Dla jej dobra [Ellen Marie Wiseman] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n01143 024539 21104957 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Ellen Marie Wiseman Liczba stron: 456\nISBN: 978-83-66654-34-1 Data wydania: 2020-08-26\nBenjaminowi i Jessice – jesteście moim największym osiągnięciem i kocham Was ponad wszystko\nWybitne słowa uznania dla Ellen Marie Wiseman! TO, CO ZOSTAWIŁA „Czyta się jednym tchem”. – Historical Novel Society „Jak w swojej pierwszej powieści, chociaż w innym kontekście, autorka zagłębia się w świat nastoletnich dziewcząt, ponownie podbijając serca czytelników wnikliwym i zniuansowanym obrazem rzeczywistości, wzbogaconym o pokaźny ładunek emocjonalny”. – New York Journal of Books THE PLUM TREE „Fascynujący debiut, który w nietypowy dla gatunku sposób stroni od historii samego konfliktu zbrojnego, skupiając się na presji i wyzwaniach codziennego życia w cieniu wojny, co nadaje mu głęboko osobisty, sugestywny wymiar”. – „Publishers Weekly” „The Plum Tree to przejmująca opowieść o krzywdzie i bohaterstwie, pochwała siły charakteru i potęgi miłości zdolnych przetrwać niepojęte próby. Zręczna narracja oraz wyrazistość postaci czynią z niej cenną pozycję w tematyce Holokaustu i II wojny światowej”. – Pam Jenoff, autorka The Ambassador’s Daughter „Ellen Marie Wiseman kreśli niepozbawiony cierpkości i realizmu obraz małej niemieckiej miejscowości. The Plum Tree doskonale odnajdzie się na półce miłośników Wojny uczuć Chrisa Bohjaliana, Klucza Sarah Tatiany de Rosnay oraz Nocy Eliego Wiesela”. – New York Journal of Books „W The Plum Tree Ellen Marie Wiseman odważnie podejmuje złożony temat Holokaustu, wplatając w niekiedy trudną i bolesną opowieść wątek pięknej miłości osadzonej w jednym z najtragiczniejszych momentów naszej historii”. – T. Greenwood, autorka Two Rivers\nRozdział 1 lilly Lipiec 1931 r. Stadnina Blackwood Manor Dobbin’s Corner, Nowy Jork Dziewięcioletnia Lilly Blackwood po raz nie wiadomo który stała we wnęce okiennej na poddaszu dworu Blackwood Manor, marząc o tym, by otworzyć oba skrzydła na oścież i poczuć zapach zewnętrznego świata. Następnego dnia miała urodziny i niczego nie pragnęła bardziej. Spodziewała się oczywiście, że tatuś przywiezie jej z Pensylwanii nową sukienkę i książkę, ale wcześniej spadł deszcz i oddałaby wszystko, aby się przekonać, czy powietrze na dworze pachnie inaczej niż w domu. Ciekawiło ją, czy krople deszczu pozostawiają na skórze takie samo wrażenie chłodu i miękkości jak woda wyżęta z gąbki podczas kąpieli w misce. A może na zewnątrz panował podobny zaduch jak w jej pokoiku? Setki razy prosiła mamę o wymianę okna na takie, które się otwiera, i usunięcie zewnętrznej osłony z krętych żelaznych prętów utrudniających widok, ale mama nie chciała o tym słyszeć. Gdyby tylko wiedziała, że w czasie jej wyjść do kościoła tatuś pozwala Lilly bawić się w drugiej części poddasza, bardzo by się gniewała. Jeszcze bardziej niż za to, że nauczył Lilly czytać, a na trzecie urodziny podarował jej kotkę. Lilly westchnęła i podniosła do oka lunetę leżącą na parapecie. Przynajmniej było lato i nie musiała najpierw zdrapywać szronu z szyb. Tatuś nazywał szarówką tę porę dnia, kiedy cały krajobraz zaczyna tracić barwy. Rząd sosen za wybiegiem dla koni po drugiej stronie stajni wyglądał zupełnie jak filc, z którego Lilly robiła kołderki dla lalek. Wszędzie kładły się mroczniejące z każdą chwilą cienie. Dziewczynka błądziła wzrokiem wzdłuż krawędzi lasu w poszukiwaniu jelenia grasującego tam wczoraj. Odszukała znajomą przygarbioną wierzbę oraz skałę i krzak, który zimą robił się czerwony. Dalej, w pobliżu kamiennego ogrodzenia, majaczyła powalona kłoda, a tam… Lilly znieruchomiała i ponownie zwróciła obiektyw w stronę muru. Po drugiej stronie lasu, na odległej łące, którą przecinały tory kolejowe, pojawiło się coś nowego. Dziewczynka odsunęła lunetę, zamrugała, znowu spojrzała przez wizjer i zachłysnęła się, gdyż powietrze uwięzło jej w piersi jak zawsze pod wpływem strachu lub podekscytowania. Zobaczyła wypełnioną blaskiem wielką jakby płócienną konstrukcję, którą oplatały girlandy niebieskich, zielonych, czerwonych i żółtych świateł podobne do lampek, które tatuś wieszał jej nad łóżkiem w Boże Narodzenie. Bijąca od nich łuna wydobywała z mroku morze innych domków przycupniętych wokół niczym małe pękate duszki. Miejscami barwne żaróweczki układały się w iskrzące napisy, lecz Lilly nie mogła rozróżnić poszczególnych słów. Na wysokich masztach powiewały flagi, a wzdłuż torów ciągnął się szereg jasnych kwadratowych punkcików przypominających okna stojącego pociągu. Bardzo długiego pociągu. Lilly opuściła lunetę i odczekała moment, by uciszyć poświstywanie w płucach, a następnie podeszła do biblioteczki i wyłuskała swoją ulubioną książkę. Po chwili kartkowania natrafiła na poszukiwany obrazek – kolorowy pasiasty namiot w otoczeniu wozów, słoni i klaunów. Szybko wróciła do okna, chcąc porównać wzór przedstawiony w książce ze świetlistym namiotem za drzewami. Dobrze skojarzyła. To był cyrk. Tu, przed jej oczami. Z okna na poddaszu nie widywała wiele poza żółtym budynkiem stajni, końmi, pastwiskami oraz tatusiem i jego pomocnikiem krzątającymi się przy pobielonych ogrodzeniach. Niekiedy trawnik przemierzała w ich kierunku mama z łopoczącym welonem długich jasnych włosów. Gdy od czasu do czasu na dziedziniec zajeżdżały furgonetki, Lilly mogła podpatrzyć, jak asystent tatusia załadowuje i wyładowuje konie, przenosi rozmaite pakunki i baloty siana. Pewnego dnia dwóch mężczyzn w zaniedbanych ubraniach, których tatuś nazwał włóczęgami, weszło na teren stadniny i współpracownik tatusia wybiegł ku nim ze strzelbą. Przy odrobinie szczęścia bywało, że z zarośli na skraju lasu wychynął przypadkowy jeleń albo gromadka szopów przekradła się wzdłuż płotu do paszarni. Z rzadka po torach przemykał sznur wagonów, a wówczas, z uchem przyklejonym do szyby, dawało się pochwycić daleki stukot kół i gwizd lokomotywy. A teraz za jej oknem wyrósł cyrk. Prawdziwy cyrk, bez dwóch zdań! Pierwszy raz widziała coś tak niezwykłego na żywo, a nie na obrazku w książce. Ogarnęły ją jednocześnie euforia i żal do samej siebie. Gdyby nie spędziła całego popołudnia na czytaniu, to zobaczyłaby przyjazd i rozładunek pociągu, ustawianie namiotów, a kto wie, może nawet słonie, zebry i klaunów. Teraz było zbyt ciemno, aby dostrzec cokolwiek oprócz świateł. Odłożyła książkę i policzyła panele wokół okna. Czasami liczenie pomagało jej się uspokoić. Jeden, dwa, trzy, cztery, pięć. Nic z tego. Nie mogła oderwać myśli od tego, co przegapiła. Nastawiła uszu blisko szyby w nadziei, że dobiegną ją okrzyki prezenterów lub dudnienie muzyki. Lecz nie udało jej się pochwycić nic poza swoim charczącym oddechem i przyspieszonym biciem własnego serca. Zwinięta na parapecie kotka Abby uniosła łepek i zamrugała ospale. Dziewczynka przygarnęła rudy pręgowany kłębuszek i zanurzyła nos w miękkim futerku. Abby była jej najlepszą przyjaciółką i najmądrzejszym kotem na świecie. Potrafiła stawać na tylnych nogach, dawać buzi i wyciągać łapę na powitanie. Pozwalała się nawet nakłonić do skakania po łóżku, lecz na rozkaz grzecznie schodziła na podłogę. – Mama pewnie pójdzie na przedstawienie – powiedziała Lilly. – Ona nie musi się bać, że kogoś wystraszy. Ciałko Abby zawibrowało rozkosznie. Lilly pogrążyła się w marzeniach. Jak by to było spotkać prawdziwego słonia, dotknąć chropowatej skóry i zajrzeć w wielkie bursztynowe oczy? Albo dosiąść biało-różowego rumaka na karuzeli? Czy po prostu przechadzać się pośród innych ludzi, zajadając orzeszki i watę cukrową? Zobaczyć tresurę żywego lwa… Odkąd sięgała pamięcią, nieraz po zgaszeniu światła kuliła się pod kołdrą, zdjęta gwałtownym pragnieniem, by wydostać się ze swojej klitki i zejść na dół. Na podstawie książek wiedziała, że w domu jest więcej niż jedno piętro, i lubiła fantazjować o tym, że przekrada się przez poddasze, odnajduje schody i krąży po dolnych kondygnacjach Blackwood Manor, a w końcu przestępuje próg frontowych drzwi. Wyobrażała sobie, jak stawia stopy na ziemi i bierze głęboki oddech, po raz pierwszy w życiu czując coś więcej niż tylko stęchliznę starego drewna, kurzu i pajęczyn. Jedną z jej ulubionych zabaw podczas cotygodniowych wizyt tatusia było rozpoznawanie zapachów na jego ubraniu. Czasami przynosił ze sobą woń koni i siana, niekiedy pasty do butów lub tytoniu, innym razem roztaczał aromat pieczonego chleba albo… Jak się nazywała ta mikstura z cytryn i drzewa cedrowego? Woda kolońska? Cokolwiek to było, miało piękny zapach. Tatuś opowiadał jej o świecie zewnętrznym, a sama dowiadywała się o nim, ile mogła, z książek, choć osobiście nigdy nie doświadczyła łaskotania trawy wokół kostek ani szorstkiego dotyku kory pnia. Znała zapach kwiatów, bo każdej wiosny tatuś przynosił jej świeżą wiązankę do pokoju, lecz nade wszystko marzyła, by przejść się boso po łące pełnej dmuchawców i stokrotek i poczuć grząską ziemię oraz wilgoć rosy pod stopami. Chciała usłyszeć śpiew ptaków i szelest liści, rozkoszować się ciepłem słońca i powiewem wiatru na skórze. Pochłaniała każdą informację na temat roślin i zwierząt i potrafiłaby nazwać niemal każdy gatunek, podczas gdy w gruncie rzeczy poza Abby i myszami grasującymi zimą przy podłodze nigdy nie widziała żadnej żywej istoty. Do częstych rozrywek należało również wybieranie na chybił trafił danego miejsca w atlasie i czytanie o nim od deski do deski, by potem przed zaśnięciem bez końca planować podróż do egzotycznej krainy. Najbardziej fascynowała ją Afryka. Oczami wyobraźni widziała siebie biegającą pośród lwów, żyraf i słoni. Czasami fantazjowała, że rozbija szybę w lukarnie, wypełza na dach, przemyka na skraj domu i zeskakuje do stajni, żeby odwiedzić konie. Bo ze wszystkich zwierząt, które znała i o których czytała, te lubiła najbardziej. Nie licząc kotów, rzecz jasna. Konie były piękne i silne, a ponadto ciągnęły powozy, sanie albo pługi. Pozwalały ludziom się dosiadać i potrafiły znaleźć drogę do domu, nawet kiedy jeździec się zagubił. Z wysoko umieszczonego okna na poddaszu tatuś nie mógł rozróżnić poszczególnych koni Blackwood Manor, więc Lilly sama wymyśliła im imiona – Kaszmir, Orzeł, Cynamon, Magia, Chester, Samantha, Molly i Landrynka. Marzyła, by zobaczyć je z bliska, zanurzyć palce w ich grzywach i pomknąć przez pola na ich grzbietach. Szkoda, że widok przesłaniały te głupie pręty umocowane za oknem, niby dla jej dobra. Na tę myśl w senne rojenia Lilly wdzierał się złowrogi głos mamy, by natychmiast zmienić je w koszmary. „Te kraty mają cię chronić – powtarzała mama. – Gdyby wszedł tu ktoś obcy, mógłby się przerazić na twój widok i zrobić ci krzywdę”. Na pytanie, dlaczego ktoś miałby się jej bać, usłyszała, że jest straszydłem i odrażającym upiorem. Lilly nie wiedziała, co to dokładnie znaczy, ale brzmiało okropnie. Z przygnębieniem westchnęła w martwej ciszy pokoju. Nie ma co marzyć o cyrku. Ani teraz, ani kiedykolwiek. Tak samo jak o wyjściu z pokoju. Jedynym źródłem wiedzy o świecie musiały pozostać dla niej książki. Tatuś twierdził, że na zewnątrz wcale nie jest tak cudownie, jak się Lilly wydaje, i że powinna dziękować losowi za ciepłe łóżko i posiłek każdego dnia. Podobno mnóstwo ludzi nie miało gdzie mieszkać ani co jeść i czekało w kolejkach po talerz zupy z chlebem. Opowiadał jej o bankach, oszczędnościach i jakiejś recesji, lecz niewiele z tego rozumiała. I bynajmniej nie czuła się przez to lepiej. Z Abby w objęciach usiadła na żelaznym łóżku w kącie pod skosem sufitu. Lampa na stojącej obok szafce rzucała długie cienie na deski podłogi – znak, że niebawem się ściemni i pora wyłączyć światło. Lepiej było nie ryzykować gniewu mamy, jak wtedy, gdy Lilly się zagapiła. Mama tysiąc razy ostrzegała, że jeżeli ktoś zauważy odblask w oknie na poddaszu, to zabierze Lilly i dziewczynka już nigdy nie zobaczy ani jej, ani tatusia, ani Abby. Ale któregoś dnia w zeszłym tygodniu Lilly zaczęła czytać nową książkę i straciła poczucie czasu. Wypuściła kotkę na łóżko i przyjrzała się swoim poranionym palcom. Tatuś miał rację – maść przyspieszyła gojenie. Ale jejku, jak to bolało, kiedy mama wcisnęła jej dłonie do klosza lampy naftowej! „Nie kocha syna, kto rózgi żałuje, kto kocha go – w porę go karci”* – oświadczyła mama. Lilly chciała zapytać, czy Biblia zaleca też przypiekanie dzieci żywym ogniem, ale nie miała odwagi. W założeniu powinna znać tekst Pisma Świętego na pamięć. – Ciekawe, co by mama zrobiła, gdyby wiedziała, że zamiast tych nudnych ewangelii wolę czytać książki od tatusia – zagadnęła Abby. Kotka potarła pyszczkiem o jej ramię, a następnie umościła się na kocu i zapadła w sen. Lilly podniosła Biblię z szafki obok łóżka – bała się trzymać ją gdziekolwiek indziej – i przesunąwszy zakładkę o kilka stron do przodu, odłożyła na miejsce. Mama co tydzień sprawdzała jej postępy w lekturze i gdyby zakładka nie zmieniła pozycji, Lilly miałaby poważne kłopoty. Według mamy dziewczynce nic więcej nie było potrzebne oprócz Pisma Świętego i krzyża wiszącego nad łóżkiem. To tatuś zadbał o całe wyposażenie jej pokoju, na które składały się wiklinowy stolik z koronkową serwetą i porcelanowym serwisem do herbaty na srebrnej tacy, fotel na biegunach w takim samym stylu, pluszowy miś na niebieskim pufie koło szafy, domek dla lalek wypełniony miniaturowymi mebelkami i sztywnymi figurkami mieszkańców, kolekcja zwierząt gospodarskich na szczycie biblioteczki, zwróconych w jednym kierunku, jakby śpiewały w chórze, trzy porcelanowe lalki w strojnych ubrankach, z których jedna otwierała i zamykała oczy, ułożone w wózku dla niemowląt, a także, ma się rozumieć, bogaty zbiór książek. Przez długi czas wyglądało na to, że tatuś byłby gotów spełnić każde jej życzenie, do chwili gdy przeczytała Królewnę Śnieżkę i poprosiła o lustro. Czasami w środku nocy, upewniwszy się, że cały dom śpi, a na dworze panuje absolutna ciemność, zapalała światło i studiowała swoje odbicie w szybie, lecz jedyne, co tam odkrywała, to podobną do ducha maskę o zamglonych rysach, pociętą zygzakiem prętów spoza okna. Wpatrując się w jasną plamę, dotykała czoła, nosa i policzków, by odnaleźć tajemnicze zwyrodnienie, ale nie natrafiała na żadną dziwną narośl lub mankament. Tatuś zapytany, na czym polega jej feler, odpowiedział, że dla niego jest piękna i tylko to się liczy. Ale unikał jej wzroku, gdy to mówił, więc Lilly podejrzewała, że coś przed nią ukrywa. Miałby nieprzyjemności, gdyby mama się dowiedziała, bo przecież kłamstwo to grzech. Na szczęście Lilly nigdy by tatusia nie zdradziła. To on nauczył ją czytać, pisać i rachować. To on okleił ściany w jej sypialni tapetą w różyczki i kupował jej nowe sukienki i buty, gdy ze starych już wyrastała. To on dbał o to, żeby Abby miała co jeść, i zabierał Lilly do sąsiedniego pomieszczenia na poddaszu, gdzie mogła się trochę poruszać i rozprostować kości. Raz nawet przytaszczył gramofon i pokazał jej kroki do tanga i charlestona, ale Lilly szybko opadła z sił i musieli przestać. Muzyka całkowicie ją zauroczyła, jednak mimo jej usilnych błagań tatuś nie mógł zostawić u niej gramofonu z obawy przed mamą. Mama nie przynosiła prezentów, tylko jedzenie i najpotrzebniejsze rzeczy. Przychodziła do Lilly co rano – chyba że zapomniała – dźwigając na tacy tosty, mleko, jajka, kanapki, jabłka i ciastka, co miało wystarczyć dziewczynce na cały dzień. Uzupełniała także zapasy mydła i czystych ręczników i przykazywała córce modlić się przed każdym posiłkiem. Co wieczór stawała w progu, potrząsając objuczoną ciężkimi kluczami obręczą, i czekała, aż Lilly uklęknie obok łóżka, aby prosić Boga o wybaczenie grzechów i podziękować Mu za tak dobrą i troskliwą mamę. Poza tym nigdy nie zaglądała do córki tylko po to, by z nią pogawędzić albo się pobawić. Nigdy też nie mówiła: „Kocham cię”, tak jak tatuś. Lilly szczególnie utkwiła w pamięci kłótnia, którą rodzice stoczyli za drzwiami jej pokoju w dniu jej siódmych urodzin. „Rozpieszczasz ją – powiedziała mama z wyrzutem. – To nieprzyzwoite dawać dziecku tyle prezentów”. „Co to komu szkodzi?” – sprzeciwił się tatuś. „Nie stać nas na takie szastanie pieniędzmi”. „Książki to żaden wydatek”. „Być może, ale co będzie, jeżeli zacznie zadawać pytania? Albo domagać się, by wypuścić ją na dwór? Będziesz wtedy umiał jej odmówić?” Z początku zapadła cisza, a Lilly wstrzymała oddech. Może wreszcie pozwolą jej wyjść? Lecz po chwili tatuś odkaszlnął i powiedział: „Co innego ma robić? Możemy przynajmniej urządzić jej w miarę radosne urodziny. To nie jej wina, że…”. Mama zachłysnęła się z oburzenia. „Nie jej wina? A czyja? Może moja?” „Nie to miałem na myśli – łagodził. – Nikt tutaj nie zawinił. Takie rzeczy czasami się zdarzają”. „Trzeba było posłuchać mnie od początku…” Mama wydała dziwnie zduszony dźwięk, jakby słowa uwięzły jej w gardle. „To nasza córka, Coro. Oprócz tej jednej rzeczy jest całkowicie normalna”. „Nic, co znajduje się za tymi drzwiami, nie jest normalne” – odparła mama z goryczą. „Nieprawda – zaprzeczył tatuś. – Rozmawiałem z doktorem Hillmanem i…” „Chryste Panie! Powiedz mi, że śnię! Jak mogłeś zrobić coś takiego bez mojej zgody?” – głos mamy się załamał. „Spokojnie, nie płacz, kochanie. Niczego nie wyjawiłem. Zapytałem go tylko, czy kiedykolwiek spotkał się z…” Dalszy ciąg zagłuszył szloch mamy i jej szybko oddalające się kroki. „Skarbie, poczekaj!” – zawołał tatuś. Następnego dnia Lilly bez pytania przestała odmawiać modlitwę przed każdym posiłkiem i od tamtej pory nieraz ośmieliła się postąpić wbrew woli mamy. Na przykład mama uważała oglądanie własnej nagości za przejaw zepsucia, więc zanim Lilly urosła na tyle, aby myć się sama, musiała zamykać oczy podczas cotygodniowych kąpieli w misce. Teraz za to z uwagą przypatrywała się swoim mlecznobiałym nogom i ramionom, obmacywała cienką białą talię i różowe brodawki. Potem dręczyły ją wyrzuty sumienia, choć nie grzeszyła przecież z czystej przekory. Chciała tylko zrozumieć, co w niej jest tak odstręczającego. Jedno nie ulegało wątpliwości – jej rodzice wyglądali inaczej niż ona. Mama miała jasne kręcone włosy i różaną cerę, a tatuś – ciemne włosy, takie same wąsy i śniadą karnację. Natomiast skóra Lilly była kredowobiała, a długie, proste włosy kolorem i teksturą przypominały pajęcze nici. Jakby Bóg zapomniał ją pokolorować. Czy to dlatego ludzie mieli się jej bać? A może jednak chodziło o coś innego? W nadziei, że następnego dnia uda jej się podejrzeć co nieco z cyrkowej rzeczywistości, włożyła nocną koszulę, weszła do łóżka i zgasiła światło. Dopiero wtedy uprzytomniła sobie, że mama nie przyszła tego wieczoru wysłuchać jej pacierza. Dziewczynka przywarła do ciepłego ciałka Abby. – Pewnie jest na przedstawieniu – powiedziała i zamknęła oczy. Kolejnej nocy, dzień po tym, gdy za oknem pojawił się cyrk, Lilly obudził zgrzyt klucza w zamku u drzwi. Podskoczyła, odruchowo sięgając do lampy, by po chwili zawahać się z dłonią na przełączniku. Jeżeli mama zauważy u niej światło o tej porze, to będzie awantura. Czyżby się wydało, że cały dzień spędziła z lunetą w oknie, zamiast sprzątnąć pokój i studiować Biblię? Wprawdzie nawet z pomocą soczewki nie mogła rozróżnić wszystkich drobnych szczegółów, lecz udało jej się zobaczyć gromadę żyraf i słoni między namiotami, a dla czegoś takiego warto było zaryzykować choćby najsroższą karę. Tak samo jak dla widoku ściągających do wejścia rzesz ludzi oraz konwoju powozów, klaunów i akrobatów w kostiumach. Ten jeden dzień dostarczył Lilly więcej wrażeń niż całe jej życie. Cofnęła rękę i kolejno przemknęła kciukami obu dłoni po pozostałych palcach. Jeden, dwa, trzy, cztery. Przez uchylone drzwi do pokoju wślizgnęła się mama. Lilly poczuła dziwne drżenie w brzuchu. Mama nigdy nie przychodziła tak późno. Drzemiąca w nogach łóżka Abby poderwała łepek, równie zaskoczona wizytą. Mama – tatuś powiedział, że ma na imię Coralline – była wysoka i atrakcyjna. Dla zachowania skromności, aby nie urazić Najwyższego, nosiła proste w kroju spódnice i klasyczne pantofle. Długie falujące blond włosy zawsze miała starannie upięte na skroniach, a jedyną jej biżuterię stanowiła obrączka ślubna na palcu lewej ręki. Tatuś mówił, że na ważne imprezy i przyjęcia wkłada wytworne suknie i futra, ale tylko z uwagi na obyczaj. Lilly nie rozumiała, czemu mama musi zmieniać wygląd, jednak tatuś twierdził, że nie ma w tym nic niezwykłego. Raz pokazał jej zdjęcie mamy w wyjściowym ubraniu i dziewczynka ledwo ją rozpoznała. Tatuś lubił opowiadać o tym, jak zobaczył mamę po raz pierwszy. Siedziała na beczce pomiędzy stajnią a padokiem i obserwowała konie. Przyjechała do Blackwood Manor razem ze swoim ojcem, emerytowanym pastorem Kościoła zielonoświątkowców, który przez całe życie marzył o założeniu hodowli i potrzebował ogiera. Tatuś od razu stracił dla mamy głowę. Musiał jednak czekać sześć miesięcy, zanim się do niego odezwała, i kolejnych sześć, by wreszcie pozwoliła się zaprosić na kolację. Z jakiegoś powodu rodzice mamy nie mieli zaufania do tatusia. Ale w końcu mama i tatuś wyznali sobie miłość w jabłoniowym sadzie, a potem wzięli ślub. W tym punkcie opowieści twarz tatusia zwykle pochmurniała, gdy z westchnieniem dodawał, że mama miała trudne dzieciństwo. Teraz mama weszła do pokoju w kwiecistej sukience i różowych szpilkach. Jej usta były pomalowane na czerwono, a na głowie miała żółty kapelusz. Lilly nie mogła oderwać od niej wzroku. Nigdy wcześniej nie widziała mamy tak ubranej, przynajmniej nie na żywo. Wydawała się lekko zarumieniona i zdyszana, jak gdyby pokonała schody na górę biegiem. Żołądek Lilly skręcił się w ciasny supeł. Następnego dnia tatuś miał wrócić z Pensylwanii. Obiecał, że w pierwszej kolejności zajrzy do niej i przyniesie prezenty. Dawno temu zapewnił Lilly, że nie ma powodu do obaw, kiedy on i mama wychodzą, bo na dole zawsze zostaje jego współpracownik na wypadek niezapowiedzianych klientów. Gdyby „coś” się stało mamie i tatusiowi, ten człowiek miał przeczytać list ukryty w tatusiowym biurku, dzięki czemu odnalazłby Lilly na poddaszu i wiedział, co dalej robić. Dziewczynka nie rozumiała, o jakie „coś” mogło chodzić, lecz z pewnością o nic dobrego. Może mama przyszła jej powiedzieć, że „coś” przydarzyło się tatusiowi i on już nigdy nie wróci? Przygotowując się na to, co miała zaraz usłyszeć, Lilly przesunęła językiem po zębach. Jeden, dwa, trzy, cztery… Twarz mamy rozjaśnił uśmiech. Mama nigdy się nie uśmiechała. – Mam dla ciebie niespodziankę – oznajmiła. Lilly zamrugała. Nie wiedziała, co odpowiedzieć. To tatuś przynosił niespodzianki, nie mama. – Gdzie jest tatuś? – wykrztusiła z trudem. – Ubierz się – poleciła mama. – Tylko szybko, mamy mało czasu. Lilly odrzuciła przykrycie, na co Abby wstała i wyciągnęła przednie łapy, zadzierając koc pazurami. – Ktoś tu do mnie przyjdzie? – zapytała Lilly ostrożnie. Nikt poza rodzicami nigdy jej nie odwiedzał. Którejś zimy zachorowała i tatuś chciał wezwać lekarza, ale mama się nie zgodziła, bo wtedy trzeba by odesłać Lilly w „pewne miejsce”. Więc ostatecznie to tatuś przez trzy dni przykładał córce kompresy do czoła i smarował jej pierś proszkiem z gorczycy. Lilly zapamiętała wyraz głębokiego smutku w jego oczach, kiedy po przebudzeniu zapytała: „Tatusiu, co to jest «pewne miejsce»?”. „To szpital dla chorych ludzi – wyjaśnił. – Ale nie bój się, nikomu cię nie oddamy”. Pod czujnym okiem mamy Lilly sięgnęła po sukienkę wiszącą na oparciu bujaka. Nogi miała jak z waty. Może ktoś chce zabrać ją w „pewne miejsce”? Mama zachichotała. – Nie, dziecko, nikt do ciebie nie przyjdzie. Lilly zerknęła na nią z przykrym uciskiem w piersi. Pierwszy raz słyszała śmiech mamy. Może spróbowała tego dziwnego napoju, który tatuś czasami przynosił w srebrnej flaszeczce? Lilly nie wiedziała, co to jest, ale nadawało mu szkliste spojrzenie i nieświeży oddech. Bywało, że robił się wtedy nienaturalnie wesoły. Jak on na to mówił? Whisky? Ale to przecież niemożliwe. Mama nie tknęłaby whisky. Picie alkoholu to grzech. – Po co mam się ubierać? – Bo dzisiaj są twoje urodziny, zapomniałaś? Lilly zmarszczyła brwi. Od kiedy to mamę obchodzą jej urodziny? – Nie – bąknęła. – I pewnie widziałaś, że za lasem rozłożył się cyrk? Dziewczynka kiwnęła głową. – I tam właśnie idziemy. Lilly wpatrywała się w nią z osłupieniem, coraz bardziej rozdygotana. – Ale… co będzie… jeżeli ktoś mnie zobaczy? Mama znowu się uśmiechnęła. – Bez obawy. Cyrkowcy na co dzień widują takich jak ty. Poza tym będziemy tam sami. Twój ojciec, mimo mojego sprzeciwu, wykupił prywatny pokaz tylko dla ciebie. Lilly poczuła mrowienie gęsiej skórki wzdłuż ramion. Nie umiała tego wytłumaczyć, ale czuła, że coś jest nie tak. Popatrzyła na Abby, jakby oczekując od niej wyjaśnienia. Kotka odwzajemniła jej zaintrygowane spojrzenie. – Przecież tatuś ma wrócić dopiero jutro – przypomniała Lilly. Uśmiech mamy nie zniknął, ale jej wzrok się zmienił. Górna część twarzy miała taki wyraz jak wtedy, gdy Lilly była niegrzeczna, dolna zaś wyglądała całkowicie obco. – Wrócił wcześniej. – To gdzie jest? – drążyła dziewczynka. – Zawsze najpierw przychodzi się przywitać. – Czeka na nas w cyrku. Pośpieszże się! – Dlaczego to nie on po mnie przyszedł, tylko ty? – zapytała Lilly i natychmiast ugryzła się w język. Mama w kilku zamaszystych krokach znalazła się na wprost niej. Jej dłoń przecięła powietrze z niespodziewaną szybkością i spadła na twarz dziecka, powalając je na podłogę. Abby uskoczyła w kąt łóżka i przycupnęła pod ścianą ze stulonymi uszami. – Ty niewdzięczne diabelskie nasienie! – zawołała mama. – Jak śmiesz się ze mną wykłócać? – Przepraszam – wyjąkała Lilly. Mama szturchnęła ją kantem stopy. – Za jakie grzechy mnie to spotyka? – zasyczała. – Zmów modlitwę, w tej chwili! – Ale m-ma… mamo… – Drobnym ciałkiem dziewczynki wstrząsał gwałtowny szloch. Nie była w stanie się podnieść ani złapać tchu. Z twarzą zakrytą włosami przepełzła w stronę łóżka i klęknęła oparta na łokciach. Powietrze rzęziło jej w piersi. – Spuść oczy i błagaj o łaskę – nakazała mama. Lilly stuliła rączki pod brodą i jeden po drugim zacisnęła kolejno wszystkie palce. Jeden, dwa, trzy, cztery. – Panie Boże – wydyszała z trudem. Pięć, sześć, siedem, osiem. – Wybacz, że jestem nieposłuszna i sprawiam mamie same kłopoty. – Dziewięć, dziesięć. – Postaram się odtąd być lepsza, obiecuję. Amen. – Dobrze, ubieraj się – ponagliła mama. – No już, bez marudzenia. Lilly dźwignęła się z kolan i drżącymi rękami naciągnęła bieliznę, zdjęła koszulę nocną i wsunęła sukienkę przez głowę. Z nosa jej kapało, a pod żebrami pulsował ślad po kopniaku mamy. – Nie masz czegoś lepszego? – zapytała mama. Dziewczynka zdjęła sukienkę i pokuśtykała do szafy, skąd wydobyła swoją ulubioną kreację z żółtej satyny, z koronkową stójką i marszczonymi rękawami. – Ta może być? – Pokazała mamie. – Może. Weź też najlepsze buty i popraw to gniazdo na głowie. Lilly włożyła sukienkę i zapięła pasek na plecach. Uczesała włosy – jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć pociągnięć szczotką – po czym usiadła na łóżku i zapięła lakierki na stopach. Abby kilkoma susami znalazła się przy niej, najwyraźniej licząc na pieszczoty. Lilly poklepała ją szybko i stanęła na miękkich nogach, z obolałym tułowiem i kołataniem w piersi. Mama szarpnęła drzwi i odsunęła się na bok, każąc córce iść przodem. Dziewczynka przez całe życie czekała na ten moment, a kiedy wreszcie nastąpił, niczego nie pragnęła bardziej, niż zostać w pokoju. Nie chciała wychodzić z domu. Nie chciała oglądać cyrku. Ucisk w piersi narastał, tamując jej dopływ powietrza. – Ruszaj – rzuciła mama sucho. – Nie będę tu czekać do rana. Lilly objęła się ramionami i postąpiła ku drzwiom, walcząc z uczuciem duszności. Po kilku krokach zwolniła i popatrzyła na Abby śledzącą ją wzrokiem z łóżka. – Kot nigdzie nie ucieknie, będzie tu, kiedy wrócisz – powiedziała mama. – Przestań się guzdrać, idziemy. * Księga Przysłów w: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych. [Biblia Tysiąclecia]. Wyd. 4, 1998, Prz 13,24; przeł. Władysław Borowski, http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=551 [dostęp: 20.12.2018] (przyp. tłum.).\nRozdział 2 julia Listopad 1956 r. Hatfield, Long Island Osiemnastoletnia Julia Blackwood rzuciła czujne spojrzenia na boki. Sklep był niewielki, może z dwanaście metrów na dziesięć, i ponad półkami miała widok na sąsiednie alejki i odległe kąty. Siedzący za ladą pryszczaty wyrostek z gumą do żucia w ustach nie odrywał wzroku od czarno-białego telewizora pod sufitem. Z radia na regale dobiegała piosenka Why Do Fools Fall in Love, a stojąca w otwartych drzwiach lodówki siwowłosa kobieta zaglądała do paczki jajek, sprawdzając, czy są całe. Julia wzięła głęboki oddech i kucnęła, niby to sznurując poplamione tłuszczem tenisówki. Upewniwszy się po raz kolejny, że nikt nie patrzy w jej stronę, chwyciła puszkę mielonki ze środkowej półki i ukryła ją w kieszeni płaszcza, a następnie wstała i założyła włosy za uszy. Sprzedawca, całkiem pochłonięty akcją na ekranie, bezwiednie skubał sobie krostę na brodzie. Julia wypuściła powietrze i niespiesznym krokiem okrążyła regał, udając, że czegoś szuka. Mimochodem zgarnęła małe jabłko ze skrzynki z owocami, po czym ruszyła do kasy. – Czy mogę prosić klucz do łazienki? – zwróciła się do pryszczatego. Nie spuszczając głowy, chłopak wyciągnął spod lady klucz z zajęczą łapką, a następnie strzelił balona z gumy i posłał jej krótki uśmiech. – Akurat dołożyłem mydło dziś rano. Julia poczuła gorąco na policzkach i w pierwszej chwili miała ochotę uciec. Smarkacz się domyślił, czemu potrzebowała łazienki. W jej wynajętym mieszkaniu nad sklepem monopolowym ponownie zabrakło bieżącej wody. Tym razem nie z powodu niezapłaconych rachunków, lecz zamarzniętych rur. Od trzech dni Julia nie wzięła prysznica i nie umyła głowy. Wprawdzie w pracy nikt nie zwracał na to uwagi, ale klientom mogło przeszkadzać przyjmowanie jajecznicy i klopsików z cebulką od kelnerki z tłustymi włosami. Bar Dużego Ala już i tak trudno było uznać za wzór higieny, nie potrzebował jeszcze tego typu reklamy, toteż przełknęła dumę i zamiast wyskoczyć za drzwi, wzięła klucz i ruszyła na zaplecze sklepu. Wnętrze zimnej, wyłożonej zieloną glazurą łazienki tchnęło zapachem zepsutej żywności i nieświeżych skarpet. W spojeniach między popękanymi kafelkami posadzki zalegały smugi brudu i czarnej pleśni, a w poprzek deski klozetowej biegła żółta zygzakowata rysa. Julia umyła ręce w zlewie na blaszanych nogach, osuszyła je ręcznikiem z makulatury i w pośpiechu pochłonęła jabłko, próbując nie zwracać uwagi na odór starego moczu. Następnie rozebrała się do biustonosza i majtek, a złożony bordowy strój kelnerki umieściła na płaszczu na pokrywie spłuczki – jedynej powierzchni, która wydawała się w miarę czysta. Dygocząc z zimna, przetarła skórę twarzy i pod pachami namoczonym papierem, po czym wsunęła głowę pod kran tak, aby w miarę możliwości nie oblać się od góry do dołu. Potraktowane rzadkimi mydlinami i lodowatą wodą włosy zrobiły się sianowate, ale przynajmniej czyste. Spłukawszy ostatnie strugi rachitycznej piany, wycisnęła nadmiar wilgoci w garść papierowych ręczników. Włożyła uniform, rozczesała skołtunione włosy i upięła węzeł z tyłu głowy. Na koniec objęła wzrokiem swoje odbicie w zmatowiałym lustrze. Trudne przejścia po ucieczce z domu trzy lata wcześniej zostawiły ślady na jej twarzy w postaci zapadniętych policzków i cieni pod oczami. Z braku słońca i snu niegdyś gładka opalona cera stała się sucha i ziemista. Nawet jasne włosy, dawniej niemal srebrzyste jak puch anielskich skrzydeł, zrzedniały i pociemniały. Jej paznokcie były ogryzione do krwi, a pod tkaniną fartucha rysowały się ostre kanty obojczyków. Zbliżyła twarz do lustrzanej tafli i pomacała żółte plamy stłuczenia wokół lewego oka. Na szczęście prawie wszystko się już wchłonęło. Spójrz na siebie. Musisz podkradać jedzenie w marketach i myć się w szaletach publicznych. Nie można było wytrzymać jeszcze roku, a potem wyjechać na studia jak najdalej od Blackwood Manor? Matka by za wszystko zapłaciła. Ale nie, miałaś już dosyć przymusowych powrotów przed dziewiątą i cotygodniowych spowiedzi. Zamiast tego wybrałaś pracę na dwie zmiany i despotycznego chłopaka, który cię tłucze i przepuszcza pieniądze szybciej, niż którekolwiek z was jest w stanie zarobić. Może więc jednak matka miała rację? Do niczego się nie nadajesz. Jaki sens w ogóle próbować? Matka, zgorzkniała kobieta o twardych kościstych pięściach, miała obsesję na punkcie zasad, które narzucała wszystkim dookoła. I tak, zgodnie z długą listą reguł kierujących życiem w Blackwood Manor – gdzie niektórych pomieszczeń nigdy nie otwierano, a zakaz wstępu obejmował nawet całe piętra – Julia musiała się modlić trzy razy dziennie, utrzymywać swój pokój w nieskazitelnym porządku, wykonywać przydzielone prace domowe, mieć doskonałe stopnie i przestrzegać regulaminu w szkole. Mogła podpatrywać konie z daleka, lecz nie wolno jej było wchodzić do stajni – miejsca pracy, a nie zabawy. Makijaż, sute spódnice, spodnie typu rybaczki i obcisłe swetry nie wchodziły w grę, sukienki natomiast musiały mieć przyzwoitą długość. Ale przede wszystkim Julia na okrągło słyszała, że każde nieposłuszeństwo z jej strony sprowadzi jakąś tragedię. Zanim sytuacja dojrzała do ucieczki, Julia przez wiele lat zachodziła w głowę, dlaczego rodzice w ogóle się na nią zdecydowali. W domu miała zapewnione utrzymanie oraz wszelkie dobra materialne, lecz matka, zbyt zajęta modlitwą, sprzątaniem, gotowaniem i wymyślaniem kolejnych rytuałów, nie poświęcała jej ani odrobiny ciepła i uwagi. Zaś ojciec, który był niby tym czułym, przytulał ją jedynie na święta i urodziny. Większość czasu spędzał w stajni pośród koni lub w zaciszu swojego gabinetu, skąd non stop dobiegały dźwięki jednej zdartej płyty gramofonowej Little White Lies. Julia długo nie rozumiała, co oznaczały wyjazdy ojca na „turnus uzdrowiskowy”. W tych okresach atmosfera w domu gęstniała jeszcze bardziej niż zwykle, bo należało żyć jak gdyby nigdy nic i udawać, że wszystko jest w normie. Blackwoodowie nie prali publicznie swoich brudów. Lecz gdy Julia skończyła dwanaście lat, usłyszała od matki, że ojciec cierpi na alkoholizm, w który wpędziło go wychowywanie tak trudnego dziecka. Przypomniała sobie dzień, w którym zginął. Niebo było czyste i błękitne, a w powietrzu unosił się lekko żywiczny zapach. Kto umiera w taką piękną niedzielę? Julia wykręciła się od pójścia do kościoła, by zamiast tego spędzić poranek nad jeziorem. Jedna z najpopularniejszych dziewczyn w szkole wreszcie zaproponowała jej wspólny wypad na cypel z grupą koleżanek. Był ostatni dzień lata, gorący i parny, wprost wymarzony na kąpiel, więc z samego rana Julia zamknęła się w łazience, symulując zatrucie. Miała zamiar wrócić przed matką, żeby się nie wydało. Lecz gdy dotarła do domu, na podjeździe ujrzała radiowóz połyskujący w świetle południowego słońca. Potem dostrzegła matkę z dłonią zaciśniętą na poręczy schodów i serce w niej struchlało. Czyżby źle obliczyła czas? A może matka wróciła do domu wcześniej i nie znalazłszy córki w jej pokoju, zawiadomiła policję? Tak czy owak, Julia była w opałach. Na jej widok matka zbiegła po stopniach i omiatając ziemię długą spódnicą, ruszyła ku dziewczynie z twarzą skurczoną ze złości. „Gdzieś ty była?” – wykrzyknęła piskliwie. „Ja… Ja tylko…” – wyjąkała Julia. „Nie słyszę!” „Poszłam nad jezioro z koleżankami. Jutro zaczyna się szkoła, a one pierwszy raz mnie zaprosiły. Wiedziałam, że mi nie pozwolisz, więc…” Matka wymierzyła jej siarczysty policzek. Głowa Julii odskoczyła na bok, a mokre strąki włosów wpadły jej do oczu i przylgnęły do skóry. „Ile razy mówiłam, że zdarzy się nieszczęście, jeżeli nie będziesz posłuszna?!” – zawołała matka. Julia zwróciła na nią rozpalony wzrok. „O czym ty mówisz? Stało się coś złego?” Matka, z gwałtownie spopielałą twarzą, po omacku odszukała poręcz obok siebie. „Twój ojciec…” Julię przebiegł dreszcz. Nigdy wcześniej nie widziała matki w takim stanie. „Co ojciec? – dopytywała. – Mów!” „Miał wypadek samochodowy”. Julia straciła oddech. „Jest ranny?” Matka spojrzała na nią, potrząsając głową, jakby z niedowierzaniem. „Nie żyje” – odpowiedziała. Julii zakręciło się w głowie. Miała wrażenie, że ziemia ucieka jej spod nóg. Dopiero chwilę później spostrzegła, że jakimś cudem wciąż utrzymuje się w pionie. Usłyszała swój własny głos niby w zwolnionym tempie: „Co się stało?” „Pojechał cię szukać” – odrzekła matka i natychmiast zmieniła się na twarzy. Rozpacz w jej oczach ustąpiła miejsca furii i nienawiści, a usta wykrzywił grymas obrzydzenia. Nieoczekiwanie rzuciła się na córkę z pięściami. „To przez ciebie! – zawyła. – To wszystko twoja wina!” Dziewczyna próbowała się bronić, ale ciosy wzburzonej kobiety dosięgały jej twarzy, głowy i ramion, nawet gdy upadła już na ziemię. Nim do akcji wkroczyli policjanci, matka zdążyła rozciąć jej dolną wargę i solidnie ją poturbować na całym ciele. Tej samej nocy Julia zwędziła dziesięcinę ukrytą w puszce z wizerunkiem Jezusa w szafce na przyprawy, spakowała torbę i opuściła Blackwood Manor z twardym postanowieniem, że nigdy tam nie powróci. Dość miała nieustających morałów i połajanek, klepania pacierzy dzień w dzień i coniedzielnych spowiedzi, zakazanych pokoi i pretensji o nałóg ojca. Chciała być wreszcie wolna, sama pokierować swoim życiem i nie pozwolić innym obwiniać się o cokolwiek. Tyle że nie wszystko przebiegło po jej myśli. Z początku, gdy wysiadła z autobusu na Long Island, nie mogła się nacieszyć swobodą i niezależnością. Na nadmorskim deptaku szybko nawiązała nowe przyjaźnie i zamieszkała mniej niż dwa kilometry od plaży z Kelly, kelnerką z klubu nocnego, i Tomem, weteranem wojny w Korei. Pierwszych kilka miesięcy upłynęło pod znakiem muzyki, imprez, piwa i marihuany. Ale wkrótce potem Kelly wróciła do domu, nadeszła zima, bulwar został zamknięty, a kasa zaświeciła pustkami. Julia nie mogła sobie przypomnieć, dlaczego przenieśli się z Tomem do zapyziałej kawalerki w mieście, ale już wtedy po dawnych uciechach nie zostało śladu. Tom nie potrafił utrzymać żadnej pracy i nieustannie brzęczał jej nad uchem, by za wszelką cenę zachowała swoją, bo zostaną bez środków do życia. Julia zamknęła łazienkę, zwróciła klucz dzieciakowi przy kasie i wyszła z supermarketu. Na dworze przestało już sypać, a połacie świeżego puchu rozjaśniały krajobraz. Zapuszczona dzielnica nadal straszyła brudem i stertami śmieci, lecz nawet w połowie nie tak jak poprzedniego dnia, kiedy nie było śniegu. Knajpa Dużego Ala mieściła się na rogu, między sklepem nocnym o zakratowanych oknach i lombardem z namokłą, podartą matą rozścieloną przed wejściem. Julia zapięła płaszcz, wcisnęła głowę w ramiona i nie bacząc na zimną, mokrą breję przesiąkającą przez szmaciane buty, ruszyła w kierunku baru. Wyczuła w kieszeni puszkę z mielonką i pożałowała, że nie zgarnęła do niej jakiegoś dodatku. Dziesięć godzin później, kiedy wyjdzie z pracy, spałaszują ją z Tomem z chlebem na kolację, jak przez cztery ostatnie dni z rzędu. Tego wieczoru miała dostać wypłatę, chociaż cały zarobek musiał pójść na pokrycie czynszu. Inaczej z końcem tygodnia zostaliby bez dachu nad głową. Minęła fasadę jadłodajni, skręciła w boczną ulicę i weszła na podwórze od tyłu. Z jakiegoś powodu Duży Al zabraniał pracownikom obsługi korzystać z drzwi frontowych, jak gdyby prowadził ekskluzywny lokal, a nie tanią garkuchnię. Już w bramie owiał ją przestygły zapach boczku i smażonych ziemniaków, na co jej żołądek ścisnął się żałośnie mimo zjedzonego wcześniej jabłka. W śmietniku nieopodal kuchennego wejścia grzebał chłopiec w białej koszulce i podartych dżinsach. U jego stóp warował chudy brunatny pies, zadzierając pysk w nadziei na coś dobrego. Na widok Julii wynędzniały zwierzak zamerdał ogonem i podszedł się przywitać. Dziewczyna przykucnęła i zanurzyła palce w skudłaconej sierści. – Cześć, staruszku – zamruczała cicho, po czym wyprostowała się i krzyknęła: – Danny, wiesz, co będzie, jeżeli Al znowu cię tu przyłapie? Dzieciak podskoczył i obejrzał się przerażony. – Uff! – Odetchnął z ulgą. – To ty. Miał dziewięć lat, orzechowe oczy i niesforną czuprynę w kolorze kawy. Julia poznała go w ubiegłym roku, kiedy razem z psem żebrał przed drzwiami lombardu. – Dlaczego jesteś bez kurtki? – zapytała. – Brat potrzebował. – Tata znowu bez pracy? Danny kiwnął głową. – A mama jest chora. Julia wyjęła ukradzioną konserwę z kieszeni. – Masz, weź to. Po robocie spróbuję skombinować coś więcej. Chłopiec pochwycił puszkę, błyskawicznie zdarł aluminiowe wieczko, wytrząsnął porcję mięsa na dłoń i wpakował sobie do ust. – Dzięki. Podał kawałek psu, który pożarł go jednym kłapnięciem. – Nie ma sprawy – odparła Julia. – A teraz zmiataj stąd. Danny wyszczerzył zęby i zniknął w czeluści bramy z psim szkieletem depczącym mu po piętach. Julia załomotała do kuchennych drzwi baru i czekała u podnóża schodków. Po drugiej stronie rozległy się szybkie kroki, klamka podskoczyła kilkakrotnie i w końcu silne szarpnięcie pokonało zacinający się zamek. W progu stała Sheila, inna kelnerka. – Co z tobą? – wyszeptała. – Spóźniłaś się dwie godziny. Al ci nie daruje! Julia zmarszczyła brwi. – Jak to? Przecież w środy zaczynam dopiero o dziesiątej. – Weszła do środka, rozpinając płaszcz. – Jest wtorek! – uświadomiła jej Sheila. – A niech to – syknęła Julia. Rzuciła palto na wieszak i z kosza przed wejściem do chłodni porwała pierwszy z brzegu fartuch, po czym pośpieszyła na zaplecze, zawiązując sobie troczki na plecach. Sheila poszła za nią. Duży Al wtoczył się przez drzwi oddzielające kuchnię od sali jadalnej. Miał spocone czoło, a strąki tłustych szpakowatych włosów właziły mu do oczu. W istocie był potężnym mężczyzną – o wzroście ponad metr osiemdziesiąt, szerokich barach i masywnych nogach – ale swój przydomek zawdzięczał głównie ogromnemu brzuchowi zwisającemu nad paskiem poplamionego fartucha niczym pękaty wieloryb. – Proszę, proszę, ktoś się jednak pofatygował do pracy – prychnął ironicznie. – Przepraszam – rzekła Julia. – Myślałam, że dzisiaj jest środa. – A ja myślałem, że moje urodziny – odparł Al. – I dlatego muszę zasuwać jednocześnie przy garach i na sali. – Naprawdę bardzo mi przykro – wyjąkała Julia. – Wszystko mi się pokręciło, ale przysięgam, że to ostatni raz. – Z pewnością – warknął Al. – Wstrzymuję twoją wypłatę. Jak sobie poczekasz przez tydzień, to może zaczniesz doceniać tę robotę. – Ale… Proszę, Al, nie mam z czego zapłacić czynszu – wyszeptała Julia. – Trzeba było pomyśleć o tym wcześniej – fuknął nieustępliwie. – A teraz daj mi spokój i bierz się do pracy. Julia zagryzła usta i wyszła na salę dla gości. Niemal wszystkie stoliki, jak również stołki przy barze były zajęte. Zaraz potem za jej plecami stuknęły wahadłowe drzwi, gdy z kuchni wyłoniła się Sheila z dwoma talerzami jajecznicy i półmiskiem naleśników na ramieniu oraz porcją tostów francuskich w drugiej ręce. – Możesz stanąć za ladą, złotko? – rzuciła w kierunku Julii. – Tylko do końca pory śniadaniowej. – Pewnie. – Julia sięgnęła po notatnik z długopisem i omiotła wzrokiem klientów wzdłuż kontuaru. Na odległym końcu dostrzegła mężczyznę w filcowym kapeluszu i ciemnym prochowcu, przed którym spoczywała zamknięta karta dań. Ruszyła w jego stronę. – Czy mogę prosić o dolewkę? – usłyszała, ledwie zrobiła dwa kroki. – Oczywiście. – Wsunęła notatnik do kieszeni fartucha i zawróciła po dzbanek. Obsłużyła spragnionego klienta, po czym skierowała się ku mężczyźnie w kapeluszu. – Kawy? – zapytała, sięgając po biały kubek ustawiony na ladzie do góry dnem. – Chętnie. Nalała gościowi aromatycznego napoju, a następnie wydobyła z kieszeni notatnik i długopis. – Przepraszam! – krzyknął do niej ktoś z drugiej strony baru. – Co z moimi naleśnikami? – Zaraz do pana podejdę – odparła z wymuszonym uśmiechem. Nad drzwiami głośno zadźwięczał dzwonek. Do restauracji wszedł mężczyzna w garniturze w prążki i lśniących półbutach, torując drogę kobiecie i podobnej do niej dziewczynce, ubranym w jednakowe niebieskie płaszcze. Mała pozwoliła poprowadzić się za rękę do stolika, gdzie obie usiadły uśmiechnięte i zaróżowione od mrozu. Julia zagapiła się na nie z długopisem w powietrzu. Matka i córka – pomyślała. Kobieta zdjęła rękawiczki, a następnie sięgnęła przez stół, aby pomóc się rozebrać dziecku. Dziewczynka pisnęła z uciechy, gdy matka roztarła jej zziębnięte rączki w swoich dłoniach. Może ma dzisiaj urodziny? – fantazjowała Julia. – Albo wyszły razem na zakupy? Wtem kobieta ucałowała drobne paluszki córki, na co Julia poczuła pieczenie pod powiekami. Rozejrzała się za mężczyzną w pasiastym garniturze – prawdopodobnie ojcem. Tymczasem on stanął pośrodku sali, wyciągając szyję, jak gdyby kogoś wypatrywał. Może pomylił drogę? Nie wyglądał na tutejszego. – Wezmę jajka obsmażane z dwóch stron i tosty z masłem – oznajmił mężczyzna w kapeluszu przy barze. Julia zamrugała i przeniosła na niego błędny wzrok, po czym natychmiast potrząsnęła głową, przywrócona do rzeczywistości. – Przepraszam. Tak, już podaję. Pośpieszyła do kuchni, przeklinając w duchu swoje roztargnienie. Gdyby Duży Al nakrył ją na bujaniu w obłokach, z miejsca wyleciałaby z pracy. Tyle że czasem nie mogła się powstrzymać. Widok szczęśliwych, bliskich sobie ludzi, szczególnie rodzin z dziećmi, zniewalał ją jak narkotyk. Uwielbiała śledzić ich pełne tkliwości spojrzenia i opiekuńcze gesty, z których biły instynktowna miłość i całkowite przywiązanie. Sama oddałaby wszystko, by zaznać takiego ciepła. – Dziesięć minut temu prosiłam o ketchup – upomniała się jakaś kobieta. Julia postawiła przed nią plastikową butlę. – Czekam na rachunek! – zawołała inna. – Za sekundę – odparła Julia. Umieściła kartkę z zamówieniem na karuzeli w kuchni i nacisnęła dzwonek, a następnie zapytała o zaległe naleśniki. Duży Al podał jej talerz przez okno i z westchnieniem otarł czoło wierzchem dłoni. Julia zaniosła parujące danie klientowi. Wracając na drugi koniec kontuaru, pochwyciła skinienie mężczyzny w pasiastym garniturze zza pleców siedzących gości. Wręczyła kobiecie rachunek i podeszła przyjąć zamówienie. – Czym mogę panu służyć? – zapytała. – Szukam Julii Coralline Blackwood – rzekł. Julia wpadła w popłoch. Gliniarz? Pewnie chodzi o kradzież w supermarkecie. Uśmiechnęła się z duszą na ramieniu. – Dzisiaj akurat ma wolne. Może coś przekazać? Mężczyzna wyjął z zanadrza fotografię i położył na ladzie. Julii krew odpłynęła z twarzy. To było jej zdjęcie zrobione w ostatnim roku szkoły. Jak on je zdobył? I czego mógł od niej chcieć? – Jestem prywatnym detektywem – wyjaśnił mężczyzna. – Wynajął mnie adwokat pani rodziców. – Ponownie sięgnął do wewnętrznej kieszeni marynarki, tym razem po kopertę. – Szukam pani od prawie roku. Proszę. – Podał jej list. – Miłego dnia. – Musnął rondo kapelusza i wyszedł z restauracji. Julia obracała przesyłkę w drżących dłoniach. Matka ją odnalazła.\nRozdział 3 lilly Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej\nSpis treści: Okładka Karta tytułowa Wybitne słowa uznania dla Ellen Marie Wiseman! Rozdział 1 Rozdział 2 Rozdział 3 Rozdział 4 Rozdział 5 Rozdział 6 Rozdział 7 Rozdział 8 Rozdział 9 Rozdział 10 Rozdział 11 Rozdział 12 Rozdział 13 Rozdział 14 Rozdział 15 Rozdział 16 Rozdział 17 Rozdział 18 Rozdział 19 Rozdział 20 Rozdział 21 Rozdział 22 Rozdział 23 Rozdział 24 Rozdział 25 Rozdział 26 Rozdział 27 Rozdział 28 Rozdział 29 Rozdział 30 Rozdział 31 Rozdział 32 Rozdział 33 Rozdział 34 Podziękowania Od autorki Karta redakcyjna\nTYTUŁ ORYGINAŁU: The Life She Was Given Redaktor prowadząca: Ewelina Sokalska Wydawca: Małgorzata Święcicka Redakcja: Ewa Kosiba Korekta: Bożena Sęk Projekt okładki: Mariusz Banachowicz Zdjęcie na okładce: © ShotPrime Studio/Shutterstock.com Copyright © 2017 by Ellen Marie Wiseman Copyright © 2020 for the Polish edition by Wydawnictwo Kobiece Łukasz Kierus Copyright © for the Polish translation by Anna Sauvignon, 2020 Wszelkie prawa do polskiego przekładu i publikacji zastrzeżone. Powielanie i rozpowszechnianie z wykorzystaniem jakiejkolwiek techniki całości bądź fragmentów niniejszego dzieła bez uprzedniego uzyskania pisemnej zgody posiadacza tych praw jest zabronione. Wydanie elektroniczne Białystok 2020 ISBN 978-83-66654-34-1 Bądź na bieżąco i śledź nasze wydawnictwo na Facebooku: www.facebook.com/kobiece Wydawnictwo Kobiece E-mail: redakcja@wydawnictwokobiece.pl Pełna oferta wydawnictwa jest dostępna na stronie www.wydawnictwokobiece.pl Na zlecenie Woblink woblink.com plik przygotowała Katarzyna Rek\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Dla_jej_dobra-ebookRO/p1179863i1360554" target="_blank" title="Dla jej dobra [Ellen Marie Wiseman] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Dla jej dobra [Ellen Marie Wiseman] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Kielce: wpadł po 21 latach. Sukces policjantów z archiwum X – Polskie Radio • Przewodnik po Kielcach\nCytując to co opowiada dział informacyjny Polskie Radio w newsie „Kielce: wpadł po 21 latach. Sukces policjantów z archiwum X”:\nPrzełomowe ustalenia przyniosły badania kryminalistyczne zlecone przez policjantów z tzw. archiwum X Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego Komendy Wojewódzkiej Policji w Kielcach – powiedział podkom. Arkadiusz Arciszewski z biura prasowego […] zobacz cały artykuł ».


#004 Raz dwa trzy - nauczyciel patrzy! O obserwacji pedagogicznej w przedszkolu • Przedszkojak\n#004 Raz dwa trzy – nauczyciel patrzy! O obserwacji pedagogicznej w przedszkolu\nJeśli jesteś mamą Przedszkojaka to z pewnością spotkałaś się już z obserwacją pedagogiczną. Jeśli jesteś mamą kilku Przedszkojaków bądź Przedszkojaków emerytowanych (czyli szkolniaków), tym bardziej miałaś z nią do czynienia. Ten artykuł najbardziej przyda się tym z Was, które rozpoczynają niebawem swoją przygodę z przedszkolem albo są w nim dopiero pierwszy rok. Byłoby świetnie gdyby każda z mam wiedziała, że jej dziecko w przedszkolu będzie obserwowane. Wnikliwie i uważnie.\nCo to jest obserwacja pedagogiczna?\nNajprościej mówiąc – to proces, który trwa przez cały pobyt dziecka w przedszkolu. Obserwację przeprowadzają nauczyciele wychowawcy grupy, do której uczęszcza Przedszkojak. Badanie obejmuje cztery obszary rozwoju dziecka: fizyczny, emocjonalny, społeczny i poznawczy.\nW obszarze rozwoju fizycznego mieści się:\nObszar emocjonalny rozwoju to:\nPrzeżywanie i rozumienie emocji\nSamodzielność oraz odporność emocjonalna\nUmiejętność rozstawania się z opiekunem\nW zakresie obszaru społecznego rozwoju dziecka uwzględnia się:\nStosunek do rówieśników i dorosłych\nStosunek do norm i zasad zachowania\nPoznawczy rozwój dziecka to m.in.:\nSpostrzeganie, pamięć, uwaga, koordynacja wzrokowo-ruchowa, rozwój umiejętności matematycznych\nEkspresja (działalność artystyczna)\nGotowość do posługiwania się językiem obcym nowożytnym\nSą one ściśle powiązane z tym, co zostało uwzględnione w podstawie programowej wychowania przedszkolnego – najważniejszym dokumencie dla nauczycieli Przedszkojaków. Narzędziem, które pozwala zbierać wyniki badania jest arkusz obserwacyjny, którym dysponuje nauczyciel. Arkusz to nic innego jak tabela, która zawiera konkretne badane umiejętności dostosowane do etapu rozwoju Przedszkojaka (różnić się więc będzie znacznie arkusz obserwacji dziecka 3-letniego a 5-letniego). Nauczyciel ma dwa wyjścia: może skorzystać z arkusza obserwacji przygotowanego przez wybrane wydawnictwo (arkusze dołączone są do pakietu edukacyjnego, na którym pracuje z dziećmi), jest on wtedy kompatybilny z wybranym programem edukacji przedszkolnej. Może też zmodyfikować go lub stworzyć autorski arkusz obserwacji i nim się posługiwać. Rodzic zwykle nie ma jednak wglądu do arkusza obserwacji, a o wynikach obserwacji jest informowany przez nauczyciela poprzez przekazanie podsumowania (pisemnie i/lub słownie).\nCo podlega obserwacji?\nNo dobrze, ale co ten nauczyciel tak naprawdę obserwuje? Obserwacji pedagogicznej podlegają głównie dwa aspekty: zachowanie Przedszkojaka w grupie w codziennych sytuacjach takich jak zabawa swobodna, czynności samoobsługowe, zajęcia edukacyjne czy zabawy ruchowe oraz analiza wytworów jego pracy – kolorowanki, karty pracy, prace plastyczne.\nPo co wykonuje się obserwację pedagogiczną?\nCelem tego badania jest udzielenie rodzicom informacji związanych z poziomem rozwoju poszczególnych funkcji poznawczych oraz jego funkcjonowania w grupie rówieśniczej. Dzięki temu rodzic ma ogląd na to, jak rozwija się jego dziecko, w czym jest świetne, a w jakich aspektach ma jeszcze trudności. Wyniki obserwacji są przydatne również nauczycielom, którzy na ich podstawie planują indywidualną pracę z dzieckiem uwzględniając w szczególności te czynności, z którymi dziecko ma największy problem. Badanie to pozwala również na ocenę rozwoju dziecka na tle grupy rówieśniczej, ale trzeba pamiętać, że porównywanie umiejętności i zdolności dzieci w grupie może prowadzić do etykietowania i szufladkowania (ale o tym innym razem). Finalnie obserwacja ma ustalić poziom rozwoju dziecka na każdym etapie pobytu w przedszkolu i monitorowanie gotowości szkolnej, jaką powinno osiągnąć dziecko na zakończenie edukacji przedszkolnej.\nJakie są etapy obserwacji?\nMożna mówić o dwóch lub trzech etapach obserwacji, bo różne są szkoły (i przedszkola, haha). Pierwszy i ostatni etap występują zawsze. Etap pierwszy to obserwacja początkowa dziecka, którą przeprowadza się w pierwszych miesiącach pobytu w placówce (zwykle wrzesień-październik). Ona jest punktem wyjścia do podejmowanych działań edukacyjnych i wychowawczych nauczycieli. Najbardziej rzetelnie i wnikliwie należy podejść do niej w przypadku trzylatków, bo nauczyciel dopiero poznaje dzieci i musi dowiedzieć się z czym przychodzą do przedszkola, od czego startują. Z każdym kolejnym rokiem obserwacja jest prostsza, kiedy grupę prowadzi ten sam nauczyciel, ale to nie znaczy, że przez okres wakacji Przedszkojak stoi w miejscu – bo jasna sprawa, że rozwija się wciąż i stale. No, więc ta pierwsza wstępna daje nam mnóstwo informacji o tym nad czym należy pracować z dzieckiem w ciągu najbliższych miesięcy i co wzmacniać.\nEtap drugi – obserwacja końcowa, ma miejsce na przełomie maja i czerwca. Nauczyciel zwraca szczególną uwagę na te kwestie, nad którymi zgodnie z obserwacją początkową należało pracować i ocenia postępy dziecka. Na podstawie obserwacji pedagogicznej każdego dziecka nauczyciel sporządza podsumowanie obserwacji końcoworocznej całej grupy i wskazuje te dziedziny, nad którymi szczególnie trzeba pracować w przyszłym roku szkolnym.\nJest jeszcze ten trzeci etap, który występuje tylko w niektórych placówkach (jeśli występuje, wskakuje na miejsce drugie, a obserwacja końcowa staje się etapem trzecim) – obserwacja śródroczna. Wykonanie obserwacji śródrocznej w okolicy stycznia pozwala na bieżące monitorowanie postępów dziecka i jeszcze wyraźniej wskazuje te obszary, w których należy pracować z dzieckiem. Osobiście nie jestem zwolennikiem prowadzenia obserwacji trzyetapowej. Dlaczego? Bo działa ona tylko wtedy, kiedy prowadzona jest naprawdę rzetelnie. A ciężko jest przeprowadzić obserwację każdego dziecka w grupie 25-osobowej trzy razy w ciągu roku – wymaga to od nauczyciela ogromnej ilości czasu i zaangażowania kosztem innych działań, które mogłyby i powinny być wtedy realizowane. Dodatkowo niektóre umiejętności wymagają dłuższego czasu pracy nad nimi niż 3 miesiące, wobec tego w przypadku obserwacji śródrocznej zapiski w arkuszu mogłyby się niewiele różnić od tych poczatkowych, a przecież to nie jest tak, że Przedszkojak się nie rozwija. Dlatego myślę, że obserwacja wstępna i końcowa w zupełności wystarczą.\nCzy rodzice są informowani o wynikach obserwacji?\nOczywiście! Podsumowanie obserwacji przekazuje się rodzicowi każdorazowo po każdym jej etapie. Może to nastąpić w trakcie zebrania lub podczas indywidualnych spotkań z rodzicami. Jeśli odbywa się to na zebraniu, nauczyciel rozdaje tylko pisemne wnioski, nie może przecież na forum omawiać wyników obserwacji każdego dziecka. Dobrym rozwiązaniem jest według mnie przygotowanie takiego pisemnego podsumowania dla rodziców o wynikach obserwacji dziecka. Dzięki temu wiemy dokładnie na jakim etapie rozwoju jest nasz Przedszkojak, możemy w każdej chwili odwołać się do tego co zostało ustalone, zwrócić uwagę na te elementy, nad którymi warto jeszcze pracować i ćwiczyć je w domu z dzieckiem. Jeśli nauczyciel Waszego dziecka nigdy czegoś takiego Wam nie przedstawił – poproście go o to osobiście albo przedyskutujcie to z pozostałą grupą rodziców, może uda się ustalić takie rozwiązanie obowiązującym dla wszystkich. Takie podsumowanie nie musi (i dobrze, żeby nie było) referatem o Waszym dziecku. To mają być konkrety! Wypunktowane mocne strony Waszego dziecka, strony wymagające dalszej pracy (nie nazywajmy ich słabymi, bo nimi nie są!) oraz kierunki do pracy – działania, na których warto się teraz skupić najmocniej i realizować je, aby pomóc dziecku. Jeżeli otrzymasz podsumowanie wyłącznie w formie pisemnej, a masz wątpliwości co Pani miała na myśli pisząc taki punkt – umów się na spotkanie indywidualne z nauczycielem, dopytuj, drąż i dowiaduj się jak masz to rozumieć, nie pozostawiaj niedopowiedzeń w kwestii rozwoju Twojego dziecka.\nJest jeszcze coś, o czym musisz pamiętać. Analizując funkcjonowanie dziecka, poziom jego umiejętności w różnych aspektach rozwoju, powinnaś mieć świadomość, że obserwacje te są częściowe, fragmentaryczne, poczynione podczas wybranych form aktywności dziecka i w określonej dla niego przestrzeni. Więc jeżeli zobaczysz, że z obserwacji przeprowadzonej przez nauczyciela wynika coś zupełnie innego, niż sama na co dzień masz okazję obserwować – nie myśl, że Pani się nie zna i pisze głupoty. Weź pod uwagę, że zwłaszcza nowe Przedszkojaki mogą poza domem prezentować totalnie inne zachowania albo obserwacja, którą przeprowadzała Pani odbywała się wtedy, kiedy Twój maluch miał słabszy dzień.\nJak Wasze tegoroczne podsumowania?\nMamy maj. Niedługo otrzymacie swoje podsumowania. Zwróćcie uwagę na postępy, jakie poczynił Wasz Przedszkojak, co udało mu się wypracować, jakie kolejne etapy rozwoju osiągnąć. Nie martw się tym, że nadal są obszary wymagające pracy – dzieci rozwijają się w swoim własnym tempie. Zaakceptuj to i wspieraj swoje dziecko w tym aspekcie również w domu. Daj znać jak wygląda proces obserwacji pedagogicznej w przedszkolu Twojego malucha. Ciekawa jestem, czy jesteś każdorazowo informowana o jego wynikach? W jaki sposób nauczyciel przekazuje Ci informacje o rozwoju Twojego Przedszkojaka? Użyj komentarzy poniżej lub formularza kontaktowego i podziel się Twoim doświadczeniem w temacie obserwacji pedagogicznej.\n← #003 Jak planować dzień z Przedszkojakiem? #005 Wszystko o kredkach dla Przedszkojaka →\nIwetta.k\tdnia 3 czerwca 2020 o godz. 20:55\nTeraz widze, jak mało wiem o tym, co się dzieje w przedszkolu 😱 nikt nie poinformował nas, że jest coś takiego jak obserwacja Przedszkojaka. Codziennie słyszałam ,,wszystko w porzadku,, i tyle wiedziałam, a pani ptzedszkojanka zapytana o jakiś konkret też odpowiadała, że wszystko ok. No dobra, jak ok to ok, znam swoje dziecko, wiem co potrafi, czego nie i jakie robi postępy, bo w domu też staramy się pracować, ale z drugiej strony chciałabym wiedzieć, co sie dzieje w z moim dzieckiem w przedszkolu i co takiego zaobserwowała pani przedszkojanka. Słabo.Teraz będę wiedziała na co zwrócić uwagę.\nprzedszkojak\tdnia 3 czerwca 2020 o godz. 22:36\nDziękuję Ci za ten komentarz. Cieszę się, że uświadomił Ci o co warto zawalczyć będąc rodzicem, kiedy przedszkole jak się okazuje nie zapewnia ogólnego standardu pedagogicznego. Jestem zdania, iż mimo, że rodzic działa i aktywnie rozwija dziecko w domu nie jest w stanie ocenić poziomu jego rozwoju na tle rówieśników, nie ma do tego narzędzi ani wiedzy i niestety często nie jest obiektywny. To nauczyciel wychowania przedszkolnego ma wszelkie kompetencje, aby kontrolować rozwój dziecka, zauważać słabe strony i pracować nad ich doskonaleniem. Koniecznie poproś o wyjaśnienie kwestii obserwacji pedagogicznej w Waszym przedszkolu – jeśli nie wychowawcę, to dyrekcję placówki. Pozdrawiam!


Zakończenie oceny formalnej wniosków o dofinansowanie projektów złożonych w ramach konkursu Nr RPLB.02.01.00-IZ.00-08-K01/15 - Wiadomości - RPO WL 2014-2020\nZakończenie oceny formalnej wniosków o dofinansowanie projektów złożonych w ramach konkursu Nr RPLB.02.01.00-IZ.00-08-K01/15\nw dniu 7 marca 2016 r. zakończono ocenę formalną wniosków o dofinansowanie projektów złożonych w ramach konkursu Nr RPLB.02.01.00-IZ.00-08-K01/15 – Oś Priorytetowa 2 Rozwój cyfrowy, Działanie 2.1 Rozwój społeczeństwa informacyjnego (kategoria interwencji Funduszy Strukturalnych:\n78 Usługi i aplikacje w zakresie e-administracji (w tym elektronicznych zamówień publicznych, informatycznych środków wsparcia reformy administracji publicznej, bezpieczeństwa cybernetycznego, środków na rzecz zaufania i ochrony prywatności, e-sprawiedliwości i demokracji elektronicznej\n79 Dostęp do informacji sektora publicznego (w tym otwartych danych w zakresie e-kultury, bibliotek cyfrowych, zasobów cyfrowych i turystyki elektronicznej ).\nW odpowiedzi na ogłoszony w dniu 17 czerwca 2015 r. konkurs (nabór wniosków o dofinansowanie projektów – I etap konkursu – rozpoczął się w dniu 30 lipca 2015 r. i trwał do dnia 30 września 2015 r.) wpłynęły - w wersji elektronicznej i papierowej - 43 wnioski o dofinansowanie. Łączna wartość wnioskowanej kwoty dofinansowania wyniosła 75 745 163,36 PLN, natomiast całkowita wartość projektów wyniosła 93 121 595,47 PLN.\nPodczas weryfikacji wstępnej, stanowiącej II etap konkursu, do oceny formalnej zakwalifikowały się 42 projekty na łączną kwotę dofinansowania wynoszącą 73 958 327,32 PLN (przy łącznej całkowitej wartości projektów – 90 535 938,67 PLN).\nOcenę formalną (III etap konkursu) pozytywnie przeszło 35 wniosków. Łączna wnioskowana kwota dofinansowania pozytywnie zweryfikowanych projektów wyniosła 54 209 608,84 PLN, natomiast ich łączna całkowita wartość to 67 302 152,19 PLN.


nowość | Gadżetomania.pl\n... Mocarne laptopy do gier, laptopy biznesowe, potężny monitor czy smukły notebook czy technologia do wyświetlania 3D bez potrzeby używania okularów. Acer zaprezentował naprawdę długą listę nowości. ... Dlatego bez zbędnego przedłużania i wstępów, ...\n... Końcówka miesiąca w wykonaniu Netfliksa jest naprawdę solidna. Najciekawszą nowością wydaje się być "Unorthodox", ale również inne tytuły zapowiadają udany seans. ... , to ta nowość Netfliksa spełnia warunek. Dziś, 27 marca, debiutuje też trzeci ...\n... Netflix nie zapomniał umieścić w puli nowości produkcji autorskich (tzw. Netflix Originals). Tym razem padło na premierę filmu "Miłość i potwory". https://www.youtube.com/watch?v=29wefElQ6oQ ... Z serialowych nowości warto wymienić komediowy ...\n... Wydaje wam się, że na Netfliksie obejrzeliście już wszystko? Kwiecień przyniesie ze sobą wiele filmowych nowości. Znajdą się propozycje dla miłośników seriali, komedii, dokumentów i liczne propozycje dla młodszych widzów. ... Jak co miesiąc, ...\n... Po filmowe nowości - do Biedronki. Sieroty po Empiku właśnie w popularnym dyskoncie mogą zaopatrywać się w najnowsze produkcje na DVD. Jeszcze bardziej skorzystają ci, którzy dotychczas w swoim mieście Empików nie mieli. ... Empik nie otworzył ...\n... Na aktualnie odbywających się kieleckich targach MSPO 2021 wiele firm prezentuje nowości z dziedziny sprzętu wojskowego lub policyjnego. Bardzo ciekawą koncepcję przedstawiła brytyjska firma Stream Defense Systems. ...\n... najlepszej produkcji 2021 r. https://www.youtube.com/watch?v=_Pq5Usc_JDA HBO Go największy zastrzyk nowości otrzymało z początkiem maja. Wtedy na platformę trafiły wszystkie części filmu "Rocky ...\n... Wiemy już, jakie filmowe i serialowe nowości pojawią się pod koniec lutego i w marcu na Netfliksie. Jednym z najciekawszych tytułów jest "To nie jest OK" - od twórcy "The End of the F***ing World". ... /watch?v=xSxNTFjrtS8 Netflix: marcowe ...\n... innowacyjnych rozwiązań. Proponowane oczyszczacze generują wysoki przepływ powietrza, jednocześnie w niezwykle efektywny sposób usuwając kurz oraz szkodliwe zanieczyszczenia. Czym dokładnie charakteryzują się nowości Sharp i dlaczego, warto w ...\n... ://www.youtube.com/watch?v=qZoCnMiR6xE Wszystkie marcowe nowości na Netfliksie: 10690 A wy na jaką produkcję czekacie najbardziej? Dajcie znać w komentarzu. ...\n... HBO GO podobnie jak Netflix przygotował dla swoich widzów obszerną listę czerwcowych propozycji. Oferta naszpikowana jest filmowymi i serialowymi nowościami. Wśród hitów zobaczymy m.in. "Gdzie jesteś Bernadette? i "Czarownicę 2". Poniżej pełna ...\n... HBO przygotowało dla swoich użytkowników masę serialowych i filmowych nowości. "Pewnego razu... w Hollywood", "15:17 do Paryża" i "Shazam!" to tylko niektóre z propozycji, jakie pojawią się na platformie już w kwietniu. Poniżej pełna lista ...\n... HBO wie, jak zapunktować u swoich użytkowników. Platforma wraz z nadchodzącą wiosną zaplanowała całą masę premier. Poniżej lista filmowych i serialowych nowości, które z pewnością podbiją serca widzów. ... HBO przygotowało dla widzów prawdziwie ...\n... platform już od 1 stycznia 2021. Netflix - nowości na styczeń 2021 Cobra Kai: Sezon 3 - wkrótce Bonding: Sezon 2 - wkrótce The Netflix Afterparty - wkrótce 50M2 - wkrótce June & Kopi J- wkrótce ... Go - nowości na styczeń 2021 Grzmotomocni III, ...


Atak nostalgii – moje Top 10 zestawów klocków LEGO | messinmyhead\nNie za bardzo mam ostatnio czas na nowe teksty dlatego w ramach nowości postanowiłem zarzucić dzisiaj moim starym, przydługim postem z forum LUGPOL, Polskich dorosłych fanow klocków LEGO. w tamtym konkretnym temacie chodziło o zaprezentowanie swojego prywatnego top 10 zestawów popularnych klocków. Temat moim zdaniem zawsze na czasie, klocki LEGO lubią w końcu wszyscy. Nawet Maciarewicz.\nTak więc oto moja lista. Początkowo miałem tu ochotę umieścić wiele zestawów, których nigdy nie miałem i nawet się nimi nie bawiłem, a także sporo tych z ostatnich lat, które mi się ogromnie podobają i wiem, że są wspaniałe… ale wtedy lista miałaby ze trzy kilometry. Ostatecznie postanowiłem skupić się wyłącznie tylko na tym co posiadam w swoim pudle z klockami, z czym wiążą się najlepsze wspomnienia, coś co stanowi dla mnie symbol bawialności. Dziesięć zestawów, od tego lubianego relatywnie najmniej aż do absolutnego hitu.\n10. 6979 – Interstellar Starfighter\nMój największy zestaw jaki kiedykolwiek miałem, prezent na komunię. Składałem go razem z siostrą cioteczną. Skończony, robił wtedy piorunujące wrażenie. Wielki, z masą laserów, fazerów, mniejszym statkiem przyczepianym za pomocą magnesów. No i ten fibre optic! buczący i mieniący się na czerwono krążownik obcych często przemierzał potem galaktykę siejąc postrach w sercu innych inteligentych ras. Zajął dziesiąte miejsce ponieważ niestety obecnie nie budzi we mnie aż takiego zachwytu. Jest to głównie zasługą wielkich płyt tworzących przód, z których da się co prawda zbudować też coś innego przy odrobinie kreatywności… ale nie zmienia to faktu, że LEGO wypuściło masę wielkich statków, które go przyćmiewają. Mimo to, za sam imponujący mi wtedy rozmach należy mu się miejsce na liście.\n9. 6512 – Landscape Loader\nOt maleństwo, kopareczka. Jeden z pierwszych okazów w mojej kolekcji, już nawet nie pamiętam z jakiej okazji się w niej pojawił, co jest wyjątkowe bo na ogół pamiętam historie zdecydowanej większości moich zestawów. Dzisiaj tył wydaje mi się zbyt ażurowy, ale cóż z tego, to i tak fajny mały model. Bardzo lubiłem jej łyżkę i koła oraz minifiga w roboczym wdzianku, chociaż irytował mnie w nim nieco brak kasku.\n8. 6036 – Skeleton Surprise\nMoje marzenia aby położyć łapy na najwięszym zestawie z tej serii,zamku nr. 6090 nigdy się nie ziściły. Komnata ze szkieletem lubiącym straszyć nieproszonych gości pozostała moim największym zamkowym zestawem. Jej mikre rozmiary wcale mi nie przeszkadzały, wręcz przeciwnie, gdy tylko znudziła mi się zabawa pułapką budyneczek dostarczył mi elementy do budowny własnych zamków; paneli, fajnej dużej częsci z blankami… no i płomieni, moich pierwszych płomieni! Samego truposza też lubiłem. Trochę co prawda dziwiły mnie luźne ramiona, za to ten pierwszy nadruk uśmiechniętej czachy do dzisiaj podoba mi się najbardziej ze wszystkich trzech wyprodukowanych przez LEGO.\n7. 8503 – Sub Slizer (i Slizery ogólnie)\nTutaj wymieniam jeden zestaw, ale w gruncie rzeczy jest do hołd złożony całej serii małych robocików. Pamiętam, że kiedy pierwszy raz zobaczyłem je w katalogu wzbudziły me żywe zainteresowanie, wtedy to było naprawdę coś nowego. Zaraz zamarzył mi się jeden, a gdy jednego dostałem wsiąkłem i na jakiś czas nie liczyły się dla mnie żadne inne serie. Slizery nie były duże, w porównaniu do innych zabawkowych figurek miały przeciętną artykulację, ale coś naprawdę do nich przyciągało. Może to, że każdy był trochę inny. Choć w gruncie rzeczy wykorzystywały te same częsci, każdy miał w sobie coś charakterystycznego. A to jeden był bardziej humanoidalny, inny mniej, jeszcze inny przypominał bardziej samochód… Pamiętam, że strasznie mnie to ciekawiło, to były naprawdę fajne konstrukcje nie uderzające takim kiczem jak np. późniejsze ciągnięte kilka lat Bionicle (aczkolwiek do pierwszej serii Bionicle również żywię sentyment). No i clue programu, strzelanie dyskami! Banalna sprawa a ile radochy. Nie zliczę ile z kumplem urządziliśmy w sumie zawodów w strzelaniu. Ostatecznie skompletowałem pięć z łącznie dwunastu figurek. Pamiętam jaką miałem radochę po raz pierwszy łącząc cztery w jednego potężnego Megazorda, wróć Megaslizera :). Jakkolwiek wspominam tu o całej serii podlinkowałem zdjęcie Sub Slizera, a to dlatego, że był moim pierwszym, do dzisiaj wydaje mi się w sumie najzgrabniejszy i podobało mi się jego wyposażenie, harpun i giętka rurka imitująca aparaturę tlenową.\n6. 5918 – Scorpion Tracker\nCzęsto wymieniany we wspomnianym temacie zestaw. Nie dziwię się temu. Był prezentem urodzinowym, jednym z najfajniejszych jakie dostałem. Fajne, zgrabne auticzko z masą wyposażenia. Szczególnie uwagę moją przykuły dotąd nie widziane skorpiony, mapa, i przód auta. No i nie zapominajmy o genialnym minifigu. Tak jest, zawadiacki Johnny Thunder ze swoim zabójczym wąsem, kapeluszem, czerwoną chustką i coltem wetkniętym za pas do dzisiaj jest jednym z moich ulubionych ludzików.\n5. 5928 – Bi-Wing Baron\nKim byłby Johnny Thunder bez swego arcywroga, Mr. Hates’a czy też Sama Sinistera (czy można wymyśleć lepsze imię dla szwarccharakteru? Wątpię!). Tja, gdy Johnny śmigał w swoim jeepie po pustyni (czyt. moim łóżku) jego nemezis o facjacie pruskiego barona, czy też nazistowskiego satrapy jak kto woli, ostrzeliwał go ze swojego dwupłatowca uzbrojonego w cztery karabiny. Samolot był prezentem za dobre oceny w szkole (przynajmniej do tego się ona przydała :)) Ładna maszyna, zgrabna, z fajną atrapą silnika… no i te cztery flinty!\n4. 8209 – F1 Racer\nW mojej kolekcji nie ma zbyt wiele Technic, głównie małe i parę średnich zestawów. Ta wyścigówka była moim pierwszym zestawem dziurawych klocków. Na pozór nie wyróżnia się niczym szczególnym, ale dla mnie jest dowodem na to, że używając tylko kilku podstawowych elementów można zrobić coś naprawdę fajnego, bawialnego i ładnego. Mały czerwony amortyzator nie tylko świetnie spełnia swoją główną funkcję ala zawieszenia, ale też bardzo ładnie wkomponowuje się w ogólną linię modelu tworząc uproszczoną, ale wyraźną sylwetkę bolidu F1. Jest coś na co zwróciłem uwagę dopiero po latach zaś w dzieciństwie, jakkolwiek nigdy nie byłem wielkim fanem motoryzacji bawiłem się z radością tym samochodzikiem, budowałem dla niego różnego rodzaju rampy i tory. Czasami konstruowałem też wersję alternatywną, choć ta nie była aż tak udana.\n3. 6135 – Spy Shark\nZaczyna się pierwsza trójka! Trzecie miejsce dla przedstawiciela bardzo małej podserii, za to w moim mniemaniu najfajniejszej jeśli chodzi o te podwodne. Niech się schowa Atlantis ze swoimi ryboludami, nic nie przebije złowrogich Aquasharks w ich boskich, smukłych, drapieżnie wyglądających łodziach. Co prawda pewien komiks z katalogu z 1996 roku sugerował, że owi zafascynowani rekinami podwodni złodzieje kryształów boją się zwykłej ośmiornicy, ale ja tam zawsze wiedziałem swoje. To na pewno zwykła propaganda pierdołowatych Aquanautów, którzy może i mieli fajniejsza bazę, ale ich łodzie nie miały startu do tych należących do adwersarzy, o! Gdy pierwszy raz zobaczyłem charakterystyczną szybkę z paszczą rekina od razu wiedziałem po czyjej jestem stronie 🙂 Moim największym marzeniem był największy zestaw, 6190, ale ostatecznie udało mi się położyć łapki na tych najmniejszych, 6115 i wzmiankowanym tutaj 6135. Dzięki niemu wreszcie zdobyłem upragnioną szybkę, która stała się dla mnie prawdziwym skarbem. Szpiegowski Rekin był nieduży, ale bardzo zgrabny. Często odpalał torpedy w kierunku małego statku Aquanautów – 6125… No i miał szybkę z paszczą rekina. Natomiast minifig cieszył fajną facjatą z gęstym zarostem. … Wspominałem o szybce z paszczą rekina?\n2. 6889 – Recon Robot\nDrugie miejsce dla prezentu od babci. Jeden z najbardziej bawialnych zestawów poczatkującego fana fantastyki i robotów 🙂 Składałem go razem z ojcem, nawet on był zafacynowany rosnącą w oczach mechaniczną kreaturą. Bardzo fajna maszyna, dwa schowki na jakieś lasery, fazery, stanowisko operatora z fajnym komputerkiem, ruchoma głowa ozdobiona wykorzystywaną później w wielu innych konstrukcjach giętką rurką, no i nade wszystko te ruchome ramiona ze szczypcami! Zawsze łapałem nimi uciekające w popłochu minifigi. Bawiłem się tym robotem tak często, że obecnie wszystkie zawiasy, które posłużyły do budowny ramion są strasznie luźne i przy próbie poruszenia zwisają smętnie jak wiadoma część ciała impotenta. Wymieniam tutaj ten zestaw także z innego powodu. Rzadko kiedy zdarza się aby wszystkie zaproponowane przez projektantów modele alternatywne były fajne w tym samym stopniu co model główny. Ten zestaw jest jednym z chlubnych wyjątków. Modelami alternatywnymi były rakieta, sześciokołowy „łazik” i jakieś bliżej niezidentyfikowane latadełko, wyglądające na bardzo szybkie i zwrotne. Pamiętam, że wszystkie bardzo mi się podobały i wszystkie budowałem równie często jak robota.\nPanie i Panowie, oto dochodzimy do szlachetnego pierwszego miejsca, a zajmuje je…\n1. 6009 – Black Knight\nMój pierwszy zestawik, bardzo skromny impulsik i absolutny number one na mojej liście. Pamiętam, że w tamtym okresie lubiłem się bawić praktycznie wyłącznie gumowymi dinozaurami, z racji dziecinnej fascynacji wymarłymi gatunkami. Dopiero dzielny Czarny Rycerz obudził we mnie nową pasję. Klocków tu jak na lekarstwo, ale wiadomo, że te trzy elementy robiące za stojak na broń stanowiły tylko dodatek do clue programu jakim była miodna figurka. Rycerz miał wszystko co potrzebował, zbroję, kopię, kuszę, dwa miecze, tarczę z pięknym nadrukiem smoka no i wiernego rumaka. A ileż radochy sprawiło mi samo opuszczanie przyłbicy! Później dołączali do niego kolejni woje, głównie z serii Royal Knights i Dragonmasters, ale żaden z nich nie przebił rudowąsego czempiona. Oj wiele przygód miał ów wojownik, a to smoka ubił, a to zbójów przegonił, na wojnie chwałę zdobywał… Co najlepsze ten najstarszy w moich zbiorach ludzik zachował się prawie, że idealnie. Pomimo tak częstych nim zabaw nadruk na torsie jest całkowicie nienaruszony. Tarcza co prawda lekko się przetarła, tak samo nadruk na buźce, no i ułamało się jedno z małych skrzydełek przy hełmie, ale cóż, w końcu to weteran, swoje przeżył. Czarny Rycerz jest w mojej opinii kwintesencją tego czym zawsze było dla mnie LEGO, nieposkromionej radochy z wymyślania własnych zabaw, dowodem na to, że czasami wcale nie potrzeba ogromnej ilości klocków, funkcji i mocy detali, żeby się wspaniale bawić i zachwycać zabawkami duńskiej firmy. Za to wszystko, za obudzenie we mnie prawdziwej LEGOpasji temu małemu impulsowi należy się zasłużone pierwsze miejsce.\nA wy w dzieciństwie bawiliście się LEGO, czy spędziliście je pod kamieniem?\n6 thoughts on “Atak nostalgii – moje Top 10 zestawów klocków LEGO”\nsklepogr on Luty 25, 2013 o 11:28 am said:\nTeż miałem Spy Sharka i zawsze marzyłem o tym z łapkami. Jeśli idzie o nostalgia zestawy, to miałem wspaniały i pachnący statek Darth Maula. Składałem i rozkładałem go tyle razy, że wciąż pamiętam, jak należało go układać, by w pełni złożyć. 🙂\nhugonido on Luty 25, 2013 o 5:07 pm said:\n„Tego z łapkami” to kiedyś dorwę i w gablotę wstawię!\nStatek Darth Maula powiadasz http://zh-tw.bricker.ru/images/sets/7151_brickset.jpg niedawno go z resztą zreedytowali http://4.bp.blogspot.com/-K2fZcdtNM9k/TmZofrlNyzI/AAAAAAAAAFE/EbeFQLUHbfs/s1600/lego7961.jpg 😉\nsklepogr on Luty 26, 2013 o 10:59 am said:\nAno ten. Nowy mi się tam mniej jakoś podoba, chodź figsy lepsze.\nhugonido on Luty 26, 2013 o 11:25 am said:\nBo tak naprawdę jedyne co bezpornie fajnie ewoluowało w LEGO to minifigi. Więcej ekspresyjnych buziek, fryzur, nakryć głowy i akcesoriów, czy w ogóle ciekawe „specjalne” figurki. Tak samo cieszy moc nowych, niespotykanych wcześniej kolorów i klocków. Ale same nowe zestawy to dla mnie obecnie takie meh. Trafiają się fajne rzeczy, ale daleko tym wszystkim Chimom do moich marzeń z dzieciństwa.\nququz on Marzec 7, 2013 o 4:39 pm said:\nBardzo mnie ucieszyło, że w zestawieni uwziąłeś pod uwagę slizery. Sub był moim drugim, ale też ulubionym. Za dzieciaka bardzo chciałem mieć też slizera Jungle, ale niestety nie udało mi się tego marzenia zrealizować.\nAquasharks to również dobry wybór. Ot, tacy podwodni piraci. Seria bardzo klimatyczna, szkoda, że nie doczekała reaktywacji… ale kto wie, może się to keidyś zmieni?\nhugonido on Marzec 8, 2013 o 10:07 pm said:\nAnom fajni byli a tak mało zestawów im się dostało. Liczę jeszcze kiedyś na jakąś kolejną serię podwodną z motywem przewodnim w postaci konfliktu frakcji, ale właśnie z czymś w stylu Aquanauts vs. Aquasharks a nie jak w wypadku Atlantis ludzie i jakieś bobołaki podwodne 😀 Nie no Atlantis samo w sobie było nawet fajne, ale to nie to samo.


obietnica, która ratuje życie - Recenzja książki Obietnica Łucji - nakanapie.pl\nobietnica, która ratuje życie\nRecenzja książki Obietnica Łucji\nAutor: @Lustro.rzeczywistosci · 3 minuty\n2015-03-25 Skomentuj Polub, jeżeli recenzja Ci się spodobała!\nCo sprawia, że człowiek jest w stanie rzucić wszystko i wyjechać na drugi koniec kraju, by rozpocząć nowe życie? Dlaczego niemłoda już kobieta postanawia zostawić za sobą wygodne życie i rozpocząć karierę nauczycielki na prowincji?\nJaką tajemnicę kryje podupadły pałac Kreiwetsów w Różanym Gaju? Jak zmieni się życie Łucji, gdy złoży obietnicę umierającej przyjaciółce? I czyje życie skomplikuje pewien pianista?\nDebiut Doroty Gąsiorowskiej pozwoli wam poznać odpowiedzi na te wszystkie pytania, a w dodatku przeniesie was do świata pełnego pozytywnej enerii. Mała społeczność ciepło przyjmie was w swoje ramiona, a perypetie bohaterów zapewnią okraszoną odrobiną magii podróż w jedną stronę – do świata spełnionych marzeń.\nAutorka stworzyła powieść tak dobrą, aż trudno uwierzyć, że to jej pierwsze literackie dziecko. Zadbała o wszystko – wiarygodną, choć przewidywalną historię, ciepły klimat sielskiej wsi i perfekcyjnie wykreowanych bohaterów. Utkała siatkę powiązań między bohaterami i uniknęła zapętlenia się w zbyt dużej ilości wątków. Moim zdaniem to idealna powieść dla starszych kobiet, które stanowią dość zaniedbany segment w literaturze obyczajowej. Gąsiorowska podaje im na tacy rozwiedzioną czterdziestolatkę, która gdzieś po drodze zagubiła samą siebie. Bohaterka nigdy nie nauczona kochać trafia do wioski, w której z każdej strony atakują ją szeroko rozumiane czułość i miłość. Łucja nie poluje na męża, nie przetrawia zdrady, a walczy z przeszłością, która zniszczyła jej życie – taki sposób przedstawienia wiodącej postaci sprawia, że wiele kobiet odnajdzie w Łucji siebie i z łatwością się z nią utożsami.\nNa uwagę zasługuje piękny styl autorki. Plastyczny, nieco nostalgiczny, rzekłabym nawet zbyt sentymentalny. Pisarka pieczołowicie przekazuje czytelnikowi swoje myśli i refleksje, co może niestety nudzić czytelnika rządnego mocniejszych wrażeń. Jestem przyzwyczajona do bardziej wartkiej akcji charakterystycznej dla książek młodzieżowych, więc czytanie Obietnicy Łucji czasem mi się dłużyło. Oczekiwałam choć jednego zaskakującego zwrotu akcji, czy też punktu kulminacyjnego, który sprawiłby, że powieść zapamiętam na dłużej, jednak nic takiego nie nastąpiło. Powieść posiada stały, leniwy rytm, jest przesycona emocjami w eterycznym wydaniu, natomiast bohaterowie sprawiają wrażenie pogrążonych we śnie. Czytelnik lubujący się w sielskich klimatach w stylu Domu nad rozlewiskiem* będzie w pełni usatysfakcjonowany. Jedynie wybuchowa artystka wprowadziła do fabuły nieco pazura i chętnie poczytałabym o niej dłużej.\nWspomniałam wcześniej, że debiut Gąsiorowskiej to idealna powieść dla kobiet w wieku średnim. Na dowód tego zdradzę wam, że moja mama pochłonęła Obietnicę Łucji w ekspresowym tempie i po raz pierwszy powiedziała, że lektura ją urzekła (dla porównania: o większości moich książek mówi, że "mogą być"). Zatem jeśli szukacie powieści dla mamy, babci, cioci czy innej kobiety po czterdziestce, kupujcie śmiało – to będzie idealny prezent dla romantyczek zaczytanych w sielskich powieściach obyczajowych.\nKilka kwestii budziło moje wątpliwości. Otóż kreacja najmłodszej bohaterki nie do końca mnie przekonała. Jedenastolatka tuliła się do nauczycielki i zachowywała jak typowe spragnione miłości dziecko, a jednocześnie mówiła językiem dojrzałej kobiety. Pokażcie mi dziecko, które oceniając spotkanie dwojga dorosłych ludzi mówi: byłaś taka chłodna, trzymałaś go na dystans...\nNie przekonał mnie też wątek miłości od pierwszego wejrzenia, żywcem wyjęty z książek młodzieżowych. Ponadto kilka zdarzeń kluczowych dla fabuły przebiegło zbyt szybko i mało wiarygodnie, ale to niuanse, które w tak udanym debiucie można puścić w niepamięć.\nPodsumowując: Obietnica Łucji to piękny, pełen ciepła debiut skierowany do dojrzałych czytelniczek spragnionych rodzinnych tajemnic, klasycznej romantycznej bajki i optymistycznych refleksji. Dorota Gąsiorowska wzbogaciła swą powieść obyczajową w delikatne nadnaturalne wątki, wielką dawkę emocji i wzruszeń oraz swoistą mądrość życiową. Gorąco polecam.\nSeria: Między słowami\nŻycie pełne jest nieprzewidzianych zbiegów okoliczności. Uciekając przed swoją przeszłością Łucja przypadkowo trafia do Różanego Gaju – uroczego miasteczka ze starym zniszczonym pałacem. Przypadek sp...\n„Obietnica Łucji” – opowieść o odnalezionym szczęściu\n„Obietnicę Łucji”, debiutancką powieść Doroty Gąsiorowskiej, pochłania się w jeden wieczór i to wcale nie ze względu na niewielką liczbę stron, ale dzięki niezwykle wciągającej historii i przezroczys...\nCzasem obietnica może wszystko zmienić...\nZ książkami polskich autorów jest trochę tak, jak z polskimi filmami. W zasadzie przyjmuje się, że nowo powstały film to na pewno chała z kategorii "Kac Wawa", a książka autorki, o której mało kto sły...\nPozostałe recenzje @Lustro.rzeczywis...\nWyobraźcie sobie świat bez kawy i czekolady. Pralinki, czekoladki i mleczne tabliczki nie istnieją, nie możecie też pójść do kawiarni i skosztować latte z pianką... Możec...\nRecenzja książki Moja mroczna strona\nSześciotomowa seria pani Malpas wciąga i uzależnia. Dla wielbicielek literatury erotycznej to niemal pozycja obowiązkowa i wszystkich tych, którzy chcieli odpuścić po pie...\nRecenzja książki Jego kłamstwa\nDepresja to choroba, która nieleczona, grozi śm...\nDawno temu czytałam artykuł, dotyczący depresji i prób samobójczych. Według niego, osoba, która popełnia samobójstwo, w...\nRecenzja książki Żyletkę zawsze noszę przy sobie\nPocałunki i Croissanty\nCześć moliki we wtorek 😍 dziś przychodzę do was z opinią o książce która jest jak jej okładka : słodka , romantyczna, l...\nRecenzja książki Pocałunki i croissanty\nGóralka leci za granicę\n„Jest taka światłość, co nie przeminie I dopóki w serca głębinach gości… Mrok nie wygra z blaskiem miłości.” ...\nRecenzja książki Czarne i czerwone


Polski piłkarz? "Dobry tylko jako joker" - Piłka nożna dziennik.pl\n24.01.2011, 11:54 | Aktualizacja: 24.01.2011, 12:31\nNie cichną w niemieckiej prasie słowa krytyki w stosunku do piłkarza Borussii Dortmund Roberta Lewandowskiego po kilku pudłach w meczu ligowym z przedostatnim w tabeli VfB Stuttgart (1:1). "Do gry nadaje się tylko jako joker" - napisał "Bild".\n"Dużo szans, mało bramek - tak najkrócej można opisać polskiego gracza, który do Bundesligi trafił z Lecha Poznań za kwotę 4,5 mln euro" - scharakteryzował krótko Lewandowskiego niemiecki dziennik i wyliczył, że z pięciu strzelonych przez niego w tym sezonie bramek, cztery zdobył wchodząc na boisko z ławki rezerwowych. To najlepsza statystyka dla jokera w niemieckiej ekstraklasie.\nWedług gazety "Bild" meczem z VfB Stuttgart, w którym zmarnował trzy pewne sytuacje podbramkowe, Polak przekreślił swoje szanse na miano napastnika numer jeden w Borussii. "Jako strzelec sprawdza się tylko z pozycji rezerwowego. Wchodzi i trafia. Kłopoty zaczynają się, gdy trener postawi na niego od pierwszych minut" - uważa dziennikarz.\nSeria nieudanych zagrań Lewandowskiego rozpoczęła się pod koniec października w Offenbach, kiedy w Pucharze Niemiec Polak nie wykorzystał rzutu karnego, a jego drużyna odpadła z rywalizacji. Pechowo radzi sobie również na europejskich boiskach. W meczu z Paris St. Germain w Lidze Europejskiej 22-letni napastnik w ostatniej minucie w sytuacji sam na sam spudłował, co miało wpływ na odpadnięcie Borussii z dalszych gier.\nVan der Sar odrzucił ofertę Fergusona przeczytaj »\nTagi: liga niemiecka, lewandowski, borussia, piłka nożna, niemcy\nzawsze był plątonogim,ale jak to media,muszą coś urodzić,ciągłe przewracanie się i gubienie piłek i te pudła właśnie\nPrawda , Lewandowski jak będzie tak grał to będzie tylko jokerem, jest przeciętnym napastnikiem i nie widać poprawy na rasowego gracza.\nZa dobry na Ekstraklasę,za słaby na Bundeslige,nie On pierwszy i nie ostatni.\nZnawcy tematu. On ma 22 lata, nigdy w życiu tak nie trenował, nie był poddany takiej presji. Gra na nowej pozycji. A mimo wszystko strzelił te 5 bramek i wszyscy wiedzą, że pieniądze wydane na niego nie poszły w błoto.\n"leo" - wyjąłeś mi z ust to co ja miałbym do powiedzenia na temat R.Lewandowskiego. Dadam jeszcze, że z niego NIGDY nie będzie rasowy napastnik na europejskim poziomie. Zadziwia mnie elementarna indolencja Smudy w ocenie przydatności zawodników do kadry narodowej. I jak do tego dodać bezładność wypowiedzi trenera z czego nikt nic nie wie to ogarnia mnie bezgraniczna złość . Mówi się - z czym się zgadzam - , że u ludzi od piłki nożnej niestety tak już jest. Najlepiej wiedzą o tym dziennikarze.


Lipiec, 2005 | maurycy blog\n27 lipca 2005 autor 9 komentarzy\n„jesteśmy w cieszynie gdzie czas słodko płynie”\ncoś jakoś tak mi nie pasuje.\n8 lipca 2005 autor 20 komentarzy\nnic a nic. nic mnie nie rusza, nie wzrusza, ja nie wiem, chyba coś mi odpadło albo co, zgubiłem, straciłem, zapomniałem. zbyt dużo czasu minęło od powrotu, żeby zwalać na zmianę czasu. stoją mi nad głową i mówią. a ja wiem przecież, wiem, że trzeba dorosnąć uporządkować, rozsądek, rozwaga, tralala. ogarnij się powtarza Ł. żartobliwie, trochę po sztubacku i to brzmi naprawdę dużo lepiej. tak wolę, tego chętnie posłucham. koyaanisqatsi. dzisiaj żadna muzyka mnie nie uspokoi.\nwyjeżdżam. wrócę 19. potem się będę cieszyn. może.\n5 lipca 2005 autor 6 komentarzy\ncoldplay. a rush of blood to the head.\nsłońce wzeszło. piąta rano. the long day is over.\nprzypominam sobie, że mesydż od mar czeka na odpowiedź. przecież wiem, co mam napisać. nie mam siły. jutro. jutro. jutro. najczęściej powtarzane słowo w moim życiu. dzisiaj, jak wstanę – tak lepiej.\nz J. żegnam się na rogu, wymieniamy uścisk dłoni i znikamy sobie za plecami. na jednej z bocznych uliczek miasta Z. smród padliny miesza się ze słodką wonią białych kwiatów rosnących pod płotem. coraz jaśniej, szare chmury i granatowe niebo zaczynają różowieć przedświtem. idę teraz główną arterią mojego małego miasta i stwierdzam, że pole widzenia mam wystarczająco wąskie, by móc skupić się na szczegółach. niewiele się zmieniło. kilka sklepików „z pomysłem” zmieniło charakter, a może i właścicieli; zamiast wszystko po 5 złotych mamy odzież dziecięcą, zamiast lumpeksu kafejkę internetową. jednak mięsne i spożywczaki wiernie stoją na straży macierzy – od lat, niewzruszone. przejazd kolejowy zamknął się dziesięć minut temu – pociąg towarowy, trzydzieści cztery wagony. godzina czwarta piętnaście. po lewej na placu Jana Pawła II przed Popiersiem palą się znicze. znowu żałuję, że mnie wtedy nie było.\npijemy, pijemy piwo dobre i niedobre. zresztą to nie ma znaczenia. stara gwardia znowu razem. porozmawiajmy o kobietach. dalej znacie. mimo wszystko, okazuje się, że chcemy jeszcze ze sobą rozmawiać.\nkrajobraz wiejski. żyto, konie, stodoły. coroczna wyprawa na wieś, rodzinny obiadek. rejestruję zmiany. coraz mniej starszych ludzi gawędzących na ławkach przed bramami swoich gospodarstw. coraz więcej grupek gniewnie patrzącej młodzieży, która widocznie nie ma co ze sobą zrobić. ale to przecież może nic nie znaczyć.\nlive 8. dla mnie ważniejsze z powodu pierwszego (i pewnie ostatniego) od dwudziestu czterech lat występu pink floyd w starym składzie. po ich występie dostaję smsa od Ł. czy teraz mogę już spokojnie umrzeć?\nwychodzimy z klubu, mówię N., która ma zieloną bluzkę (a może mi się wydawało), że przedświt się zieleni i o boże jak kiczowato to brzmi, ale przecież dopiero w tym nikłym świetle widać zieleń ogrodu saskiego. więc jednak, zieleni się. i możnaby pomyśleć, że N. mi się zieleni w oczach zielona bluzka i że na nią szczególnie dzisiaj patrzę. ale przecież ta, którą mam w głowie od rana do nocy (no, koszmar, koszmar proszę państwa) idzie kilka kroków za nami. głupio tak przyznawać się do własnej bezsilności.\nsytuacja nie jest jednak zupełnie beznadziejna


Legnica: Konserwator i ZDM spierają się o krawężniki na Grunwaldzkiej - Gazetawroclawska.pl\nLegnica: Konserwator i ZDM spierają się o krawężniki na...\nLegnica: Konserwator i ZDM spierają się o krawężniki na Grunwaldzkiej\n3 marca 2010 21:02 03.03.2010 21:02\nDrogowcy mają pomysł, jak zmniejszyć liczbę wypadków na zabójczej ulicy, ale konserwator go blokuje\nPaździernik 2008. Legnica. Na ul. Grunwaldzkiej policyjny radiowóz wbija się w wyjeżdżający z ul. Wojska Polskiego samochód. Ginie jego właścicielka.\nSierpień 2009. Kolejny radiowóz uderza w passata, który wyjeżdżał z bocznej ulicy mimo znaku stop. Na szczęście nikomu nic się nie stało.\n- Problemem są nie tylko szarżujący kierowcy, ale i samochody zaparkowane tuż przy skrzyżowaniach - mówi Stanisław Leśniak, legniczanin. - Chcesz wjechać na Grunwaldzką, ale nic nie widzisz przez szpaler aut, więc musisz wysunąć przód auta na jezdnię. A to grozi zderzeniem.\nNa ul. Grunwaldzkiej często dochodzi do wypadków. Mimo odpowiednich znaków drogowych, wielu kierowców nie przestrzega przepisów i przekracza dopuszczalną prędkość. Już od dawna policja, Zarząd Dróg Miejskich i urzędnicy szukają sposobów na ograniczenie prędkości w tym miejscu. Jednak na przebudowę skrzyżowań potrzeba nie tylko pieniędzy, ale też zgody konserwatora zabytków. Ulicę przecina bowiem historyczną dzielnicę Tarninów. Policyjny pomysł, by stworzyć tu małe ronda, upadł więc od razu.\n- Nie mam żadnych zastrzeżeń do przebudowy jezdni, ale nie może ona zaburzyć historycznej linii krawężników - tłumaczy Zdzisław Kurzeja, kierownik legnickiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochro-ny Zabytków.\nWłaśnie tu tkwił problem. Dyrektor Zarządu Dróg Miejskich przez kilka godzin przekonywał konserwatora zabytków do nowego pomysłu, który wcześniej spodobał się policji.\n- Zastosujemy podwyższenia jezdni na skrzyżowaniach, by samochody przed nimi zwalniały - mówi Andrzej Szymkowiak, dyrektor ZDM-u. - Myśleliśmy też o plastikowych spowalniaczach, ale nie sprawdziły się.\nTrzeba będzie też podnieść poziom jezdni na skrzyżowaniu. A to wymaga przeprofilowania krawężników. ZDM zapewnia, że zostawi historyczny zarys granicy chodnika w jezdni. Będzie widać stary układ, ale powstanie nowy profil skrzyżowań.\nPomysł i pieniądze już są, bo radni zwiększyli o 1,2 mln zł dotację dla ZDM. - Mogę już rozważać przebudowę skrzyżowań w tym roku - dodaje Szymkowiak.\nBrakuje więc już tylko zgody konserwatora zabytków.\nNie dajmy się podporządkować naszym własnym narzędziom\nRozmowa z mgr. inż. arch. Andrzejem Kubikiem, Dolnośląskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków\nJak rozwiązać problem, gdy ochrona zabytków koliduje z bezpieczeństwem? Gdy trzeba przebudować drogę, ale na przeszkodzie są przepisy konserwatorskie?\nPodam przykład. Była stara droga brukowana w gminie Miękinia, jeździły nią ciężarówki z kruszywem na budowę stadionu. Mieszkańcy narzekali, że od drgań bruku zaczęły pękać domy. Postanowili wylać asfalt. I narobili sobie większego kłopotu, bo auta zaczęły jeździć szybciej i ją rozjeżdżać. W tym przypadku mieszkańcy tylko sobie zaszkodzili. Niepotrzebnie zalali bruk, bo problem został.\nW Legnicy chodzi o przebudowę drogi tak, by auta jeździły wolniej.\nRozumiem, ale czasami zapominamy, że nie wszystko da się zrobić pod nasze potrzeby. Nie dajmy się podporządkowywać własnym narzędziom, choćby takim, jak samochody. Tam, gdzie można, szukajmy kompromisu, by jak najlepiej zabezpieczyć interesy ludzi, ale też zachować zabytki i ich otoczenie.\nW Głogowie, mimo oporu mieszkańców, wycięto część starych drzew w parku pod budowę nowej drogi.\nMusimy pamiętać, że kiedyś drogi były szerokie na pięć metrów, a teraz wymagane jest siedem. Ale z rozwojem motoryzacji nie da się wygrać. Jeśli dotyczy to obszaru pod naszą ochroną, to każdą sytuację rozpatrujemy indywidualnie i szukamy rozwiązań konkretnie dla tego miejsca. Byłoby idealnie usprawniać komunikację bez burzenia charakteru danego miejsca. Ale czasem taki kompromis jest trudny.\nAdam (gość) 04.03.10, 09:19:40\nMam rozwiązanie, wywalić te bezsensowne znaki ograniczenia 40 i nie robić progów ani podwyższeń na skrzyżowaniach. Zamontować 2 skrzynki na radary. Radary dwa kupić i wstawić na 2 tyg. Ustawić na...rozwiń całość\nMam rozwiązanie, wywalić te bezsensowne znaki ograniczenia 40 i nie robić progów ani podwyższeń na skrzyżowaniach. Zamontować 2 skrzynki na radary. Radary dwa kupić i wstawić na 2 tyg. Ustawić na 53-55 km/h. Potem już się kierowcy przyzwyczają i będą uważać, a radary się wykorzysta w innych miejscach. Mimo że jestem inżynierem nie wymyśliłem tego - tak jest w Austrii.\nkonserwatorzy zabytków to relikty z poprzedniego wieku\nPrawda (gość) 04.03.10, 08:03:25\noni nie pasują do realiów współczesnego świata - żyją jeszcze w średniowieczu i nie wadomo czy kiedykolwiek wrócą do rzeczywistości


Bethesda chciała rozdać Morrowinda na 25-lecie Elder Scrolls | PIXELPOST\nBethesda chciała rozdać Morrowinda na 25-lecie Elder Scrolls\n…ale coś nie wyszło.\n25 marca 2019 obchodzimy 25. rocznicę serii The Elder Scrolls – w 1994 ukazała się pierwsza z gier spod tego znaku – Arena. Z tej okazji proponuje nam wszystkim darmową kopię The Elder Scrolls III: Morrowind. Można ją odebrać po zalogowaniu się na stronę firmy i wklepaniu kodu „TES25TH-MORROWIND”… o ile uda się nam zalogować, a strona aktywacji kodów będzie działać, bo niedługo po ogłoszeniu promocji serwery Bethesdy nie wytrzymały.\nPoza Morrowindem na 25. rocznicę przygotowano szereg innych promocji, które znaleźć można tutaj – niektóre z nich nawet działają. Elder Scrolls Online oferuje teraz darmowy prolog do Elsewyr, a od 28 marca będzie dostępne za darmo – aż do 3 kwietnia. W Skyrimie znajdziemy nowy zestaw biżuterii, a Elder Scrolls: Legends daje w prezencie 3 pakiety kart i nowy tył kart – warto łapać, póki te są dostępne.