Wpływ zakładania plantacji drzew na prawa człowieka w prowincji Niassa w Mozambiku - PDF\nWpływ zakładania plantacji drzew na prawa człowieka w prowincji Niassa w Mozambiku\nDownload "Wpływ zakładania plantacji drzew na prawa człowieka w prowincji Niassa w Mozambiku"\n1 Wpływ zakładania plantacji drzew na prawa człowieka w prowincji Niassa w Mozambiku\n2 listopad 2012 Zdjęcia: S4S Films i Philip Seufert Wszystkie zdjęcia zostały zrobione podczas badań terenowych w regionie Niassa w Mozambiku Redakcja: Philip Seufert Opracowanie graficzne i skład: Ricardo Santos Tłumaczenie: Instytut Globalnej Odpowiedzialności Korekta: Małgorzata Kacperek Opinie wyrażane w publikacji należą do autorów i nie muszą wyrażać stanowiska wydawcy. Treść publikacji może być cytowana lub powielana pod warunkiem podania źródła informacji. Wydawca pragnie otrzymać kopię dokumentu, do którego raport został użyty lub w którym raport jest cytowany. Wydanie I Warszawa 2012 Tytuł oryginału: The Human Rights Impacts of Tree Plantations in Niassa Province, Mozambique, wyd. przez FIAN International dla Hands off the Land Alliance, wrzesień 2012 r. Polski wydawca: Instytut Globalnej Odpowiedzialności Wydane przez Instytut Globalnej Odpowiedzialności dla Hands off the Land Alliance The Hands off the Land project aims to raise awareness about land grabbing amongst the European public, politicians, policy makers, students and professionals. The project presents case documentation, fact sheets and thematic studies of transnational land grabs in Mali, Mozambique, Zambia, Colombia and Cambodia. Więcej informacji: Holandia - TNI: i FIAN: FIAN International - Austria - FIAN: Niemcy - FIAN: i FDCL: Polska - IGO: Publikacja jest dostępna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Instytutu Globalnej Odpowiedzialności. Utwór powstał w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej realizowanej za pośrednictwem MSZ RP w roku Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o programie polskiej współpracy rozwojowej. Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2012 r. oraz ze środków Unii Europejskiej. Publikacja wyraża wyłącznie poglądy autora i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP ani Unii Europejskiej. Hands off the Land Take action against land grabbing\n3 Spis treści Skróty 1. Wstęp 2. Informacje ogólne 2.1. Ramy prawne Zobowiązania międzynarodowe Zobowiązania krajowe 2.2. Ubóstwo i głód w Mozambiku 3. Wielkoobszarowe inwestycje w projekty leśne w Mozambiku 3.1. Wielkoobszarowe inwestycje w Mozambiku 3.2. Projekty leśne 3.3. Plantacje drzew w prowincji Niassa 4. Plantacje drzew w Niassa przypadek Chikweti Forests 4.1. Chikweti Forests of Niassa: projekt 4.2. Konsekwencje zakładania plantacji Wpływ na dostęp do ziemi i źródła utrzymania społeczności Wpływ na dostęp do wody dla społeczności Oddziaływanie na środowisko Nieprawidłowo przeprowadzone konsultacje ze społecznościami lokalnymi 4.3. Reakcje państw i inwestorów Reakcje państw Reakcje Chikweti Forests of Niassa i jej inwestorów 4.4. Analiza wpływu zakładania plantacji drzew na prawa człowieka 5. Rekomendacje Bibliografia Przypisy\n4 Skróty CEDAW CEPAGRI CERD CFS CRC DNTF DUAT ETO FAO FIVH GC GSFF GSFI ICCPR ICESCR ILO INSS MINAG SETSAN OVF PARPA REDD PEDSA UDHR UNAC UNFCCC Konwencja ws. likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet Centro de Promoção da Agricultura Centrum Promocji Rolnictwa Konwencja ws. likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej Komitet ds. Światowego Bezpieczeństwa Żywnościowego Konwencja o prawach dziecka Direcçao Nacional de Terras e Florestas Narodowa Dyrekcja Gruntów i Lasów Direito de Uso e Aproveitamento da Terra Prawo do użytkowania i korzystania z ziemi Eksterytorialne zobowiązania praw człowieka Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa Framtiden i våre hender Przyszłość w naszych rękach Komentarz ogólny Global Solidarity Forest Fund Global Solidarity Fund International Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych Międzynarodowa Organizacja Pracy Instituto Nacional de Segurança Social Narodowy Instytut Bezpieczeństwa Socjalnego Mozambickie Ministrstwo Rolnictwa Secretariado Técnico de Segurança Alimentar e Nutricional Sekretariat Techniczny ds. Bezpieczeństwa Żywnościowego i Żywieniowego Opplysningsvesenets fond Fundusz Kościoła Norweskiego Plano de Acção Para a Redução da Pobreza Absoluta Plan działań w celu ograniczenia skrajnego ubóstwa Ograniczenie emisji z deforestacji i degradacji lasów Plano Estratégico de Desenvolvimen to do Sector Agrário Strategiczny plan rozwoju sektora rolniczego Powszechna Delaracja Praw Człowieka União Nacional de Camponeses Narodowy Związek Rolników Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych ws. zmian klimatu 4\n5 1. Wstęp Niniejsze badanie skupia się na ograniczeniu praw społeczności rolnicznych poprzez wprowadzenie plantacji drzew w prowincji Niassa w Mozambiku. Szczególnie wyraźnie pokazuje wpływ działań Chikweti Forests of Niassa na lokalną populację dystryktów Lago, Lichinga i Sanga. Pierwszy rozdział wyjaśnia ogólny kontekst aktualnej sytuacji Mozambiku i sytuację prawną. Kontekst prawny będzie służył jako podstawa do analizy wyników badania z wykorzystaniem perspektywy praw człowieka. Zawiera ono przegląd narodowych i międzynarodowych postanowień istotnych dla tego przypadku. Uwzględnia narodową legislację i politykę Mozambiku, a także standardy międzynarodowych praw człowieka, w ramach których szczególny nacisk położono na eksterytorialne zobowiązania (ETO), które niedawno zostały uszczegółowione przez Zasady z Maastricht dot. zobowiązań eksterytorialnych (Maastricht Principles on Extraterritorial Obligations). W analizie znajdują się także postanowienia dotyczące dostępu do ziemi i związanych z nią zasobów, zgodnie z Dobrowolnymi wytycznymi dot. odpowiedzialnego zarządzania własnością ziemi, łowisk i lasów (Voluntary Guidelines on the Responsible Governance of Tenure of Land, Fisheries and Forests). Po rozdziale ogólnym studium analizuje inwestycje na dużą skalę w Mozambiku, ze szczególnym uwzględnieniem projektów leśnych. W tym kontekście zwrócono uwagę zwłaszcza na promocję planacji drzew przez rząd Mozambiku i społeczność donatorów. Po opisie rozwoju plantacji drzew w prowincji Niassa, przedstawiona zostanie analiza wybranego projektu inwestycyjnego, tzn. wdrożenie plantacji eukaliptusa i sosny przez firmę Chikweti Forests of Niassa. Studium oparte jest w znacznej mierze na badaniach przeprowadzonych przez mozambicki Narodowy Związek Rolników (União Nacional de Camponeses, UNAC). Ich wyniki opublikowano w raporcie Estudo de Caso sobre o Impacto da Aquisição de Terras em Grande escala para a Produção de Monoculturas (Eucalipto e Pinho) pela Chikweti Forests of Niassa w maju 2012 r. Raport ten jest oparty głównie na badaniach terenowych w prowincji Niassa. Informacje zebrano w trakcie wywiadów indywidualnych i z grupami fokusowymi składającymi się z członków lokalnej społeczności w dystryktach Lago, Lichinga i Sanga, a także w wywiadach z innymi podmiotami, w tym władzami na poziomie prowincjonalnym i dystryktu, przedstawicielami firmy Chikweti Forests of Niassa, Fundacji Malonda i organizacji społeczeństwa obywatelskiego (ang. civil society organisations CSO): União Provincial dos Camponeses de Niassa (UPCN), Rede das Organizações para o Ambiente e Desenvolvimento Sustentável (ROADS), União dos Camponeses e Associações de Cooperativas (UCA) e Associação Rural de Ajuda Mútua (ORAM). o W badaniu tym zawarto również analizę istotnych dokumentów, w szczególności praw i regulacji odnoszących się do przypadku. Dodatkowe informacje zawarte w niniejszym raporcie zostały zebrane podczas wizyty studyjnej, przeprowadzonej przez FIAN International do Niassa na przełomie maja i czerwca 2012 r. Uzupełniają je badania przeprowadzone przez FIAN Netherlands, Transnational Institute (TNI), FIAN Norway, FIAN Sweden i Instytut Globalnej Odpowiedzialności (IGO) z Polski. Ostatnia część studium to lista rekomendacji skierowanych do różnych aktorów zaangażowanych w ograniczenie praw społeczności rolniczych. 5\n6 2. Informacje ogólne Ramy prawne Zobowiązania międzynarodowe Jako członek Organizacji Narodów Zjednoczonych, Mozambik ratyfikował niektóre z instrumentów praw człowieka: Powszechną Deklarację Praw Człowieka (UDHR), Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR), Międzynarodową konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej (CERD), Międzynarodową konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW) oraz Konwencję o prawach dziecka (CRC). Kraj ten ratyfikował także kilka z konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy (ILO). Na poziomie regionalnym Mozambik jest państwem-stroną Afrykańskiej Karty Praw Człowieka i Ludów, Afrykańskiej Karty Praw i Dobrobytu Dziecka oraz Protokołu do Afrykańskiej Karty Praw Człowieka i Ludów w sprawie praw kobiet w Afryce. Prawo do odpowiedniej żywności Art. 25 Deklaracji (UDHR) mówi o prawie każdego człowieka do odpowiednich warunków życia, w tym prawie do żywności. Prawo to potwierdzone jest w art. 12 CEDAW i w art. 24 CRC, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet i dzieci. Prawo do odpowiedniej żywności, jako część prawa do odpowiedniego standardu życia, jest ponownie zagwarantowane przez Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR) i zostało zinterpretowane przez Komitet ONZ ds. Ekonomicznych, Społecznych i Kulturalnych Praw w Komentarzu ogólnym (GC) nr 12. Mozambik nie ratyfikował ICESCR, i w związku z tym nie jest zobligowany do jego przestrzegania. Pomimo tego powinien postrzegać Komentarze ogólne jako narzędzia pomagające wdrożyć prawa gospodarcze, społeczne i kulturalne, wynikające z innych instrumentów niż ICESCR. Ponadto Mozambik przyjął w 2007 r. Narodową Strategię Bezpieczeństwa Żywnościowego, w której odnosi się do prawa człowieka do odpowiedniej żywności i konieczności wprowadzenia podejścia opartego na prawach człowieka. Komentarz ogólny nr 12 mówi, że prawo do odpowiedniej żywności to więcej niż prawo do pewnej ilości kalorii i składników odżywczych; stwierdza, że prawo do żywności zostanie zrealizowane wtedy, kiedy każdy mężczyzna, kobieta i dziecko, samodzielnie lub wspólnie z innymi, mają fizyczny i ekonomiczny dostęp do odpowiedniej żywności przez cały czas albo mają możliwości zapewnienia sobie do niej dostępu. 1 Dotyczy to zarówno wykorzystania ziemi i innych zasobów naturalnych w celu zdobycia żywności i dochodu, jak i sprawnych systemów dystrybucji, przetwórstwa i sprzedaży, które umożliwiają transport żywności z miejsca, gdzie jest produkowana, do miejsca, gdzie jest na nią zapotrzebowanie. Możliwość uprawiania ziemi samodzielnie lub wspólnotowo (na podstawie własności lub innych form posiadania prawa do ziemi) jest zatem częścią podstawowej treści prawa do odpowiedniej żywności, która musi być przestrzegana, chroniona i realizowana przez państwa.\n7 W 2004 r. Agenda ONZ ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) przyjęła Dobrowolne wytyczne do wspierania progresyjnej realizacji prawa do odpowiedniej żywności w kontekście narodowego bezpieczeństwa żywnościowego, które mają dać państwom wskazówki dotyczące tego, jak osiągnąć prawo do odpowiedniej żywności. Kładą one szczególny nacisk na zabezpieczenie dostępu do zasobów umożliwiających produkcję. Mówią one, między innymi, że państwa powinny ułatwić zrównoważony, niedyskryminujący i pewny dostęp do zasobów, a także możliwość korzystania z nich, oraz respektować i chronić dobra, które są ważne dla zagwarantowania społecznościom środków przetrwania. Państwa powinny ponadto respektować i chronić prawa jednostek do takich zasobów jak ziemia, woda, lasy, łowiska, zwierzęta hodowlane bez jakiejkolwiek dyskryminacji. 2 Ponadto państwa powinny podjąć kroki mające na celu promocję i ochronę bezpieczeństwa własności ziemi, szczególnie w stosunku do kobiet, ubogich i nieuprzywilejowanych grup społecznych, a także powinny promować ochronę i zrównoważone korzystanie z ziemi. 3 Bezpieczny i równy dostęp do ziemi oraz innych zasobów jako warunek realizacji prawa do odpowiedniej żywności, został niedawno dodatkowo rozwinięty w Dobrowolnych wytycznych dot. odpowiedzialnego zarządzania własnością ziemi, łowisk i lasów w kontekście narodowego bezpieczeństwa żywnościowego, które zostały przyjęte przez Komitet ds. Światowego Bezpieczeństwa Żywnościowego (CFS) w maju 2012 r. 4 Wytyczne te zawierają wskazówki, oparte na istniejących zobowiązaniach państw do przestrzegania praw człowieka, w celu poprawy zarządzania ziemią i innymi zasobami, w celu progresywnej realizacji prawa do żywności. Mając na uwadze niepodzielność praw człowieka, prawo do żywności również należy interpretować w świetle innych praw gospodarczych, społecznych, kulturalnych, obywatelskich i politycznych, z którymi jest związane. Odnosi się to na przykład do prawa do odpowiedniego mieszkania, co jest również częścią prawa do odpowiedniego standardu życia. Komentarz ogólny nr 4 CESCR mówi, że prawo do odpowiedniego mieszkania zawiera prawo do życia w bezpiecznym miejscu, pokoju i godności. 5 Obowiązek zapewnienia bezpiecznej własności ziemi i powstrzymania się od podejmowania lub promowania działań takich jak przymusowe wysiedlenia lub arbitralne przesiedlenia jest następstwem obowiązku przestrzegania prawa do odpowiedniego mieszkania. Prawo do wody Prawo do wody zostało uznane za prawo człowieka przez Generalne Zgromadzenie ONZ w 2010 r., a następnie ratyfikowane w rezolucji Rady Praw Człowieka. Prawo do wody zostało już włączone jako część prawa do odpowiedniego standardu życia przez CESCR w Komentarzu ogólnym nr 15. Prawo do wody jest także wspomniane w Konwencji o prawach dziecka (art. 20, 26, 29, 46) i w Konwencji ws. likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW) w art. 14 (2). Komentarz ogólny nr 15 definiuje prawo do wody jako prawo każdego człowieka do odpowiedniej, bezpiecznej, akceptowalnej, dostępnej fizycznie i cenowo wody do prywatnego i domowego użytku. 6 Ponadto podkreśla, że prawo do wody należy do kategorii zabezpieczeń koniecznych dla zapewnienia odpowiedniego standardu życia, szczególnie w związku z tym, że jest to najważniejszy warunek przeżycia. W par. 7 Komentarza ogólnego nr 15 mowa jest o konieczności zapewnienia zrównoważonego dostępu do zasobów wodnych dla rolnictwa w celu osiągnięcia prawa do odpowiedniej żywności. Powinno się zwrócić uwagę na to, aby znajdujący się w trudnej sytuacji i marginalizowani rolnicy, w tym kobiety rolniczki, mieli równy dostęp do wody i systemów zarządzania wodą, w tym technologii zrównoważonego zbioru deszczówki i irygacji. Pamiętając o obowiązku wynikającym z art. 1, par. 2, Konwencji, że nie można pozbawiać narodu jego własnych środków egzystencji 7. Państwastrony powinny zapewnić, że jest odpowiedni dostęp do wody dla rolnictwa zapewniającego przetrwanie i do zapewnienia środków przetrwania dla ludności rdzennej. 8 Chociaż to, czy woda jest odpowiednia do zapewnienia prawa do wody, może różnić się w różnych warunkach, niektóre czynniki dotyczą wszystkich sytuacji: dostępność, tzn. dostęp do wody dla każdej osoby musi być wystarczający i ciągły dla potrzeb osobistych i dla domowego użytku; jakość, tzn. woda dla potrzeb każdej osoby i do domowego użytku musi być bezpieczna; dostęp fizyczny, tzn. woda i odpowiednie udogodnienia i usługi muszą znajdować się w odległości umożliwiającej wszystkim przedstawicielom społeczeństwa bezpieczne dotarcie do niej; dostępność ekonomiczna, tzn. woda i odpowiednie udogodnienia oraz usługi muszą być dostępne cenowo dla wszystkich, a także brak dyskryminacji, tzn. woda i odpowiednie udogodnienia oraz usługi muszą być dostępne dla wszystkich, włączając najbardziej wrażliwe i marginalizowane grupy społeczne. Międzynarodowe prawa człowieka ustanawiają dwa typy zobowiązań dla państw: ogólne zobowiązania i szczegółowe zobowiązania. W celu wypełnienia ogólnych zobowiązań, państwa mają obowiązek podjąć kroki służące progresywnej realizacji praw człowieka. Obowiązek ten mieści w sobie zakaz jakichkolwiek środków wstecznych. Ponadto państwa mają obowiązek zapewnić, że nikt nie będzie dyskryminowany w korzystaniu z praw człowieka na podstawie rasy, koloru skóry, płci, wieku, języka, religii, poglądów politycznych i innych, pochodzenia narodowego czy społecznego, własności, urodzin, ograniczeń fizycznych czy umysłowych, stanu zdrowia (w tym HIV/AIDS), orientacji seksualnej, a także stanu cywilnego, politycznego czy społecznego. Pod względem specyficznych zobowiązań prawo do odpowiedniej żywności i prawo do wody, tak jak każde inne prawo człowieka, zawiera trzy typy zobowiązań od państwa: zobowiązanie do szanowania, ochrony i wypełnienia. Obowiązek 7\n8 szanowania istniejącego dostępu do odpowiedniej żywności i wody wymaga od państwa, aby nie podejmowało żadnych środków, które mogą zniszczyć lub ograniczyć korzystanie z tych praw. Obowiązek ochrony wymaga, aby państwa podjęły kroki służące ochronie stron trzecich (osób indywidualnych, grup, korporacji i innych jednostek) przed ingerowaniem w jakikolwiek sposób w korzystanie z prawa do wody i żywności. Wreszcie państwa mają obowiązek wypełnić prawo, tzn. podjąć niezbędne działania mające na celu pełną realizację tych praw, w tym szczególnie podjąć aktywne kroki zmierzające do poprawy dostępu do zasobów i możliwości korzystania z nich. Zobowiązania eksterytorialne Zobowiązania państw do przestrzegania praw człowieka zawierają zobowiązania eksterytorialne (ETO). Zgodnie z nimi państwa mają obowiązek podejmowania działań w celu szanowania i ochrony możliwości korzystania z praw człowieka, w tym prawa do odpowiedniej żywności i prawa do wody, w innych krajach. Eksterytorialne zobowiązania praw człowieka zostały niedawno uszczegółowione w Zasadach z Maastricht (Maastricht Principles on Extraterritorial Obligations of States in the area of Economic, Social and Cultural Rights). 9 Eksterytorialne zobowiązania zawierają, z jednej strony, zobowiązania odnoszące się do działań i zaniechań ze strony państwa, w granicach i poza granicami kraju, które mają wpływ na korzystanie z praw człowieka poza granicami danego kraju. Z drugiej strony, zawierają zobowiązania o charakterze globalnym, które zostały ustanowione w Karcie Narodów Zjednoczonych i instrumentach praw człowieka w celu podejmowania działania indywidualnie oraz wspólnie poprzez międzynarodową współpracę, w celu osiągnięcia praw człowieka na świecie. 10 ETO zawierają także odpowiedzialność państw za działania podmiotów niepaństwowych. Dotyczy to zarówno działań jak i zaniechań podmiotów niepaństwowych działających na zlecenie lub pod bezpośrednią kontrolą państwa, a także działań i zaniechań osób lub jednostek, które nie są organami państwowymi, takich jak korporacje i inne przedsiębiorstwa biznesowe. 11 W szczególności, państwa mają obowiązek unikania powodowania szkód, a zatem muszą powstrzymać się od działań i zaniechań, które stanowią realne ryzyko dla przekreślenia lub ograniczenia korzystania z praw człowieka poza swoimi granicami. Odpowiedzialność państw występuje wtedy, kiedy przekreślenie lub ograniczenie jest możliwym do przewidzenia skutkiem ich działań. 12 W celu wypełnienia swoich zobowiązań, państwa muszą przeprowadzić wstępną ocenę, z udziałem społeczeństwa, ryzyka i potencjalnych eksterytorialnych konsekwencji swoich praw, polityk i działań na korzystanie z praw człowieka. Wynik takiej oceny musi być upubliczniony. 13 Jeśli chodzi o podmioty niepaństwowe, państwa mają obowiązek podjąć konieczne środki w celu zapewnienia, że podmioty niepaństwowe, które państwa mogą uregulować, nie przekreślają ani nie ograniczają korzystania z praw człowieka. Dotyczy to osób prywatnych oraz organizacji, ale także korporacji ponadnarodowych i innych przedsiębiorstw, jeśli te osoby lub kontrolujące je spółki działają na terenie, mają swoją siedzibę lub są zarejestrowane, lub też główne działania albo znacząca ich część prowadzona jest w danym kraju Zobowiązania krajowe Zobowiązania dotyczące praw człowieka Konstytucja Republiki Mozambiku uznaje za swój podstawowy cel promocję praw człowieka i równość wszystkich obywateli wobec prawa, oraz promocję zrównoważonego gospodarczego, społecznego i regionalnego rozwoju kraju. 15 Ponadto Konstytucja uznaje kilka praw człowieka i 8\n9 konieczność interpretacji ich zgodnie z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka i Afrykańską Kartą Praw Człowieka i Ludów. 16 Art. 18 (2) nadaje międzynarodowym konwencjom i traktatom taki sam status jak prawu narodowemu, co włącza je w system prawny kraju. 17 Prawo do ziemi Konstytucja Mozambiku z 2004 r. stwierdza, że ziemia jest własnością państwa. 18 Ziemia nie może być sprzedana ani oddana pod hipotekę, a korzystanie z niej i czerpanie korzyści jest prawem wszystkich Mozambijczyków. Państwo określa sposób korzystania z ziemi, nadając w tym celu indywidualne lub wspólnotowe tytuły własności. 19 W tym kontekście konstytucja uznaje szczegółowo prawa, które zostały nabyte przez dziedziczenie i zajęcie ziemi. 20 System własności ziemi w Mozambiku jest ponadto regulowany przez Prawo gruntowe z 1997 r. Uznaje się je powszechnie za jedno z najbardziej postępowych pod względem potwierdzenia praw gruntowych społeczności wiejskich, a także sposobu w jaki rozwiązuje kwestię własności kolektywnej i wspólnotowej. Prawo wyraźnie stwierdza, że na terenach wiejskich społeczności biorą udział w zarządzaniu zasobami naturalnymi, w rozwiązywaniu konfliktów, w procesie nadawania tytułów własności, a także w określaniu granic zajmowanych przez nie terenów. 21 Prawo gruntowe mówi o tym, że prawo do użytkowania i korzystania z ziemi (Direito de Uso e Aproveitamento da Terra 22, DUAT) może zostać nabyte przez jedną z trzech grup: osoby indywidualne lub społeczności, które zajmują ziemię zgodnie ze swoimi zwyczajowymi praktykami, pod warunkiem że nie łamią one Konstytucji; obywatele Mozambiku, którzy korzystają z ziemi w dobrej wierze przez okres przynajmniej dziesięciu lat, a także inne grupy lub osoby, które mogą ubiegać się o tytuł DUAT. 23 Pierwsze dwie grupy posiadają stałe prawa (tj. DUAT), które mogą być dziedziczone, ale nie sprzedawane. Tytuł DUAT (título do DUAT), tzn. oficjalny tytuł ziemski, nie jest konieczny, ale mogą się o niego ubiegać. Prawo jasno stwierdza, że brak tytułu ziemskiego albo rejestracji nie może ograniczać korzyści ani możliwości użytkowania ziemi. 24 Regulacje zawarte w Prawie gruntowym określają pewne kryteria odnośnie procedury otrzymywania tytułu DUAT na określony obszar ziemi dla prywatnych projektów inwestycyjnych. Między innymi określają one obowiązek przeprowadzenia przez władze wcześniejszego badania, które musi uwzględniać usługi katastru, władze lokalne oraz lokalne społeczności. 25 Wyniki tego dochodzenia muszą zostać udokumentowane i podpisane przez wszystkie strony zainteresowane, w celu zidentyfikowania dokładnego terenu koncesji dla prywatnej inwestycji, a także zidentyfikowania terenów, na których już istnieją DUAT (prawa do użytkowania ziemi). Jeśli do terenu, o który ubiegają się inwestorzy, inne osoby mają już prawa, dokument ten musi zawierać szczegóły dotyczące tego, w jaki sposób mają zostać rozwiązane kwestie partnerstwa pomiędzy aktualnymi posiadaczami praw, a jednostką ubiegającą się o nie. 26 Jeśli chodzi o konsultacje z lokalnymi społecznościami, Prawo gruntowe określa, że częścią procesu nadawania tytułu DUAT są konsultacje ze społecznościami, których projekt będzie dotyczył, w celu potwierdzenia, że teren jest wolny i nie jest przez nikogo zajmowany. 27 Dekret na temat władz wspólnotowych stwierdza ponadto, że powinno dokonać się konsultacji z tradycyjnymi liderami lokalnymi, aby uzyskać odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące wpływu na życie, dobrobyt i zintegrowany rozwój i poprawę warunków życia społeczności. 28 Art. 17 Prawa o lasach i przyrodzie stwierdza, że nadanie koncesji leśnych musi zostać poprzedzone konsultacjami ze społecznościami lokalnymi znajdującymi się na terenie, którego koncesja dotyczy, przez państwowe organy administracji lokalnej. 29 Wreszcie Prawo o planowaniu przestrzennym z 2007 r. gwarantuje w art. 22 prawa wiejskich społeczności, mieszkańców miast i innych do informacji o i uczestnictwa w tworzeniu, wdrażaniu, zmianach i rewizji instrumentów 9\n10 10 planowania przestrzennego. 30 Jeśli chodzi o wywłaszczanie, prawo określa, że wywłaszczanie na cele publiczne musi być poprzedzone przez uzasadnienie oparte na odpowiednich prawach, a także musi mu towarzyszyć rekompensata za: a) utratę dóbr materialnych i niematerialnych; b) zniszczenie spójności społecznej; c) utratę środków produkcji. 31 Chociaż te zabezpieczenia są całkiem jasne, pod względem ochrony istniejących praw do ziemi i praw społeczności do uczestniczenia w procesie podejmowania decyzji, które ich dotyczą, w kontekście inwestycji na dużą skalę pojawiły się problemy związane z nabywaniem praw do ziemi. Jak to zostanie później opisane bardziej szczegółowo, szczególnie sposób przeprowadzenia konsultacji z lokalnymi społecznościami okazał się problematyczny. Problemy związane z efektywną ochroną istniejących praw zwyczajowych doprowadziły do wznowienia procesu formalnego wytyczania i rejestracji terenów wspólnotowych w 2010 r. Jak to zostało wcześniej wytłumaczone, społeczności, które zajmują tereny na podstawie zwyczajowych praw własności, posiadają stałe prawo do ziemi i nie potrzebują formalnego tytułu DUAT. Jednakże społeczności mogą zarejestrować formalnie swoje prawa do ziemi. Istnieją na to dwa sposoby. Pierwszy to delimitacja (delimitação), podczas której rejestruje się szkicowaną mapę w rejestrze gruntów, a Serwis Prowincjonalnej Geografii i Kataster wydaje certyfikat (certidão). W celu otrzymania oficjanego tytułu DUAT należy przeprowadzić demarkację (demarcação). Czynność ta wymaga umieszczenia cementowych znaczników jako punktów referencyjnych wokół terenu a zarazem jest bardziej kosztowna. 32 Delimitacja została uznana przez niektórych ekspertów i organizacje społeczeństwa obywatelskiego za dobry krok w stronę ochrony praw wspólnotowych. Pomimo tego delimitacja ziem wspólnotowych została zatrzymana w 2007 r. ze względu na brak jasności odnośnie niektórych z prawnych zabezpieczeń. Delimitacja ziem wspólnotowych została następnie ponownie rozpoczęta w 2010 r. 33 Warto zauważyć, że Prawo gruntowe nieustannie spotyka się z silnymi naciskami. Prywatyzacja ziemi była już promowana, zanim powstał projekt Prawa gruntowego, ale jednak została odrzucona. Od tego czasu temat prywatyzacji pojawia się od czasu do czasu, między innymi podnoszony jest przez niektórych członków mozambickiego rządu, ale także donatorów. 34 Ogólnie, Prawo gruntowe spotyka się z silnymi naciskami, w celu wprowadzenia reform, w związku z tym, że nie służy ono polityce rozwoju gospodarczego Ubóstwo i głód w Mozambiku Mozambik to wciąż jedno z najuboższych państw na świecie, pomimo że w ostatnich kilku latach wzrost gospodarczy wyniósł powyżej 6%. 35 Ubóstwo jest silnie związane z historią kolonizacji kraju i wojną domową. Ponadto w latach Mozambik dotknęła jedna z najpoważniejszych susz stulecia, co naraziło społeczność na jeszcze większe ubóstwo. Od tego czasu widać znaczący rozwój i wzrost gospodarczy, ale rząd wciąż polega na zagranicznych funduszach w osiąganiu swoich celów; ponad 40% krajowego budżetu pochodzi ze środków pomocy rozwojowej. 36 Mozambik znalazł się na 184. pozycji ze 187 krajów w 2011 r. pod względem rozwoju społecznego, osiągając wskaźnik HDI (Human Development Index) wysokości 0, Oznacza to, że wskaźnik HDI jest niższy niż w poprzednich latach, a Mozambik spadł o jedno miejsce względem 2010 r. Od kilku lat ilość osób żyjących w ubóstwie zmniejszyła się, a kraj ma szansę osiągnąć Milenijny Cel Rozwoju ograniczenia o połowę ilości ludzi żyjących poniżej granicy ubóstwa do 2015 r. Jednak spadek ubóstwa niemalże zatrzymał się w ostatnich latach i około 50% populacji wciąż żyje za mniej niż 1 dol. dziennie oraz nie ma dostępu do podstawowych usług, takich jak czysta woda, szkoły, pomoc medyczna. 38 Zgodnie z Mozambickim Sekretariatem Technicznym ds. Bezpieczeństwa Żywnościowego i Żywieniowego (SETSAN) ok. 35% mozambickich gospodarstw domowych cierpi z powodu chronicznego braku bezpieczeństwa żywnościowego. Prowincje, w których najczęściej dochodzi do braku bezpieczeństwa żywnościowego, to Zambezia (35,6%), Tete (34,6%), Maputo (34,4%) i Inhambane (29,5%). 39 Zgodnie z SETSAN, 46% wszystkich dzieci poniżej 5. roku życia jest niedożywionych. 40 Mozambik jest też 65. z 81 krajów na liście globalnego wskaźnika głodu (Global Hunger Index), ze wskaźnikiem głodu na poziomie 22,7, co jest niepokojące zgodnie z zastosowaną w nim metodologią. 41 Rozwój Mozambiku jest silnie powiązany z sektorem rolniczym, ponieważ 80% społeczności żyje na terenach wiejskich, a 56,9% z nich żyje poniżej granicy ubóstwa. 42 Na terenach wiejskich rolnictwo jest głównym źródłem dochodu, ale biorąc pod uwagę niską produktywność, rodziny ledwo są w stanie zaspokoić swoje potrzeby żywieniowe. Dodatkowo są bardzo podatne na zagrożenia wynikające z gwałtownych zjawisk pogodowych. W obliczu powodzi czy susz rolnicy mają niewiele możliwości uzyskiwania dochodów z innych źródeł, co naraża ich na brak bezpieczeństwa żywnościowego. Kobiety dodatkowo stawiają czoła innym trudnościom, wynikającym z mniejszego dostępu do edukacji. Trudności w dostępie do usług medycznych wpływają również na wysoki wskaźnik umieralności okołoporodowej. Chociaż Konstytucja i Prawo gruntowe uznają równość praw kobiet i mężczyzn w dostępie do ziemi, kobiety często nie znają swoich praw i pozostają pozbawione prawa do dostępu do ziemi. 43 Generalnie społeczności wiejskie są odizolowane ze względu na brak infrastruktury w kraju, co ogranicza im dostęp do rynków, dóbr oraz usług. Ocenia się, że grupy znajdujące się bliżej biur administracyjnych mają większy dostęp do usług związanych z edukacją, zdrowiem i rynkami, podczas gdy te znajdujące się na bardziej oddalonych terenach zostały całkowicie porzucone. 44 Brak infrastruktury dotyka te społeczności do\n11 tego stopnia, że zapytane o ich priorytety, wymieniają je w następującej kolejności: transport, drogi, ceny, dostęp do rynków, dostęp do ziemi i wody. Bezpieczeństwo żywnościowe i żywieniowe kraju zostało szczególnie dotknięte przez katastrofy naturalne w 2005 i 2008 r., a trend wskazujący na wzrost cen na światowych rynkach może dodatkowo pogorszyć sytuację. Według PEDSA, w Mozambiku ilość gruntów uprawnych wynosi 4,5% powierzchni kraju, z czego 2,75% jest nawodnionych. 45 Struktura własności ziemi w tym kraju zdominowana jest przez niewielkie gospodarstwa: gospodarstwa rodzinne stanowią 99,65% wszystkich gospodarstw rolnych i kontrolują 95,19% całości gruntów uprawnych. 46 Zgodnie z ostatnimi danymi, do 2008 r. uprawy prowadzone były na około 5 mln ha; 80% populacji było zatrudnionych w sektorze rolniczym, a rolnictwo stanowiło 32% PKB, podczas gdy sektor ten odpowiedzialny był za 16% eksportu. 11\n12 3. Wielkoobszarowe inwestycje w projekty leśne w Mozambiku Wielkoobszarowe inwestycje w Mozambiku Mozambik, po stuleciach bycia portugalską kolonią, zdobył niepodległość w 1975 r. Krótko po uzyskaniu niepodległości Mozambik stał się polem działań wojennych, które trwały do 1992 r. Na pierwszy rzut oka w kraju po prostu toczyła się wojna domowa między socjalistyczną partią rządzącą i byłym wyzwoleńczym ruchem FRELIMO oraz opozycyjnym ruchem partyzanckim zwanym RENAMO. W rzeczywistości, w Mozambiku wyraźnie było widać, jak wielkie znaczenie w niektórych częściach świata miała trwająca zimna wojna. Po zakończeniu wojny w 1992 r. donatorzy wkroczyli do Mozambiku ze znaczącej wysokości pomocą. W tym samym czasie międzynarodowe instytucje finansowe (MIF) narzuciły krajowi strukturalne programy dostosowawcze, składające się z prywatyzacji, liberalizacji i cięć w wydatkach rządowych. Wydatki te miały zostać zastąpione przez inwestycje zagraniczne. Jeśli chodzi o rolnictwo, rząd Mozambiku promował rolnictwo oparte na wielkoobszarowych plantacjach, podobnie jak to robił wcześniejszy rząd kolonialny. Wraz z końcem socjalizmu inwestorzy zagraniczni mieli przejąć te plantacje. Jednakże donatorzy i inwestorzy zagraniczni nie byli szczególnie zainteresowani rolnictwem w pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości, z wyjątkiem dwóch obszarów: produkcji cukru i drewna, obu tradycji z czasów kolonialnych. Od 2000 r. obserwuje się boom w poziomie inwestycji zagranicznych w Mozambiku. W 2006 r. stworzono nowe Centrum Promocji Rolnictwa (Centro de Promoção da Agricultura, CEPAGRI), aby promować wielkoobszarowe inwestycje rolne. Duże projekty inwestycyjne są promowane również w ramach Planu działania na rzecz zmniejszenia skrajnego ubóstwa (Plano de Acção Para Redução da Pobreza absoluta, PARPA II), którego głównym celem było utrzymanie wysokich stóp wzrostu gospodarczego w celu zmniejszenia ubóstwa. W odniesieniu do rozwoju obszarów wiejskich, Plan działania określił jako priorytet stymulowanie przekształceń strukturalnych w rolnictwie, w celu zwiększenia wydajności i jej konkurencyjności na rynku międzynarodowym. Ponadto podkreślił potrzebę racjonalizacji i regulacji użytkowania ziemi i koordynacji z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego i sektora prywatnego w celu szybkiego sposobu rozwiązywania konfliktów. 47 Według Banku Światowego, 2,7 mln ha gruntów w Mozambiku zostało przekazanych inwestorom w latach % tego obszaru (tj. ok. 1,4 mln ha) przekazano inwestorom krajowym, a inwestorzy zagraniczni nabyli pozostałe 47%, czyli ok. 1,3 mln ha. 48 Na podstawie kompilacji różnych źródeł Oakland Institute wskazuje, że 1 mln ha należy już do inwestorów zagranicznych, 73% służy sektorowi leśnemu i 13% biopaliwom i cukrowi. 49 Jednakże jak w wielu innych krajach trudno jest uzyskać dokładne informacje na temat wielkoobszarowych transakcji gruntami. Nie ma publicznego rejestru gruntów w Mozambiku i większość umów między inwestorami a rządem jest utrzymywana w tajemnicy. Teoretycznie zatwierdzanie projektów o powierzchni powyżej 10 tys. ha, które mają być zatwierdzone przez Radę Ministrów, 50 jest ogłaszane i publikowane na stronie internetowej rządu. Ale informacje o zatwierdzeniu DUAT dla mniejszych obszarów są trudne do uzyskania, w tym między 1000 a 10 tys. hektarów, które muszą być zatwierdzone przez Ministerstwo Rolnictwa. Wiadomo również, że firmy w wielu przypadkach dzielą te obszary tak, aby mogły ubiegać się o DUAT dla mniejszych obszarów.\n13 Inwestorów przyciągają obietnice dużych obszarów dostępnej żyznej ziemi, dobre warunki klimatyczne oraz niskie ceny gruntów. Według podziału na strefy rolne przygotowanego przez mozambickie Ministerstwo Rolnictwa w 2008 r., Mozambik ma 36 mln ha potencjalnych gruntów ornych, z czego 7 mln ha było dostępnych na wielkoobszarowe inwestycje rolne. 51 Mozambik ponadto dysponuje żyznymi glebami w wielu regionach oraz dobrymi warunkami klimatycznymi, w tym wystarczającą ilością opadów deszczu lub dostępnością wody do nawadniania. Zwłaszcza w centrum i na północy kraju nie oczekuje się wyraźnych zmian związanych z globalnym ociepleniem klimatu. Wreszcie grunty w Mozambiku są bardzo tanie, biorąc pod uwagę, że ziemia należy do państwa i DUAT uprawnia jedynie do korzystania z gruntów. Koszty uzyskania DUAT są niskie, a podatki gruntowe są bardzo niskie. 52 Raport Banku Światowego z 2009 r. wykazał, że ponad połowa obszaru przekazanego inwestorom była nieużywana lub nie w pełni wykorzystywana. 53 Zostało to potwierdzone przez Ministerstwo Rolnictwa, które stwierdziło, że jest zaniepokojone niewykorzystywaniem dużych obszarów, które zostały scedowane na inwestorów. 54 To oraz fakt, że inwestorzy napotkali problemy i opór ze strony lokalnych społeczności, mogło przyczynić się do tego, że rząd Mozambiku zatrzymał koncesje gruntowe powyżej 1000 ha pod koniec 2009 r. 55 Ponadto Rada Ministrów w sierpniu 2010 r. postanowiła zmienić procedury konsultacji, które mają być przeprowadzone przez inwestorów ze społecznościami lokalnymi. Zgodnie z nowymi zasadami wymagane są dwa spotkania zamiast jednego; pierwsze ma na celu przekazanie informacji na temat planowanego projektu oraz ziem, które chce przejąć inwestor, a drugie służy temu, aby dana społeczność mogła udzielić odpowiedzi i powiedzieć, czy jest gotowa do oddania ziemi. Ponadto spotkania mają być dostatecznie nagłośnione w celu zapewnienia skutecznego uczestnictwa. 56 W maju 2011 r. Rada Ministrów zatwierdziła również nowy Strategiczny plan rozwoju sektora rolnego (Plano Estratégico de Desenvolvimento do Sector Agrario, PEDSA), który przynajmniej częściowo oddala nacisk na inwestycje zagraniczne na dużą skalę. Nowa polityka zachęca do inwestycji krajowych oraz rozwoju małej i średniej skali komercyjnego rolnictwa. Niektórzy obserwatorzy zinterpretowali to jako znak, że nie była to zmiana myślenia, a przynajmniej debata o charakterze niezbędnych inwestycji w rolnictwie w Mozambiku w ramach rządu. 57 Jednakże jest bardzo niepewne, czy środki te są wystarczające, by zmienić ten stan rzeczy w znaczącym stopniu. CEPAGRI nadal promuje wielkoobszarowe zagraniczne inwestycje w rolnictwie, a przyznawanie koncesji inwestorom zagranicznym zostało podjęte na nowo w październiku 2011 r., kiedy to Rada Ministrów przyjęła projekt leśny dotyczący terenu o wielkości niemalże 20 tys. ha. 58 Najprawdopodobniej zatwierdzanie DUAT dla obszarów poniżej 1000 ha, które są rozpatrywane na poziomie prowincji, miało miejsce również podczas okresu, kiedy wstrzymane było nadawanie koncesji. Wreszcie trwają obecnie prace nad nowym podziałem na strefy rolne, którego celem jest, między innymi, zidentyfikowanie obszarów dla inwestorów zagranicznych. 59 Należy się zatem spodziewać, że w Mozambiku zostaną utworzone nowe projekty na dużą skalę, a bieżące projekty będą kontynuowane, i ewentualnie zostaną rozszerzone. Dynamicznie rozwijającymi się sektorami są obecnie cukier trzcinowy, kopalnie węgla 60 i plantacje drzew Projekty leśne Ponad połowa obszaru Mozambiku, około 40 mln ha, pokryta jest lasami. 61 Leśnictwo i plantacje drzew mają tu długą historię, która sięga czasów kolonialnych. Portugalia zachęcała do eksploatacji rodzimych lasów, jak również sadzenia eukaliptusa i sosny. Do czasu uzyskania niepodległości istniało 20 tys. ha plantacji drzew gatunków egzotycznych w siedmiu prowincjach: Gaza, Inhambane, Manica, Maputo, Niassa, Tete i Zambezia. 62 Po odzyskaniu niepodległości rząd Mozambiku umacniał plantacje drzew, a zwłaszcza uprawy gatunków szybkorosnących w celu dostarczenia drewna na potrzeby ośrodków miejskich Maputo, Beira i Nampula. Do tego czasu zapotrzebowanie tych miast na drewno doprowadziło do zwiększenia presji na rodzime lasy na obszarach w ich pobliżu. Kilka projektów plantacji rozpoczęto w latach 70. i 80., tak że w 1992 r. obszar objęty plantacjami drzew podwoił się, osiągając około 40 tys. ha. W latach po liberalizacji i prywatyzacji lansowanej przez Bank Światowy i MFW, sektor leśny był, oprócz cukru, jedynym obszarem, który wzbudził duże zainteresowanie prywatnych inwestorów. Według FAO obszar pokryty plantacjami drzew w 2010 r. obejmował 62 tys. ha. 63 Sektor leśny był również jednym z sektorów, które przyczyniły się do boomu wielkoskalowych inwestycji od 2000 r. Jak już wspomniano, według szacunków, z 1 mln ha przyznanego inwestorom zagranicznym, 73% było dla projektów leśnych. Rzeczywiście, największe nadane ostatnio koncesje należały do projektów leśnych, w tym największej dotąd pojedynczej koncesji na użytkowanie gruntów. 64 Sektor plantacji drzew dynamicznie rozwija się na całym świecie, a zwłaszcza w Afryce, Azji i Ameryce Łacińskiej. Według FAO obszar upraw leśnych na globalnym Południu wzrósł z 95 mln do 153 mln ha pomiędzy rokiem 1990 a 2012, co stanowi wzrost o ponad 50%. 65 Światowe zapotrzebowanie na drewno wzrosło ze względu na jego różnorodne zastosowanie. Wykorzystuje się je między innymi do produkcji papieru, produktów celulozowych, a ostatnio także jako źródło energii, zastępując paliwa kopalne w procesach przemysłowych, oraz do produkcji biopaliw drugiej generacji opartych na drewnie\n14 14 Lasy i plantacje nabrały ponownie znaczenia dzięki dyskusjom toczącym się w związku z Ramową konwencją Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) na temat mechanizmu redukcji emisji wynikających z wylesiania i degradacji lasów (Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation REDD/REDD+). Podstawową ideą takiego mechanizmu jest to, że kraje, którym uda się ograniczyć wylesianie i degradację lasów, nagradzane są dopłatami. Ponieważ definicja UNFCCC lasów nie rozróżnia lasów rodzimych od plantacji drzew, zakładanie plantacji można wykorzystać do osiągnięcia celów tego mechanizmu. Wielu ekspertów obawia się, że może to nawet zachęcić do przekształcenia lasów naturalnych w plantacje. Chociaż negocjacje na temat REDD/REDD+ są nadal w toku, Bank Światowy, ONZ oraz niektóre dwustronne inicjatywy zaczęły już przekazywać pieniądze krajom tropikalnym i subtropikalnym, aby mogły przygotować się do tego mechanizmu. Niektóre zainteresowane kraje przedłożyły tzw. propozycje gotowości (Readiness Proposal Idea Notes, R-PIN) do instrumentu Forest Carbon Partnership Facility (FCPF), ustanowionego przez Bank Światowy w 2008 r. Po zatwierdzeniu propozycji R-PIN, które zawierają informacje na temat sektora leśnego oraz przegląd warunków i trudności dotyczących uczestnictwa w REDD, kraje zostały zaproszone do przedstawienia konkretnych propozycji przygotowania się (Readiness Preparation Proposals, R-PP). 67 Jednym z tych krajów jest Mozambik, który przedstawił swoją R-PP w marcu 2012 r. 68 Rząd Mozambiku od wielu lat aktywnie promuje wielkoskalowe prywatne inwestycje w plantacje drzew. W 2006 r. Ministerstwo Rolnictwa przedstawiło dokument do dyskusji, który doprowadził do opracowania krajowej strategii ponownego zalesiania w 2010 r. 69 Strategia ta dowodzi, że Mozambik posiada ok. 36 mln ha gruntów ornych, z czego tylko ok. 14 mln ha wykorzystuje się obecnie na cele rolnicze. Ponadto twierdzi, że biorąc pod uwagę fakt, że potrzeba 15 mln ha na wyprodukowanie wystarczającej ilości żywności, 21 mln ha można by wykorzystać do innych upraw, w tym plantacji drzew. Strategia następnie ustawia cel założenia plantacji drzew na ok. 1,3 mln ha w ciągu najbliższych 20 lat. Cel ten jest uzasadniony w następujący sposób. Po pierwsze w dokumencie mowa jest o tym, że globalne zapotrzebowanie na produkty z drewna wzrasta, dotyczy to zwłaszcza produkcji papieru. W tym kontekście Mozambik ma strategiczne położenie geograficzne, ponieważ źródłem rosnącego zapotrzebowania są przede wszystkim kraje azjatyckie. Po drugie, Mozambik dysponuje doskonałymi warunkami rolno -klimatycznymi dla plantacji drzew. Stwierdza się również, że plantacje drzew są niezbędne, aby powstrzymać degradację i wycinkę rodzimych lasów ze względu na zapotrzebowanie na drewno do użytku domowego i przemysł tytoniowy. Ponadto plantacje drzew mogą być wykorzystane do ochrony i zachowania delikatnych ekosystemów. Wreszcie plantacje drzew mogą pochłaniać dwutlenek węgla, a tym samym przyczyniają się do zmniejszenia skutków zmian klimatycznych na świecie. Ogólnie rzecz biorąc, plantacje drzew stanowiłyby podstawę do rozwoju obszarów wiejskich poprzez tworzenie miejsc pracy i dobrobytu. Biorąc pod uwagę, że utworzenie plantacji drzew wymaga wysokiej specjalizacji i wysokiego nakładu kapitału, inwestycje zagraniczne będą niezbędne. 70 Całkowita potrzeba inwestycji jest szacowana na około 1,4 mld dol. w ciągu 20 lat. 71 Strategia ma na celu ustanowienie czterech różnych rodzajów plantacji: plantacji komercyjnych i przemysłowych; plantacji przeznaczonych do wykorzystania energetycznego; plantacji wspólnotowych; oraz plantacji dla zachowania i ochrony środowiska naturalnego. Przemysłowe plantacje drzew stanowią zdecydowanie największą część, z 1 mln ha upraw do 2030 r. Zgodnie ze strategią, mają one stworzyć co najmniej 250 tys. stałych miejsc pracy. Celem strategii jest także przyciągnięcie prywatnych inwestycji o wartości 1000 dol. za ha i przyniesienie rocznego zwrotu co najmniej na poziomie 1500 mln dol. rocznie przez następne 20 lat poprzez eksport drewna i wyrobów przetworzonych. 72 Zgodnie ze strategią, prowincje w centrum i w północnych regionach kraju są najbardziej odpowiednie do stworzenia plantacji gatunków szybko rosnących: Cabo Delgado, Manica, Nampula, Niassa, Sofala i Zambezia.\n15 3.3. Plantacje drzew w prowincji Niassa Niassa znajduje się w północnej części Mozambiku i jest największą w kraju prowincją o powierzchni ok. 129 tys. km². Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę mieszkańców, ok. 1 mln osób, ma gęstość zaludnienia tylko ok. 8 mieszkańców na km². Większość prowincji pokrywa płaskowyż, który posiada żyzne ziemie. Duże części Niassa zajmują lasy. W prowincji od wielu lat niewiele było inwestycji, a także kiepska infrastruktura. Podobnie jak w całym kraju, 80% ludności mieszka na obszarach wiejskich i zależy od drobnego rolnictwa. Z powodu odpowiednich warunków klimatycznych i glebowych oraz niskiej gęstości zaludnienia Niassa jest jedną z prowincji, w których rząd Mozambiku promuje inwestycje na dużą skalę w plantacje drzew. Zgodnie ze strategią zalesienia plantacje powinny zostać utworzone w Niassa na ok. 335 tys. ha do 2030 r., z czego ok. 320 tys. przeznacza się na przemysłowe plantacje drzew. Strategiczny plan rządu prowincji stawia za cel przyciągnięcie prywatnych inwestycji w przemysłowe plantacje na 240 tys. ha do 2017 r. 73 W celu ułatwienia inwestycji sektora prywatnego, rząd Mozambiku, wraz z rządem szwedzkim, założył w 2005 r. Fundację Malonda (Fundação Malonda). Fundacja powstała w ramach porozumienia o współpracy pomiędzy Mozambikiem i Szwecją z 1997 r. i jest jednym z elementów współpracy szwedzkiej z Niassa, która ma cztery komponenty: wsparcie dla sektora publicznego, wsparcie dla sektora prywatnego, wsparcie dla społeczeństwa obywatelskiego i wsparcie dla infrastruktury. 74 Według szwedzkiej Agencji ds. Międzynarodowej Współpracy Rozwojowej Sida głównym celem współpracy jest zmniejszenie skrajnego ubóstwa w prowincji, ale dzięki strategii, która obejmuje prywatne inwestycje skupione na procesie zrównoważonego rozwoju gospodarczego i ludzkiego. 75 Rolą Malonda jest ułatwienie działania zagranicznych inwestorów i poprawa otoczenia gospodarczego w prowincji. Jej głównym celem jest wspieranie inwestycji w trzech sektorach: leśnictwa, rolnictwa i turystyki. 76 Malonda jest finansowana głównie przez Sida, ale niedawno ogłosiła, że będzie się starała zróżnicować swoje źródła przychodów, gdyż obecna pięcioletnia współpraca rozwojowa Sida dla Mozambiku kończy się w 2012 r. 77 Łączna kwota szwedzkiej Oficjalnej Pomocy Rozwojowej (Official Development Assistance, ODA) dla Mozambiku w latach to 725 mln koron szwedzkich rocznie, czyli około 80 mln euro. 78 Na swojej stronie internetowej Fundacja Malonda wyraźnie reklamuje, że w Niassa dostępna jest wielka powierzchnia gruntów. Według Malonda dla rolnictwa dostępnych jest 12,3 mln ha gruntów ornych, a na około 2,4 mln ha można potencjalnie zakładać plantacje leśne gatunków szybko rosnących, oraz dostępnych jest 640 tys. ha na koncesje. 79 Dotychczas fundacja ułatwiła stworzenie sześciu firm, które założyły plantacje drzew: Chikweti Forests of Niassa, Florestas de Niassa, Companhia Florestal de Massangulo, New Forests, Green Resources i, niedawno, Florestas do Planalto. Według Fundacji łączna powierzchnia projektów to 550 tys. ha w ośmiu z pietnastu dystryktów prowincji Niassa (żadna liczba nie jest podana dla Florestas do Planalto), a inwestycje mają wartość 385 mln dol. 80 Jeżeli te dane są prawidłowe, projekty inwestycyjne przekraczają już obszar określony w Planie strategicznym prowincji Niassa i w narodowej Strategii zalesiania. Jednakże, zgodnie z tym samym źródłem, obsadzonych do tej pory jest tylko około 28 tys. ha. Malonda odgrywa podwójną rolę, będąc jednocześnie promotorem, ułatwiając inwestycje, a także samodzielnie inwestując. Zgodnie z danymi przedstawionymi przez Krajową Dyrekcję ds. Gruntów i Lasów (Direcção Nacional de Terras e Florestas, DNTF) Malonda otrzymała DUAT na ponad 90 tys. ha w 2010 r. 81 Wydaje się, że niektóre z DUAT zostały następnie przekazane innym spółkom. Według Malonda, fundacja jednak od tego czasu wycofała się z wielu swoich bezpośrednich działań operacyjnych i wycofała się już ze swoich najbardziej znaczących bezpośrednich działań operacyjnych od lipca do grudnia 2009 r., co zakończy się w pierwszej połowie 2010 r\n16 4. Plantacje drzew w Niassa przypadek Chikweti Forests 4.1. Chikweti Forests of Niassa: projekt 16 Chikweti Forests of Niassa jest jedną z firm prowadzących plantacje drzew w prowincji Niassa. Chikweti jest spółką zależną od Global Solidarity Forest Fund (GSFF), zlokalizowanego w Szwecji funduszu inwestycyjnego skoncentrowanego na sektorze leśnym w Mozambiku. Zgodnie z jego własnymi informacjami, GSFF prowadzi projekty, które zapewniają zyski swoim inwestorom i jednocześnie promują rozwój społeczności i integralności środowiskowej. 83 Fundusz został założony w 2006 roku przez diecezję Västerås (Szwecja) oraz fundusz Kościoła Norweskiego (Opplysningsvesenets fond, OVF). Zgodnie z Memorandum inwestycji wielkość funduszu to 100 mln dol. Celem jest uzyskanie wewnętrznej stopy zwrotu (IRR) w wysokości realnej 13% rocznie. 84 Za GSFF stoi szereg inwestorów z różnych krajów: 5% należy do OVF 85 z Norwegii, 54,5% do holenderskiego funduszu emerytalnego Stichting Pensioenfonds ABP 86 i 5% do diecezji Västerås. 87 Zgodnie z kilkoma źródłami inni akcjonariusze to norweski Kościół luterański (współzałożyciel), z około 7%, jak również fundusze z USA (5,5%) i Danii (około 13%). Lokalny partner GSFF w Mozambiku to anglikańska diecezja Niassa, która posiada mniejszościowe udziały w swoich inwestycjach. 88 Fundusz posiada cztery zależne spółki leśne w Mozambiku: Chikweti Forests of Niassa, Florestal de Massangulo (również w prowincji Niassa), a także Tectona Forests of Zambézia i Ntacua Florestas da Zambézia, obie w prowincji Zambezia. 89 Zgodnie z Memorandum inwestycji, fundusz zainwestuje 100 mln dol., a kolejne 60 mln dol. mają wyłożyć pozostali inwestorzy. GSFF jest zarządzane przez Global Solidarity Fund International (GSFI), międzynarodową firmę zarządzania aktywami należącą do diecezji Västerås (Szwecja), Luterańskiego Kościoła Szwecji i OVF z Norwegii. 90 W lutym 2007 r. GSFF stwierdził, że GSFI rozpoczął inwestycje leśne w Mozambiku o łącznej wartości, która wyniesie 127 mln dol. w ciągu dziesięciu lat. 91 Chikweti Forests of Niassa to najstarsza i największa inwestycja GSFF. 92 Według raportu Oakland Institute ponad 10% Chikweti jest własnością Mozambiku, z udziałowcami takimi jak anglikańska diecezja Niassa (około 9%), Fundacja Malonda, Uniwersytet Eduardo Mondlane i indiwidualni Mozambijczycy. 93 Według niektórych źródeł innym udziałowcem jest amerykański fundusz. 94 W Memorandum inwestycyji stwierdza się, że Chikweti zajmuje się ponownym zalesianiem w celach komercyjnych plantacji drzew w prowincji Niassa. Łącznie ma on zarządzać 140 tys. ha zdegradowanych obszarów leśnych. Inwestycja ma na celu utworzenie plantacji drzew składających się z gatunków szybko rosnących na 68,5 tys. ha. Pozostały obszar, 71,5 tys. ha, ma zostać odłożony jako chronione lub odpowiedzialnie zarządzane rodzime ekosystemy. 95 Grunty są wydzierżawione od rządu Mozambiku na okres 50 lat z możliwością przedłużenia o kolejne 50 lat. Końcową wycinkę przewiduje się, kiedy drzewa będą w wieku od 18 do 30 lat, w zależności od gatunku. Jednak komercyjnej przecinki dokonuje się przed\n17 ostatecznym zbiorem. 96 W ciągu pierwszych pięciu lat rynkiem podstawowym dla drewna będzie krajowy i regionalny rynek budowlany, ale w średnim i długim okresie produkty będą sprzedawane na eksport. 97 Według badań prowadzonych przez organizację Justiça Ambiental i związek mozambickich chłopów UNAC, w dłuższej perspektywie projekt ma na celu dostarczenie surowca do produkcji papieru w Indiach i innych krajach Azji i Europy, jako krajach przeznaczenia. 98 Spółka stwierdza jednak, że wszystkie drzewa uprawiane przez Chikweti są przewidziane do sprzedaży lokalnej i regionalnej, do wykorzystania w szerokiej gamie produktów, począwszy od materiałów budowlanych, przez słupy, skończywszy na wiórach drzewnych. 99 Ostatnie informacje od kierownictwa Chikweti wskazują na to, że istnieją plany, aby inna spółka zbudowała celulozownię w Niassa. 100 Fundusz GSFF ogłosił na samym początku, że wszelkie inwestycje będą zmierzać do certyfikacji zgodnie z Forest Stewardship Council (FSC), w celu potwierdzenia, że plany gospodarki leśnej są opłacalne ekonomicznie, społecznie akceptowalne i ekologiczne. Ogólnie Chikweti zapowiedziała, że zatrudni ok. 3 tys. osób w Niassa. Spółka stwierdza, że obecnie zatrudnia ponad 1100 osób, 101 ale według Fundacji Malonda liczba pracowników zmniejszyła się z ok do 900 w 2012 r. 102 Projekt ma również na celu zapewnienie usług ekosystemowych, takich jak handel udziałami w sekwestracji węgla, różnorodność biologiczna i ochrona przyrody. Zgodnie z Memorandum inwestycji GSFF same plantacje należące do Chikweti mogą być w stanie pochłonąć aż 1,8 mln ton węgla do 2038 r. 103 Według GSFF, inwestycje mogą przyczynić się do rozwoju i są częścią programu 5F, rozpoczętego przez anglikańską diecezję Niassa, GSFI i Międzynarodowy Program Usług Leśnych Stanów Zjednoczonych. 5F (z ang. forests, finance, food, fuel, future, pol. lasy, finanse, żywność, paliwo i przyszłość) został sfinansowany przez USAID 104 i jest promowany jako innowacyjna odpowiedź na potrzeby rozwoju prowincji Niassa w Mozambiku. 105 Zgodnie z GSFF program opiera się na trzech głównych działaniach: komercyjnym leśnictwie przynoszącym zysk, dążeniach skoncentrowanych na integralności środowiskowej i rozwoju opartym na społecznościach. Podczas gdy odpowiedzialność za dwa pierwsze elementy należy do Chikweti, ostatni miał leżeć w gestii diecezji Niassa Konsekwencje zakładania plantacji Chikweti Forests of Niassa rozpoczęła swoją działalność w prowincji Niassa w 2005 r. Założenie firmy ułatwiła Fundacja Malonda. Zgodnie z informacjami od osoby odpowiedzialnej z ramienia Prowincjonalnego Biura Geografii i Katastru w Niassa (Serviço Provincial de Geografia e Cadastro de Niassa), Chikweti ubiegała się o całkowitą ilość 14 tytułów DUAT w prowincji Niassa. Zatwierdzono z nich jedenaście, podczas gdy dwa czekają na realizację, jeden jest w trybie przyznawania, a jeden został odrzucony. 106 To samo źródło podaje, że Chikweti obecnie posiada tytuły DUAT na 51 tys. ha w Dystryktach Lago, Lichinga i Sanga, z czego prawie 13 tys. ha zostało obsadzonych. 107 Firma twierdzi, że ubiegała się o tys. ha i ma wstępne DUAT na tys. ha, z czego obsadzono tys. ha. 108 Jednakże, na swojej stronie, GSFF twierdzi, że Chikweti założyła już plantacje drzew na obszarze 14,4 tys. ha. 109 Pomimo tego trudno jest uzyskać precyzyjne informacje na temat dokładnej ilości i powierzchni DUAT, ponieważ władze niechętnie udzielają dostępu do tytułów DUAT i związanej z nimi dokumentacji. 17\n18 Zgodnie z Prowincjonalnym Biurem Geografii i Katastru 92% obsadzonych przez Chikweti terenów to sosny, a pozostałe 8% zajmuje eukaliptus. 110 Najnowsze informacje od zarządu Chikweti wskazują jednak na to, że firma zmienia strategię i sadzi obecnie aż do 90% eukaliptusa na nowych plantacjach. Zmiana strategii wynika z dotychczasowego zbyt wolnego tempa wzrostu sosny. 111 Podczas seminarium, które odbyło się w Västerås w Szwecji w czerwcu 2012 r., prezes Zarządu GSFF i Chikweti, Nils Grafström, ogłosił, że Chikweti planuje zasadzić dodatkowo 75 tys. ha eukaliptusa do 2017 r. 112 Plantacje należące do Chikweti znajdują się w trzech dystryktach: Lago, Lichinga i Sanga. Dystrykt Lago znajduje się na północnym zachodzie prowincji Niassa, a nazwa pochodzi od jego położenia na wschodnim brzegu jeziora Niassa. Dystrykt ma powierzchnię około 6,5 tys. km² i około 83 tys. mieszkańców, z czego 51% to kobiety. Zgodnie z Narodowym Instytutem Statystycznym (Instituto Nacional de Estatística, INE) populacja składa się z ok. 19 tys. gospodarstw domowych. 113 Dystrykt Lichinga, położony na zachodzie Niassa, ma powierzchnię prawie 5,5 tys. km², a jego stolicą jest miasto o tej samej nazwie. Jest tam ok. 95 tys. mieszkańców, z czego 52% to kobiety. Znajduje się tam około 22,5 tys. gospodarstw domowych. Dystrykt Sanga, znajdujący się na północ od Lichinga i na zachód od Lago, zajmuje powierzchnię około 12,5 tys. km². Około 56 tys. mieszkańców należy do około 13 tys. gospodarstw domowych. Ponad 50% populacji to kobiety. We wszystkich trzech dystryktach głównym zajęciem jest rolnictwo. Rodziny utrzymują się głównie z rolnictwa na małą skalę. Sadzą przede wszystkim: fasolę, orzeszki ziemne, kukurydzę, maniok, słodkie ziemniaki i ziemniaki. W mniejszym stopniu hoduje się także bydło. Źródłem żywności jest też myślistwo i wędkarstwo, a łowienie ryb jest szczególnie ważnym dodatkowym sposobem utrzymania w dystrykcie Lago z powodu bliskości jeziora Niassa. Woda jest głównie pobierana ze studni, a w mniejszym stopniu także z rzek i jezior. Od momentu założenia plantacji drzew pojawiały się skargi do społeczności z dystryktów Lago, Lichinga i Sanga, które z czasem przeradzały się w otwarty konflikt i opór Wpływ na dostęp do ziemi i źródła utrzymania społeczności Utrata dostępu do ziemi i lasów Jedną z głównych konsekwencji rozpoczęcia przemysłowych plantacji drzew w Niassa jest utrata dostępu do ziemi przez lokalne społeczności wiejskie. W społeczności Maniamba (dystrykt Lago) ludzie narzekają na utratę dostępu do żyznych ziem, na których produkowali żywność, w związku z założeniem plantacji drzew. Choć Chikweti zapewniała, że zajmie jedynie marginalne tereny, członkowie społeczności twierdzą, że firma zajęła produktywne grunty rolne. 114 W pozostałych przypadkach plantacje położone są blisko pól (tzw. machambas) i domów należących do lokalnych społeczności. Tak jest np. w przypadku społeczności Lipende (dystrykt Sanga), gdzie plantacje znajdują się jedynie 10 m od machambas. 115 Wśród społeczności Mapudje, Miala i Cazize w dystrykcie Sanga niektóre pola zostały otoczone przez plantacje. 116 Niektóre ze społeczności zgodziły się oddać firmie część ziemi w celu założenia plantacji. Jednak wkrótce zaczęły skarżyć się, że plantacje zostały założone także na ziemiach, których nie przekazano firmie. Tak stało się na przykład w społeczności Chiulica (Lago), Lipende i Licole (Sanga). W 18\n19 tym ostatnim przypadku zajęcie ziemi rolnej przez Chikweti doprowadziło do aktów oporu prowadzonych przez członków społeczności. Skargi społeczności lokalnych doprowadziły do wszczęcia dochodzenia przeprowadzonego przez mozambickie Ministerstwo Rolnictwa (MINAG) oraz Krajową Dyrekcję ds. Ziemi i Lasów (Direcçao Nacional de Terras e Florestas, DNTF) we wrześniu 2010 r. Raport i wyniki przeprowadzonego dochodzenia potwierdzają zasadność skarg lokalnej ludności. Dochodzenie wykazało, że Chikweti w tamtym okresie otrzymała DUAT na około 30 tys. ha, ale zajmowała dodatkowo 32 tys. ha nielegalnie. 117 Raport potwierdza także skargi niektórych społeczności, np. że w Maniamba Chikweti zajęła ziemię, produktywne grunty rolne, lokalnej ludności, a także lokalne pastwiska. Miało to miejsce pomimo tego, że firma twierdziła zawsze, że będzie sadziła drzewa wyłącznie na marginalnych i jałowych ziemiach, na terenach zdegradowanych. 118 Dowody z badań terenowych pokazują także, że firma zakłada plantacje na terenach o największej gęstości zaludnienia i żyznych glebach. Ponadto firma zaczęła prowadzić swoje działania, zanim otrzymała DUAT (np. w wiosce Matauale, w dystrykcie Lago, a także Lipapa i Luambala w dystrykcie Lichinga 119 ), a w niektórych przypadkach, jeszcze zanim zostały przeprowadzone konsultacje z lokalną ludnością, co jest wymagane przez mozambickie prawo. Informacje te zostały potwierdzone przez dyrektora firmy, p. Siniquinha, którego słowa cytowane są w raporcie Justicia Ambiental i UNAC. Stwierdza, że w 2011 r. Chikweti miała jedynie dwa sfinalizowane tytuły DUAT, a pozostałe plantacje działały wyłącznie dzięki elastyczności wizji poprzedniego naczelnika Arnaldo Bimbe, który dał nam zgodę. 120 Interwencja władz prowincji na korzyść firmy została potwierdzona także przez dochodzenie przeprowadzone przez DNTF i Ministerstwo Rolnictwa. 121 Chikweti twierdzi jednak, że w przypadkach, gdy nie otrzymała jeszcze ostatecznego tytułu DUAT, ale jest we wstępnej fazie procesu, (...) nie oznacza to, że firma w jakikolwiek sposób źle działa, prowadząc prace na ziemi, ani nie czyni tego procesu nielegalnym. 122 Dochodzenie potwierdza także, że plantacje są, na niektórych terenach, położone bardzo blisko pól i domów ludności lokalnej, tak jak w przypadkach społeczności Maniamba (Lago) i Mapudje (Sanga). 123 Ponadto wskazuje na istnienie machambas wewnątrz plantacji w społecznościach Mapudje, Miala i Cazize w dystryktach Sanga. Jest to zresztą przypisywane ogólnemu rozproszeniu plantacji drzew. 124 Założenie plantacji drzew na ziemiach, które są wykorzystywane do produkcji żywności przez lokalne społeczności, a także fakt, że są one zakładane niezwykle blisko od domów i pól, prowadzi do utraty dostępu do gruntów rolnych przez lokalnych ludzi z Lago, Lichinga and Sanga. Według świadków, w związku z założeniem plantacji, ludzie musieli przenieść swoje machambas daleko od wiosek. Jednym z powodów tego jest fakt, że ich pola i uprawy są zacieniane przez drzewa. Ponadto rolnicy w Niassa uprawiają ziemię w sposób wymagający przenoszenia się na nowe tereny po uprawianiu danych gruntów przez kilka lat. Ziemia zostaje opuszczona, aby mogła się zregenerować i być ponownie wykorzystana w celach rolniczych po 5-10 latach. Zajmując więc ziemie, które nie są aktualnie uprawiane, uniemożliwia się społecznościom rolniczym uprawianie ziemi w tradycyjny sposób. Firmy z sektora leśnego twierdzą, że ziemie, które nie są aktualnie uprawiane, są jałowe albo nieużywane. Tymczasem krajowy związek rolników UNAC twierdzi, że w Mozambiku nie ma czegoś takiego jak nieużywana ziemia, w związku z tradycyjnym sposobem praktykowania rolnictwa. Jednocześnie cała ziemia należy do poszczególnych społeczności, zgodnie ze zwyczajowym systemem własności. Opór społeczności Licole i Lipende w dystrykcie Sanga W sezonie upraw 2009/2010 Chikweti Forests of Niassa otrzymała zgodę od społeczności Licole na sadzenie sosny. Po założeniu plantacji, w kolejnym roku Chikweti poszerzyła obszar upraw, wkraczając na tereny, których społeczność nie przekazała spółce. Doprowadziło to do powstania miejscowej ludności: w kwietniu 2011 r. chłopi z Licole i Lipende, wyposażeni w maczety i motyki, wyrwali z korzeniami i wycięli maczetami ok. 60 tys. sosen na terenie 12 ha. Zniszczono także część sprzętu. Około 12 osób aresztowano i oskarżono o przywództwo w powstaniu. Jedną z aresztowanych osób był Vilanculos, który powiedział, że stracił swoją machamba w związku z ekspansją plantacji. Powiedział lokalnej gazecie: Zostałem wypuszczony, ale wciąż jestem aresztowany, ponieważ problem nie jest rozwiązany. Nie było mnie w dniu demonstracji, przyszli mnie aresztować w domu. Teraz, każdego tygodnia, muszę stawić się w Malulo. Chikweti zajęła nasze ziemie gdzie teraz mamy uprawiać? Nasze pola znajdowały się blisko naszych domów, teraz musimy chodzić daleko za góry, gdzie nie ma szkół ani szpitali czerwca 2011 r. konflikt wybuchł ponownie w Licole, a kilka budynków należących do firmy zostało podpalonych\n20 20 Tradycyjny, lokalny sposób uprawiania związany jest także z praktyką ścinania i wypalania, co jest stosowane w celu użyźnienia gleby. Rolnicy przenoszą swoje pola również dlatego, że obawiają się, że zostaną oskarżeni o zagrażanie plantacjom, w związku z niekontrolowanymi pożarami. W dochodzeniu przeprowadzonym przez DNTF i Ministerstwo Rolnictwa cytuje się rolników, którzy skarżą się, że byli karani, ponieważ Chikweti oskarżała ich o niszczenie zasadzonych drzew. 127 Rolnicy czują się zatem zmuszeni do uprawiania pól, które znajdują się w dużej odległości od ich domów, czasami muszą spędzać kilka godzin na dotarciu do nich. W niektórych przypadkach domy znajdujące się blisko plantacji zostały porzucone. Ich mieszkańcy chcieli mieszkać bliżej nowych terenów uprawnych albo obawiali się, że domy zostaną zniszczone przez pożary. Faktycznie, podczas gdy chłopom grozi się grzywnami za wypalanie roślinności albo, jak dotąd, otrzymują oni wynagrodzenie, tzw. pieniądze za ogień, w wysokości 5 dol. za ha, który nie został spalony, 128 firmy prowadzące plantacje wciąż wypalają roślinność na swoich plantacjach. Istnieje przynajmniej jeden zanotowany przypadek, w którym pole rolnika z Maniamba zostało zniszczone przez ogień pochodzący z wypaleń na plantacji. 129 Utrata dostępu do ziemi używanej w celach rolniczych wpływa na możliwości uzyskania dochodu przez społeczności i zagraża ich bezpieczeństwu żywnościowemu. Podobnie jak w reszcie kraju, 80% populacji Niassa żyje na terenach wiejskich, a środki przetrwania czerpie z drobnego rolnictwa i możliwości korzystania z zasobów naturalnych. 130 Kobiety odgrywają ważną rolę w zapewnieniu wystarczającej ilości pożywienia rodzinom. Ocenia się, że drobne rolnictwo jest głównym zajęciem dla 90% aktywnych gospodarczo kobiet (dla porównania, zajmuje się nim 66% mężczyzn). 131 W dystryktach Lichinga, Lago i Sanga rolnictwo rodzinne jest najważniejszym źródłem dochodu. Dostęp do żywności i środków przetrwania na terenach, gdzie znajdują się plantacje, jest dodatkowo ograniczony przez utratę dostępu do lasów. Członkowie społeczności korzystają z produktów leśnych w kilku celach: zbierają drewno na opał do gotowania potraw, produkcji węgla, 132 wykorzystują drewno jako materiał konstrukcyjny, a także zbierają owoce i niektóre rośliny mające właściwości lecznicze. Niektóre z tych produktów dodatkowo sprzedają, zyskując dodatkowe źródło dochodu. Lokalni mieszkańcy twierdzą, że utracili dostęp do tych zasobów w związku z założeniem plantacji drzew, ponieważ firmy z sektora leśnego odmawiają im prawa wstępu na teren plantacji w celu zbierania drewna, lub też ponieważ rodzime lasy są ścinane. Dochodzenie przeprowadzone przez rząd Mozambiku potwierdziło, że rodzime lasy zostały ścięte w niektórych miejscach, takich jak Maniamba, Micucue (obie w dystrykcie Lago) i Mapudje (Sanga). 133 Według administratora dystryktu Sanga, Chikweti dokonało także wyrębu dużej ilości drzew owocowych nazywanych massuku, z których korzystała lokalna ludność. 134 Utrata dostępu do ziemi i lasów wśród społeczności rolniczych w Niassa najprawdopodobniej będzie postępować. Jak dotąd stosunkowo tylko niewielka część zaplanowanego terenu została obsadzona, a w niektórych miejscach rośliny są wciąż niewielkie. Jak wcześniej stwierdzono, samo Chikweti Forests of Niassa planuje zarządzać terenem o powierzchni 140 tys. ha (połowa tego terenu ma być przeznaczona na cele ochrony przyrody), podczas gdy rząd prowincji planuje założyć plantacje drzew na powierzchni 240 tys. ha w Niassa, zgodnie z przyjętym Planem strategicznym. Inne źródła mówią nawet o całkowitej powierzchni prawie 600 tys. ha, które mają zostać w dłuższej perspektywie zajęte przez firmy z sektora leśnictwa. 135 DUAT, o które ubiegało się Chikweti, są przyznawane na 50 lat z możliwością przedłużenia na kolejne 50 lat. Ogromne obszary ziemi i związanych z nią zasobów mogą zatem zostać odebrane obecnym i przyszłym pokoleniom. Brak alternatywnych możliwości utrzymania się w związku z pracą na plantacjach Kolejnym źródłem protestów lokalnej ludności jest sama praca i warunki pracy na plantacjach. W rzeczywistości stworzenie nowych miejsc pracy i obietnica, że przyniosą one alternatywne źródła dochodu członkom społeczności, jest jednym z głównych zagadnień podnoszonych przez firmy leśne w Niassa. Jednakże, w wielu przypadkach, członkowie społeczności na terenach plantacji skarżyli się na warunki pracy. Na plantacji Lipapa (dystrykt Lichinga) i Maniamba (Lago) pracownicy skarżą się na opóźniające się wypłaty wynagrodzenia. Zamiast otrzymywać wypłatę po 30 dniach pracy, jak\nPLANTACJE DRZEW W PROWINCJI NIASSA W MOZAMBIKU. Omówienie przypadku\nPLANTACJE DRZEW W PROWINCJI NIASSA W MOZAMBIKU Omówienie przypadku październik 2012 Omówienie przypadku zostało opracowane na podstawie raportu Wpływ plantacji drzew w prowincji Niassa w Mozambiku na prawa\nWSPÓLNE ZGROMADZENIE PARLAMENTARNE AKP-UE Komisja Rozwoju Gospodarczego, Finansów i Handlu 14.2.2008 POPRAWKI 1-37 Projekt sprawozdania (APP/100.205/A) Alain Hutchinson i Mohammed Ali (Etiopia) w sprawie\nPARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Rozwoju 2009 2008/2135(INI) 11.11.2008 POPRAWKI 1-16 Filip Kaczmarek (PE414.227v01-00) w sprawie umowy o wolnym handlu między UE a Indiami (2008/2135(INI)) AM\_752443.doc\nPaneuropejskie wytyczne w sprawie zalesienia i ponownego zalesienia, uwzględniające w szczególności postanowienia UNFCCC\nPaneuropejskie wytyczne w sprawie zalesienia i ponownego zalesienia, uwzględniające w szczególności postanowienia UNFCCC przyjęte przez Spotkaniu na Szczeblu Ekspertów MCPFE w dniu 12-13 listopada 2008\nSzkolenia dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie\nPriorytety PROW Szkolenia dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego, poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich, poprawa jakości życia\nUBÓSTWO ABSOLUTNE I JEGO POMIAR\nUBÓSTWO ABSOLUTNE I JEGO POMIAR Judyta Matuszek 1. Sposoby pojmowania ubóstwa 2. Kryteria pomiaru ubóstwa 3. Absolutna granica ubóstwa 4. Wybrane wskaźniki pomiaru ubóstwa 5. Cele zrównoważonego rozwoju\nHistoria: PROW Zalesianie gruntów w rolnych oraz gruntów w innych niż rolne.\nHistoria: Zalesianie gruntów w rolnych oraz gruntów innych niż rolne. Odtwarzanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego przez katastrofy oraz wprowadzanie instrumentów zapobiegawczych Wykonała: Iwona\nKOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.9.2016 r. COM(2016) 618 final SPRAWOZDANIE KOMISJI Sprawozdanie ułatwiające obliczenie kwoty uprawnień do emisji przyznanych Unii Europejskiej (UE) oraz sprawozdanie\nKONWENCJA ONZ O PRAWACH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH (UN CRPD) Jan A. Monsbakken Prezydent Rehabilitation International\nKONWENCJA ONZ O PRAWACH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH (UN CRPD) Jan A. Monsbakken Prezydent Rehabilitation International Przyjęta 13 grudnia 2006 r. podczas 61. Sesji Zgromadzenia Generalnego ONZ w Nowym Jorku\nJESSICA. Nowy sposób wykorzystania środków UE w celu wspierania trwałych inwestycji i wzrostu na obszarach miejskich. Czym jest JESSICA?\nWspólne europejskie wsparcie na rzecz trwałych inwestycji w obszarach miejskich JESSICA Nowy sposób wykorzystania środków UE w celu wspierania trwałych inwestycji i wzrostu na obszarach miejskich Czym\nDotacje unijne dla rolnictwa\nDotacje unijne dla rolnictwa Opracowała Agata Twardowska W UE Opracowała W UE poza bezpośrednim wspieraniem rolnictwa w ramach Wspólnej Polityki Agata Rolnej, Twardowska prowadzonych jest wiele działań\nMinisterstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi działanie Współpraca" Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Warszawa, 08.09.2016 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa\nProces rewizji Krajowego Standardu Odpowiedzialnej Gospodarki Leśnej FSC dla Polski\nProces rewizji Krajowego Standardu Odpowiedzialnej Gospodarki Leśnej FSC dla Polski Jacek Szymaniak Koordynator FSC ds.leśnictwa w Polsce Warszawa, 22 września 2017 Plan wystąpienia Stan obecny podstaw\nSPIS TREŚCI. Polityka dotyczy następujących kwestii: Jørgen Buhl Rasmussen prezes i dyrektor generalny. 1. Systemu i dokumentacji\nOchrona środowiska odgrywa istotną rolę w naszej działalności. Większość surowców i składników naszych produktów pochodzi prosto z natury. Trwały sukces naszej firmy jest więc bezpośrednio związany ze\nPakiet dla miast średnichod koncepcji do realizacji. Przemyśl, 12 kwietnia 2017 r.\nPakiet dla miast średnichod koncepcji do realizacji Przemyśl, 12 kwietnia 2017 r. Pakiet dla miast średnich KONCEPCJA Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju Silna polska gospodarka 1 2 3 4 5 Reindustrializacja\nRPO- MM/M. nv5g}u MINISTER ROLNICTWA I ROZWOJU WSI. 2009 -Oł- 2 7 BIURO LICZNIKA PRAW OBYWATELSKICH. ROW-wr-esz-821-l-4/09(^^ )\nRPO- MM/M. BIURO LICZNIKA PRAW OBYWATELSKICH MINISTER ROLNICTWA I ROZWOJU WSI ROW-wr-esz-821-l-4/09(^^ ) WPŁ. ZAL. 2009 -Oł- 2 7 nv5g}u Warszawa, d\_ M kwietnia 2009 r. Pan Janusz Kochanowski Rzecznik Praw\nPL 2 PL UZASADNIENIE. 1. KONTEKST WNIOSKU Przyczyny i cele wniosku\n1. KONTEKST WNIOSKU Przyczyny i cele wniosku UZASADNIENIE Wniosek dotyczy przyjęcia, na mocy art. 218 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), decyzji Rady w sprawie podpisania, w imieniu\nDEKLARACJA WARSZAWSKA Warunki życia na naszej planecie są zagrożone i wymagają natychmiastowych działań. Wyzwaniem dla wszystkich rządów i społeczeństwa obywatelskiego jest ochrona i zrównoważone wykorzystanie\nZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016\nWSTĘP ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016 Projekt założeń projektu ustawy o współpracy rozwojowej nakłada na Ministra Spraw Zagranicznych obowiązek\nDr hab. Zbigniew M. Karaczun CZY I JAK ADAPTOWAĆ SIĘ DO ZMIAN KLIMATU W POLSCE\nDr hab. Zbigniew M. Karaczun CZY I JAK ADAPTOWAĆ SIĘ DO ZMIAN KLIMATU W POLSCE ZAKRES Co to jest adaptacja Problemy z adaptacją Czy należy adaptować się do zmian klimatu? W jaki sposób adaptować się do\nDziałanie 111 Szkolenia zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie\nDziałanie 111 Szkolenia zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie Oś 1 Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego w ramach PROW na lata 2007-2013 Cel działania Działanie ma na celu\nCOP 14 I COP 15. Iwona Korohoda.\nUSTALENIA COP 14 I COP 15 GLOBALNY KONTEKST KONTEKST COM Iwona Korohoda Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités ul. Sławkowska 17, 31-016 Kraków tel./fax: +48 12 429 17 93, e-mail: biuro@pnec.org.pl


Bariery dla mniejszych firm w przetargach - Firma - rp.pl\nAktualizacja: 11.12.2013, 08:32\nSpada udział małych i średnich przedsiębiorców w rynku zamówień publicznych – alarmuje Krajowa Izba Gospodarcza.\n– Chcemy zidentyfikować bariery dla sektora MSP i zastanowić się, co można zrobić, by zwiększyć ich udział w rynku zamówień publicznych – mówił Andrzej Arendarski, prezes Krajowej Izby Gospodarczej, podczas wczorajszej konferencji zorganizowanej przez tę instytucję. Odbyła się ona pod hasłem „MSP i zamówienia publiczne: Jak zwiększyć efektywność przetargów publicznych?" i ma rozpocząć dyskusję na ten temat. Prezes Arendarski zapowiedział powołanie komitetu, który będzie w ramach tej organizacji monitorował tę kwestię. Poniżej dalsza część artykułu\nPodczas wczorajszej konferencji oceniano m.in. poselski projekt zmian Pzp.\nEwa Wiktorowska, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Konsultantów Zamówień Publicznych, pozytywnie ocenia zwłaszcza zapowiedź zmiany przepisu, zgodnie z którym dziś konsekwencją nieuzupełnienia braków w dokumentacji może być utrata wadium.\n– Celem jego wprowadzania było zapobieganie zmowom przetargowym, nie realizuje on jednak tego celu. Dziś przedsiębiorcy, których oferta znajduje się na piątym czy szóstym miejscu, są często bardzo zdziwieni, że także w ich przypadku nieuzupełnienie dokumentów może skutkować utratą wadium – mówiła Wiktorowska.\nKIG podkreśla, że przedsiębiorcy wskazują na wiele barier, które utrudniają małym i średnim udział w przetargach – m.in. znaczna wielkość kontraktów czy też pozyskanie gwarancji bankowych. Organizacja krytykuje także dyktat najniższej ceny.


Jak ogrzaÄ‡ magazyn, domek ogrodowy, zimowy taras? : w witrynie Nowoczesne ogrzewanie\nElektrycy coraz czÄ™Å›ciej Å›wiadczÄ… usÅ‚ugi w zakresie naprawy instalacji Å›wietlnych w ogrodzie. Z jednej strony jest to spowodowane tym, Å¼e coraz wiÄ™cej osÃ³b decyduje siÄ™ na zamontowanie takiej instalacji w swoim ogrodzie, poniewaÅ¼ jest to bardzo wygodne i efektowne rozwiÄ…zanie. Z drugiej jednak strony takie instalacje bardzo czÄ™sto sÄ… naraÅ¼one na zmienne warunki atmosferyczne, a przedostanie siÄ™ do instalacji najmniejszych iloÅ›ci na przykÅ‚ad deszczu moÅ¼e spowodowaÄ‡ spiÄ™cia i awarie. Dlatego pomoc elektrykÃ³w przede polega w tym zakresie na odpowiednim zabezpieczaniu instalacji oÅ›wietleniowych, dziÄ™ki czemu uÅ¼ytkownicy mogÄ… dÅ‚ugo cieszyÄ‡ siÄ™ Å›wiatÅ‚em bez jakichkolwiek awarii.\nOgrzewanie duÅ¼ych budynkÃ³w miejskich\nOgrzewanie duÅ¼ych budynkÃ³w miejskich rzÄ…dzi siÄ™ swoimi prawami. Z jednej strony trzeba pamiÄ™taÄ‡ o tym, Å¼e pracownicy powinni mieÄ‡ zapewnionÄ… optymalnÄ… temperaturÄ™ Å›rodowiska, w ktÃ³rych muszÄ… przebywaÄ‡, ale z drugiej strony trzeba pamiÄ™taÄ‡ o tym, Å¼e interesanci przychodzÄ… do takich miejsc ciepÅ‚o ubrani. Dlatego temperatura w duÅ¼ych budynkach musi byÄ‡ dobrze dostosowywana do potrzeb interesantÃ³w. Nie powinna byÄ‡ ona wiÄ™c zbyt wysoka, ale musi pozwalaÄ‡ na zdjÄ™cie okrycia wierzchniego. Natomiast wÅ‚Ä…czaniem ogrzewania w duÅ¼ych budynkach zajmujÄ… siÄ™ specjalnie zatrudnieni pracownicy, ktÃ³rzy czuwajÄ… nad takim ogrzewaniem przez caÅ‚y okres zimowy i w odpowiednim momencie wyÅ‚Ä…czajÄ… takie ogrzewanie.\nAtuty kotÅ‚a olejowego\nChociaÅ¼ jak do tej pory najpopularniejszym rozwiÄ…zaniem w dziedzinie ogrzewania w budownictwie jednorodzinnym sÄ… kotÅ‚y na wÄ™giel i innego rodzaju paliwo staÅ‚e, a takÅ¼e kotÅ‚y gazowe, to jednak z roku na rok coraz wiÄ™ksze znaczenie majÄ… piece olejowe. Jak siÄ™ okazuje, ta technologia jest bardzo ekologiczna i produkowane obecnie, zaawansowane technologicznie kotÅ‚y umoÅ¼liwiajÄ… spalanie oleju bez szkÃ³d dla Å›rodowiska. Jest to bardzo waÅ¼ne, poniewaÅ¼ z roku na rok ekologia odgrywa coraz istotniejszÄ… rolÄ™ w naszym Å¼yciu i coraz surowsze sÄ… kary za emisjÄ™ zanieczyszczeÅ„ do atmosfery. Piec na olej nie wymaga rÃ³wnieÅ¼ obsÅ‚ugi, wiÄ™c mieszkaniec domu zaopatrzonego w taki rodzaj kotÅ‚a moÅ¼e przeznaczyÄ‡ czas na inne obowiÄ…zki czy rozrywkÄ™.\nDodane: 30-04-2019 11:16


Start Jemielna My o nas 2019\n9 grudnia grupa mieszkanek uczestniczyła w projekcie „ Magia grudnia”. Czym byłby grudzień bez choinki, pachnących pierników, Mikołaja czy prezentów?\nOpublikowano: środa, 11 grudnia 2019\nW sobotę, 7 grudnia wyruszyłyśmy na długo wyczekiwaną podróż do stolicy Saksonii. Drezno; bo o nim mowa, w opinii wielu osób uznawane jest za jedno z najpiękniejszych niemieckich miast.\nTegoroczna jesień daje nam wiele radości, ze względu na piękne słoneczne dni i aurę. Mieszkanki aktywnie korzystają z uroków jesieni.\nW dniu 22.10.2019 roku zrealizowaliśmy jeden z planów rocznych- wyjazd do Aquaparku w Oleśnicy. W projekcie brały udział panie: Alicja, Edyta, Danuta, Magda, Lucyna w towarzystwie opiekunów.\nOpublikowano: czwartek, 05 września 2019\nJak co roku w naszym domu odbył się piknik rodzinny. Swoja obecnością zaszczyciły nas rodziny oraz znajomi naszych podopiecznych. Słoneczna pogoda wprowadziła miłą atmosferę, którą dodatkowo urozmaicała muzyka.\nDnia 01.06.2019 roku Mieszkanki filii Jemielna razem z dziećmi ze Świetlicy Wsi Jemielna uczestniczyły w zabawie integracyjnej z okazji Dnia Dziecka, zorganizowanej przez Panią Anię, Panią Marysię oraz Pana Konrada.\n14 kwietnia 2019 roku uczestniczyłyśmy w XXX Mistrzostwach Osób Niepełnosprawnych w Biegach Przełajowych, rozgrywanych w ramach XXXVI Biegów Przełajowych „O Puchar Kocich Gór”.


Kryptowaluta DAI – kupno i sprzedaż na giełdzie Bitladon\nDai Kup i sprzedaj\nDAI € 0,88291371\nHNT € 19,9173\nSTRAX € 1,82631\nEOS € 3,99585\nOCEAN € 0,73072\nCND € 0,01464\nNULS € 0,50489\nLTO € 0,24467\nKup lub sprzedaj Dai!\nKryptowaluta Dai (DAI) jest stablecoinem, co oznacza, że zawsze ma tę samą wartość co dolar amerykański. Bitladon, jako jeden z największych brokerów kryptowalut z Europy, umożliwia zakup i sprzedaż tej oraz innych cyfrowych walut. Nasza platforma działa szybko i sprawnie, a jej obsługa jest intuicyjna i z pewnością nie sprawi Ci trudności. Walutę Dai możesz kupić 24/7! By rozpocząć handel, musisz tylko utworzyć swoje konto i zasilić swój portfel. Dai oraz inne waluty możesz kupić w każdym momencie!\nJaką walutą jest Dai?\nWartość Dai (DAI) jest jest zależna od wartości dolara amerykańskiego, dlatego nazywamy Dai stablecoinem. Waluta ta zbudowana jest na blockchainie Ethereum i nie stoi za nią żaden centralny autorytet. Innymi słowy: to dolary, których wartość nie zależy od żadnego banku! Cena Dai wynosi więcej niż wart jest 1 USD, a inteligentne mechanizmy kontraktowe obniżają cenę. I odwrotnie – jeśli 1 Dai jest wart mniej niż 1 USD, inteligentny system podnosi cenę. Dai można handlować dowolnie, jak każdym innym tokenem ERC20. Każdy posiadacz portfela Ethereum może posiadać Dai i handlować walutą bez pośredników. Korzystając z naszej platformy, w dowolnym momencie możesz sprawdzić kurs Dai. Wykres i analizy na stronie pomogą Ci ocenić, czy to odpowiedni moment na dokonanie transakcji kupna bądź sprzedaży\nGotowy do zakupu lub sprzedaży Dai?\nJeśli zastanawiasz się nad zakupem kryptowaluty takiej jak Dai, Bitcoin, nie musisz robić zbyt wiele – wystarczy, że założysz konto. Po jego utworzeniu praktycznie od razu możesz zacząć handel kryptowalutami. Od czego zacząć? Od wpłacenia środków na swoje konto. Jeśli chcesz wpłacić euro jak najszybciej, zrób to za pomocą iDeal, Bancontact, Sepa lub innej metody płatności. A może zamierzasz realizować transakcje, których wartość przekraczać będzie 100 € tygodniowo? Poddaj swoje konto weryfikacji! Wejdź w sekcję „Moje konto” -> „Moje dane”. Znajdziesz tam krótkie wyjaśnienie, w jaki sposób przejść proces weryfikacji. W godzinach pracy weryfikacje zazwyczaj dokonywane są w ciągu 5 minut. W innych godzinach mogą trwać nieco dłużej.\nZrozumienie reguł świata handlu kryptowalutami wciąż wydaje Ci się trudne? Zajrzyj do sekcji najczęściej zadawanych pytań! Dla początkujących traderów przygotowaliśmy również blog oraz bazę wiedzy. A jeśli wciąż masz jakieś pytania, skontaktuj się z nami e-mailowo bądź przez czat. Zapraszamy również do kontaktu telefonicznego pod numerem +31 (0)85 007 4844.


Mięśnie dna miednicy - Aniball\nMięśnie dna miednicy to grupa więzadeł, mięśni i powięzi, która odpowiada za prawidłowe położenie i podtrzymanie narządów w kobiecym ciele. Zamykają naszą miednicę od dołu, stanowiąc coś na kształt hamaka podtrzymującego znajdujące się powyżej narządy wewnętrzne. Mimo że mięśnie dna miednicy odgrywają istotną rolę w życiu każdej kobiety, na co dzień nie tylko nie pamiętamy o tej części ciała, co nawet jej nie odczuwamy. Od mięśni dna miednicy i ich kondycji zależy funkcjonowanie i sprawność narządów znajdujących się w ich obrębie. Ich dobra kondycja skraca czas porodu, przeciwdziała nietrzymaniu moczu, a w okresie klimakterium zapobiega obniżaniu i wypadaniu narządu rodnego. Zdrowe, sprawne mięśnie pozwalają kobiecie odczuwać satysfakcje i głębsze doznania ze współżycia. Zaniedbywaniem tych mięśni kobieta naraża się na wiele nieprzyjemnych komplikacji, które obejmują na przykład problemy z nietrzymaniem moczu.\nMięśnie dna miednicy odpowiadają także za prawidłową postawę ciała, odpływ krwi żylnej z nóg i głębszy regularny oddech. Podczas ciąży, mięśnie dna miednicy się rozciągają i jeśli nie są odpowiednio wzmocnione, poród może spowodować nawet ich rozdarcie lub naruszenie. Mogą również być osłabione poprzez noszenie wysokich obcasów i podnoszenie ciężkich przedmiotów jak i poprzez zmiany hormonalne i nadwagę.\nMięśnie dna miednicy podczas ciąży\nMięśnie dna miednicy odgrywają ogromną rolę podczas ciąży i porodu. Na tkanki działa grawitacja, która pcha je w dół – od ich sprężystości i elastyczności zależy utrzymanie we właściwej pozycji rosnącej i nabierającej masy macicy z rozwijającym się dzieckiem. Wytrzymałość i sprawność tych mięśni, poddane dużej próbie statycznej podczas wielu miesięcy ciąży, w trakcie porodu testowane są w warunkach ekstremalnych. Mięśnie dna miednicy muszą wtedy wykazać się niezwykle sprawną dynamiką działania – bo pomagają maleństwu wydostać się na świat. Żeby mięśnie i więzadła wytrzymały taki atak, muszą być dostatecznie mocne i elastyczne. Jednakże nie można tego osiągnąć w inny sposób niż ćwiczeniami wzmacniającymi te mięśnie. Wzmocnienie mięśni dna miednicy m.in. minimalizuje ryzyko utraty stabilności miednicy, bóle stawów, kości łonowej,ogonowej i bioder. Wzmocnienie mięśni ma pozytywny wpływ na przebieg porodu.\nZe wzmacnianiem mięśni powinno rozpocząć się jak najszybciej . Tak jak w pierwszym tak samo i w ósmym miesiącu ciąży można mięśnie wzmacniać klasycznie – położyć się na podłodze na plecach, ugiąć nogi w kolanach, napinać mięśnie. Znalezienie odpowiednich mięśni jest bardzo ważne, ale samodzielne ich znalezienie bywa trudne. Badania wykazały, że tylko 30 % kobiet próbujących wzmocnić mięśnie dna miednicy robi to prawidłowo. Powszechnym błędem jest napinanie pośladków i ud zamiast mięśni dna miednicy, wstrzymywanie oddechu czy pchanie ku dołowi zamiast ściskania oraz unoszenia do środka i w górę.\nPrawidłowe oddychanie Istotną rolę odgrywa także prawidłowe oddychanie w pracy nad przepona mięśni dna miednicy, która stanowi jakby „przeciwwagę“ przeponie oddechowej. Przy wydechu przepona oddechowa porusza się w kierunku dogłowowym (w górę), mięśnie dna miednicy kurczą się (lej dna miednicy wciąga się do góry), kurczy się również odruchowo mięsień poprzeczny brzucha. Przy wdechu przepona oddechowa naciska na narządy jamy brzusznej – przesuwa się w dół, mięśnie dna miednicy i mięsień poprzeczny brzucha pracują ekscentrycznie (rozciągają się). Dlatego ważne jest opanować głębokie oddychanie – prowadzić wdech na dół, aż do obszaru przepony miednicy. Mięśnie dna miednicy należy napinać na wydechu a rozluźniać je na wdechu!\n3.-4. tygodnie przed porodem można dodatkowo rozpocząć ćwiczenia z balonikiem Aniball. Balonik można wykorzystać do ćwiczeń wzmacniających – wykorzystując opór balonika, jak i do ćwiczeń rozciągających, pomagających przygotować obszar mięśni dna miednicy i krocze do porodu. Do porodu jeszcze bardziej istotne jest opanowanie świadomego relaksowania i rozluźniania mięśni dna miednicy.


PSL i Koalicja Europejska zapowiadają wspólny start w wyborach do europarlamentu : Radio Olsztyn\nPSL i Koalicja Europejska zapowiadają wspólny start w wyborach do europarlamentu\nRegionalni działacze PSL poinformowali w Olsztynie o wspólnym starcie w Koalicji Europejskiej w wyborach do europarlamentu. Wcześniej Liderzy PO, PSL, Nowoczesnej, SLD i Partii Zieloni podpisali w Warszawie deklarację o powołaniu Koalicji Europejskiej.\nPosłanka PSL Urszula Pasławska zapowiedziała:\nGadanie się skończyło, budujemy wspólnie Koalicję Europejską.\nWśród najważniejszych zadań posłanka wymieniła prace nad budżetem unijnym, wsparcie w ramach wspólnej polityki rolnej i rozwojem energetyki odnawialnej. Poseł PiS Wojciech Kossakowski komentuje:\nSzokuje mnie ta koalicja. Myślę, że PSL na tym bardzo dużo straci. Nie wierzę, że program, który głoszą jest zgodny z programem koalicji, do której weszli.\nPSL nie informuje o liście konkretnych kandydatów w wyborach do europarlamentu. Nazwiska i pełen program Koalicji Obywatelskiej mamy poznać po ogłoszeniu przez prezydenta wyborów do parlamentu europejskiego\nPSL – koalicja do europarlamentu\nWięcej w PSL, Urszula Pasławska


1109 : définition de 1109 et synonymes de 1109 (polonais)\n1109 Tata • Bitwa pod Nakłem (1109) • NGC 1109 • Oblężenie Wrocławia (1109) • Wojna polsko-niemiecka 1109\nrok 1109 / MCIXXI wiek · XII wiek · XIII wiek\n1107 « 1108 « 1109 » 1110 » 1111\ncesarz Henryk V wysłał do Bolesława Krzywoustego posłów. Domagał się podziału kraju między Bolesława i Zbigniewa, rocznego haraczu oraz 300 rycerzy. Odpowiedź Krzywoustego była odmowna.\nnajazd cesarza niemieckiego Henryka V na Polskę. Armia Henryka V, któremu towarzyszyli Zbigniew i Świętopełk czeski, podeszła pod Bytom. Gród był gotowy do obrony i nie dał się zaskoczyć. Bolesław Krzywousty nadciągnął z Pomorza, lecz nie uderzał. Strzegł brodów na Odrze i tworzył zasieki po lasach.\nlegendarna bitwa na Psim Polu - rzekome zwycięstwo Bolesława Krzywoustego nad armią Henryka V\nBolesław Krzywousty dokonał odwetowego najazdu na Czechy oraz uderzenia na Pomorze, gdzie zdobył i spalił trzy grody\n10 sierpnia - Bolesław Krzywousty pobił przybyłą z odsieczą armię pomorską pod Nakłem, w wyniku czego zdobył gród.\n24 sierpnia - wrzesień - obrona Głogowa\npo 5 letnim oblężeniu krzyżowcy zdobyli Trypolis\nFulko V Młody, późniejszy król Jerozolimy, hrabią Andegawenii\nAlfons I, król Aragonii, ożenił się z Urraką z Kastylii\n25 lipca - Alfons I Zdobywca, pierwszy król Portugalii (zm. 1185)\n21 września - Świętopełk II, książę Czech\n21 kwietnia - Anzelm z Canterbury, arcybiskup Canterbury, filozof, uważany za twórcę scholastyki, święty Kościoła Katolickiego\n1107 Świętopełk II 1109\n1109 Władysław I 1117\n1103 Olaf Magnusson 1115\nSylwester IV 1111\n1105 Zygfryd z Ballenstadt 1113\n1102 Ordelafo Faliero 1117


HISTORIA - KARTKA Z KALENDARZA - 22 WRZEŚNIA - Mojhistorycznyblog.pl\n22 września 2020 Tomasz Sanecki\n22 września 1882 roku urodził się Wilhelm Keitel, niemiecki feldmarszałek, szef Naczelnego Dowództwa (Oberkommando der Wehrmacht), zbrodniarz wojenny sądzony w Norymberdze, gdzie został skazany na karę śmierci, a następnie powieszony.\nKeitel w czasie I wojny światowej walczył na froncie zachodnim w 1914, po czym został przeniesiony w 1915 roku do niemieckiego Sztabu Głównego. Po zakończeniu I wojny światowej pozostał w mocno ograniczonej Reichswehrze, gdzie w 1924 roku rozpoczął pracę w Ministerstwie Obrony, zaś w 1926 roku objął stanowisko szefa wydziału organizacyjnego Sztabu Generalnego Reichswehry.\nPo dojściu Adolfa Hitlera do władzy pozycja Keitla znacząco wzrosła, czego dowodem była nominacja w 1935 roku na szefa Zarządu Ogólnego Wehrmachtu, zaś w 1938 roku Naczelnego Dowódcy Wehrmachtu /Oberkommando der Wehrmacht - OKW/. Jako szef OKW odpowiadał za przygotowania Niemiec do wojny, tym samym był współodpowiedzialny za niemieckie zbrodnie wojenne. Keitel podpisał między innymi rozkaz, w którym nakazał rozstrzeliwanie radzieckich komisarzy, jak również stosowanie represji względem ludności kraju atakowanego przez III Rzeszę.\nKeitel mimo ponoszonych klęsk przez Wehrmacht nadal bezwarunkowo służył Adolfowi Hitlerowi, uważając że wojskowa dyscyplina nakazywała mu przestrzeganie złożonej przysięgi na lojalność Hitlerowi, czego efektem było nadanie mu przydomka „Lokaj Hitlera”. Po klęsce III Rzeszy Niemieckiej z 8 na 9 maja Keitel podpisał bezwarunkową kapitulację Niemiec. 13 maja został aresztowany i stanął przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze, gdzie udowodniono mu planowanie wojny i spisek przeciw pokojowi, zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Trybunał w Norymberdze skazał Wilhelma Keitla na karę śmierci przez powieszenie. Mimo że niemiecki feldmarszałek domagał się zmiany kary na rozstrzelanie, jego prośba nie została uwzględniona i 16 października 1946 roku Keitel zawisł na szubienicy.\nZdjęcie nr 1: Feldmarszałek Wilhelm Keitel, źródło/zbiór: German Federal Archives, obecnie w zbiorach: Allgemeiner Deutscher Nachrichtendienst - Zentralbild (Bild 183), plik udostępniony jest na licencji Creative Commons, uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Niemcy, Bundesarchiv, Bild 183-H30220 / CC-BY-SA 3.0, za Wikimedia Commons, domena publiczna.\nZdjęcie nr 2: Główni oskarżeni w procesie przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze, źródło plik jest dostępny w zbiorach National Archives and Records Administration i skatalogowany pod numerem ARC (National Archives Identifier) 540127, autor: Ray D'Addario, za Wikimedia Commons, domena publiczna.


Pozew zbiorowy się przedłuża – czy da się z niego wystąpić i złożyć pozew indywidualny? (kredyt we frankach) – Sosnowski Adwokaci i Radcowie Prawni – Kancelaria Frankowicze\nNastępnie, po upływie wyznaczonego przez sąd terminu, nie krótszego niż miesiąc od dnia doręczenia powodowi zarzutów co do członkostwa, sąd wydaje postanowienie co do składu grupy. Wydanie postanowienia co do składu grupy kończy drugą fazę postępowania grupowego, jaką jest formowanie grupy, od tej chwili nie jest już możliwe przystępowanie do grupy.\nJak wynika z powyższego, zanim sąd przystąpi do rozpoznania pozwu zbiorowego, konieczne jest przeprowadzenie procedury, która może potrwać kilka bądź kilkanaście miesięcy, co już znacznie wydłuża całe postępowanie, dlatego nie rzadko zdarza się, że korzystniejsza, pod względem czasowym, jest rezygnacja z postępowania zbiorowego i złożenie pozwu indywidualnego, pamiętać jednakże należy, że wystąpienie z grupy nie zawsze będzie możliwe.\nOdrębne kwestie dotyczące postępowania wszczętego na skutek złożenia pozwu zbiorowego reguluje ustawa o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, zgodnie zatem z przepisami wskazanej ustawy, po uprawomocnieniu się postanowienia sądu co do składu grupy, oświadczenie członka grupy o wystąpieniu z grupy jest bezskuteczne.\nRezygnację z pozwu zbiorowego można zatem złożyć w każdym czasie, jednakże nie później niż do momentu uprawomocnienia się postanowienia sądu co do składu grupy, czyli do momentu zakończenia drugiej fazy postępowania grupowego.\nPowyższe potwierdził również Sąd Apelacyjny w Warszawie, który w postanowieniu z dnia 30 października 207 r., sygn. akt: VI ACz 1517/17, wydanym na skutek zażalenia na postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie, wskazał, iż oświadczenie o wystąpieniu z grupy można złożyć do momentu, aż postanowienie co do składu grupy stanie się prawomocne, a zatem błędne jest przekonanie, że oświadczenie o wystąpienie z grupy jest bezskuteczne do czasu wydania postanowienia o składzie grupy.\nPrawo do wystąpienia z grupy stanowi przejaw zasady ograniczonej swobody członka grupy w dysponowaniu swoim żądaniem w postępowaniu grupowym. Wskazuje się, iż członek grupy podejmuje dobrowolną decyzję o poddaniu swoich roszczeń dochodzeniu na zasadach postępowania grupowego i do momentu uprawomocnienia się postanowienia co do składu grupy może tę decyzję zmienić.\nW uzasadnieniu do wskazanej ustawy podkreślono natomiast, iż zakaz wystąpienia członka z grupy po uprawomocnieniu się postanowienia co do składu grupy wynika z konieczności zapewnienia sprawności postępowania sądowego, a ponadto że możliwość dowolnego wystąpienia z grupy powodowałaby dezorganizację przebiegu postępowania wskutek wystąpienia z grupy poszczególnych jej członków.\nAutorzy uzasadnienia wskazują także, że jeżeli ktoś zdecyduje się na przystąpienie do grupy, to musi być świadomy wynikających z tego konsekwencji prawnych.\nWystąpienie z grupy co do zasady niweczy skutki procesowe i materialne wytoczenia powództwa w postępowaniu grupowym w stosunku do osoby występującej, oznacza to zatem, że z chwilą zajścia skutku wystąpienia ustaje stan zawisłości sporu między byłym członkiem grupy, a pozwanym i możliwe jest wytoczenie przez byłego członka grupy powództwa indywidualnego w tym zakresie.\nW razie wytoczenia własnego powództwa były członek grupy jest wolny od ograniczeń w pełnym dochodzeniu roszczeń, jakie nakładało postępowanie grupowe, a ponadto powództwo członka grupy może dotyczyć także innych – obok roszczenia dochodzonego w postępowaniu grupowym – roszczeń członka grupy.\nTagi:jak wystąpić z pozwu zbiorowego jak zamienić pozew zbiorowy na indywidualny kancelaria adwokacka od franków warszawa pozew zbiorowy kredyt we frankach pozew zbiorowy kredyt we frankach zagrożenia pozwy frankowiczów opinie VI ACz 1517/17 zmiana pozwu zbiorowego na indywidualny\nAdwokat Jacek Sosnowski 7 stycznia 2018 kancelaria frankowa warszawa Brak komentarzy\n← Pożyczka denominowana, następcza zgoda konsumenta i prawo wekslowe – II CSK 803/16,\nNowa afera Amber Gold? Czy da się odzyskać środki zainwestowane w GetBack? →


Turniej Deblowy SCT Wilson Double Cup - SCT\nTurniej Deblowy SCT Wilson Double Cup już w niedzielę!\nW najbliższą niedzielę, 29 października, zapraszamy na Turniej Deblowy SCT Wilson Double Cup w kategorii gra podwójna open.\nUdział mogą wziąć pary: męskie, żeńskie i mieszane. W jednej parze może wystąpić albo dwoje amatorów albo jeden amator i jeden zawodnik w rozumieniu Regulaminu Rozgrywek Amatorów i Seniorów PZT (Regulamin dostępny na stronie PZT).\nTurniej rozgrywany będzie na nawierzchni Rebound Ace przy użyciu piłek Wilson Australian Open. Każdego zawodnika obowiązuje obuwie non marking na nawierzchnię typu hard oraz zakaz uderzania rakietą tenisową o nawierzchnię.\nZwieńczeniem zmagań będzie gala wręczenia nagród oraz after party dla uczestników.\nZawodnicy grają do dwóch wygranych setów. Każdy set rozpoczyna się od stanu 2:2. W przypadku stanu w setach 1:1 rozgrywany będzie super tie-break (przy przewagach w każdym gemie obowiązuje złota piłka przy stanie 40:40). Rozgrywki odbywać się będą w grupach lub w systemie pucharowym - w zależności od ilości zgłoszeń. Losowanie drabinki turniejowej odbędzie się 28 października (sobota) o godz. 19:00 w SCT. Mecze będą sędziowane przez grających zawodników, jednak w przypadku prośby któregoś z uczestników o przydzielenie sędziego, organizator wyznaczy odpowiednią osobę.\nSwój udział można zgłosić do 28 października 2017 do godz. 19:00.\nWpisowe wynosi 120 zł/para i obejmuje poczęstunek dla zawodników. Zawodnicy w trakcie turnieju mogą korzystać z wszystkich atrakcji SCT (siłownia, sauna, squash, badminton, sala fitness, crossfit).\nI miejsce: dwie rakiety Wilson Ultra\nII miejsce: dwie rakiety Wilson Federer\nIII miejsce: dwie koszulki Wilson + dwie czapeczki Wilson\nIV miejsce: dwa komplety frotek Wilson\nV-VIII miejsce: owijki bazowe Wilson\nWśród wszystkich uczestników podczas dekoracji zostaną rozlosowane vouchery prezentowe. Zapraszamy wszystkich pasjonatów tenisa!


Lampa wisząca RATHWOOD BLACK - OLDLIGHT\n> Oferta>Lampy>Lampy sufitowe>Lampa wisząca RATHWOOD BLACK\nLampa wisząca RATHWOOD BLACK\nKod produktu: OL-19P\nModel OL-19 to wysokiej jakości, funkcjonalna lampa o charakterystycznym, oryginalnym wyglądzie. Projektant stworzył niesamowitą lampę wykorzystując bryły tradycyjnych rur hydraulicznych. Surowa, prosta forma we wspaniały sposób podkreśla ponadczasowe piękno klasycznych żarówek. Model OL-19 stanowi unikalny dodatek do nieszablonowych wnętrz. Lampa szczególnie dobrze prezentuje się w industrialnych, minimalistycznych oraz steampunkowych wnętrzach. Ze względu na wielkość ( 70 centymetrów długości i 18 centymetrów wysokości) model OL-19 doskonale... (więcej)\nModel OL-19 jest jedną z trzech lamp w tej serii. Do lampy sufitowej pasują lampa sufitowa OL-12 oraz lampa ścienna OL-10.\nPoprzednia cena: 520,00 zł brutto


Blog • Dagfinnur.is\nDługa zima, duże opady śniegu i silne wiatry nie zawsze sprzyjają zdrowiu naszego podopiecznego. Dlatego tak ważna jest odpowiednia pielęgnacja. Warto chronić opuszki psa lub kota przed mrozem, w tym celu przed…\nNajważniejsza jest profilaktyka, dlatego zachęcamy do dbania o higienę jamy ustnej psów i kotów od najmłodszych lat. Niestety czasami mimo naszych starań odkłada się początkowo płytka nazębna, a następnie kamień…\nChoroby wirusowe, bakteryjne czy pasożytnicze są częstą przyczyną wizyt w klinice weterynaryjnej. Aby uchronić naszego psa lub kota przed groźnymi chorobami zalecamy regularne, coroczne szczepienia. PSY nosówka kaszel kenelowy…