျားမှန်လျှင် ‘စုံ’ မှ ကြိုက်သူဖြစ်၏။ အဘိုး၏ဝါဒအတိုင်း ဆရာကြီးသည် အတွေ့အကြုံစုံခြင်းကို နှစ်သက်သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည်သူတစ်ပါးကို မထိခိုက်သည့် အမူအကျင့်ကိစ္စဟူသရွေ့ စုံအောင် ပြုခဲ့သော်လည်း အလွန်အကျွံမပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မစွဲအောင်ထိန်းနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။\nဆရာကြီးသည် လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးသော်လည်း စည်းစနစ်ကားရှိသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အချိန်မှန်လမ်းလျှောက်လေ့ရှိသည်။ ဝမ်းချူလေ့ရှိသည်။ အချိန်ကိုလည်း အလွန်ရိုသေသည်။ ချိန်းဆိုထားလျှင် အလွန်အချိန်မှန်သည် အချိန်မမှန်သူများ၊ အချိန်ကို တန်ဖိုးမထားသူများကိုလည်း မနှစ်သက်ပေ။ အချိန်ကို တန်ဖိုးထားခြင်းကို နှစ်သက်သည့်နည်းတူ ရိုးသားဖြောင့်မှန်ခြင်းကိုလည်းနှစ်သက်သည်။ သို့သော် နုံခြင်း၊ အ ခြင်း၊ ပျင်းခြင်းတို့ကို ကားရွံမုန်းသည်။\nဆရာကြီးသည် ဟန်မဆောင်တတ်။ ပရိယာယ်မသုံးတတ်။ အဖြောင့်ဆက်ဆံသည်။ လိမ်ခြင်း၊ ညာခြင်းကို လုံးမကြိုက်။ လိမ်ခြင်း၊ ညာခြင်းကို တွေ့ကြုံလျှင်လည်း သည်းမခံတတ်ပေ။ “သစ်ပင်ဖြောင့် တက်ရခက်၊ စကားဖြောင့် ကြားရခက်” ဆိုသလို ဆရာကြီး၏ဘွင်းဘွင်းရှင်းရှင်းတဲ့တိုးပြောဆိုမှုကို အချို့က မနှစ်သက်ကြသောကြောင့် ကွယ်ရာတွင် အတင်းအဖျင်း ပြောတတ်ကြသည်။ ဆရာကြီးသည်မာန်မာနထောင်လွှားခြင်း၊ ကြွားဝါပလွှားခြင်းမျိုးကို လည်း မကြိုက်ပေ။ သို့ရာတွင် အောက်ကြို့ခြင်း၊ ငုံ့လျှိုးခြင်းမျိုးကိုလည်း မကြိုက်ပေ။\nဆရာကြီးသည် ငွေကြေးချမ်းသာမှုကို ဂရုမပြု။ ကြီးပွားတိုးတက်မှုကို အလေးမထား။ ကိုယ်ချမ်းသာမှုထက် စိတ်ချမ်းသာမှုကို အဓိကထားသူဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အပြောသမားမဟုတ်။ အရေးသမားသာဖြစ်သည်။ အစားကောင်းကိုမူ အလွန်ကြိုက်သည်။ “လျှာသည် အရသာကို သိခြင်းနှင့် စကားပြောခြင်းတည်းဟူသော အလုပ်နှစ်မျိုးကိုသာ လုပ်တတ်ရာတွင် ကျွန်ုပ်၏လျှာကား ပထမအလုပ်၌ ကျွမ်းကျင်လွန်း၍ ဒုတိယအလုပ်ဖက်တွင် လျော့နေ၏” ဟု ဆရာကြီးက သူ့တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များစာအုပ်တွင် ရေးခဲ့သည်။\nဆရာကြီး၏အထူးခြားဆုံးမှာ မည်သူ့ကိုမျှ မထိခိုက်တတ်၊ မစော်ကားတတ်၊ မနှိမ်တတ်ပေ။ သို့သော် သူ့ကိုထိလျှင် စော်ကားလာလျှင် နှိမ်လာလျှင်ကား ပြန်လည်တုံ့ပြန်တတ်သည်။ ဆရာကြီးသည် ငယ်စဉ်က အပေါင်းအဖော်များက ညှဉ်းပန်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ဖခင်၏နည်းလမ်းမမှန်သော ဆုံးမခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ငါ့မထိနှင့် ငါ့ထိလျှင် တွယ်လိုက်မည်ဟူသော သဘောမျိုးရှိသည်။ ယင်းကို ဆရာကြီးက ဖြူကောင်၏ ဆူးနှင့်နှိုင်းယှဉ်ကာ ဆူးပေါက်သည်ဟူ၍ ဆိုထားပေသည်။ ထို့ပြင် ဆရာကြီးသည် သူ့ကို ဂရုပြုသူဖြစ်လျှင် မည်မျှနိမ့်ကျသူဖြစ်ပါစေ၊ သူကပြန်လည် လေးစားဂရုပြုတတ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် သူ့ကို ဂရုပြုသူ မဟုတ်လျှင်ကား မည်မျှပင် ကြီးမားသူဖြစ်ပါစေ သူက လုံးဝဂရုမစိုက်တတ်ပေ။\nဆရာကြီးသည်စွန့်စားခန်းဝတ္ထုများကို စွဲစွဲမြဲမြဲ ဖတ်လာသူဖြစ်သဖြင့် စွန့်စားမှုကို ဝါသနာထုံသည်။ မြင်းဒုံးစိုင်းစီးခြင်း၊ တောလည်ထွက်ခြင်း၊ အမဲပစ်ထွက်ခြင်း၊ ရွှေလီမြစ်ကို ဖောင်ဖြင့် မျှောခြင်းစသည်တို့ကို စွန့်စွန့်စားစား လုပ်ဆောင်လေသည်။\nဆရာကြီး၏ထူးခြားချက်မှာ ရှေးဟောင်းကို မလွမ်းတတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် ရှေးခေတ်နန်းဓလေ့ ဗဟုသုတများကိုလည်းကောင်း၊ အဟောင်းအမျဉ်းပစ္စည်းပစ္စယများကိုလည်းကောင်း စိတ်ဝင်စားသူ မဟုတ်ပေ။\nစာပေနှင့် ပတ်သက်၍ ဆရာကြီးသည် ဝတ္ထုများကို လွန်စွာမြတ်နိုးသည်။ ဝတ္ထုများတွင်လည်း တော်စတွိုင်း၊ ဒဟ်ကင်း၊ စကော့၊ ဗစ်တာဟူးဂို အစရှိသည့်ကမ္ဘာ့စာရေးဆရာကြီးများရေးသည့် စိတ်ကောင်းဆန္ဒကောင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဝတ္ထုမျိုးတို့ကို အလေးပေးသည်။ ဆွေးနွေးခန်းတောင်းပါးတစ်စောင်၌လည်း ဆရာကြီးက “စိတ်ကို ဆွဲဆောင်နိုင်တဲ့နေရာမှာ ဝတ္ထုလိုအစွမ်းထက်တဲ့စာပေမျိုးဟာ လောကီနယ်မှာရှိကိုမရှိဘူးလို့ ကျွန်တော်ယူဆပါတယ်၊ ဝတ္ထုတွေထဲမှာလည်း မကောင်းတာကိုရှောင်ချင်တဲ့စိတ်မျိုး၊ မှန်မှန်ပြောချင်တဲ့စိတ်မျိုး၊ မညစ်ပတ်ချင်တဲ့စိတ်မျိုး၊ တည့်မတ်ချင်တဲ့စိတ်မျိုး၊ တစ်ကိုယ်ကောင်း မကြံချင်တဲ့ စိတ်မျိုးအစရှိတဲ့ ဆန္ဒကောင်းတွေထဲက တစ်ခုတလေဖြစ်စေ၊ ကိုယ့်အထဲမှာ ကျန်နေရစ်စေတဲ့ ဝတ္ထုမျိုးကို ကျွန်တော်အသားပေးချင်ပါတယ်” ဟူ၍ ဖွင့်ဟဆိုထားလေသည်။\n● ဆရာကြီး ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့်စာအုပ်များ\n၁။ ရတနာပုံဝတ္ထု သူရိယသတင်းစာတိုက် ၁၉၁၇\n၂။ ရူပနန္ဒီ သူရိယသတင်းစာတိုက် ၁၉၁၉\n၃။ ရန်ကြီးအောင် သူရိယသတင်းစာတိုက် ၁၉၁၉\n၄။ ဝင်္ကန္တဝတ္ထု သူရိယသတင်း ၁၉၂၆\n၅။ သိန်းထိုက်ဝတ္ထု သူရိယသတင်းစာပုံနှိပ်တိုက် ၁၉၂၆\n၆။ ဂျမဒါကိုကိုကြီး ပထမတွဲ ဒေါ်အုန်းသင်နှင့်သားများ ၁၉၃၈\n၇။ ရူပကလျာဏီ လောကာံကုမ္ပဏီလီမီတက် ၁၉၃၈\n၈။ အဘရဟမ်လင်းကွန်း နဂါးနီ ၁၉၃၉\n၉။ ဝသုံးလုံး ကြီးပွားရေး (၁၉၃၉-၄၀)\n၁၀။ ဟစ်တလာလုပ်ခဲ့သမျှ နဂါးနီစာအုပ်တိုက် (၁၉၃၉-၄၀)\n၁၁။ ရန်ကုန်မင်္ဂလာနှင့် သူတော်ကောင်းကြီး ဂျာနယ်ကျော် ၁၉၄၁\n၁၂။ စွန့်ဝန့်သူ (ပထမပိုင်း) ကြီးပွားရေး ၁၉၄၅\n၁၃။ အာဟာရဖြင့် ကျန်းမာနည်း ကုသနည်းများ ကြီးပွားရေး ၁၉၄၉\n၁၄။ မြတ်သက်မော် သွေးသောက်တိုက် ၁၉၅၁\n၁၅။ ကိုယ်တွေ့ တရုတ်ပြည်သစ် မန္တလေးကြီးပွားရေး ၁၉၅၃\n၁၆။ ဒိဋ္ဌေဒိဋ္ဌမတ္တံ လက်တွေ့ကျင့်စဉ် ပ-နှိပ် ရှုမဝတိုက် ၁၉၆၀\n၁၇။ ရွှေဥဒေါင်း ကြီးပွားရေး ၁၉၅၃\n၁၈။ စစ်ရှုံးသူ မာလာမြိုင်ပုံနိုပ်တိုက် ၁၉၆၁\n၁၉။ တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ ပထမတွဲ ကြီးပွားရေး ၁၉၆၁\n၂၀။ တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ ဒုတိယတွဲ ကြီးပွားရေး ၁၉၆၁\n၂၁။ တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ တတိယတွဲ ကြီးပွားရေး ၁၉၆၁\n၂၂။ တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးအခေါ်များ စတုထ္ထယတွဲ ကြီးပွားရေး ၁၉၆၂\n၂၃။ ဆွေးနွေးခန်း မိုးဦးပန်းစာပေ ၁၉၆၂\n၂၄။ ဒဂုံတင့် သော်တာစာပေ ၁၉၆၂\n၂၅။ မြန်မာ့စွမ်းရည် မြန်မာပြည် ၁၉၆၂\n၂၆။ ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် အယူအဆရေးရာများ ထပ်မံတင်ပြချက် ချိုးဖြူစာပေ ၁၉၆၃\n၂၇။ ကာလယန္တရား အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၅\n၂၈။ ချစ်ပန်းပွင့် အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၅\n၂၉။ စေတလုံးပိုင်ရှင်နှင့် အခြားဝတ္ထုများ အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၅\n၃၀။ ဆုကြီးပန်း အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၅\n၃၁။ ဇော်ဟိတ် နှလုံးလှစာပေ ၁၉၆၅\n၃၂။ ဘာသာရေး ခံယူချက် ပုဂံစာအုပ်တိုက် ၁၉၆၅\n၃၃။ လူစွန့်စား အောင်မြင့်စာပေ ၁၉၆၅\n၃၄။ သူတော်စိန် နှလုံးလှစာပေ ၁၉၆၅\n၃၅။ ဇာတ်ဇာတ်ကြဲဂိုဏ်း ရန်အောင်မင်္ဂလာ အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၆\n၃၆။ လောကုတ္တရာရေားရာဆွေးနွေးခန်းများ (ဘာသာရေးခံယူချက်ကို ဒုကြိမ်ရိုက်) ပင်းယစာပေတိုက် ၁၉၆၇\n၃၇။ စာပဒေသာ ခြင်္သေ့စာပေ ၁၉၆၇\n၃၈။ ရူပနန္ဒီ-ရူပကလျာဏီ အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၉\n၃၉။ စာရေးနည်းလမ်းညွန် စာနိုင်ငံစာပေတိုက် ၁၉၇၀\n၄၀။ ဇာတ်ဇာတ်ကြဲဂိုဏ်း ဒု-နိုပ် မိုးစပယ်စာပေ ၁၉၇၀\n၄၁။ လွမ်းအောင်ဖန် ဒု-နိုပ် စိမ်းမြအနုပညာစာပေ ၁၉၇၀\n၄၂။ စိတ်ထားဝတိံနှင့် မြန်မာ့စွမ်းရည်( တ-နှိပ် ) ပန်းချီစာပေ ၁၉၇၅\n၄၃။ သုံးပေါက်ချွန်းနှင့် ဝတ္ထုတိုများ ရာပြည့်စာအုပ်တိုက် ၂၀၀၂\n၄၄။ ယောက်ျားဘသား ဖူးပွင့်ဝေဝေ ၂၀၀၃\n၄၅။ အတွေးအမြင်နှင့် ရှုထောင့် စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၄\n၄၆။ ကြမ်းလိုက်တဲ့တောနှင့် အခြားတစ္တေပုံပြင်များ ခွန်းနှင့်ရွှန်း စာပေ ၂၀၀၅\n၄၇။ လူဖြစ်ရကျိုးနပ်ပါစေနှင့် အခြား အတွေးအမြင်ဆောင်းပါးများ စိတ်ကူးချိုး ၂၀၀၅\n၄၈။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ပထမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆\n၄၉။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ဒုတိယတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆\n၅၀။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် တတိယတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆\n၅၁။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် စတုတ္ထတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆\n၅၂။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ပဉ္စမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆\n၅၃။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ဆဋ္ဌမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၆\n၅၄။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် သတ္တမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၇\n၅၅။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် အဋ္ဌမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၇\n၅၆။ စစ်ကိုယ်တွေ့ အတွေ့အကြုံနှင့် အတွေးအခေါ်ဆောင်းပါးများ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၈\n၅၇။ ဖူးစာနှစ်ခိုင်၊ အသစ်စုံထောက်၊ စွန့်ဝံ့သူ၊ စန္ဒာဒေဝီ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၈\n၅၈။ ကျွန်ုပ်တွေ့သော စိတ်သဘာဝ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၈\n၅၉။ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် နဝမတွဲ စိတ်ကူးချိုချို ၂၀၀၉\n၆၀။ ဂြိုလ်မွှေးတဲ့ငွေ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်စာပုံနှိပ်တိုက်(နေ့စွဲမပါ)\n၆၁။ ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် တွေးခေါ်မြော်မြင်ရေး ချိုးဖြူစာပေ (နေ့စွဲမပါ)\n၆၂။ ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် အယူအဆရေးရာများ ဂျိုးဖြူစာပေ (နေ့စွဲမပါ)\n၆၃။ ပထမံ- ဆရာသိန်း (ပ-တွဲ) ကြီးပွားရေး (နေ့စွဲမပါ)၁၉၄၀?\n၆၄။ ပထမံ- ဆရာသိန်း (ဒု-တွဲ) ကြီးပွားရေး (နေ့စွဲမပါ)၁၉၄၁?\n၆၅။ အတွေးအခေါ်ဟင်းလေးအိုးကြီး နေပြည်တော် (ခုနှစ်မပါ)\n၆၆။ လမ်းနှစ်သွယ် စာအုပ်ရှာမတွေ့ပါ\n၆၇။ ခင်စက်မေ စာအုပ်ရှာမတွေ့ပါ\n၆၈။ စန္ဒာဒေဝီ စာအုပ်ရှာမတွေ့ပါ\n၆၉။ ရတနာပူရ စာအုပ်ရှာမတွေ့ပါ\n၇၀။ ရူပနန္ဒီနှင့် ဘိုးဘိုးအောင် စာအုပ်ရှာမတွေ့ပါ\n၁။ စုံထောက်မောင်စံရှား ဒုတိယအုပ် ဒေါ်အုန်းသင်နှင့်သားများ ၁၉၃၉\n၂။ စုံထောက်မောင်စံရှား တတိယအုပ် ဒေါ်အုန်းသင်နှင့်သားများ ၁၉၄၀\n၃။ ဒေါက်တာသောင်းထိုက် နဂါးနီ ၁၉၄၀\n၄။ ရတနာသိုက် ပထမတွဲ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး ၁၉၄၀\n၅။ ရတနာသိုက် ဒုတိယတွဲ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး ၁၉၄၀\n၆။ စုံထောက်မောင်စံရှား စတုတ္ထအုပ် ဒေါ်အုန်းသင်နှင့်သားများ ၁၉၄၁\n၇။ စောလမုန်သိုက် တိုင်းပြည်ပြုပုံနှိပ်တိုက် ၁၉၄၁\n၈။ အကြံဉာဏ်ဖြင့် ကြီးပွားရေး ပထမပိုင်း ကြီးပွားရေး ၁၉၄၅\n၉။ ဂမုန်းနက် ကြီးပွားရေး စာအုပ်တိုက် ၁၉၄၇\n၁၀။ ဘတ်စကာဗျီလ်ခွေးကြီး ကြီးပွားရေး ၁၉၄၇\n၁၁။ ဂဠုန်နက်ဂိုဏ်း ရှုမဝတိုက် (ခုနှစ်မပါ)\n၁၂။ သူရဲကောင်းသုံးယောက် ဒုတိယတွဲ ကြီးပွားရေး ၁၉၄၈\n၁၃။ ကိုယ်ရံတော် ပြည်သူ့အလင်းစာပေ ၁၉၅၀\n၁၄။ မြှော်တလင့်လင့် ရှုမဝ ၁၉၅၀\n၁၅။ စိတ်ထားဝတိံ ကြီးပွားရေး ၁၉၅၁\n၁၆။ အိုင်ဗိုရီချိုင်းလ် ထွန်းရင်ပုံနှိပ်အလုပ်ဌာန ၁၉၅၂\n၁၇။ သွေးစုတ်မြေ ရှုမဝစာအုပ်တိုက် ၁၉၅၅\n၁၈။ အိုင်ဗင်ဟို ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက် ၁၉၅၅\n၁၉။ ဆင်စွယ်မင်းသမီး ဒု-နှိပ် မြန်မာပြည်ပုံနှိပ်တိုက် ၁၉၆၂\n၂၀။ စုံထောက်မောင်စံရှား ပထမအုပ် ဒု-နှိပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၀\n၂၁။ စုံထောက်မောင်စံရှား ပဉ္စမအုပ် ဒု-နှိပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၀\n၂၂။ လက်ထက်တော်ကြီး ရဲရင့်စာပေ ၁၉၆၀\n၂၃။ စုံထောက်မောင်စံရှား ဆဋ္ဌမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁\n၂၄။ စုံထောက်မောင်စံရှား သတ္တမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁\n၂၅။ စုံထောက်မောင်စံရှား အဋ္ဌမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁\n၂၆။ စုံထောက်မောင်စံရှား ဒဿမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁\n၂၇။ စုံထောက်မောင်စံရှား ဧကာဒဿမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁\n၂၈။ စုံထောက်မောင်စံရှား ဒွါဒဿမအုပ် မြန်မာပြည် ၁၉၆၁\n၂၉။ စုံထောက်ဦးစံရှား ပထမအုပ် အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၆\n၃၀။ စုံထောက်ဦးစံရှား ဒုတိယအုပ် နှလုံးလှစာပေ ၁၉၆၆\n၃၁။ စုံထောက်ဦးစံရှား တတိယအုပ် အလိမ္မာစာပေ ၁၉၆၇\n၃၂။ စုံထောက်ဦးစံရှား စတုတ္ထအုပ် သစ္စာမွန်စာပေ ၁၉၆၇\n၃၃။ စုံထောက်ဦးစံရှား ပဉ္စမအုပ် သစ္စာမွန်စာပေ ၁၉၆၇\n၃၄။ စုံထောက်ဦးစံရှား ဆဋ္ဌမအုပ် သစ္စာမွန်စာပေ ၁၉၆၈\n၃၅။ စုံထောက်ဦးစံရှားပေါင်းချုပ် ပုဂံစာအုပ်တိုက် ၁၉၇၄\n၃၆။ စုံထောက်မောင်စံရှား ပေါင်းချုပ် ယနေ့မန္တလေးစာအုပ်တိုက် ၂၀၀၀\n၃၇။ ဦးစံရှား ဖြေရှင်းခဲ့သော ဒိတ်ဒိတ်ကြဲ မှုခင်းကြီးများ ဖူလုံးစာပေ ၂၀၀၅\n၃၈။ စုံထောက်မောင်စံရှား- ရန်ကိုရန်ချင်း မြန်မာ့ရှပ်ရှင်ဝတ္ထုတိုက် (နေ့စွဲမပါ)\n၃၉။ ရှိုတ်စပီးယား၏ ပြဇာတ်ဝတ္ထုများ သွေးသောက်တိုက် (နေ့စွဲမပါ)\n၄၀။ စုံထောက်မောင်စံရှား ပွေလီအင်းခွေးကြီးအမှု စာအုပ်ရှာမတွေ့ပါ\n၄၁။ စုံထောက်မောင်စံရှား-ဘောင်ဒရီလမ်းလူသတ်မှု စာအုပ်ရှာမတွေ့ပါ\nသို့ကလို မြန်မာစာပေလောကနှင့်မြန်မာစာဖတ်ပရိသတ်တို့ကို စာပေကလောင်စွမ်းအားဖြင့် စွမ်းစွမ်းတမံ အကျိုးပြုခဲ့သော ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းသည် (၁၉၇၃) ခုနှစ်၊သြဂုတ်လ (၁၀)ရက်၊ သောကြာနေ့ ည (၇)နာရီ၊ အသက်(၈၄) နှစ်အရွယ်တွင်ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဆရာကြီး၏ရုပ်ကလာပ်ကို မန္တလေးတောင်အရှေ့ဘက် အုတ်စက်သုသာန်မှာပင် ဆရာကြီးမြမျိုးလွင်၊ ရွှေမန်းတင်မောင်၊ရွှေပြည်ဦးဘတင်တို့၏အုတ်ဂူများအနီး၌ပင် မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။\nမည်သို့ဆိုစေ စာပေအကျိုးကို သူမတူအောင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သောကြောင့် ဆရာကြီးအား “ဂုဏ်ပြုထိုက်သူ”ဟုဝိသေသပြုကာ၊မန္တလေးမြို့တွင် အထိမ်းအမှတ်စာကြည့်တိုက် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခြင်းနှင့် ဆရာကြီးပုံတူ ကြေးရုပ်တုကြီးကို အောင်မြင်စွာ စိုက်ထူနိုင်ခြင်းသည် ဂုဏ်ပြုခံဆရာကြီး၏ ဂုဏ်ဒြပ်နှင့် တကွ ဂုဏ်ပြုသူတို့၏ မွန်မြတ်သောလုပ်ဆောင်ချက်တို့သည်မြန်မာစာပေတည်ရှိနေသရွေ့ ထာဝစဉ်ဥဒါန်းတွင်နေရစ်နေမည်မှာ မလွဲဧကန်ပင်တည်း။ ။\n၁။ ရွှေဥဒေါင်း တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့် အတွေးခေါ်များ ရန်ကုန်၊ နှလုံးလှစာပေတိုက်၊ (ဒု) ကြိမ်၊ (၁၉၆၈) ခု။\n၂။ တိုက်စိုးနှင့် မင်းယုဝေ စာဆိုနှင့်သုတေသီ၊ ရန်ကုန်၊ ပုဂံစာအုပ်တိုက်၊ (ပ)ကြိမ်၊ (၁၉၆၇) ခု။\n၃။ တိုက်စိုးနှင့် မင်းယုဝေ မြန်မာစာမိတ်ဖွဲ့ (ဒုတိယတွဲ)၊ ရန်ကုန်၊ ပုဂံစာ အုပ်တိုက်၊ (ပ) ကြိမ်၊ (၁၉၇၄) ခု။\n၅။ လူ့မိတ်ဆွေစာအုပ် (မန္တလေး နိုင်ငံတကာစာအုပ် နှစ်အထိမ်းအမှတ် စာတမ်းများ)၊ မန္တလေး၊ (ပ) ကြိမ်၊ (၁၉၇၃) ခု။\n၆။ မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂-၃-၉၇)။\n၇။ ပိတောက်ပွင့်သစ် စာပေအနုပညာမဂ္ဂဇင်း၊ အမှတ် (၃၇)၊ ဒီဇင်ဘာလ၊ ၂၀၁၀။\nLabels: စာရေးဆရာများ၏အတ္တုပတ္တိ, ရွှေဥဒေါင်း