Muzea prywatne, kolekcje lokalne. Raport z badań\nby Nemanja Radosavlj...\nJohnson ja wanza_publicspeakingigni...\nWystawa Odnalezione Dziedzictwo - P...\nWystawa Włocławskie Memory - szlak ...\nHow to create HTML5 pageflip using ...\nPrzedstawiamy raport pt. „Muzea prywatne, kolekcje lokalne. Badanie nowej przestrzeni kulturowej”, który powstał dzięki dofinansowaniu w programie „Obserwatorium Kultury” Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz dotacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Badania przeprowadziliśmy między marcem a listopadem 2012 roku na terenie województw: kujawsko-pomorskiego i mazowieckiego oraz w przestrzeni internetowej obejmującej omawiane zagadnienia i miejsca.\nProjekt badawczy „Muzea prywatne, kolekcje lokalne. Badania\nnowej przestrzeni kulturowej” realizowany jest w ramach programu „Obserwatorium kultury”, który finansuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Badania dofinansowane również ze\nśrodków Województwa Kujawsko-Pomorskiego.\nMonika Maciejewska, Longin Graczyk\nOpracowanie narzędzi badawczych:\nMonika Maciejewska, Longin Graczyk, Małgorzata Jaszczołt, Anna Kulikowska\nKoło Naukowe Antropologii Rzeczy i Muzealnictwa IEIAK UW\nEdyta Ołdak ̶ Mediaschool.pl\nMuzealnictwo na pograniczu?\n2. Kilka słów o metodzie\nSkąd i po co badania?\nStatystyka i antystatystyka\nZbieractwo (danych badawczych)\nCzego unikaliśmy w badaniach?\nRzecz o metodzie wobec rzeczy\n3. Twórcy kolekcji, organizatorzy muzeów prywatnych\nNiepewni swojego wykształcenia eksperci\nDziwak, outsider, ekscentryk czy lider?\nRole publiczne, kolekcje prywatne\nPrzyjezdni czy tutejsi?\nSąsiedzi, bliscy i dalecy\nNie nasi i nie obcy\n4. Forma, status, finansowanie i rola prywatnych muzeów\nMotywacje i idee\n● Pierwsza – Ojcowizna\n● Druga – Przeszłość jako przedmiot kolekcjonowania\n● Trzecia – Świat do (od)tworzenia\n● Czwarta – „zrobić coś po swojemu”\n● Piąta – umiłowanie lokalności, czyli przestrzeń teraźniejsza\n● Szósta – wartości i wzorce obywatelskie (wspólnoty)\n● Siódma – przyszłość jako przedmiot kolekcjonowania\nMetryki: wiek, imię, pochodzenie\nNie jest to muzeum piękne czy zasobne\nNie-nowe i nie-muzeum?\nPRM, czyli Państwowy Rejestr Muzeów\nO problemach i muzealniczym piractwie\nTo muzeum nie jest stworzone dla pieniędzy\nKoszty, wydatki, budżet\nJednoosobowa firma pozarządowa\nCo po mnie? Czyli o lęku\n5. Najbliższe otoczenie\n1) Pomocnik, współtwórczyni i strażnik zdrowego rozsądku\n2) Domowa opozycja\n3) Azyl kolekcjonera\na) Postawa „nieobecna”\nb) Postawa kontestująca\nc) Postawa zaangażowana (w kolekcjonowanie)\nd) Jeżeli nie dzieci, to kto?\nWspólnota znajomych: kolekcjonerzy, zbieracze, handlarze, koledzy\nLokalne instytucje kultury (publiczne)\nFinansowe zagrożenie dla samorządu\nMuzeum na mieszkańca\nSamorząd kontra muzeum prywatne?\n6. Przedmioty kolekcjonerskie – charakterystyka\nNa początku był przedmiot\nLiczby względne, bo „sztuka to sztuka”\nKupione, otrzymane albo zdobyte\nOpowieść jako przedmiot właściwy\nOdrdzewianie. Oczyszczanie. Renowacja. Konserwacja\nInwentarze, katalogi, rejestry\n7. Formy i metody ekspozycji, przestrzeń i jej aranżacja\nPrzestrzeń niejawna, nieudostępniana\nSkład kolekcji: mikstura, kompozycja, jednorodność\nHeterotopia, hybryda, eklektyczność\n9. Promocja, czyli wyjście na zewnątrz\nNie zabiegam o promocję\nDwa końce continuum, a co pomiędzy?\n10. Widzowie, słuchacze\nJak zwiedzający trafiają do muzeum?\nOglądający czy słuchający?\n11. Przestrzeń internetowa\nLokalność. Związek z miejscem, związek z dziedziną\nUwagi na marginesie: Wirtualne muzeum\nProwadzący muzea. Publiczna osoba w prywatnym miejscu?\nMiejsca. Prywatna osoba w publicznym miejscu?\n1. Główne problemy\na) Status prawny\nb) Finansowanie działalności lub konkretnych inwestycji\nc) Opracowywanie zbiorów muzealnych\nd) Współpraca z instytucjami/podmiotami (państwowymi, samorządowymi,\ne) Co dalej z muzeum prywatnym/kolekcjami?\nf) Czy kategoria „trwałości” jest wyznacznikiem instytucji muzealnej?\nI Nasze rekomendacje\nII Rekomendacje gościnne\na) Stowarzyszenie z Siedzibą w Warszawie\nb) Jak dotrzeć do nauczycieli?\nc) Z punktu widzenia prawnika, Paweł Zaniewski, Muzeum Oręża\ni Techniki Użytkowej w Kobyłce\nd) Justyna Malinowska, Dyrektor Biura Kujawsko-Pomorskiej\n3. Dodatki fotograficzne. Refleksje wizualne.\n4. Artykuły. Refleksje z badań.\n1. Małgorzata Jaszczołt, „Muzeum prywatne jako muzeum wzruszeń,\n2. Joanna Kozera, „To kolekcjonowanie to pewien rodzaj choroby”.\n3. Anna Kulikowska, „Dotknąć pamięci, czyli o specyfice przedmiotu\nna podstawie badań w Parku Kultury Ludowej w Kuligowie”.\n5. Recenzja: prof. Wojciech Józef Burszta\nO projekcie, badaniach i raporcie\nPrzedstawiamy raport pt. „Muzea prywatne, kolekcje lokalne. Badanie nowej przestrzeni kulturowej”, który powstał dzięki dofinansowaniu w programie „Obserwatorium\nKultury” Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa\nNarodowego oraz dotacji Województwa\nprawnych, ekonomicznych i społecznych.\nTworzą w praktyce prywatne mini instytucje\nkultury, daleko wybiegające poza schematy\ni przyzwyczajenia związane z działalnością\nBadania przeprowadziliśmy między marcem\na listopadem 2012 roku na terenie województw: kujawsko-pomorskiego i mazowieckiego oraz w przestrzeni internetowej\nobejmującej omawiane zagadnienia i miejsca. Głównym celem badań pozostawało\nuzyskanie wiedzy i zrozumienie współczesnych praktyk kulturowych, związanych z żywiołowo zakładanymi prywatnymi muzeami\nw Polsce. Dążyliśmy do pozyskania możliwie\npełnej dokumentacji tego zjawiska w trzech\n■ diagnozy procesu tworzenia, organizowania i funkcjonowania prywatnych muzeów,\n■ charakterystyki prywatnej działalności\nmuzealniczej i różnych aspektów z nią\n■ analizy recepcji prywatnych muzeów w lokalnych i ponadlokalnych środowiskach, rozpatrując konteksty społeczne, ekonomiczne,\npolityczne i kulturowe.\nPodmiotem raportu są ludzie prowadzący\nwłasne muzea, najczęściej jednoosobowo\ni pomimo niesprzyjających okoliczności\nRaport opracowaliśmy na podstawie\nmateriałów i dokumentacji zebranych\nw następujących po sobie etapach: lustracja\nw terenie z równoległymi badaniami ankietowymi (także online); badania terenowe\ni przeprowadzenie pogłębionych wywiadów z właścicielami prywatnych muzeów,\nich rodzinami, sąsiadami, zwiedzającymi,\nprzedstawicielami lokalnej administracji\ni instytucji oraz sondaże bezpośrednie,\ntelefoniczne, mailowe, służące rozpoznaniu kontekstu muzealniczej działalności.\nPrzeprowadziliśmy również krótkie wywiady\nswobodne z osobami niemającymi bezpośredniego kontaktu z badanymi muzeami\ni kwerendy na stronach internetowych.\nMateriały uzupełnione zostały analitycznym\nopracowaniem dokumentacji fotograficznej,\nfilmowej, ikonograficznej, zestawieniem\nnotatek badaczy z obserwacji uczestniczącej\noraz specjalnie stworzonego bloga: Dziennik\nBadań Muzeów Prywatnych (http://muzeaprywatne.blogspot.com).\nPrzedstawiamy diagnozę przestrzeni kulturowej tworzonej przez ludzi określanych\nw opisie: właścicielem, organizatorem\nmuzeum prywatnego, muzealnikiem, kolekcjonerem, zbieraczem, niekiedy pasjonatem. Podobnie podana jest charakterystyka\nzjawiska, przejawów i form działalności nazywanych: prywatnym kolekcjonerstwem,\nmuzealnictwem, zbieractwem czy gromadzeniem. Unikaliśmy podawania naukowych\ndefinicji poszczególnych określeń i pojęć,\nstosując opis rzeczywistości i pojęcia\nuzyskane od rozmówców i respondentów.\nGromadzenie, zbieranie różnych elementów\notaczającej rzeczywistości pojawia się od\nprehistorycznych czasów i ma znaczenie\nuniwersalne, jak zaświadcza wielu badaczy,\nna przykład antropolodzy kultury. I w takim\nteż znaczeniu używamy w raporcie pojęć\nodnoszących się do konkretnej praktyki\nkulturowej: gromadzenia, zbierania, tworzenia kolekcji i pokazywania tych zbiorów\npubliczności. Zastosowane w raporcie\ndefinicje i pojęcia odnoszą się także do\nliteratury przedmiotu, aktualnych analiz\nmuzealnictwa i kolekcjonerstwa (patrz:\nBibliografia: Krzysztof Pomian, Zbieracze\ni osobliwości; Martin Sommer, Zbieranie.\nPróba filozoficznego ujęcia; Renata Tańczuk,\nArs Colligendi). Jednym z ważnych wyników\nprzeprowadzonych badań było zaobserwowanie zjawiska definiowania przez twórców\ni uczestników kolekcjonerskich praktyk,\nzarówno działalności, zakresu, jak i używanych pojęć.\nStaraliśmy się przedstawić, jak złożone\ni wielowątkowe są aspekty, w których\nosadzona jest działalność zbieraczy/kolekcjonerów i prowadzone przez nich muzea\nprywatne w Polsce w 2012 roku. Nowa,\nzarazem nie nowa przestrzeń kulturowa,\nzgodnie z wnioskami z przeprowadzonych\nbadań, nie poddaje się łatwo interpretacji.\nPodjęliśmy próbę zdiagnozowania bardzo\nzróżnicowanego i żywiołowego zjawiska,\nsygnalizując w raporcie możliwe kierunki badań i interpretacji obserwowanego\nprocesu. Pozostaliśmy z przekonaniem, że\nmuzeom prywatnym poświęcić warto dalsze badania, pozwalające uzupełnić wiedzę\no zjawisku zachodzącym najczęściej daleko\nod popularnych form kulturowej ekspresji.\nRaport składa się z czterech części poprzedzonych wprowadzeniem i opisem konceptualizacji całych badań. W następnych\nrozdziałach znajdują się diagnozy i charakterystyki różnych aspektów funkcjonowania prywatnych muzeów, przedstawione\nna podstawie analizy materiałów z badań\nterenowych. Do raportu załączyliśmy\nrekomendacje, pozostające propozycjami\ndo zastosowania, wykorzystania i wdrożenia, zarówno przez właścicieli muzeów\nprywatnych, administracji różnych szczebli,\njak i uczestników tej praktyki kulturowej.\nRekomendacje sformułowane zostały\nw przekonaniu, że prowadzenie badań jest\nrównież uczestniczeniem w kulturze, w tym\nprzypadku obejmującym i rodzaj zobowiązania wobec rozmówców. Raport podsumowują refleksje z przeprowadzonych badań\nprzedstawione w trzech artykułach oraz\nw formie analizy wizualnej warstwy badanych praktyk kulturowych.\nDziękujemy wszystkim, którzy przyczynili\nsię do powstania tego raportu – szczególnie\nwłaścicielom muzeów prywatnych i zwiedzającym oraz portalowi collections.pl i jego\nużytkownikom. Zapraszamy do przeczytania\nraportu, pozostając w oczekiwaniu na uwagi, opinie i komentarze.\nZespół projektu „Muzea prywatne, kolekcje\nJa mam 80 lat i mam z Bogiem umówione, że... bo ja nie mam jeszcze tych wszystkich\nrupieci, jeszcze mi brakuje kilka, które ludzie mają, ale nie chcą mi sprzedać, a nie używają,\na mnie jest to brak (...). Mnie lata nie interesują, ale mnie interesuje, żebym to zachował,\nżebym doprowadził to do jakiegoś należytego porządku. I wtedy jak spojrzę, jest ładnie\ni fikam, ale Bóg mi powiedział, że ja nie zrobię tego zanim nie będę miał 150 lat.\nTo opowieść o zbieraniu przedmiotów,\nktórych wartość mierzona jest emocjami,\nbez względu na policzalny wymiar. Najczęściej kolekcje i zbiory obejmują przedmioty\nz przeszłości, ale nie zawsze. Przykład kolekcji niematerialnych palindromów (ponad\ncztery tysiące!) burzy ten obraz. Istotą zbierania okazuje się nie rzecz sama w sobie,\ntylko zabiegi służące zachowaniu, ocaleniu,\nprzechowaniu, utrwaleniu przedmiotów.\nCzy to może być forma unieśmiertelniania,\na nawet zabiegów „magicznych”, dzięki\nktórym gromadzone rzeczy/przedmioty\npozwalają uwolnić się od Czasu? Z pewnością. Pan Marian Pietrzak z Sokołowa tak\nprzecież „z Bogiem ma umówione...”. Sens\nnadaje stworzenie kolekcji, uporządkowanie\njuż zebranych przedmiotów w określony\nład. Zjawisko kolekcjonowania i przedstawiania swoich zbiorów przybrało w Polsce\npokaźne rozmiary. Próba opisania kilkunastu wybranych muzeów prywatnych, jak\nsię okazało, tylko odsłoniła bardzo złożone\ni wyjątkowo emocjonalnie nacechowane\npraktyki. Bliskie wspomnianych magicznych\nzabiegów, pełne pasji, przekonania, determinacji w „zdobywaniu i poszukiwaniu”, jak\npowiedział jeden z kolekcjonerów, napędzane „ciekawością”, a jak twierdził Krzysztof\nPomian – w czym udział biorą zarówno ci,\nco swoje kolekcje zbierają i przedstawiają,\njak i uczestnicy tych przedstawień. Obserwowaliśmy zjawisko niewątpliwie obrazujące zmianę, która zachodzi w praktykowaniu\nkultury w Polsce. Kultury pojmowanej przez\nnas jako zbiór techniczno-użytkowego\ninstrumentarium, zestawy kodów i przekonań podlegających ciągłej rekonstrukcji,\ntworzonych przez ludzi i ich stwarzających.\nNiewątpliwie podejmując temat muzeów,\ndotknęliśmy problematyki pamięci i miejsc\njej przechowywania, zarazem tworzenia.\nSzczególnie inspirująco o procesie zapamiętywania pisali Aleida i Jan Assmannowie. Między innymi rozróżnili rolę ustnych\ni pisemnych mediów pamięci, a Aleida\nAssmann określiła jako dwa podstawowe\nźródła pamięci kulturowej: ars (sztuka zapamiętywania, mnemotechnika) i vis (szereg\ndziałań i artefaktów, budujących lub utrwalających tożsamość zbiorową). Wskazała na\nistnienie opozycji między historią a pamięcią w dyskursie dotyczącym zapamiętywania („historia sytuowana w ars a pamięć\nw procesach vis”). W badanych muzeach\nprywatnych zdecydowanie dostrzec można,\nże pełnią rolę i magazynów, i miejsc wytwarzania pamięci.\nTadeusz Barankiewicz (Muzeum Wsi Garwolińskiej): Dopóki żyję, będę się cieszył, że\nudało mi się to uratować, będę to konserwował. Wydaje mi się, że nie zostanie to\nna złom wywiezione. Wydaje mi się, że to\nnie pójdzie całkowicie w niwecz. Bo moim\nmarzeniem jest, żeby to zostało tu, ale czy\nto zostanie, jak to będzie? To trudno powiedzieć.\nCo znamienne, to porządkowanie, ułożenie,\nstworzenie ze zbieranych przedmiotów\n(artefaktów) kolekcji wydaje się zadaniem\nniemożliwym do wykonania. Jak zaświadczali właściciele tych zbiorów, najważniejszymi pozostają wiara i przekonanie o misji\ndo wypełnienia. Odniesienie do Boga\nwystępowało obok „dziwnej siły”, „poczucia\ni oświecenia”, zrobienia czegoś w życiu, powinności wobec społeczeństwa i ojczyzny,\ntroski o przeszłe pokolenia, jak i zobowiązania wobec najmłodszych, „aby wiedzieli”.\nRównie często chęć realizacji swojej pasji,\nidei wzmacniana jest inercją, bezruchem,\nbiernością otoczenia. Jednak nic nie zaszłoby, gdyby nie kanony kulturowe otrzymywane od rodziców czy starszych pokoleń. I to\nbardziej dotyczących sposobów działania,\nbudowania relacji, funkcjonowania w życiu\nniż wprost kolekcjonowania.\nW 2012 roku umówiliśmy się z kilkudziesięcioma osobami na rozmowy o rzeczach, ich\nzbieraniu i przedstawianiu innym ludziom.\nSzybko zorientowaliśmy się, że częściej\ntraktowały one o emocjach, działaniach,\nwspomnieniach, poszukiwaniach, wątpliwo_14\nściach i przekonaniach. Niektóre z rozmów\nbyły powierzchowne, zdawkowe, ostrożne,\na część przeciwnie – okazała się szczegółowo przekazywanymi spostrzeżeniami,\nprzemyśleniami i opisami kolejnych etapów\nżycia rozmówców. To, co najbardziej zaintrygowało w prywatnych muzeach, to płynna\ngranica między sferą prywatną a publiczną.\nWidoczna wyraźnie w wielu miejscach\nstrefa przejściowa, kulturowy bufor, w jakim\nznajdują się kolekcje – już nie wyłącznie\nprywatne, a przestrzeń dla ich przedstawienia – nie w pełni publiczna. Podstawowym\nzałożeniem badawczym była diagnoza\nzjawiska: tworzenia prywatnych muzeów\ni żywiołowej działalności zbieraczy, kolekcjonerów upubliczniających swoje zbiory.\nPrywatne muzea pozostają przestrzenią,\nw której dochodzi do styku i zmieszania\ntego, co prywatne i co publiczne. Często\nsłabo albo nieznacznie oddzielone są formą\npogranicza, zmieszania, hybrydalnego, płynnego tworzenia relacji między ludźmi. Do\nwywołania, sprowokowania tego kontaktu\nsłużą przedmioty (najczęściej) zbierane,\nwystawione i prezentowane według ścisłych\nreguł, które próbowaliśmy rozpoznać.\nZbieranie przedmiotów to współcześnie\ndość szczególny typ zajęcia. Zwłaszcza, gdy\ndotyczy raczej rzeczy bezużytecznych w doraźnym, bieżącym, aktualnym znaczeniu.\nRzeczy, których funkcjonalność zaniknęła\n(i jako towaru, i narzędzia), przemieniana\njest w rolę estetyzującą i/lub kulturową\no historycznym, pamiątkowym znaczeniu.\nPodobnie z niematerialnymi zbiorami, jak\npalindromy Tadeusza Morawskiego, które\nsam tworzy, a jednocześnie kolekcjonuje.\nPrzyjmując, że ich gromadzenie, dokumentowanie i prezentacja, czy w formie\npłaskorzeźb, czy zestawów w książkach\ni Internecie, to także wyłączenie z bieżącego\nużycia. Łatwo zobaczyć także zbiór „rzeczy”\nniematerialnych jako zmaganie z ucieczką\npoza Czas. Szczególnie, że wystawienie\nprzedmiotu jako eksponatu pozbawia ten\nprzedmiot „codzienności” i użyteczności.\nGdzieś pomiędzy przesunięciem w sferę\nekspozycji jest jeszcze przetworzenie, przeróbka, zmiana funkcji i znaczenia przedmiotu, która jest udziałem i właścicieli muzeów\nprywatnych, i zarządzających działaniami\npaństwowych (konserwacja, rekonstrukcja,\nodtworzenie). A co z rzeczami, wytworami\nod początku wskazanymi jako dzieła sztuki,\ntechniki czy umysłu? Ich wartości podlegają\naktualnym dyskusjom, żyją, są obecne, im\nbardziej cenione, wyceniane. Stanowią magazyn zasobów ekonomicznych, edukacyjnych, kulturowych, niepodlegający doraźnemu wykluczaniu, choć i to proces zależny od\nczasu i świadomości jego uczestników.\nnieużytecznych i bezwartościowych w „codzienności” jest współcześnie mało atrakcyjnym sposobem na życie. Szczególnie\nw momencie, kiedy powszechnym modelem funkcjonowania pozostaje konsumpcja\nprzedmiotów z towarzyszącą jej magią\njednorazowości – zmieniania jednych przedmiotów na kolejne, następne, nowe. I okazuje się, że jest grupa ludzi wywołująca co\nnajmniej zdziwienie postępowaniem wbrew\npanującym przekonaniom i powszechnemu „zdrowemu rozsądkowi”. Zbieracze,\nkolekcjonerzy, muzealnicy z pewnością nie\npojawili się w Polsce znienacka. Kolekcjonerzy, ludzie zbierający, pokazujący zbiory,\nzakładający muzea opisywani byli i wiele\npokoleń wstecz. Na przykład w 1571 roku\nkról Zygmunt August zarządził w swoim testamencie, aby jego zbiór arrasów przeszedł\n„na własność Rzeczpospolitej Polskiej”.\nMinęło ponad 200 lat od założenia Świątyni Sybilli (1801), pierwszego muzeum na\nziemiach polskich, stworzonego przez Izabellę Czartoryską, kolekcjonerkę (!) między\ninnymi pamiątek historycznych. Działalność\nmuzealnicza (zbieranie, kolekcjonowanie,\nwystawiennictwo) trwa nieprzerwanie,\nczego nie zmieniły ogromne zniszczenia\nw trakcie II wojny światowej oraz masowe rabunki podczas i po jej zakończeniu.\nUpaństwowienie po 1945 roku przez władze\nkomunistyczne wszelkich prywatnych kolekcji i formalny zakaz prowadzenia prywatnej\ndziałalności spowodował jedynie przejście\nkolekcjonerów do ukrytych, czy wręcz\nkonspiracyjnych, form działania. W latach\n70. i 80. sentymentalna moda przywoływania szlacheckich, dworkowych stylów życia\nczy nawrót „ludomanii” ułatwiały półjawne\nprezentacje prywatnych zbiorów i kolekcji. Często nie były to pokazy hobbystów\nz przyzakładowych kółek zainteresowań,\nale wystawy malarstwa czy przedmiotów\no niemałej wartości historycznej i materialnej. Regularne spotkania kolekcjonerskie\nw końcu lat 80. pozwalały otwarcie zmierzyć się kolekcjonerom z publicznym odbiorem swoich zbiorów i przekonań. Upadek\nPRL-u zniósł zakaz prywatnej działalności\ni tworzenia przedsięwzięć gospodarczych,\ntakże w obszarze kultury i sztuki. Problemem pozostawały regulacje prawne, czego\nnie poprawiła ustawa Sejmu RP z 1998 roku\ni późniejsze uchwały. Uporządkowano system zarządzania muzeami finansowanymi\nprzez administrację państwową i samorządową, pozostawiając zbieraczy i kolekcjonerów w niełatwej sytuacji i samym sobie.\nTym, co jest całkowicie nowe, współcześnie\npo 1998 roku, to błyskawicznie przyrastająca ilość prywatnych, często jednoosobowych przedsięwzięć (formalnie lub faktycz-\nnie, obok licznych muzeów społecznych).\nCo charakterystyczne, operują zestawem\nidentycznych idei, celów i metod, jak instytucje kultury tworzone i utrzymywane przez\nadministrację państwową czy samorządową\n(instytucja kultury powoływana jest dla\ntworzenia, przechowywania, powielania i społecznego upowszechniania dóbr\nkultury). Jeszcze do końca lat 90. XX wieku\nmuzea, galerie czy archiwa utrzymywały\ncałkowity monopol na dokumentowanie,\nochronę i obrót wszelkimi przedmiotami\nmającymi wartość historyczną i artystyczną.\nOd kilku lat z zaciekawieniem obserwujemy\nrozpowszechniające się w Polsce tworzenie zbiorów „rozmaitości” i prezentowania\nich jako prywatnych wystaw, galerii czy\nmuzeów. Większość z tych przedsięwzięć\njest nieformalna z punktu widzenia prawa,\nstanowiąc wyraźną opozycję i kontrofertę\ndla instytucji publicznych i ujawniając przy\nokazji, że odejście od jednorodnego modelu\norganizowania i zarządzania kulturą jest\nfaktem, za którym jeszcze nie nadążają\nlegislacyjne rozwiązania. Sprywatyzowanie\nprzestrzeni i praktyk związanych z kulturowym dziedzictwem (definiowania, tworzenia, operowania) postępuje, a ludzie\nsięgający po ten kapitał (kulturowy) organizują się niezależnie i coraz pewniej w tej\nPrzedstawić możemy tylko fragment procesu tworzenia i funkcjonowanie muzeów\nprywatnych z jego, jak się nam wydaje,\nuogólnioną charakterystyką i głównymi\ntendencjami. Na pewno użytecznym byłoby\nprześledzenie kolejnych trzech/czterech\nnastępnych lat działalności poszczególnych miejsc, sięgniecie do większej ilości\nprywatnych muzeów i lokalnych kolekcji.\nNiewątpliwie przyglądaliśmy się procesowi o dużej dynamice i przejawach raczej\nmało rozpowszechnionych w świadomości\nspołecznej. Ważnym było spojrzenie na\n„miejsca przedstawień” kolekcjonowanych\nprzedmiotów, powoływanych nie tylko dla\nich ochrony, ale także jako system wartości,\nhierarchii i wzorców. Muzea prywatne to\nprzykład radykalnej zmiany, gdzie w miejsce\nmodernistycznie rozumianych kolekcji,\n„wysokich” kanonów sztuki, kryteriów\npatriotycznych czy naukowych pojawiają\nsię zbiorowiska, rozproszone ekspozycje,\nkonstrukcje złożone z kolekcji nieskatalogowanych, pozbawionych opracowań\nnaukowych, ale ściśle uporządkowanych\ni ułożonych. Jedno z zaobserwowanych\nzjawisk to bez wątpienia kończąca się prezentacja „obiektywnej” historii z jednego,\nnajczęściej państwowotwórczego (narodowo) punktu widzenia. Drugie to odmienne\nspojrzenie na kanony kulturowego dziedzictwa. Równie ważne jest przeniesienie\nuwagi na przestrzeń bliższą człowiekowi,\notaczającą, codzienną, zarówno w definiowaniu „historii”, jak i sztuk artystycznych,\nw ogóle praktykowani kultury. Aktualne\nwybory i selekcje to podlegające redefinicji spojrzenia na konstrukcje kulturowe\ni lokalne konteksty. Zmienia się sposób\n„magazynowania” i tworzenia „pamięci”,\na historia i pamięć w badanych miejscach\npodejmowane są w nowy sposób, z nowego\npunktu widzenia. I tak jak „kolekcjoner\nnigdy nie będzie usatysfakcjonowany”, tak\nbadania tej rzeczywistości pozostają ledwie\nnadążaniem za zmianami w kulturze. Na\nto wszystko przeprowadzenie badań to\nw końcu posługiwanie się metodami wyboru, czyli wykluczenia i selekcji. Wybierani\nbyli poszczególni rozmówcy, miejsca, wraz\nz zakresem działania, podobnie jak zagadnienia i tematy do podjęcia w badaniach.\nWreszcie doświadczenie badacza, osoby\nprzeprowadzającej wywiad bliższe jest sytuacji „obcego”, który pojawia się, wkracza\ndo nieznanej przestrzeni, próbując oswoić\ni rozmówcę, i badaną przestrzeń.\nMuzeum jako jedna z form kultury znana\njest od starożytności. Pierwotnie pojęcie to\n(z gr. mouseion) oznaczało miejsce, świątynie poświęcone muzom, czyli greckim\nbóstwom opiekującym się poszczególnymi\ndziedzinami sztuki. W „Raporcie o stanie\nkultury” z 2009 roku, w części zatytułowanej „Raport o muzeach” autorka Dorota\nFolga-Januszewska odnosi się do problemu definicji „muzeum”, stawiając pytanie\nwskazujące zdecydowanie na procesualność\ntworzenia i odczytywania pojęcia:\nCzym jest muzeum dzisiaj? W jakiej sytuacji\nsą muzea w Polsce? (...) Przez ponad dwieście lat istnienia i funkcjonowania muzeów\npodano wiele ich definicji, niektóre z nich,\nstale ewoluując, weszły do słowników i encyklopedii. Współczesna muzeologia najczęściej powtarza tę, którą sformułował Georges Henri Rivière: „Muzeum jest instytucją\ntrwałą, o charakterze niedochodowym,\nsłużącą społeczeństwu i jego rozwojowi,\ndostępną publicznie, która prowadzi badania nad materialnymi [i niematerialnymi, za\nustawą o muzeach w Polsce – przyp. red.]\nświadectwami działalności człowieka i jego\notoczeniem, gromadzi je, konserwuje i zabezpiecza, udostępnia i wystawia, prowadzi\ndziałalność edukacyjną i służy rozrywce”.\n(...) Powyższe definicje, powszechnie przyjęte, ostatnio stają się jednak coraz częściej\nprzedmiotem dyskusji. Przemiany w muzealnictwie ostatniej dekady są powodem do\nrefleksji, które powinny uwzględniać nowe\nrealia istnienia i funkcjonowania muzeów.\nNasze spotkanie ze współczesnym muzealnictwem także związane było z ustaleniem\nzakresu pojęcia używanego powszechnie\ndzisiaj. Szybko okazało się, że nie tylko\nnatrafiliśmy na problem dokładniejszego\nokreślenia obszaru badań, ale i właśnie jego\ndefiniowania. W poszczególnych opisach zamieściliśmy kilka refleksji dotyczących tego\nproblemu, uznając, że na pytanie „co to\njest muzeum?” najpełniej wypowiadają się\nludzie współtworzący to zjawisko: organizatorzy (podstawowe kryterium rozróżnienia\nw rejestrze MKiDN) i uczestnicy/widzowie\n(coraz liczniejsza publiczność) oraz recenzenci (przede wszystkim specjaliści z dziedzin przedmiotowych i naukowcy).\nWśród naszych rozmówców pojawiały się\nprzekonania zasadniczo odzwierciedlające przytaczaną wyżej definicję Rivièra.\nUporządkowywanie rzeczywistości, przywracanie porządku, odtwarzanie, układanie\ni urządzanie świata właściciele muzeów opisują między innymi kategoriami: „prawdziwe”, „trwałe”, „stare”, „ładne”, „historyczne”, „pamięć”. We wszystkich przypadkach\nzakładane muzea mają swoje odniesienie\ni wzorzec „muzeum”, czyli właściwie gotową\ndefinicję tego miejsca i zakresu jego działalności (lub ideał). Konkretne wskazania\nzależą od urodzenia, wykształcenia i/lub\nniedaleko położonego muzeum.\nZależy, jak je skatalogować, bo jeśli jedziemy do muzeum, proszę Pani, zwiedzamy\ntragedie wojny, no to są najważniejsze te\nmuzea. (...) No historyczne przede wszystkim, ale etnograficzne bardzo dlatego,\nże, no, że pochodzimy stąd, i że lubimy te\ntematy (właściciel, kp7)\nPrawie wszyscy muzealnicy prywatni mają\nswoją hierarchię instytucji muzealnych –\nna szczycie wzorce „niedoścignione”, np.\nZamek Królewski na Wawelu, Muzeum\nNarodowe w Warszawie, Muzeum Powstania Warszawskiego, muzea „na Zachodzie”,\nnp. w Antwerpii.\nŻadne muzeum w Polsce mnie nie zaciekawiało. Za granicą tak, różne.\nNastępnie miejsca, które są bezpośrednim\nodniesieniem dla działalności, najczęściej\nów pobliski skansen czy muzeum regionalne. Najbliżej i dla bezpośredniego porównania jest „takie jak moje”, które zazwyczaj nie\njest traktowane konkurencyjnie.\nSkansen zaczął budować i ściągnął już\nchyba cztery budynki, takie inwentarskie,\ni wiatrak, i wiatrak zaczyna odbudowywać,\ntakże to już jest na taką, to będzie pierwsze\nprywatne, prawdziwe muzeum, które teraz\npowstanie u nas. (urzędnik, kp2)\nRównocześnie pojawia się krytyczny pogląd\ni recenzje różnych muzeów oraz sposobów\nich tworzenia, a wśród nich Muzeum Powstania Warszawskiego, Muzeum Chopina,\npobliskie muzea regionalne (samorządowe).\nNajrzadziej wymieniane są prywatne muzea\ni kolekcje (jeśli już, to z wyraźnie konkurencyjno-rynkowym odniesieniem). Diagnoza\nwskazana przez rozmówców:\n[muzea w Polsce – przyp. red.] Są biedne\nprzede wszystkim, nie ma żadnych spektakularnych rzeczy do zobaczenia. Więc raz, to\njest bieda, a dwa, że większość muzeów się\nskupia, nawet jeśli jest to muzeum regionalne, skupia się na takiej katolicko-narodowej\nprzeszłości, co normalnego człowieka zupełnie nie interesuje. Do takiego muzeum nikt\nnie chodzi. (właściciel, m21)\nKategoria ważna i przytaczana w zestawieniu z „prawdziwością” to „profesjonalizm” przedstawiany nie jako sposób\nna aktywność zawodową (profesję), ale\nprzede wszystkim „poważne potraktowanie\ntematu”. Jeden z przedstawicieli urzędu\ngminy, na terenie której istnieje prywatne\nTo jest chyba w sumie takie pierwsze\nmuzeum, które, można powiedzieć, u nas\npowstało, jeżeli chodzi o takie profesjonalne\npodejście do sprawy, nie, tak jak mówię, to\nnie jest ogródkowe, ale to jest taki obiekt.\npożyteczna i potrzebna ludziom.\n[w Normandii – przyp. red.] muzeum posłań dla psów i posłań dla kotów ma całą\nkolekcję, powiedzmy sobie, takich różnych\nrodzajów materacyków, posłań dla zwierząt\ndomowych. Uważam za najciekawsze muzeum, bo uważam, że znalezienie posłania\ndla psa z XVII-go wieku graniczy z cudem.\nKtoś to znalazł i to ma. (…)Uważam, że muzeum jest genialne. To jest ładne muzeum.\nDrugie muzeum to w Toronto muzeum\nbutów. (właściciel, m21)\nWreszcie przestrzeń określana tym pojęciem musi być związana z kolekcją, zbiorem\nartefaktów, wśród których zdecydowanie\ndominują przedmioty o historycznych\nwalorach: „to, co starodawne było, krosna\njakieś”. Mogą być „ładne”, takie „stare, ale\ntrwałe, że nie rozpoznasz”, jednak kryterium podstawowe to autentyczność i wiek.\nOrganizujący muzea prywatne współcześnie\nzdają się kontynuować starożytną ideę tworzenia miejsc poświęconych poszczególnym\ndziedzinom sztuki i nauki. Zdecydowana\nwiększość twórców muzeum świadomie\ni nieświadomie „hołduje muzie Klio”\n(historii), choć trafiliśmy także do miejsc\npoświęconych pracy i nauce (Melete),\npamięci i wspomnieniom (Mneme), a także\nśpiewom i poezji (Aoede). Przyglądaliśmy\nsię realizacji idei kolekcjonerskiej i różnym\npraktykom z tym związanym, podobnie jak\nfragmentom procesu definiowania przestrzeni nazywanej „muzeum”.\nJednocześnie muzeum to miejsce, w którym\ngromadzone, przechowywane i eksponowane są „stare” przedmioty, niekoniecznie\n„ładne i drogie”, ale także prowadzona jest\ndziałalność edukacyjna i rozrywkowa:\nPo prostu, żeby były bardzo fajne eksponaty,\ni żeby wszyscy byli zainteresowani.\nTa moja idea gromadzenia eksponatów\njako muzeum jest bardzo szlachetna, cenna,\nMuzea prywatne „odnaleźliśmy” na Kujawach. Pojawiły się jako punkty węzłowe\npodczas realizacji projektu zatytułowanego\n„Kurenda, teatr z rąk do rąk. O obyczajach\ni tradycjach na Kujawach”. Pokrótce, program polegał na przyjrzeniu się współczesnym rytuałom, przesądom, obyczajowości\ni tradycjom kultywowanym przez mieszkańców wsi z okolic Włocławka.\nMieszkańcy byli mało rozmowni, podglądanie ich codzienności krępujące, a głównymi beneficjentami projektu okazali się\ndzieci i młodzież. Konieczność żmudnego\nedukowania uczestników i samych siebie\nograniczała ówcześnie możliwość przeprowadzenia pogłębionych badań w terenie.\nAle już wtedy wyraźnie widać było, że\nrzeczywistość współczesnych wsi i małych\nmiasteczek podlega gwałtownym zmianom.\nJednym z przejawów były dość niepozorne miejsca, punkty skupienia „tradycji”,\njak wskazywali miejscowi, i „zmiany”, jak\ndodają niemalże automatycznie etnolodzy\n„po szkołach”. Muzea prywatne, bo o nich\nmowa, z prowadzącymi je właścicielami/\nkolekcjonerami, ogromnie pomogły w zre_20\nalizowaniu animacyjno-edukacyjnych zadań\nw programie. Jednocześnie uzmysławiając,\nże coś się wydarzyło, że w oddalonych od\nturystycznych szlaków miejscach, w małych\nmiejscowościach o zdecydowanie rolniczym\n(wiejskim) wizerunku pojawiły się muzea. Właśnie w liczbie mnogiej, a nie jako\nincydentalne, całkowicie odseparowane\nod otoczenia przedsięwzięcie. Na przykład\nWłocławek i okolice nie słyną z wielu kulturowych atrakcji, powiat (do 1997 województwo „gierkowskie”) zajmuje w różnych\nwskaźnikach rozwoju i „zmiany na lepsze” mało chlubne ostatnie miejsca. Pod\nwpływem spotkania z dwoma niezależnymi\nzbieraczami, którzy uruchomili tam swoje\nmuzea, opowiadali o problemach i urokach\ntworzenia prywatnych instytucji kultury,\nzaczęliśmy sprawdzać, jak wygląda sytuacja\nw regionie i w całej Polsce. Ponieważ ilość\npytań narastała wraz z „odkrywaniem” kolejnych miejsc – muzeów, kolekcji, zbiorów\nna różnych poziomach zorganizowania,\nnieuchwytnych od razu prawidłowościach –\npostanowiliśmy przyjrzeć się całej sprawie\nw sposób bardziej uporządkowany.\nStatystyka jest jak kostium bikini: pokazuje\nwiele, ale nie pokazuje najważniejszego.\nBadania przeprowadzone zostały między marcem a listopadem\n2012 roku na terenie dwóch województw: kujawsko-pomorskiego\ni mazowieckiego, na terenie 20 powiatów i 50 gmin.\nIlość wywiadów, rozmów, ankiet zebranych podczas kilkumiesięcznych badań: 138\nWywiadów otwartych, częściowo strukturyzowanych kwestionariuszem, prowadzonych z właścicielami muzeów i kolekcji: 20 (+ 2 wywiady pozyskane pośrednio)\nWywiadów i rozmów otwartych, częściowo strukturyzowanych kwestionariuszem\nz zagadnieniami, przeprowadzonych w otoczeniu rodzinnym, sąsiedzkim i społecznym: 116\nZebrano wszystkich wywiadów: 136\nMuzea i kolekcje prywatne poddane badaniom: 22 miejsca\nBadania sondażowe, ankiety i metryki muzeów prywatnych i społecznych:\n1. Muzeum Komunikacji w Paterku\n(Państwowy Rejestr Muzeów)\n2. Muzeum Indian Ameryki Północnej im.\nSat-Okha w Wymysłowie k. Tucholi\n3. Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa\nw Grębocinie (Państwowy Rejestr Muzeów)\n4. Skansen Ł. (dane niejawne na prośbę\n5. Muzeum Techniki Rolniczej i Gospodar-\nstwa Wiejskiego (Redecz Krukowy)\n6. Kolekcja i wystawa zabawek i ozdób choinkowych w Michelinie\n7. Galeria Kujawska w Kowalu\n8. Kolekcja Wag i Odważników Państwa\nSendeckich we Włocławku\n9.Skansen „Chata pod okiennicami” Ireny\nSzymion w Siemionkach\n10. Muzeum Neonu w Warszawie\nw Kobyłce (Państwowy Rejestr Muzeów)\n12. Muzeum Wsi Garwolińskiej Tadeusza\n13. Muzeum Prywatne Diabła Polskiego\n„Przedpiekle” w Warszawie\n14. Muzeum Chleba Mariana Pozorka na\nPradze w Warszawie\n15. Muzeum Prywatne T. (dane niejawne na\n16. Muzeum Kurpiowskie w Wachu\n17. Muzeum Ziemi Sokołowskiej w Sokołowie Podlaskim\n18. Muzeum Palindromów w Nowej Wsi\n19. Skansen w Kuligowie\n20. Prywatne Muzeum im. Jadwigi i Wojciecha Siemionów w Petrykozach\nIII. Nieczynne, zamknięte\n21. Muzeum Erotyzmu w Warszawie,\n22. Muzeum Domowe w Świeszu,\n23. Muzeum Architektury Drewnianej\nRegionu Siedleckiego w Nowej Suchej w województwie mazowieckim\n24. Muzeum Sztuki Ludowej w Otrębusach\nw województwie mazowieckim (Państwowy\nV. Badania ankietowe, wywiad telefoniczny\n1. Izba Pamięci Czesławy Konopki w Kadzidle\n2. Kuźnia Kurpiowska w Pniewie\n3. Izba regionalna Grzegorza Szewczyka\nw Kozienicach – zlikwidowane\n4. Izba twórcza Czesławy Kaczyńskiej w Dylewie – zawieszona działalność\n5. Pracownia Rzeźby Eugeniusza Węgiełka\nw Pęcławiu k. Góry Kalwarii\n6. Warsztat twórczy Stanisława Grudnia\n7. Szkolne Muzeum Gwizdka w Gwizdałach\n8. Izba Tradycji EKD/WKD w Grodzisku\n9. Muzeum Pamiątek Turystycznych PTTK\nw Radomiu – brak kontaktu\n10. Muzeum PRL-u w Grodzisku Mazowieckim – zawieszona działalność\n11. Muzeum Rzeźby J. Szczepkowskiego\nw Milanówku – nie istnieje\n12. Muzeum Historii Milanówka – nie istnieje, obecnie Galeria „Matulka”\n13. Muzeum Żaby w Żabiej Woli\n14. Społeczne Muzeum Ziemi Gąbińskiej im.\nSławoja Feliksa Składkowskiego\n15. Muzeum Opowiadaczy Historii w Konstancinie-Jeziornie – brak jakiegokolwiek\nkontaktu, strona internetowa nieaktualizowana od 2007 roku\n16. Muzeum Misyjne i Parafialne w klasztorze Salezjanów w Czerwińsku\n17. Muzeum Maszyn Rolniczych Józefa\nKęsika w Luciniu\n18. Muzeum Zbiorów Prywatnych i pamiątek narodowych kościoła św. Barbary\nw Warszawie – pod podanym adresem nie\nma muzeum, istnieje tylko sklep antykwa-\nryczny o podobnej nazwie\n19. Muzeum parafialne w Łaskarzewie\n20. Warsztat twórczy Danuty i Waldemara\nStyperków w Rudzie\n21.Muzeum Misyjno-Etnograficzne Misjonarzy Werbistów w Laskowicach\n22. Muzeum Sztuki Sakralnej w Żninie\n23. Zakon Franciszkanów w Pakości – izba\npamięci nie istnieje\n24. Muzeum Regionalne PTTK w Golubiu\n25.Izbie Dziedzictwa Kulturowego im. płk.\nJana Zumbacha w Bobrowie, Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Gminy Bobrowo\n26. Miasteczko Westernowe Kansas City –\n27. Westernowe Miasteczko Silverado City\nw Bożejewiczkach k. Żnina\n28. Muzeum Ziemi Mogileńskiej w Chabsku\nVI. Badania źródłowe, sondażowe\n29. Muzealna kolej wąskotorowa Rogów-Biała\n30. Muzeum Kolei Wąskotorowej Sochaczew\n31. Muzeum Ochotniczej Straży Pożarnej\nBraci w Niepokalanowie\n32. Muzeum św. Maksymiliana Marii Kolbego w Niepokalanowie\n33. Muzeum Papieskie w Niepokalanowie\n34. Muzeum Motoryzacji w Otrębusach\n35. Żywe Muzeum Piernika w Toruniu\n36. Galeria Instrumentów Folkowych w Grodzisku Mazowieckim\n37. Parowozownia Skierniewice\n38. Izba Pamięci Ziemi Mszczonowskiej\n39. Muzeum Lasu i Drewna przy Centrum\nEdukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie\n40. Muzeum Regionalne im. Władysława\nStanisława Reymonta w Lipcach Reymontowskich\n41. Muzeum Czynu Zbrojnego w Lipcach\n42. Galeria Staroci i Pamiątek Regionalnych\n43. Muzeum „Stara Plebania” w Karczewie\n44. Muzeum „Torfy”– Baza Edukacji Ekologicznej w Karczewie-Anielinie\n45. Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny w Granicy\n46. Muzeum Lat Dziecięcych Prymasa Stefana Wyszyńskiego w Zuzeli\n47. Izba Pamięci Generała Władysława\nSikorskiego w Parchaniu\n48. Izba Pamięci Poli Negri w Lipnie\n49. Izba Pamięci Adama Grzymały-Siedleckiego w Bydgoszczy\n50. Izba Pamięci Miasta Więcborka\n51. Skansen Maszyn i Sprzętu Drogowego\n52. Izba Pamięci – Skansen Pożarniczy\n53. Izba Pamięci w Przemystce\nPowyższe zestawienie pozwala zobaczyć\nskalę zjawiska, a to tylko przykłady z badań\ndwóch województw – i wcale nie wszystkie. Dodać można co najmniej kilkanaście\nmiejsc, do których nie dotarliśmy lub\ninformacje były zbyt skąpe czy niepotwierdzone. Zarazem to zestawienie pokazuje\nstopień selekcji i wyboru dokonywanych\nna potrzeby konkretnie zaprojektowanych\nbadań muzeów prywatnych i kolekcji lokalnych. W artykule pt. Wszystko państwowe\nPiotr Hübner napisał, że przed wojną istniało w Polsce 175 muzeów,\nz tego 16 należało do osób prywatnych, 11\n– do instytucji kościelnych, 81 – do towarzystw i fundacji, a 38 – do samorządu.\nNa początku 1946 działało częściowo 101\nmuzeów, z tego 6 należało do instytucji\nkościelnych, 17 – do towarzystw i fundacji,\na 37 – do samorządu. W końcu 1948 roku\nfunkcjonowało 116 muzeów, z tego 6 nadal\nnależało do instytucji kościelnych, 18 – do\ntowarzystw i fundacji, 70 – do samorządu,\nktóry do czasu likwidacji „ratował” muzea\nprywatne i społeczne. Likwidacja samorządu terytorialnego spowodowała, że w roku\n1950 dominującą formą w muzealnictwie\nstał się sektor państwowy.\nW roku 1955 w resorcie kultury i sztuki\nfunkcjonowało 121 placówek muzealnych,\nnastawionych na popularyzację nauki.\nProponowano 206 wystaw czasowych i 43\nobjazdowe. Rangę muzeów, ale i pogłębienie monopolistycznej etatyzacji podniosła\nustawa o ochronie dóbr kultury i o muzeach\n(1962). Do roku 1983 przetrwało tylko 48\nmuzeów organizacji społecznych i 11 muzeów kościelnych.\nRaport z działalności instytucji kultury\nw Polsce w 2011 roku opracowany przez\nzawiera następujące informacje i interpretacje zebranych danych:\nW 2011 r. w Polsce zmniejszyła się – w porównaniu z rokiem poprzednim – liczba prawie wszystkich instytucji kultury: muzeów\ni oddziałów muzealnych, instytucji paramuzealnych, galerii, salonów sztuki, teatrów,\ndomów, ośrodków kultury, klubów i świetlic,\nbibliotek publicznych. Po raz pierwszy od\nkilku lat nieznacznie wzrosła liczba kin.\nZwiększyła się liczba zwiedzających w muzeach, galeriach i salonach sztuki, instytucjach\nparamuzealnych oraz widzów w kinach.\nWedług stanu w dniu 31 XII 2011 r. działalność prowadziło 777 muzeów i oddziałów\nmuzealnych, 173 teatry i instytucje muzyczne, 3708 domów i ośrodków kultury, klubów\ni świetlic, 352 galerie i salony sztuki, 448\nkin stałych oraz 8290 bibliotek publicznych\n(łącznie z filiami) i 1962 placówki informacyjno-biblioteczne (biblioteki naukowe,\nfachowe, pedagogiczne, fachowo-beletrystyczne, ośrodki informacji naukowej,\ntechnicznej i ekonomicznej oraz towarzystw\nW obszarze kultury w Polsce dominują\npodmioty publiczne – biblioteki, teatry i instytucje muzyczne, muzea, domy i ośrodki\nkultury, kluby i świetlice. Instytucje kultury\norganizowane przez podmioty prywatne to\nnajczęściej galerie i salony sztuki oraz kina.\nW związku z tym rozwój instytucji kultury\njest uzależniony w dużej mierze od wydatków budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego.\nNotatka z 2012 roku zamieszczona na stronie Narodowego Instytutu Muzealnictwa\ni Ochrony Zabytków (NIMOZ), informująca\no wykazie muzeów w Polsce, „które mają\nstatut bądź regulamin uzgodniony z Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego”,\nczyli są wpisane do Państwowego Rejestru\nW bazie figuruje 429 muzeów (z oddziałami\n– 723 podmioty),\n■ muzea państwowe: 24\n■ muzea samorządowe: 301\n■ muzea prywatne – osoby fizyczne: 54\n■ muzea prywatne – instytucje: 50\nTworząc wykaz kierowaliśmy się obowiązującymi regulacjami prawnymi w obszarze\nmuzealnictwa oraz potrzebą określenia\npodstawowych standardów funkcjonowania\ninstytucji muzealnych. Podstawowym kryterium umieszczenia instytucji w wykazie było\nspełnienie ustawowego wymogu uzgodnienia statutu bądź regulaminu z Ministrem\nAnaliza zebranej dokumentacji wskazała\nprzede wszystkim, że muzea prywatne znajdują się na różnych etapach zorganizowania\ndziałalności. Stosując uproszczony podział\nwyróżniliśmy na potrzeby analizy: zbiór\n(gromadzone artefakty), kolekcję (ukierunkowane, uporządkowanie, gromadzenie\nzbiorów) i muzeum (zbiory, kolekcje upubliczniane). Jednak – co istotne – stopień,\nzakres zorganizowania jest świadomym wyborem założyciela danego przedsięwzięcia.\nZdecydowana większość miejsc to w pełni\nsformowane muzea, bez względu na formalny status i oficjalne nazewnictwo. Spotkaliśmy się kilkoma przypadkami unikania nazywania danego miejsca „muzeum”, między\ninnymi z powodu obaw o reakcję którejś\nz administracji. Co w zamian? Umownie lub\nbliskoznacznie: galeria, skansen czy złożenia\njak „muzeum domowe”.\nKonkretne miejsca do dokładniejszego przestudiowania wybieraliśmy spośród kilkudziesięciu wyrafinowanych, przemyślanych\nkolekcji i muzeów prywatnych. Podjęliśmy\nbadania zbiorów i kolekcji prywatnych,\nświadomie upublicznianych i umiejscowionych na obszarze województw kujawsko-pomorskiego i mazowieckiego. Przy konkretnym wyznaczaniu miejsc do zbadania\nkierowaliśmy się trzema kryteriami:\nco okazało się wcale niełatwe w wykonaniu, np. spośród dziesięciu wstępnie wyznaczonych\nmiejsc w województwie mazowieckim badania udało się przeprowadzić tylko w trzech.\nUdzielenia wywiadów odmawiano między innymi z powodów:\n■ niechęci do wzięcia udziału w badaniach (2)\n■ uzależnienia zgody na prowadzenia badań od opłaty/honorarium dla właściciela kolekcji\n■ udzielenia wywiadu anonimowo oraz pod warunkiem nieujawniania danych identyfikacyjnych rozmówcy (2)\n■ problemu z uzgodnieniem terminów (2)\n■ niedyspozycji, choroby uniemożliwiającej przeprowadzenie wywiadów (3);\nktóra polegała na wybraniu miejsc po wstępnym sondażu, spełniających roboczą definicję\nbadań: muzeum, kolekcja prywatna, udostępniana, upubliczniana w systematyczny sposób\n(sformalizowana lub nie);\n■ po drugie pilnowaliśmy parytetu ilościowego dla poszczególnych województw (sprofilowanie badań, kontrakt z grantodawcami);\n■ po trzecie sięgnęliśmy do klucza organizacyjnego poszczególnych kolekcji, mając do wyboru podobne miejsca (charakter przedmiotów, sposób prowadzenia), decydującym była\ndostępność i reakcja na propozycję badań;\n■ czwartym wyznacznikiem była faza, w której znajduje się muzeum/kolekcja, czyli przyglądaliśmy się częściowo cykliczności i etapom rozwoju danej działalności, od założenia po\nznamienne i kluczowe dla kolekcjonerów prywatnych zamknięcie działalności i losy kolekcji.\nUnikaliśmy tworzenia innych wyznaczników reprezentatywności dobranej próby badawczej. Ostatecznie udało się dotrzeć bezpośrednio do dwudziestu miejsc. Na wyniki badań\nzłożyły się jeszcze dwa muzea, badane wyłącznie na podstawie dokumentacji zastanej\n(wywiady prasowe, strony, wizytówki w Internecie, opisy zwiedzających);\nkryterium kontrowersyjne i trudne do zmierzenia, jeśli w ogóle możliwe. Zarówno motywacje właścicieli kolekcji, idee ich działania, sposoby konstruowania przedsięwzięcia,\njak i usytuowanie w społecznościach są wręcz emanacją „wyjątkowości”, „odmienności”,\n„oryginalności”. Pojawia się więc prestiż społeczny jako wartość pożądana. Od niebanalnie\npotraktowanych przedmiotów po widowiskowość i element zaskoczenia dla widzów, zwiedzających. Mieliśmy do wyboru specjalnie dobrane scenografie: pałace, dwory, budynek\nkościoła poewangelickiego, zabudowania wiejskie (również z początku XIX wieku), młyn\nzbożowy, mieszkanie w wieżowcu, dom jednorodzinny, domek letniskowy. Spoglądaliśmy\nna rozmaite zbiory, pewnie niewyczerpalnych możliwości do konfigurowania: od wielkich,\nkilkutonowych urządzeń i maszyn, poprzez budynki i aranżowane wnętrza mieszkalne,\nzabytkowy park pałacowy, dzieła sztuki i wyroby rzemieślnicze, indiańskie zbiory i kujawskie pamiątki, dokumenty, bibeloty, okazy przyrodnicze, archeologiczne po zbiory wizerunków, opisów i wyrażeń językowych. Najważniejszym jednak „zapalnikiem”, tym, co nadaje\nmuzeum wyjątkowości i niepowtarzalności jest osobowość kolekcjonera, właściciela. Właśnie odmienność wyróżniającego się z otoczenia twórcy kolekcji tworzy zasadniczo wyjątkowe przedsięwzięcie i jego publiczne manifestacje. Tworzy prestiż, jak wskazują badania,\nwiększy wśród ludzi, instytucji z dalszego niż najbliższego otoczenia.\nBadania prowadzone były wieloetapowo,\nzaczynając od zebrania informacji o przedmiocie badań, gromadzenia i analizie dokumentów zastanych, kwerendy w zasobach\ninternetowych i archiwach mediów po\nlustrację w terenie i sondażowe badania.\nWyłaniający się obraz pozwolił przygotować\nkilka narzędzi, korygowanych w trakcie całego procesu badawczego. Przygotowanych\nzostało sześć kwestionariuszy z pytaniami\nsprofilowanymi według kompetencji potencjalnych rozmówców w relacji z muzeum:\nrodzina, sąsiad, zwiedzający, ekspert,\npracownik administracji. Dołączyliśmy dwa\nrodzaje ankiet, jedna pozwalała uzyskać informacje o kolekcjonerach, druga dotyczyła\nwiedzy o muzeach, kolekcjach prywatnych\ni stosunku rozmówców do tych przedsięwzięć.\nZdecydowaliśmy się prowadzić badania\nwedług zagadnień badawczych, porządkujących rozmowy, wypowiedzi i wywiady.\nJednocześnie poprzez te zagadnienia próbowaliśmy opisać zaobserwowane zjawisko.\nRóżne aspekty pogrupowanych jeszcze\nprzed wyruszeniem do bezpośrednich rozmów stanowiły podstawę wywiadów:\n1. kim są, czym się zajmują twórcy kolekcji,\norganizatorzy muzeów prywatnych?\n2. jakie są: forma, status i rola prywatnych\n3. jak wyglądają relacje: muzeum a społeczność, widzowie, uczestnicy?\n4. co to za przedmioty/rzeczy oraz jakie i jak\nsą zbierane, kolekcjonowane?\n5. jakie są formy i metody ekspozycji, jak\nwygląda przestrzeń muzeum i jej aranżacja?\n6. jakie są lokalne konteksty funkcjonowa-\nnia prywatnych muzeów, wystawianych\nkolekcji i zbiorów?\n(Chcieliśmy wykorzystać w interpretacji i opisie metaforykę teatralną, jednak\nuznając za mocno wyeksploatowaną, zbyt\n„teatralną” dla – było nie było – nadal\nskromnej i powściągliwej rzeczywistości\nprywatnych muzeów, pozostawiliśmy opis\nzagadnień bez odniesień bezpośrednich do\nsymbolicznego interakcjonizmu. Zasygnalizowaliśmy tylko, że zagadnienia odzwierciedla, być może czytelniej, rozwinięta przez\nErvinga Goffmana metafora dramatu, społecznych instytucji totalnych i różnych „ról”\npowstających w rytualno-ceremonialnej\ngrze pomiędzy jego uczestnikami: aktorzy\ni kostiumy, scena, widzowie, rekwizyty,\nspektakl i scenografia, kulisy, inscenizacje\nOd maja do września 2012 roku dziesięć\nosób (pewnie nieprzypadkowo – wyłącznie\nkobiety z wyższym wykształceniem etnograficznym i doświadczeniem badawczym)\nprowadziło właściwe badania w terenie,\nwywiady i dokumentację fotograficzną. Na\nbieżąco wykonywana była sprawozdawczość, włączona w stworzonym specjalnie\nna potrzeby badań blogu, badań muzeów\nprywatnych. Blog jest zapisem refleksji z badań, przedstawieniem ich przebiegu i próbą\nwskazywania różnych tropów interpretacyjnych. Zapis z badań nad prywatnymi muzeami był relacjonowaniem poszczególnych\netapów, połączonym z dyskusją i bieżącymi analizami badanego zjawiska. Stał się\nrównież narzędziem analizy obserwowanej\nrzeczywistości także po zakończeniu badań\n1) kategoryzowania wyłącznie według przedmiotów kolekcji:\nchoć całe zjawisko jest skupione wokół zbierania, kolekcjonowania właśnie przedmiotów, poświęcone im zostały osobne pytania,\nbadające możliwe aspekty tej aktywności.\nWyniki badań skłaniały zdecydowanie do\nspojrzenia na zbiory o charakterze militarnym (których procentowo jest najwięcej\nw Polsce), tak samo jak na muzeum zabawek i ozdób choinkowych. Byliśmy zain-\nteresowani procesem formułowania idei\nmuzeum, jego powoływania, organizowania\ni zarządzania oraz odbioru przez otoczenie,\nwidzów, zwiedzających. Chcieliśmy spojrzeć na kulturowe zjawisko jak najbardziej\nrozpoznając reguły nim rządzące, z próbą\nuchwycenia, zachowania tego, co wyjątkowe i często nieuchwytne;\n2) podobnie nie traktowaliśmy jako wyznacznika charakteru\nczy to czasowej, stałej, otwartej, zamkniętej, dostępnej, elitarnej, czy też mierzonej\nrozległością, wielkością, ilością, wyrafinowaniem zbiorów;\n3) nie sporządzaliśmy katalogu geograficznego:\n(tym bardziej administracyjnego, historyczno-etnograficznego, turystycznego), traktując ledwie porównawczo przypadki obu\nwojewództw – choćby dlatego, że prywatne\nmuzea wyraźnie podlegają bardziej uniwersalnym, podobnym, wspólnie doświadczanym regułom i oddziaływaniom;\n4) unikaliśmy reprezentacji ułożonej według położenia/opozycji\n5) również nie wybieraliśmy muzeów pod kątem biograficznym:\nkluczem wieku, płci, pochodzenia, wykształcenia, doświadczeń czy relacji między\nludźmi, tym bardziej poglądów, idei, zapatrywań i wzorców przyświecających ludziom\ntworzącym to zjawisko. Kim się czują, jak\nsiebie określają, jednocześnie jak są po_28\nstrzegani i jak opisywani wraz z prowadzoną\ndziałalnością chcieliśmy się dowiedzieć\nbezpośrednio od prywatnych muzealników,\nich bliskich, rodziny, sąsiadów i ich nieznajomych, widzów, uczestników, obserwatorów.\nZgodnie z etnograficzną metodologią, a także postulatami interpretacyjnej antropologii\nkulturowej, zaplanowaliśmy i przeprowadziliśmy:\nanalizę dokumentów i informacji odnoszących się do całej sfery działalności kolekcjonerskiej i muzealniczej (pozyskiwanych\nbezpośrednio i kwerendą internetową),\nktórej produkowane są ilości trudno policzalne, pozostając wskazaniem, jak ważna\ndla współczesnych jest ta forma aktywności;\n■ badania sondażowe w terenie, przemierzając i lustrując zasadniczo obszary dwóch\nwojewództw: kujawsko-pomorskiego i mazowieckiego, spoglądając także na regiony\nościenne, z czego jednoznacznie wypływały\ndecyzje o podjęciu badań dwudziestu\nczęściowo strukturyzowane, z właścicielem/właścicielami muzeum i wywiady\nz otoczeniem: sąsiadami, lokalną władzą,\nzwiedzającymi, przedstawicielami lokalnego biznesu, instytucji kultury, pozyskując\nw sformalizowanej formie blisko 140 wypowiedzi i wywiadów, uzupełnionych ponad\n60 metrykami opisującymi muzea i kolekcje\n(nieformalnych wypowiedzi i niezapisanych\nwywiadów doliczyliśmy się ponad stu);\nszczegółowe badanie sfery wizualnej muzeów prywatnych, realnej i wirtualnej, która\npoddana została wstępnej analizie i podobnie przedstawiona jest w raporcie, wymaga\nudoskonalenia (między innymi rzetelniejszego zebrania danych, zawiodła metoda\npozyskiwania tego typu danych przez kilkunastu badaczy, a uzyskany materiał więcej\nmówi o postrzeganiu, percepcji i recepcji\nświata, niż tworzy obszerny i falsyfikowalny\nobraz sfery wizualnej, przykład: pomimo\nzamieszczenia we wskazówkach, badający\nnie fotografowali otoczenia muzeum ani\nprzykładów stref higieniczno-sanitarnych);\npróby prowadzenia analiz semantycznych zarówno przedstawień dokonywanych\nprzez twórców i właścicieli prywatnych\nmuzeów, ludzi tzw. otoczenia zewnętrznego\n(wąskiego i szerokiego kręgu odbiorców),\njak i prezentacji i przekazów dokonywanych\nJeszcze w połowie 2011 roku zaczęliśmy\nsprawdzać informacje z terenu, przede\nwszystkim zamieszczone w sieci internetowej. Pierwsze kwerendy pozwoliły już\nwówczas zarysować kilka tendencji w obserwowanej przestrzeni. Napotkaliśmy żywy\ndialog, rozmowy i aktywność wokół branży\nmuzealnej i widać było, że dokonywane są\nzmiany – i to nieodwracalne. Niewątpliwie monopol państwowego zarządzania\nmuzeami przestał być obowiązująca normą\nprawną szeroko pojętego muzealnictwa,\nczyli zbierania, dokumentacji, konserwacji, naukowych badań, wystawiennictwa,\nedukacji i komercyjnych działań związanych\nz artefaktami o wartościach artystycznych,\nZebraliśmy kilkadziesiąt stron różnych\ninformacji, skupiając się na aktualnym\nukładzie sił w muzealnictwie i spojrzeniu na\ngłównych „rozgrywających”, czyli muzealników, kolekcjonerów, prywatnych zbieraczy\ni administrację, obok naukowców (!), animatorów kultury, zwiedzających i co często\nzapominane – podatników finansujących\nte zmiany. Szczególnie przyglądaliśmy się\ninterakcjom pomiędzy tymi środowiskami\na publicznością, szukając opinii, wypowiedzi, przedstawianych wrażeń. Informacje\npozostają raczej rozproszone, niepoddane\nszerszemu sieciowaniu, oddziałującymi na\nstosunkowo niewielki krąg ludzi. Najczęściej\nzapisane są historie działalności kilkunastu\ninstytucji muzealnych i okołomuzealnych\n(m.in. NIMOZ, NID, MKiDN), organizacji\nzajmujących się tematem (np. portale collections.pl, MyViMu.com, muzeoblog.org,\nkolekcjonerstwo.pl), muzeów państwowych,\nsamorządowych, społecznych i prywatnych.\nZnaleźliśmy nieco odniesień w kilku blogach, stronach poświęconych problematyce\nhistorycznej, kulturowej, artystycznej (businessandculture, Historia i Media, artbiznes).\nJednocześnie wszystkie te informacje stały\nsię znakomitym materiałem badawczym\ndo spojrzenia na temat dla nas zasadniczy,\nprywatnych muzeów i kolekcji.\nDokonaliśmy wstępnej selekcji muzealnych\nstrategii i wzorów działania, które staraliśmy\nsię dostrzec w wypowiedziach i realnych\nPo pierwsze określiliśmy istniejące linie\npodziałów i rozbieżności: państwowa strefa\nmuzealna i obszar prywatnej działalności\noraz forma rozciągająca się pomiędzy tymi\nbiegunami, którą nazwaliśmy „muzea społeczne”. Uogólniając, te trzy formy organizacji są nieprzystające, rozdzielone, działają\na. zawiązaniem działalności (czyja własność,\nb. regulacjami prawnymi, wielkością źródeł\ni środków finansowych na działalność\n(w dalszym ciągu dziedzictwo niedalekiej\nc. sposobami zarządzania i organizacją\n(o czym w raporcie).\na) muzea państwowe i samorządowe\n(administrowane przez urzędników\ni struktury państwowe/samorządowe) są\nspadkobiercami epoki nacjonalizacji i upań_30\nstwowienia, także w schematach działania,\ndefiniowaniu swojej misji, interakcjach\nz przedmiotami (kolekcje) i podmiotami\n(publiczność, instytucje, społeczności). Są\nprzykłady zmiany w tej strefie, przybierające zarówno w ilości zmodernizowanych\nmuzeów, jak i jakości oferty.\nb) muzea społeczne, czyli tworzone\nprzez grupę ludzi\n(sformalizowaną albo i nie) i zarządzane,\nprowadzone kolegialnie, z formą delegowanych obowiązków i uprawnień. Skoncentrowane są na działaniach powiązanych ze\nspołecznościami, środowiskami, zbiorowościami, które reprezentują, współtworzą,\nredefiniują. Kolekcje zakłada się w formie\nizb i sali pamięci, placówek muzealnych,\nkącików historycznych przez organizacje,\nstowarzyszenia, koła, instytucje religijne\ni pozarządowe. I w tej sferze widoczna jest\nzasadnicza zmiana, z pewnością w narastającej ilości powoływanych miejsc o muzealnym charakterze, także modernizowanych,\nw sposobach przedstawień i zakresach\nc)muzea prywatne, jako trzecia strefa podjęta do dalszego badania,\nktóre przeprowadzone zostało na wybranej grupie podmiotów po „wykluczeniu”\nprzedstawicieli dwóch wyżej opisanych.\nPozostając oczywiście w kontekście całego\nobszaru muzealnego, od czego nie uciekali\ni nasi rozmówcy.\nDalej o ograniczeniach. Instytucja finansującą wymagała określonego terminu\nwydatkowania środków publicznych. Na\nprzeprowadzenie badań, dokonanie refleksji\ni podsumowań mieliśmy czas do końca roku\nkalendarzowego, rozpoczynając właściwe\ndziałania z końcem marca 2012 roku. Zobligowani byliśmy również wielkością dobieranej próby, jak i zakresu badań, które dyktują\nw podobnym stopniu: ciekawość, chęć\nsprawdzenia „wszystkiego”, jak i nieubłagana ekonomia, ze ściśle wyliczonymi środkami do osiągnięcia celu. Czyli nasze zmaganie\nz czasem i przestrzenią nie było tak całkowicie odmienne od historii zbieraczy, kolek-\ncjonerów rzeczy. Rozpoznając przeciwności\ni ograniczenia, próbowaliśmy dotrzeć do\ngrupy ludzi tworzących muzea, reprezentatywnej dla wyznaczonego obszaru badania:\nprywatnych, lokalnych muzeów i kolekcji.\nPlanowaliśmy opisanie dziesięciu przypadków muzeów, kolekcji, wystaw prywatnych,\nfunkcjonujących w lokalnej przestrzeni na\nterenie województw kujawsko-pomorskiego\ni mazowieckiego (parytet zrównoważenia,\nporównawczo po pięć miejsc). Przy wyborze staraliśmy się uchwycić podobieństwa\ni niepowtarzalne przykłady zmiany w tej\nczęści kulturowego krajobrazu. Wybraliśmy\nobszary występowania prywatnych kolekcji,\nraczej w słabszych demograficznie i ekonomicznie częściach województw (szczególnie\nkierując się wskaźnikami ruchu i atrakcyjności turystycznej, zwracając uwagę na\nrejony powszechnie mniej znane). Choć tu\npojawia się jedna z wielu „nieoczywistości”.\nWarszawa jest obszarem dokładnie sprzecznym z powyższymi założeniami, szczególnie\nw makroskali. Miasto – przodownik w rozwoju ekonomicznym, kulturowy hegemon,\ndemograficznie bijący wszelkie rekordy\nwzrostu w skali polskiej. Jednak wybraliśmy\ntrzy muzea znajdujące się, w tym miejscu\nspecjalne podkreślenie – w administracyjnym obszarze Warszawy. Muzea prywatne\nprzebadane w stolicy po namyśle także\nprzyporządkowaliśmy do rejonów „słabszych”, ponieważ ich lokalizacja to raczej\nobrzeża niż tętniące przechodniami miejsca\nskupień (np. osiedle Służew, Szmulki, „rozwojowa”, ale wcale nie tak licznie odwiedzana ul. Ząbkowska).\nJednocześnie oferta tych muzeów jest niszowa, niekonwencjonalna, prezentująca prywatne zbiory/kolekcje. Staraliśmy się jednak\no zestawienie porównawcze między województwami, a jeszcze bardziej pomiędzy\nzróżnicowanymi regionami. Wszędzie układ\nsił okazał się bardzo nierównomierny. Warszawa jest jak wulkaniczny stożek, dookoła\nżadna miejscowość nie funkcjonuje kulturowo w oderwaniu od stolicy. Województwo\nmazowieckie jest złożone z kilku subregionów, w których aktywność kulturowa,\nw tym nas interesująca muzealna, oddaje\nspecyfikę „administracyjnego” Mazowsza.\nPonad połowa prywatnych muzeów znajduje się w stolicy i okolicznych miejscowościach, skupisko na północy województwa\nw powiecie ostrołęckim, a w powiecie płockim żadnego, według określonych kryteriów\nbadawczych. Kujawsko-Pomorskie dość\npodobnie – znaleźliśmy po kilka muzeów\nw skupiskach we Włocławskiem, okolicach\nTorunia i Bydgoszczy. Sporządzone roboczo\nmapy wyraźnie ukazywały zjawisko występowania prywatnych muzeów obok siebie\n– parami, grupami – częściej niż pojedynczych, samotnych przedsięwzięć w danym\nregionie. Idee promieniują, przykład zaraża,\nczłowiek naśladuje i kopiuje, a wzajemne\npodglądanie wzmacnia motywację. Kolejna\nobserwacja to powtarzający się schemat\numiejscowienia „zgrupowań” prywatnych\nmuzeów. Właściwie w każdym przypadku\nw pobliżu archipelagu prywatnych muzeów\nznajduje się instytucja muzealna z wieloletnimi tradycjami (województwo mazowieckie, północny wschód, założony przez\nAdama Chętnika przed II wojną światową\nSkansen Kurpiowski w Nowogrodzie niedaleko Łomży i kilka prywatnych muzeów dookoła; województwo kujawsko-pomorskie,\nPołudniowy Wschód i Kujawsko-Dobrzyński\nPark Etnograficzny w Kłóbce udostępniony\nw 1993 roku i co najmniej cztery kolekcje,\nmuzea w okolicy).\nWidziałem u swoich kolegów te muzea, które funkcjonują na zasadzie sporadycznych odwiedzin. (...) Większe... Motocykle zbiera taki kolega z Niecieczy, w Lucinie pan zbiera stare maszyny rolnicze typu sieczkarnie, kieraty. I to jest człowiek,\nktórego ja zaraziłem, starszy ode mnie o 10 lat. Jego brat zbierał złom od chłopów.\nPokłon mu za to, co zebrał. Jego też nikt nie wspiera. Jeździmy tam na zakończenie\nsezonu motocyklowego... On opowiada, wtedy jest zadowolony. (właściciel, m12)\nJózef Kęsik posiada kolekcję maszyn rolniczych, którą nazywa „swoim widzimisiem”.\nZaczął ją tworzyć pod wpływem muzeum pana Barankiewicza. (właściciel, m12)\nJak zobaczyłem to muzeum, to zakochałem się w tych starociach. (właściciel, m19)\nMuzeum zadziałało inspirująco i od tego czasu pan Kęsik gromadzi (część ma po\nrodzinie, trochę dokupuje). (…) Oglądał także inne muzea, np. w Miętnem przy szkole\nrolniczej, prywatne w Małkini k. Radomia i postanowił sam zorganizować takie\nmiejsce, w którym są stare, używane przedmioty, a najbliższe były dla niego maszyny\nrolnicze. (zwiedzający, m12)\nPodczas realizacji badania powstała\ndokumentacja fotograficzna 20 muzeów\nprywatnych, obejmująca kilkaset zdjęć\n(co oczywiście w dobie cyfrowej nie jest\nżadnym wyczynem). Przygotowując się do\nczęści terenowej badań, założyliśmy, że\nistotną częścią zbieranych materiałów, poza\nwywiadami, chcemy uczynić fotografię.\nWydało nam się to cenne nie tylko ze względu na mający zajść proces analizy samego\nzjawiska, lecz także ze względu na poszerzenie kontekstu oraz element komunikacji pomiędzy poszczególnymi badaczami – tymi,\nktórzy odwiedzili dane miejsce i tymi, którzy\nprzyglądali mu się tylko wirtualnie.\nZ góry założyliśmy, że wykonana dokumentacja w każdym przypadku będzie\nindywidualnym spojrzeniem i interpretacją\nkażdego badacza. Chcąc jednak nadać jej\npewne ramy, użyteczne z punktu widzenia\nopisanych powyżej założeń, opracowaliśmy\nschemat wykonywania zdjęć, składający się\nz 10 ogólnych i szczegółowych zaleceń dotyczących głównie wymiaru przestrzennego\ndanego muzeum. W ten sposób powstałe\nwytyczne przyjęły formę spisu inwentarza. Kto, co, gdzie, jak rozmieszczone, jak\nrozmieszczone wobec innych elementów,\nnp. budynku czy elementów ekspozycji. Zalecaliśmy fotografowanie m.in. księgi gości,\nfrontu i tyłu, wertykalnych i horyzontalnych\nwymiarów ekspozycji, wnętrza i zewnętrza,\nulicy, okolicy, pustych miejsc w wystawach,\nulotek i plakatów, drogowskazów, pomieszczeń gospodarczych, a nawet toalet, o ile\nmiałyby być one elementem muzeum przeznaczonym tylko dla zwiedzających, a nie\nściśle domową przestrzenią właściciela.\nW skrócie – chcieliśmy uchwycić nie tylko\nwizualny i symboliczny wymiar budynku\nmuzeum i kolekcji, lecz także najbliższe otoczenie i okolicę oraz wykorzystać zebrany\nmateriał do badań nad stroną wizualną muzeum oraz zanalizować wybrane komunikaty werbalne uchwycone na zdjęciach.\nCo jednak z ujęciami wydarzeń (warsztatów,\npokazów), odbywających się w danym miejscu? O ile odbywały się one w obecności\nbadacza, także zostały zarekomendowane\ndo zarejestrowania sytuacyjnego, jednak już\nbez szczegółowych zaleceń wykonawczych.\nNa zakończenie... Co fotografowano, czyli\nmuzea prywatne oczami badaczy. Przy analizie zebranego materiału, wykorzystanego\nw dalszych częściach raportu, zwraca uwagę\noptyka poszczególnych badaczy. Na ile trzymali się schematu zdjęć, co fotografowali,\nczego nie, co przykuło ich uwagę i jak to\nprzedstawili. Czy w planie ogólnym, a może\njako szczegół. W końcu, czy przekazali całość\nwykonanych zdjęć (także tych rozmazanych\nlub źle skadrowanych), a może dokonali\nwyboru. Jeżeli tak, to co było jego wyznacznikiem? Przyjmując, że wykonawcy badania\nbyli również publicznością danego muzeum\noraz audytorium jego właściciela, zarysował\nsię ciekawy, bo podwojony obraz sytuacji\nbadacza, który nie tylko dokumentuje przestrzeń, ale także ją przetwarza, prezentuje\ni wytwarza na nowo.\nWażnym źródłem pozyskiwania informacji\ni przyglądania się całemu zjawisku „nowych\nmuzeów” jest sieć internetowa. Kwerenda\nw zasobach internetowej sieci jest właściwie procesem nieustającym. Aby nie\npogrążyć się w chaosie liczb, kilobajtów\ni uporządkowanych struktur, pozostawimy\nstwierdzenie, że blisko połowa informacji,\ndziesiąta część ikonografii pozyskana została\nw ten sposób. Ponad połowa badanych\nmiejsc ma swoje e-wersje, wirtualne reprezentacje. Sieć wykorzystywana jest przez\nprywatnych muzealników, podobnie jak\nw innych dziedzinach ludzkiej aktywności.\nJeden biegun to pełne, wyłączne prowadzenie muzeum w sieci, całkowicie cyfrowe\nwersje wirtualnych kolekcji. Reprezentowany przez liczny ruch i w Polsce, skupiający\nco najmniej kilkaset zaangażowanych osób,\nz którymi przeprowadziliśmy ankietowe\nbadania, oczywiście poprzez internetowe\nnarzędzia. Drugi, łatwy do domyślenia, to\nniekorzystanie z Internetu w żadnej wersji.\nPrywatnym muzeom przyglądaliśmy się\nformę, gdzie dominowała strona –\nwizytówka (9), w kilku przypadkach\nstrony są aktualizowane, czasem\nrozbudowane o społecznościowe\nelementy – odnośnik do Facebooka,\nYoutube’a, aktywna „księga gości”,\nwyjątkowo dynamiczną stroną, będącą\nzałożenia sposobem prowadzenia\ndziałalności muzealnej (Muzeum\nnościowych i instytucji; prawie wszystkie\nw medialnych doniesieniach, artyku-\nłach, informacjach, także audycjach\nradiowych, reportażach i telewizyjnych\ndokumentacjach. Nie było przypadku\nmuzeum czy kolekcji, do którego nie\nbyłoby żadnego odniesienia w zasobach\ninternetowych. Dodatkowo kwerenda\nbardzo pomogła zebrać informacje o kil-\nkudziesięciu miejscach w obu wojewódz-\ntwach, weryfikowanych następnie son-\n■\ttosowaną ikonografię i strukturę, po-\ndażem i wywiadem telefonicznym,\nzwalającą na zastosowanie interpreta-\nkilkunastu przypadkach bezpośrednio\ncyjnych zabiegów. Spotykaliśmy rozbudo-\tterenie.\nwane wersje swoistych „dopowiedzeń”\nprowadzonej działalności, jak Mu-\nWątek drugi to zbierane i dokumentowane\nzeum Diabła Polskiego, czy nieaktywną,\npublikacje, ulotki, materiały informacyjne\nprzypominającą tradycyjny folder\ni promocyjne, magazyny, gadżety, wszelkie\nreklamowy, korespondującą z „dizaj-\nelementy zawierające stosowaną ikonogra\nnem” danego miejsca.\nfię i przedstawienia form działalności – nie\ntylko muzeum jako miejsce gromadzenia\n■\tamieszczane treści, pozwalające\ni eksponowania kolekcji. Poszukiwaliśmy\njednej strony określić sposoby komuni-\twszelkich utrwaleń opisujących:\nkowania, tu dominowały wersje inform-\nacyjne (większość), kilka stron zdradzało ■\tarsztaty, edukację, animację kulturową\nambicje rozbudowanych portali, z zaso-\n5 miejscach rozbudowane,\nbami wykraczającymi poza kontakt i opis\ndojazdu, wreszcie strony-muzea,\tz wyrafi-\nnowaną treścią, pozwalające prześledzić ■\tpotkania, plenery, imprezy integracyjne,\nhistorię przedsięwzięcia, aktywność\nokolicznościowe i towarzyszącą im\nwłaściciela kolekcji, odniesienie do okre-\n„produkcję” różnych wizualnych\nślonej problematyki (np. Muzeum Oręża\nmateriałów, także pamiątek, gadżetów\nTechniki Użytkowej w Kobyłce) czy\ndotrzeć do opisu przedmiotów w kolekcji ■\tyroby rzemiosła, zdobnictwa, sztuki,\n(Muzeum Neonów, Muzeum Palindro-\npotrawy i produkty żywnościowe\n■\tstotne źródło informacji o relacjach\notoczeniem, praktycznie wszystkie\nmuzea prywatne (20 na 22 badane),\nopisane na stronach lokalnych urzę-\ndów, szkół, stron prywatnych i społecz-\n■\tzyldy, napisy, drogowskazy, epigramy\nokolicznościowe i celowe (wszystkie\n3. Twórcy kolekcji, organizatorzy\nWydaje się, że prowadzenie muzeum to\nzajęcie dla mężczyzn, bo i większość przebadanych miejsc oficjalnie prowadzą mężczyźni. Tak przynajmniej brzmią deklaracje,\nformalne zapisy bądź informują oficjalne\nnazwy poszczególnych miejsc. Nazewnictwu\nmuzeów i kolekcji poświęcimy osoby opis,\nw tej chwili tylko sygnalizując istnienie „męskoosobowych”, między innymi Muzeum\nMariana Pietrzaka czy Muzeum Wojciecha Siemiona (prowadzone przez córkę,\nKarolinę Siemion), choć często pojawiają\nsię i nieformalne określenia odfamilijne:\nmuzeum Łukaszewiczów (oficjalnie Galeria\nKujawska), Zaniewskich (Muzeum Oręża\ni Techniki Użytkowej). I to także pozwala\nnaprowadzić na faktyczną, nieeksponowaną strukturę badanych muzeów. W prawie\nwszystkich (poza 4 przypadkami) faktyczny\nzarząd stanowią tandemy małżeńskie lub\npartnerskie. Role płci w praktyce. Założycielem jest mężczyzna (ale i tutaj trafiliśmy\nna wyjątki, m.in.: założone wspólnie muzeum Iwony i Pawła Zaniewskich w Kobyłce\noraz skansen pani Ireny Szymion, który\nutworzyła w 1983 roku w Stanisławkach k.\nWąbrzeźna). Pasja, zbieranie, kolekcjonowanie są najczęściej podstawą, początkiem\nprzedsięwzięcia. Wspieranie przez żony,\npartnerki, ich pomoc, podjęcie obowiązków, współprowadzenie, wreszcie wspólne\ndziałanie i zarządzanie muzeum przez kobiety. Z badań wynika, że bez udziału kobiet\nprywatne muzea nie powstawałyby tak żywiołowo. Z pewnością także byłyby inaczej\nsprofilowane. Podstawowa różnica między\n„czysto” męskimi a małżeńskimi? W pierwszych przeważa skupienie na bardziej\nspecjalistycznym kolekcjonowaniu, drugie\npraktycznie są bardziej otwarte na edukacyjne i animacyjne działania (zdecydowanie\nczęściej podejmują dzieci i młodzież).\nMężczyźni, którzy decydują się na ten typ\nmają spory bagaż doświadczeń. Średnia\nwieku naszych rozmówców to dokładnie\n56 lat. W roku przeprowadzania rozmów\npołowa spośród właścicieli prywatnych\nmuzeów deklarowała 40-50 lat, druga część\nwskazywała na 64, 72, a nawet 83 lata. Zdecydowana większość to ludzie na emerytu_35\nrze, co jednak znaczy tyle, że ich aktywność\nzawodowa prowadzona jest w „jakoś”\nzabezpieczonej ekonomicznie sytuacji życiowej (najczęściej emerytura, renta).\nSą oczywiście i ludzie młodsi, trzydziestolatkowie, którzy prowadzą w pełni zorganizowane prywatne muzea (przykład Muzeum\nKowalstwa w Warszawie). Jeszcze częściej\ntrafić można na młodsze pokolenia wśród\nkolekcjonerów niedziałających publicznie,\njak i wśród twórców wirtualnych muzeów.\nW przeprowadzonych badaniach skupiliśmy\nsię na specyficznej grupie ludzi, zbieraczach,\nktórzy upubliczniają zbiory w stacjonarnych,\nterytorialnych miejscach. A kobiety? Są\nżonami, partnerkami kolekcjonerów, które\nwiekowo nie odbiegają od średniego wieku\nmężczyzn prowadzących prywatne muzea.\nNiepewni swojego wykształcenia\nKażdy z prowadzących muzeum posiada co\nnajmniej średnie wykształcenie, co w środowiskach, w których żyją na co dzień, jest\nokolicznością wyróżniającą. Twórcy muzeów są wykształceni lepiej/wyżej niż sąsiedzi\ni lokalne środowisko. Układa się to wręcz\nw prawidłowość, nasi muzealnicy posiadają\nwykształcenie średnie tam, gdzie dominuje\nzawodowe i podstawowe (głównie wieś\ni małe miasta), wyższe, gdzie powszechnym jest średnie, z tytułem profesorskim\nw przypadku miasta stołecznego. Ostatnie\ndane GUS-owskie, opisujące gminy czy\nmiejscowości, są również tego ilustracją.\nPrzykład: 62% ludności Włocławka posiada\nśrednie 37%, a 11% mieszkańców legitymuje się wykształceniem wyższym (dane\nz 2007/2010 wg GUS), „nasi” bohaterowie\nz Włocławka mają odpowiednio średnie\ni wyższe wykształcenie. Co znamienne,\nwykształcenie poszczególnych osób jest\nnajczęściej odległe od dziedziny kolekcjonerskiej, którą się zajmują. Z powiązanych\nz muzealnictwem spotkaliśmy: historyka\nsztuki, historyka (kobiety) oraz konserwatora sztuki (mężczyzna), w pozostałych\nprzypadkach trafiliśmy na ekonomistów\ni inżynierów, policjanta, prawnika, rolnika,\npiekarza. Brak wykształcenia kierunkowego\nnie powstrzymuje jednak przed rozwijaniem\nswoich pasji, a nawet dodatkowo motywuje\ndo pogłębionych studiów z zakresu dziedziny, którą się zajmują. Zasadniczo pojawiają\nsię trzy nurty wokół trzech rodzajów kompetencji:\n■ ekspert naukowy: wiedza kolekcjonerska\ni wysoka specjalizacja obejmująca zakres\nprzedmiotowy danego zbioru, np. ozdoby\ni zabawki choinkowe, kolekcjoner stał się\nzleceniodawcą wzorów produkcyjnych\nw branży; zbieracze militariów, mają znakomitą orientację w historii i użytkowaniu\nbroni; spadkobierca kolekcji indiańskiej\njest znawcą kultury Indian północnoamerykańskich;\n■ doradca biznesowy: wiedza i umiejętności\nz zakresu organizacji i zarządzania, gdzie\npraktyczne prowadzenie przedsięwzięcia\nczęsto wiąże się z przyjmowaniem roli\neksperckiej, która wykorzystywana jest\nzarówno w doradzaniu kolejnym zainteresowanym tworzeniem muzeów (instytucji\nkultury), jak i instytucjom kultury, organi-\nzacjom różnych działalności, po administrację samorządową i państwową;\n■ animator społeczny: umiejętności komunikacyjne i działalność publiczna wykorzystywane są w różnego rodzaju przedsięwzięciach społecznych i integrujących,\nnp. intensywna praca z osobami niepełnosprawnymi; pokazy, prelekcje, wystawy\nz okazji lokalnych spotkań, świątecznych\nTo zresztą nic zadziwiającego. W działalności, którą muzealnicy prowadzą, podstawą\njest wiedza z różnych dziedzin ludzkiej\naktywności, stale poszerzana, uzupełniana,\nwykorzystywana we wszystkich aspektach\nprowadzeniu muzeum. Kompetencje twórców muzeów są wysokie, bez względu na\nich osobiste, często skromne, powściągliwe\ndeklaracje braku wiedzy, kompetencji czy\nwłaśnie wykształcenia. W tym ostatnim\nmają raczej na myśli stereotypowo rozumiane wykształcenie muzealnicze czy akademickie. Pozostają ekspertami, nie do końca\nsobie to uświadamiając.\nJa mam wykształcenie bardzo małe – technikum ekonomiczne. (...) Jeździłem 28\nlat taksówką i z tej racji miałem możność poznać cały powiat sokołowski. Miałem\nmożność poznać różne cmentarze, pałace, dworki. To wszystko mnie oczywiście\nciekawiło, bo inni tak samo jeździli i tym się nie interesowali, a ja w tym czasie to\nwszystko poznawałem. Spotykałem się z różnymi, którzy pamiętali dawnych dziedziców majątków, dawne majątki, różne opowiadali ciekawostki dotyczące różnych\nspraw, jakie się działy w majątkach. I ja to wszystko zebrałem i napisałem tą książkę\n„Dwory, folwarki, pałace zachodniego Podlasia”. (właściciel, m17)\nSpośród osób badanych właściwie tylko\njedna miała bezpośrednio do czynienia\nz muzealnictwem „zawodowym”, współpracując jako ekspert dla państwowego\nmuzeum etnograficznego. Natomiast\nnikt przed założeniem swojego muzeum\nw podobnej placówce nie pracował ani też\nnie posiadał wykształcenia muzealniczego.\nZaznaczamy „przed założeniem”, ponieważ\nbycie pracownikiem muzeum państwowego\ni prowadzenia prywatnej działalności w podobnym zakresie jest w praktyce zakazane.\nEtyka zawodowa i regulaminy zatrudnienia,\nz odpowiednimi klauzulami w kontraktach\npracowniczych, uniemożliwiają nawet\noficjalne kolekcjonowanie przedmiotów,\nw których „pracodawca” się specjalizuje.\nWłaściciele muzeów prywatnych wywodzą się raczej z klasy niższej i średniej,\nspoglądając na środowisko w kategoriach\nzawodowo-społecznych. Są/byli zawodowo:\ninżynierem, adwokatem, aktorem, grafikiem, fotografem, ekonomistą, filologiem\ngermańskim, lalkarzem, mistrzem piekarskim, konserwatorem zabytków, inspektorem ds. uprawy roślin, urzędnikiem skarbowym. Stratyfikacja społeczna ma jednak\nnieznaczne i niewiele mówiące zastosowanie dla określenia grupy społecznej reprezentowanej powszechniej przez twórców\nmuzeów (zwłaszcza że grupy społeczne to\nraczej proces definiowania niż jakaś stała\nniezmienna). Ważniejsze jest uwidaczniające się wspólne doświadczenie wyjścia poza\ngrupy i środowiska, pozostawanie poza rozpowszechnionymi w swoich środowiskach\nwzorami i ramami.\nDziwak, outsider, ekscentryk\nTrzeci rys wspólny dla właścicieli/twórców\nmuzeów to niewątpliwie pozostawanie\nwłaśnie „kimś wyróżniającym się”, bycie\ntym „innym”, odmiennym od typowego\nprzedstawiciela otaczającego środowiska.\nPrywatny muzealnik, chociażby z racji uprawianego zawodu (nasi bohaterowi częściej\nokreślają go mianem „pasji”, „hobby”) jest\npostacią zauważaną, rozpoznawaną, wyróżniającą się. Tak też postrzegany jest przez\notoczenia i ludzi z zewnątrz, potwierdzających „wyjątkowość” osoby i jej aktywności.\nCo ważne, aurze wyjątkowości towarzyszy\nczęsto cicho wyrażany sceptycyzm, bo przecież ostatecznie ci ludzie zajmują się czymś\ntak nieużytecznym, nieopłacalnym i niedochodowym, że to „normalne nie jest”.\nPodziw (autentyczny) miesza się w odbiorze\nosób i ich działań z podejrzeniami o swoiste\noderwanie od rzeczywistości. Zbieranie\nnieużytecznych przedmiotów i ich udostępnianie zwiedzającym nie jest ucieleśnieniem\nwzoru kariery społecznej, z pewnością nie\njest dedykowane swoim dzieciom.\nNasz „klan” prywatnych muzealników jest\npostrzegany jako zgraja pomyleńców. (właściciel, m11)\nStereotypowo muzealnik postrzegany jest\njako człowiek spoza głównego nurtu życia,\ntrochę niedostosowany, trochę pustelniczy,\nbardzo nienowoczesny, co z tym związane\n– status człowieka pracującego w muzeum/\ndla muzealnictwa nie jest wysoko oceniany.\nPensje niskie, praca nudna, muzea nieinteresujące i jeśli się w nich bywało, to „pod\nprzymusem” podczas szkolnych wycieczek.\nCo prawda słynne „kapcie” zostały w końcu\nodstawione do lamusa (także muzealnego) i już są „fajne” muzea, a nawet modne\ni warte odwiedzenia (np. Muzeum Powstania Warszawskiego, Muzeum Chopina),\njednak praca muzealnika nadal nie jest\nkojarzona z prestiżem. Ryzykownie określając, muzealnik postrzegany jest raczej\njako dziwak, niegroźny wariat, człowiek\nniedostosowany do otaczających realiów.\nJednocześnie, jeśli aktywnie prowadzi swoją\ndziałalność, niewątpliwe szybko wyrasta na\nlokalnego lidera społeczności, miejscowości,\nJa widzę, że niektórzy ludzie takich zbieraczy\njak ja uważają za śmieciarzy, za ludzi, którzy\nmają nierówno pod sufitem. Po co to zachowywać, jak to niepotrzebne jest?\nKilkoro z rozmówców podpisałoby się pod\nByło to przykre, ale tak jest rozumiane przez niektórych ludzi. I ja w pewnym sensie\npręgierz tego śmieciarza czy też tego opiekuna rzeczy niepotrzebnych mam, ale ja się\ntego nie wstydzę, ja nawet jestem dumny z tego, że te rzeczy udało się zreperować, odnowić, odświeżyć i pokazywać ludziom, że coś takiego było. W tej chwili inni działacze,\nbo mam kontakt z ludźmi, którzy w tym kierunku działają, pod kątem ratowania staroci\nrozmawiamy, to widać, że my jesteśmy potrzebni, jeśli jakąś wystawę trzeba gdzieś\nw ośrodku kultury... (właściciel, m12)\nJednocześnie zdecydowanie dostrzegana\njest przedsiębiorczość prowadzących muzea\nprywatne. Jedni widzą w tym sposobie\ndziałania nowy wzorzec i tworzenie rzeczywistości, co wymaga energii, samozaparcia\ni konsekwencji. Mniej życzliwi wskazując na\nprzykład chęć zysku, także pośrednio potwierdzają, że tworzący muzeum to osoba\nprzedsiębiorcza (jeśli różnica, to w przypisywanych motywacjach). Bogacenie się\njest ciągle postrzegane powszechnie jako\nprzejaw chciwości, egocentryzmu i postawy antyspołecznej. Nasi muzealnicy są\nświadomi również takiego odbioru swojej\ndziałalności, traktując go jednocześnie jako\nniezrozumiałą zawiść. Większość właścicieli\nwyraża przekonanie, że właśnie ten sposób\nrozbudowywania zasobów (różnie pojmowanych – materialnych, symbolicznych, estetycznych, kulturowych, tożsamościowych,\nwreszcie i ekonomicznych), jest przejawem\nnastawienia prospołecznego, egalitarnego\ni obywatelskiego. Wiedzą, że tworzą miejsca pracy, wymiany handlowej i kulturowej,\nzmieniają miejscowości w atrakcyjniejsze\nturystycznie, mają niemały wpływ na\nedukację i ogólnie otwierają różne możliwości działania. Właściciele muzeów o tym\nwiedzą, a ludzie z otoczenia, środowisk,\nw którym działają – powszechnie nadal nie.\nZbieranie uważam za chorobę, z której nie można się wyleczyć, a tego, co się ma,\ntrudno się pozbyć, to tak jakby się pozbyć najbliższej osoby czy zwierzęcia. Ale do tego\ntrzeba dorosnąć. (właściciel, m12)\nPłynne granice między prywatnym a publicznym, jak przekonywaliśmy się nieustannie, miało również swoje ciekawe\nodzwierciedlenie w postawach, przyjmowanych rolach, sposobach realizowania się\nprzez właścicieli muzeów w prowadzonej\ndziałalności. Z pewnością obok realizowania\nswoich przekonań, idei, powinności, kolekcjoner jawi się jako człowiek pozyskujący\nprestiż, stanowiący kapitał kulturowy, odzwierciedlony pozycją w społeczności. I tak\nbywa postrzegany, opisywany przez ludzi\nz otoczenia bliższego i dalszego. Krzysztof\nPomian w słynnej pracy pt. Zbieracze i osobliwości scharakteryzował jak postrzegano\nzbieraczy w XVI-XVII wieku, wyróżniając\npostawę magnata, szaleńca i handlarza:\nW swoim traktacie zapisał:\nZbieracz… Niegroźny szaleniec, spędzający\nżycie na porządkowaniu znaczków pocztowych, przyszpilaniu motyli czy rozkoszowaniu się rycinami erotycznymi. Lub może\nwręcz przeciwnie – niebezpieczny spekulant,\nktóry pod pozorem umiłowania sztuki skupuje za bezcen arcydzieła, aby je wyprzedawać następnie z fantastycznym zyskiem.\nAlbo inaczej jeszcze – pan z towarzystwa,\ndziedzic zamku z meblami z epoki i kolekcją\nobrazów, z których najpiękniejsze pozwala\npodziwiać na zdjęciach w eleganckich magazynach ilustrowanych. Trzy wizje jednej\npostaci, trzy opinie różne wprawdzie, ale\nzgodnie utrzymane w klimacie anegdoty.\nZbieracza traktujemy poważnie chyba tylko\nwtedy, gdy poważne okazują się łożone\nprzezeń sumy. Zachwyt i respekt wzbudza\njedynie kolekcja stanowiąca lokatę kapitału,\nukryta w podziemiach banku, cenniejsza\nod równego jej wagą złota. Bez tego w kolekcjonerstwie widzi się tylko narcystyczną\nigraszkę, rozrywkę, bagatelkę.\nPrzyglądając się jak opisywano „naszych”\nmuzealników, ale i jak prezentowali sami\nsiebie, zdecydowaliśmy się pogrupować\nprzytaczane „strategie” w działaniach\ninspirując się powyższym trójpodziałem.\nPrzyjęliśmy, że czytelniejsze w zastosowaniu\ni bliższe nadawanym znaczeniom będą określenia: Magnat, Pasjonat, Przedsiębiorca.\nPodział jest oczywiście upraszczającą charakterystyką, zbyt etykietującą i redukującą\ndo stereotypowych oznaczeń. Role i sposoby ich odgrywania są daleko bardziej skomplikowane i kunsztowne, dlatego zasadniczo\nchcemy zaznaczyć, że owe sposoby działania najczęściej współwystępują, mieszają się\ni odmieniają w swoich proporcjach. Pasja\nwymaga przedsiębiorczości, umiejętność\nprowadzenia biznesu – pewności siebie\ni poczucia wartości. Zdobywanie wyjątkowej pozycji, wpływu na ludzi i otaczającą\nrzeczywistość nie będzie możliwe bez idei\ni konsekwentnej realizacji (często wszelkimi\ndostępnymi środkami i sposobami). „Magnat” jest nie tylko wpływowym zarządcą\nrzeczywistości i społeczności, ale i wyróżnia\nsię charyzmą, której manifestacją są między\ninnymi kolekcjonerskie zasoby. W badanych\nprzypadkach niemałe, na pewno znaczące,\nczęsto kompletne i oddziałujące na innych\nkolekcjonerów. W jednym przypadku można\nnazwać nawet – totalne, bo obejmujące\nmożliwie wszelkie dziedziny życia codziennego. Lokalny „magnat” stworzył nie tylko\nmuzeum, ale dosłownie mityczne terytorium, z całą obudową społeczną i kulturową. Wyróżniający aspekt magnackiej roli to\ntakże władza publiczna, którą dzierży lub\ndo której dąży – bez względu na to, czy jest\nrealizowana wobec społeczności, panowaniem nad procesami wartościo- i wzorotwórczymi, dziedziną działania czy mającą\ncharakter kulturowego dyktatu. Spotkaliśmy\nw trakcie badań profesora, który „zapano_40\nwał” nad częścią kolekcjonerskiej domeny,\nuznawany za autorytet przez wielu ludzi\ndziałających w branży muzealniczej mocno\noddziałuje na sposób myślenia, kategoryzowania i zakreślania tego obszaru kolekcjonerstwa. Pojawiają się także kolekcjonerzy\nświetnie zorientowani w problematyce\nprawnej, doradzający prywatnym kolekcjonerom, wpływając w ten sposób na cały\nobszar tej aktywności. I tu ciekawostka,\nzdecydowanie typ magnacki dominuje\nw dwóch obszarach kolekcjonersko-muzealniczej działalności, które podlegały w naszych badaniach wyłącznie sondowaniu:\nkolekcjonerstwa prywatnego i muzealnictwa instytucjonalno-państwowego. Spośród\nwłaścicieli prywatnych muzeów co najmniej\nkilku (sześciu?) spośród dwudziestu dwóch\nnajbliżej było do magnackiego wzorca.\nBo nie tylko są jakieś muzeum, to są książki,\nw których pisujemy o tej całej naszej historii.\nOdbudowuję dworki, pałacyki, to są zespoły\ndworsko-parkowe, parki nawet, ludzie też\nwycinali drzewa, myśleli, że to jest bezpańskie. (właściciel, kp5)\nTyp przedsiębiorcy charakteryzujący się\nzdecydowanie twórczym podejściem do\nprzedmiotu działalności – muzeum jako\nprzedsiębiorstwa i kolekcji jako formy daru\ni wymiany. Co wcześniej sygnalizowaliśmy,\naktywność przedsiębiorcza przejawia się\nw powstawaniu każdego z muzeów. Bez\npodstawowych umiejętności organizacyjnych, wyczucia „rynku”, operatywności,\nkomunikowania się z ludźmi, muzeum po\nprostu by nie powstało.\nŻe po prostu można zobaczyć jak on to\nrzeźbi i w ogóle, nie? A oni jeszcze bardziej\npodbudowani, bo ktoś się tam pytał, pokazał coś, przy okazji coś sprzedał. Super, nie?\nAktywność i zmysł organizacyjny to niewątpliwie atuty prowadzących działalność,\nuzupełnione co najmniej niezłą znajomością\nprzedmiotów swoich zainteresowań. Każdy\nz właścicieli muzeum, z którym przeprowadzaliśmy wywiad, bez wątpienia wykazuje\nsię rozwiniętym zmysłem przedsiębiorczości. Właściciel precyzyjnie zorganizowanego\nmuzeum przedstawiał kilkanaście sposobów\npozyskiwania środków i zarządzania całym\nprzedsięwzięciem. Posiada rozbudowaną\nsieć kontaktów na całym świecie, skąd pozyskuje nie tylko wiedzę i przedmioty do swojej kolekcji, ale i jest liczącym się w takiej\nwłaśnie skali autorytetem w swojej dziedzinie. Praktycznie jego muzeum prywatne\nprześcignęło poziom zorganizowania większości muzeów „publicznych”. Inny przykład\nkolekcjonera działającego w całkowicie\nprzeciwnej, lokalnej skali bardzo podobnie\nstworzył przedsięwzięcie, rozpoznawalne\nw interesującym go obszarze, z dokładnie\ndobranymi sposobami na finansowanie\nNajliczniejsza grupa wśród właścicieli to\npasjonaci, dla których kolekcjonowanie jest\nsensem życia. Bez względu na stopień zorganizowania i zakres działalności prywatni\nmuzealnicy przede wszystkim, w przeważającym stopniu, to pasjonaci i perfekcjoniści\nw swoich działaniu. Aspekt emocjonalny,\nczasami misjonarska postawa, połączone\nz głębokim, całkowitym zaangażowaniem\nw „swoją” dziedzinę, to główne motywy\ntworzenia muzeów prywatnych. Pasja jako\npraktykowanie kultury, jak świadczą badani,\ndaleka jest od „igraszki, rozrywki i bagatelki”, jak również powszechnego podejrzenia\no tworzenie finansowej fortuny. We wszystkich przypadkach właściciele odpowiadali\nTo jest miejsce, które pochłania pieniądze.\nZ tego się nie utrzymujemy zupełnie. Z własnej kieszeni musimy dopłacać.\nMobilność ludzi, całych grup społecznych\nwspółcześnie jest faktem i z pewnością nie\nomija właścicieli prywatnych muzeów. Przywiązanie, zakorzenienie w miejscu, przypisywane prawie automatycznie w myśleniu\no lokalności przejawiać powinny się „tubylczością” twórcy muzeum. Przynajmniej tak\nwskazywali rozmówcy, przekonani o pochodzeniu zbieracza z okolic lub podkreślający,\nże właśnie z zewnątrz. Okazuje się, że nie\nkażdy prowadzący muzeum urodził się\nw miejscu swojej działalności. Niektórzy\nprzyjechali do danej miejscowości, mieszkają w niej i pracują od kilkunastu, a nawet\nkilkudziesięciu lat. Inni bywają w danym\nmiejscu tylko okresowo, choć regularnie\n(przypadki rzadkie, ale i dwa takie odnotowaliśmy w naszych badaniach: „pochodzą\nz Pomorza, oboje z mężem studiowali\nw Toruniu, osiedlili się tu”). Nieco wyjaśniali\nsami muzealnicy w udzielanych wywiadach.\nMiejsce, w którym żyją, prowadzą swoje kolekcje, jest wypadkową życiowych wyborów,\nosiedlenia „za pracą”, „nauką”, a najczęściej\nzwiązkiem małżeńskim. Spośród dwudziestu dwóch badanych miejsc „tutejszymi”,\nczyli mieszkającymi od urodzenia było pięć\nosób w Kujawsko-Pomorskiem i sześć w Mazowieckiem (matematycznie połowa).\nPrzytaczając rozpoznanie sondażowe,\nwykonywane od września 2011 do marca\n2012 roku, najbliższe otoczenie muzeów,\ndelikatnie mówiąc, mało się nimi interesuje. Sąsiedzi czy mieszkańcy miejscowości\nw większości albo nic nie wiedzieli, albo\nkwitowali półsłówkami: „a tam, takie coś\njest, podobno”; „nie wiem, nie słyszałam/\nnie słyszałem”. Częściej dobrze zorientowani\nbyli mieszkańcy sąsiadujący z muzeum oraz\nznajomi utrzymujący bliski kontakt z właścicielami (siłą faktów). Obok nich, o istnieniu\nkolekcjonerskiego przedsięwzięcia wiedzieli\nlokalni liderzy różnych aktywności: regionalista, aktywista koła rowerowego, nauczyciel\nwykraczający zainteresowaniami poza obowiązkowy program, działacz kultury, dziennikarze i urzędnicy. I jeśli zdarzyły się osoby\nwprowadzające, pośredniczące w kontakcie\nz kolekcjonerem, to właśnie osoby z tych\nkręgów zawodowo-społecznych. O wiele\nczęściej, właściwie przede wszystkim, muzea zwiedzają przybysze z zewnątrz. Turyści,\nwczasowicze, przejeżdżający „w okolicy”\noraz ludzie z kręgów bliskich i wprost\nmuzealnych, kolekcjonerskich, naukowych.\nZdarzają się zwiedzający z zagranicy. Druga\ngrupa to wycieczki szkolne, gdzie podział na\nsąsiadów i przybyszów nie jest tak wyraźny.\nSąsiedzi – przyjeżdżają. W soboty i niedziele jest dużo ludzi,\nszczególnie do restauracji i na inne atrakcje. Muzeum zazwyczaj oglądają tylko raz. (właściciel, m16)\nLatem ruch jest mały, bo albo ich nie ma, albo ludzie wyjeżdżają. Najwięcej osób jest jesienią, kiedy\nsię szkoły zaczynają, potem na wiosnę – wycieczki.\nDelegacje z gminy. Byli kiedyś górale, zespół z Litwy,\nNiemcy, Słowacy, Duńczycy. (właściciel, m16)\nCiekawa jest rola urzędników, z którymi\nudało się porozmawiać, ponieważ najczęściej działali według schematu „przełączania kodu”. Oficjalnie reprezentowali władzę\nadministracyjną i ograniczenia z tego\nwynikające. Udzielali wypowiedzi najczęściej brzmiących podobnie: „jako urząd\nnie możemy pomóc temu prywatnemu\nmuzeum” i na potwierdzenie wymieniali\nkilka argumentów: ekonomiczny („bo jesteśmy biednym urzędem, gminą, miastem”),\nprawny („bo nieuregulowany status albo\ndziałalność gospodarcza”), socjalny („pomagamy biednym i ubogim, a ta osoba\nsobie świetnie radzi”), kulturowe („no, to\njest prywatna kolekcja, tam są różne rzeczy,\nnie zawsze historyczne czy wartościowe”).\nUrzędnicy po przełączeniu się na tryb\nprywatnej, nieoficjalnej rozmowy często\ngłośno zastanawiali się, jakie są możliwości\nskutecznego wsparcia muzealnych inicjatyw. Zachęcali do odwiedzenia muzeum,\ndokonania badania, udzielali obszernych\nwypowiedzi, wspominając o bezpośredniej\npomocy czy zainteresowaniu działalnością\nbądź miejscem. Zdarzyło się w kilku przypadkach, że badacze traktowani byli jak wysłannicy, mogący przejąć rodzaj zobowiązania wobec właściciela muzeum jako „temu,\nco chociaż coś robi”. Podobnie jak reakcje\ndotyczące samego przeprowadzania badań\npostrzeganych przez rozmówców albo jako\nmożliwość realnej zmiany sytuacji kolekcjonera i jego muzeum, albo traktowania jako\nwysłanników „ministerstwa” czy „władzy”\n(w kilku przypadkach), z którymi rozmawia\nsię ostrożnie, ale z nadzieją.\nCo to ciekawego może być? Sobie zbierają śmiecie, stawiają w ogrodzie, rozwalają\ni potem to skansenem nazywają! A to do skansenu nawet nie podobne! Pierdolnik\ntaki robią! Przy jakiejś karczmie czy restauracji! Tylko żeby klientów przyciągnąć\ni wyciągnąć kasę!\nTa krytyczna opinia o prywatnych muzeach\njednego z pracowników muzeum samorządowego (stanowisko fizyczne) charakteryzuje przy okazji kilka płaszczyzn przedsięwzięć,\nktórymi także zajmowaliśmy się w ramach\nbadań. W lapidarnej wypowiedzi rozmówca\nzdefiniował, czym interesujące nas miejsca\nwedług niego nie są. Przedstawia przekonanie o wyłącznie ekonomicznej motywacji\ndla ich tworzenia. Z pewnością też wskazał\nkłopot właśnie definicji, czym w ogóle są\nte prywatne zbiory i kolekcje pokazywane\npublicznie. Podobne kłopoty z prywatnymi muzeami mają administracje lokalne,\nktórych przedstawiciele nie zawsze chętnie\nudzielali wypowiedzi o podobnych miejscach w swoim rejonie. Istnienie muzeum\nprywatnego jest zauważane, ale i na tym\nzazwyczaj kończy się reakcja lokalnych\nwładz. Najczęściej „te miejsca” umieszcza\nsię jako informację czy odnośnik na stronach internetowych, w zestawach „tutejszych” instytucji kulturalnych albo lokalnych\nciekawostek. Podobnie postać właściciela/\nkolekcjonera dość często wskazywana jest\njako „ciekawy człowiek”, „pozytywnie zakręcony”, „człowiek regionu”. Trudno jednak\nstwierdzić, czy bliżej w tych wyróżnieniach\nWystawa Włocławskie Memory - szlak rosyjski\nHow to create HTML5 pageflip using livelypaper\n1 sepsis mof\nJohnson ja wanza_final project proposal


Tagot- A co! - Tagot\nKalkulator AC może służyć podpowiedzią wszystkim osobom, które chcą zakupić polisę komunikacyjną. Tak, warto o ...\nWesele to szczególny dzień w życiu młodej pary. Coraz częściej nowożeńcy decydują się na zapewnienie swoim gościom dodatkowych atrakcji, które ten dzień stanie się jeszcze ...\nDrukarki to urządzenia, bez których nie wyobrażamy sobie funkcjonowania. I choć wiele firm przyjmuje politykę „zero waste”, ograniczając konieczność zbędnego druku, to i tak wiele ...\nNauczenie się programowania wcale nie jest trudne i odpowiednie kursy od CG Wisdom sprawią, że programowanie w Kotlinie stanie się rzeczywistością.\nZdecydowana większość osób decydujących się na zmiany we własnej kuchni decyduje się na kupno mebli na wymiar. Meble kuchenne na zamówienie pozwalają na stworzenie oryginalnej ...\nKażda przestrzeń wymaga estetycznej i funkcjonalnej aranżacji. I dlatego z tak dużą starannością dobiera się dodatki do mieszkania, biura czy też lokalu użytkowego, zwracając szczególną ...\nNiewielka przestrzeń balkonu może być przez nas zaaranżowana w dowolny sposób – pomogą w tym liczne meble ogrodowe i dodatki. Wśród najciekawszych chętnie wymienia ...\nDepilacja laserowa jest przez wiele osób uważana za idealną i jednocześnie najlepszą metodę usuwania zbędnego owłosienia. Mimo wszystko jej konkurenci nie mogą zapewnić takich atutów ...\nSkoki ze spadochronem to niezwykle emocjonujący sport dla osób, które kochają adrenalinę. Jednak zawsze pojawia się kwestia tego, jak w zasadzie zacząć skakać. Otóż jeśli ...\nAby pozbyć się nieestetycznego cellulitu stosujemy różne metody – używamy drogich balsamów antycellulitowych, wykonujemy masaże, intensywnie ćwiczymy na siłowni, nawadniamy się i liczymy kalorie… Niestety, ...


Oskary u Noblistów\n14 października z okazji święta Komisji Edukacji Narodowej Samorząd Uczniowski Gimnazjum nr 1 im. Noblistów Polskich zorganizował Galę Nauczycielskich Oscarów.\nUczniowie dokonali anonimowego głosowania, które pozwoliło wyłonić zwycięzców w siedmiu kategoriach:\nPłonąca strzała – nauczyciel, który szybko się przemieszcza, trudno go zlokalizować, kiedy chcemy odpisać zadanie domowe. Oscara w tej kategorii otrzymała Pani Jolanta Pruszko, drugie miejsce zajęła Pani Natalia Paczkowska, a trzecie Pan Tomasz Dłuszczakowski.\nZłote pióro – nauczyciel, który zawsze dużo pisze na tablicy. W tej kategorii zwyciężył Pan Piotr Ostrowski, drugą lokatę zajęła Pani Agnieszka Namiotko, a trzecie miejsce przypadło Pani Danucie Basiukiewicz.\nCyber mózg – nauczyciel konsekwentny, rzetelny, który nigdy nic nie przekłada. Oscar w tej kategorii został przyznany Pani Natalii Paczkowskiej. Drugie miejsce zajęli Pani Justyna Glaubert oraz Pan Zygmunt Narbuntowicz, a trzecie miejsce zostało przyznane Panu Tomaszowi Wyszczelskiemu oraz Panu Andrzejowi Kamińskiemu.\nMentor roku – nauczyciel, dla którego uczniowie uczą się najbardziej, najlepszy wychowawca. Pierwsze miejsce w tej kategorii zajął Pan Łukasz Pacholski, drugie miejsce zostało przyznane Pani Agnieszce Śliwińskiej. Trzecie miejsce zajęły Pani Agnieszka Namiotko, Pani Marzena Barsul oraz Pani Justyna Glaubert.\nPogoda ducha – nauczyciel, któremu zawsze dopisuje humor. Oscara w tej kategorii zdobył Pan Łukasz Pacholski, drugie miejsce zajął Pan Andrzej Kamiński, a trzecie miejsce przypadło Pani Annie Panfil oraz Panu Andrzejowi Jankowskiemu.\nLwie serce – najżyczliwszy i najserdeczniejszy nauczyciel. Zwycięzcą w tej kategorii została Pani Marzena Barsul, drugie miejsce zajęła Pani Emilia Jurewiczy i Pan Maciej Meisner. Trzecią lokatę zajęła Pani Ewa Świercz-Rybicka oraz Ksiądz Łukasz Ciepliński.\nMiss i Mister – nauczycielka i nauczyciel, którzy swoim szykiem, sylwetką i urodą przysłaniają wszystkich w szkole. Oscara w tej kategorii zdobyli Pani Justyna Glaubert i Pan Grzegorz Czapla. Drugie miejsce zajęli Pani Anna Panfil i Pan Łukasz Pacholski, a trzecią lokatę Pani Dyrektor Beata Gadomska oraz Ksiądz Łukasz Ciepliński.\nW tym roku wzbogaciliśmy Nauczycielskie Oscary o dodatkową kategorię. Reprezentanci każdej klasy rywalizowali w konkurencjach sportowych. Zwycięską klasą została IIIc, której liderem był Łukasz Czajka – otrzymał Oscara Specjalnego oraz torbę słodkości dla wszystkich uczniów klasy. Drugie miejsce zajęła klasa IIa, a trzecie klasa Ia. Publiczność nagradzała zwycięzców gromkimi brawami. Galę prowadzili Dominika Binko oraz Karol Tatar, a organizacją imprezy zajęła się Pani Danuta Basiukiewicz – opiekun Samorządu Uczniowskiego. Na smaczne zakończenie uroczystości, każdy mógł się poczęstować pysznymi ciastami zrobionymi przez uczniów naszej szkoły.\norganizatorzy z Gimnazjum nr 1