1 Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Broszura informacyjna dla rodzin i przyjaciół osób zakażonych HCV\n2 Spis treści 1. Fakty o HCV... 5 Co to jest zapalenie wątroby? Co to jest HCV? Na czym polega leczenie? 2. Leczenie HCV jak możesz pomóc?... 6 Jak możesz pomóc w przezwyciężeniu działań niepożądanych terapii? Objawy grypopodobne Znużenie Depresja Utrata apetytu Nudności, wymioty, biegunka Wypadanie włosów, reakcje skórne Jak pomóc choremu w innych sytuacjach? 3. HCV sprawa całej rodziny...12 Złość Jak sobie radzić ze stresem? Podróż w czasie leczenia Życie po zakończeniu leczenia 4. O czym należy pamiętać?...15 Broszura 1\n3 2 Stop HCV\n4 Jeśli bliska lub znajoma Ci osoba jest zakażona HCV Dla osób zakażonych HCV zwalczenie wirusa i powrót do zdrowia to zadanie wymagające czasu i zaangażowania. Pierwszym ważnym krokiem w jego realizacji jest decyzja o rozpoczęciu leczenia. Tylko przeprowadzenie pełnej, zaleconej przez lekarza terapii daje szansę na pokonanie wirusa. Program STOP HCV opracowany przez firmę Schering-Plough ma na celu wsparcie i edukację osób z HCV oraz ich bliskich. Osoba z Twojego otoczenia jest zakażona HCV i planuje rozpoczęcie leczenia. W uproszczeniu terapia polega na dostarczeniu organizmowi białka interferonu, które hamuje powstawanie nowych wirusów, a także podnosi odporność, dzięki czemu pomaga w wyeliminowaniu wirusa. Fakt, że broszura ta trafiła w Twoje ręce oznacza, że bliska Ci osoba zakażona HCV korzysta z pomocy oferowanej przez program STOP HCV. Dzięki materiałom dostępnym w programie będzie mogła zdobyć więcej informacji o wirusowym zapaleniu wątroby i mocniej zaangażować się w proces leczenia. Materiały te mogą być przydatne również Tobie. Dając Ci tę broszurę, Twój bliski/znajomy prosi Cię o wyrozumiałość i wsparcie. Broszura została napisana specjalnie po to, aby rodziny, przyjaciele i znajomi osób z HCV mogli dowiedzieć się więcej o wirusie i sposobach jego leczenia. W broszurze zawarto również mnóstwo przydatnych wskazówek jak pomóc choremu wytrwać w leczeniu, a także co zrobić, aby mógł dalej prowadzić normalne życie. W terapii wirusowego zapalenia wątroby typu C bardzo ważne jest wsparcie osoby zakażonej HCV przez otoczenie. Poza lekarzem, pielęgniarkami, rodziną i przyjaciółmi, wsparcia można szukać także w organizacjach pacjentów, np. Stowarzyszeniu Pomocy Chorym z HCV Prometeusze. Członkowie stowarzyszenia to osoby zakażone HCV, osoby po terapii oraz ich bliscy i przyjaciele. Wiedzę jak walczyć z wirusem, czerpią z własnych doświadczeń, więc mogą być cennym źródłem informacji. Stop HCV 3\n5 Program STOP HCV jest uzupełnieniem informacji przekazywanych chorym z HCV przez lekarzy i pielęgniarki. Jego poszczególne elementy są efektem współpracy z osobami zakażonymi HCV oraz konsultacji z wybitnymi specjalistami, pielęgniarkami i pracownikami społecznymi. W pierwszym etapie programu przygotowane zostały opracowania Poradnik dla osób zakażonych HCV, Broszura informacyjna dla rodzin i przyjaciół osób zakażonych HCV oraz Kalendarz terapii. Wierzymy, że program STOP HCV pomoże osobom z HCV i ich rodzinom przezwyciężyć wirusa. Dziękujemy za konsultację medyczną broszury informacyjnej dr hab. med. Małgorzacie Pawłowskiej. Niniejsza broszura nie może zastąpić profesjonalnej pomocy medycznej. Głównym źródłem wiedzy na temat choroby pacjenta i jej leczenia powinien być lekarz prowadzący. W wypadku jakichkolwiek pytań lub wątpliwości skontaktuj się z lekarzem. 4 Stop HCV\n6 1. Fakty o HCV Co to jest zapalenie wątroby? Zapalenie wątroby to poważny stan zapalny narządu niezbędnego do życia, wywołany między innymi przez wirusy. Jak dotąd rozpoznano 5 typów wirusowego zapalenia wątroby: A, B, C, D, E. Jedną z form tej choroby jest przewlekłe zapalenie wątroby typu C wywoływane przez wirus HCV. Występuje ono bardzo często. Obecnie w Polsce żyje około 730 tysięcy osób zakażonych HCV. Mniej więcej u 80 proc. chorych zakażenie HCV przechodzi w postać przewlekłą. Jeśli osoba z HCV nie jest leczona, wzrasta u niej ryzyko poważnych chorób, np. marskości, raka i niewydolności wątroby. W tych wypadkach często konieczne jest przeszczepienie tego narządu. Co to jest HCV? HCV, wirus wywołujący zapalenie wątroby typu C, przenosi się głównie przez kontakt z zakażoną krwią. Nie można się zakazić tym wirusem przez zwykły pocałunek lub przytulenie osoby zakażonej. Nie ma również naukowych dowodów na to, aby HCV mogło być przenoszone przez kichanie, kaszel, podanie ręki lub wspólne jedzenie, korzystanie ze wspólnego natrysku albo pływanie w tym samym basenie. Wielu ludzi z HCV nigdy nie dowiaduje się, w jaki sposób doszło u nich do zakażenia. Jak można się zakazić? Do zakażenia może dojść w czasie zabiegu chirurgicznego lub innych czynności powodujących uszkodzenie skóry, wykonanych niedbale lub przy użyciu źle wysterylizowanego sprzętu medycznego albo przyborów kosmetycznych. Do sytuacji potencjalnie groźnych należą: drobny zabieg medyczny, np. zastrzyk, pobranie krwi, usunięcie znamienia; transfuzja krwi, przed rokiem 1993, dializa nerek; zabieg stomatologiczny; zabieg kosmetyczny z użyciem cążek, nożyczek, przekłuwanie uszu lub innych części ciała oraz wykonywanie tatuaży; korzystanie ze wspólnej maszynki do golenia, szczoteczki do zębów lub innych przyborów, które mogą być zakażone wirusem; przyjmowanie narkotyków dożylnie lub donosowo; utrzymywanie przygodnych kontaktów seksualnych z wieloma partnerami. Ryzyko przeniesienia wirusa z matki zakażonej HCV na nowonarodzone dziecko jest niewielkie. Na czym polega leczenie? Zalecanym postępowaniem w leczeniu zakażenia HCV jest tzw. terapia skojarzona. Polega ona na jednoczesnym stosowaniu dwóch leków pegylowanego interferonu alfa i rybawiryny. Chory przyjmuje leki zarówno w posta- Fakty o HCV 5\n7 ci zastrzyku (raz w tygodniu), jak i w postaci kapsułek (codziennie). Wykazano, że tak prowadzona terapia zwiększa skuteczność leczenia zakażenia HCV. W zależności od genotypu wirusa, standardowy okres leczenia wynosi 24 (genotyp 2/3 HCV) lub 48 tygodni (genotyp 1,4,5,6 HCV), aczkolwiek w zależności od zachowania się wiremii w pierwszych miesiącach terapii może on być krótszy lub dłuższy. Przy genotypie 1, 4, 5 i 6 lekarz podejmuje decyzję o kontynuacji bądź przerwaniu terapii na podstawie wyników badań wiremii po 3 lub 6 miesiącach terapii. Pół roku po zakończeniu każdej terapii przeprowadzane jest badanie na obecność wirusa we krwi, mające na celu sprawdzenie czy osiągnięta została trwała eliminacja wirusa. Aby dowiedzieć się więcej na temat działań niepożądanych przeczytaj rozdziały pt. Fakty o HCV poznaj swoją chorobę oraz Jak radzić sobie z działaniami niepożądanymi? w Poradniku dla osób zakażonych HCV. Chociaż Twój krewny lub przyjaciel może źle się czuć w czasie leczenia, występowanie objawów niepożądanych może oznaczać, że leki działają. Oczywiście brak działań niepożądanych nie oznacza, że leki nie działają po prostu każdy chory inaczej na nie reaguje. Aby leczenie przyniosło jak najlepsze efekty, chory powinien ściśle wypełniać zalecenia lekarza. 2. Leczenie HCV - jak możesz pomóc? Jak możesz pomóc w przezwyciężeniu działań niepożądanych terapii? Działania niepożądane to reakcje organizmu, które mogą wystąpić po zastosowaniu większości leków. Zwykle są to przykre objawy, dotykające ciało lub psychikę. Jeden lek może u różnych ludzi wywoływać różne reakcje. Niektóre działania niepożądane występują częściej bezpośrednio po zastrzyku, a niektóre dopiero po 4 6 godzinach od podania leku. Większości objawom niepożądanym można zaradzić. W tej sprawie należy zasięgnąć porady lekarza. Twój bliski, przyjaciel lub znajomy z pracy potrzebuje Twojego wsparcia. Poniżej przedstawiono najczęstsze działania niepożądane leczenia skojarzonego oraz sposoby, jak im zaradzić. Objawy grypopodobne Objawy w postaci gorączki, dreszczy, bólu głowy i mięśni, o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu, występują bardzo często. Jak możesz pomóc? Uspokój chorego, że najprawdopodobniej nie jest to grypa, ale najczęstsze działanie niepożądane leczenia. Przypomnij mu, że pojawienie się takich objawów może oznaczać, że terapia zaczyna działać. Jeśli ma jakiekolwiek pytania lub wątpliwości dotyczące działań niepożądanych, powinien się skontaktować ze swoim lekarzem. 6 Stop HCV\n8 Zaproponuj choremu, aby wyznaczył podanie zastrzyku na czas tuż przed zaśnięciem. Pozwoli to 'przespać' przykre dolegliwości. Poproś, aby zapytał lekarza o leki dostępne bez recepty, jakie mógłby przyjmować przed zrobieniem sobie zastrzyku, a które złagodziłyby niektóre objawy. W razie potrzeby można podać lek silniejszy, ale dostępny tylko na receptę. W razie gorączki zaproponuj umycie ciała gąbką nasączoną letnią wodą (nie zimną ani gorącą); pozwoli to obniżyć temperaturę ciała. W razie bólów mięśni zaproponuj ciepłą kąpiel. Znużenie Jedną z najczęstszych skarg, zgłaszanych przez chorych z HCV, jest uczucie zmęczenia, osłabienia lub brak sił. Znużenie może się również objawiać pogorszeniem pamięci, obniżeniem nastroju, trudnością w skupieniu uwagi, brakiem motywacji. Jak możesz pomóc? Zaproponuj choremu, aby robił sobie zastrzyk z interferonu tuż przed położeniem się do łóżka. Zmęczenie zwykle pojawia się po 4 6 godzinach od zastrzyku, więc zrobienie go przed snem pozwoli przespać przykre objawy. Nie namawiaj chorego na nic, co wiązałoby się z dużym wysiłkiem. Zachęcaj go za to, aby dobrze się wysypiał i nie odmawiał sobie krótkich drzemek w ciągu dnia. Przypomnij mu, aby dziennie wypijał od 10 do 16 szklanek wody, klarownego soku (na przykład jabłkowego albo żurawinowego) lub innych napojów bezalkoholowych, zwłaszcza przed zastrzykami i po nich. Zaproponuj, aby zmienił swój system pracy i w miarę możliwości nie pracował w dni następujące po zastrzyku. Ćwiczcie razem! Choremu może być trudno się do tego przekonać, ale lekkie ćwiczenia ruchowe, jak szybki spacer, mogą Wam dodać sił i zmniejszyć stres. Przed rozpoczęciem ćwiczeń upewnij się, czy zgodził się na nie lekarz. Leczenie HCV Jak możesz pomóc? 7\n9 Depresja W ostatnim czasie w coraz większej liczbie ośrodków warunkiem kwalifikacji do terapii jest konsultacja psychiatryczna. Ma to ważne znaczenie w rozpoznawaniu zaburzeń psychicznych, które są wynikiem stosowanych leków. Krótkotrwałe wahania nastroju, zdezorientowanie, niepokój czy przygnębienie są częstymi objawami występującymi w trakcie leczenia. W momencie, gdy pojawia się stan poważniejszy długotrwała depresja niezbędna staje się pomoc. Do objawów depresji (rozumianej jako choroba, którą trzeba leczyć) należy długo utrzymujące się uczucie głębokiego smutku, płacz, silne wahania nastroju, utrata zainteresowania tym, co kiedyś sprawiało przyjemność, kłopoty z koncentracją. Objawy te mogą się utrzymywać przez wiele tygodni, pomimo podejmowanych prób ich zwalczenia. Jak możesz pomóc? Upewnij się, czy Twój bliski zgłasza swojemu lekarzowi to, że czuje się przygnębiony, podenerwowany lub czuje niepokój. W wypadku nasilonej depresji chory może nie być w stanie poprosić o pomoc. Bądź uważnym słuchaczem. Zlekceważenie depresji nie sprawi, że ona zniknie. Jeżeli w spokoju wysłuchasz swojego przyjaciela, pomożesz mu poradzić sobie z tym stanem. Nie udawaj, że wszystko jest w porządku, nie mów: Nie martw się ani: Wszystko będzie dobrze. Możesz w ten sposób zniechęcić chorego do 8 Stop HCV\n10 kolejnych prób otwarcia się. Dla niego nic nie jest w porządku. Kiedy poruszasz z bliskim temat jego uczuć, stosuj zdania typu: Nic nie mówisz, ale widzę, że jesteś smutny. Mówiąc o swoich spostrzeżeniach zamiast o swoich uczuciach, dajesz bliskiej Ci osobie więcej wsparcia i nie wywierasz na nią nacisku. Zachowując się taktownie, ułatwisz jej otwarcie się. Pozwól choremu decydować. Nie decyduj za każdym razem za niego, co mu wolno, a czego nie, np.: czy może zjeść poza domem, pójść na spotkanie, itp. Poczekaj, aż poprosi Cię o pomoc w podjęciu decyzji. Głośny śmiech pozwoli Wam się odprężyć. Naprawdę śmiech to zdrowie! Przy każdym spotkaniu przytul bliską osobę lub dotknij jej ramienia. Dotyk znaczy czasem więcej niż jakiekolwiek słowa. Pójdźcie razem na spacer niekiedy pomaga odgonić czarne myśli. Utrata apetytu Chorzy w trakcie leczenia mogą odczuwać pogorszenie apetytu. Mogą nie czuć się głodni albo inaczej odczuwać smak potraw. Inni nie mają ochoty na jedzenie z powodu nudności. Czasem powodem braku apetytu jest przygnębienie albo strach. Niekiedy chorzy tracą zainteresowanie jedzeniem, bo czują się samotni albo po prostu mają za mało ruchu. Wszystko to może prowadzić do utraty masy ciała. Pamiętaj, że przyjmowanie pożywnych posiłków jest w trakcie leczenia ważniejsze niż kiedykolwiek. Jak możesz pomóc? Nie mów bez przerwy o jedzeniu. Nadmierna troska, zwłaszcza gdy chory traci na wadze, może być przez niego postrzegana jako niepotrzebne zrzędzenie. Nie poruszaj tego tematu częściej niż raz dziennie i pamiętaj, aby uszanować wybór chorego. Nie namawiaj. Prosząc kogoś, kto akurat nie ma ochoty na jedzenie, aby tylko spróbował, możesz go dodatkowo rozdrażnić. Zbyt duży wybór dań może sprawić, że chory całkiem straci i tak osłabiony apetyt. Pamiętaj, że gdyby mógł, na pewno spróbowałby przygotowanych potraw. Zaproponuj, aby osoba ta gotowała zawsze więcej niż potrzebuje na jeden posiłek, albo rób to za nią. Przygotowanie dużej porcji jedzenia, np. potrawki, którą można podzielić i zamrozić na później, pozwala zaoszczędzić czas. Zachęć bliską osobę, aby w dni, kiedy ma lepszy apetyt, jadła więcej, nadrabiając w ten sposób czas, kiedy nie ma ochoty na jedzenie. Niech je wtedy, gdy czuje się wypoczęta albo gdy spotyka się z przyjaciółmi. Zaproponuj, aby zamiast dużych posiłków trzy razy dziennie jadła częściej i mniejsze porcje. Przyjmowanie dużej ilości płynów zapobiega wielu niepożądanym objawom leczenia, dlatego upewnij się, czy chory wypija dziennie przynajmniej 10 Leczenie HCV Jak możesz pomóc? 9\n11 16 szklanek napojów. Oprócz wody, która jedynie wypełnia żołądek, należy pić także różne soki. Nudności, wymioty, biegunka Do objawów niepożądanych leczenia należą również nudności, wymioty i biegunka. Na szczęście dość łatwo można im zaradzić. Nudności są czasem prowokowane przez zapach gotowanych potraw, pusty żołądek albo tłuste potrawy. Bardzo często występują nudności poranne. Jak możesz pomóc? Przypomnij bliskiej osobie, że lekarz może jej pomóc w opanowaniu przykrych objawów. Jeżeli ma pytania lub wątpliwości dotyczące działań niepożądanych, powinna się z nim skontaktować. Może porozmawiać na ten temat także z osobami ze Stowarzyszenia Pomocy Chorym z HCV Prometeusze. Na pewno udzielą cennych rad. Nie nalegaj, aby chory coś zjadł, jeśli ma mdłości. Poza dużą ilością wody i klarownych soków owocowych, zaproponuj choremu płyny i pokarmy zawierające dużo sodu i potasu: pomidory, banany, nektar brzoskwiniowy i morelowy, gotowane ziemniaki lub purée ziemniaczane. Biegunka może spowodować, że organizm utraci te pierwiastki. Jeżeli nudności są prowokowane przez zapach przyrządzanych potraw, spróbuj przygotowywać posiłki poza domem i przynoś je gotowe choremu. Zaproponuj produkty, które są odżywcze, ale nie nasilają biegunki, np. jogurt, masło orzechowe, kurczak lub indyk bez skóry, chuda wołowina albo ryba (nie smażone). Dobre są również dojrzałe banany, twaróg i serki do smarowania. Aby zmniejszyć nudności, zaproponuj choremu lekkie ćwiczenia fizyczne, np. szybki spacer (nie bezpośrednio po jedzeniu). Dla ułatwienia trawienia, przynajmniej przez godzinę po posiłku chory powinien odpoczywać, najlepiej w pozycji siedzącej (nie leżącej). Zwróć uwagę chorego na potrawy lekkostrawne, takie jak tosty, jogurt, sorbet, precle, biszkopt z samych białek, owsianka, ciasteczka ryżowe. Przypomnij, aby nie jadł potraw tłustych i smażonych, surowych warzyw i owoców, potraw bardzo ostrych ani bogatych w błonnik, takich jak fasola, pieczywo gruboziarniste, makarony, kukurydza i brokuły. W razie biegunki należy przejściowo ograniczyć produkty bogate w błonnik oraz nabiał. W razie wymiotów należy pić płyny małymi porcjami. Jeżeli wy- 10 Stop HCV\n12 mioty lub biegunka nasilają się, skontaktuj się z lekarzem. Wypadanie włosów, reakcje skórne W czasie leczenia może dojść do wypadania włosów, ale zwykle jest to objaw chwilowy. W trakcie podawania interferonu mogą pojawić się także różne reakcje skórne. Mają one zwykle umiarkowane nasilenie. Leki mogą również nasilić objawy istniejącego wcześniej wyprysku i łuszczycy. Reakcje w miejscu wstrzyknięcia występują często u osób z HCV przyjmujących pegylowany interferon alfa. Zachęć chorego, aby zapytał swojego lekarza, co robić w wypadku różnych reakcji skórnych. Jak możesz pomóc? Zapewnij bliską Ci osobę, że w większości wypadków po zakończeniu leczenia włosy odrastają samoczynnie. Przypomnij, że najważniejsze to stosować leczenie ściśle według zaleceń lekarza. Pamiętaj, że farbowanie i trwała ondulacja osłabiają włosy. Namów bliską Ci osobę, aby powstrzymała się od tych zabiegów w trakcie leczenia. Zaproponuj jej, aby chodziła w kapeluszu, czapce albo chustce. Jeśli uważa, że utrata włosów jest zbyt duża, może to zgłosić lekarzowi lub pielęgniarce. Zaproponuj zmianę miejsca wstrzyknięć, co zmniejszy wysychanie skóry i swędzenie. Przypomnij o unikaniu długich kąpieli w gorącej wodzie, ponieważ może to nadmiernie wysuszać skórę. Zachęcaj do używania kremów nawilżających. Jeśli podrażnienie skóry nie ustępuje lub jest bardzo uciążliwe, osoba ta może poprosić lekarza o dodatkowe lekarstwa. W wypadku pojawienia się obrzęku, zaczerwienienia lub bólu w czasie wstrzykiwania leku lub w kilka minut po podaniu, chory powinien to natychmiast zgłosić lekarzowi lub pielęgniarce. Leczenie skojarzone pegylowanym interferonem alfa i rybawiryną może wywoływać również poważniejsze w skutkach działania niepożądane. Bliska Ci osoba powinna regularnie bywać u lekarza i robić analizy dla upewnienia się, że leczenie działa i nie wywołuje poważniejszych objawów niepożądanych. Bardziej szczegółowe omówienie potencjalnych działań niepożądanych leczenia znajdziesz w rozdziałach pt. Fakty o HCV poznaj swoją chorobę oraz Jak radzić sobie z działaniami niepożądanymi? w Poradniku dla osób zakażonych HCV. Upewnij się, czy bliska Ci osoba dokładnie omówiła ze swoim lekarzem kwestię leczenia. Jak pomóc choremu w innych sytuacjach? Walka ze stereotypami: Przypominaj choremu, że nie zachorował na zapalenie wątroby dlatego, że jest złym człowiekiem ani dlatego, że zasługiwał na karę. Pamiętaj, że chorzy wyczuwają niechęć innych ludzi, źle odnoszących się do Leczenie HCV Jak możesz pomóc? 11\n13 osób zakażonych HCV. Wielu chorych zaczyna się wstydzić swojej choroby, ponieważ otoczenie uważa ich za brudnych i widzi w nich potencjalne zagrożenie. Przy każdej okazji pomagaj bliskiej Ci osobie rozpowszechniać wiedzę o wirusie HCV. Wyjaśniaj istotę tego zakażenia w sposób prosty i bezpośredni: jest to częsta, wymagająca leczenia choroba wątroby, która występuje u milionów ludzi. Starajcie się zmienić sposób myślenia innych. Pamiętaj, że ci, którzy mają negatywny stosunek do choroby najczęściej nic o niej nie wiedzą. Nie pozwalaj bliskiej Ci osobie izolować się. Niekiedy chorzy izolują się od świata. Nie chcą niczyjej pomocy, bo nie mogą się pogodzić z tym, że chorują na zapalenie wątroby albo nie mogą się pogodzić z tym, że ktoś się o nich troszczy. Doskonałym sposobem na to, aby osoba poważnie chora ponownie nawiązała więź z ludźmi, są grupy wsparcia i samopomocy. Aby znaleźć taką grupę, działającą niedaleko miejsca zamieszkania bliskiej Ci osoby, skontaktuj się z miejscowym szpitalem lub ze Stowarzyszeniem Pomocy Chorym z HCV Prometeusze. Zachęcaj bliską Ci osobę, aby częściej wychodziła z domu i rozmawiała z innymi ludźmi: w klubie, na spotkaniach ze znajomymi lub przyjaciółmi. Zwykłe pozdrowienie kogoś na ulicy, w czasie spaceru, może sprawić, że osoba ta będzie się czuła mniej samotna. 3. HCV - sprawa całej rodziny HCV - sprawa całej rodziny Powiedz choremu, aby nie ukrywał swojego zakażenia przed dziećmi. Dzieci wyczuwają, kiedy coś jest nie tak zwłaszcza w rodzinie. Gdy rodzice starają się za bardzo je chronić, mogą reagować nadmiernym lękiem. Dzieci martwią się stanem zdrowia swoich rodziców. Może się też zdarzyć, że z powodu ciągłego myślenia o swoim leczeniu rodzic staje się mniej dostępny dla dzieci. W tej sytuacji mogą one reagować złym zachowaniem, stają się niesforne, przynoszą złe oceny lub zamykają się w sobie i są przygnębione. Mogą się złościć z powodu utraty zainteresowania ze strony rodziców lub bać się, że zostaną opuszczone. Rozmowa z dzieckiem pozwoli rozwiązać wiele z tych problemów. 12 Stop HCV\n14 Powiedz choremu, że niniejsza broszura, a także rozdział pt. Życie z HCV w Poradniku dla osób zakażonych HCV, pomogą mu wyjaśnić istotę swojej choroby starszym dzieciom i innym osobom dorosłym. Pomóż mu pogodzić się z faktem, że ludzie w różny sposób reagują na wiadomość, że ich bliska osoba jest zakażona HCV. Niektórzy nie będą wiedzieli, jak na to zareagować. Inni będą unikać chorego z HCV, aby nie narażać się na zakażenie wirusem. Czasem ludzie boją się, że powiedzą coś niewłaściwego albo nie rozumieją, przez co chory przechodzi. W takich wypadkach to osoba z HCV musi zrobić pierwszy krok i postarać się, aby inni dowiedzieli się więcej na temat zapalenia wątroby i jego leczenia. Powiedz bliskiej Ci osobie, że nie ma powodów, dla których nie mogłaby prowadzić normalnego życia. Prowadząc zdrowy tryb życia i przestrzegając zasad leczenia, może robić wszystko to, co dawniej. Jeśli zauważysz, że bliska Ci osoba odgradza się od świata, poleć jej profesjonalnego terapeutę, który pomoże poradzić sobie z emocjami towarzyszącymi chorobie. Złość Zaakceptuj złość jako naturalną reakcję na chorobę przewlekłą, taką jak zapalenie wątroby. Chory może być zły na siebie za to, że się zaraził, zły na swojego lekarza za to, że nie leczy go szybciej, albo zły na innych ludzi za to, że mają do niego negatywny stosunek. Pomóż mu skupić się na opanowywaniu złości. Nie mów choremu, że złość nie ma sensu. To tylko pogarsza sprawę. Zaakceptuj to, że się złości, bądź otwarty na jego uczucia i pozwól mu uzewnętrzniać je. Zachęcaj chorego, aby swobodnie mówił o uczuciach gniewu i frustracji, bez obwiniania innych za to, co czuje. W ten sposób uniknie wyładowywania złości na rodzinie i znajomych. Jeżeli chory się na Ciebie złości, nie bierz tego do siebie. Jeśli obraził Cię w czasie rozmowy, być może ukrywał swoje prawdziwe emocje. Pomóż mu znaleźć sposób na rozładowanie złości, na przykład nowe zajęcie, które pozwoli przestać myśleć o chorobie. Powiedz choremu, żeby rozluźnił się wyszedł z pokoju, w którym nastąpiła denerwująca go sytuacja albo policzył do dziesięciu. Zyska w ten sposób czas, aby ochłonąć i uspokoić się. Jak sobie radzić ze stresem? Zwracaj uwagę na następujące objawy nadmiernego stresu: objawy fizyczne, takie jak: napięciowe bóle głowy, trudności z zaśnięciem, brak apetytu, wysypki, uczucie duszności, obgryzanie paznokci, zgrzytanie zębami i zaciskanie szczęk. Wśród psychicznych objawów nadmiernego stresu można wy- HCV sprawa całej rodziny 13\n15 mienić: nerwowość, łatwe popadanie w irytację, przygnębienie, zniecierpliwienie i utratę koncentracji. Pamiętaj o tym, że próbując poradzić sobie ze stresem, ludzie robią czasem rzeczy szkodliwe dla siebie i innych: sięgają po alkohol i narkotyki, palą papierosy, przejadają się, przestają rozmawiać z innymi ludźmi. Porozmawiaj z bliską Ci osobą o tym, dlaczego czuje się zestresowana. Powiedz jej, że zachowania takie pozwalają chwilowo zapomnieć o stresie, ale nie likwidują go. Przypomnij też, że picie alkoholu przez osobę z zapaleniem wątroby spowoduje dalsze uszkodzenia tego narządu. Zaproponuj następujące, zdrowe sposoby radzenia sobie ze stresem: zdrowe odżywianie, bez alkoholu i papierosów; rozmowy z rodziną i przyjaciółmi; wyrabianie w sobie poczucia kontroli nad chorobą przez ciągłe pogłębianie wiedzy na jej temat i na temat tego, jak można z nią żyć; niesienie pomocy innym w ramach wolontariatu i ścisła współpraca ze swoim lekarzem lub pielęgniarką. Osoba z HCV może się również zainteresować technikami zmniejszania stresu, takimi jak: medytacja, trening oddychania, hipnoza czy wizualizacja. Zacznijcie wspólne spacery. Wysiłek fizyczny zmniejsza stres, powodując uwalnianie w mózgu substancji chemicznych zwanych endorfinami. Działają one przeciwbólowo i w sposób naturalny poprawiają nastrój. Spacer nie jest uciążliwy i nic nie kosztuje, a regularny wysiłek dodaje energii i zaostrza apetyt. Przypomnij bliskiej Ci osobie, aby przed rozpoczęciem ćwiczeń, skonsultowała je z lekarzem. Zaproponuj wizytę u terapeuty. Podróż w czasie leczenia Jeśli bliska Ci osoba chce odpocząć, zaproponuj jej jednodniową wycieczkę lub wyjazd na weekend. Chory może podróżować, zabierając leki ze sobą. Upewnij się, że lekarz wie o planach swojego chorego. Być może zechce mu wydać zaświadczenie o aktualnym stanie zdrowia, zawierające rozpoznanie i sposób leczenia, szczególnie gdy chory udaje się w podróż za granicę. Sprawdź, czy chory spakował wystarczającą ilość leków, wliczając dodatkowe opakowanie na wypadek przedłużenia podróży. Jeżeli chory udaje się w podróż samolotem, sprawdź, czy leki nie znalazły się w bagażu, który będzie podlegał kontroli. Leki należy odpowiednio zapakować i wnieść do samolotu w bagażu podręcznym. Jeżeli z powodu ewentualnych nudności lub braku apetytu chory będzie potrzebował specjalnych posiłków, skontaktuj się z przedstawicielem linii lotniczych co najmniej 24 godziny przed odlotem. 14 Stop HCV\n16 Życie po zakończeniu leczenia Pomóż bliskiej Ci osobie zaakceptować to, że choroba zmieniła Wasze życie. Nie pozwól, żeby uległa powszechnym stereotypom: że nie ma sensu robić planów na przyszłość, która jest nieprzewidywalna i że cokolwiek się zrobi, życie nigdy nie będzie takie jak dawniej. Przypominaj jej, że skuteczne leczenie oznacza mniej powodów do zmartwień. Przypominaj choremu, że robi wszystko, co zgodnie z wiedzą medyczną jest możliwe, aby zwalczyć swoją chorobę. W trakcie leczenia chwal go za to, że jest odpowiedzialny i kieruje swoim życiem. Skup się na tym, co jest teraz, a nie na przyszłości. Skupienie się na teraźniejszości jest ważniejsze niż to, co się może stać w przyszłości. Zachęcaj chorego, aby wciąż podejmował samodzielne decyzje, robił plany i poznawał nowych ludzi. Zachęcaj chorego, aby pracował nad pozytywnym nastawieniem do świata, aby przyjął w życiu nową perspektywę, w której drobne przyjemności sprawiają wielką radość, a problemy rozwiązują się same. Zachęcaj chorego do działania na rzecz organizacji pozarządowych zajmujących się pomocą osobom z HCV. Uświadom mu, że przekazanie doświadczeń z leczenia może pomóc osobom, które są dopiero na początku walki z wirusem 4. O czym należy pamiętać? O czym należy pamiętać? Prosty przekaz. Mówiąc osobie z HCV: Jeśli będziesz chciał kiedyś porozmawiać, chętnie Cię wysłucham, dajesz jej do zrozumienia, że ma prawo tak się czuć, jak się czuje. Dowiedz się jak najwięcej o HCV i zapaleniu wątroby. Zbyt wielu ludzi wierzy nieprawdziwym informacjom o wirusie i o tym, w jaki sposób jest przenoszony. Chorzy z zapaleniem wątroby często czują się z tego powodu osamotnieni i wstydzą się choroby. Bądź sobą. Zachowuj się naturalnie. Bliska Ci osoba zbliżyła się do Ciebie, bo Ci ufa. Pozwól działać swojej intuicji. Zajmij się też sobą. Opieka nad kimś poważnie chorym jest trudnym zadaniem, któremu trzeba poświęcić dużo czasu i siły. Niezależnie od tego, jak bliską osobą jest chory, oboje potrzebujecie poza sobą także innych przyjaciół i członków rodziny, z którymi moglibyście porozmawiać. Informacja o zakażeniu bliskiej lub znajomej osoby wirusem HCV może Cię zaniepokoić. Jest to naturalna reakcja na problemy, których wcześniej nie doświadczyliśmy. Zwykle jednak po ich rozwiązaniu okazuje się, że sytuacja, która wydawała się nas przerastać, w rzeczywistości wymagała jedynie większego wysiłku. Podobnie jest z HCV. O czym należy pamiętać 15\n17 Dopóki nie poznasz wirusa i choroby, którą wywołuje, możesz czuć się niepewnie. Jest kilka podstawowych faktów, które powinieneś znać: 1. Skuteczność leczenia zakażenia HCV bardzo wzrosła. Stosowana standardowo terapia pegylowanym interferonem i rybawiryną umożliwia wyleczenie ponad 60 proc. osób zakażonych. 2. Nie można się zaszczepić przeciw HCV. Do tej pory nie wynaleziono żadnej szczepionki chroniącej przed wirusem HCV. 3. HCV nie jest chorobą brudnych rąk. Do zakażenia wirusem dochodzi głównie przez kontakt z zakażoną krwią. 4. Wirus nie przenosi się drogą pokarmową ani kropelkową. 5. Trudno jest się zakazić HCV od domownika, jednak może to nastąpić poprzez używanie wspólnych szczoteczek do zębów, cążek do paznokci, maszynek do golenia lub innych narzędzi kosmetycznych, mających kontakt z krwią zakażonego domownika. 6. Prawdopodobnie nie można zakazić się HCV na drodze codziennych, zwykłych kontaktów. 7. Bardzo rzadko wirus HCV jest przekazywany dziecku przez matkę. 8. Wirus HCV nie przenosi się z mlekiem matki. 9. Nie można całkowicie wykluczyć ryzyka zakażenia się HCV przez kontakty seksualne, jednakże ta droga zakażenia stanowi niewielkie zagrożenie. Jak każda choroba przewlekła, wirusowe zapalenie wątroby typu C wiele zmieni w życiu osoby chorej i jej bliskich. Mamy jednak nadzieję, że dzięki przygotowanym materiałom i pomocy osób ze stowarzyszenia Prometeusze, pokonanie zakażenia HCV będzie łatwiejsze zarówno dla chorego, jak i dla Ciebie. Pamiętaj, możesz pomóc skutecznie ukończyć terapię i przyczynić się do pokonania wirusa przez osobę zakażoną. 16 Stop HCV\n18 Fakty o HCV Leczenie HCV jak możesz pomóc? HCV sprawa całej rodziny O czym należy pamiętać? Organizatorzy:\nPilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Poradnik dla osób zakażonych HCV W medycynie niewiele jest śmiechu, ale za to w śmiechu jest wiele medycyny. Josh Billings SPIS TREŚCI WITAMY W PROGRAMIE...


da się zarobić w internecie? • Zarabianie przez internet - Strona 2 • Forum dla firm psfp.org.pl\nprzez klucznik » Cz wrz 10, 2015 4:22 pm\nDa się tylko trzeba zabrać się za to z głową jeśli wejdziesz do klubu-inwestorów.pl co oznacza wejdziesz na stronę,poczytasz i zobaczysz ile możesz zainwestować to oceń czy Ci się to opłaca. <MNie się opłaciło i zacząłem inwestować.\nprzez sebix » Pt wrz 18, 2015 9:49 am\nWitaj, zarejestruj sie na stronie https://[spam].com/?ref=lucas3333 wystarszy klikac na reklamy. Wyskoa płatnosć na reklane nawet do 0,5 dolara polecam sama już troche zarobilam :p\nDołączył(a): Pt lut 12, 2016 9:32 am\nprzez Chinesse » Pt lut 12, 2016 9:38 am\nJa słyszałam o uzupełnianiu ankiet przez internet ale nie wiem jakie są stawki. Być może nie będą to duże kwoty jednak wysiłek minimalny. Także polecam\nDołączył(a): Pt lut 19, 2016 3:24 pm\nprzez maslowyx » Pt lut 19, 2016 6:15 pm\nW internecie jest wiele sposobów na zarobek lecz nie warto traktować tego jako główne źródło finansowania. Można wypełnić ankiety, pisać teksty na zamówienie, a także zarabiać na BTC\nDołączył(a): Pn lut 22, 2016 11:56 am\nprzez BussinesCenter1 » Pn lut 22, 2016 12:43 pm\nPolecam programy partnerskie. Robisz stronę tematyczną, wkładasz tam reklamę jakiegoś produktu z PP, promujesz ją i zarabiasz np. 30% ze sprzedaży tego produktu. Równie dobrze nie musisz robić strony, ale np. zrobić swojego fanpage i tam promować produkty. Oczywiście fanpage też trzeba nauczyć się promować wiec nie mówię, że jest to super łatwy biznes, bo nie jest, ale da się\nprzez filantrop » So cze 17, 2017 2:58 pm\nprzerabiałem takie różne rzeczy i niestety ale moje doświadczenia wskazują że raczej nei warto... ale może po prostu źle trafiałem. w necie zysk przyniosło mi dopiero otworzenie własnego sklepu online. fajne rozwiązanie bo nie musze płacić za wynajem jakiegoś stacjonarnego budynku w którym prowadził bym działalność. oszczędzoną kasę mogę inwestować w reklamę. w sumie od początku kładę na to nacisk, od samego pomysłu jak nazwać firmę, skorzystałem tutaj https://nazwane.pl/pl/oferta/nazwa-dla-firmy/2,17,24 i wygrałem na tym\nprzez filantrop » Pt sie 04, 2017 10:00 pm\nNo pewnie ze sie da, dobry sklep internetowy i juz. Mi pomagalo w tym wszystkim zetohosting, znają sie na rzeczy i zaprojektowali mi stronkę\nprzez adamos » Pt sie 17, 2018 1:44 pm\nOczywiście, że się da Trzeba tylko wiedzieć czego się chce. No i potrzeba cierpliwości. Mi się już jakiś czas temu udało zarobić pierwsze pieniądze. Doszkoliłem się trochę czytając ten poradnik https://poradnik-novacash.pl/ i w sumie dowiedziałem się wielu rzeczy o których wcześniej nie słyszałem. Są w nim przydatne informacje o tym jak można zarabiać w internecie, warto go przeczytać, a jest darmowy więc nie ma co zwlekać


Kolejne półmaratony przed nami : Grand Prix Wielkopolski w Półmaratonie\nKolejne półmaratony przed nami\nW mieniony weekend odbył się Półmaraton w Pile. Zaowocował on w nowy rekord trasy oraz rekord frekwencji. Emocji było wiele, a będzie jeszcze więcej!\nJuż w najbliższą niedzielę startuje 27 Bieg Lechitów. Będzie to już 9 bieg z 12 w cyklu Grand Prix. Kto nie zdążył się zapisać do Gniezna, może spróbować szczęścia. Organizator udostępni dodatkowe numery startowe DLA PIERWSZYCH 10-ciu osób, które się po nie zgłoszą w BIURZE ZAWODÓW.\nStrona www biegu: bieglechitow.pl\nWrzesień obfituje w półmaratony, także te zaliczane do klasyfikacji Grand Prix Wielkopolski. Trzeci bieg w tym miesiącu odbędzie się w Zbąszyniu – Ogólnopolski Bieg Zbąskich. Przypominamy, że zapisy trwają do dnia 11.09.2014r. do godziny 12.00.\nStrona www biegu: biegzbaskich.pl


Uniwersytet Medyczny w Lublinie / Uczelnia / Media o nas / Uroczystość nadania tytułu Doktora Honoris Causa Uniwersytetu Medycznego prof. Anselmowi Jünemannowi\nUroczystość nadania tytułu Doktora Honoris Causa Uniwersytetu Medycznego prof. Anselmowi Jünemannowi\nOkulistyka: Lublin to ośrodek rangi światowej\nO randze lubelskiej okulistyki debatowali światowej sławy naukowcy w Lublinie. Sympozjum pt. „Wzrok w centrum uwagi – lubelska okulistyka, nauka i współpraca” odbyło się w Collegium Maius Uniwersytetu Medycznego.\n– Nie mamy się czego wstydzić. Mówią o nas inni, a to chyba najwyższa ocena – mówi profesor Robert Rejdak, kierownik Katedry i Kliniki Okulistyki Ogólnej i Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.\nUroczystość nadania tytułu Doktora Honoris Causa Uniwersytetu Medycznego prof. Anselmowi Junemannowi – zdjęcia.\nUhonorowanie legendy okulistyki\n(Materiał w okolicach 16 min 57s)\nPanorama Lubelska, TVP 3 Lublin\nW uroczystości, która odbyła się w czwartek (18.11) w Auli Collegium Maius UM w Lublinie przy ul. Jaczewskiego 4 wziąli udział rektor i senat uniwersytetu. Tytułu Doktora Honoris Causa Uniwersytetu Medycznego w Lublinie został nadany autorytetowi w dziedzinie europejskiej okulistyki, prof. Anselmowi Jünemannowi.\nNowy doktor honoris causa Uniwersytetu Medycznego w Lublinie\nW czwartek (18 listopada) w Collegium Maius Uniwersytetu Medycznego w Lublinie nadano tytuł doktora honoris causa prof. Anselmowi Jünemannowi. Promotorem pracy doktorskiej profesora był dr n. med. Robert Rejdak, ceniony okulista.\nAutorytet w dziedzinie okulistyki doktorem honoris causa UM w Lublinie\nProf. Anselm Jünemann z Centrum Okulistycznego Viselle w Erlangen otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Uroczystość odbyła się 18 listopada w Auli Collegium Maius UM. Poprzedziło ją sympozjum „Wzrok w centrum uwagi – lubelska okulistyka, nauka i współpraca”.


Koronawirus. W święta wykonano mniej testów,... - Olsztyn\nData dodania: 2021-04-06 10:47:10, mjs\nKoronawirus. W święta wykonano mniej testów, więc liczba zakażeń spadła\nMobilny punkt pobrania wymazu w kierunku SARS-CoV-2\nDziś (6 kwietnia) Ministerstwo Zdrowia poinformowało o 8245 przypadkach koronawirusa w Polsce. Na Warmii i Mazurach przybyło 125 zakażonych. W święta wykonano mniej testów, w związku z tym liczba zachorowań jest niższa.\nDziś Ministerstwo Zdrowia poinformowało o 8 245 przypadkach koronawirusa w Polsce. Zmarło 60 osób, 28 z nich nie miało chorób współistniejących. Na Warmii i Mazurach odnotowano 125 zakażeń. Minionej doby nie zmarła żadna osoba chorująca na Covid-19.\nZakażenia minionej doby:\nbraniewski – 5\ndziałdowski – 6\nelbląski – 6\nełcki – 3\ngiżycki – 16\ngołdapski – 2\nkętrzyński – 2\nmrągowski – 3\nnowomiejski – 7\nolecki – 4\nolsztyński – 9\nOlsztyn – 25\nostródzki – 5\nszczycieński – 4\nObecnie w regionie zajętych jest 991 łóżek na 1464 dostępne. Z kolei respiratorów zajętych jest 126 na 174 dostępne.\nOd początku pandemii w Polsce odnotowano 2 456 709 przypadków koronawirusa. 55 065 osób zmarło, a 2 036 577 wyzdrowiało. Resort zdrowia przypomniał, że w związku z korektami wprowadzanymi na bieżąco przez laboratoria w systemie EWP, globalna liczba zakażeń od początku pandemii może nie być sumą kolejnych dziennych zakażeń.\nW kraju wykonano łącznie 6 665 384 szczepienia, w województwie warmińsko-mazurskim 242 542, minionej doby wykonano 50 szczepień, w regionie drugą dawkę przyjęło razem 72 645 osób. W ostatniej dobie w kraju wykonano 3552 szczepienia.\nzachodniopomorskiego (274), lubelskiego (239), opolskiego (209), świętokrzyskiego (209), lubuskiego (205), warmińsko-mazurskiego (125), podlaskiego (92). 115 zakażeń to dane bez wskazania adresu, które zostaną uzupełnione przez inspekcję sanitarną.\nW ciągu doby wykonano ponad 44,9 tys. testów na #koronawirus. pic.twitter.com/1BTh3pAev4\n:) 2021-04-06 15:24:02 51.79.*.*\n...już nikt nie komentuje tego cyrku nawet :)