Nasz pomysł na Opole. Sprawdź atrakcje i miejsca, które trzeba zobaczyć.\nStrona główna » Polska » Opole. Co warto zobaczyć w stolicy Górnego Śląska?\n,,To raczej kameralne miasto” – podsumował Opole przewodnik po Wieży Piastowskiej, obejmując wzrokiem z tarasu wieży panoramę miasta. Trudno się z nim nie zgodzić – właściwie wszędzie w Opolu da się dojść na piechotę, a centrum jest spokojnie i zielone. W muzeach byliśmy niekiedy jedynymi gośćmi, lista miejsc do zobaczenia okazała się w sam raz na spędzenie bardzo udanego weekendu, a dużą część wycieczki wypełniły nam leniwe spacery, najczęściej wśród zieleni, o którą w Opolu nie trudno. I wiecie co? Całkiem to było przyjemne. Ot, relaks w nowym miejscu, bez tłumów turystów i jakiejkolwiek presji. Jeśli z takim nastawieniem przyjedziecie do Opola, to na pewno spędzicie tu wartościowy weekend. Swoją drogą zainspirowaliśmy się różnymi ciekawymi miejscami na terenie województwa, więc coś czujemy, że do Opola będziemy jeszcze wracać…\nW międzyczasie proponujemy kilka miejsc, które warto zobaczyć w Opolu!\nOpolski rynek ma swój klimacik!\n1 Co zobaczyć w Opolu? Atrakcje Opola według Polska Po Godzinach!\n1.1 Muzeum Polskiej Piosenki i opolski Amfiteatr\n1.2 Spacer opolskim rynkiem\n1.3 Wyspa Bolko i ZOO – zielone płuca Opola\n1.4 Kamienica Czynszowa\n1.5 Muzeum Śląska Opolskiego\n1.6 Kościół Franciszkanów\n1.7 Wieża Piastowska w Opolu\n1.8 Wieża Ratuszowa\n1.9 Wzgórze Uniwersyteckie\n1.10 Most Groszowy\n1.11 Opolska Wenecja\n1.12 Katedra i pozostałości murów miejskich\n1.13 Opolska Ceres\n1.14 Muzeum Wsi Opolskiej\n2 Co i gdzie zjeść w Opolu?\nCo zobaczyć w Opolu? Atrakcje Opola według Polska Po Godzinach!\nMuzeum Polskiej Piosenki i opolski Amfiteatr\nBędąc w Opolu, musieliśmy zacząć muzycznie- od wizyty w Muzeum Polskiej Piosenki! Przyznajemy, do tego muzeum byliśmy nastawieni jak pies do jeża. Festiwalu w Opolu nie oglądamy, a ostatnie afery z politycznymi podtekstami tym bardziej zniechęciły nas do tej imprezy. Do muzeum jednak się udaliśmy, głównie ze względu na bardzo pozytywne rekomendacje Polskiej Organizacji Turystycznej, która przyznała placówce prestiżowy certyfikat.\nI wiecie co? Nie dość, że samo miejsce naprawdę nam się podobało, to jeszcze zmieniliśmy stosunek do opolskiego festiwalu. Jakby nie patrzeć, najbardziej kultowe polskie piosenki miały tu swoje premiery, a wielu artystów debiutowało właśnie na deskach opolskiego amfiteatru. Mimo, że współcześnie prezentowane w Opolu utwory raczej nie przypadają nam do gustu, nie da się ukryć, że przez długi czas festiwal naprawdę trzymał bardzo wysoki poziom, zarówno muzycznie, jak i tekściarsko, wyznaczając trendy w polskiej kulturze i dodając koloru niezbyt wesołej PRL-owskiej rzeczywistości. A dzięki temu, że muzeum zrobiono w nowoczesny i mocno interaktywny sposób, wizyta w nim to po prostu fajna rozrywka. Jeśli tylko interesujecie się polską muzyką to Muzeum Polskiej Piosenki powinno być obowiązkową atrakcją Opola na Waszej liście. Polecamy!\nMuzeum Polskiej Piosenki pozwala odkryć w sobie nowe talenty :)…\nPolskie hity rodziły się właśnie w Opolu!\nKtórą piosenkę debiutującą w Opolu lubicie najbardziej?\nSpacer opolskim rynkiem\nChoć opolski rynek, według nas, nie może równać się z najpiękniejszymi tego typu obiektami w Polsce, to bez wątpienia spacer po nim jest dobrym pomysłem. Naszą uwagę szczególnie przykuł opolski ratusz stojący na środku rynku. Czy wiedzieliście, że jego bryła wzorowana jest na florenckim pałacu Vecchio? Nam też wydawało się, że budynek wyglądał jakoś tak znajomo…\nZ kolei u podnóża ratusza stoi wielki pomnik jeźdźca na koniu. Tym dumnie spoglądającym na przechodniów rycerzem jest książę Kazimierz I Opolski. Postać niezwykle ważna dla historii miasta, gdyż to właśnie on dokonał pierwszej lokacji miasta na początku XIII wieku.\nNieopodal pomnika możecie ,,aleją gwiazd, aleją gwiazd” się przebiec… i poszukać gwiazdy swojego ulubionego artysty. Poza tym dookoła rynku znajdziecie kilka kawiarni, knajpek, lodziarni – w sam raz na niespieszne popołudnie. Aha, jeśli lody to tylko ,,Sopelek” – to lokalna marka!\nOpolczyk szturmujący kamienice 🙂\nWyspa Bolko i ZOO – zielone płuca Opola\nTerenów do biegania i rekreacji uczciwie Opolu zazdrościmy. Już park na wyspie Bolko daje sporo kilometrów możliwości, choć i trasy wzdłuż brzegu wyspy Pasieki też będą dla miłośników sportu wielką przyjemnością. Dlatego też do Opola proponujemy zabrać wygodne buty i urządzić sobie długi spacer lub jogging – zauważyliśmy sporą liczbę różnego rodzaju siłowni zewnętrznych i placów zabaw, które urozmaicą trasę. Na wyspie Bolko znajdziecie również słynny opolski ogród zoologiczny założony jeszcze w latach 30-tych. My woleliśmy jednak odpocząć w kawiarni Laba (świetne desery!), malowniczo położonej nad niedużym stawem. Kawka na leżaku czy może kino pod chmurką? Wygląda na to, że na wyspie Bolko można spędzić dosłownie cały dzień…\nWyspa Bolko to najlepsze miejsce do uprawiania sportu i relaksu w zieleni!\nNa Wyspie Bolko można zrobić przyjemną przerwę w zwiedzaniu miasta.\nPiękne wille, na które natknęliśmy się w drodze na Wyspę Bolko, przypominają o długiej historii Opola.\nTak zapamiętaliśmy Opole: rekreacja, zieleń, rozrywka i rzeka!\nNa stronie Muzeum Śląska Opolskiego Kamienica Czynszowa reklamowana jest jako ,,relikt budownictwa miejskiego końca XIX wieku” i w sumie w tym opisie kryje się sporo prawdy- to podobno jedna z nielicznych oryginalnych kamienic, w których mieszkało ,,zwyczajne” opolskie mieszczaństwo. Nieduże pokoje urządzone w dziwnie długim budynku, skromne umeblowanie z poszczególnych okresów i niepraktyczna klatka schodowa- nikt nie mówił, że w tamtych czasach było łatwo :). Nie spodziewajcie się tu żyrandoli i atłasów, przyjdźcie zobaczyć ,,normalne życie” w przedwojennym i powojennym Opolu – p.s. w niedzielę wejście za darmo!\nKamienica Czynszowa pokazuje, jak mieszkano w Opolu pod koniec XIX i w XX wieku\nDosłownie po sąsiedzku od Kamienicy znajduje się ,,właściwe” Muzeum Śląska Opolskiego z kilkoma interesującymi wystawami. Zaczęliśmy od archeologicznej, z której dowiedzieliśmy się, że w okolice Opola zapuścili się Celtowie, a przy okazji pooglądaliśmy różne ciekawe kurhany i kamienne kręgi- dalej nie rozumiemy, jak ci naukowcy umieją wskazać, że w jakieś maleńkie pagórki to pozostałości po starożytnym kurhanie, ale dobra…\nBardziej przystępna i zrozumiała była dla nas sekcja poświęcona historii Opola od średniowiecza po współczesność. Szczególnie przypadła nam do gustu makieta miasta sprzed 300 lat, dzięki której łatwo można było wyobrazić sobie zmiany w wyglądzie grodu w ostatnich stuleciach. Znajdziecie tam dużo ciekawostek z Opola czy historii mieszkańców przybyłych do miasta w ramach przesiedleń po drugiej wojnie światowej. Sporo o Opolu można poczytać, a przy okazji pozbierać różnych inspiracji do kolejnych wycieczek – bo na wystawie znajduje się również wiele odniesień do Opolszczyzny. Na ostatnim piętrze można zajrzeć również do części etnograficznej, w której opowieść o kulturze rdzennych mieszkańców Śląska Opolskiego przeplata się z elementami kresowymi, przywiezionymi przez powojennych repatriantów.\nW muzeum mogliśmy wyobrazić sobie, jak przed wiekami wyglądał opolski gród.\nRzut oka na byłe kolegium jezuickie ze Wzgórza Uniwersyteckiego- dziś to właśnie gmach muzeum.\nNa wystawie etnograficznej można poznać sztukę ludową ziemi opolskiej.\nHistoria tego kościoła liczy prawie 700 lat, w czasie których ulegał on zniszczeniom, przechodził w ręce protestantów i ponownie wracał w katolickie. Sama bryła robi wrażenie, ale wnętrze jest raczej skromne. Na uwagę zasługuje kaplica św. Anny, zwana również piastowską- ze względu na oryginalne gwiaździsto – żebrowe sklepienie i XIV-wieczne nagrobki Piastów Opolskich. Kolejni książęta i księżne pochowani są w podziemiach kościoła, tak więc jest kościół franciszkanów pewnego rodzaju nekropolią Piastów Opolskich. Kogo interesuje genealogia tej piastowskiej odnogi, z pewnością będzie miał używanie 🙂\nOpolscy Piastowie pochowani są w kościele franciszkanów.\nWieża jest niewątpliwym symbolem miasta i przypomnieniem o historii Piastów Opolskich. Wieża Piastowska to jedyne, co zostało z Zamku Piastowskiego- w 1928 zburzono pozostałości obiektu i od tej pory wieża stoi samotna… Kilka razy dziennie można przejść się z przewodnikiem po jej poziomach i obejrzeć panoramę okolicy z tarasu widokowego na poziomie dachu wieży. Przy okazji przewodnik uraczy Was historią Opola i poopowiada nieznane historie o tej odnodze książąt piastowskich.\nWieża Piastowska to jedyna pozostałość po zamku, który kiedyś stał w tym miejscu.\nPo Wieży Piastowski oprowadza tajemniczy jegomość…\nOpole widziane z Wieży Piastowskiej\nJeśli macie ochotę na trochę polskiej piosenki, w sezonie co wieczór można posłuchać fontannowego show w rytm polskich przebojów- u stóp Wieży Piastowskiej!\nWieża Ratuszowa na opolskim rynku do niedawna była niedostępna dla turystów. Na szczęście sytuacja się zmieniła i od teraz wraz z przewodnikiem można udać się na wieżę, z której roztacza się doskonała panorama na rynek i całe miasto. O pokrętnej historii miasta świadczą witraże, które witają przy wejściu do środka budynku. Całość jest oryginalna, jedynie orzełek polski na hełmie zastąpił niemieckiego. Po drodzę czeka na Was wystawa zdjęć nieistniejacego Opola i na końcu, gwóźdź programu – taras widokowy. Po bilety należy udać się do mieszczącej się naprzeciwko wejścia do Ratusza informacji turystycznej. Pamiętajcie aby zarezerwować wejście wcześniej, gdyż, podobnie jak w przypadku Wieży Piastowskiej, liczba biletów sprzedawanych każdego dnia jest ograniczona.\nNa Wzgórzu Uniwersyteckim znaleźliśmy prawdziwy misz-masz. Oczywiście, prym wiodą budynki uniwersyteckie, ale warto pomyszkować również wokół nich. Kościół Matki Boskiej Bolesnej i św. Wojciecha dosłownie przyklejony jest do murów uniwersytetu, a jakąś kaplicę szkoła praktycznie wchłonęła- jej tył trochę dziwnie wystaje z jednego z budynków. Barokowe rzeźby przedstawiające pory roku, źródełko św. Wojciecha, przy którym rzekomo ów biskup praski nawracał okolicznych pogan, czy też rzeźba Joanny Gryzik – Schaffgotschowej, znanej szerzej jako ,,śląski kopciuszek” (sprawdźcie jej historię na Wikipedii, doskonale nadaje się na jakiś film)- na Wzgórzu Uniwersyteckim sporo jest różności, dla których warto tu zajrzeć.\nZ drugiej strony uniwersytetu można przysiąść na ławeczce z naszymi ulubionymi postaciami polskiej piosenki- Agnieszką Osiecką, Wojciechem Młynarskim, Jeremim Przyborą, Jerzym Wasowskim, Czesławem Niemenem i Markiem Grechutą. Jeśli te figury inspirują studentów do zgłębienia choć kilku piosenek ,,z przesłaniem”, to nie martwimy się o poziom opolskich absolwentów :). Choć w Opolu byliśmy już po letniej sesji, spokojnie możemy sobie wyobrazić, że Wzgórze to prawdziwie studencki rewir, który żacy chętnie przy ładnej pogodzie opanowują.\nJak myślicie, o czym tak Tomek dyskutuje z Agnieszką i Wojtkiem?\nWedług legend to tu miał nawracać lokalną ludność sam św. Wojciech.\nDwaj panowie, jak dla mnie, wiecznie młodzi!\nMost Groszowy to prawdopodobnie jedno z najbardziej romantycznych miejsc w całym Opolu. Nazwa mostu bierze się od tego, że kiedyś za przejście przez most trzeba było uiścić opłatę w postaci jednego grosza. Dziś to ulubione miejsce zakochanych, którzy na przęsłach wieszają kłódki, przypominające o ich głębokim uczuciu…\nMost Groszowy- ulubione miejsce zakochanych, ile kłódek!\nCo wspólnego może mieć Wenecja z młynarzami? W Opolu takie połączenie jest jak najbardziej sensowne – z tego względu, że Wenecją nazywa się fragment zabudowy nad odnogą Odry, Młynówką, który kiedyś służył za zaplecze gospodarcze miasta- działały tu głównie młyny, stąd i tytuł bajki :). Choć fraza ,,Wenecja” zdaje się nam być ciut na wyrost, to chyba naprawdę jeden z ładniejszych zakątków miasta- szczególnie pod wieczór, kiedy zachodzące słońce kąpie się w rzece :).\nOpolska Wenecja nocą…\nWidok na słynną ,,opolską Wenecję”- miły dla oka zarówna za dnia, jak i wieczorem\nKatedra i pozostałości murów miejskich\nXV-wieczna katedra z 73-metrową wieżą to najwyższa budowla w Opolu! Niestety zastaliśmy wnętrze katedry w remoncie, ale to tylko powód, żeby do Opola zawitać za jakiś czas. Najlepszy widok na katedrę rozpościera się z pozostałości miejskich murów- ten fragment przy świątyni to wszystko, co udało się uratować z zabytkowych murów.\nZ miejskich murów najlepiej zachował się fragment koło Katedry.\nPrzemierzając opolskie ulice, wpadniecie pewnie na plac Ignacego Daszyńskiego, na którym znajduje się najpiękniejsza opolska fontanna poświęcona bogini Ceres. Warto chwilę przystanąć i nacieszyć swój oczy nie tylko widokiem fontanny, ale również sąsiadujących z nią kamienic.\nPięć kilometrów od opolskiego rynku znajduje się jeszcze jedno miejsce, które warto zobaczyć w Opolu – to regionalny skansen, czyli Muzeum Wsi Opolskiej. Proponujemy zarezerwować sobie na to miejsce przynajmniej dwie godziny – nam zeszło się dłużej, bo w letni weekend w wielu obiektach czekali przewodnicy, którzy zwracali naszą uwagę na detale i snuli arcyciekawe opowieści.\nDo tego mieliśmy okazję spotkać kilku rękodzielników – malarkę ceramiki, muzyka czy przędzarki, którzy na świeżym powietrzu pokazywali arkana swoich rzemiosł. Obejścia w Muzeum Wsi Opolskiej zaaranżowano bardzo realistycznie- od razu rzuca się w oczy, że ta część ówczesnej Ziemi Opolskiej była zdecydowanie bogatsza niż np. zabudowania na Lubelszczyźnie czy Podkarpaciu. Nam najbardziej utkwiła w pamięci wystawa o tradycji kroszonek – malowanych pisanek, których wzory posłużyły z czasem również do zdobienia typowo opolskiej ceramiki. Polecamy wejść do skansenu chociażby dla tej historii!\nCo i gdzie zjeść w Opolu?\nCo prawda w Opolu byliśmy raptem dwa dni, ale że jemy dużo i często ;), spieszymy podpowiedzieć, gdzie się nam jadło najprzyjemniej.\nGdzie zjeść smacznie i pięknym otoczeniu? W Labie na Wyspie Bolko, bo przy fajnej pogodzie to miejsce, w którym najchętniej spędzilibyśmy (i przejedli) cały długi dzień.\nLubisz naleśniki w wielu wersjach smakowych? Koniecznie wpadnij do Grabówki, słynącej od 1983 roku z pysznych naleśników- i rzeczywiście, nie dość, że naleśniory co najmniej tak wypasione jak te u babci, to jeszcze miejscówka w stylu paryskich kawiarenek, położona malowniczo nad rzeką. Czyli najpierw można objeść się po kokardę, a potem wyznać sobie (lub naleśnikom) miłość na Moście Groszowym.\n,,W łapkę” lub, jak kto woli, to-go, złapaliśmy wypieki w piekarni w Delikatesach – to bardzo ciekawy gastro-pawilon z bodaj sześcioma ,,stanowiskami”, od piekarni, przez kawiarenkę, piwa, pizze i burgery, na lodach rzemieślniczych kończąc. Czynne właściwie od świtu do zmierzchu, co w Opolu jest sporym atutem.\nSzukasz wegetariańskiej lub wegańskiej knajpki? Wpadnij do Wegeneracji, gdzie trafiliśmy na urozmaicone menu roślinne, które lubimy przekąsić w podróży. Były smaczne vege burgery i inne roślinne dania. I mają kilka dobrych piw do wyboru;)\nKieliszek wina lub piwko? Warto wybrać się nad Staw Zamkowy, szczególnie jeśli idziecie pod wieczór- w ciepłe letnie wieczory ma tu miejsce pokaz fontann do muzyki z opolskich festiwali.\nDo przekąszenia na szybko polecamy zapiekanki z Manifest Street Food przy Małym Rynku, na którym dla amatorów piwa czeka kilka popularnych pubów.\nGrabówka serwuje pyszne naleśniki w bardzo konkurencyjnych cenach i w różnych nadzieniowych konfiguracjach!\nWege burger to jest to!\nW Labie na wyspie Bolko moglibyśmy siedzieć od śniadania do kina nocnego…\nLam w Opolu naliczyliśmy kilka. Nie wiemy, co prawda, o co chodzi, ale lamy i tak podbijają nasze serca, niezależnie od tego o co chodzi 🙂\nKategorie Opolskie, Polska Tagi miasto\n40 komentarzy do “Opole. Co warto zobaczyć w stolicy Górnego Śląska?”\nNo no! Promocja Opola pierwsza klasa! Faktycznie warto tam pojechać.\nJest to miasto trochę niepozorne, ale jak dobrze poszukać, to ciekawostek starczy na cały weekend 🙂\nTrochę niepozorne ale przez to piękne .Stare piastowskie miasto jedno z najstarszych miast w Polsce .Starsze od Krakowa .Książę Kazimierz Pierwszy lokował miasto w roku 1217 W tym artykule wymienia sie kilka fajnych miejsc gdzie mozna spozyć posiłek ,ale jednak autor artykułu zapomniał o Pierożku na ulicy Kołłataja w Opolu -dosłownie 300 metrów od dworca Opole Główne .Najlepsze pierogi w mieście ..Polecam również Karczmę Pod Czeremchą .Na ulicy Żeromskiego naprzeciw Solarisa .No i niedaleka pierogarnia Staropolska .\n7 stycznia 2019 o 21:53\nOoo, widzisz, nie byliśmy w pierożku! Dodajemy do listy i jak będziemy jechać do Moszny, to ,,zatankujemy” w Pierożku! Już sama nazwa jest przeurocza :).\nJak Opole, to nie tylko piękne zabytki, koncerty i imprezy, ale również dobra pizaa 🙂\nNiekoniecznie nasze gusta, ale czemu nie 🙂\n9 maja 2019 o 11:46\nOstatni weekend spędziłam właśnie tam…i jestem zakochana..❤\nCieszymy się, że podobało się w Opolu. Czy według Ciebie warto coś dodać do naszej listy?\nRestauracja Starka, z obsługą w dość nietypowym poczuciu humoru:)ale kto kocha to miejsce wie o czym mówię:), Świetni kelnerzy, jedzenie pierwsza liga, zresztą to obok Grabówki prawdziwa „stołówka” wszystkich gwiazd występujących podczas Festiwalu:), warto tam podejść i poczuć to o czym mówię. Pozdrawiam Opolanka:)\nMiejsce było na naszej liście, ale mieliśmy pecha i było zamknięte podczas naszego pobytu w Opolu… Wpadniemy tam przy kolejnej wizycie:)\nByliśmy w Opolu, ale po obejrzeniu waszych pięknych zdjęć mam ochotę tam wrócić i odwiedzić miejsca, do których nie dotarliśmy 🙂\nSuper, że udało nam się zainspirować do ponownego odwiedzenia Opola:)\n21 sierpnia 2019 o 22:53\nJeszcze Muzeum Wsi Opolskiej. Super ciekawe. Warto pojechać rano, bo opiekunowie chat bardzo ciekawie opowiadają o życiu dawnych Opolan\nBardzo lubimy zwiedzać polskie skanseny, więc na pewno odwiedzimy Muzeum Wsi Opolskiej przy najbliższej okazji. Ostatnim razem pogoda pokrzyżowała nam plany.\n24 sierpnia 2019 o 19:49\nCiepło się robi na serduchu jak się tak miło o własnym mieście czyta. Dziękuję….\nArtur, pozdrawiamy gorąco- Ciebie i Opole :)!\nOpole jest piękne i bardzo klimatyczne 🙂 Jeśli chodzi o jedzenie, to polecam jeszcze restaurację San Escobar, szczególnie ofertę śniadaniową – rewelacja 🙂 Po takim śniadanku można śmiało iść zwiedzać miasto 🙂\nZapisujemy na kolejny raz- a kolejny raz już całkiem niebawem :)!\nBardzo miło się czyta i ogląda 🙂 Jeśli chodzi o fajne restauracje to polecam jeszcze San Escobar, można zjeść bardzo smacznie i tanio 🙂 Mają szerokie menu i bardzo przyjemną, przytulną restaurację 🙂\n10 listopada 2019 o 10:24\nDziękujemy za podpowiedź- nazwa intrygująca 😉\n1 marca 2020 o 08:59\nByliśmy w Opolu właśnie na weekend.Na koncercie w pięknym budynku Filharmonii.Odwiedziliśmy wzgórze uniwersyteckie,spacerowaliśmy ulicami miasta…Dużo ciekawych miejsc,miasto zadbane,stare kamienice odnowione,naprawdę warto pojechać do Opola.\nCieszymy się, że wycieczka się udała!\nA co robić w Opolu w czasach tej cholernej zarazy. Nie chodzi mi o covid tylko o rządy PIS. Wszystko pozamykane, nie ma nic.\nW wielu miejscach teraz jest trochę dziwnie…\nKusicie tym Opolem, byliśmy kilka lat temu ale głównie ZOO było naszym celem. Dzięki Waszej rekomendacji nabieramy ochoty na dłuższy „spacer”. Warto będąc tak blisko zobaczyć jeszcze Brzeg opolski, głównie ze względu na starą zabudowę i klimat, ktrórego inne miasta mogą pozazdrościć. Przejazd pociągiem to zaledwie chwila. Dziękuję za tak rzetelne opisy.\nA my dziękujemy za sugestię z Brzegiem Opolskim. Nie było nas tam, a miasto rzeczywiście ma sporo do zaoferowania.\nA są jeszcze te lamy?\n16 lipca 2021 o 22:38\nSami się chętnie przekonamy. Planujemy wizytę w tym sierpniu, wtedy damy znać;)\n24 października 2021 o 18:25\nI jak? Są nadal? Orientujecie się ile dokładnie ich jest? Google Maps ma zaznaczone tylko trzy, ale zgodnie z informacjami w internecie stworzono ich więcej.\nNie mamy pojęcia, ale jak nikt tu nie odpowie, przy kolejnej okazji sami policzymy:)\nŚwietnie się czyta Waszą relację. Zachęciła nas do odwiedzenia Opola już w najbliższych dniach. Zastanawia mnie jednak tytuł-Opole. Co warto zobaczyć w STOLICY GÓRNEGO ŚLĄSKA?\nOpole jest uznawane za jedną z takich stolic, choć można pod to podpiąć inne miasta;) Zależy od miejsca zamieszkania;)\nOpole historycznie jest stolicą Górnego Śląska, jeszcze przed wojną tutaj mieściła się siedziba rejencji (czyli takiego odpowiednika województwa w dawnych Niemczech). Wraz z rozwojem przemysłu i górnictwa Katowice i region aglomeracji górnośląskiej nabrał dużo większego znaczenia. Gdyby nie to Opole mogłoby być największym miastem na Górnym Śląsku, wiem to strasznie dziwnie brzmi 😉 Tak na marginesie super relacja:) sam jestem mieszkańcem Opola i myślę że warto jeszcze raz odwiedzić to miasto zwłaszcza, że ostatnio dosyć szybko się rozwija nawet pomimo szalejącej pandemii. Pozdrawiam myślę, że będę częściej zaglądał na waszego bloga.\nDziękujemy za głos w gorącej dyskusji o stolicy Górnego Śląska;) Zgadzamy się, że Opole na pewno stolicą było, ale czy straciło ten status na rzecz Katowic? Tym bardziej że pojęcie Górnego Śląska, po reformie administracyjnej, ma raczej teraz znaczenie historyczne? My jesteśmy spoza Śląska (historycznej, średniowiecznej dzielnicy), więc nie mamy ukrytej agendy:D\nps Opole na pewno odwiedzimy, mamy do zobaczenia kilka miejsc w pobliżu:)\nByłam w Opolu i chętnie do niego wracam. Zawsze znajduje tam coś wyjątkowego, i za każdym razem to przyjazne małe miasto zadziwia mnie coraz bardziej i jestem w nim coraz bardziej zakochana. Moim zdaniem, rynek nie odbiega od sławnych rynków we Wrocławiu czy Poznaniu. Jest urokliwy i brak tu klaustrofobicznych tłumów. Co do jedzonka… pozycja obowiązkowa – Manekin na rynku gdzie dają wszelkie masci naleśniki i tak smaczne o jakich nawet Wam się nie śniło. No i oczywiście Opolskiego pączka na alei gwiazd😊😊\nMy właśnie odwiedziliśmy ostatnio Opole by zwiedzić skansen i spędziliśmy tam kolejny przyjemny dzień. Z kolei na naleśniki poszliśmy do Grabówki, bo to jednak lokalne miejsce, a Manekin to ogólnopolska sieciówka, więc łatwiej trafić pod jego strzechy;)\nLamy w Opolu wzięły się z powodu Festiwalu Filmowego Opolskie Lamy 🙂\nNie wiedzieliśmy. Dzięki za info:)\n13 listopada 2021 o 13:50\nOpole nie jest stolicą Górnego Śląska….\nJesteśmy na etapie wyjaśniania tego z czytelnikami. Na razxie kompromis brzmi – historycznego Górnego Śląska:)


17 listopada 2014 17 listopada 2014 by Ola\nDzisiaj trochę muzyki. U nas każdy dzień zaczyna się włączeniem sprzętu muzycznego. Mam teraz czas, aby nadrobić swoje zaległości muzyczne i przesłuchać płyty, które nie zostały jeszcze przesłuchane oraz słuchać bez końca moich idoli. Poznajcie moje inspiracje muzyczne… Zacznijmy od pełnych emocji męskich wokali… Uwielbiam*\n3 listopada 2014 by Ola\nKochani, jestem:) Przeżywam niezwykłe chwile. Macierzyństwo i posiadanie rodziny to cudowny etap. Każdy dzień niesie nowe wyzwania, ekscytacje, uśmiech, łzy. Chłonę każdą minutę spędzoną z Marysią. Jednakże muzyka towarzyszy nam każdego dnia. Z muzyka zasypiamy i budzimy się, ubieramy się w nią:)\nDlatego już niedługo będę miała dla Was sporo niespodzianek…\n4 marca 2014 4 marca 2014 by Ola\nKochani, w moim życiu zaszła spora zmiana. Czeka mnie nowa rola życiowa, dlatego przez najbliższe miesiące chciałabym się całkowicie skupić na życiu rodzinnym, ponieważ wraz z mężem oczekujemy narodzin córeczki. Dlatego dziś pragnę Wam serdecznie podziękować za wsparcie, jakie mi okazaliście przez ostatnie 4 lata mojej pracy w zespole Sumptuastic. Każdy koncert, każde spotkanie z Wami dawały mi poczucie spełnienia. Dziękuję Wam za wszystkie wiadomości, maile, za wszystkie ciepłe słowa, które cały czas napływają. Obiecuję na wszystkie odpisac! Dziękuję członkom zespołu za ogromne wsparcie. Moja przygoda z zespołem dobiegła końca, ale wciąż mu kibicuję i bardzo mocno trzymam kciuki!\nTen blog jest miejscem, gdzie od ponad roku dzielę się z Wami moimi muzycznymi i modowymi działaniami i to pozostanie bez zmian. Jeszcze raz dziękuję, że jesteście ze mną!\n31 grudnia 2013 29 października 2014 by Ola\nNowy Rok sprzyja nowym postanowieniom. Jest to czas, kiedy możemy definitywnie zamknąć jakiś okres i rozpocząć coś nowego. Spróbować udoskonalić siebie, pozbyć się złych nawyków… Dlatego chciałabym Wam wszystkim życzyć, aby wszystkie postanowienia jak i życzenia noworoczne się spełniły, a wręcz przerosły Wasze oczekiwania. Aby Nowy Rok przyniósł dużo cudownych momentów, miłości i inspirujących znajomości. Abyście przywitali Go z uśmiechem na twarzach, a na pewno On się odwdzięczy….


Diagnostyka układu kierowniczego i ... by Szymon Konkol - P... 6249 views\n4.6 Dokumentacja i szacowanie koszt... by Szymon Konkol - P... 15975 views\nDiagnostyka układu hamulcowego by Szymon Konkol - P... 10834 views\nDiagnostyka silników pojazdów samoc... by Szymon Konkol - P... 13188 views\nOcena stanu technicznego pojazdów s... by Szymon Konkol - P... 3961 views\nPrzygotowanie pojazdu do diagnostyki by Szymon Konkol - P... 6341 views\nWojtek Mo Lo Dczak\n1. Moduł 4 Diagnostyka układu jezdnego pojazdów samochodowych\n2. 1. Badanie zawieszenia kół pojazdu 2. Badanie skuteczności tłumienia amortyzatorów 3. Badanie koła jezdnego 1. Badanie zawieszenia kół pojazdu Zawieszenie pojazdu to elementy łączące koła z podwoziem pojazdu. W zawieszeniu wyróżniamy elementy sprężyste, tłumiące oraz wodzące. Elementy wodzące – oddzielają koła od masy nadwozia samochodu. Są to np. wahacze, od których zależne jest zachowanie się pojazdu np. podczas manewru skręcania. Elementy sprężyste – mają na celu magazynowanie dostarczonej energii wywołanej przez nierówności drogi i oddawania jej w odpowiednim momencie. Elementy tłumiące – ich zadaniem jest ograniczenie lub całkowita eliminacja drgań kół i nadwozia. Wpływają one bezpośrednio na bezpieczeństwo, szczególnie podczas hamowania. Do głównych zadań zawieszenia należy przenoszenie ciężaru pojazdu na koła i podłoże, po którym się porusza pojazd, a także zapewnienie stateczności i sterowalności pojazdu. Ze względu na występujące nierówności drogi, zawieszenie ma za zadanie również amortyzowanie drgań, tak aby zapewnić komfort kierowcy, pasażerom i przewożonym ładunkom. Zawieszenia zasadniczo możemy podzielić na: sztywne (są one stosowane w pojazdach wolnobieżnych) i sprężyste (powszechnie stosowane w samochodach). W zawieszeniu sztywnym oba koła osadza się na sztywnej osi połączonej z konstrukcją pojazdu – takie zawieszenie jest stosowane w pojazdach wolnobieżnych. W zawieszeniach sprężystych poszczególne elementy układu pochłaniają część energii drgań, zwiększając komfort jazdy oraz parametry trakcyjne pojazdu. Ze względu na budowę, zawieszenie można podzielić na: • Zależne (rys. 4.1), w których ruch jednego koła danej osi powoduje przemieszczenie drugiego koła – przykładem takiego rodzaju zawieszenia jest sztywny most z resorami piórowymi. Jest ono stosowane głównie w pojazdach ciężarowych lub terenowych, czyli wszędzie tam, gdzie występuje sztywny most napędowy; 2\n3. Rys. 4.1. Zawieszenie zależne pojazdu, Źródło: Orzełowski S., Naprawa i obsługa pojazdów samochodowych, WSiP, Warszawa 2008 • Niezależne (rys. 4.2), w których ruch jednego koła danej osi nie wpływa na ruch drugiego koła – przykładem jest zawieszenie z kolumną Mac Phersona. Ten rodzaj zawieszenia jest najczęściej stosowany w samochodach osobowych; Rys. 4.2. Zawieszenie niezależne: 1 – amortyzator, 2 – sprężyna śrubowa, 3 – wahacz górny, 4 – wahacz dolny. Źródło: Orzełowski S., Naprawa i obsługa pojazdów samochodowych, WSiP, Warszawa 2008 3\n4. • Częściowo zależne (nazywane inaczej półzależnym), w którym ruch jednego koła danej osi w niewielkim stopniu wpływa na ruch drugiego koła – przykładem jest resor piórowy poprzeczny lub zawieszenie z belką skrętną). Poniżej omówione zostaną poszczególne elementy różnych rodzajów zawieszeń, ich funkcje i możliwe niesprawności. Resor piórowy Najczęściej ma postać wielopłytkowej sprężyny, którą stanowi zestaw płaskowników najczęściej stalowych, zwanych piórami. Pióra mają nadane odpowiednie promienie – najdłuższe – promień największy, najkrótsze – promień najmniejszy. Pomiędzy piórami umieszcza się przekładki wykonane z tworzyw sztucznych lub teflonu celem ograniczenia tarcia między poszczególnymi elementami. Najczęściej stosowany jest resor półeliptyczny. Umieszcza się go równolegle do podłużnej osi pojazdu. Mocuje się go przegubowo np. obydwoma końcami do ramy lub nadwozia, a także podpierany jest w środku osią nośną lub pochwą mostu napędowego. Do najczęstszych uszkodzeń zaliczyć należy pęknięcie pióra, zużycie przekładek między piórami. Stwierdza się te uszkodzenia podczas oględzin zewnętrznych. Sprężyny śrubowe Sprężyny śrubowe stanowią kolejny element układu zawieszenia pojazdu. Magazynują one energię i utrzymują masę samochodu. Sprężyny decydują również o wysokości prześwitu pod pojazdem, a zatem ten parametr wpływa na pochylenie i zbieżność kół, kąt wyprzedzenia sworznia zwrotnicy. Sprężyny śrubowe przejmują również wstrząsy wywołane przez nierówności na drodze. Od jej sztywności zależy zatem, jaka część drgań przenoszona jest na nadwozie pojazdu. Część tych drgań jest jeszcze tłumiona przez amortyzator. Do najczęstszych uszkodzeń sprężyn należy ich mechaniczne uszkodzenie (pęknięcie) lub odkształcenie wywołane zmęczeniem materiału drutu sprężyny i utrata zadanej charakterystyki. Często również sprężyna ulega korozji, co szczególnie jest widoczne po okresie eksploatacji pojazdu w okresie zimowym. Sprężyny poddaje się oględzinom zewnętrznym, a także mierzy się ich ugięcie pod określonym obciążeniem. Amortyzator W pojazdach (samochodach, motocyklach, rowerach) amortyzatory stosuje się w celu zmniejszenia kołysania resorowanego nadwozia oraz zapobiegania oderwaniu koła od podłoża na wybojach (tzw. "podbicia"). Amortyzatory w zawieszeniu samochodu kontrolują pracę sprężyn tłumiąc drgania o różnej częstotliwości (szybkość ruchu amortyzatora), amplitudzie (suw pracy amortyzatora) i przyśpieszeniu (siła działająca na amortyzator). Dzięki odpowiedniemu tłumieniu wbicia i wybicia amortyzatora, ciężar masy resorowanej samochodu jest rozkładany możliwie jak najbardziej równomiernie na wszystkie koła, niezależnie od warunków ich pracy, w celu uzyskania jak najlepszej przyczepności kół do jezdni przy zachowaniu dobrego komfortu podróżowania. Im amortyzator bardziej miękki (montowany fabrycznie – o niskich siłach tłumienia wbicia i wybicia), tym więcej energii 4\n5. pochłania i mniej drgań przenosi z masy nieresorowanej na resorowaną, zapewniając duży komfort podróżowania, lecz pozwala jednocześnie na większe kołysanie samochodu podczas i po pokonaniu nierówności niż amortyzator twardszy (sportowy – o wyższych siłach tłumienia wbicia i wybicia). W pojazdach stosuje się głównie amortyzatory rurowe. Elementem, który tłumi drgania wywołane przez nierówności drogi jest tłok, umieszczony w cylindrycznej rurze, wypełnionej czynnikiem tłumiącym (gazem, cieczą lub gazem i cieczą). Tłok może poruszać się w górę i w dół amortyzatora. Znajdujące się w nim zawory regulują prędkość przepływu czynnika tłumiącego drgania, czyli wpływają na prędkość przemieszczania się tłoka. Tłumienie następuje w chwili przepływu cieczy przez te zawory (kalibrowane otwory). Do najczęstszych uszkodzeń amortyzatora zalicza się przede wszystkim wyciek oleju lub gazu wypełniającego jego środek. Inne to zużycie elementów gumowych służących do mocowania amortyzatora. Kontrolę amortyzatora należy rozpocząć od sprawdzenia, czy nie ma widocznych wycieków oleju, a następnie należy poddać go badaniom określającym skuteczność tłumienia. Wahacze, tuleje wahaczy, sworznie wahaczy Zadaniem wahacza jest łączenie zwrotnicy, do której mocuje się piastę koła z nadwoziem pojazdu. Zależnie od sposobu zamontowania i prowadzenia koła, wyróżniamy wahacze: • poprzeczne, • wzdłużne, • ukośne. Najczęstszą awarią wahaczy jest ich zużycie mechaniczne lub korozyjne. Eksploatacja samochodu powoduje, że wahacze mogą odkształcić się lub ulec pęknięciu, a w przypadku wahaczy wykonywanych ze stali – ich korozji. Elementem, który współpracuje z wahaczem i innym elementem mocowania jest tuleja metalowogumowa, tzw. silent block. Odpowiada ona za tłumienie drgań powstających z nierówności drogi. Ten element pełni niezwykle ważną rolę w każdym aucie, bowiem na tych tulejach spoczywa cały ciężar samochodu. Silent – blocki to rodzaj połączenia między zawieszeniem a nadwoziem auta. Sworzeń wahacza to element zawieszenia, który odgrywa ważną rolę w zawieszeniu. Zadaniem jego jest mocowanie zwrotnicy do wahacza. Podczas pracy sworzeń wahacza skręca się i porusza wraz z zwrotnicą, a jednocześnie amortyzuje i stabilizuje te części. Ze względu na poruszanie się pojazdu po nierównościach drogi, ulega on uszkodzeniu najczęściej mechanicznemu – pojawia się w nim luz, który daje się słyszeć zwłaszcza przy przejeżdżaniu przez nierówności drogi. Stabilizator poprzeczny (rys. 4.3) Jest to elastyczny element zawieszenia. Jego zadaniem jest przeciwdziałanie przechyłom poprzecznym pojazdu w czasie jazdy po łuku. Wykonuje się go najczęściej jako odpowiednio ukształtowany pręt z odpowiedniej stali. Jego końce mocuje się za pomocą łączników do 5\n6. wahaczy kół. Zużyciu ulegają łączniki stabilizatora i można ten fakt stwierdzić już podczas jazdy (stuki) lub podczas próby sprawdzenia mocowania stabilizatora. Rys. 4.3. Szczątkowa rama i zawieszenie przednie z drążkiem stabilizatora: 1 – drążek stabilizatora, 2 – obejmy drążka z tulejami gumowymi mocowane do ramy. Źródło: Orzełowski S., Naprawa i obsługa pojazdów samochodowych, WSiP, Warszawa 2008 Badanie stanu zawieszenia pojazdu Stan techniczny zawieszenia i jego elementów jest na ogół oceniany na hydraulicznym urządzeniu wymuszającym drgania, zwanym szarpakiem. Umożliwia ono badanie zawieszenia pojazdu poprzez wykrycie luzów w poszczególnych parach elementów zawieszenia i układzie kierowniczym unieruchomionego pojazdu. Szarpaki składają się z dwóch płyt napędzanych siłownikami hydraulicznymi lub pneumatycznymi. Na płytach umieszcza się koła badanego pojazdu. Płyty te mogą wykonywać krótkie wymuszane przemieszczenia (obroty) w różnych kierunkach. Powoduje to zatem poziome przemieszczanie koła i wszystkich elementów z nim związanych. Osoba obsługująca szarpaki steruje pracą płyt poprzez dołączonego do urządzenia pilota, jednocześnie obserwując zachowanie wszystkich elementów układu zawieszenia. W przypadku stwierdzenia luzów pomiędzy poszczególnymi elementami należy wymienić je na nowe. Również na nowe należy wymienić wszystkie elementy gumowe, które posiadają cechy zużycia mechanicznego lub gdy są odkształcone. 2. Badanie skuteczności tłumienia amortyzatorów Amortyzatory dwururowe posiadają dwie komory wypełnione olejem (rys. 4.4). Część, w której porusza się tłok i tłoczysko stanowi komorę roboczą. Komora olejowa wypełniona jest 6\n7. w 2/3 olejem i znajduje się pomiędzy cylindrem roboczym, a zewnętrzną obudową. Komora wyrównawcza znajduje się pomiędzy komorą roboczą a rurą zewnętrzną. Dwururowe amortyzatory mogą występować również w wersji olejowogazowej, przy czym ciśnienie w ich komorze wyrównawczej wynosi od 6 do 8 barów. Rys. 4.4. Budowa amortyzatora dwururowego. Źródło: http://motofocus.pl W amortyzatorach dwururowych stosuje się dwa zawory tłumiące – denny i tłokowy. Zawory te składają się z systemu płytek sprężynowych, sprężyn śrubowych oraz korpusów z otworami tłumiącymi. Najazd kołem na przeszkodę powoduje ściskanie amortyzatora, a wówczas za tłumienie odpowiada zawór denny. Olej przetłaczany jest przez wchodzące tłoczysko do komory olejowej. Zawór denny stawia opór przepływającemu olejowi i w taki sposób hamuje 7\n8. ruch, a zatem tłumi drgania wywołane przez nierówność drogi. Zawór tłokowy w tym czasie jest otwarty i pracuje jako zawór zwrotny. Rys. 4.5. Zasada działania amortyzatora. Źródło: http://motofocus.pl W przypadku przeciwnym, tj. gdy ruch pojazdu powoduje rozciąganie amortyzatora, funkcję tłumienia realizuje zawór tłokowy (rys. 4. 5). W tym stanie pracy stawia on opór olejowi wypływającemu z komory ponad tłokiem w dół. Dzięki takiemu ustawieniu ruch tłoka w dół zostaje zahamowany. Natomiast poprzez zawór denny olej może wypłynąć do komory pomocniczej. Zawory tłumiące są tak zbudowane, że siła tłumienia ustala się automatycznie, w zależności od prędkości przesuwu tłoka. Zależność jest taka, że im szybciej się on porusza, tym większa jest siła tłumienia. Przy ściskaniu siła tłumienia jest od 2 do 5 razy większa od siły przy rozciąganiu. 8\n9. W pojazdach, które mają elektroniczne układy zwiększające bezpieczeństwo jazdy (ABS, ESP) sprawność amortyzatorów wpływa na skuteczność działania układów: • zapobiegającego blokowaniu kół przy hamowaniu (ABS), • stabilizacji toru jazdy (ESP), • zapobiegającego poślizgowi kół podczas ruszania (ASR). Niesprawne amortyzatory wpływają również na: • drogę hamowania (znacznie się wydłuża), • proces hamowania (pojazd „nurkuje”), • na zakrętach i podczas omijania przeszkód (niestabilne zachowanie się pojazdu), • wcześniej występuje aquaplaning (utrata przyczepności na warstwie wody), • przyspieszone zużycie opon, • przyspieszone zużywanie się końcówek drążków kierowniczych, przegubów wahaczy. Sprawdzenie i ocena stanu technicznego amortyzatorów. a) Oględziny zewnętrzne Do wykonania oględzin pojazd należy ustawić na kanale lub podnieść na podnośniku. Wykonując oględziny amortyzatorów należy sprawdzić czy: • mocowanie amortyzatora do nadwozia, podwozia lub do osi kół jest pewne, czy elementy, do których jest mocowany amortyzator nie są uszkodzone mechanicznie lub skorodowane, • amortyzator nie jest pęknięty lub odkształcony (np. wgnieciony), • nie występują nadmierne luzy w elementach mocujących (najczęściej zużyciu ulegają elementy gumowe), • występują wycieki płynu z amortyzatorów (świadczy to o uszkodzeniu uszczelnień i powoduje zaburzenie pracy amortyzatora) b) Badania amortyzatorów. Badania przeprowadza się za pomocą drgań wymuszonych koła. Tłumienie amortyzatora ocenia się przez analizę drgań w funkcji czasu (metoda BOGE) lub na podstawie analizy nacisku koła na płytę stanowiska (metoda EUSAMA). W metodzie BOGE porównywany jest wykres zarejestrowanych drgań (amplituda drgań w funkcji czasu) z charakterystyką wzorcową dla danego pojazdu. Analizie podlega maksymalna amplituda drgań i różnica amplitud między stroną lewą a prawą pojazdu. W metodzie EUSAMA przy wymuszonych drganiach analizuje się stosunek nacisku dynamicznego do nacisku statycznego koła i porównuje się z kryteriami ustalonymi przez Europejskie Stowarzyszenie Producentów Amortyzatorów. 9\n10. Rys. 4.6. Schemat poglądowy urządzenia do badania amortyzatorów firmy BOGE. Źródło: Kubiak P., Zalewski M., Pracownia diagnostyki pojazdów samochodowych, WKiŁ, Warszawa 2012. Urządzenie SHOCKTESTER firmy BOGE (rys. 4.6) składa się z płyt najazdowych (amortyzator koła prawego i lewego bada się oddzielnie). Płyty najazdowe są wprawiane w ruch mechanizmem mimośrodowym. Zastosowane w układzie pomiarowym sprężyny kompensują wpływ sprężystości ogumienia pojazdu i oporów ruchu urządzenia na wynik pomiaru. Pojazd należy ustawić na płytach najazdowych i unieruchomić hamulcem awaryjnym. Następnie należy uruchomić układ napędowy jednej z płyt, wymuszając drgania nieresorowanych mas badanego koła. Po wyłączeniu wymuszenia następuje zanikanie drgań tłumionych przez amortyzator. W urządzeniu rejestrowany jest przebieg częstotliwości drgań i oddziaływanie mas nieresorowanych na resorowane pojazdu. Przy częstotliwościach rezonansowych następuje gwałtowny wzrost amplitudy drgań. Im jest on większy, tym słabszym tłumieniem charakteryzuje się badany amortyzator. Amplituda drgań w funkcji czasu jest rejestrowana przez czujnik ultradźwiękowy. Następnie porównywane są uzyskane wykresy z charakterystykami wzorcowymi dla danego pojazdu, dając nam obraz stanu technicznego badanego amortyzatora. Wydruk (rys. 4. 7) charakterystyk badanego amortyzatora jest umieszczony na wielobarwnej taśmie z zaznaczonymi strefami: A – kolor zielony – strefa bezpieczna, B – kolor żółty – strefa ryzyka, C – kolor czerwony – strefa niebezpieczna. Rys. 4.7. Diagram badania amortyzatora metodą BOGE: 1 – sektor wysokiej częstotliwości wzbudzania (815 HZ), 2 – sektor rezonansu (68 Hz), 3 – sektor niskiej częstotliwości, zanikanie drgań. Źródło: Kubiak P., Zalewski M., Pracownia diagnostyki pojazdów samochodowych, WKiŁ, Warszawa 2012. Metoda EUSAMA (rys. 4.8) wykorzystywana jest w urządzeniach wibracyjnych o stałej amplitudzie drgań. Wymuszane są drgania koła z określoną częstotliwością, a następnie jest 10\n11. mierzony stosunek nacisku dynamicznego do nacisku statycznego koła. Wyniki pomiaru są wyświetlane na monitorze urządzenia w postaci wykresu. Rys. 4.8. Schemat urządzenia do badania amortyzatorów metodą EUSAMA: 1 – płyta najazdowa, 2 – tensometryczny układ pomiarowy, 3 – układ elektroniczny, 4 – silnik elektryczny. Źródło: Trzeciak K., Diagnostyka samochodów osobowych, WKiŁ, Warszawa 2005. Procedura pomiaru wg EUSAMA przebiega następująco: • Każde z kół pojazdu powinno być poddane pionowym drganiom harmonicznym o amplitudzie 6 mm, wymuszonym kinematycznie. Proces ten prowadzony jest dla każdego koła z osobna. • Drgania płyty, na której umieszczone jest koło pojazdu, powinny być wzbudzane przez około 5 sekund, do uzyskania częstotliwości 24 Hz. • Po uzyskaniu wymaganej częstotliwości wymuszeń wyłączany jest napęd płyty. Powoduje to tłumienie drgań w badanym amortyzatorze i trwa do momentu całkowitego ich zaniku. W czasie wygasania drgań powinna wystąpić częstotliwość rezonansowa danego zawieszenia, która dla samochodów osobowych wynosi 1017 Hz. • Podczas drgań gasnących mierzona jest siła docisku koła do płyty, a zakres jej zmian jest podstawą oceny stanu amortyzatora, według podanej poniżej zależności: WskaźnikEUSAMAakryt= minimalnynaciskdynamicznykołanapodłoże statycznynaciskoponynapodłoże ∙100 Wyniki pomiarów należy interpretować następująco: Wskaźnik akryt poniżej 20% – niedostateczna skuteczność tłumienia, konieczność wymiany amortyzatora. 11\n12. Wskaźnik akryt w granicach 21% do 40% – średnia skuteczność tłumienia. Wskaźnik akryt w granicach 41% do 60% – dobra skuteczność tłumienia. Wskaźnik akryt powyżej 61% – bardzo dobra skuteczność tłumienia, kontakt dynamiczny koła z podłożem jest bardzo dobry. Dodatkowo: różnica między wskaźnikami dla prawego i lewego koła tej samej osi nie może przekraczać 20%. Wartości wskaźnika EUSAMA nie osiągają 100%, ponieważ taka wartość występuje przy zawieszeniu całkowicie sztywnym. 3. Badanie koła jezdnego Badanie koła samochodu obejmuje sprawdzenie stanu tarczy i obręczy koła inaczej nazywanych również felgą, stopnia zużycia ogumienia oraz niewyrównoważenia kompletnego koła. Tarczę koła i obręcz wykonuje się jako wytłaczane z blachy stalowej lub jako odlewane ze stopów metali lekkich, np. stopów aluminium. Tarcze koła i obręcz podlegają sprawdzeniu poprzez oględziny zewnętrzne. Sprawdzamy, czy nie ma na nich widocznych śladów pęknięć lub czy nie są uszkodzone mechanicznie (wykruszone, zgięte). Sprawdzić należy również, czy otwory centrujące tarczę koła nie są nadmiernie wyrobione. Stopień zużycia ogumienia określa się wykonując oględziny zewnętrzne opony oraz dokonując pomiarów wysokości bieżnika opony. Opona jest elementem bezpośrednio stykającym się z nawierzchnią drogi. Pod względem budowy opony dzielimy na : • Diagonalne, • Diagonalne z opasaniem, • Radialne. Kolejny podział uwzględnia konieczność stosowania dodatkowego i z tego względu opony dzielimy na dętkowe i bezdętkowe. Budowa opony Budowę opony przedstawia rys. 4.9. Rys. 4.9. Budowa opony: 1 – opasanie, 2 – osnowa, 3 – drut, 4 – felga, 5 – bieżnik, 6 – bok opony, 7 – stopka. 12\n13. Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Opona_pneumatyczna Bieżnik jest to część opony, która wchodzi w kontakt z nawierzchnią i odpowiada za jej przyczepność do nawierzchni. W zależności od przeznaczenia opony, bieżnik może mieć różny kształt (tzw. rzeźba bieżnika), głębokość i twardość. Osnowa składa się z wielu warstw kordu, ułożonych pod różnymi kątami w zależności od rodzaju konstrukcji opony. Kord może być wykonany z poliamidu, poliestru, stali, wiskozy i włókna szklanego. Opasanie jest to warstwa (lub warstwy) kordu ułożona obwodowo, wykonana z możliwie jak najbardziej nierozciągliwego materiału. Jej zadaniem jest usztywnienie czoła opony i zapobiegnięcie jego deformacjom pod wpływem działających sił. Stopka to część opony stykająca się z obręczą (inaczej zwaną też felgą). Biegnące obwodowo druty wzmacniające utrzymują oponę na feldze, natomiast odpowiednie ukształtowanie stopki zapewnia równe przyleganie opony do obręczy, a w oponach bezdętkowych także uszczelnienie. W niektórych konstrukcjach opon wzmocnienie to wykonuje się z kewlaru. Podstawowe oznaczenia opony samochodowej Zgodnie z przepisami dotyczącymi wyposażenia pojazdów samochodowych pojazd nie może posiadać opon o różnej konstrukcji rozmiarze i rzeźbie bieżnika na kołach jednej osi. Niezbędne jest zatem identyfikowanie opony po oznaczeniach umieszczonych na jej boku (rys. 4.10) Rys. 4.10. Wybrane oznaczenia opony Źródło: Kubiak P., Zalewski M., Pracownia diagnostyki pojazdów samochodowych, WKiŁ, Warszawa 2012. Podstawowym parametrem identyfikującym oponę jest jej rozmiar, który jest zakodowany w symbolach 1, 2, 4, tj: 195 (nr 1 na rysunku) – szerokość opony w mm, 50 (nr 2 na rysunku) – wskaźnik profilu wyrażony w % ( jest to stosunek wysokości boku opony do szerokości bieżnika), 15 (nr 4 na rysunku) – średnica osadzenia, równa średnicy obręczy, podawana w calach, 13\n14. Symbol R (nr 3 na rysunku) oznacza radialną konstrukcję opony, 82 (nr 5 na rysunku) – oznacza indeks nośności, T (nr 6 na rysunku) – oznacza indeks dopuszczalnej prędkości. W celu określenia tej prędkości należy w tabeli indeksów literowych odczytać odpowiadającą danej literze prędkość dopuszczalną dla opony, M+S (nr 7 na rysunku) – oznacza oponę zimową. Równie ważna jest data produkcji opony – jest ona zaszyfrowana symbolem umieszczonym na boku opony w postaci czterech cyfr. Pierwsze dwie cyfry oznaczają tydzień roku, a dwie następne rok, w którym opona została wyprodukowana. Oględziny ogumienia mają na celu określenie stopnia zużycia opony. Należy sprawdzić czy nie ma widocznych pęknięć odsłaniających osnowę. Nie może również wystąpić odkształcenie opony (wybrzuszenie) boku opony, gdyż świadczy ono o uszkodzeniu konstrukcji nośnej opony. Niewielkie pęknięcia występujące na całym obwodzie opony świadczą o zużyciu materiału opony (zestarzeniu gumy) i są przesłanką do wymiany takiej opony na nową. Wysokość bieżnika określa się sprawdzając, czy zużycie (starcie) opony nie osiągnęło wartości dopuszczalnej. Należy sprawdzić w miejscu oznaczonym na obwodzie opony symbolem TWI, czy bieżnik ma wysokość ponad wykonany w tym miejscu wskaźnik wysokości. Jeżeli opona nie jest wyposażona we wskaźnik zużycia TWI, należy przy użyciu suwmiarki lub specjalnego miernika głębokości bieżnika określić jego wysokość. Nie powinna ona być mniejsza niż 1,6 mm. Niedopuszczalne jest również zużycie bieżnika opony w sposób nierównomierny, np. same obrzeża lub sam środek bieżnika – gdyż świadczy to o eksploatowaniu koła z niewłaściwym ciśnieniem. Również miejscowe wytarcie bieżnika (wytarte placki) spowodowane zużyciem bieżnika poprzez użytkowanie pojazdu z niesprawnymi amortyzatorami, kwalifikuje oponę do wymiany. Po wykonaniu wstępnej weryfikacji ogumienia należy sprawdzić wyrównoważenie koła. Pierwszymi objawami niewyrównoważenia koła są drgania kierownicy pojawiające się głównie podczas jazdy z większymi prędkościami. Niewyrównoważenie koła jest zjawiskiem szkodliwym, ponieważ zwiększa dynamiczne obciążenie łożysk kół i zawieszenia, a co z tym się wiąże przyspieszając zużywanie się tych zespołów. Wyrównoważenie koła polega na umieszczeniu dokładnie określonych na wyważarce dodatkowych mas (ciężarków) w ściśle określonych miejscach koła. Przed przystąpieniem do wyrównoważania koła należy wykonać sprawdzenie bicia koła. Sprawdzanie bicia koła polega na sprawdzaniu dla opony i tarczy koła odchyłki od kształtu kołowego (bicia promieniowego) oraz odchylenia od płaszczyzny prostopadłej do osi obrotu czyli bicia bocznego. Sposób wykonania pomiarów przedstawia rys. 4.11. 14\n15. Rys. 4.11. Sposób pomiaru bicia koła Źródło: Trzeciak K., Diagnostyka samochodów osobowych, WKiŁ, Warszawa 2005. Badane koło należy zamontować na wyważarce. Koło i obręcz powinny być wyczyszczone i osuszone. Następnie należy stopkę czujnika zegarowego z rolką przystawić do powierzchni koła, a tarczę czujnika ustawić na zero. Obracać należy koło powoli ręką, obserwując maksymalne i minimalne wychylenie wskazówki czujnika zegarowego. Miarą bicia koła jest największa różnica wskazań czujnika. Tą samą metodą można również określić bicie promieniowe koła, bicie boczne opony, bicie promieniowe tarczy koła, co ilustruje rys. 4.12, umieszczając w odpowiedni sposób końcówkę pomiarową czujnika. 15\n16. Rys. 4.12. Sposób umieszczania czujnika w przypadku pomiaru: a) bicia promieniowego koła, b) bicia bocznego opony, c) bicia bocznego tarczy koła, d) bicia promieniowego tarczy koła. Źródło: Trzeciak K., Diagnostyka samochodów osobowych, WKiŁ, Warszawa 2005. Wartość bicia promieniowego i bocznego tarczy koła nie powinno przekraczać 1,5 mm w przypadku kół o średnicy do 13 cali, natomiast powyżej 13 cali: 2 mm. Bicie boczne i promieniowe opony nie powinno przekraczać 3 mm dla opon o średnicy do 13 cali i 4 mm dla opon o średnicy powyżej 13 cali. Koła z biciem promieniowym przekraczającym 2 mm nie można wyrównoważyć w sposób zapewniający spokojne jego toczenie się po drodze. Bicie promieniowe koła można natomiast ograniczyć przekręcając oponę w stosunku do tarczy koła w ten sposób, żeby najwyższe miejsce opony pokryło się z najniższym miejscem tarczy. Nadmierne bicie boczne może być wynikiem niewłaściwego zamontowania opony lub skrzywienia tarczy koła i można poprzez przesunięcie opony na obwodzie próbować skorygować jego wartość. Wyrównoważanie koła wymontowanego z samochodu Do wykonania wyrównoważenia koła stosuje się wyważarki stacjonarne, najczęściej z elektronicznym systemem wyrównoważania. Budowę wyważarki przedstawia rysunek 4.13. 16\n17. Rys. 4.13. Budowa elektronicznej wyważarki do kół Źródło: Trzeciak K., Diagnostyka samochodów osobowych, WKiŁ, Warszawa 2005. Wykonanie pomiaru polega na: • Sprawdzeniu ciśnienia w badanym kole, ewentualnie skorygowania jego wartości zgodnie z zaleceniem producenta pojazdu. • Zamocowaniu koła na wrzecionie wyważarki i zablokowaniu go z zastosowaniem odpowiedniej tarczy centrującej koło. • Usunięciu z bieżnika opony ciał obcych: brudu i zakleszczonych kamieni. • Usunięciu ciężarków pozostałych po przednim wyważaniu koła. • W przypadku wyrównoważania nowej opony sprawdzić, czy stopka opony jest prawidłowo osadzona na obręczy oraz czy oznaczenie miejsca zaworu znajduje się przy zaworze koła (wykonana kolorowa kropka na oponie). • Wybraniu odpowiednich nastaw dla badanego koła, tj.: szerokości i średnicy koła, odległości koła od łożyska wału wyważarki, wielkości określanego niewyważenia koła (podawane w gramach). • Zamknięciu osłony i uruchomieniu napędu wyważarki. • Odczytaniu wartości niewyważenia koła po zakończonym procesie pomiaru i zatrzymania badanego koła. 17\n18. • Dobraniu odpowiednich ciężarków i poprzez obrót ręką kołem ustalenia miejsca montowania ciężarków. • Umieszczenie ciężarków na obręczy koła (nabicie ciężarka na obręczy stalowej lub przyklejenie ciężarka na obręczy ze stopów aluminium). • Powtórnym wykonaniu pomiaru celem sprawdzenia prawidłowości wykonania wyrównoważenia koła. • Demontażu koła z wrzeciona wyważarki Bibliografia: 1. Kubiak P., Zalewski M., Pracownia diagnostyki pojazdów samochodowych, WKiŁ, Warszawa 2012. 2. Trzeciak K., Diagnostyka samochodów osobowych, WKiŁ, Warszawa 2005. 3. Orzełowski S., Naprawa i obsługa pojazdów samochodowych, WSiP, Warszawa 2008 4. Praca zbiorowa, Budowa pojazdów samochodowych cz.1 i 2, Wydawnictwo REA s. j., Warszawa 2003. 5. Rychter T., Mechanik pojazdów samochodowych, WSiP, Warszawa 2012. Netografia: 1. www.wikipedia.pl 18\nDiagnostyka nadwozia pojazdów samochodowych


Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia - PDF\nDownload "Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013"\n1 MIiR/POIG/1(7)/12/2013 Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia Wytyczne w zakresie kwalifikowania wydatków w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, (ZATWIERDZAM) Elżbieta Bieńkowska Minister Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 16 grudnia 2013 r.\n3 6.8 Podrozdział 8 Opłaty finansowe Podrozdział 9 - Koszty przygotowania projektu Podrozdział 10 - Leasing Podrozdział 11 - Amortyzacja Podrozdział 12 - Koszty ogólne Podrozdział 13 - Wydatki niekwalifikowalne Rozdział 7 Wykaz kategorii wydatków kwalifikowalnych w ramach działań/poddziałań PO IG Podrozdział 1 - Priorytet 1: BADANIA I ROZWÓJ NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII Podrozdział 2 - Priorytet 2: INFRASTRUKTURA SFERY B+R Podrozdział 3 - Priorytet 3: KAPITAŁ DLA INNOWACJI Podrozdział 4 - Priorytet 4: INWESTYCJE W INNOWACYJNE PRZEDSIĘWZIĘCIA Podrozdział 5 - Priorytet 5: DYFUZJA INNOWACJI Podrozdział 6 - Priorytet 6: POLSKA GOSPODARKA NA RYNKU MIĘDZYNARODOWYM Podrozdział 7 - Priorytet 7: SPOŁECZEŃSTWO INFORMACYJNE BUDOWA ELEKTRONICZNEJ ADMINISTRACJI Podrozdział 8 Priorytet 8: SPOŁECZEŃSTWO INFORMACYJNE ZWIĘKSZANIE INNOWACYJNOŚCI GOSPODARKI...71 Załącznik Nr 1: Początek okresu kwalifikowalności wydatków w poszczególnych działaniach PO IG...78 Załącznik Nr 2: Programy pomocy publicznej realizowane w PO IG\n4 1 Rozdział 1 Podstawa prawna i zakres Wytycznych 1) Podstawą do wydania niniejszych Wytycznych jest art. 35 ust. 3 pkt 4a ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. 2) Wytyczne określają warunki kwalifikowalności wydatków oraz szczegółowe kategorie wydatków kwalifikowalnych w projektach współfinansowanych ze środków krajowych i unijnych w ramach priorytetów 1-8 Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, Warunki kwalifikowalności wydatków i kategorie wydatków kwalifikowalnych w ramach priorytetu 9 Pomoc techniczna zostały określone w Wytycznych w zakresie korzystania z pomocy technicznej. 3) Wytyczne są zgodne z postanowieniami Krajowych wytycznych dotyczących kwalifikowania wydatków w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w okresie programowania i stanowią ich uszczegółowienie w zakresie, w jakim Instytucja Zarządzająca jest uprawniona do określania szczegółowych warunków kwalifikowalności wydatków w ramach Programu Operacyjnego. W zakresie nieuregulowanym niniejszymi Wytycznymi obowiązują warunki określone w Krajowych wytycznych dotyczących kwalifikowania wydatków w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w okresie programowania ) Wprowadzenie zmian w zakresie niniejszych Wytycznych podlega trybowi określonemu w art. 35 ust. 7 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju i wymaga ogłoszenia Komunikatu Ministra Rozwoju Regionalnego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski. Treść Wytycznych oraz ich zmiany są publicznie dostępne na stronie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego O miejscu publikacji, zmianie oraz terminie, od którego Wytyczne powinny być stosowane, Minister Rozwoju Regionalnego informuje w Komunikacie ogłaszanym w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski. 5) Beneficjent jest zobowiązany do stosowania Wytycznych programowych w wersji obowiązującej w chwili ogłoszenia naboru (w przypadku projektów konkursowych) albo w wersji obowiązującej w chwili złożenia wniosku o dofinansowanie do właściwej instytucji (w przypadku projektów indywidualnych i systemowych). W przypadku zmian w Wytycznych na korzyść beneficjenta jest on uprawniony do powoływania się na 4\n5 Wytyczne obowiązujące na dzień dokonania odpowiedniej czynności lub operacji związanej z realizacją projektu. 6) Do wydawania interpretacji zapisów niniejszych Wytycznych są uprawnione Instytucje Pośredniczące wskazane w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka, , w odniesieniu do priorytetu, w stosunku do którego wykonują funkcję instytucji pośredniczącej, w uzgodnieniu z Instytucją Zarządzającą. 7) Skróty i pojęcia występujące w Wytycznych: a) EFRR Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego; b) EFS Europejski Fundusz Społeczny; c) IP Instytucja Pośrednicząca; d) IW Instytucja Wdrażająca; e) IZ Instytucja Zarządzająca; f) KE Komisja Europejska; g) PO IG Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, ; h) Wytyczne krajowe - Krajowe wytyczne dotyczące kwalifikowania wydatków w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w okresie programowania ; i) Wytyczne programowe Wytyczne w zakresie kwalifikowania wydatków w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, ) Użyte w Wytycznych określenia oznaczają: a) beneficjent osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, realizująca projekty finansowane z budżetu państwa lub ze źródeł zagranicznych na podstawie decyzji lub umowy o dofinansowanie projektu (zgodnie z art. 5 pkt 1 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju); b) beneficjent projektu indywidualnego podmiot realizujący projekt indywidualny określony zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju; c) cross-financing zasada elastyczności, polegająca na możliwości finansowania działań w sposób komplementarny ze środków EFRR i EFS, w przypadku, gdy dane działanie z jednego funduszu objęte jest zakresem pomocy drugiego funduszu. Wartość tego rodzaju wydatków nie może przekraczać 10 % finansowania unijnego każdego priorytetu; 5\n6 d) MŚP mikroprzedsiębiorca, mały lub średni przedsiębiorca w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) (Dz. U. WE L 214 z ); e) odbiorca ostateczny grupa docelowa dofinansowania udzielanego w ramach działania; f) pomoc publiczna pomoc państwa spełniająca przesłanki określone w art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dawny art. 87 TWE), udzielana zgodnie z odrębnymi przepisami prawa unijnego i krajowego; g) program pomocy publicznej akt normatywny spełniający przesłanki, o których mowa w art. 1 lit. d rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404, z późn. zm.); h) regionalna pomoc inwestycyjna pomoc przeznaczona na wspieranie rozwoju gospodarczego regionów, w których poziom życia jest nienormalnie niski lub regionów, w których istnieje poważny stan niedostatecznego zatrudnienia, udzielana jako pomoc na inwestycje; i) umowa o dofinansowanie - umowa zawarta z beneficjentem, na podstawie której beneficjent realizuje projekt współfinansowany w ramach PO IG; załącznikiem do umowy jest wniosek o dofinansowanie wraz z załącznikami 1 ; j) wniosek o dofinansowanie - wniosek składany przez wnioskodawcę na realizację projektu w ramach PO IG; k) wnioskodawca podmiot składający wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w ramach PO IG; l) wydatek kwalifikowalny wydatek lub koszt faktycznie poniesiony przez beneficjenta w związku z realizacją projektu w ramach PO IG i udokumentowany, zgodnie z warunkami wskazanymi w Wytycznych, który kwalifikuje się do objęcia wsparciem ze środków przeznaczonych na realizację PO IG w trybie określonym w umowie o dofinansowanie; 1 Postanowienia Wytycznych odnoszące się do umowy o dofinansowanie stosuje się odpowiednio do decyzji o dofinansowaniu projektu, zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. 6\n7 m) wydatek niekwalifikowalny wydatek lub koszt nie kwalifikujący się do objęcia wsparciem ze środków publicznych przeznaczonych na realizację PO IG, pokrywany ze środków własnych beneficjenta w ramach realizowanego projektu; n) wyłączenie blokowe (wyłączenie grupowe) - pomoc publiczna, której nie dotyczy obowiązek notyfikacji, zgodnie z rozporządzeniami KE wydanymi na podstawie art. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 994/98 z dnia 7 maja 1998 r. dotyczącego stosowania art. 92 i 93 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską do niektórych kategorii horyzontalnej pomocy państwa (Dz. Urz. WE L 142 z ) (zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404, z późn. zm.); o) zakończenie projektu termin zakończenia realizacji projektu określony w umowie o dofinansowanie, z uwzględnieniem przepisów art. 88 rozporządzenia 1083/ Rozdział 2 Akty prawne i dokumenty regulujące kwalifikowalność wydatków w ramach PO IG 1) Kwestię kwalifikowalności wydatków w ramach PO IG regulują następujące akty prawne: a) Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. U. UE z 31 lipca 2006 r., L 210/25, z późn. zm.) zwane dalej rozporządzeniem 1083/2006 ; b) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1828/2006 z dnia 8 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności oraz rozporządzenia (WE) nr 1080/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (Dz. U. UE z 27 grudnia 2006 r., L 371/1, z późn. zm.); c) Rozporządzenie (WE) nr 1080/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1783/1999 (Dz. U. UE z 31 lipca 2006 r., L 210/1, z późn. zm.) zwane dalej rozporządzeniem 1080/2006 ; 7\n8 2) oraz następujące dokumenty: a) Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, , zatwierdzony decyzją KE nr K (2007) 4562 z dnia 1 października 2007 r. w sprawie przyjęcia Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka w ramach pomocy wspólnotowej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego objętego celem konwergencja w Polsce, przyjęty uchwałą Rady Ministrów z dnia 30 października 2007 r.; b) Szczegółowy opis priorytetów Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, , wydany przez Ministra Rozwoju Regionalnego na podstawie art. 35 ust. 3 pkt 1 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, zwany dalej Uszczegółowieniem Programu ; c) Krajowe wytyczne dotyczące kwalifikowania wydatków w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w okresie programowania , wydane przez Ministra Rozwoju Regionalnego dnia 20 kwietnia 2010 r. na podstawie art. 35 ust. 3 pkt 4a ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. 3) Akty prawne i dokumenty regulujące udzielanie pomocy publicznej: a) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. U. WE L 379 z ); b) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) (Dz. U. WE L 214 z ), zwane dalej ogólnym rozporządzeniem w sprawie wyłączeń blokowych ; c) Wspólnotowe zasady ramowe dotyczące pomocy państwa na działalność badawczą, rozwojową i innowacyjną (2006/C 323/01); d) Wytyczne Komisji (WE) w sprawie pomocy regionalnej na lata (Dz. U. WE C 54 z ); e) Wytyczne wspólnotowe w sprawie pomocy państwa na wspieranie inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka w małych i średnich przedsiębiorstwach (2006/C 194/02); 8\n9 f) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 października 2006 r. w sprawie ustalenia mapy pomocy regionalnej (Dz. U. Nr 190, poz. 1402). 4) Wykaz innych aktów prawnych, na które powołują się Wytyczne: a) Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404, t.j.); b) Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r. Nr 330, t.j.) zwana dalej ustawą o rachunkowości ; c) Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, t.j.) zwana dalej ustawą o VAT ; d) Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2013 r., Nr 907, t.j.), zwana dalej Prawem zamówień publicznych ; e) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 listopada 2007 r. w sprawie wprowadzenia Nomenklatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NTS) (Dz. U. Nr 214, poz. 1573, z późn. zm.); f) Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, t.j.), zwana dalej Kodeksem pracy. 5) Wytyczne należy stosować opierając się na ww. aktach prawnych i dokumentach oraz na odpowiednim prawodawstwie krajowym i unijnym. 3 Rozdział 3 - Kwalifikowalność projektu w ramach PO IG 1) Z zastrzeżeniem zasad udzielania pomocy publicznej, ocena kwalifikowalności projektu jest dokonywana na etapie wyboru i oceny wniosku o dofinansowanie i polega na sprawdzeniu, czy przedstawiony projekt może stanowić przedmiot współfinansowania w ramach PO IG (tj. przede wszystkim czy projekt jest zgodny z celami PO IG, czy wnioskodawca jest uprawniony do złożenia wniosku o dofinansowanie w ramach danego działania, czy projekt jest zgodny z politykami Unii Europejskiej). 2) Fakt, że dany projekt kwalifikuje się do wsparcia w ramach PO IG, nie oznacza jeszcze, że wszystkie wydatki poniesione podczas realizacji tego projektu będą uznane za kwalifikowalne. 9\n10 3) Wnioskodawcy powinni, w ramach przygotowywanych projektów, określić zarówno wydatki kwalifikujące się do objęcia wsparciem (czyli wydatki kwalifikowalne), jak również wydatki nie kwalifikujące się do objęcia wsparciem (czyli wydatki niekwalifikowalne) niezbędne dla realizacji projektu. Potwierdzenie wysokości planowanych do poniesienia wydatków kwalifikowalnych następuje w umowie o dofinansowanie zawieranej z beneficjentem. 3.1 Podrozdział 1 Trwałość projektu 1) Trwałość projektów realizowanych w ramach PO IG musi być zachowana przez okres 5 lat lub w przypadku projektów realizowanych przez MŚP 3 lat od zakończenia projektu. 2) Zachowanie trwałości projektu oznacza, że nie został on poddany zasadniczym modyfikacjom: a) mającym wpływ na jego charakter lub warunki jego realizacji lub powodującym uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny; oraz b) wynikającym ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury albo z zaprzestania działalności produkcyjnej. 3) Beneficjent jest zobowiązany do utrzymania przez okres, o którym mowa w pkt 1, co najmniej wskaźników produktu określonych we wniosku o dofinansowanie, tj. nie może zbyć sprzętu i wyposażenia zakupionych w ramach projektu. Beneficjent może dokonać modyfikacji polegających na podwyższeniu standardu lub ulepszeniu zakupionego sprzętu, pod warunkiem, iż nie wpłynie ona negatywnie na wskaźniki określone we wniosku o dofinansowanie. Dokonanie modyfikacji wymaga zgody instytucji udzielającej wsparcia. 4) W przypadku regionalnej pomocy inwestycyjnej, beneficjent jest zobowiązany do utrzymania trwałości projektu, w szczególności poprzez utrzymanie inwestycji objętej wsparciem w województwie, w którym została zrealizowana, a w przypadku realizacji inwestycji na obszarze miasta stołecznego Warszawy w tym mieście, przez okres co najmniej 5 lat, a w przypadku mikroprzedsiębiorcy, małego lub średniego przedsiębiorcy co najmniej 3 lat od zakończenia realizacji projektu, przy czym nie jest niezgodna z warunkami trwałości wymiana przestarzałych instalacji lub sprzętu w związku z szybkim rozwojem technologicznym. 10\n11 4 Rozdział 4 Kwalifikowalność wydatków w ramach PO IG 4.1 Podrozdział 1 Zasada elastyczności w PO IG (cross-financing) 1) Wydatki kwalifikowalne w ramach PO IG, ze względu na zasadę jednofunduszowości Programu Operacyjnego, muszą być zgodne z przepisami odnoszącymi się do EFRR. Zasada elastyczności (cross-financingu) umożliwia kwalifikowalność w ramach PO IG kategorii wydatków kwalifikowalnych w ramach EFS. 2) Informacja o objęciu danego działania zasadą elastyczności (cross-financingu) oraz maksymalny dopuszczalny pułap finansowania w odniesieniu do wydatków kwalifikowalnych projektu jest wskazana w Uszczegółowieniu Programu. 4.2 Podrozdział 2 Zasięg geograficzny kwalifikowalności 1) Do współfinansowania kwalifikują się wydatki poniesione w ramach projektu realizowanego na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. 2) Możliwe są jednak wyjątki, polegające na fizycznej realizacji całości lub części projektu poza granicami kraju, np. zlecanie ekspertyz, badań prowadzonych przez wykonawców zagranicznych. Możliwość ta odnosi się do projektów realizowanych w działaniach, które ze względu na swoją specyfikę dopuszczają realizację projektu poza terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, np. w działaniu 5.4 Zarządzanie własnością intelektualną i 6.1 Paszport do eksportu. 4.3 Podrozdział 3 Warunki przejrzystości i dokumentowania wydatków kwalifikowalnych 1) Kwalifikowalność poniesionych wydatków oceniana jest poprzez weryfikację opłaconych faktur, innych dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dowodów potwierdzających poniesienie wydatku, zaakceptowanych przez IZ, albo zestawienia faktur lub dokumentów, przedstawianych przez beneficjenta w celu otrzymania dofinansowania. Sprawdzeniu podlegają w szczególności następujące kwestie: a) czy wydatki poniesiono zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie (w tym zgodnie z kosztorysem/harmonogramem rzeczowo-finansowym projektu określonym w umowie); 11\n12 b) czy wydatki są oparte na prawnie wiążących umowach, porozumieniach lub dokumentach księgowych (zatem niezbędne jest posiadanie przez beneficjenta należytej dokumentacji będącej podstawą poniesienia wydatku); c) czy poniesione wydatki są zgodne z warunkami opisanymi w Wytycznych krajowych oraz Wytycznych programowych; d) czy wydatek jest bezpośrednio związany z projektem i niezbędny do jego realizacji i został poniesiony w związku z realizacją projektu; e) czy prace/usługi/dostawy, w związku z realizacją których wydatek został poniesiony, zostały faktycznie wykonane (weryfikacja dokonywana jest m.in. na podstawie dokumentów); f) czy wydatki zostały poniesione i udokumentowane w terminie kwalifikowalności wydatków, określonym w umowie o dofinansowanie, to jest czy w tym terminie został zrealizowany zakres rzeczowy i finansowy projektu, przy czym przez realizację finansowego zakresu projektu należy rozumieć zapłacenie faktur lub wydatków poniesionych na podstawie innych dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dowodów potwierdzających poniesienie wydatku, zaakceptowanych przez IZ; g) czy wydatek jest zgodny z postanowieniami PO IG. 2) Wydatki kwalifikowalne muszą być zgodne z postanowieniami prawa krajowego i unijnego oraz dokonane w sposób oszczędny, to jest poniesione przy zachowaniu zasady osiągnięcia założonego efektu przy jak najniższych kosztach. Na wniosek instytucji będącej stroną umowy o dofinansowanie, beneficjent jest zobowiązany przedstawić informacje poświadczające zgodność poniesionego wydatku ze wskazanymi przez tę instytucję przepisami prawa krajowego lub unijnego, jak również poświadczające efektywność poniesionego wydatku, w szczególności porównanie cen nabytych prac/usług/dostaw z cenami rynkowymi. 3) W przypadku dokonywania zamówienia do kwoty 3500 zł netto, do którego nie ma zastosowania ustawa Prawo zamówień publicznych, beneficjent jest zwolniony z obowiązku rozeznania rynku. Wymóg rozeznania rynku nie ma zastosowania do indywidualnych form podnoszenia kwalifikacji dotyczących pojedynczego pracownika (szkolenie indywidualne, studia, itp.). Szkolenia grupowe są objęte wymogiem rozeznania rynku. 12\n13 4) Wydatek faktycznie poniesiony powinien być udokumentowany fakturą 2 lub dokumentem księgowym o równoważnej wartości dowodowej lub innym dowodem zapłaty zaakceptowanym przez IZ oraz wyciągiem z rachunku bankowego lub innym dokumentem równoważnym zaakceptowanym przez IZ, w szczególności informacją o dokonaniu płatności 3, jak również o ile dotyczy dokumentami potwierdzającymi odbiór/wykonanie prac. 5) Dokument o równoważnej wartości dowodowej, na potrzeby Wytycznych programowych, oznacza każdy dokument przedstawiony przez beneficjenta w celu potwierdzenia, że zapis księgowy podaje prawdziwy i rzetelny obraz transakcji faktycznie zrealizowanych, sporządzony zgodnie z ustawą o rachunkowości. 6) Dokumentem potwierdzającym poniesienie kosztu związanego z wkładem niepieniężnym lub amortyzacją są w szczególności dokumenty księgowe lub wyciągi z ksiąg rachunkowych odzwierciedlające wysokość poniesionych kosztów i potwierdzone za zgodność z oryginałem przez upoważnione osoby. 7) Kopie dokumentów dołączone do wniosku o płatność, potwierdzające poniesione wydatki, powinny być poświadczone za zgodność z oryginałem i opisane w taki sposób, aby widoczny był związek danego wydatku z realizowanym projektem oraz powinny odnosić się do konkretnej pozycji wynikającej z kosztorysu/harmonogramu. Dowód księgowy powinien być również podpisany przez osobę akceptującą dokument oraz zawierać dekretację (lub trwałe dołączenie wydruku dekretu do dokumentu), numer księgowy, numer umowy o dofinansowanie oraz informację o współfinansowaniu z EFRR na odwrocie. W przypadku dokumentowania wydatków za pomocą faktury elektronicznej należy przedstawić wydruk (wizualizację) dokumentu księgowego, co jest równoważne kopii tradycyjnego dokumentu księgowego. Beneficjent dokonuje ww. opisu na wydruku (wizualizacji) faktury elektronicznej. 2 Możliwe jest udokumentowanie wydatku fakturą elektroniczną. Niezbędne jest, aby faktury elektroniczne dokumentujące poniesione wydatki spełniały warunki określone w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie przesyłania faktur w formie elektronicznej, zasad ich przechowywania oraz trybu udostępniania organowi podatkowemu lub organowi kontroli skarbowej (Dz. U. z 2012 r., poz. 1528). 3 W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się możliwość dokonania płatności gotówkowej przy niektórych wydatkach, takich jak koszty zakupu biletów, podróży służbowej, czy wynagrodzeń, z zachowaniem przepisów ustawy o rachunkowości oraz Kodeksu pracy, pod warunkiem, że jednorazowa wartość transakcji nie przekracza równowartości 15 tysięcy euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji. 13\n14 8) Zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie, w trakcie realizacji projektu możliwe są przesunięcia pomiędzy poszczególnymi kategoriami wydatków kwalifikowalnych, określonymi w załączniku do umowy o dofinansowanie, w wysokości do 10 % kwoty przypadającej na każdą kategorię; poziom 10 % określany jest od kwoty w ramach kategorii, z jakiej następuje przesunięcie. W przypadku przesunięć w wysokości większej niż 10 %, konieczna jest zgoda instytucji udzielającej wsparcia. 9) Wydatki kwalifikujące się do objęcia wsparciem poniesione w walucie obcej przelicza się na walutę polską po kursie sprzedaży zastosowanym przez bank dokonujący płatności w dniu jej dokonania. W przypadku gdy nie jest zasadne zastosowanie kursu sprzedaży danego banku, wydatki kwalifikujące się do objęcia wsparciem poniesione w walucie obcej przelicza się po innym kursie, zgodnym z obowiązującymi przepisami prawa oraz przyjętą polityką rachunkowości Beneficjenta. 10) Wyjątek względem warunków, o których mowa w tym podrozdziale, stanowią ryczałtowe metody rozliczania wydatków przedstawione w podrozdziale Podrozdział 4.4 Ryczałtowe metody rozliczania wydatków 1) Do współfinansowania kwalifikują się koszty ogólne zadeklarowane ryczałtowo, do wysokości: a) 20 % kosztów bezpośrednich projektu, z wyłączeniem priorytetu 1 oraz priorytetu 2; b) 17 % kosztów bezpośrednich projektu w priorytecie 1 oraz do wysokości 8% kosztów bezpośrednich projektu w priorytecie 2, zgodnie z limitem procentowym określonym przez Instytucję Pośredniczącą/Instytucję Wdrażającą w dokumentacji konkursowej; c) 3 % kosztów bezpośrednich ponoszonych w ramach realizacji projektów systemowych realizowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR) w 1 osi priorytetowej POIG. 2) Beneficjent dokonuje wyboru sposobu rozliczania kosztów ogólnych przed złożeniem wniosku o dofinansowanie projektu. W ramach jednego projektu nie jest możliwe rozliczanie części kosztów ogólnych ryczałtowo, a pozostałej części na podstawie rzeczywiście poniesionych wydatków. 3) Właściwy limit procentowy kosztów ogólnych rozliczanych ryczałtem jest określany przez beneficjenta na etapie konstruowania budżetu projektu. Podczas kontroli na miejscu jest 14\n15 możliwe zweryfikowanie prawidłowości sporządzenia przez beneficjenta wyliczania, zgodnie z metodologią kosztów ogólnych. 4) Uzgodniony procentowy limit kosztów ogólnych rozliczanych ryczałtem wskazany jest w umowie o dofinansowanie projektu. Limit ten jest podstawą do rozliczania kosztów ogólnych we wnioskach o płatność w zależności od wysokości przedstawianych do rozliczenia wydatków bezpośrednich, zgodnych z budżetem projektu i zasadami kwalifikowalności w ramach PO IG. 5) Koszty ogólne rozliczone ryczałtem są traktowane jako wydatki poniesione. Beneficjent nie ma obowiązku zbierania ani opisywania dokumentów księgowych w ramach projektu na potwierdzenie poniesienia wydatków, które zostały wykazane jako wydatki ogólne, w związku z tym dokumenty te nie podlegają kontroli na miejscu. 6) Na wysokość kosztów ogólnych rozliczonych ryczałtem mają wpływ nie tylko koszty bezpośrednie wykazane we wnioskach o płatność, lecz również wszelkiego rodzaju pomniejszenia, które dokonywane są w ramach projektu (np. w związku z szacunkowym budżetem lub korektami finansowymi). 7) Do wsparcia kwalifikują się również kwoty ryczałtowe pokrywające w całości lub w części koszty projektu, przy czym kwota ryczałtowa nie może przekroczyć 50 tysięcy euro na projekt. Weryfikacji podlega jedynie kalkulacja kwoty ryczałtowej oraz to, czy dany projekt lub jego część zostały faktycznie zrealizowane. Dofinansowanie będzie wypłacone jedynie w przypadku, gdy całe zaplanowane przedsięwzięcie, na które zostanie przyznana kwota ryczałtowa, zostanie zrealizowane. W przypadku częściowej realizacji nie istnieje możliwość wypłaty dofinansowania. 8) Metody rozliczania wydatków, o których mowa w pkt 1 i 7, można łączyć wyłącznie w przypadku, gdy każda z nich dotyczy innej kategorii wydatków kwalifikowalnych. 9) Ryczałtowe metody rozliczania wydatków powinny być stosowane tylko w odniesieniu do projektów, których realizacja rozpoczęła się po wprowadzeniu nowych zasad w przedmiotowym zakresie, a w przypadku projektów wieloletnich, w ramach których wprowadzono nowe zasady np. w wyniku przeglądu - od nowego roku budżetowego, tylko w odniesieniu do wydatków poniesionych po wprowadzeniu tychże zasad. 10) Ryczałtowe metody rozliczania wydatków są dopuszczalne w przypadku, gdy przewiduje to akt prawny regulujący udzielanie wsparcia w danym działaniu i dokumentacja aplikacyjna dla danego działania. 15\n16 4.5 Podrozdział 4.5 Projekty generujące dochód Ogólne warunki dotyczące kalkulacji wysokości wydatków kwalifikowalnych dla projektów generujących dochód 1) Wydatki kwalifikowalne poniesione w związku z realizacją projektu generującego dochód nie mogą przekroczyć bieżącej wartości kosztu inwestycji pomniejszonej o bieżącą wartość dochodu netto z inwestycji w okresie referencyjnym 4. 2) W przypadku, gdy nie wszystkie koszty inwestycji kwalifikują się do współfinansowania, dochód zostaje przyporządkowany proporcjonalnie do kwalifikowalnych i niekwalifikowalnych części kosztu inwestycji. 3) Kalkulacja oczekiwanego dochodu netto z inwestycji dokonywana jest w studium wykonalności lub biznes planie przed złożeniem wniosku o dofinansowanie projektu. 4) Metodologia obliczania i przedstawiania w projekcie generowanego dochodu, a także sposobu jego monitorowania jest przedmiotem Wytycznych w zakresie wybranych zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód. 5) Powyższych warunków nie stosuje się do projektów podlegających zasadom dotyczącym pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dawny art. 87 TWE). Dochody incydentalne i kary umowne 1. Dochody incydentalne występujące podczas realizacji projektów w ramach POIG, nie stanowią, co do zasady, dochodu w rozumieniu art. 55 ust. 1 Rozporządzenia 1083/2006, ponieważ nie są wynikiem działalności operacyjnej projektu. Jednakże w ramach realizacji projektów beneficjenci monitorują poziom dochodów incydentalnych osiąganych w projekcie i w razie potrzeby informują instytucje, które podpisały umowy z beneficjentami, o tych dochodach w projekcie. 2. W przypadku, gdy dochody incydentalne (w tym także kary umowne) przekroczą łącznie próg 10% całkowitych wydatków kwalifikowalnych projektu, są one 4 Okresy referencyjne dla poszczególnych sektorów zostały wskazane w Wytycznych w zakresie wybranych zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód. 16\n17 uwzględniane przy obliczaniu luki finansowej dla projektu oraz wykorzystywane do finansowania kosztów inwestycyjnych projektu. 3. W przypadku projektów podlegających zasadom pomocy publicznej, dochody incydentalne nie podlegają zwrotowi przez beneficjenta, chyba, że wynika to z przepisów prawa. Kary umowne 1. W przypadku, gdy kara umowna należna beneficjentowi, jest potrącana z płatności dokonywanych na rzecz wykonawcy, koszt kwalifikowany w projekcie stanowi wyłącznie kwota faktycznie wypłacona wykonawcy (tj. pomniejszona o karę umowną). 2. W przypadku, gdy kara umowna z tytułu nieprawidłowej realizacji umowy zawartej z wykonawcą, jest zwracana przez wykonawcę na rachunek Beneficjenta, jest ujmowana we wniosku o płatność jako przychód projektu i poza wyjątkiem opisanym w pkt 3 pomniejsza wydatki kwalifikowane poniesione przez beneficjenta. 3. W sytuacji, gdy w wyniku nieprawidłowej realizacji umowy przez wykonawcę Beneficjent jest zobowiązany ponieść dodatkowe wydatki na rzecz projektu (w szczególności z tytułu pokrycia szkód lub by zrekompensować straty), a kara umowna zostanie przekazana Beneficjentowi w sposób, o którym mowa w pkt 2, oraz zostanie wykorzystana na pokrycie tych wydatków, wówczas w wysokości tak poniesionych wydatków nie pomniejsza ona kwoty wydatków kwalifikowalnych wskazanej we wniosku o płatność. Wartość przychodu zawarta we wniosku o płatność powinna zostać pomniejszona o wartość wydatków poniesionych z tego tytułu, o ile są one zgodne z warunkami kwalifikowania wydatków w ramach POIG. W takim przypadku beneficjent powinien rzetelnie udokumentować poniesione wydatki. 4. W sytuacji, gdy wyliczenie ww. wydatków, o których mowa w pkt 3, jest niemożliwe, uzyskana przez Beneficjenta kara umowna w całości pomniejsza kwotę wydatków kwalifikowalnych, stanowiącą podstawę do wyliczenia kwoty wnioskowanej. 5 Rozdział 5 Okres kwalifikowalności wydatków Pod pojęciem okresu kwalifikowalności wydatków w ramach projektu należy rozumieć okres, w którym mogą być ponoszone wydatki uznane za kwalifikowalne w ramach projektu. 17\n18 Wydatki poniesione poza okresem kwalifikowalności wydatków nie stanowią wydatków kwalifikowalnych. 5.1 Podrozdział 1 Ramy czasowe okresu kwalifikowalności wydatków dla PO IG Początek okresu kwalifikowalności wydatków dla PO IG stanowi dzień 1 stycznia 2007 r. Koniec okresu kwalifikowalności wydatków dla PO IG stanowi data 31 grudnia 2015 r. 5.2 Podrozdział 2 Ramy czasowe okresu kwalifikowalności wydatków w ramach projektu współfinansowanego w ramach PO IG 1) Z zastrzeżeniem zasad określonych dla pomocy publicznej, wydatki w ramach projektu mogą być kwalifikowalne od dnia 1 stycznia 2007 r. również w przypadku, gdy wniosek o dofinansowanie został złożony w późniejszym terminie. 2) Należy podkreślić, iż okres kwalifikowalności wydatków dla danego projektu zostanie określony w umowie o dofinansowanie zawieranej z beneficjentem, która określa zarówno początkową, jak i końcową datę kwalifikowalności wydatków w ramach projektu. 3) Końcowa data kwalifikowalności wydatku określona w umowie o dofinansowanie może zostać zmieniona w uzasadnionym przypadku, na pisemny wniosek beneficjenta, za zgodą instytucji będącej stroną umowy o dofinansowanie, w formie aneksu do umowy o dofinansowanie. Jednakże w żadnym wypadku końcowa data kwalifikowalności wydatków dla projektu nie może wykraczać poza datę kwalifikowalności wydatków dla PO IG tj. poza datę 31 grudnia 2015 r. 4) Początek okresu kwalifikowalności wydatków w poszczególnych działaniach PO IG prezentuje zestawienie, stanowiące załącznik nr Podrozdział 3 - Warunki kwalifikowalności wydatków w projektach realizowanych w ramach programów pomocy publicznej 1) Występująca w PO IG pomoc publiczna narzuca bardziej restrykcyjne, w stosunku do ogólnych zasad, reguły dotyczące kwalifikowalności wydatków w ramach projektu wynikające z przepisów unijnych i krajowych, regulujących przeznaczenie pomocy publicznej. 2) Kwalifikując wydatki w projekcie dofinansowanym w ramach działania, w którym wsparcie stanowi pomoc publiczną, należy mieć na uwadze, iż: 18\n19 a) w przypadku działań objętych wyłączeniem blokowym bądź programem pomocy publicznej zatwierdzonym przez KE, obowiązują ramy czasowe kwalifikowalności wydatków w nim określone; b) naruszenie wymogów w zakresie pomocy publicznej ma wpływ na kwalifikowalność projektu; c) niespełnienie kryteriów narzuconych regułami programu pomocy publicznej może skutkować odmową przyjęcia projektu do dofinansowania lub odmową uznania wydatków za kwalifikowalne. 3) Programy pomocy publicznej realizowane w PO IG w ramach poszczególnych działań prezentuje zestawienie, stanowiące załącznik nr 2. 4) W przypadku programów pomocy publicznej, pomoc może być przyznana pod warunkiem spełnienia warunków zawartych w odpowiednim akcie. 5) Przez rozpoczęcie realizacji projektu należy rozumieć podjęcie czynności zmierzających bezpośrednio do realizacji przedsięwzięcia będącego przedmiotem dofinansowania, w szczególności podjęcie prac budowlanych lub pierwsze zobowiązanie wnioskodawcy do zamówienia urządzeń czy usług (np. zawarcie umowy z wykonawcą, zapłata zaliczki). 6) Poniższa lista określa, w szczególności jakie czynności lub zobowiązania mogą być uznane za rozpoczęcie realizacji projektu 5 : a) w zakresie pierwszego zobowiązania wnioskodawcy do zamówienia urządzeń przeprowadzenie rozeznania rynku oraz wszczęcie i przeprowadzenie procedury zamówienia publicznego na dostawy (jeśli dotyczy) nie stanowi rozpoczęcia realizacji projektu; jednak już podpisanie umowy z wyłonionym wykonawcą, dostawa towaru lub wykonanie usługi albo wpłata zaliczki lub zadatku stanowią rozpoczęcie realizacji projektu; b) w zakresie rozpoczęcia prac budowlanych przeprowadzenie rozeznania rynku lub wszczęcie i przeprowadzenie procedury zamówienia publicznego zamówienia oraz podpisanie w tym zakresie umowy z wykonawcą nie stanowi rozpoczęcia realizacji projektu; jednak fizyczne rozpoczęcie robót budowlanych takie jak wytyczenie geodezyjne projektów w terenie (wykonanie samodzielnie lub zlecone podmiotowi zewnętrznemu); zagospodarowanie terenu budowy (wykonanie samodzielnie lub zlecone podmiotowi zewnętrznemu); wykonanie przyłączy do sieci infrastruktury technicznej na potrzeby budowy (wykonanie samodzielnie lub zlecone 5 Zgodnie z interpretacjami Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, opartymi na decyzjach KE. 19\n20 podmiotowi zewnętrznemu); wykonanie niwelacji terenu (wykonanie samodzielnie lub zlecone podmiotowi zewnętrznemu) oraz ogrodzenie terenu budowy i postawienie tablic informacyjnych, wpłata zaliczki lub zadatku stanowią rozpoczęcie realizacji projektu; c) w zakresie zakupienia wartości niematerialnych i prawnych za moment rozpoczęcia prac należy uznać pierwsze zobowiązanie wnioskodawcy do ich zamówienia (podpisanie umowy na ich realizację; konsekwentnie także wpłatę zaliczki lub zadatku). Zamówienia na usługi szkoleniowe, prawnicze i doradcze związane z projektem nie będą stanowiły rozpoczęcia realizacji projektu ponieważ nie są one ściśle związane z projektem inwestycyjnym, a jedynie stanowią wsparcie jego realizacji. Ponadto, nie zostaną uznane za rozpoczęcie realizacji projektu następujące działania wnioskodawcy: d) sporządzenie studium wykonalności, biznes planu, dokumentacji technicznej; e) zakup gruntu (nieruchomości niezabudowanej) pod teren inwestycji; f) przygotowanie dokumentacji do uzyskania pozwolenia na budowę oraz sam fakt uzyskania pozwolenia na budowę; g) przygotowanie dokumentacji do uzyskania pozwolenia środowiskowego (oceny oddziaływania na środowisko) oraz sam fakt uzyskania tego pozwolenia; h) analizy przygotowawcze (techniczne, finansowe, ekonomiczne); i) usługi doradcze związane z przygotowaniem inwestycji w zakresie projektu dużego przedsiębiorcy; j) przygotowanie dokumentacji przetargowej i samo przeprowadzenie postępowania (jak wyżej wskazano); k) przygotowanie dokumentacji architektonicznej i planowania zieleni; l) wystosowanie zapytania ofertowego lub złożenie oferty przez dostawcę/wykonawcę. 7) Regionalna pomoc inwestycyjna jest przyznawana zgodnie z dopuszczalnymi poziomami intensywności wsparcia określonymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 października 2006 r. w sprawie określenia mapy pomocy regionalnej. 20


Auto Szrot Drzonek – tanie części Kasacja Pojazdów\nAuto Szrot Drzonek\nZłomowanie auta Drzonek\nPotrzeba Ci jakościowych części samochodowych? Trafiłeś w idealne miejsce – Auto szrot Drzonek. Na naszych półkach znajdziesz nie tylko części samochodowe – zarówno blacharskie, jak i mechaniczne. Zapraszamy do skorzystania z naszej oferty każdą osobę, która jest zainteresowana dobrą jakością i bardzo niską ceną. Na to składają się wymagania, które spełnia nasz auto szrot Drzonek.\nNAJSZYBSZA KASACJA POJAZDÓW Drzonek\nKasacja pojazdów w Drzonek z możliwością wysyłki części. Opinie na temat kasacjau w Drzonek. Części używane do Twojego samochodu w jednym miejscu.\nSKUP AUT Drzonek\nNajwiększa hurtownia części motoryzacyjnych w Drzonek. Części dostępne od ręki. Sklep motoryzacyjny w Drzonek. Zapytaj o ofertę na części używane z gwarancją. Wymiana na miejscu. Części samochodowe w jednym sklepie, całość na miejscu.\nAUTA ZŁOM Drzonek\nWybierz spośród licznych części używanych do swojego pojazdu. Z powodu nadmiaru części w magazynach możemy zaproponować Ci kilka wariantów poszczególnego podezespołu – w ten sposób wybierzesz to, co najbardziej Ci się podoba.\nProwadzisz szrot z częściami samochodowymi w miejscowości Drzonek? Dołącz tutaj i zwiększ sprzedaż.\nkasacja pojazdów Drzonek\nzdjęcie jednego ze szrotów w miejscowości Drzonek\nNajlepszą receptą na przekonanie się o naszej jakości jest naturalnie wpadnięcie do naszego złomowiska – jednak wpierw zapraszamy do skorzystania z naszego numeru telefonu w celu skontaktowania się z nami. Nasi specjaliści od części używanych codziennie starają się znaleźć odpowiednie komponenty dla naszych kupujących – tylko tak możemy być pewni, że nasi klienci będą zadowoleni z naszych usług. Nasze wieloletnie doświadczenie pozwala nam na stwierdzenie, że nigdzie nie dostaniesz podzespoły taniej niż właśnie na szrocie. Jest tak, bo produkty odsprzedajemy bez pośredników – prosto z naszego magazynu.\nOferujemy ponad 4 tysiące części do każdego pojazdu w miejscowości Drzonek.\nNa szrot Drzonek znajdziesz części do układu chłodzenia, układu hamulcowego, układu silnikowego, karoserii i wielu innych elementów samochodowych.\nSamochody z Anglii na części, samochody z Francji części samochodowe i motoryzacyjne w miejscowości Drzonek. Skup akumulatorów i katalizatorów wiązki elektrycznej Drzonek.