Badania i ocena jakości wód powierzchniowych w ramach PMŚ wynika z art. 349 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268, z późn. zm.) zwanej dalej ustawą - Prawo wodne, przy czym zgodnie z ust. 3 tego artykułu badania jakości wód powierzchniowych w zakresie elementów fizykochemicznych, chemicznych i biologicznych należą do kompetencji właściwego organu Inspekcji Ochrony Środowiska.\nZakres i sposób badań oraz kryteria oceny stanu wód określają rozporządzenia do ustawy – Prawo wodne:\nrozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 9 października 2019 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. poz. 2147);\nrozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 11 października 2019 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego oraz sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych, a także środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. poz. 2149);\nrozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. poz. 1178) – uchylone 02.07.2019;\nrozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2016 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. poz. 1187) - uchylone 02.07.2019;\nrozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. z 2011 r. Nr 258, poz. 1549) - uchylone 01.01.2018;\nrozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 listopada 2011 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. z 2011 r. nr 258 poz. 1550) – uchylone 20.08.2016;\nrozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawę klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. z 2011 r. nr 257 poz. 1545) – uchylone 14.11.2014;\nrozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 maja 2009 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. z 2009 r. nr 81 poz. 685) – uchylone 14.12.2011;\nrozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu klasyfikacji jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. z 2008 r. nr 162 poz. 1008) – uchylone 14.12.2011.\nWyniki badań, oprócz realizacji wyżej określonego celu podstawowego, służą także do wypełnienia przez Polskę obowiązków sprawozdawczych wobec Komisji Europejskiej (raporty, o których mowa w Ramowej Dyrektywie Wodnej 2000/60/WE oraz dyrektywie 91/676/EWG dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzące ze źródeł rolniczych), a także zobowiązania Polski wynikające ze współpracy z Komisją Helsińską oraz Europejską Agencją Środowiska.\nW ramach podsystemu monitoringu jakości wód powierzchniowych - wody śródlądowe, wody przejściowe i przybrzeżne, realizowane są następujące zadania:\nbadania i ocena stanu rzek, w tym zbiorników zaporowych,\nbadania i ocena jakości osadów dennych w rzekach i jeziorach,\nbadania i ocena stanu wód przejściowych i przybrzeżnych,\nbadania elementów hydromorfologicznych dla potrzeb oceny stanu ekologicznego wód powierzchniowych,\nwdrażanie wymagań znowelizowanej dyrektywy 2008/105/WE w sprawie środowiskowych norm jakości w dziedzinie polityki wodnej.\nProgram monitoringu realizowany jest w ramach czterech rodzajów monitoringu:\nDefinicja poszczególnych rodzajów monitoringu, zakres badanych wskaźników, a także częstotliwość badań, regulowana jest przez rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. poz. 1178).\nMonitoring diagnostyczny i operacyjny ma na celu dostarczenie informacji o stopniu spełnienia podstawowego celu środowiskowego Ramowej Dyrektywy Wodnej jakim jest osiągnięcie przez wody co najmniej dobrego stanu. Monitoring obszarów chronionych ma na celu określenie spełnienia przez jednolite części wód dodatkowych celów środowiskowych wynikających z charakteru obszaru chronionego. Monitoring obszarów chronionych obejmuje następujące rodzaje wody znajdujące się na następujących rodzajach obszarów:\nzagrożonych eutrofizacją ze źródeł komunalnych,\nprzeznaczonych do wykorzystania rekreacyjnego, w tym kąpieliskowego,\nwykorzystywanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia,\npołożonych na obszarach sieci Natura 2000 i innych obszarach chronionych, których stan jest zależny od jakości wód powierzchniowych.\nBadania monitoringowe prowadzone są w punktach pomiarowo-kontrolnych (ppk). Monitoring diagnostyczny i operacyjny realizowany jest w punkcie pomiarowo kontrolnym reprezentatywnym dla ocenianej jednolitej części wód. Badania w ramach monitoringu badawczego i monitoringu obszarów chronionych prowadzone są w miejscu zależnym od występowania badanego zjawiska/zdarzenia/skażenia oraz od umiejscowienia danego obszaru chronionego.\nLokalizacja punktów oparta jest o wykazy wód, zaktualizowane charakterystyki jednolitych części wód, a także wykazy wielkości emisji, o których mowa w art. 317 ust. 1 pkt 8 ustawy - Prawo wodne, przekazane przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej (KZGW) do Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, z uwzględnieniem danych własnych WIOŚ o emisjach do wód.\nSieć obserwacyjna punktów do badania osadów rzecznych podzielona jest na punkty monitoringu podstawowego, które są opróbowane corocznie oraz sieć monitoringu operacyjnego - z punktami opróbowanymi co trzy lata. Punkty pomiarowo - kontrolne zlokalizowane są na zamknięciu zlewni przy ujściach rzek dłuższych niż 50 km i krótszych niż 50 km, jeśli odprowadzane są do nich ścieki z dużych ośrodków miejskich lub zakładów przemysłowych. Punkty wyznaczone do badania osadów rozmieszczone są również wzdłuż rzek dłuższych niż 100 km, zlokalizowanych na zamknięciu zlewni jednostkowej: poniżej ujścia cieków i rzek dłuższych niż 50 km i poniżej dużych miast lub miast z zakładami przemysłowymi. Punkty pomiarowo - kontrolne umiejscowione są również na rzekach dłuższych niż 50 km wpływających i wypływających z terytorium Polski. Badania osadów wodnych jezior wykonywane są w jeziorach należących do sieci regionalnej monitoringu (najczęściej co 5 lat) oraz w 22 jeziorach reperowych sieci krajowej monitoringu (co dwa lata). Badaniu podlegają również osady wybranych zbiorników zaporowych i kanałów rzecznych.W wybranych próbkach osadów oznaczane są zawartości pierwiastków i substancji chemicznych określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. poz. 1178). Celem badań osadów dennych jest analiza długoterminowych trendów zmian stężeń substancji priorytetowych i innych zanieczyszczeń ulegających bioakumulacji oraz kontrola stężeń metali ciężkich i trwałych zanieczyszczeń organicznych ulegających akumulacji w osadach.\nOcenę stanu wód powierzchniowych (rzek, jezior, wód przejściowych i przybrzeżnych) wykonuje się w odniesieniu do jednolitych części wód, na podstawie wyników państwowego monitoringu środowiska i prezentuje poprzez ocenę stanu ekologicznego (w przypadku wód, które powstały w wyniku działalności człowieka lub których charakter został w znacznym stopniu zmieniony w następstwie fizycznych przeobrażeń, będących wynikiem działalności człowieka, tzn. wód sztucznych lub wód silnie zmienionych – poprzez ocenę potencjału ekologicznego), ocenę stanu chemicznego i ocenę stanu.\nStan ekologiczny / potencjał ekologiczny jest określeniem jakości struktury i funkcjonowania ekosystemu wód powierzchniowych, sklasyfikowanej na podstawie wyników badań elementów biologicznych oraz wspierających je wskaźników fizykochemicznych i hydromorfologicznych. Stan ekologiczny jednolitych części wód powierzchniowych klasyfikuje się poprzez nadanie jednolitej części wód jednej z pięciu klas jakości, przy czym klasa pierwsza oznacza bardzo dobry stan ekologiczny, klasa druga - dobry stan ekologiczny, zaś klasy trzecia, czwarta i piąta odpowiednio - stan ekologiczny umiarkowany, słaby i zły. W przypadku potencjału ekologicznego, klasa pierwsza i druga tworzą wspólnie potencjał "dobry i powyżej dobrego". O przypisaniu ocenianej jednolitej części wód decydują wyniki klasyfikacji poszczególnych elementów biologicznych, przy czym obowiązuje zasada, że klasa stanu / potencjału ekologicznego odpowiada klasie najgorszego elementu biologicznego [rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2016 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. poz. 1187)].\nW ocenie stanu ekologicznego specyficzną rolę mają hydromorfologiczne elementy jakości wód, które wraz z elementami fizykochemicznymi są elementami wspierającymi ocenę elementów biologicznych. Badania wód powierzchniowych w zakresie elementów hydrologicznych i morfologicznych wykonuje państwowa służba hydrologiczno-meteorologiczna, przekazując wyniki tych badań właściwym wojewódzkim inspektorom ochrony środowiska na potrzeby oceny stanu wód powierzchniowych, oceny stanu wód podziemnych oraz oceny obszarów chronionych. Natomiast wojewódzki inspektor ochrony środowiska prowadzi obserwacje elementów hydromorfologicznych na potrzeby oceny stanu ekologicznego. Zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną obserwacje stanu elementów hydromorfologicznych służą jedynie potwierdzeniu bardzo dobrego stanu lub maksymalnego potencjału ekologicznego wód powierzchniowych. Oznacza to, że w sytuacji, gdy stan wód na podstawie elementów biologicznych i wspierających je elementów fizykochemicznych jest oceniony jako bardzo dobry, niespełnienie przez elementy hydromorfologiczne kryteriów stanu bardzo dobrego powoduje obniżenie stanu ekologicznego wód. Analogicznie jest dla maksymalnego potencjału ekologicznego. W tym przypadku jednak to niemożliwe do eliminacji przekształcenia hydromorfologiczne stanowią o uznaniu wód za silnie zmienione lub sztuczne, więc ich stopień, np. drożność przepławek w barierach poprzecznych, może decydować o określeniu potencjału ekologicznego jako maksymalny lub niższy. W sytuacji, gdy stan ekologiczny lub potencjał ekologiczny został oceniony na podstawie elementów biologicznych i wspierających je elementów fizykochemicznych jako poniżej bardzo dobrego lub maksymalnego, stan elementów hydromorfologicznych nie ma wpływu na ocenę stanu lub potencjału ekologicznego, tzn. przyjmuje się, że z definicji odpowiada on stanowi elementów biologicznych.\nRysunek 2 Schemat klasyfikacji stanu ekologicznego (źródło: Poradnik REFCOND, CIS-WFD, Guidance No 10)\nKlasyfikacji stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych dokonuje się na podstawie analizy wyników pomiarów zanieczyszczeń chemicznych, w tym tzw. substancji priorytetowych. Podstawą analizy jest porównanie uzyskanych wyników ze środowiskowych normami jakości. Przyjmuje się, że jednolita część wód jest w dobrym stanie chemicznym, jeżeli żadna z obliczonych wartości stężeń nie przekracza dopuszczalnych stężeń maksymalnych i średniorocznych. Jeżeli woda nie spełnia tych wymagań, stan chemiczny ocenianej jednolitej części wód określa się jako „poniżej dobrego”. Dodatkowo, wyniki badań osadów dennych są wykorzystywane w systemie oceny stanu chemicznego wód.\nStan jednolitej części wód ocenia się poprzez porównanie wyników klasyfikacji stanu / potencjału ekologicznego i stanu chemicznego. Jednolita część wód może być oceniona jako będąca w „dobry stanie”, jeśli jednocześnie jej stan / potencjał ekologiczny jest sklasyfikowany przynajmniej jako dobry, a stan chemiczny sklasyfikowany jest jako „dobry”. W pozostałych przypadkach, tj. gdy stan chemiczny jest sklasyfikowany jako „poniżej dobrego” lub stan / potencjał ekologiczny sklasyfikowano jako „umiarkowany”, „słaby”, bądź „zły”, jednolitą część wód ocenia się jako będącą w złym stanie.\nTabela 3 Schemat oceny stanu jednolitych części wód\nZ powyższych reguł wynika, że stan jednolitej części wód można ocenić jedynie na podstawie jednego z trzech wymienionych wyżej elementów (nawet przy braku klasyfikacji dla pozostałych), jeśli wskazuje on na stan zły.\nW procedurze oceny stanu jednolitych części wód stosuje się również tzw. zasadę dziedziczenia. Reguła ta umożliwia zestawienie na koniec okresu badawczego wyników klasyfikacji wszystkich wskaźników monitorowanych w danym okresie, z zastrzeżeniem, iż do końcowej oceny są wykorzystane najnowsze dostępne i kompletne roczne wyniki badań. Zastosowanie dziedziczenia jest możliwe przy jednoczesnym zachowaniu wynikających z ramowej dyrektywy wodnej terminów ważności wyniku. Przyjmuje się, że dziedziczone mogą być wyniki nie starsze niż 6 lat, przy czym w przypadku uznania jednolitej części wód za zagrożoną niespełnieniem celów środowiskowych lub objęcia jej z innych przyczyn monitoringiem operacyjnym, okres ważności danych biologicznych, fizykochemicznych i hydromorfologicznych (w każdym przypadku w zakresie wskaźników wybranych do monitoringu operacyjnego) skraca się do 3 lat, zaś dane dla wskaźników chemicznych wybranych do tego monitorowania w ogóle nie mogą być dziedziczone.\nZe względu na dużą liczbę jednolitych części wód w Polsce objęcie ich wszystkich monitoringiem jest niemożliwe. Z tego powodu przy prezentowaniu oceny stanu / potencjału ekologicznego rozróżnia się wyniki dla jednolitych części wód monitorowanych, i dla jednolitych części wód niemonitorowanych, które klasyfikowane są poprzez ekstrapolację, na podstawie wyników uzyskanych dla części wód monitorowanych lub w wyniku oceny eksperckiej. Wyniki klasyfikacji stanu / potencjału ekologicznego, ze względu na stosunkowo niski poziom ufności, prezentuje się poprzez nadanie tak ocenianym jednolitym częściom wód dwóch klas: stan / potencjał ekologiczny „co najmniej dobry” oraz „poniżej dobrego”.\nBadania i ocena stanu wód przejściowych i przybrzeżnych\nGłównym celem zadania jest dostarczenie wiedzy o stanie ekologicznym (lub potencjale ekologicznym) i stanie chemicznym wód przejściowych i przybrzeżnych Polski, niezbędną do gospodarowania wodami w dorzeczach, w tym do ich ochrony przed eutrofizacją i zanieczyszczeniami antropogenicznymi.\nObowiązek badania i oceny jakości wód powierzchniowych w ramach PMŚ wynika z art. 349 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268, z późn. zm.) zwanej dalej ustawą - Prawo wodne, przy czym zgodnie z ust. 3 tego artykułu badania jakości wód powierzchniowych w zakresie elementów fizykochemicznych, chemicznych i biologicznych należą do kompetencji właściwego organu Inspekcji Ochrony Środowiska.\nZakres i sposób badań oraz kryteria oceny stanu wód przejściowych i przybrzeżnych określają poniższe przepisy prawne:\nustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268, z późn. zm.);\nrozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. poz. 1178) - uchylone 02.07.2019;\nrozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. z 2011 nr 258 poz. 1549) - uchylone 01.01.2018;\nMonitoring realizowany jest w oparciu o wyznaczone tzw. jednolite części wód, które należy rozumieć jako oddzielne i znaczące elementy wód powierzchniowych, stanowiące podstawową jednostkę gospodarowania wodami. Lata 2013-2015 w zakresie badań i oceny stanu jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych są drugą częścią sześcioletniego (od 2010 do 2015) cyklu gospodarowania wodami.\nW okresie tym prowadzone są badania w ramach trzech rodzajów monitoringu:\ndiagnostycznego, którego głównym celem jest dostarczenie ogólnej oceny stanu wód powierzchniowych obszaru dorzecza oraz umożliwienie oceny długoterminowych zmian w warunkach naturalnych,\noperacyjnego, realizowanego w celu ustalenia stanu tych jednolitych części wód, które zidentyfikowano (z wykorzystaniem danych z monitoringu diagnostycznego), jako zagrożone nieosiągnięciem celów środowiskowych, oraz oceny zmian ich stanu następujących w wyniku wdrożenia programów działań naprawczych określonych w programie wodno-środowiskowym kraju,\nbadawczego, realizowanego w celu zebrania dodatkowych informacji o stanie wód w związku z uwarunkowaniami lokalnymi lub umowami międzynarodowymi,\nobszarów chronionych, realizowanego w jednolitych częściach wód przeznaczonych do celów rekreacyjnych, w tym kąpieliskowych, przeznaczonych do ochrony siedlisk lub gatunków lub występujących na obszarach wrażliwych na eutrofizację.\nCzęstotliwość badań jest zróżnicowana i zależy od celu, dla którego dany punkt pomiarowo-kontrolny lub stanowisko badawcze zostało wyznaczone:\ndla punktów diagnostycznych obowiązuje ujednolicony zakres pomiarowy, obejmujący pełną listę elementów biologicznych, fizykochemicznych, a także substancje chemiczne.\ndla punktów operacyjnych zakres pomiarowy został ustalony osobno dla każdego punktu, w zależności od charakteru presji. Operacyjne punkty pomiarowo-kontrolne zlokalizowane w jednolitych częściach wód powierzchniowych, w których jest lub było zlokalizowane źródło zanieczyszczeń o potencjalnej możliwości zrzutu substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, w szczególności substancji priorytetowych, lub dla których wyniki monitoringu diagnostycznego wskazały, że jedna z tych substancji występuje w ilości przekraczającej dopuszczalne stężenia, objęte zostały badaniami w zakresie tych substancji corocznie. W okresie 2013-2015 przebadane zostaną w ramach cykli rocznych wszystkie operacyjne punkty pomiarowo-kontrolne wód przejściowych i przybrzeżnych;\ndla punktów monitoringu obszarów chronionych w zależności od celu, któremu służy dany punkt;\ndla badawczych stanowisk pomiarowych program został ustalony pod kątem przyczyn, dla których monitoring badawczy został wdrożony.\nOcena stanu jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych\nCo roku wykonywana jest ocena stanu jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych objętych w roku poprzednim monitoringiem operacyjnym, zaś w roku 2016, po zrealizowaniu pełnego programu monitoringu sporządzone zostanie zbiorcze zestawienie oceny stanu/potencjału ekologicznego oraz stanu chemicznego jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych.\nZakres corocznej oceny w jednolitych częściach wód objętych monitoringiem operacyjnym w operacyjnych punktach pomiarowo-kontrolnych uzależniony jest od zrealizowanego w danym roku programu. W przypadku tego rodzaju monitoringu ocena stanu ekologicznego (lub potencjału ekologicznego) jest oceną sporządzoną na podstawie ograniczonej liczby wskaźników, ukierunkowaną na oddziaływującą na daną jednolitą część wód presję. Ocena ta nie świadczy więc w pełni o rzeczywistym stanie ekologicznym, ale o skuteczności wdrożonych programów naprawczych. Na jej podstawie można również wnioskować o stanie ekologicznym w jakim znajduje się dana jednolita część wód, przy czym pełną oceną jest ocena wykonywana w ramach monitoringu diagnostycznego.\nSzczegółowy program badawczy zawarty jest w wojewódzkich programach monitoringu środowiska, dostępnych na stronach internetowych WIOŚ wraz z bieżącymi ocenami stanu.\nOcena stanu środowiska polskich obszarów morskich Bałtyku na podstawie danych monitoringowych z roku 2018 na tle dziesięciolecia 2008-2017\nOcena stanu jednolitych części wód przejściowych i wód przybrzeżnych w latach 2016-2018\nOcena stanu środowiska polskich obszarów morskich Bałtyku na podstawie danych monitoringowych z roku 2015 na tle dziesięciolecia 2005-2014\nOcena stanu środowiska morskiego polskiej strefy ekonomicznej Bałtyku na podstawie danych monitoringowych z roku 2013 na tle dziesięciolecia 2003-2012\nOcena stanu środowiska polskich obszarów morskich Bałtyku na podstawie danych monitoringowych z roku 2016 na tle dziesięciolecia 2006-2015\nOcena stanu jednolitych części wód przejściowych i wód przybrzeżnych w latach 2014-2019 - tabela\nOcena stanu rzek, jezior, wód przejściowych i przybrzeżnych w latach 2014-2019 - synteza\nKlasyfikacja wskaźników jakości jednolitych części wód przejściowych i wód przybrzeżnych w roku 2020 - tabela\nPrzewodnik metodyczny do badań terenowych i analiz laboratoryjnych ichtiofauny w wodach przejściowych i przybrzeżnych\nPrzewodniki metodyczne do badań terenowych i analiz laboratoryjnych elementów biologicznych wód przejściowych i przybrzeżnych\nPrzewodnik metodyczny do przeprowadzenia oceny stanu ekologicznego wód przejściowych na podstawie ichtiofauny\nOpracowanie koncepcji monitoringu substancji priorytetowych w biocie (2013)\nZaktualizowana metodyka badań i oceny elementów hydromorfologicznych wód przejściowych i przybrzeżnych (2018)\nPodręcznik do monitoringu elementów biologicznych i klasyfikacji stanu ekologicznego wód powierzchniowych. Aktualizacja metod epub mobi\nBiological methods of classifying the ecological status of waterbodies in Poland\nObowiązek badania i oceny jakości wód powierzchniowych w ramach PMŚ wynika z art. 349 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268, z późn. zm.) zwanej dalej ustawą - Prawo wodne, przy czym zgodnie z ust. 3 tego artykułu badania jakości wód powierzchniowych w zakresie elementów fizykochemicznych, chemicznych i biologicznych należą do kompetencji właściwego organu Inspekcji Ochrony Środowiska\nGłównym celem zadania jest dostarczenie wiedzy o stanie ekologicznym (lub potencjale ekologicznym) i stanie chemicznym rzek Polski, niezbędną do gospodarowania wodami w dorzeczach, w tym do ich ochrony przed eutrofizacją i zanieczyszczeniami antropogenicznymi.\nZakres i sposób badań oraz kryteria oceny stanu wód rzecznych określają rozporządzenia do ustawy - Prawo wodne:\nMonitoring realizowany jest w oparciu o wyznaczone tzw. jednolite części wód, które należy rozumieć jako oddzielne i znaczące elementy wód powierzchniowych, stanowiące podstawową jednostkę gospodarowania wodami.\nMonitoring wód w rzekach (w tym zbiorniki zaporowe) jest prowadzony w 4 rodzajach monitoringu:\nd) obszarów chronionych.\nZakres realizowanych badań jest pochodną rodzaju monitoringu, typu jednolitej części wód oraz wymagań związanych z funkcją, jaką pełni punkt pomiarowo-kontrolny.\nCelem monitoringu diagnostycznego jest ustanowienie spójnego i kompleksowego przeglądu stanu wód na każdym obszarze dorzecza, w wyniku którego możliwe będzie sklasyfikowanie wszystkich jednolitych części wód powierzchniowych poprzez przypisanie ich do jednej z pięciu klas stanu/potencjału ekologicznego, dwóch klas stanu chemicznego i dwóch klas stanu. Monitoring diagnostyczny powinien być przeprowadzany w wystarczającej liczbie jednolitych części wód powierzchniowych, aby umożliwić ocenę ogólnego stanu wód powierzchniowych w obrębie każdej zlewni lub podzlewni na obszarze dorzecza. Monitoring diagnostyczny dostarcza również informacji na temat długoterminowych zmian naturalnych oraz długoterminowych zmian wynikających z działalności antropogenicznej prowadzonej na szeroką skalę.\nMonitoring operacyjny służy określaniu stanu tych części wód, w przypadku których uznano, że istnieje ryzyko, iż cele środowiskowe wyznaczone dla tych wód nie zostaną osiągnięte. Jest on również wykorzystywany w ocenie zmian stanu wód wynikających z realizacji programów działań. Monitoring operacyjny musi być realizowany w odniesieniu do wszystkich jednolitych części wód, w przypadku których uznano, w wyniku przeglądu wpływu działalności człowieka i/lub na podstawie wyników monitoringu diagnostycznego, że istnieje ryzyko nieosiągnięcia celów środowiskowych. Monitoring ten musi również objąć wszystkie części wód, do których odprowadzane są substancje priorytetowe. Należy również objąć monitoringiem operacyjnym te JCWP, w których monitoring diagnostyczny wykazał przekroczenie środowiskowych norm jakości lub granic dobrego stanu dla substancji priorytetowych i dla substancji z grupy specyficznych zanieczyszczeń syntetycznych i niesyntetycznych.\nMonitoring badawczy realizowany jest w specyficznych sytuacjach określonych w rozporządzeniu. Wyniki monitoringu badawczego są wykorzystywane m.in. do określenia skutków przypadkowego zanieczyszczenia, uzupełnienia informacji o stanie wód oraz do wypełnienia zobowiązań międzynarodowych, gdy zobowiązania te wychodzą poza ramy monitoringu diagnostycznego i operacyjnego.\nMonitorowanie obszarów chronionych ma charakter uzupełniający do monitoringu stanu JCWP (monitoringu diagnostycznego, monitoringu operacyjnego). Obecnie monitoring obszarów chronionych jest prowadzony dla JCWP:\n§ przeznaczonych do poboru wody na potrzeby zaopatrzenia ludności w wodę do spożycia,\n§ przeznaczonych do celów rekreacyjnych, w tym kąpieliskowych,\n§ występujące na obszarach przeznaczonych do ochrony siedlisk lub gatunków, w tym gatunków zwierząt wodnych o znaczeniu gospodarczym,\n§ występujące na obszarach wrażliwych na eutrofizację wywołaną zanieczyszczeniami pochodzącymi ze źródeł komunalnych,\n§ występujące na obszarach narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu pochodzącymi ze źródeł rolniczych\nMonitoring prowadzony jest w cyklach powiązanych ściśle z cyklem gospodarowania wodami (6-letnie). Aktualny cykl wodny to okres lat 2010-2015. Zatem projektowanie programów monitoringu jest także dostosowane do cyklu planistycznego. Zgodnie z RDW, mapa sieci punktów pomiarowo-kontrolnych monitoringu wód jest elementem planów gospodarowania wodami (PGW) i, wraz z pozostałymi informacjami zawartymi w planach, jest przekazywana do Komisji Europejskiej w ramach obowiązków raportowych. Opracowany program monitoringu wód jest programem 6-letnim. Przyjęcie takiej formuły powoduje, że Polska może włączyć do raportu dla Komisji pełną, kompleksową informację o monitoringu wód w okresie objętym PGW, co nie wyklucza jednocześnie możliwości jej aktualizacji po realizacji pierwszego trzyletniego cyklu monitoringowego (aktualizacja w przypadku aktualnego cyklu została dokonana po zrealizowaniu programu na lata 2010-2012). Prace aktualizacyjne powinny zostać przeprowadzone w ostatnim roku pierwszego trzyletniego cyklu monitoringu (w przypadku aktualnego cyklu zostały przeprowadzone w 2013 roku). W kolejnym cyklu wodnym możliwości aktualizacji, po realizacji pierwszego trzyletniego cyklu monitoringowego, przypadają po zrealizowaniu programu na lata 2016-2018.\nCzęstotliwość badań jest zróżnicowana i zależy od celu, dla którego dany punkt pomiarowo-kontrolny został wyznaczony:\ndla punktów diagnostycznych obowiązuje ujednolicony zakres pomiarowy, obejmujący pełną listę elementów biologicznych (częstotliwość pomiarów od 1 do 8 razy w roku, w zależności od wskaźnika i typu rzeki), fizykochemicznych (w tym wskaźniki charakteryzujące warunki termiczne, warunki tlenowe, zanieczyszczenia organiczne, zasolenie, zakwaszenie oraz substancje biogenne; częstotliwość pomiarów od 1 do 12 razy w roku), a także substancje chemiczne. W okresie 2010-2012 przebadane zostały w ramach jednego cyklu rocznego wszystkie diagnostyczne punkty pomiarowo-kontrolne rzek (począwszy od 2011 roku)\ndla punktów operacyjnych zakres pomiarowy został ustalony osobno dla każdego punktu, w zależności od charakteru presji. Operacyjne punkty pomiarowo-kontrolne zlokalizowane w jednolitych częściach wód powierzchniowych, w których jest lub było zlokalizowane źródło zanieczyszczeń o potencjalnej możliwości zrzutu substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, w szczególności substancji priorytetowych, lub dla których wyniki monitoringu diagnostycznego wskazały, że jedna z tych substancji występuje w ilości przekraczającej dopuszczalne stężenia, objęte zostały badaniami w zakresie tych substancji corocznie. W okresie 2010-2012 przebadane zostały w ramach jednego cyklu rocznego wszystkie operacyjne punkty pomiarowo-kontrolne rzek\ndla punktów monitoringu obszarów chronionych w zależności od celu, któremu służy dany punkt. W przypadku wód przeznaczonych do bytowania ryb w warunkach naturalnych, monitoringiem w ramach sieci punktów pomiarowo-kontrolnych objęte zostały głównie jednolite części wód zagrożone niespełnieniem celów środowiskowych. Każdy punkt służący temu celowi będzie przebadany przynajmniej 1 raz na 3 lata. Natomiast punkty pomiarowe służące do oceny wód przeznaczonych do zaopatrzenia ludności w wodę do spożycia w okresie objętym WPMŚ badane będą w każdym roku\ndla badawczych punktów pomiarowo-kontrolnych program został ustalony pod kątem przyczyn, dla których monitoring badawczy został wdrożony.\nSzczególną rolę pełnią punkty pomiarowo-kontrolne zlokalizowane na ujściach dużych rzek (w Kiezmarku i Krajniku Dolnym) oraz na ujściach rzek Przymorza, wpadających bezpośrednio do Bałtyku. Są to punkty intensywnego monitoringu, w których badane są metale ciężkie, biogeny oraz wskaźniki charakteryzujące warunki tlenowe. Częstotliwość pomiarów wynosi nie mniej niż 12 razy w roku (po 1 poborze w każdym miesiącu). Punkty intensywnego monitoringu są celowymi punktami monitoringu operacyjnego, a wyniki realizowanego w nich regularnego programu badań służą m.in. do oceny ładunków biogenów i metali ciężkich odprowadzanych rzekami z Polski do Morza Bałtyckiego. Dane te wykorzystywane są również, w miarę potrzeb, w projektach realizowanych w ramach podsystemu „Monitoring wód powierzchniowych - Morze Bałtyckie".\nOcena stanu jednolitych części wód rzek\nCo roku wykonywana jest ocena stanu jednolitych części wód rzecznych objętych w roku poprzednim monitoringiem diagnostycznym, zaś w roku 2013, za okres 2010-2012, po zrealizowaniu pełnego programu monitoringu diagnostycznego sporządzone zostało zbiorcze zestawienie oceny stanu ekologicznego (lub potencjału ekologicznego) oraz stanu chemicznego jednolitych części wód rzecznych oraz wykonana ekstrapolacja wyników na jednolite części wód nieobjęte tym rodzajem monitoringu.\nDodatkowo, zgodnie z kalendarzami wynikającymi z odpowiednich przepisów i dyrektyw, wykonywane są oceny dla jednolitych części wód, zlokalizowanych na obszarach chronionych (punkty pomiarowe w monitoringu obszarów chronionych).\nSzczegółowy program badawczy zawarty jest w wojewódzkich programach monitoringu środowiska, dostępnych na stronach internetowych WIOŚ.\nStan czystości rzek w latach 2007-2009 - publikacja\nOcena stanu rzek 2008\nOcena stanu rzek 2007\nBadania i ocena jakości wód powierzchniowych w Polsce w 2006 roku\nOcena stanu wód powierzchniowych płynących w 2013 roku\nOcena stanu i potencjału ekologicznego i chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych płynących zagrożonych nieosiągnięciem celów środowiskowych (badanych w ramach monitoringu diagnostycznego - MD) na podstawie danych za 2011 rok\nOcena stanu i potencjału ekologicznego i chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych płynących zagrożonych nieosiągnięciem celów środowiskowych (badanych w ramach monitoringu operacyjnego – MO) na podstawie danych za 2010 rok\nOcena stanu jednolitych części wód powierzchniowych płynących w latach 2010-2012\nOcena stanu jednolitych części wód rzek i zbiorników zaporowych w latach 2010 - 2015\nOcena stanu jednolitych części wód rzek i zbiorników zaporowych w latach 2010 - 2015 (tabela)\nOcena stanu jednolitych części wód rzek i zbiorników zaporowych w latach 2011 - 2016\nOcena stanu jednolitych części wód rzek i zbiorników zaporowych w roku 2017-2018 - tabela\nOcena stanu rzek, jezior, wód przejściowych i przybrzeżnych w latach 2016-2018 - synteza\nOcena stanu jednolitych części wód rzek i zbiorników zaporowych w latach 2014-2019 na podstawie monitoringu - tabela\nOcena stanu jednolitych części wód rzek i zbiorników zaporowych w latach 2014-2019 metodą przeniesienia - tabela\nKlasyfikacja wskaźników jakości jednolitych części wód rzek i zbiorników zaporowych w roku 2020 - tabela\nNiżej przedstawione są metodyki monitoringu i oceny w pierwotnej postaci. Część z nich została w późniejszych latach zmodyfikowana, zwłaszcza w zakresie wartości granicznych klas stanu ekologicznego. Obowiązujące wartości znajdują się w odpowiednim, co kilka lat aktualizowanym, rozporządzeniu ministra środowiska.\nWersja instalacyjna aplikacji do obliczania wskaźników EFI+_PL i IBI_PL\nFormatka do wyliczania wskaźnika MMI\nKlucz do oznaczania makrobezkręgowców bentosowych dla potrzeb oceny stanu ekologicznego wód powierzchniowych (rodziny)\nAneks do klucza do oznaczania okrzemek\nProtokół terenowy do poboru makrobezkręgowców bentosowych z rzek\nFormatka do obliczania wskaźnika IFPL\nFormatki do obliczania wskaźników okrzemkowych\nProtokół laboratoryjny do oceny makrobezkręgowców bentosowych z rzek\nOcena wód płynących w oparciu o Hydromorfologiczny Indeks Rzeczny (HIR)\nPolish Hydromorphological Index for Rivers (HIR) in English\nFilm ilustrujący obserwacje hydromorfologiczne na potrzeby wskaźnika HIR\nKlucz do oznaczania fitoplanktonu\nFormatki xls do klasyfikacji fitobentosu w rzekach, wersja 2018\nFormatka xls do klasyfikacji fitobentosu w zbiornikach zaporowych, wersja 2018\nWskaźniki fizykochemiczne w ocenie stanu ekologicznego wód powierzchniowych\nBadania i ocena stanu jezior\nCelem monitoringu jezior jest zapewnienie informacji na potrzeby oceny stanu jezior.\nInformacje te następnie są wykorzystywane dla potrzeb krajowych (Ministerstwa Środowiska, Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej i innych ośrodków decyzyjnych oraz społeczeństwa) oraz na potrzeby raportowania do Komisji Europejskiej (w tym poprzez Europejską Agencję Środowiska) - wg wymagań określonych prawem krajowym i UE, ze względu na realizację zobowiązań acquis communautaire w zakresie monitoringu i oceny stanu wód powierzchniowych (Dyrektywa 2000/60/WE tzw. Ramowa Dyrektywa Wodna) przetransponowanych do ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268, z późn. zm.).\nZgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. poz. 1178) wyznacza się następujące typy monitoringu: diagnostyczny, operacyjny i badawczy, uzupełnione dodatkowo monitoringiem obszarów chronionych.\nMonitoring diagnostyczny ustanawia się w celu dostarczenia informacji o stanie jednolitych części wód, jak również dostarczenia informacji o reakcjach jednolitych części wód na określone rodzaje presji, w tym dokonania oceny długoterminowych zmian jednolitych części wód zachodzących w warunkach naturalny oraz w różnych warunkach antropopresji. Nie ma możliwości ustalenia rodzajów i wielkości oddziałujących na monitorowane jednolite części wód presji na podstawie samych wyników monitoringu wód. Taka szczegółowa analiza wielkości oddziaływań i rzeczywistych źródeł antropopresji, wraz z ustaleniem dopuszczalnych ładunków odprowadzanych do tych wód lub nasileniem innych rodzajów presji jest zadaniem statutowym zarządzającego wodami w Polsce. Dane pochodzące z realizacji monitoringu diagnostycznego powinny posłużyć jedynie jako dodatkowa informacja służąca do opracowania zagrożenia nieosiągnięcia określonych dla jednolitych części wód celów środowiskowych i prognozowania reakcji na zmiany presji oddziałujących na te części wód.\nMonitoring diagnostyczny ma charakter cykliczny z minimalną częstotliwością co sześć lat (co najmniej raz w cyklu gospodarowania wodami). W przypadku stwierdzenia dobrego stanu wód i braku zagrożenia nieosiągnięcia celów środowiskowych, monitoring diagnostyczny może być prowadzony w ramach co trzeciego sześcioletniego planistycznego cyklu gospodarowania wodami. Warunkiem koniecznym dla takiego odroczenia realizacji monitoringu diagnostycznego jest potwierdzenie, na podstawie sporządzanej przez zarządzającego wodami w Polsce, oceny wpływu znaczących oddziaływań na stan wód, braku negatywnych zmian w tych oddziaływaniach na ocenianą jednolitą część wód.\nMonitoringiem operacyjnym obejmuje się jednolite części wód powierzchniowych jeziornych wyznaczonych jako zagrożone nieosiągnięciem dobrego stanu w celu dokonania oceny wszelkich zmian stanu wynikających z przyjętych przez zarządzającego wodami w Polsce programów działań naprawczych. Dodatkowo monitoringiem operacyjnym obejmuje się wszystkie części wód do których odprowadzane są substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego (wskaźniki z grupy 4. zał. 3 Dz.U. 2011 nr 258 poz. 1550 z późn. zm.).\nMonitoring operacyjny jest realizowany cyklicznie, co najmniej co trzy lata w cyklu gospodarowania wodami. Realizacja tego monitoringu może zostać zakończona w przypadku ustąpienia oddziaływania stwierdzonej presji, potwierdzonej oceną wskazująca na osiągnięcie wyznaczonych celów środowiskowych, lub zawieszona w przypadku braku podjęcia programu działań naprawczych.\nMonitoring badawczy można ustanowić w celu wyjaśnienia przyczyn niespełnienia celów środowiskowych przez daną jednolitą cześć wód powierzchniowych jeziornych, w przypadku, gdy wyniki monitoringu diagnostycznego wskazują, że cele te nie zostaną osiągnięte, i gdy nie rozpoczęto realizacji monitoringu operacyjnego. Również w ramach monitoringu badawczego można analizować wielkość i wpływ na stan jednolitej części wód przypadkowego zanieczyszczenia oraz ustalić przyczyny rozbieżności między wynikami oceny stanu ekologicznego na podstawie poszczególnych wskaźników oceny stanu wód jeziornych. Monitoring ten jest też właściwym narzędziem dla zbierania dodatkowych informacji o stanie wód w związku z uwarunkowaniami lokalnymi lub umowami międzynarodowymi, które nie wymagają wdrożenia monitoringu diagnostycznego lub monitoringu operacyjnego.\nMonitoring obszarów chronionych służy ocenie dodatkowych wymagań określonych w ramach ustalenia przez zarządzającego wodami w Polsce celów środowiskowych.\nZgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2016 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. poz. 1187) na ocenę stanu wód składa się stan ekologiczny i stan chemiczny. Podstawą oceny stanu ekologicznego są tzw. elementy biologiczne (zespoły organizmów wodnych: fitoplanktonu, makrofitów i fitobentosu, makrobezkręgowców bentosowych oraz ryb). Elementy fizyczno-chemiczne oraz hydromorfologiczne mają natomiast znaczenie wspomagające.\nOpracowanie i analiza wyników badań ichtiofauny jeziornej przeprowadzonych w 2014 roku\nOpis badań ichtiofauny jeziornej przeprowadzonych w 2014 roku\nOcena stanu jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych na podstawie wyników badań monitoringowych przeprowadzonych w latach 2010-2013\nAnaliza zmian stanu jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych reperowych badanych w latach 2010-2013\nOcena stanu jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych na podstawie wyników badań monitoringowych przeprowadzonych w latach 2010–2012\nOcena stanu jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych na podstawie wyników badań monitoringowych przeprowadzonych w 2009 r.\nOcena stanu jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych na podstawie wyników badań monitoringowych przeprowadzonych w 2008 r.\nAnaliza zmian stanu jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych reperowych badanych w latach 1999–2008\nOcena stanu jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych na podstawie wyników badań monitoringowych przeprowadzonych w 2007 r.\nAnaliza zmian stanu jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych reperowych badanych w latach 1999–2007\nOcena stanu jezior w latach 2010-2015\nOcena stanu jezior w latach 2010-2015. Opracowanie\nOcena stanu jezior w latach 2010-2015. Tabele\nOcena stanu jezior w latach 2010-2015. Warstwa shapefile\nOcena stanu jednolitych części wód jezior w latach 2011-2016\nOcena stanu jednolitych części wód jezior w latach 2017-2018 - tabela\nOcena stanu jednolitych części wód jezior w latach 2014-2019 na podstawie monitoringu - tabela\nOcena stanu jednolitych części wód jezior w latach 2014-2019 metodą przeniesienia - tabela\nKlasyfikacja wskaźników jakości jednolitych części wód jezior w roku 2020 - tabela\nAplikacja do obliczania wskaźników LFI_EN_PL oraz LFI+PL z instrukcją\nStandardowe objętości komórek do szacowania biomasy wybranych taksonów glonów planktonowych wraz z określeniem sposobu pomiarów i szacowania (A. Hutorowicz, Olsztyn 2009)\nFormatki xls do klasyfikacji fitobentosu w jeziorach, wersja 2018\nObserwacje hydromorfologiczne jezior – metoda LHS_PL:\nMetoda ekstrapolacji ocen jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych\nBadania i ocena jakości środowiska morskiego Bałtyku\nMorze Bałtyckie jest Morzem Śródlądowym o stosunkowo małej wymianie wód z Wszechoceanem. Dlatego niezbędny jest jego stały monitoring.\nObowiązek badania i oceny jakości środowiska morskiego Bałtyku w ramach PMŚ wynika z zobowiązań sprawozdawczych Polski określonych w Konwencji "O ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego". Jednocześnie ocena jakości wód Bałtyku - odbiornika zanieczyszczeń odprowadzanych z obszaru jego zlewni, jest wykorzystywana dla potrzeb zarządzania i oceny skuteczności ochrony zasobów wodnych, realizowanej na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268, z późn. zm.).\nZakres i sposób badań oraz kryteria oceny stanu środowiska morskiego określają\nKonwencja Helsińska z 1974 roku "O Ochronie Środowiska Morskiego Obszaru Morza Bałtyckiego";\nNowa Konwencja „O Ochronie Środowiska Morskiego Obszaru Morza Bałtyckiego" z dnia 9 kwietnia 1992 r. (Dz. U. z dnia 14. 04.2000 r., Nr 28, poz. 346.);\nustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268, z późn. zm.).\nBadania stanu środowiska morskiego polskiej strefy Bałtyku prowadzone na poziomie kraju stanowią polski wkład w międzynarodowy "Zintegrowany Program Monitoringu Morza Bałtyckiego COMBINE". Obejmują one monitoring strefy głębokowodnej (stacje badawcze w rejonie Głębi Gotlandzkiej, Bornholmskiej i Gdańskiej) oraz uzupełniający program badań strefy przybrzeżnej, zatok i zalewów (Zatoka Gdańska i Pomorska, Zalew Wiślany i Szczeciński w punktach nieobjętych monitoringiem w ramach zadania Badania i ocena wód przejściowych i przybrzeżnych) wobec programu realizowanego w ramach podsystemu Monitoring jakości wód powierzchniowych.\nW ramach programu wykonywane są badania warunków fizyko-chemicznych, tj.: temperatura, zasolenie, stężenie tlenu, widoczność krążka Secchiego, zawartość biogenów, metali ciężkich i trwałych związków organicznych. Prowadzone są także obserwacje parametrów biologicznych środowiska morskiego, tj. - mikrobiologia, fitoplankton, zooplankton, fitobentos, zoobentos, ichtiofauna oraz poziomu substancji szkodliwych w wodzie i organizmach morskich i zawartości radionuklidów w wodzie i osadach.\nNa podstawie uzyskiwanych danych dokonywana jest roczna ocena stanu środowiska Bałtyku.\nInternetowy serwis monitoringowy\nOcena środowiska morskiego Bałtyku za rok 2011\nOcena stanu środowiska morskiego polskiej strefy ekonomicznej Bałtyku na podstwie danych monitoringowych z roku 2013 na tle dziesięciolecia 2003-2012\nCel badań osadów dennych rzek i jezior\nNa dnie jezior, rzek, kanałów rzecznych i zbiorników zaporowych w wyniku sedymentacji zawiesin mineralnych i organicznych pochodzących z erozji, a także składników wytrącających się z wody, powstają osady. W wielu lokalizacjach w tworzeniu się osadów bierze także udział materiał wnoszony wraz ze ściekami przemysłowymi i komunalnymi oraz spływem powierzchniowym z terenów zurbanizowanych, przemysłowych i rolniczych. W osadach wodnych jest zatrzymywana większość potencjalnie szkodliwych metali i związków organicznych trafiających do wód powierzchniowych. Akumulowane są w nich pierwiastki, które miały lub mają obecnie szerokie zastosowanie w gospodarce m. in. cynk, miedź, chrom, kadm, ołów, nikiel, rtęć. W osadach zatrzymywane są również trwałe zanieczyszczenia organiczne (TZO) m. in. wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) i związki chloroorganiczne takie jak pestycydy chloroorganiczne i polichlorowane bifenyle (PCB).\nJakość osadów wodnych jest istotna dla dobrego stanu środowiska wód, ponieważ są one integralną częścią środowiska wód powierzchniowych, a bytujące w nich organizmy wodne biorą udział nie tylko w bigeochemicznych transformacjach, ale także odgrywają podstawową rolę w utrzymaniu czystości wód, rozkładzie materii organicznej i produkcji pierwotnej. Obecność wysokich zawartości potencjalnie szkodliwych składników w osadach ujemnie wpływa na jakość środowiska wód powierzchniowych. Zanieczyszczone osady mogą szkodliwe oddziaływać na zasoby biologiczne wód i często pośrednio na zdrowie człowieka. Wstępujące w osadach metale ciężkie i inne substancje niebezpieczne mogą akumulować się w łańcuchu troficznym do poziomu, który jest toksyczny dla organizmów wodnych, zwłaszcza drapieżników, a także mogą stwarzać ryzyko dla ludzi. Osady o wysokiej zawartości szkodliwych składników są potencjalnym ogniskiem zanieczyszczenia środowiska. Część szkodliwych składników zawartych w osadach może ulegać ponownemu uruchomieniu do wody w następstwie procesów chemicznych i biochemicznych przebiegających w osadach, jak również mechanicznego poruszenia wcześniej odłożonych zanieczyszczonych osadów na skutek naturalnych procesów albo podczas transportu bądź bagrowania. Podczas powodzi zanieczyszczone osady mogą być przemieszczane na gleby tarasów zalewowych albo transportowane w dół rzek.\nOsady powstające na dnie rzek, jezior, zbiorników zaporowych, kanałów jak również u wybrzeży mórz są powszechnie wykorzystywane do kontroli jakości środowiska pod względem zanieczyszczenia zarówno metalami ciężkimi, jak i szkodliwymi związkami organicznymi. Ze względu na wielokrotnie wyższe stężenia substancji szkodliwych w osadach, w porównaniu do ich zawartości w wodzie, analiza chemiczna osadów umożliwia wykrywanie i obserwację zmian w ich zawartości nawet przy stosunkowo niewielkim stopniu zanieczyszczenia.\nSzkodliwe pierwiastki i związki organiczne w osadach dennych\nW warunkach naturalnych w osadach wodnych pierwiastki śladowe obecne są w niskich zawartościach. Ich stężenie w osadach zależy przede wszystkim od typu skał występujących na obszarze zlewni i jedynie na obszarach mineralizacji kruszcowej obserwuje się obecność wysokich zawartości pierwiastków śladowych. W zanieczyszczonych osadach wykrywane są najczęściej podwyższone stężenia pierwiastków mających zastosowanie w gospodarce lub uruchamianych do środowiska na skutek wysokotemperaturowego przetwarzania surowców takich jak np.: arsen, chrom, miedź, nikiel, rtęć, cynk. Arsen i jego związki wykorzystywane są w produkcji stopów z ołowiem i miedzią, katalizatorów, bakteriocydów, dodatków do pasz, inhibitorów korozji, leków, środków garbujących i środków do zabezpieczania drewna. Arsen wprowadzany jest do środowiska także na skutek spalania węgli oraz stosowania nawożenia fosforowego. Źródłem zanieczyszczenia osadów chromem jest odprowadzanie ścieków z galwanizerni, produkcji farb i lakierów, z zakładów przemysłu włókienniczego i skórzanego, a także stosowanie preparatów do zwalczania szkodników i impregnacji drewna. Zanieczyszczenie środowiska chromem jest także skutkiem jego emisją z hut stali nierdzewnych, żaroodpornych i stali stopowych, z zakładów przemysłu szklarskiego emalierskiego i ceramicznego. Cynk jest uruchamiany do środowiska z wielu źródeł m. in. na skutek spalania węgla, przetwarzania rud cynkowo-ołowiowych, hutnictwa cynku oraz rolnictwo. Cynk i jego związki mają olbrzymie zastosowanie w gospodarce np. w produkcji stopów z miedzią i glinem, do pokrywania wyrobów z żelaza i stali antykorozyjną powłoką, wykorzystywane są w produkcji farb i lakierów, lekarstw i kosmetyków, a także są stosowanie jako wypełniacz i aktywator w przemyśle gumowym. Do środowiska miedź wprowadzana jest na skutek spalania węgli, przetwarzania rud miedzi, hutnictwa miedzi, transport, rolnictwo (mikronawóz, środki ochrony roślin, dodatek do pasz), rybactwo (kontrola glonów i patogenów w stawach hodowlanych), a także w następstwie niszczenia przez czynniki atmosferyczne budynków oraz środków transportu podczas ich eksploatacji. Zanieczyszczenie osadów wodnych kadmem spowodowane jest najczęściej przez odprowadzanie ścieków pochodzących z górnictwa, przeróbki i przetwarzania rud cynkowoołowiowych oraz ścieków z zakładów przemysłu metalurgicznego, elektronicznego (składnik niskotopliwych stopów, pokrywanie wyrobów metalowych powłokami antykorozyjnymi, produkcja baterii i akumulatorów niklowo-kadmowych), farbiarskiego, tworzyw sztucznych (stabilizator mas plastycznych np. PCV). Nikiel do środowiska jest wprowadzany przez zakłady przemysłu metalurgicznego (produkcja stopów), metalowego (powłoki antykorozyjne), elektrycznego (baterie), spożywczego (katalizatory), tworzyw sztucznych, włókienniczego. Ołów wykorzystywany jest w produkcji przede wszystkim akumulatorów samochodowych, a także w produkcji lutów, łożysk, powłok kablowych, amunicji, barwników oraz past uszczelniających. Powszechne zanieczyszczenie osadów wodnych ołowiem zostało spowodowane przez wieloletnie globalne stosowanie czterometylku ołowiu w produkcji paliw. Antropogenicznymi źródłami rtęci jest nie tylko jej przenikanie z procesów produkcyjnych, w których ona sama lub jej związki są wykorzystywane (zakłady przemysłu elektrotechnicznego, zakłady przemysłu chemicznego – produkcja chloru i sody, produkcja włókien sztucznych), ale przede wszystkim z zakładów, w których surowce podlegają wysokotemperaturowemu przetwarzaniu, a zawarta w nich rtęć uwalniana jest do atmosfery, przede wszystkim na skutek spalania paliw kopalnych oraz hutnictwa metali nieżelaznych.\nDo związków organicznych akumulowanych w osadach i stanowiących największe zagrożenie dla środowiska należą związki takie jak: polichlorowane bifenyle, pestycydy chloroorganiczne oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Zagrożenie dla dobrego stanu środowiska wód stanowią także organiczne związki cyny, ftalan di(2-etyloheksylu) (DEHP) czy też polibromowane difenyloetery (PBDEs). Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) występują powszechnie w środowisku, do którego są uwalniane głównie podczas przetwarzania węgli kamiennych w koksowniach, spalania węgli w gospodarstwach domowych, spalania paliw przez środki transportu, przetwarzania ropy naftowej w rafineriach, wydobywania, transportowania i magazynowania paliw płynnych, spalania odpadów komunalnych, jak również podczas pożarów naturalnych zbiorowisk roślinnych. Polichlorowane bifenyle (PCB) do środowiska są uwalniane podczas spalania węgli w elektrowniach, spalania odpadów szpitalnych, spalania węgla kamiennego i drewna w sektorze mieszkaniowym i komunalnym. Ich obecność w środowisku jest także następstwem wycieków smarów z pojazdów i maszyn, wycieków z uszkodzonych wymienników ciepła i transformatorów, migracją ze składowisk odpadów, jak również emisji zanieczyszczeń z niektórych procesów technologicznych. Pestycydy chloroorganiczne były wykorzystywane przez kilkadziesiąt lat do usuwania i niszczenia chwastów, do zwalczania pasożytów, a także do ograniczania strat płodów rolnych podczas ich magazynowania. Mimo, że wiele spośród tych związków, ze względu na ich szkodliwe oddziaływanie na organizmy zwierzęce i bardzo małą podatność na degradację w środowisku, zostało wycofanych z produkcji i użycia w wielu krajach, to jednak są one nadal produkowane i stosowane w krajach rozwijających się. Heksachlorobenzen, stosowany w przeszłości, jako środek grzybobójczy i środek do impregnacji drewna, obecnie przenika do środowiska podczas syntezy m.in. chlorku winylu, syntetycznej gumy, a także spalania odpadów komunalnych. Ftalan bis(2-etyloheksylu) (DEHP) jest szeroko stosowany, jako plastyfikator przede wszystkim w produkcji polichlorku winylu (PCV) oraz innych tworzyw sztucznych (guma, styren) oraz w produkcji insektycydów, dielektrycznych wymienników, kosmetyków (mydła w płynie), detergentów, lakierów, farb, olejów i smarów silnikowych, klejów, mas uszczelniających. Heksachlorobutadien (HCBD) jest rozpuszczalnikiem używanym do rozpuszczania węglowodorów o dłuższych łańcuchach oraz elastomerów, stosowany jest także, jako płyn hydrauliczny i izolacyjny oraz ciecz w wymiennikach ciepła, jako produkt pośredni w produkcji freonów i smarów oraz do odzysku chloru w zakładach produkujących chlor. Pentachlorobenzen (PeCB) - C6HCl5 – jest związkiem, który miał szerokie zastosowanie w przeszłości, obecnie ze względu na jego negatywne oddziaływanie na organizmy stosowanie PeCB zostało bardzo ograniczone. Wykorzystywany był jako nośnik w produkcji fungicydów, był także składnikiem dodawanym do produktów zawierających polichlorowane bifenyle w celu obniżenia ich lepkości oraz miał zastosowanie, jako retardant palenia. Polibromowane difenyloetery (PBDEs) są wykorzystywane jako retardanty palenia w tworzywach sztucznych, farbach, lakierach i materiałach tekstylnych. Tributylocyna (TBT) jest związkiem mającym liczne zastosowania w przemyśle i rolnictwie - stabilizator PCV, katalizator, pestycyd, składnik konserwatorów drewna i farb przeciwporostowych. Większość związków chloroorganicznych np. PCB oraz pestycydy chloroorganiczne ze względu na wysoką prężność ich par, stosunkowo łatwo ulatniają się do atmosfery z gleb, wód powierzchniowych, osadników i składowisk odpadów i z tego powodu ich atmosferyczna depozycja zarówno z suchymi jak i mokrymi opadami odgrywa ważną rolę w obiegu tych zanieczyszczeń w środowisku.\nBadania osadów wodnych rzek i jezior wykonywane są w ramach podsystemu PMŚ – Monitoring jakości śródlądowych wód powierzchniowych i obejmują określenie zawartości metali ciężkich i wybranych szkodliwych związków organicznych w osadach powstających współcześnie w rzekach i jeziorach na obszarze kraju. Badania są wykonywane od 1990 roku. Bezpośredni nadzór nad realizacją programu badań sprawuje Departament Monitoringu i Informacji o Środowisku w Głównym Inspektoracie Ochrony Środowiska.\nOsady rzeczne. Punkty obserwacyjne zlokalizowane są: na zamknięciu zlewni, przy ujściach rzek dłuższych niż 50 km; na zamknięciu zlewni, przy ujściach rzek krótszych niż 50 km, jeśli odprowadzane są do nich ścieki z dużych ośrodków miejskich lub zakładów przemysłowych; w punktach rozmieszczonych wzdłuż biegu rzek dłuższych niż 100 km, zlokalizowanych na zamknięciu zlewni jednostkowej (m.in. Wisły, Odry, Warty, Narwi, Bugu, Pilicy, Sanu i Prosny); poniżej ujścia cieków i rzek dłuższych niż 50 km, poniżej dużych miast lub miast, w których zlokalizowane są zakłady przemysłowe; na rzekach dłuższych niż 50 km wpływających lub wypływających z terytorium Polski. Sieć obserwacyjna jest podzielona na punkty monitoringu podstawowego, w których osady do badań pobierane są corocznie oraz sieć monitoringu operacyjnego, w którym osady badane są, co trzy lata.\nOsady jeziorne. Badania osadów wodnych jezior wykonywane są w jeziorach należących do sieci regionalnej monitoringu oraz w 22 jeziorach reperowych sieci krajowej monitoringu. Badania w jeziorach należących do sieci regionalnej wykonywane są, co kilka lat, najczęściej, co pięć, natomiast badania w jeziorach reperowych wykonywane są, co 2 lata.\nOsady kanałów rzecznych i zbiorników zaporowych. Od 2010 roku rozpoczęto badanie osadów kanałów rzecznych i osadów gromadzących się w cofce zbiorników zaporowych.\nZakres oznaczeń chemicznych obejmuje:\nPierwiastki – srebro, arsen, bar, chrom, cyna, cynk, fosfor, kadm, kobalt, magnez, molibden, mangan, miedź, nikiel, ołów, rtęć, siarkę, srebro, stront, wapń, wanad, węgiel organiczny, żelazo;\nTrwałe zanieczyszczenia organiczne (TZO) w tym: 19 wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) tj. naftalen, acenaftylen, acenaften, fluoren, fenantren, antracen, fluoranten, piren, benzo(a)antracen, chryzen, benzo(a)fluoranten, benzo(b)fluoranten, benzo(k)fluoranten, benzo(a)piren, benzo(e)piren, perylen, indeno(1,2,3-cd)piren, dibenzo(a,h)antracen, benzo(ghi)perylen) (oznaczenia wykonywane od 1998 roku, za wyjątkiem naftalenu i benzo(a)fluorantenu), 7 kongenerów polichlorowanych bifenyli (PCB) tj .PCB 28, PCB 52, PCB 101, PCB 118, PCB 138, PCB 153, PCB 180 (oznaczenia wykonywane od 2004 roku), Heksachlorobenzen (oznaczenia wykonywane od 2012 roku), 21 pestycydów chloroorganicznych - α-HCH, β-HCH, γ-HCH, δ-HCH, heptachlor, aldryna, epoksyd heptachloru, γ-chlordan, endosulfan I, endosulfan II α-chlordan dieldryna, izodryna, p,p’-DDE, p,p’-DDD, p,p’-DDT, endryna i aldehyd endryny, siarczan endosulfanu, keton endryny, p,p'-metoksychlor (oznaczenia wykonywane od 2004 roku, za wyjątkiem izodryny), polibromowane difenyloetery (oznaczenia wykonywane od 2013 roku w wybranych próbkach), chlorfenwinfos (oznaczenia wykonywane od 2013 roku w wybranych próbkach), trichlorobenzen i heksachlorobutadien (oznaczenia wykonywane od 2013 roku w wybranych próbkach), organiczne związki cyny (oznaczenia wykonywane od 2013 roku w wybranych próbkach), C10-13 chloroalkany (oznaczenia wykonywane od 2013 roku w wybranych próbkach), ftalan di(2-etyloheksylu) (DEHP) (oznaczenia wykonywane od 2013 roku w wybranych próbkach), parametr AOX (oznaczenia wykonywane od 2013 roku w wybranych próbkach).\nOd roku 2016 zakres wskaźników podlegających monitoringowi osadów dennych rzek i jezior uległ modyfikacji i obejmuje:\nZadanie obejmuje analizę laboratoryjną pobranych w 2016 roku próbek na zawartość:\npierwiastki (Ag, Al, As, Ba, Ca, Cd, Co, Cr, Cu, Hg, Mg, Mo, N, Ni, Pb, Sn, Sr, V, Zn, Corg, Fe, Mn, P, S, Ti, K)\nwielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (naftalen, fenantren, antracen, fluoranten, chryzen, benzo(a)piren, benzo(a)antracen, benzo(a)fluoranten, benzo(ghi)perylen, acenaftylen, acenaften, fluoren, piren, benzo(b)fluoranten, benzo(k)fluoranten, benzo(e)piren, indeno(1,2,3-c,d)piren, dibenzo(a,h)antracen, perylen) –\npolichlorowane bifenyle (kongenery o nr 28, 52, 101, 118, 138, 153, 180), pentachlorobenzen, heksachlorobenzen, γ-HCH, δ-HCH, β-HCH, α-HCH, heptachlor i epoksyd heptachloru, aldryna, endryna, dieldryna, izodryna, endosulfan, DDT (w tym izomer para-para), p,p’-DDE, p,p’-DDD- obowiązkowo we wszystkich ppk\nftalan di(2-etyloheksylu), chloroalkany C10-C13, fluorki, chlorfenwinfos, bromowane difenyloetery (kongenery nr 28, 47, 99, 100, 153, 154), związki tributylocyny (kation tributylocyny), heksachlorobutadien, trichlorobenzeny – w wybranych ppk monitoringu corocznego rzek oraz we wszystkich ppk położonych na jeziorach reperowych;\nnonylofenole (4-nonylofenol), oktylofenole (4-(1,1’,3,3’-tetrametylobutylo)-fenol), pentachlorofenol, trifluarlina, dikofol, kwas perfluorooktanosulfonowy i jego pochodne (PFOS), chinoksyfen, dioksyny i związki dioksynopodobne, cypermetryna, heksabromocyklododekan, chlordekon, heksabromodifenol, toksafen, alachlor, chlorpiryfos, aklonifen, bifenoks, cybutryna) – w wybranych ppk;\npH, przewodność elektrolityczna.\nDysponentem wyników badań osadów dennych rzek i jezior, znajdującej się bazie danych „OSADY”, jest Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.\nWyniki badań osadów dennych rzek w 2010 r.\nWyniki badań osadów dennych kanałów w 2010 r.\nWyniki badań osadów dennych zbiorników zaporowych w 2010 r.\nWyniki badań osadów dennych jezior w 2010 r.\nWyniki badań osadów dennych w 2011 r.\nWyniki badań osadów dennych w 2012 r.\nWyniki badań osadów dennych w 2013 r.\nWyniki badań osadów dennych w 2014 r.\nWyniki badań osadów dennych w 2015 r.\nOcena stanu zanieczyszczenia osadów dennych w latach 2010 – 2015\nOcena stanu zanieczyszczenia osadów dennych w latach 2010 – 2015 (tabele)\nWyniki badań osadów dennych jezior i zb zaporowych - PMŚ w 2016 roku\nWyniki badań osadów dennych rzek - PMŚ w 2016 roku\nWyniki badań i ocena kompleksowa stanu osadów dennych rzek i jezior w latach 2016-2017\nRaport z badań i ocena za 2016 r\nRaport z badań i ocena za 2017 r/a>\nRaport z badań i ocena za 2018 r.\nTabela – cieki i jeziora – 2018 r.\nRaport z badań i ocena za 2019 r.\nTabela - cieki i jeziora - 2019 r.\nWyniki badań i ocena za 2019 r. - cieki\nWyniki badań i ocena za 2019 r. - jeziora\nOcena kompleksowa stanu zanieczyszczenia osadów dennych 2018 - 2019\nRaport z badań i ocena za 2020 r.\nTabela – cieki i jeziora – 2020 r.\nWyniki badań i ocena za 2020 r. - cieki\nWyniki badań i ocena za 2020 r. - jeziora\nRaport z badań i ocena za 2021 r.\nTabela – cieki i jeziora – 2021 r.\nWyniki badań i ocena za 2021 r. - cieki\nWyniki badań i ocena za 2021 r. - jeziora\nNiżej przedstawione są dawne publikacje Biblioteki Monitoringu Środowiska dotyczące monitoringu jakości wód. Obecnie, ze względu na możliwe zmiany w prawie i systematyce biologicznej, mają one charakter pomocniczy.\nArchiwalne metodyki fitobentosowe (2006-2012)\nMetodyka obserwacji elementów hydromorfologicznych w rzekach\nPrzegląd słodkowodnych zwierząt bezkręgowych, cz. I. Cladocera\nPrzegląd słodkowodnych zwierząt bezkręgowych, cz. II. Copepoda\nPrzegląd słodkowodnych zwierząt bezkręgowych, cz. III. Rotatoria\nPrzegląd słodkowodnych zwierząt bezkręgowych, cz. IV Ciliophora\nPrzegląd słodkowodnych zwierząt bezkręgowych, cz. V Oligochaeta, Mollusca, Chironomidae\nPrzegląd słodkowodnych zwierząt bezkręgowych, cz. VI. Diptera – muchówki (larwy)\nPrzegląd słodkowodnych zwierząt bezkręgowych, cz. VIII. Odonata, Lepidoptera, Megaloptera, Planipennia (larwy), Collembola\nPrzegląd słodkowodnych zwierząt bezkręgowych, cz. IX. Coleoptera, Heteroptera\nJan Igor Rybak, Leszek A. Błędzki: Widłonogi, Copepoda: Cyclopoida, Klucz do oznaczania\nMetodyka wykonania oceny jcwp rzecznych niemonitorowanych (2010-2012)\nMetodyka badań i oceny elementów hydromorfologicznych wód przejściowych i przybrzeżnych (2009)\nPrzewodnik metodyczny do monitoringu ichtiofauny w rzekach (2016) epub mobi azw3\nFitoplanktonowa ocena rzek (2012)\nPrzewodnik do oceny potencjału ekologicznego zbiorników zaporowych (fitoplankton, fitobentos, makrobezkręgowce)\nPrzewodnik do oceny stanu ekologicznego rzek na podstawie makrobezkręgowców bentosowych - 2013\nPodręcznik do monitoringu fitobentosu w rzekach, wersja 2018\nPodręcznik do monitoringu fitobentosu w zbiornikach zaporowych, wersja 2018\nPhytobenthos assessment methods in Poland (English summary)\nPrzewodnik metodyczny do monitoringu ichtiofauny w jeziorach epub mobi azw3\nOpracowanie metodyki oceny stanu ekologicznego jezior w oparciu o fitoplankton (A. Hutorowicz, A. Pasztaleniec, Olsztyn-Warszawa 2009)\nWytyczne do przeprowadzenia badań terenowych i laboratoryjnych fitoplanktonu jeziornego (A. Hutorowicz, Olsztyn 2009)\nProcedura oceny stanu ekologicznego jezior w oparciu o multimetriks fitoplanktonowy (Phytoplankton Metric for Polish Lakes – PMPL)” (A. Hutorowicz, A. Pasztaleniec, Olsztyn – Warszawa 2011)\nWeryfikacja granic klas stanu ekologicznego Multimetriksu fitoplanktonowego PMPL, oraz określenie niezbędnej częstości i przedziału czasowego monitoringowych badań fitoplanktonu w jeziorach (A. Hutorowicz, Olsztyn 2011)\nWytyczne metodyczne do przeprowadzenia oceny stanu ekologicznego jednolitych części wód rzek i jezior oraz potencjału ekologicznego sztucznych i silnie zmienionych jednolitych części wód płynących Polski na podstawie badań fitobentosu” (J. Picińska-Fałtynowicz, J. Błachuta, Wrocław 2010)\nOpracowanie podstaw metodycznych dla monitoringu biologicznego wód powierzchniowych w zakresie makrofitów i pilotowe ich zastosowanie dla części wód reprezentujących wybrane kategorie i typy. Etap II: Opracowanie metodyki badań terenowych makrofitów na potrzeby rutynowego monitoringu wód oraz metoda oceny i klasyfikacji stanu ekologicznego wód na podstawie makrofitów. Tom II – Jeziora” (H. Ciecierska, A. Kolada, H. Soszka, M. Gołub, Warszawa 2006)\nWytyczne do prowadzenia badań terenowych oraz do sposobu zestawiania i przetwarzania danych o makrofitach w jeziorach (A. Kolada, H. Ciecierska, Warszawa – Olsztyn 2009)\nOcena stanu jezior w latach 2010-2012 wraz z udziałem w ćwiczeniu interkalibracyjnym oraz opracowaniem metodyki oceny stanu ekologicznego jezior na podstawie makrobezkręgowców bentosowych. Etap IV” (H. Soszka, A. Kolada, A. Pasztaleniec, K. Koprowska, A. Ochocka, S.Kutyła, Warszawa 2012) – lista operacyjna\nOcena stanu jezior w latach 2010-2012 wraz z udziałem w ćwiczeniu interkalibracyjnym oraz opracowaniem metodyki oceny stanu ekologicznego jezior na podstawie makrobezkręgowców bentosowych. Etap IV” (H. Soszka, A. Kolada, A. Pasztaleniec, K. Koprowska, A. Ochocka, S.Kutyła, Warszawa 2012) – metoda\nOcena stanu jezior w latach 2010-2012 wraz z udziałem w ćwiczeniu interkalibracyjnym oraz opracowaniem metodyki oceny stanu ekologicznego jezior na podstawie makrobezkręgowców bentosowych. Etap IV” (H. Soszka, A. Kolada, A. Pasztaleniec, K. Koprowska, A. Ochocka, S.Kutyła, Warszawa 2012) – procedura poboru prób\nOcena stanu jezior w latach 2010-2012 wraz z udziałem w ćwiczeniu interkalibracyjnym oraz opracowaniem metodyki oceny stanu ekologicznego jezior na podstawie makrobezkręgowców bentosowych. Etap IV” (H. Soszka, A. Kolada, A. Pasztaleniec, K. Koprowska, A. Ochocka, S.Kutyła, Warszawa 2012) – wytyczne do oceny\nOpracowanie metodyk monitoringu i klasyfikacji hydromorfologicznych elementów jakości jednolitych części wód rzecznych i jeziornych, zgodnie z wymogami ramowej dyrektywy wodnej (H. Soszka, K. Skocki, 2009) – metodyka\nPodręcznik do monitoringu fitobentosu w jeziorach, wersja 2018


Drabinki gimnastyczne, drabinki do ćwiczeń | Athletic24.pl\nProponowane drabinki wykorzystywane są przede wszystkim w szkolnych salach gimnastycznych, siłowniach, halach sportowych czy gabinetach rehabilitacyjnych. Dzięki różnym rozmiarom można również umieścić je w domowej siłowni. Drabinki do ćwiczeń dają wiele możliwości. Poprawimy na nich koordynację i zwinność, wzmocnimy mięśnie nóg, rąk i korpusu, a także wykonamy ćwiczenia rozciągające. Tak szerokie zastosowanie czyni drabinki gimnastyczne bardzo pożądanymi produktami. Mogą one zastąpić różne urządzenia, które zajmują dodatkowe miejsce i są bardziej skomplikowane w użyciu. Korzystając z nich, możemy wiele zyskać. Zajmują miejsce tylko przy ścianie, więc pomieszczenie nadal jest duże.\nDrabinka drewniana gimnastyczna - prosty i uniwersalny produkt\nDrabinka drewniana do ćwiczeń jest najczęściej stosowanym modelem. Gładkie, drewniane szczebelki są wygodne i zapewniają dobrą przyczepność, chroniąc przed upadkiem. Część używana podczas treningu jest drewniana, nawet w produktach z metalowym stelażem, takich jak drabinki gimnastyczne BenchK 310B/710B. To bezpieczne rozwiązanie, szczególnie jeśli weźmiemy pod uwagę fakt, że na drabinkach wykonuje się często skomplikowane ćwiczenia gimnastyczne. Takie szczebelki nadają się do stosowania na nich gum i ekspanderów. Drabinka drewniana gimnastyczna z metalowym stelażem nie tylko jest doskonała do ćwiczeń, ale też dobrze prezentuje się w nowoczesnych wnętrzach. Jest stosunkowo niewielka - tylko 67 cm szerokości - więc sprawdzi się w siłowniach, gdzie będzie pasować do wystroju. Można ją również zamontować w pokoju. W ten sposób zawsze będziemy mieć dostęp do sprzętu gimnastycznego, a zapał do ćwiczeń nie zdąży minąć!\nJak wykorzystać drabinki do ćwiczeń?\nAkcesoria do ćwiczeń to w większości sprzęty sprawdzające się w treningu konkretnego rodzaju: wzmacniają określone mięśnie, poprawiają kondycję lub zwinność. Drabinki gimnastyczne można wykorzystać na wiele sposobów. Dzięki nim wzmocnimy wszystkie partie mięśni, poprawimy koordynację, rozciągniemy ciało. Wiele ćwiczeń można wykonać bezpośrednio na drabince, a w razie potrzeby zamontować poręcze i drążki do ćwiczeń. Zakładając poręcze BenchK DB510, zwiększamy możliwości treningowe i w prosty sposób zastępujemy urządzenia do ćwiczeń wzmacniających tors i barki. Używając drążka BenchK PB710B, bez problemu wykonamy podciąganie. Te możliwości sprawiają, że drabinki bardzo często znajdują się w siłowniach i gabinetach rehabilitacyjnych. Wielu sportowców, mających siłownie domowe, również ma w takim pomieszczeniu drabinkę gimnastyczną.\nDrążek do ćwiczeń z linkami inSPORTline 130 cm\nBenchK - Materac gimnastyczny składany - brązowy\nBenchK BenchTop B110 - Biurko - nakładka do drabinek gimnastycznych z serii BenchK 110\nBenchK PB110 - Drewniany drążek do podciągania do drabinki gimnastycznej\nBenchK A076 - Akcesoria dla dzieci w kolorze dębu\nBenchK A204 - Akcesoria dla dzieci A204 do drabinki gimnastycznej\nBenchK PB210B - Drewniany drążek do podciągania w kolorze dębu\nBenchK PB310B - Metalowy drążek do podciągania do drabinki gimnastycznej\nBenchK 210W - Drabinka gimnastyczna\nBenchK DB410 - Poręcze do ćwiczeń do drabinki gimnastycznej\nBenchK DB510 - Poręcze do ćwiczeń do drabinki gimnastycznej\nBenchK 310W/710W - Drabinka sportowa\nBenchK PB710B - Metalowy drążek do podciągania do drabinki gimnastycznej\nBenchK 210B - Drewniano-metalowa drabinka gimnastyczna\nBenchK 110 - Drewniana drabinka gimnastyczna


Olga Bończyk: „Brak faceta to nie koniec świata” | TopStars.pl - Plotki, fotki, gwiazdy, skandale, fotorelacje, celebrities\nOlga Bończyk: „Brak faceta to nie koniec świata”\n21 października 2011\tTagi: mężczyźni, Olga Bończyk, rodzice\nNiedawno, na imprezie 30-lecia marki kosmetycznej Nouba, Olga Bończyk prezentowała się wyjątkowo kobieco: supermodna puchowa kurtka, pod nią elegancka tunika, do tego szal i świetnie dopasowane dżinsy. Aż trudno uwierzyć, że ta delikatna i tajemnicza aktorka jest w życiu codziennym twardą babką!\n– Moi rodzice byli głuchoniemi. „To ta od głuchych rodziców”, słyszałam nieraz. Czułam na sobie jakieś piętno. Może to powód, że jestem bardzo samodzielna – opowiada Olga Bończyk w wywiadzie z „Na żywo”. – „Pozwól być kobietą”, mówią czasami moi znajomi. Ale po co? Ja lubię męskie zajęcia. Mam to od dziecka.\nAktorka sama potrafi naprawić drobne usterki w domu, nie musi być więc skazana na żadnego faceta.\n– Kiedy tata naprawiał kran, zawsze mu towarzyszyłam. I dzisiaj skręcam meble, wbijam gwoździe, maluję i tapetuję ściany. Tata nauczył mnie bycia facetem. To się bardzo przydaje. Bo dla mnie brak faceta to nie koniec świata – śmieje się Olga Bończyk!\n„Moja córka może być nawet… sprzątaczką!”\nGwiazdy na pokazie mody i charytatywnej aukcji na rzecz zwierząt z Fundacji „Viva”\nOlga Bończyk: dobre anioły jej nie opuszczają!\nAktorka wydaje wkrótce swój trzeci krążek. Trasa koncertowa to...\nMałgorzata Kożuchowska spotyka się z byłymi!\nAktorka spotkała na swojej drodze wielu mężczyzn. I ze wszystkimi...\nJoanna Horodyńska: "Faceci wolą łatwiejsze dziewczyny"\nChoć jest piękna, to ciągle jest sama. Dlaczego? Dla Joanny...\nAnna Wendzikowska ostatnio trochę się nudziła. Czy to dlatego...\nCałe życie staram się spłacać dług wobec moich rodziców –...\nKatarzyna Maciąg wygląda jak aniołek. Prawda jest jednak taka, że...\nAktorka, która urodziła się i wychowała w Kazachstanie, mówi...\n„Mężczyźni myślą tylko o jednym” - twierdzi Hanna Bakuła\nPisarka uważa się za specjalistkę od relacji damsko-męskich...


Naklejki - Katalog stron internetowych\nStrony - Archiwa tagu: Naklejki\npokój dziecięcy - shasha.pl - tapety ścienne, tapety na ścianę, naklejki ścienne, naklejki na ścianę wielokrotnego użytku, samoprzylepne bordery, dekoracje z pianki, dekoracje… Czytaj dalej →\nsklep internetowy, naklejki, nalepki ścienne, tapety, fototapety, digital wallpapers, dekoracje ścian, aranżacje,… Czytaj dalej →\nMiło zapraszam wszystkich Państwa na oficjalną stronę firmy o nazwie PolAmi. W ofercie opublikowanej na stronie internetowej ujrzycie Państwo duży zasób produktów… Czytaj dalej →\nPodstawowe obowiązki Computer Forensics Analityk:Gospodarka zmaga tudzież miejsca pracy są trudne aż do znalezienia. Jedno zasięg kwitnie jest informatyki śledczej, który jest… Czytaj dalej →\nMa możliwość montowanie Obrazy wydaje się bardzo nieproste, niemniej jednak musimy wiedzieć, że w cale tak nie jest. Wszak jeśli zależy nam na w rzeczywistości sprawdzonych… Czytaj dalej →\nJak widzimy tryptyki to coś, co nie tylko nieźle sprawdza się w każdym momencie, niemniej jednak też pasuje do każdego wnętrza, a przy okazji pokazuje nasze fajne pomysły.… Czytaj dalej →\nMasz swoją firmę i zastanawiasz się w jaki sposób możesz polepszyć swoje zyski? Pamiętaj kluczem do sukcesu jest właściwa reklama, w związku z tym też obowiązkowo sprawdź… Czytaj dalej →\nPoszukujesz firmy, która stworzy dla Ciebie fachową reklamę? Chcesz kupić bilbordy, naklejki reklamowe, fototapety? Nie czekaj zajrzyj na witrynę internetową: alle-oferta.pl.… Czytaj dalej →\nProwadzimy drukarnię, która oferuje swoim klientom szeroki zakres usług. Jesteśmy bezpośrednim wykonawcą usług z zakresu tampodruku oraz sitodruku. Oferujemy także ogromny… Czytaj dalej →\nBez świadectwa energetycznego obecnie się nie obędzie, też jeśli chcesz zamieszkać w nowo wybudowanym lokalu mieszkalnego powinieneś takowe świadectwo posiadać. Szukasz… Czytaj dalej →\nŚwiadectwo energetyczne potocznie nazywane certyfikatem energetycznym jest od roku 2009 wdrożone w polskim ustawodawstwie. W większości sytuacji świadectwo energetyczne jest… Czytaj dalej →\nPrawie każdy chciałby posiadać swój własny kąt, lokal albo mieszkanie, gdzie po pracy można wypocząć. Taki mieszkanie można niewątpliwie jeśli jedynie posiadamy na to… Czytaj dalej →\nPodatki a sprawy formalne związane spośród prowadzeniem przedsiębiorstwa stale sprawiają problemy. Biuro rachunkowebez zarzutu nadaje się aż do współpracy w zakresie… Czytaj dalej →\nArtykuły - Archiwa tagu: Naklejki\nsamoprzylepne dekoracje Warszawa\nOzdoby naklejki dekoracyjne ścienne RoomMates mają także spore formaty, mieszczące się na całej ścianie. Idealne do wykorzystywania w pokoju niemowlęcia, sypialni, salach zabaw i salach lekcyjnych, a nawet w biurze! Jeśli dekorujesz z… Czytaj dalej →\nPewnie nie uderzenie słyszałaś, iż pokarm być może zwiększać chcica i siłę orgazmu. Folia nie musi być corocznie rozciągana i zwijana na okres zimowy, bo wolno ją prosty tudzież szybki modus osadzić a zabezpieczyć dodatkową folią na.… Czytaj dalej →\nPowstańcy którzy uszli z życiem, depczą po trupach nieomal wspinając się po nich aż do celu, do wolności. Na drugim ( głównym ) planie czoło szturmu z robotnikiem , inteligentem zaś chłopcem z ludu którym przewodzi kobieta. Znajdują się… Czytaj dalej →\nPoszukujesz rzetelnej drukarni, jaka zajmie się Twoim zamówieniem? Świetnie się składa, zachęcam do poznania najlepszej drukarni w Opolu, ofertę odkryjesz na witrynie www: alle-oferta.pl. Podstawową zaletą jest szczególne podejście do… Czytaj dalej →\nTorby papierowe, bawełniane inaczej ekologiczne Full Service produkuje torby ekologiczne spośród nadrukiem. Dzięki zastosowaniu najnowszej technologii nasze torby papierowe natomiast torby bawełniane są trwałe zaś tekst jest wysokiej… Czytaj dalej →\nTorby papierowe, bawełniane inaczej ekologiczne Full Service produkuje torby ekologiczne z nadrukiem. Dzięki zastosowaniu najnowszej technologii nasze torby papierowe zaś torby bawełniane są trwałe tudzież tekst jest wysokiej jakości.… Czytaj dalej →\nukladanie noclegi Wisla słuchawki na uszy społeczny opisy na gadu gadu centrum serwisowe konie taranty szklarska noclegi półgorsety webasto stomatolog bródno szkolenia sprzedażowe gabloty informacyjne Warszawa cena bluzy kulturyści Pościel dla dzieci teczki męskie Wesele spółka za granicą Medycyna naturalna fotograf poznań cukry party bus rental North Reading MA North Reading party bus gaz kraków gra o tron sezon 4 więcbork instalacje odgromowe Warszawa Oak Forest il plumbing service posadzki przemysłowe dekoracje wnętrz ausflugsziele österreich wyposażenie łazienek kraków zobacz kolejne »


Stołeczni policjanci oddali hołd Powstańcom Warszawskim - Aktualności - Policja.pl\nMijają 74 lata od heroicznego zrywu mieszkańców Warszawy i ich sprzeciwu wobec okupacji niemieckiej. Wyznania tych, którzy przeżyli powstanie są wstrząsające, pokazują ogrom cierpienia i dramatyzmu tamtych czasów, ale jednocześnie są dowodem ogromnej siły i woli walki o najwyższe wartości: odpowiedzialność, prawość, braterstwo. Powstańcy ‘44 wiedzieli, że są one bezcenne. Wiedzą o tym również stołeczni policjanci, którzy kierują się nimi w codziennej służbie i w tym szczególnym dniu oddają hołd poległym powstańcom.\nuroczystości, Powstanie Warszawskie, hołd powstańcom


Bolączka inwestora - okna. Ktoś pomoże w wyborze? - www.swiatelka.pl\nPost autor: Drag-On » poniedziałek 17 mar 2014, 13:44\nJestem na etapie wyboru okien do mojego właśnie budowanego domu. Przeczytałem już co nieco recenzji i mam już lekki mętlik w głowie. Może ktoś z was podzielić się ze mną swoimi przemyśleniami na temat okien (zależy mi na ciepłych )\nPost autor: tOmki » poniedziałek 17 mar 2014, 13:59\nChcesz plastiki czy drewniane ?\nPost autor: fotorondo » poniedziałek 17 mar 2014, 14:28\nNajcieplejsze są 3 szybowe, piwnice i parter szyby pancerne a okucia antywywarzeniowa.\nW pokojach/sypialniach coś jak mikrouchylne z regulacją. chodzi o to że okno można uchylić np na 2 cm i zablokować w tym położeniu, wiatr ci nie zamknie.\nTo moje przemyślenia. Do szwagra nie weszli, bo okna anty złodziejskie, a ja chwale sobie\ntę blokadę mikrouchyłu.\nRejestracja: wtorek 01 paź 2013, 09:21\nSkontaktuj się z lajter\nPost autor: lajter » poniedziałek 17 mar 2014, 14:51\nJa najbardziej lubię plastikowe. Wiem, że nieekologiczne itp. itd. ale najłatwiejsze w utrzymaniu w czystości.\nPost autor: Drag-On » poniedziałek 17 mar 2014, 15:12\nNa dobre drewniane chyba mnie nie stać. Chcemy z żoną zakupić okna o współczynniku przenikalności dla całego okna poniżej 1. Dostaliśmy wyceny (bardzo podobne) od DAKO, OKNOPLAST, Okno Plus, Drutex (najtańszy) itp. Najdroższa to na chwile obecną HEKAPLAST. I już mam mętlik w głowie.\nPost autor: fotorondo » poniedziałek 17 mar 2014, 16:24\nWeź klamkę w dłoń i zobacz jak chodzi. To Wy będziecie otwierać i zamykać te okna.\nw pokojach dzieciaków klamki z kluczykami.\nPost autor: fxxx » poniedziałek 17 mar 2014, 20:50\nJak masz kasę i chcesz kolor z dwóch stron to norskstil http://www.oknoplus.com.pl/aktualnosci, ... kstil,v105\nJak kasy nie masz i mogą być białe, to okna z firmy abakus oparte na profilu bluevolution 82\nDo mnie norskstil wyszły około 17-18k ze zwykłym montażem (kolor 2-stronny, w oknoplusie kolor jest tani), białe niewiele taniej.\nBluevolution białe wyszło niecałe 12k, kolor podobnie jak wyżej. Sprzedawcę z oknoplusa wziąłem pod włos-zapytałem wprost w czym norskstile są lepsze od bluevolution. Różnica polega na niemożności zainstalowania w blueevolution takich zabezpieczeń jak w norskstil (ilość punktów ryglowania chyba). Przyznał się, że sami robili okna na tym profilu i były bardzo dobre.\nJa wybieram właśnie te na bluevolution.\nOkna lepsze od tych to tylko veka alphaline i jakieś z rehau'a, ale cena to kosmos.\nBardzo ważny jest montaż, w sumie ciepły montaż ma jakiś tam sens, ale kroją za to jak za woły. Można to potem samemu zrobić\nDobry sposób montażu masz opisany tutaj http://www.grupapodhale.pl/porady.php?s=porady\nJeszcze lepszy to montaż na kotwach w warstwie ocieplenia, ale jedna kotwa to około 100 zł, a na okno wchodzą 2-3 sztuki.\nOkucia jak masz roto, maco, siegenia czy winkhaus to jeden pieron, choć dla mnie najfajniesze to winkhaus, stopniowanie uchyłu, blokada obrotu klamki, rozszczelnienie okna z pozycją pionową klamki- nie widać tego z zewnatrz.\nNiewidoczne zawiasy to koszt około 1500zł.\nW sumie jak jesteś z krakowa to obadaj czy sądecka firma honer nie działa na Twoim terenie, oni właśnie sprzedają okna firmy abakus w dobrej cenie.\nRejestracja: sobota 17 kwie 2010, 11:45\nPost autor: studzin » wtorek 18 mar 2014, 09:46\nIMHO bardzo dużo robi dobra regulacja okien. W firmie mamy drewniane okna z początku lat 90. Zimą ... ..., okna otwierały się topornie, generalnie kaszana. Jakiś miesiąc temu wynajęli człowieka który przeregulował zawiasy i zaczepy. Okna pracują nawet lepiej jak te nowe montowane zeszłego lata. Kumpel dopadł namiar na Pana "regulowacza" i zrobił to samo u siebie w domu - jest zachwycony. Cena takiej usługi bodaj 20zł od okna.\nOstatnio zmieniony wtorek 18 mar 2014, 16:37 przez studzin, łącznie zmieniany 1 raz.\nPost autor: Borsuczy » środa 19 mar 2014, 18:19\nMój ojciec od lat zajmuje się oknami/ drzwiami i dowiedziałem się od niego wiele rzeczy, między innymi:\nNie kupuj plastików, bo w drewnianych jak się ryska jakaś zrobi, jak gwoździe wbijesz pod firanki (niektórzy tak robią), no to weźmiesz szpachlówkę do drewna, czyli drewniany pył zmieszany z farbą i załatasz, że śladu nie będzie. Z plastikami tego nie zrobisz... Plastikowe są szczelne jak worki foliowe, co powoduje, że zimą, chyba zimą parują, a drewniane "oddychają". Pozatym plastik może zżółknąć z czasem. W drewnianych jak farba zżółknie kiedyś, to przeszlifujesz i na nowo pomalujesz. Posłuchaj zresztą jak to brzmi: "plastikowe okna". Ave drewno!\nPost autor: skaktus » środa 19 mar 2014, 19:23\nDrewno wizualnie lepsze, ale o nie trzeba dbać, malować itd. W mieszkaniu posiadam Dako od 15 lat. Do tej pory nie zżółkły, zewnętrzne uszczelki wciąż miękkie, brak przecieków itd. Okna ustawione tak, że cały rok mam je od strony nasłonecznionej, w lecie słoneczna masakra - od około 6 rano do 14 praktycznie pełna operacja słońca.\nPost autor: mick1 » środa 19 mar 2014, 19:32\nNo fakt, nie kupuj plastików, bo gwoździ nie można wbijać eeech\nChcesz montować kontaktrony?\nMasz w domu wentylacje gruntową, czy rekuperację?\nMontujesz w murze, czy w warstwie ocieplenia?\nCelujesz w dom pasywny/energooszczędny?\nNiedaleko Krakowa masz Oknoplast - są drodzy ale dobrzy.\nW każdym razie - ja też mocno myślę o oknach.\nPóki co mam taki plan (pomijając tarasowe, bo z racji ciężaru będę montował na MOWO),\nOkucia - Roto albo Maco (oknoplast robi np na maco).\nJa na budmie oglądałem okna z ukrytymi zawiasami i mnie urzekły,\nMają ukryte zawiasy i to jest genialne. Po pierwsze nie tracisz ciągłości uszczelki (nie wiem na ile bełkot marketingowy, na ile potrzebna funkcja - mnie sprzedawca przekonał), a po drugie... ładnie wyglądają.\nKtóry robi na jakich profilach - nie wiem Wiem, że np Veka robi na roto NT designo - i o tych oknach obecnie myślę.\nKoniecznie pakiet 3-szybowy, koniecznie kontaktrony (ja chcę rekuperację, więc kontaktrony zamocowane tak, że alarmują nawet przy uchyleniu).\nIlość komór zależy od technologii i ważniejsze jest U, niż ilość komór\nUważaj, jakie U Ci sprzedawca podaje, zdarza się, że podaje U - tylko pakietu szybowego. Ciebie interesuje Uw.\nEdit po raz kolejny bo jeszcze coś,\nJak masz wentylację gruntową, to koniecznie z nawiewnikami.\nOstatnio zmieniony środa 19 mar 2014, 19:51 przez mick1, łącznie zmieniany 3 razy.\nPost autor: ww296 » środa 19 mar 2014, 19:41\nplastyk z okleiną - trzyszybowy - dużo komór, ciepły montaż.\nPlastyk bo bezobsługowy, długo wytrzyma i jakość/cena najlepsza.\nokleina - bo ładnie wygląda, nie zżółknie i mamy co nam pasuje do wystroju itp\nTrzyszybowy - bo po latach jak już argonu w środku nie będzie albo szyba się troszkę rozszczelni to dalej będzie mieć przyzwoite parametry - minusem jest zamarzanie szyb od zewnątrz - za to w środku nie skrapla się na nich para bo środkowa szyba ma temp wnętrza a zewnętrzna temperaturę taka jak na zewnątrz.\nDużo komór - bo tu ucieka dużo ciepła i jak jest dużo komór to i grube to jest co tylko poprawia parametry i cieplne i wytrzymałościowe\nCiepły montaż - bo raz że energetycznie dobrze na tym wyjdziemy to jeszcze okno będzie dużo stabilniej zamontowane niż na "klinach" itp wynalazkach.\nCo do firmy - to chyba nie ma większego znaczenia bo okucia i tak wszyscy dają tych samych firm - okucia nie są produkowane przez producentów okien - wybierz takiego producenta do którego masz dużo części wszędzie np na allegro - to zagwarantuje, że po kilkunastu latach będziesz mógł naprawić to co masz bez konieczności wymiany okien.\nTak naprawdę dobre okno to takie które po kilku, kilkunastu latach jest ciepłe, szczelne i dobrze się zamyka ale nie wiadomo które to niestety.\nRejestracja: wtorek 21 cze 2011, 20:31\nPost autor: delux » środa 19 mar 2014, 21:27\nJakie byś nie kupił super hiper okna to cały sukces jest profesjonalny montaż a z racji, że sprzedaję dachy to już się naoglądałem rożnych ciekawych kwiatków. Ludzie kupują super wypasione okna drewniane lub plastiki a montaż już jest nie dopilnowany i niestety potem rodzą się problemy.\nPost autor: cudny » czwartek 20 mar 2014, 00:29\nWitam, wiem z własnego doświadczenia, że jak człowiek okien szuka, to może zgłupieć, a się nie zdecyduje\nPo wieeelu różnych wycenach, opcjach, kupiłem drutexa. A miał być jezierski, a wymyślałem z okuciami, uchyłami, pie*dołami, a kupiłem drutexa 3 szybowego. I jest. Działa, nie przecieka, widać podwórko\nPost autor: Drag-On » czwartek 20 mar 2014, 11:49\nJa już jestem zdecydowany na plastikowe z okleiną obustronną i pakietem trzyszybowym. Takie było założenie od początku. Trochę mnie ciągnie w stronę oknoplastu (cena podobna jak u konkurencji) ze względu na bliskość serwisu itp.\nOdnośnie pytania o rekuperacje, chciałbym ale nie wiem czy podołamy finansowe (jak dostaniemy dotacje na solary to weźmiemy i reku).\nCiepły montaż: teraz tylko pytanie, który. Ten wysunięty w strefę docieplenia i obustronnymi foliami, czy tylko ten z folią od zewnątrz. I kolejna sprawa ciepły montaż, z tego co czytałem (mogę się mylić) ale chyba nigdy mi się nie zwróci. Kilku wykonawców mówiło mi ponadto że może mi jak najbardziej zrobić ale twierdzą, że przy montażu w porotermie, który jest stosunkowo pusty w środku z czasem mogą być problemy przy ciężkich oknach...\nTakże jesteśmy z żoną co nieco skołowani.


Czarownik - Wilbur Smith - opinia o książce (56283) - Lubimyczytać.pl\nTłumaczenie:\tWładysław Masiulanis, Marcin Krygier\n7,27 (255 ocen\ti\t23 opinie) Zobacz oceny\npowieść południowoafrykańska, Egipt, faraon, Bóg Nilu, Taita\nRządzący południowym Egiptem faraon Tamose wyrusza na wyprawę przeciwko królowi Apepiemu. Podczas wyprawy Tamose zostaje podstępnie pozbawiony życia przez zaufanego przyjaciela, księcia Naję, który wkrótce potem mianuje się regentem Górnego Egiptu i żeni się z córkami Tamose. Zaprowadza własne porządki w państwie brutalnie tłumiąc wszelkie przejawy oporu i nieposłuszeństwa.\nDziwna-książka-w-której-nie-ma-rozdziałów. Ale bardzo fajna. Myślałam, że staroegipskie klimaty mi się nie spodobają. Tylko trochę za bardzo bohaterowie wyidealizowani...


OCR Vario - rozpoznawanie tekstów | Docusoft - Elektroniczny obieg dokumentów\nStrona główna > OCR > Oprogramowanie OCR\nOtrzymujesz wiele dokumentów, z których dane musisz przepisywać do systemów trzecich? Vario.ReadIT w sposób automatyczny zaczyta dane z Twoich dokumentów, sprawdzi ich poprawność oraz wprowadzi je do systemów finansowo – księgowych, systemów elektronicznego obiegu dokumentów lub zbiorów danych. Nie ma znaczenia liczba faktur, kraj ich pochodzenia oraz liczba stron. Dzięki Vario.ReadIT znacznie zaoszczędzisz czas i pieniądze.\nPrzetwarzaniu OCR poddawane są obrazy i pliki formatów pdf, tiff, bmp. W systemie można zdefiniować identyfikacje typów dokumentów (faktura, wniosek urlopowy, inne) dla których dobie-rany jest zestaw metadanych. Oprogramowanie automatycznie odnajduje dane powiązane na dokumentach, a kolejna sekwencja rozpoznawania opiera się o zapisane i poddawane procesowi aktualizacji szablony układu danych charakterystyczne i różnicowane dla tego układu (np. faktura od konkretnego wystawcy).\nPrzetwarzane dane poddawane są automatycznej weryfikacji w oparciu o reguły biznesowe sprawdzające poprawność rozpoznanych danych (np. składnię NIP) lub wybierające z szeregu danych dane właściwe (wartość maksymalna z ciągu). Ten proces eliminuje i automatyzuje proces ich dalszego przekazywania do zbiorów i systemów współpracujących.\nOperator Vario.ReadIT ma dostęp do szeregu prostych i zaawansowanych funkcji umożliwiających szybkie wskazywanie danych do rozpoznania (np. słowo kluczowe i wskazanie miejsca obok oraz ustawienie typu danych jako kwoty). Korekty i zmiany wprowadzane przez użytkownika powodują „samouczenie” się systemu i podnoszenie skuteczności rozpoznawania danych.


Koncert CETI Rock Out Dąbrowa Górnicza - Nazaglebiu.pl - wydarzenia na Zagłębiu\npiątek, 13 Wrzesień 2019\t/\nKoncert CETI Rock Out Dąbrowa Górnicza\nKoncert CETI 13 września 2019 Rock Out Dąbrowa Górnicza\nZapraszamy na koncert zespołu Ceti, w ramach jubileuszu, XXX lecia istnienia zespołu!\nZa oficjalną datę powstania zespołu CETI uważa się 12 października 1989 roku. Grupa założona przez najbardziej znanego ex wokalistę zespołu Turbo, Grzegorza Kupczyka oraz Marię “Marihuanę” Wietrzykowską (pseudonim zastrzeżony prawnie) i początkowo stanowiła dla Grzegorza odskocznię od muzyki wykonywanej z Turbo i możliwość realizowania własnych pomysłów artystycznych wokalisty , jednakże po opuszczeniu macierzystego zespołu Grzegorz już całkowicie poświęcił się działalności solowej z towarzystwem zespołu CETI. Nazwę zespołu zaczerpnięto od programu poszukiwań cywilizacji pozaziemskich NASA z 1971 roku (Communication With Extraterestrial Inteligence).\nCETI w roku 2016 odbyło trasy koncertowe na Węgrzech w Niemczech, Czechach i Holandii goszcząc m.in na festiwalu “Very’Eavy” oraz we Fresian TV & Radio Station czy na międzynarodowym festiwalu filmowym w Pradze lub w słynnym budapesztańskim klubie Barba Negra. Album “Brutus Syndrome” trafił m.in do katalogu Nuclear Blast a znakomite recenzje krążka zamieścił m.in słynny Hard Rock oraz Rock Tribune a także m.in brytyjski Fireworks. CETI zagościło na stałe w rozgłośniach radiowych i mediach w USA, Holandii, Wielkiej Brytanii, Włoszech , Danii, Szwecji , Niemczech etc. W roku 2016 CETI również zagrało na jednym z największych festiwali w Europie Przystanek WOODSTOCK w Kostrzynie nad Odrą.\nMichał Daniel Abramowicz


Kapitan Kamikaze: stycznia 2009\nPoszukiwacze Zaginionej Flaszy\n- Nie narzekaj, Chewie. Wiem, że te sery śmierdzą. Lepiej sprawdź na niższej półce; w tej lodówce musi być jeszcze jedna butelka piwa!\nAutor: Adam Pękalski o 20:11 2 komentarze:\n...na zobaczenie naprawdę świetnej wystawy w Tate Modern. Może niezbyt dużej, ale bardzo treściwej.\nAutor: Adam Pękalski o 01:54 Brak komentarzy:\nEtykiety: Londyn, życie kulturalne\nJeszcze trochę remanentów polondyńskich. Jadąc wczoraj wieczorem z lotniska w Ankarze zrobiło mi się nieco smutno, że już nie będę mógł sobie pójść na chińskie lub tajskie żarcie do Soho (eat as much as you can for just £5), ani po komiksy i figurki do "Forbidden Planet", ani do National Gallery odwiedzić Moroniego i Holbeina, ani choćby pospacerować sobie nad Tamizą.\nW Ankarze nie ma nawet rzeki, o pozostałych wyżej wymienionych rzeczach nie wspominając...\nAutor: Adam Pękalski o 01:32 8 komentarzy:\nEtykiety: Londyn, pejzaż\nPonury angielski poranek, wilgotny i smutny\nAutor: Adam Pękalski o 03:30 Brak komentarzy:\nAutor: Adam Pękalski o 16:06 Brak komentarzy:\nA tam? Tam Iza.\nAutor: Adam Pękalski o 23:14 Brak komentarzy:\nNie siadać na schodach\nAutor: Adam Pękalski o 12:07 2 komentarze:\nJeżeli dziś czwartek, to jesteśmy w Londynie\nPierwsza rzecz, jaką zobaczyłem po obudzeniu.\nInne rzeczy, które zobaczyłem nieco później.\nAutor: Adam Pękalski o 23:42 1 komentarz:\nBosfor z lotu ptaka\nAutor: Adam Pękalski o 23:39 4 komentarze:\nPapuga, która powiedziała "miau"\nKiedy ostatnim razem byliśmy z Żoną w Stambule, zatrzymaliśmy się w Hotelu Büyük Londra, który jest w pewnym sensie odpowiednikiem Grand Hotelu w Sopocie - nie tyle może ze względu na rozmiar, ale na tradycję i poczet znakomitych gości, którzy się w nim zatrzymywali. Oprócz bohaterów "Morderstwa w Orient-Expresie", nocował tam też podobno Papa Hemingway.\nW każdym razie, drugiego dnia pobytu siedziałem w hotelowym lobby czekając na znajomych, z którymi byliśmy umówieni, popijałem herbatkę i przeglądałem jakiś magazyn leżący na stoliku; magazyn był po turecku, więc nie rozumiałem ani słowa, ale było w nim dużo ładnych zdjęć, więc przynajmniej było na czym oko zawiesić. W pewnym momencie usłyszałem dobiegające zza pobliskiej zasłony miauczenie, co w tureckich hotelach nie jest niczym specjalnym, bo Turcy to znani kociarze i te ich sierściuchy pałętają się dosłownie wszędzie. Jednakowoż miauczenie nagle przeszło w gwizdanie, jakim zazwyczaj okazuje się aprobatę dla przyjemnej powierzchowności płci przeciwnej, a potem rozległo się wyraźne, choć nieco ochrypłe "Hallo". Zajrzałem za kotarę i na parapecie zobaczyłem tego oto jegomościa:\nPrzypomniało mi się opowiadanie Raya Bradburego The Parrot Who Met Papa, o papudze, która wysłuchiwała długich, pijackich monologów Hemingwaya w czasach jego pobytu na Kubie i naturalnie co do słowa je zapamiętała. Biorąc pod uwagę długowieczność tych ptaszysk, ta papuga ze Stambułu też mogła poznać Papę, ale jeśli nawet, to nie dała po sobie nic poznać. Nie powiedziała niestety niczego w rodzaju: "He was an old man who fished alone in a skiff in the Gulf Stream and he had gone eighty-four days now without taking a fish", tylko miauczała i pogwizdywała obscenicznie. Durny ptak.\nAutor: Adam Pękalski o 20:09 2 komentarze:\nGöreme i Mustafapaşa, Kapadocja\nAutor: Adam Pękalski o 23:04 3 komentarze:\nPort na końcu świata\nIlustracja dla magazynu "Nasze Morze" do comiesięcznego opowiadania Andrzeja Perepeczki z cyklu "Opowieści z Mórz Popołudniowych".\nHistorię, do której przygotowałem powyższy obrazek dałoby się streścić mniej więcej tak: "Pływaliśmy od dłuższego czasu po Morzu Południowochińskim i powoli zaczynaliśmy mieć tego dość. W końcu wylądowaliśmy w jakimś obskurnym porcie na jeszcze bardziej obskurnej wyspie, gdzie w oczekiwaniu na załadunek rudy żelaza przesiadywaliśmy całymi dniami w tamtejszej knajpie, pijąc różne podejrzane trunki pędzone z bananów i jedząc smażony drób. W końcu statek był gotowy do wyjścia w morze i szczęśliwie okazało się, że bierzemy kurs na Europę. Koniec."\nJak widać, fabuła może niezupełnie jak z Conrada albo Londona, ale jeśli ktoś miał okazję słuchać gawęd starego i wytrawnego marynarza, to wie, że taki typ nawet o porannym myciu zębów potrafi opowiadać barwnie i zajmująco.\nAutor: Adam Pękalski o 21:46 5 komentarzy:\nAutor: Adam Pękalski o 18:58 1 komentarz:\nJako zakamieniały bezbożnik i antyklerykał, nader rzadko poruszam w swoich obrazkach tematykę religijną, a tu tymczasem ostatnio przyszło mi namalować aż dwóch świętych na prezent dla znajomych, którym w zeszłym roku urodziły się bliźnięta:\nNb. o ile Świętemu Franciszkowi z Asyżu nigdy nie miałem nic do zarzucenia, ba, przeciwnie, te jego wszystkie ekologiczno-socjalistyczno-utopijne ciągoty zaskarbiły mu moją głęboką sympatię, o tyle ze Świętym Stanisławem ze Szczepanowa miałem problem. Im więcej, w ramach niezbędnego riserczu, o nim czytałem, tym bardziej dochodziłem do przekonania, że polski kler już tysiąc lat temu był dokładnie taki sam, jak teraz - pazerny, pokrętny i mieszający się do polityki państwa. W połowie roboty zacząłem żałować, że jednak nie zdecydowałem się na Świętego Stanisława Kostkę, który, oprócz tego, że był jezuitą, nic specjalnego nie przeskrobał.\nAutor: Adam Pękalski o 20:05 7 komentarzy:\nTo atramentowe to chyba suszone bakłażany, a to zielono czerwone - zapewne papryki. Prawdę mówiąc, o ile bez większego problemu znalazłbym w kuchni zastosowanie dla suszonej papryki, grzybów, albo pomidorów, to nie mam zupełnie pojęcia, co mógłbym zrobić z suszonymi bakłażanami.\nOprócz powieszenia ich na ścianie dla ozdoby, bo ładnie wyglądają.\nAutor: Adam Pękalski o 13:55 3 komentarze:\nSłużba wojskowa to na ogół nic zabawnego, ale służba wojskowa w charakterze pomnika to już naprawdę słaba sytuacja. Gołębie nie mają za grosz szacunku dla munduru.\nAutor: Adam Pękalski o 22:51 1 komentarz:\n- Imperium! Nie cierpię tych typów.\nSłynny archeolog, dr Henry Jones Jr., podczas pracy w terenie ma zwyczaj traktować konkurencję z wyraźnie większą niechęcią, niż przy innych okazjach.\nAutor: Adam Pękalski o 19:54 6 komentarzy:\nZdolność zrobienia cappuccino jest niczym wobec potęgi Mocy\nObsługa ekspresu do kawy na Gwieździe Śmierci to zajęcie skomplikowane i niebezpieczne, dlatego powierza się je wyłącznie wysoce wykwalifikowanemu personelowi noszącemu specjalną odzież ochronną.\nAutor: Adam Pękalski o 23:27 6 komentarzy:\nW Turcji dobrze jest mieć wąsy, zwłaszcza jeśli ktoś sprawuje, bądź ubiega się o wysokie stanowisko państwowe. Premier Erdoğan, na przykład, ma wąsy, prezydent Gül ma wąsy, Brad Pitt też ma wąsy, chociaż on akurat nie jest Turkiem, ani nawet nie mieszka w Turcji, ale że boh trojcu ljubit, więc go też uwzględniłem.\nAutor: Adam Pękalski o 19:51 5 komentarzy:\nAutor: Adam Pękalski o 00:51 Brak komentarzy:\nSierściuchy z Ulusu\nMimo, że Ulus to dzielnica Ankary, kocury wcale nie wyglądały na koty angorskie, jak można by było oczekiwać. Generalnie to były takie menele ze stołecznych slumsów, ale pozowały bardzo grzecznie i nawet nie zażądały napiwku.\nAutor: Adam Pękalski o 19:18 Brak komentarzy:\n- To nie są roboty, których szukamy.\nPrzyszła odwilż i szlag trafił prawie cały śnieg, zostało tylko trochę na najwyższych szczytach.\nJedna z rzeczy, które mi się w Anatolii bardzo podobają, to fakt, że chlapa i błoto nigdy nie utrzymują się zbyt długo - dzień, dwa i już znowu jest sucho i przyjemnie.\nAutor: Adam Pękalski o 07:30 2 komentarze:\n... make it Suntory time.\nAutor: Adam Pękalski o 19:21 Brak komentarzy:\nZdolność zrobienia cappuccino jest niczym wobec po...\nL'inverno alla Turca\nIndiana Jones i resztki Mikołaja