notatki artfolie | art folie |ärt fôˌli|\nPosts Tagged ‘notatki artfolie’\nnotatki – sztuka gotycka\nGotyk styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji (Anglosasi uważają że w Anglii ;)) i swoim zasięgiem objął zachodniochrześcijańską Europę.\nGotyk dzielimy zasadniczo się na trzy okresy (z wyjątkiem Anglii, w którym rozróżniamy inne okresy), których czas trwania jest różny dla poszczególnych państw – najbardziej widoczny podział jest we Francji:\ngotyk dojrzały – promienisty\ngotyk późny – płomienistym (flamboyant)\nrozeta w stylu płomienistym\nWiększość dzieł z tego okresu jest anonimowa, niemniej jednak znane są nazwiska części artystów, takich jak Wit Stwosz, Robert Campin, Peter Parler czy Martin Schongauer.\nDomenico Quaglio (1787 - 1837), katedra w Reims\nTermin architektura gotycka odnosi się do stylu w architekturze europejskiej okresu późnego średniowiecza, od około połowy XII do początku XVI wieku.\nZa wzorcowy przykład budynku gotyckiego uważa się gotycką katedrę, choć w rzeczywistości był to również okres rozwoju architektury świeckiej (mieszczańskiej i rezydencjonalnej). Architektura gotycka w zamierzeniu jej twórców miała w doskonały sposób odzwierciedlać boską naturę i wielbić Boga.\nStrzelista i ogromna bryła kościoła stała się symbolem czasów, w których religijność łączyła w sobie wyprawy krzyżowe i pragnienie wzniesienia się ku Bogu. W bryle dominują kierunki pionowe. Ich powtarzalność w bliskim sąsiedztwie, rozczłonkowanie bryły, delikatna dekoracja tworzą budowle ekspresyjne i lekkie. Barwne światło przenikające do wnętrza przez wysokie witraże stwarza wrażenie uduchowienia, a powtarzające się we wnętrzu wertykalne linie i znaczna odległość do sklepienia kieruje wzrok ku górze.\nNazwa „gotyk”, „gotycki” została użyta po raz pierwszy w połowie XV wieku przez L.B. Albertiego. Było to pejoratywne określenie opisujące wytwory kultury uważanej za prymitywną i barbarzyńską. Negatywną ocenę stylu gotyckiego potwierdził Giorgio Vasari w XVI w. Dla ludności italskiej gotyckie formy architektoniczne były równie obce i niezrozumiałe, jak poprzedzający go romanizm. Zatem architektura i styl gotycki nie mają żadnego historycznego związku z plemieniem Gotów.\nStyl gotycki był nazywany także stylem ostrołukowym. Jednak i to określenie nie jest właściwe. Ostry łuk występował nie tylko w architekturze gotyku. Występował już (i to wcześniej) wstylu romańskim oraz w architekturze islamu.\nGotyk powstał około 1120 roku we Francji, następnie był stopniowo przejmowany przez pozostałe państwa (najwcześniej, ok. 1175 przez Anglię, po 1200 roku przez Niemcy). Miejscem narodzin gotyku był region Ile-de-France, jednak pewne rozwiązania konstrukcyjne umożliwiające jego powstanie (np. sklepienie krzyżowo-żebrowe) zaczęły pojawiać się już na przełomie XI i XII wieku w Normandii (Évreux, Jumièges, Lessay), północnych Włoszech (kościoły w Rivolta d’Adda i w Mediolanie) i Anglii (katedra w Durham, lata budowy 1093-1128).\nkatedra w Durham, wnętrze\nŁuk ostry pojawia się np. w Burgundii, m.in. w sklepieniu kościoła benedyktynów w Cluny z przełomu XI i XII wieku. Etapy bezpośrednio poprzedzające ukształtowanie się architektury gotyckiej mogą ilustrować kościoły klasztorne w Saint-Germer-de-Fly (dep. Oise) i Saint Martin-des-Champs (Paryż).\nŁuk ostry, złożony zazwyczaj z dwóch odcinków kół, wraz z rozwojem gotyku staje się niejednokrotnie coraz bardziej skomplikowany.\nportal katedry we Fromborku\nW Anglii pojawił się tzw. łuk Tudorów, łuk przybiera postać tzw. oślego grzbietu, a nad niewielkimi otworami występuje tzw. łuk kotarowy.\nSam fakt pojawienia się coraz ostrzej budowanego łuku nie jest najistotniejszą cechą gotyku. Większe znaczenie miało odejście od przestrzeganej wcześniej rygorystycznej zasady wiążącej wysokość strzałki łuku z jego rozpiętością. Zmianie ulega także sposób konstruowania sklepień krzyżowych przez zastosowanie żeber podpierających kolebki. To z kolei, w połączeniu ze zmianami kształtu łuku, pozwala na znaczną dowolność w kształtowaniu rozwiązań sklepień przekrywających nawy. Dla odciążenia filarów część sił przenoszących się ze sklepienia przerzucono za pośrednictwem łęków na stawiane poza obrysem bryły kościoła tzw.wieże sił.\nSt Denis, wnętrze\nPo raz pierwszy takie rozwiązanie zastosowano we Francji w XII wieku, w opactwie St-Denis pod Paryżem podczas przebudowy katedry przeprowadzonej w latach 1140 – 1144 według projektu opata Sugera. Części zrealizowane za życia opata obejmowały dwuwieżową fasadę zachodnią z przedsionkiem i część wschodnią (obejście prezbiterium).\nSt-Denis w Paryżu, fasada\nIdeą Sugera było stworzenie ziemskiego odpowiednika Niebieskiej Jerozolimy, budynku o wysokim stopniu linearności i przenikniętego światłem, inspirowanego pismami Pseudo-Dionizego Aeropagity. Cienkie kolumny, okna z witrażami i ogólne wrażenie wertykalizmu i lekkości złożyło się na architekturę, której elementy ulegną nasileniu w ciągu dalszego rozwoju stylu gotyckiego.\nW okresie gotyku najczęściej budowano kościoły na planie trójnawowej bazyliki, chociaż zachowało się także wiele przykładów zastosowania rozwiązań halowych.Kościół halowy to kościół wielonawowy o równej wysokości wszystkich naw. Przykładem może być Bazylika Mariacka Wniebowzięcia NMP w Gdańsku, czy też Saint-Savin-sur-Gartempe we Francji. W przeciwieństwie do bazyliki, nawa główna jest oświetlona za pomocą okien umieszczonych w nawach bocznych.\nWnętrze kościoła halowego (kościół św. Wolfganga w Schneeberg w Saksonii)\nBazyliki i hale mają znacznie wydłużony kształt i zakończone są podłużnymi prezbiteriami. Układ wzbogacają obejścia i wieńce kaplic. Fasadę zamyka jedna lub (częściej) dwie wieże. Czasem spotykane są także rozwiązania, w których zastosowano dwie wieże na zakończeniach transeptu albo obok niego.\nW Anglii powtarzane jest rozwiązanie znane z okresu romańskiego – wieża na skrzyżowaniu nawy głównej i poprzecznej. Wznoszone kościoły często odznaczały się ogromnymi rozmiarami. Wysokość wież często przekracza 100,0 m (np. kościół w Salisbury – 123,0 m, w Ulm – 161,5 m) asklepienia nawy głównej wznoszą się średnio 20-30 m nad poziomem posadzki.\nwnętrze katedry w Salisbury\nRozmach wiąże się nie tylko z rozwojem sztuki budowlanej, ale także z rosnącą pozycją mieszczaństwa, które w wielu przypadkach było fundatorem budowli stawianych w poszczególnych miastach. Skromniejsze kościoły powstawały przy ośrodkach zakonnych hołdujących regule ubóstwa.\nUta i Eckhart - fundatorzy katedry w Naumburgu, Niemcy\nCechą najbardziej charakterystyczną dla gotyckich kościołów jest ich ogrom i strzelistość. Gotyckie kościoły były budowane niejednokrotnie przez dziesiątki lat. Zmieniająca się niekiedy sytuacja materialna fundatorów powodowała przerywanie budowy niedokończonych wież (stąd w wielu gotyckich kościołach wieże mają różną wysokość) i wystroju elewacji. Dzieła kończono czasem po latach, w innej epoce i w innym stylu.\nGotyk podkreśla wertykalizm budynku i cechuje się szkieletową budową. Zastosowanie łuków przyporowych, ostrych łuków w elementach konstrukcyjnych i sklepień krzyżowo-żebrowych pozwoliło na prawie całkowite wyeliminowanie ściany, zastąpionej przez okna wypełnione witrażami.\nwitraże w kościele Sainte Chapelle\nMasywne filary stosowane w romanizmie zmieniły się w gotyku w pęki służek, których przedłużeniami stały się żebra sklepienne.\nPrzejście żeber w służki\nCzęść obciążeń przenoszonych przez żebra sklepienne przerzucono powyżej dachów na dobudowane z zewnątrz wieże sił zwieńczone ostro zakończonymi sterczynami/pinaklami/fialami.\nW budowlach halowych siły te przejmowały skarpy. Podparcie sklepień na żebrach pozwoliło na wprowadzenie sklepień żebrowych przekrywających pola o dowolnym kształcie. Udoskonalenie techniki pozwoliło na bardziej racjonalne wykorzystanie przekrojów żeber.\nrodzaje sklepień - (widoki i rzuty w poziomie): a) krzyżowo-żebrowe, b) gwiaździste, c) kryształowe, d) sieciowe\nTrójkątne pola sklepień krzyżowo-żebrowych dzieli się na mniejsze trójkąty i tak pojawia się sklepienie gwiaździste, ukośnie przecinające się żebra układają się w sklepienie sieciowe (siatkowe), ułożenie wysklepek pod różnymi kątami tworzy sklepienie kryształowe.\nsklepienie sieciowe, katedra we Fryburgu\nRóżny, często zawiły układ żeber, prowadzi do konstrukcji wielu odmian sklepień żebrowych o fantazyjnym rysunku.\nCałości wrażenia dopełniała dekoracja rzeźbiarska, pokrywająca kapitele kolumn i służek, zworniki (klucze) w miejscu przecięcia się żeber, konsole podpierające służki, a także fasady zewnętrzne, w szczególności koncentrująca się na portalach zwieńczonych trójkątną wimpergą i w galerii królewskiej.\nzwornik sklepienia żeber w Chełmnie\nokno zwieńczone wimpergą\nKrzywizny zdobią czołganki (żabki), szczyty wieńczą kwiatony, w portalach miejsce półkolumn często zajmują rzeźby królów i proroków (tzw. portal królewski).\nczołganki / żabki\ndetal z Notre Dame, Paryż\nWśród ornamentów rzeźbiarskich pojawiają się motywy roślinne i zwierzęce. Artyści chętnie sięgają do rodzimych wzorów, wykorzystując powszechnie znane kształty np. winorośli, bluszczu, liści koniczyny, dębu czy najzwyklejszych polnych kwiatów. Motywy roślinne przeplatają się z wizerunkami ptaków i innych zwierząt. Nie obce są fantazyjne stwory w postawie wyprostowanej, albo skulone (maszkarony), niekiedy pełniące rolę rzygaczy.\nmaszkarony z Notre Dame, Paryż\nmaszkarony z Notre Dame w Paryżu\nRzeźbę cechuje realizm i coraz wyraźniejsza ekspresja. Obróbka detali rzeźbiarskich jest niezwykle staranna, nie ma znaczenia, czy element architektoniczny będzie mógł być podziwiany przez widza, czy też umieszczony wysoko ponad ziemią pozostanie niewidoczny w swoich szczegółach.\nTrójkondygnacyjny podział elewacji wewnętrznej kościoła w klasycznym gotyku – Bazylika w St. Denis\nArtysta tworzył na chwałę Boga. Szczyt zdobią niewielkie wnęki zwane blendami, których wnętrze często pokrywane jest tynkiem, a czasem urozmaicane podziałem przy pomocy laskowania (maswerku).\nmaswerk - rybi pęcherz\nokno gotyckie z maswerkiem\nokno z maswerkiem i witrażami\nŚciany dodatkowo zdobią wielobarwne freski.\nNajważniejszym elementem wnętrza są rozbudowane ołtarze szafiaste, a całość wzbogaca wielobarwne światło wpadające do wnętrza przez kolorowe witraże wbudowane w okna podzielone na mniejsze pola maswerkami, których układ stawał się coraz bogatszy i bardziej skomplikowany.\nOłtarz szafiasty mariacki Wita Stwosza, Kraków\nPod koniec gotyku (XV w.) rozbudowano go do stylu zwanego flamboyant (gotyk płomienisty).\nrozeta w stylu gotyku płomienistego, Sainte Chapelle\nSpecyficzna odmiana gotyku, tzw. gotyk redukcyjny, rozwinęła się na terenach, na których przeważało budownictwo ceglane (północne Niemcy, Polska i kraje bałtyckie). Przykładami budowli reprezentujących tę odmianę mogą być kościoły Mariackie w Stralsundzie i w Gdańsku.\nRozbudowa miast i siedzib władców to przede wszystkim doskonalenie ich funkcji obronnych, które musiały zabezpieczyć ich mieszkańców przed coraz to doskonalszymi technikami oblężniczymi.\nOkres gotyku to nie tylko udoskonalenie machin oblężniczych, ale i w jego schyłkowym okresie pojawienie się artylerii. Mury obronne wieńczy krenelaż, a obronę ułatwiają hurdycje, zastąpione w XIV wieku machikułami.\nNad poszerzonymi fosami buduje się najczęściej mosty zwodzone, podnoszone w całości lub w części przy murach. Po podniesieniu stanowią dodatkową osłonę bram.\nPrzedpole chronią budowane barbakany połączone szyją z bramami w murach obronnych. Na znaczeniu tracą donżony. W drugiej połowie XV wieku, w dolnej partii murów pojawiają się otwory strzelnicze dla ustawionej po jej wewnętrznej stronie dział artyleryjskich.\nCoraz większe znaczenie w zabudowie miast mają ratusze, siedziby władzy miejskiej. W budowlach wznoszonych po północnej stronie Alp przeważa układ, w którym na parterze lokowane są hale targowe, a piętro zajmują biura i pomieszczenia obrad rajców.\nfasada ratusza we Wrocławiu\npóźnogotycki ratusz we Wrocławiu, widok z boku\nWraz z rozwojem pełnionych funkcji budowle są rozbudowywane. W podziemiach coraz częściej lokowane są więzienia i izby tortur, a w nadziemnych częściach budowli sale sądownicze. Miejskie zbrojownie początkowo lokowano także w pomieszczeniach ratusza. Z czasem przeniesiono je do osobnych budowli zwanych arsenałami, a amunicję do prochowni. W miastach leżących w pobliżu szlaków handlowych pomieszczenia handlowe w ratuszach szybko stają się zbyt małe. Stąd często pojawiają się osobne budowle pełniące tę funkcję. Ponadto bogate cechy rzemieślnicze budują swoje własne hale mieszczące również biura, sale zebrań i pokoje gościnne.\nratusz miejski w Leuven\nNa obrzeżach miast powstają szpitale, budowane najczęściej przez bractwo Św. Ducha (rzadziej zajmują się tym inne zakony). W szpitalach oprócz jednej czy też dwóch izb dla chorych mieści się kaplica, sale dla zakonników i pomieszczenia gospodarcze.\nDomy bogatszych mieszczan w końcowej fazie gotyku to budowle złożone z dwóch części połączonych niewielkim dziedzińcem. Część frontowa mieści na parterze pomieszczenia przeznaczone dla klientów, a na piętrze izby mieszkalne właściciela. Za podwórkiem, w części tylnej, lokowane są zazwyczaj na parterze składy, stajnie, wozownie. Piętro zajmują pomieszczenia dla służby. Początkowo były to budynki drewniane w całości lub budowane z kamienia albo cegły, w części dolnej z piętrem w konstrukcji drewnianej. Powtarzające się pożary zmusiły do zastąpienia drewna materiałami niepalnymi.\ndom Kopernika, Toruń\nkamienica w Stargardzie\nNadal istotną rolę w budownictwie odgrywał kamień. Zwłaszcza elementy konstrukcyjne przenoszące znaczne naprężenia ściskające musiały cechować się dużą wytrzymałością oraz odpornością na działanie czynników atmosferycznych.\nŻebra łęków i filarów systemu przyporowego umieszczone po zewnętrznej stronie budowli były narażone na opady deszczu i mróz. Zwłaszcza w tych miejscach lepiej sprawdzał się ściśle dopasowany kamień. Stosowana w tych miejscach cegła była nie tylko mniej odporna, ale także podczas wznoszenia budowli wymagała więcej czasu i cierpliwości z uwagi na zastosowanie do jej łączenia wolno twardniejącej zaprawy wapiennej. Jej mniejsza wytrzymałość powodowała z kolei zwiększenie przekrojów, a wrażliwość – konieczność jej zabezpieczenia okładzinami z płyt kamiennych.\nZachowały się także budowle, w których przy pogrubionych filarach międzynawowych i zmniejszonej smukłości nawy głównej, ukrywano łęki oporowe pod zadaszeniem. Na terenach uboższych w kamień znacznie częściej sięgano do cegły jako głównego materiału, a budowle stawiano w układzie halowym. Cegła zdobiona jest różnobarwną polewą (stalowoczarną, brunatną, zieloną lub czerwoną).\nUkłada się ją w wielobarwne wzory zdobiące obramowania np. portali lub płaszczyzny ścian. Od tego tła często odcinają się tynkowane blendy urozmaicające szczyty budowli.\nBudowle gotyckie – Francja\nkatedra w Reims, widok bryły\nKatedra Notre-Dame w Reims (fr. Cathédrale Notre-Dame de Reims) – gotycka katedra pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny w Reims, we Francji. Jest uznawana za najbardziej harmonijną i klasyczną w proporcjach we Francji, często nazywana „katedrą aniołów” z powodu bogatej dekoracji rzeźbiarskiej.\ndekoracja rzeźbiarska katedry w Reims\nZostała zbudowana w latach 1211 – 1300 roku na miejscu poprzedniej świątyni z 401 roku. Zaprojektował ją Jean d’Orbais.\nDwuwieżowa fasada katedry przypomina swym wyglądem fasadę paryskiej Notre-Dame. W obydwu świątyniach z fasad wyrastają nie przykryte hełmami wieże.\nśrodkowy portal katedry w Reims\nW fasadzie znajdują się trzy ogromnych rozmiarów portale. Są tak duże, że w tympanon środkowego wbudowana została rozeta. Druga z rozet znajduje się ponad portalem i jest wypełniona witrażem z XIII wieku, który przedstawia NMP w otoczeniu apostołów i muzykujących aniołów. Po obydwu jej stronach wybudowano strzeliste gotyckie okna oświetlające dwie boczne nawy. Trójnawowa katedra ta jest bazyliką, co oznacza, że dwie nawy boczne są niższe od nawy głównej.\nkatedra w Reims - bryła\nWieńczący je dach zdobiony jest licznymi rzeźbami, częściowo przeniesionymi z pałacu biskupiego.Trójnawowa bazylika z potrójną nawą poprzeczną i krótkim, pięcionawowym prezbiterium zamknięta jest w części wschodniej ambitem, do którego przylega pięć kaplic.\nCzęść wschodnia została ukończona już w 1241 r. Całe wnętrze (wraz z głębokością środkowej kaplicy) mierzy 141 metrów długości, a wysokość trój kondygnacyjnej nawy głównej osiąga 38,0 m. Wnętrze silnie akcentują linie pionowe. Żebra sklepienia schodzą poprzez pas triforium na półkoliste kolumny. Otwory okienne ambitu i kaplic wzbogacono jednymi z pierwszych maswerków.\nwnętrze katedry w Reims\ntriforia katedry w Reims, wnętrze\ngrupa Zwiastowania i Nawiedzenia w katedrze w Reims\nKatedra słynie z witraży zaprojektowanych przez Marca Chagalla i bogatej, rzeźbiarskiej kompozycji fasady. W czasie rewolucji francuskiej zniszczono lektorium i witraże, ale bryła budynku ocalała. Do roku 1996 usuwano zniszczenia z czasów I wojny światowej.\nwitraże Marca Chagalla w katedrze w Reims\nKatedra była miejscem koronacji prawie wszystkich królów Francji, począwszy od Chlodwiga w V wieku. Tu w 1429 rok Joanna d’Arc kazała koronować odsuniętego od władzy króla Karola VII.\nfasada katedry Notre-Dame de Paris\nNotre-Dame de Paris – gotycka katedra w Paryżu. Jedna z najbardziej znanych katedr na świecie, między innymi dzięki powieściDzwonnik z Notre Dame francuskiego pisarza Viktora Hugo.\nJej nazwa, tłumaczy się jako Nasza Pani i odnosi się do Matki Boskiej. Wzniesiono ją na wyspie na Sekwanie, zwanej Île de la Cité, na śladach po dwóch kościołach powstałych jeszcze w IX wieku. Budowa jej trwała prawie 170 lat (1163-1330).\nplan katedry Notre Dame de Paris\nwnętrze Notre Dame de Paris\nfigury pod baldachimami\nportal katedry Notre Dame de Paris\nDokładne przyjrzenie się fasadzie środkowego portalu od razu odkrywa jej asymetryczność: lewy portal, poświęcony Matce Boskiej, pochodzi z ok. 1210 roku i przedstawia w reliefach sceny z jej życia, m.in.: genealogię Maryi, Zwiastowanie, Boże Narodzenie, Zaśnięcie i Zmartwychwstanie. Filar dzielący odrzwia ozdobiony jest figurą NMP z Dzieciątkiem, w górnych częściach widać m.in. Koronację Maryi. Łuk portalu wpisany jest w trójkątne obramowanie.\nportal środkowy - Sąd Ostateczny katedry Notre Dame de Paris\nW najwyższej części łuku znajduje się płaskorzeźba Matki Boskiej Tronującej z Dzieciątkiem, obok niej inicjator budowy katedry – biskup Maurice de Sully i król Ludwik VII w otoczeniu aniołów.\nŚrodkowy, największy portal Sądu Ostatecznego, pochodzi z ok. 1220-1230, ale jedynie kilka fragmentów rzeźb (m.in. postać Chrystusa w górnej części tympanonu) pochodzi z I połowy XIII wieku, reszta to XIX-wieczna rekonstrukcja.\nNad środkowym portalem umieszczono rozetę rozświetlającą wnętrze świątyni. W całej budowli umieszczono dużą ilość witraży, które wprowadzają grę światła w wielkiej i zazwyczaj, jak to bywa w gotyckich katedrach, mrocznej budowli.\nrozeta katedry Notre Dame de Paris\nschemat Notre Dame de Paris\nbazylika Saint Denis w Paryżu\nfasada bazyliki Saint Denis\nBazylika Saint Denis (fr. basilique Saint-Denis) – nekropolia królów francuskich, w której zostali pochowani prawie wszyscy monarchowie francuscy. Bazylika znajduje się w miasteczku o tej samej nazwie, które jest obecnie północnym przedmieściem Paryża.\nstylizowane nagrobki Ludwika XVI i Marii Antoniny\nŚwięty Dionizy, patron Francji i zarazem bazyliki, był według legendy pierwszym biskupem Paryża. Na miejscu jego pochówku wzniesiono początkowo kaplicę. Dagobert I ufundował opactwo i sprowadził do Saint-Denis benedyktynów.\nBudowę obecnej bazyliki, jednej z pierwszych budowli wzniesionych w stylu gotyckim, rozpoczęto w 1136 roku, za czasów opata Sugera, prace zakończono dopiero u schyłku XIII wieku.\nplan bazyliki Saint Denis\nOpactwo służyło przez wieki jako sceneria uroczystości pogrzebowych i miejsce pochówku królów Francji. W sarkofagach, często zdobionych rzeźbami, pochowani zostali wszyscy monarchowie francuscy rządzący od X wieku do 1789, oprócz trzech: Filipa I, Ludwika XI i Ludwika Filipa I oraz Karola X – który abdykował i dlatego w chwili śmierci oficjalnie nie był królem Francji. W 1793 roku, podczas rewolucji grobowce, na polecenie władz rewolucyjnych otwarto, a szczątki zbezczeszczono i usunięto do dwóch grobów zbiorowych. Archeolog Aleksander Lenoir ocalił większość rzeźb przenosząc je do muzeum.\nwnętrze bazyliki Saint Denis\nW wyniku renowacji prowadzonej pod kierunkiem Eugène Viollet-le-Duca do bazyliki wróciły posągi królów. Do krypty przeniesiono także z opactwa Saint-Point szczątki Ludwika VII, niesprofanowane przez rewolucjonistów francuskich z XVIII w.\nnawa bazyliki Saint Denis\nfasada katedry w Chartres\nKatedra w Chartres, właściwie: Cathédrale Notre-Dame de Chartres – gotycka katedra pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, w Chartres, we Francji.\nbryła katedry w Chartres\nplan katedry w Chartres\nNie znamy nazwisk budowniczych katedry. Została ona wybudowana w XII wieku, jej budowa rozpoczęła się w 1145, ale już w 1194 pożar miasta zniszczył całość; oprócz frontu katedry. Podczas pożaru ocalała święta relikwia – sancta camisia (Święta Tunika) przywiezioną z Konstantynopola, czyli Welon Najświętszej Panny w który ubrana była Maryja w noc Bożego Narodzenia. Wydarzenie to zostało uznane za cud i postanowiono odbudować katedrę. Została więc ona odbudowana w latach 1194 – 1220 – trwało to przeszło 30 lat.\nSancta camisia - relikwia sukni Matki Boskiej, katedra w Chartres\npołudniowa elewacja katedry w Chartres\nkonstrukcja łuków przyporowych w katedrze w Chartres\nłuki przyporowe katedry w Chartres\nportal królewski katedry w Chartres\nrzeźby katedry w Chartres\nrzeźba św. Marcina, Jeremiasza i Grzegorza, katedra w Chartres\nrzeźby środkowego Tympanonu katedry w Chartres\nW katedrze znajduje się 160 kolorowych witraży (kliknij, aby otworzyć pełną galerię witraży katedry w Chartres), zajmują one łączną powierzchnię 2000 m², wśród nich znaleźć można sławną Błękitną Różę lub Najświętszą Marię Pannę Pięknego Szkła. Kolorowe kawałki szkła łączono ze sobą ołowianymi spojeniami i żelaznymi prętami.\nwnętrze katedry w Chartres\nwitraż katedry w Chartres\nwitraż "Błękitna róża" w katedrze w Chartres\nwitraż "Błękitna róża" - detal katedry w Chartres\nW środku znajduje się również największy w Europie labirynt – położony w sercu katedry. Poza funkcją dekoratywną umożliwiał on człowiekowi średniowiecza odbycie na kolanach wędrówki, rozumianej jako pielgrzymka do Ziemi Świętej, odprawianej najczęściej w akcie pokuty za grzechy.\nwidok labiryntu we wnętrzu katedry w Chartres\nschemat labiryntu w katedrze w Chartres\nNajwyższa (nieukończona) katedra gotycka na świecie – 48,2 m – to wysokość ok 15 piętrowego bloku.\nBudowę rozpoczęto w roku 1225. Potem było tylko gorzej – zawalało się wszystko, co mogło.\nplan katedry w Beauvais, nawa nigdy nie zbudowana (jasny szary kolor)\nZaplanowana jako 5-nawowa bazylika, nie zrealizowana, z pozostałościami IX-wiecznego kościoła karolińskiego, rzeźbionymi portalami, wewnątrz m.in. witraże, kolekcja tapiserii oraz 2 zegary – jeden o średnicy 12 m, przedstawiający nocne niebo nad Beauvais, drugi Michała Anioła pomagającego ważyć dusze na Sądzie Ostatecznym.\ndrzewo Jozuego, katedra w Beauvais\nOd początku budowa była pechowa. Trzydzieści lat po ukończeniu chóru zawaliło się sklepienie. Chór odbudowano, wzmacniając statykę dodatkowymi filarami. Budowa nawy poprzecznej trwała następne dwieście lat.\nW XVI wieku postanowiono nad nawą poprzeczną zbudować wieżę z kamienia. Miała to być najwyższa wieża chrześcijaństwa. Rok po jej ukończeniu w murach pokazały się rysy. Sprowadzeni z Paryża eksperci radzili rozpocząć jak najszybciej budowę nawy głównej, aby podeprzeć sklepienie od strony zachodniej. Po upływie następnych trzech lat wszystko było już gotowe do dalszej budowy, ale oto w Święto Wniebowstąpienia roku 1573 wieża zawala się, niszcząc część chóru, witraże i stalle. Pieniędzy starcza tylko na odbudowę zniszczeń. Potem rozpoczynają się wojny hugenockie, a po nich zarzuca się ostatecznie plany dalszej budowy.\nfasada katedry w Beauvais\nNa temat przyczyn katastrof przedstawiono wiele różnych teorii. Ostatnie badania przeprowadził w roku 1982 Robert Marks, wykorzystując do tego metody nowoczesnej fizyki. W spolaryzowanym świetle obserwował przekroje poszczególnych części budowli, symulując działanie sił nacisku, wiatru, przesuwu. Odkrył przy tym, że wyjątkowa wysokość katedry w Beauvais naraża ją na szczególnie silne działanie wiatru. Wewnętrzne, smukłe filary stoją, z punktu widzenia fizyka, w nie najlepszym miejscu. Łuki przyporowe nie odprowadzają ciężaru tak jak powinny. Poza tym w innych katedrach ciężar nawy poprzecznej wspiera nawa główna, zakończona masywną fasadą zachodnią – tu tego oparcia brakuje. Mimo to budowla ta stoi już siedemset lat.\n(tutaj obszerny artykuł o tym, dlaczego Beauvais się zawalała)\nfasada katedry w Sienie\nDla wielu historyków sztuki i podróżników Siena, największy ośrodek południowej Toskanii, odwieczny rywal Florencji, jest najpiękniejszym miastem Europy. Rzecz nie do rozsądzenia, ale katedra sieneńska z pewnością należy do najwspanialszych.\nwidok z góry na katedrę w Sienie\nPrace przy jej wznoszeniu podjęto w 1229 jeszcze w stylu pizańskim (romańskim), z czasem modyfikując w duchu płynącego z Francji gotyku. Największy udział w obecnym wyglądzie miał kierujący od 1284 budową Giovanni Pisano, twórca fasady z wielką rozetą i smukłymi wieżami po bokach.\nplan katedry w Sienie\nBogactwo dekoracji rzeźbiarskiej łączy się tu z tradycyjnymi, toskańskimi efektami kolorystycznymi (wykorzystanie różnobarwnych marmurów). Strzelistą kampanilę, o wzrastającej wraz z kondygnacja liczbą arkad w oknach (od jednej do sześciu), ukończono w 1313.\nwieża (kampanila) katedry w Sienie\nW początkach XIV w. stojąca u szczytu potęgi republika zapragnęła prześcignąć ogromem katedrę florencką. Architekt Lando di Pietro rozpoczął wielką rozbudowę świątyni (1339).\nwitraż katedry w Sienie\nDotychczasowa katedra miała stać się transeptem nowej. Niestety wielka epidemia dżumy (Czarna Śmierć), która spustoszyła Europę w latach 1347 50, potem klęski w wojnach z Florencją, a także błędy konstrukcyjne doprowadziły po poniechania zamiarów. Pozostały tylko fragmenty nowego korpusu nawowego, włączone w zabudowę przykatedralnego placu.\nwnętrze katedry w Sienie\nWe wnętrzu, o ścianach wykładanych na przemian pasami białego i czarnego marmuru, obok wspaniałej, wzorzystej posadzki (1372 1562), szczególną wartość posiadają także ambona autorstwa Giovanniego Pisano oraz freski Pinturicchia nad wejściem do Biblioteki Piccolominich.\nposadzka w katedrze w Sienie - rzeź niewiniątek\nPinturicchio - św. Bernardyn, fresk w katedrze w Sienie\nGiovanni Pisano, ambona\nPałac Vecchio (dosł. Stary Pałac) znajduje się we Florencji, przy Piazza della Signoria.\nZaprojektował go Arnolfo di Cambio w kształcie masywnego bloku na planie czworokąta. Trzykondygnacyjną budowlę zwieńczoną blankami zdobi charakterystyczna, wysoka (94,0 m) wieża z tarasem. Budowę pałacu rozpoczęto w 1299 r. Wieżę ukończono w 1310 r. Początkowo Pałac Vecchio był siedzibą republiki florenckiej, w okresie późniejszym pełnił rolę ratusza.\nlew z lilją, symbol Florencja\nKamienną, rustykalną elewację ożywiają rzędy dwudzielnych okien zwieńczonych łukami. Pod łukami arkad podtrzymujących dwie kondygnacje obronnych ganków znajdują się freski z dziewięcioma herbami miasta. Zegar na wieży ratusza ma wbudowany mechanizm z 1667 r. Wieżę, podobnie jak główną bryłę gmachu, wieńczy dwukondygnacyjny ganek obronny z blankami w kształcie jaskółczych ogonów. Glorietta wsparta na czterech kolumnach została dobudowana podczas późniejszych przeróbek, podobnie jak wieńczący ją piramidalny daszek ozdobiony kulą i figurką lwa trzymającego lilię (tak wcześniej wyglądał symbol Florencji).\nKatedra Narodzin św. Marii w Mediolanie (wł. Duomo St. Maria Nascente di Milano) – gotycka marmurowa katedra, jeden z najbardziej znanych budynków w Europie.\nfasada katedry w Mediolanie\nJej wymiary – 157 metrów długości i 92 szerokości – plasują ją na 3 miejscu w Europie. Położona na głównym placu, w centrum Mediolanu. Na zewnątrz katedra ozdobiona jest przez 2245 figur, 135 sterczyn, 96 rzygaczy, i około kilometra maswerków.\ndetal katedry w Mediolanie\nkatedra w Mediolanie, bryła\nBudowa katedry finansowanej przez Gian Galeazzo Viscontiego rozpoczęła się w 1386 roku a ostatnie wykończenia wykonano na polecenie Napoleona w roku 1809. Zegar słoneczny umieszczony w nawie przy wejściu jest największy na świecie. Turyści mogą zwiedzać dach Katedry.\nfasada Pałacu Dożów w Wenecji\nPałac Dożów (wł. Palazzo Ducale) – siedziba władców i rządu Wenecji. W pierwszym okresie miał charakter obronny.\nPałac Dożów - widok z dzwonnicy\nPierwsza budowla powstała na miejscu bizantyjskiego zamku w 814 r. Zniszczył ją pożar wywołany podczas powstania przeciwko doży w 976 roku. Odbudowana w XI wieku, była wielokrotnie rozbudowywana i przebudowywana. Doża Sebastian Ziani wprowadził wiele radykalnych zmian. Zmienił układ funkcjonalny pałacu Dożów (m.in. polecił zbudować osobny budynek tzw. Starej Prokuracji przy placu św. Marka, do którego przeprowadzono wyższych rangą urzędników). Kolejne istotne zmiany zostały wprowadzone w okresie od 1309 do 1424 r.\nW 1340 r., wzdłuż wybrzeża, rozpoczęto dobudowę gmachu Wielkiej Rady (Maggior Consiglio). Uroczyste poświęcenie odbyło się w 1419 a już trzy lata później rozpoczęły się prace nad przedłużeniem budynku w głąb Piazzetty. Nowy budynek uzyskał fasadę z dwukondygnacyjnymi, ażurowymi arkadami.\nPorta della Carta - wejście do Pałacu Dożów, Wenecja\nGłówne wejście do pałacu Porta della Carta znajduje się przy budynku bazyliki św. Marka. Prace nad jego budową doża Francesco Foscari powierzył Bartolomeowi i Giovanniemu Buonom w 1438 r. Prace ukończono w 1442 roku w gotyckim stylu flamboyant. Nad wejściem umieszczono postać doży klęczącego przed lwem (na stronach księgi są widoczne słowa: Pax tibi, Marce evangelista meus Pokój tobie Marku, Ewangelisto mój… tutaj spocznie twoje ciało).\nrzeźba klęczącego Doży przed lwem, Porta della Carta, Pałac Dożów, Wenecja\nObecnie w portalu znajdują się tylko kopie rzeźb, oryginały zostały zniszczone w 1797 przez mistrza kamieniarskiego na polecenie Napoleona (ocalała tylko głowa doży, która obecnie znajduje się w muzeum).\nW 1483, podczas pożaru, została zniszczona część budynku. Odbudowa podjął się Antonio Rizzo. Jego dziełem są także schody Gigantów (Scala dei Giganti) znajdujące się na dziedzińcu, naprzeciw głównego wejścia.\nschody Gigantów, Pałac Dożów, Wenecja\nUkończone w 1491 r. schody prowadzą na I piętro. W połowie XVI wieku ozdobiono je dwoma posągami Marsa i Neptuna (rzeźby Jacopo Sansovino). Pracę Rizzo kontynuowali architekci: Pietro Lombardo, Giorgio Spavento, Antonio di Pietro – Scarpagnino oraz Bartolomeo Manapola (ok. 1600 r.).\nschody Gigantów - widok od frontu, Pałac Dożów, Wenecja\nPałac Dożów to trzykondygnacyjny budynek obejmujący z trzech stron wewnętrzny, renesansowy dziedziniec (dziedziniec zamyka bazylika św. Marka). Od strony nadbrzeża i Piazzetty na parterze i I piętrze posiada arkadowe loggie.\nPałac Dożów od strony kanału, Wenecja\nŚciana II piętra jest ozdobiona płytami dwukolorowego kamienia. W środkowej części elewacji, pomiędzy oknami, umieszczono płaskorzeźby nawiązujące do wystroju architektonicznego Porta della Carta. Całość wieńczy ażurowa attyka. Skrzydło usytuowane wzdłuż kanału Pałacowego łączy Most Westchnień z budynkiem nowego więzienia (wcześniej wiezienie tzw. Piombi znajdowało się na strychu pałacu, pod dachem z ciężkich, ołowianych płyt).\nPałac Dożów na starej fotografii, Wenecja\nPo utracie niepodległości pałac Dożów stał się siedzibą władz francuskich, później austriackich. W latach 1811 – 1904 część pomieszczeń zajmowała biblioteka Marciana. Obecnie w gmachu znajdują się muzeum Museo dell’Opera z ekspozycją 42 oryginalnych kapiteli z arkad na elewacjach zewnętrznych (zgromadzone po renowacji przeprowadzonej pod koniec XIX wieku). Do zwiedzania udostępnione są także pomieszczenia pałacowe dekorowane freskami m. in. Veronesa (np. Apoteoza Wenecji) i Jacopo Tintoretto (np. Raj). Na fryzie Sali del Maggior Consiglio umieszczono poczet 76 dożów weneckich. Miejsce, w którym powinien znajdować się portret doży Martin Falier zasłonięte jest kirem (doża został ścięty w 1355 za spiskowanie przeciw republice).\nfasada kościoła dolnego bazyliki św. Franciszka w Asyżu\nBazylika św. Franciszka w Asyżu – XIII-wieczny kościół poświęcony św. Franciszkowi z Asyżu, znajdujący się w umbryjskim mieście Asyż.\nBazylika została zbudowana na Wzgórzu Piekielnym (nazwa szczytu związana jest z wykonywanymi na nim wyrokami śmierci), podarowanym zakonowi przez mieszkańca Asyżu, Szymona Pucciarellego. Reguła zakonu nie pozwala na posiadanie dóbr, zatem teren ten już od 1228 roku stanowił własność Watykanu. Dzień po kanonizacji św. Franciszka, w dniu 17 lipca 1228, papież Grzegorz IX poświęcił miejsce budowy i zmienił nazwę wzgórza na Wzgórze Rajskie.\nwnętrze kościoła górnego bazyliki św. Franciszka w Asyżu\nBudowa kościoła dolnego trwała dwa lata, a w 1239 zakończono prace nad wznoszeniem bazyliki, konwentu i dzwonnicy.\nwnętrze kościoła dolnego bazyliki św. Franciszka w Asyżu, ołtarz papieski otoczony późnogotyckimi freskami\nKlasztor minorytów powstawał równolegle z budową kościoła. Nazwa konwent została przyjęta ok. 1300 r. W 1230 przeniesiono ciało św. Franciszka do kościoła dolnego i pochowano je w krypcie pod głównym ołtarzem.\ndziedziniec klasztoru Sykstusa IV, Asyż\nGotycko-romański kościół zaprojektował zakonnik i architekt Eliasz Bonbarone. Prace nad upiększaniem budowli trwały jeszcze wiele lat. W 1253, przed konsekracją bazyliki, zakończono je w kościele dolnym. Kościół zdobiony jest licznymi freskami autorstwa: mistrza szkoły pizańskiej – Giunta Pisano; florenckiej – Cimabue, Giotto; rzymskiej – Jacopo Torriti, Pietro Cavallini, Filippo Rusuti; oraz sienejskiej – Pietro Lorenzetti i Simone Martini. Kwestia autorstwa części z nich (m.in. Giotta) jest niepewna lub sporna.\nMalowidło z dolnego kościoła - Simone Martini, scena ze św. Marcinem z Tours\nGiotto (?), scena z cyklu św. Franciszka: Kazanie do ptaków\nRozbudowa bazyliki miała miejsce w XIV i XV wieku. Ostateczny kształt został nadany w latach 1474-1476 przez papieża Sykstusa IV. Dzwonnica została zbudowana w stylu romańskim.\n8 września 1997 r. silne trzęsienie ziemi spowodowało poważne uszkodzenie bazyliki. Zawaliła się część sklepienia kościoła górnego, którego spadające fragmenty zabiły czterech zakonników (jeden z nich był Polakiem). Sklepienie odbudowano. Nie udało się jednak odtworzyć uszkodzonych fragmentów fresków.\nwejście do kościoła dolnego bazyliki św. Franciszka w Asyżu\nBazylikę poprzedza dziedziniec otoczony krużgankami zbudowanymi w XV wieku. Do kościoła dolnego prowadzi podwójny portal z drugiej połowyXIII wieku. Zdobią go trzy rozety. Drewniane, rzeźbione drzwi pochodzą z połowy XVI wieku. Drzwi po lewej stronie (z 1550) są dziełem Ugolinuccio z Gubbio. Sceny ukazane na nich obrazują życie św. Franciszka i św. Klary. W połowie długości transeptu, po lewej stronie, otwiera się nawa kościoła dolnego. Do niej przylegają dobudowane w czasach późniejszych gotyckie kaplice. Nawę przykrytą sklepieniem krzyżowym kończy płytka absyda poprzedzona szerokim transeptem przykrytym sklepieniem kolebkowym.\nNajważniejszym miejscem w kościele dolnym jest zejście prowadzące do krypty, w której znajduje się Kaplica Grobu św. Franciszka.\nNajstarsze freski jakie zachowały się w całej bazylice – strona prawa (od wejścia w kierunku ołtarza): Przygotowanie do Ukrzyżowania, Ukrzyżowanie, Zdjęcie z Krzyża, Opłakiwanie Jezusa, Zmartwychwstanie; strona lewa: Św. Franciszek wyrzeka się dóbr doczesnych, Sen papieża Innocentego III, Kazanie do ptaków, Stygmaty św. Franciszka, Pogrzeb św. Franciszka.\nKaplica św. Marcina ozdobiona jest freskami, które w dziewięciu scenach ukazują życie świętego. Wykonał je Simone Martini na początku XIVwieku. Witraż w kaplicy pochodzi z warsztatu Jana di Bonito i jest datowany na rok 1350.\nSimone Martini, detal - muzykanci\nSimone Martini, scena ukazująca życie św. Franciszka\nKaplica św. Stanisława Szczepanowskiego, biskupa krakowskiego i męczennika kanonizowanego w bazylice św. Franciszka 8 września 1253 r., powstała w drugiej połowie XIV wieku. Zdobią ją freski malarza Szkoły Rzymskiej, mistrza z Asyżu – Puccio Capanna oraz nieznanego naśladowcy Giotta. Przedstawiają sceny z życia świętego oraz Ukrzyżowanie Jezusa i Koronację Maryi Panny.\nPuccio Capana, Ukrzyżowanie Jezusa, ok 1330\nnaśladowca Giotta, prezentacja, ok 1316 r.\nKaplica św. Mikołaja z Bari została zbudowana ok. 1270 r. a kaplica św. Magdaleny w 1310 r. Zdobią je freski Giotta i jego ucznia zwanego Maestro di San Nicola. (zobacz galerię fresków „Legenda św. Franciszka”)\nGiotto, z cyklu legend o św. Franciszku - sen Innocentego III\nKaplice św. Szczepana i św. Antoniego zbudowano w latach późniejszych, na przełomie XVII i XVIII wieku.\nMalarstwo gotyckie reprezentuje cykl malowideł został wykonany w tzw. Części Krzyżowej kościoła, czyli na ścianach i sklepieniu transeptu na wysokości ołtarza głównego. W prawym ramieniu (patrząc w kierunku ołtarza), na sklepieniu, namalowane zostały freski przedstawiające dzieciństwo Jezusa.\nNa ścianach przedstawione są wizerunki pięciu pierwszych świętych zakonu franciszkańskiego (namalowane przez Simone Martini), scena wskrzeszenia dziecka przez św. Franciszka, Madonna z dzieciątkiem w otoczeniu aniołów (nad portretami zakonników) oraz św. Franciszek (dzieło Cimabue). Z uwagi na czas powstania obrazu, ok. 1280 r. przyjmuje się, że jest to najbardziej wiarygodny portret świętego.\nCimbaue, Maesta i św. Franciszek\nLewe ramię transeptu jest ozdobione freskami namalowanymi przez Pietra Lorenzettiego i jego uczniów. Przedstawiają one sceny męki Jezusa Chrystusa.\nPietro Lorenzetti, Ukrzyżowanie Jezusa, ok 1320 r.\nPod obrazem Ukrzyżowania namalowana został Matka Boska z Dzieciątkiem, św. Jan i św. Franciszek. Fresk ten nazywany jest często Dziewicą Zachodzącego Słońca. Uważa się bowiem, że właśnie o tej porze wygląda najładniej. Freski powstały w ok. 1320 r.\nPietro Lorenzetti, Dziewica zachodzącego słońca, ok 1330 r.\nOłtarz Główny – wykonany został w ok. 1250 r. w Rzymskiej Szkole Cosmati’ch. Możliwe, że marmurowa mensa pochodzi z Konstantynopola. Ołtarz zdobi 20 rzeźbionych kolumienek i mozaika.\nGiotto - freski nad ołtarzem przedstawiające alegorie\nNad nim, na sklepieniu krzyżowym, znajdują się freski namalowane przez Giotta w latach1315-1320. Są to alegorie trzech ślubów zakonnych:\nAlegoria Ubóstwa – przedstawia zaślubiny św. Franciszka z Panią Ubóstwo, ślub błogosławi Jezus w obecności aniołów\nGiotto, Alegoria Ubóstwa\nAlegoria Czystości – uosabiana przez ubraną na biało dziewczynkę zamkniętą w wieży strzeżonej przez żołnierzy\nGiotto, Alegoria Czystości\nAlegoria Posłuszeństwa – ukazana jako skrzydlata postać nakazująca milczenie i nakładająca jarzmo zakonnikowi.\nObok namalowane zostały dwie cnoty: roztropność (postać o dwóch obliczach po prawej ręce skrzydlatej postaci) i pokora (z klęczącym u jej stóp aniołem broniącym dostępu pysze).\nWyżej namalowana została postać św. Franciszka przepasanego sznurem, z jarzmem na szyi w towarzystwie dwóch aniołów\nGiotto, Alegoria posłuszeństwa\nGloria, czyli Chwała św. Franciszka – przedstawia ubranego w dalmatykę świętego, zasiadającego na tronie unoszonym przez aniołów.\nGiotto, Chwała św. Franciszka\nNa zakończeniu lewego ramienia transeptu znajduje się kaplica św. Jana Chrzciciela. Z niej można przejść do zakrystii, w której umieszczono relikwie świętego.\nSchody w ramionach transeptu prowadzą na taras, z którego można zobaczyć absydę kościoła górnego oraz loggie:\ndolną, przy niej znajdował się pierwszy klasztor Eliasza Bonbarone\ngórną, przy której zbudowano klasztor Sysktusa IV\nkatedra w Wells\nfasada katedry w Wells\nKatedra w Wells, zbudowana w latach 1180 – 1425 r. bazylika z potrójną nawą krzyżową i dwoma niskimi wieżami od frontu. Wieże tylko w niewielkim stopniu są wyższe od elewacji nawy głównej.\nkatedra w Wells, wnętrze\nKompozycja frontu z podziałem poziomym na dwie kondygnacje, poprowadzonym przez wprowadzenie gzymsów obejmuje wieże i elewację korpusu katedry. Linie poziome równoważą pionowe podziały sześcioma przyporami i powtarzalnymi detalami architektonicznymi w postaci nisz, arkad i wimperg. Środkową część fasady wieńczy szczyt ozdobiony dwoma rzędami rzeźb, z których wyższy przedstawia postacie apostołów.\nkaplica King’s College\nKaplica King’s College należąca do Uniwersytetu Cambridge.\nZbudowana w latach 1446 – 1515 r. w stylu wertykalnym.\nplan kaplicy King's College\nKaplica o długiej nawie głównej dochodzącej do 90 m przykryta jest ozdobnym sklepieniem o skomplikowanym układzie wachlarzowo rozłożonych żeber, zbiegających się nad filarami.\nsklepienie wachlarzowe kaplicy King's College\nW ścianach, pomiędzy filarami, umieszczono ogromne okna z witrażami.\nwitraż w kaplicy King's College\nKatedra w Salisbury, trójnawowa bazylika z trójnawową kaplicą Mariacką zbudowana w latach 1220-1258. Budowlę przecinają dwie podwójne nawy krzyżowe. Nad transeptem przecinającym korpus w połowie długości wznosi się na 123 m wieża (najwyższa w Anglii). Od strony południowej do kościoła przylega czworoboczny dziedziniec otoczony krużgankiem zbudowanym w okresie 1263-1284, z którego można przejść do ośmiobocznego kapitularza.\nOpactwo Westminsterskie w Londynie, przebudowane w latach 1245-1265 z budowli romańskiej. Główna część kościoła zaliczana jest do okresu dekoracyjnego.\nfasada kościoła w opactwie Westminster\nJest to trójnawowa bazylika, w której wysoką nawę główną przykrywa sklepienie krzyżowo-gwiazdowe, a o połowę niższe nawy boczne – sklepienia krzyżowe. Część strychowa zbudowana nad nawami bocznymi otwiera się do nawy głównej rzędem triforiów, nad którymi umieszczono okna oświetlające wnętrze budowli. Łęki oporowe zostały poprowadzone w dwóch kondygnacjach.\nsklepienie wachlarzowe w kaplicy Westmister\nNajstarszą częścią kościoła jest trójnawowy transept i prezbiterium zbudowane w 1245 r. Prezbiterium zamyka pięć boków dziesięciokąta z ambitem, do którego przylega pięć podkowiastych kaplic. Pod koniec gotyku (w latach 1502-1512) wyburzono środkową z nich i w tym miejscu zbudowano dużą grobową kaplicę Henryka VII. Kaplica ta to właściwie niewielka bazylika z wielokątnym zamknięciem i przylegającymi do niego kaplicami. Nawę przykrywa sklepienie wachlarzowe.\nkatedra św. Piotra i NMP w Kolonii\nfasada katedry w Kolonii\nKatedra Świętego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (niem. Kölner Dom, oficjalnie Hohe Domkirche St. Peter und Maria) – archikatedra, największy i najważniejszy kościół niemieckiej Kolonii. Siedziba arcybiskupstwa kolońskiego istniejącego tutaj od 313 r.\nwidok na katedrę w Kolonii z lotu ptaka\nwiodok z lotu ptaka na katedrę w Kolonii\nObecna wielka świątynia, której budowa rozpoczęła się w 1248 roku na miejscu rzymskiej świątyni z IV wieku i trwała z przerwami ponad 600 lat do 1880 r.\nzdjęcie katedry w Kolonii z 1856 r. - widać trwające prace budowlane\nDo 1884 r. była najwyższą budowlą świata. Dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawanych i najatrakcyjniejszych miejsc turystycznych Niemiec. Rocznie jest zwiedzana przez miliony odwiedzających; w 2001 r. było to blisko 6 mln gości.\nkatedra w Kolonii nocą\nUsytuowana nieopodal rzeki Ren katedra kolońska ma 144 m długość i 86 m szerokość oraz wieże o wysokości 157 m. Jest drugą co do wysokości gotycką budowlą na świecie (po katedrze w Ulm) i trzecią co do wielkości gotycką katedrą świata pod względem powierzchni (po katedrze w Sewilli i katedrze w Mediolanie). Powierzchnia kościoła wraz z obiema wieżami to 7000 m². W 1996 r. została zapisana na liście światowego dziedzictwa UNESCO.\nKatedra została wybudowana dla sprowadzonych z Mediolanu relikwii Trzech Króli, przez co świątynia stała się celem licznych pielgrzymek. Ważny ośrodek religijny Niemiec, jedno z głównych punktów programu Światowych Dni Młodzieży pod przewodnictwem papieża Benedykta XVI, który również odwiedził kolońską katedrę.\nPod względem architektonicznym stanowi cenny przykład recepcji francuskiego gotyku katedralnego oraz rozpowszechnionej na terenie krajów Rzeszy metody wielokrotnego stosowania elementów wertykalnych w elewacjach zewnętrznych.\nwspółczesny detal architektoniczny katedry w Kolonii\nW XIX wieku była jednym z najważniejszych inspiracji dla neogotyku, nie tylko jako miejsce poznania średniowiecznej sztuki budowlanej, lecz także stanowiła punkt wyjścia dla idei umocnienia katolicyzmu w Niemczech, głoszonych m.in. przez Augusta Reicherspergera.\nAmerykański żołnierz i zniszczony czołg Panther przed katedrą w Kolonii, 4 kwietnia 1945 r.\nStanowi cenny zbiór sztuki średniowiecznej, nowożytnej i nowoczesnej. Spośród nich wyróżniają się dominujący nad gotyckim ołtarzem głównym relikwiarz Trzech Króli, przedromański krucyfiks Gerona, gotyckie ołtarze Świętej Klary z XIV w. oraz Ołtarz Patronów Miasta – dzieło Stefana Lochnera, gotyckie rzeźby Apostołów oraz Madonny Mediolańskiej, stalle, liczne witraże z XIII-XX w.\nW 1164 arcybiskup miasta Rainald z Dassel przywiózł z Mediolanu do Kolonii relikwie Trzech Króli podarowane kościołowi przez Fryderyka Barbarossę. Budowę odpowiedniego relikwiarza zlecono jednemu z najwybitniejszych złotników owych czasów, Mikołajowi z Verdun.\nMikołaj z Verdun, relikwiarz Trzech Króli\nPrace złotnicze rozpoczęły się w 1181 a zostały ukończone przez rzemieślników kolońskich prawie czterdzieści lat później. Relikwiarz złożono w starej katedrze, która wkrótce okazała się zbyt mała, by sprostać ogromnej masie pielgrzymów. Nota bene Kolonia wówczas urosła do największego po Ziemi Świętej, Rzymie i Santiago de Compostela ośrodka pielgrzymkowego.\nW 1225 r. zapadła decyzja o budowie nowej katedry. Podczas gdy większość budowli sakralnych w Nadrenii powstawała w stylu romańskim ówczesna katedra kolońska mogła budzić uznanie w samej Kolonii i w okolicach, jednakże w stosunku do głównych świątyń dwóch potężnych arcybiskupstw nadreńskich – katedr w Moguncji i Trewirze była niewielką świątynią, nie mówiąc już o zachodniej Europie.\nromańska katedra w Trewirze\nInicjatorami wzniesienia nowej większej katedry byli arcybiskupi Engelbert (lata urzędu 1216-25) i przede wszystkim Konrad von Hochstade, pierwszy reprezentant elektoratu kolońskiego, który sprawował rządy w latach 1238-1261, którzy obrali jako wzorzec katedry francuskie wzniesione w nowym strzelistym stylu gotyckim. Zastosowanie w budowie form francuskiego gotyku katedralnego było rezultatem orientacji politycznej arcybiskupa von Hochstatde, de facto w celu podkreślenia prestiżu arcybiskupstwa kolońskiego, katedralnej kapituły i katedry jako ośrodka kultu religijnego trzeba było wybrać jak najbardziej wyszukany wzór, stąd wykorzystanie nowych doświadczeń budowlanych i artystycznych zachodniego sąsiada z teologicznego i ideowego punktu widzenia było najlepszym wyborem. Ambicje arcybiskupstwa kolońskiego wzrosły po wykonaniu relikwiarza Trzech Króli, który był summa wszystkich relikwiarzy, dlatego też nowa katedra miała być summa wszystkich katedr.\nwidok katedry w Kolonii na obrazie Hansa Memlinga z relikwiarza św. Urszuli\nKamień węgielny położył w 1248 arcybiskup Konrad von Hochstaden. Pierwszym budowniczym katedry był Gerhard von Rile. Kolejni budowniczowie znani są także z imion, byli to m.in. Arnold i Johannes. Głównym materiałem do budowy katedry był trachyt sprowadzany z Siedmiogórza na wschodnim brzegu Renu.\nUroczyste poświęcenie prezbiterium miało miejsce w 1322 r.\nUkład przestrzenny prezbiterium wraz z ambitem i wieńcem kaplic, proporcje oraz diafaniczność (przezroczystość konstrukcji) zostały tu konsekwentnie zastosowane, przez co wschodnia część katedry jest osiągnięciem myśli teologiczno-artystycznej znanej za czasów opata Sugera. Formy architektoniczne katedry kolońskiej nawiązują do głównych osiągnięć XII i XIII-wiecznego gotyku francuskiego m.in. Sainte-Chapelle i katedry w Amiens. Co więcej budowniczym udało się w katedrze kolońskiej podsumować osiągnięcia architektury na terenie monarchii Kapetyngów. Dwuwieżowa fasada znana z XIV-wiecznych rysunków odbiega od klasycznych form ku rozwiązaniom indywidualnym, powszechnym na terenie Rzeszy.\nKatedra w Kolonii w obecnym kształcie ma plan krzyża łacińskiego. Jest orientowaną pięcionawową bazyliką, z trójnawowym transeptem i prezbiterium z ambitem i wieńcem kaplic.\nplan katedry w Kolonii\nOd zachodu dwie wieże na planie kwadratu. Układ świątyni, gdzie obejście ma kontynuację w bocznych nawach transeptu a następnie w korpusie nawowym nawiązuje do układu przestrzennego średniowiecznego kościoła pielgrzymkowego. Wszakże relikwie Trzech Króli miały być planowo usytuowane na skrzyżowaniu naw, po wzniesieniu prezbiterium usytuowano je w kaplicy Trzech Króli – usytuowanej w „kluczu” kościoła, na wschodzie, wprost za ołtarzem głównym.\nkrucyfiks Gerona, ok. 975 r.\nMadonna Mediolańska, ok 1164 r.\nW skrajnych, zachodnich kaplicach bocznych ambitu znalazły się dwa inne ważne dzieła o charakterze kultowym – krucyfiks Gerona (po stronie północnej) oraz Madonna Mediolańska (po stronie południowej). W rezultacie wszystkie te ułożone hieratycznie dzieła tworzą trójkąt skierowany na wschód, stąd ambit z wieńcem kaplic był ostatnim odcinkiem pielgrzymkowego szlaku, którego punkt kulminacyjny został usytuowany ściśle we wschodniej części. Prezbiterium, które od reszty świątyni odgradzała przegroda chórowa było zastrzeżone dla duchowieństwa.\nStefan Lochner, Ołtarz Trzech Króli, ok 1440, technika mieszana na desce, Katedra w Kolonii\nzamknięty Ołtarz Trzech Króli z katedry w Kolonii\nBazylika Mariacka w Gdańsku – kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, konkatedra archidiecezji gdańskiej, wybitne dzieło gotyckiej architektury ceglanej.\nwidok bazyliki Mariackiej w Gdańsku\nJest to największy kościół ceglany na świecie i jeden z największych kościołów w ogóle.\nW 1379 roku mistrz murarski Henryk Ungeradin rozpoczął wznoszenie obecnego kościoła pod niemiecką nazwą Marienkirche. Od 1485 roku przy budowie pracował architekt Hans Brandt – jego udziałem wzniesiono korpus nawowy. Budowę ostatecznie ukończono po roku 1496 pod kierunkiem Henryka Haetzla, który w latach 1499-1502 dokonał przesklepienia całego wnętrza.\nKościół Mariacki w Gdańsku wkrótce po zakończeniu działań wojennych w 1945 r., widziany od strony północnej. Fot. Zbigniew Kamiński.\nTragiczna dla świątyni była II wojna światowa: w 1945 roku spłonęły dachy, większość sklepień runęła, a duża część wyposażenia uległa zniszczeniu. Rekonstrukcję kościoła ukończono w roku 1956, a wysokie hełmy narożnych wieżyczek odtworzono dopiero po roku 1970.\nW XVII wieku, obok kościoła Mariackiego, zaczęto budować Kaplicę Królewską.\nplan kościoła Mariackiego w Gdańsku\nKościół jest trójnawową halą o rozbudowanym i bogatym programie przestrzennym: trójnawowy transept i również trójnawowe prezbiteriumtworzą we wschodniej części wrażenie przestrzeni centralnej, w której wszystkie kierunki są prawie równoważne, co było ideałem późnogotyckiej architektury miejskiej. Pewne nieregularności planu w miejscu połączenia północnego ramienia transeptu z prezbiterium wynikają z konieczności dostosowania się do istniejącej zabudowy miejskiej.\nwnętrze kościoła mariackiego w Gdańsku\nsklepienie kościoła Mariackiego w Gdańsku\nPopisem mistrzostwa architekta są sklepienia, częściowo rekonstruowane po ostatniej wojnie. W nawie głównej, transepcie i prezbiterium są to sklepienia sieciowe o bogatym układzie żeber, w nawach bocznych – sklepienia kryształowe.\nsklepienie "od wewnątrz"\nWygląd zewnętrzny kościoła zdominowany przez gładkie płaszczyzny ścian, w których znajdują się wysokie ostrołukowe okna. Takie ukształtowanie ścian zewnętrznych stało się możliwe dzięki wprowadzeniu skarp do wnętrza kościoła i utworzeniu między nimi kaplic. Od góry elewacje zamykają szczyty, które są dzielone pinaklami. Z naroży wyrastają ośmioboczne wieżyczki nakryte spiczastymi hełmami (zrekonstruowanymi po roku 1970).\nwitraż w kościele Mariackim w Gdańsku\nCzęść z nich po roku 1945 znalazła się w Muzeum Narodowym w Warszawie, przy czym ostatnio niektóre z nich powróciły do Gdańska:\nRzeźba Pietá: ok. 1420\nRzeźba Pięknej Madonny: ok. 1420\nTablica Dziesięciorga Przykazań: ok. 1480-1490\nOłtarz Jerozolimski: 1495-1500 (obecnie w Muzeum Narodowym w Warszawie)\nOłtarz główny: 1511-1517, Michał z Augsburga\nNagrobek Szymona i Judyty Bahrów: 1614-1620, Abraham van den Blocke\nZegar astronomiczny: 1464-1470, Hans Düringer z Torunia (działająca rekonstrukcja)\nNajcenniejszy element wyposażenia, tryptyk „Sąd Ostateczny” Hansa Memlinga (1467-73), jest przechowywany w Muzeum Narodowym w Gdańsku (w kościele znajduje się jego kopia).\nHans Memling, Sąd Ostateczny, ok. 1467-1471. Panel, 242 x 180,8 cm i 242 x 90 cm (x 2). Muzeum Narodowe w Gdańsku\ncentralny panel Sądu Ostatecznego Hansa Memlinga\nCentralny panel przedstawia Chrystusa ukazanego na złotym tle (symbolizującym boskość), zasiadającego na tęczy, ze stopami spoczywającymi na złotej sferze. „Sędziego Sędziów” otacza dwunastu apostołów, Dziewica Maria oraz Jan Chrzciciel (Chrystus unosi prawą dłoń w geście błogosławieństwa, lewą zaś trzyma opuszczoną – gesty te odpowiadają ukazanej wyżej lilii zmiłowania oraz rozżarzonemu mieczowi sprawiedliwości); nad nimi zaś unoszą się czterej aniołowie, trzymający atrybuty męki Chrystusa (Arma Christi) – kolumnę, przy której został ubiczowany, krzyż, włócznia, itd. Trzej kolejni aniołowie, ukazani nieco niżej, oraz czwarty (przeniesiony na prawy panel) dmą w trąby Apokalipsy. Wielka postać odziana w zbroję to św. Michał Archanioł, stojący pośród rozległej równiny i oddzielający zmartwychwstałych na błogosławionych i potępionych przy użyciu wagi i pastorału (sprawiedliwa dusza na szali to florencki bankier Tommaso Portinari). Te zbyt lekkie mogą się spodziewać najgorszego.\nlewy panel Sądu Ostatecznego Hansa Memlinga\nLewe skrzydło tryptyku przedstawia dusze sprawiedliwych wstępujące do Królestwa Niebieskiego, gdzie wręczane są im szaty, które nosili za życia. Procesję prowadzi grupa znanych osobistości kościoła. Św. Piotr – z kluczem w dłoni – wita dusze sprawiedliwych na kryształowych schodach prowadzących ku niebiosom.\nprawy panel Sądu Ostatecznego Hansa Memlinga\nWiększość wskrzeszonych dusz została jednak osądzona surowo – widzimy je po prawej stronie, pędzone przez czarne, demoniczne postacie ku ogniom piekielnym w scenerii przypominającej krater wulkanu.\ndonator Sądu Ostatecznego Hansa Memlinga\nNa zewnętrznej stronie skrzydeł umieszczone są postacie donatorów w kolorze – Angelo di Jacopo Tani i jego żona Katarzyna z Tanaglich – oraz w technice en grisaille – Madonna z Dzieciątkiem i Michał Archanioł walczący z diabłem.\nRogier van der Weyden, Ołtarz Sądu Ostatecznego z Beaune\nKościół archiprezbiterialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, kościół Mariacki – jeden z największych i najważniejszy, po Katedrze Wawelskiej, kościół Krakowa, od 1962 roku posiada tytuł bazyliki mniejszej.\nbryła bazyliki mariackiej w Krakowie\nNależy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski. Położony jest przy północno-wschodnim narożniku Rynku Głównego, na Placu Mariackim.\nZ kolei w latach 1392-1397 polecono mistrzowi Mikołajowi Wernerowi lepsze doświetlenie kościoła. Budowniczy obniżył mury naw bocznych, a w magistralnych wprowadził duże otwory okienne. W ten sposób halowy układ świątyni zmienił się na bazylikowy.\nW pierwszej połowie XV wieku dobudowano kaplice boczne. Większość z nich była dziełem mistrza Franciszka Wiechonia z Kleparza. W tym też czasie podwyższona została wieża północna, przystosowana do pełnienia funkcji strażnicy miejskiej. W roku 1478 cieśla Matias Heringkan pokrył wieże przepięknym hełmem. Na nim, w roku 1666, umieszczono złoconą koronę.\nNa początku XIX wieku, w ramach porządkowania miasta, zlikwidowano przykościelny cmentarz. W ten sposób powstał plac Mariacki.\nW latach 1887-1891, pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego, wprowadzono do wnętrza wystrój neogotycki. Świątynia zyskała nowąpolichromię projektu i pędzla Jana Matejki, z którym współpracowali: Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer – autorzy witraży w prezbiterium i nad organami głównymi.\nfasada kościoła mariackiego w Krakowie\nWieża wyższa, zwana Hejnalicą, ma 82 metrów wysokości. Zbudowana jest na planie kwadratu, gdzie na wysokości dziewiątej kondygnacji przechodzi w ośmiobok, przepruty ostrołukowymi wnękami, mieszczącymi dwie kondygnacje okien. Wieże nakrywa gotycki hełm, będący dziełem mistrza Matiasa Heringkana z 1478 roku. Hełm składa się z ośmiobocznej, zaostrzonej iglicy, otoczonej wieńcem ośmiu niższych wieżyczek. Na iglicy umieszczona została w roku 1666 złocona korona o średnicy ok. 4 metrów. Z wieży, z wysokości 54 metrów, grany jest co godzinę Hejnał Mariacki. Jest on jednym z symboli Krakowa. U podnóża, od strony północnej, znajduje się prostokątna przybudówka, mieszcząca kamienne schody, prowadzące do wnętrza wieży.\nWieża niższa, o wysokości 69 metrów, przeznaczona jest na dzwonnicę kościelną. Wzniesiona na planie kwadratu, posiada wyraźnie zaznaczony na całej wysokości gzymsami i oknami, podział kondygnacyjny. Na piętrze znajduje się renesansowa kaplica pod wezwaniem Nawrócenia św. Pawła (Kaufmanów). Na zewnątrz obok okna kaplicy, pod trójspadowym daszkiem jest zawieszony dzwonek „za konających”, odlany przez Kacpra Koerbera z Wrocławia w 1736 roku. Wieżę nakrywa późnorenesansowy hełm, wykonany w 1592 roku, składający się z eliptycznej kopuły, osadzonej na ośmiobocznym bębnie i zwieńczoną ażurową latarnią. W narożnikach ustawione są cztery mniejsze kopułki na niskich, sześciobocznych podstawach.\nNawa główna o wysokości 28 metrów nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym.\nokno gotyckie kościoła mariackiego w Krakowie\nNawę główną i prezbiterium dzieli, umieszczony na tęczy (projektu Jana Matejki), krucyfiks – dzieło uczniów Wita Stwosza.\nWit Stwosz, Ołtarz mariacki, 1477-89 r., kościół mariacki, Kraków\nOłtarz Wita Stwosza w Krakowie – ołtarz Zaśnięcia NMP, właściwie retabulum ołtarza głównego Kościoła Mariackiego w Krakowie zwane również potocznie „Ołtarzem Mariackim w Krakowie”, „Krakowskim Ołtarzem Wita Stwosza” itp. to nastawa ołtarzowa wykonana w latach 1477-89 przez przybyłego z Norymbergi rzeźbiarza Wita Stwosza (ok. 1448 – 1533) i jego krakowski warsztat.\nW predelli ukazane jest drzewo Jessego — genealogiczne drzewo Chrystusa i Marii Panny. Szafę nastawy zdobią trzy skrzydła, jedno nieruchome oraz dwa ruchome. Bryłę pentaptykudopełnia zwieńczenie.\nWit Stwosz, Ołtarz mariacki - scena główna - zaśnięcie NMP\nWit Stwosz, Ołtarz mariacki - zwiastowanie\nOtwarty ołtarz na ruchomych skrzydłach ilustruje sześć Radości Maryi: od Zwiastowania po Zesłanie Ducha Świętego. Kiedy szafa jest zamknięta, płaskorzeźby przedstawiają 12 scen z życia Marii i Jezusa. Postacie przedstawione są w strojach z epoki, będąc obecnie znakomitym studium kostiumologii. Sprzęty domowe, naczynia codziennego użytku również są wierną kopią pierwowzorów.\n18/03/2009 at 00:35\nTagged with analiza dzieł sztuki, architektura, architektura gotycka, artfolie, gotyk, historia sztuki, matura, matura z historii sztuki, notatki, notatki artfolie, notatki do matury z historii sztuki, rzeźba, rzeźba gotycka, sztuka, sztuka gotycka, sztuka gotyku\nnotatki – sztuka wczesnochrześcijańska\nMalowidło przedstawiające Dobrego Pasterza (katakumby Domitylli)\nSztuka wczesnochrześcijańska / starochrześcijańska – sztuka pierwszych chrześcijan, wyrażająca ich przynależność religijną, powstająca w basenie Morza Śródziemnego. Przyjmowany zasięg czasowy jest różny. W najszerszym rozumieniu sztuka wczesnochrześcijańska obejmuje okres od II do VII wieku n.e.; w węższym, stosowanym m.in. przez André Grabara, obejmuje lata ok. 220-395 r. n.e. (czyli okres od pojawienia się pierwszych znanych przykładów sztuki chrześcijańskiej do podziału cesarstwa rzymskiego na część wschodnią i zachodnią w 395 r.).\nZasięg chrześcijaństwa w 325 roku (pomarańczowy kolor) i 600 roku (żółty kolor)\nDo zachowanych dziś zabytków sztuki wczesnochrześcijańskiej należy:\n– malarstwo katakumbowe\n– rzeźba (głównie sarkofagi, pojedyncze figurki, rzeźba w kości słoniowej)\n– wyroby rzemiosła\nPrzed 313 rokiem miejscem wyznawania kultu najczęściej były domy prywatne i miejsca pochówku zmarłych. Domy nie wyróżniały się od pozostałych budynków mieszkalnych i na ogół, podobnie jak one, zostały rozebrane lub przebudowane.\nPlan domu chrześcijan w Dura Europos (baptysterium - podłużne pomieszczenie w prawym górnym rogu)\nNatomiast po ukazaniu się edyktu mediolańskiego w 313 r. religia została objęta patronatem cesarza, który ufundował liczne budowle sakralne, m.in. bazylikę Zbawiciela (św. Jana) na Lateranie i bazylikę św. Piotra na Watykanie. Wówczas to wykształciły się podstawowe formy architektoniczne i ikonograficzne, wykorzystywane przez kolejne epoki, jak choćby typ trój- lub pięcionawowej bazyliki oraz budowli centralnej.\nSchemat budowy bazyliki wczesnochrześcijańskiej\nPlan centralny bazyliki św. Piotra w Watykanie - plan Bramantego\nWażnymi ośrodkami w tym okresie było, obok Rzymu, kilka miast.\nTrewir stał się siedzibą cesarzy pod koniec III i przez dużą część IV wieku (od Maksymiana do Gracjana). W Mediolanie rezydowali cesarze w 2. połowie IV wieku – Konstancjusz II, Walentynian II, który miał tu stałą siedzibę, Gracjan, Walentynian II, nierzadko również Teodozjusz I.\nKonstantynopol stał się stolicą wschodniego cesarstwa, ale cesarze rezydowali w nim już wcześniej.\nRawenna była w V wieku rezydencją cesarzy zachodniorzymskich, a następnie stolicą królestwa Ostrogotów. W latach 565–751 była stolicą Egzarchatu Rawenny – państwa utworzonego przez cesarza bizantyńskiego.\nOd samego początku występowały także budowle na planie centralnym, związane najczęściej z kultem świętych męczenników (tzw. martyria) oraz baptysteria. Architektura budowli wznoszonych przez rodzinę cesarską była naśladowana w całym imperium. W ten sposób ukształtowały się dwa typy powszechnie przyjętego budynku kultowego:\n5-cio nawowa bazylika św. Piotra w Rzymie, widok ówczesny\nDodatkowo, wokół budowli na planie centralnym i absyd w bazylikach pojawiają się ambity, czyli obejścia pozwalające na wędrówkę wiernych wokół miejsc pochówku świętych, przejście katechumenów podczas ceremonii chrztu itp.\nKościoły poprzedzała poprzeczna nawa, tzw. narteks służący jako przedsionek kościoła i pomieszczenie dla katechumenów mogących uczestniczyć tylko w pierwszej części mszy św.\nNarteks zaznaczony ciemniejszym kolorem\nPierwsze transepty pojawiły się już w IV wieku. Ich umiejscowienie jednak jest inne niż w kościołach powstających w okresie średniowiecza. Podobnie jak narteksy przylegają bezpośrednio do naw, a w osi nawy głównej dobudowana jest absyda kończąca nawę. Rozwiązania te występują tylko w Zachodniej części imperium. Niektóre kościoły poprzedza dziedziniec w formie dużego atrium otoczonego kolumnowym portykiem. Przykładem bazyliki poprzedzonej atrium i zakończonej transeptem jest pierwsza, pięcionawowa bazylika św. Piotra na Watykanie oraz rzymska bazylika św. Pawła za Murami. Narteks poprzedza kościół San Vitale w Rawennie oraz mauzoleum Konstancji w Rzymie.\nMauzoleum Konstancji - przekrój i plan, 1-narteks, 2-ambit, 3-ołtarz\nPlan kościoła San Vitale w Rawennie\nW V wieku pojawiły się kościoły budowane na planie krzyża greckiego oraz z oddzielonymi obejściami od części centralnych przez zastosowanie eksedr. Rozwiązania tego typu stały się mocno popularne w sztuce bizantyjskiej. Bazyliki poddane zostają uproszczeniom. Coraz częściej stosuje się rozwiązania trójnawowe.\nChleb i ryba (krypty Lucyny, katakumby Kaliksta, lata 20. III wieku)\nRozwój katakumb umożliwiła budowa terenu, na którym znajduje się Rzym. Miasto to leży na warstwach tufu wulkanicznego, dobrze nadającego się do drążenia. Jest on łatwy do cięcia i twardniejący pod wpływem powietrza.\nNajliczniejsze przykłady malarstwa katakumbowego pochodzą z Rzymu, ale znane sa także przykłady z innych miejsc, m.in. Syrakuz i Neapolu. Malowidła katakumbowe bazowały na ówczesnym malarstwie rzymskim o charakterze pogańskim i w zasadzie różniły się tylko tematyką. W najwcześniejszym okresie zdobiono je w tzw. stylu linearnym: ściany i sklepienia malowano na jasny kolor i dzielono siatką linii, wewnątrz których umieszczano pojedyncze przedstawienia. Najstarszych przykładów takich malowideł dostarczają: cubiculum Dobrego Pasterza w katakumbach Domitilli (pierwsze dziesięciolecie III wieku), krypty Lucyny w katakumbach Kaliksta (20. III w.), kaplice Sakramentów w katakumbach Kaliksta (ok. połowy III w.).\nTrzej młodzieńcy w piecu ognistym z cubiculum Velatio, katakumby Pryscylli, ok. 280\nOgólna wymowa malowideł katakumbowych jest zazwyczaj dość podobna: ratunek, uwolnienie od grzechów i obietnica zbawienia.\nTematyka przedstawień jest połączeniem motywów typowo chrześcijańskich z pogańskimi (mitologicznymi).\nChrystus - malowidło z sufitu cubiculum nr 4, katakumby Komodilli, koniec IV wieku\n„Pierwsi chrześcijanie byli obywatelami rzymskimi przyzwyczajonymi do wyrażania swoich myśli i uczuć w sposób zgodny z wielowiekową tradycją, w której się wychowali. Cała sztuka wczesnego okresu chrześcijaństwa jest próbą pogodzenia tradycyjnego wyrażania z nową, zupełnie różną od antycznej, wiarą. A więc nowe treści religijne ubierano w starą tradycyjną formę. W konsekwencji dawne motywy i tematy nabierały nowego, ukrytego znaczenia.”\n(B. Osińska, Sztuka i czas, t. 1: Od prehistorii do rokoka, Warszawa 2004, s. 69-70.)\nOdnosi się to zarówno do malarstwa, jak i rzeźby. Spośród scen biblijnych popularne były m.in. historia Noego, Jonasza, ofiara Abrahama, Daniel wśród lwów, Mojżesz uderzający w skałę, z której wytryska woda, chrzest i cuda Jezusa. Sąsiadowały z nimi elementy zaczerpnięte z mitologii antycznej, np. Orfeusz grający na lirze albo Jonasz, przedstawiany w pozie śpiącego Endymiona oraz elementy bukoliczne: amorki, pory roku, zwierzęta, kwiaty, pasterze, pejzaże.\n„Tematy bukoliczne symbolizowały dla chrześcijan, podobnie jak dla ich pogańskiego otoczenia, ideał pełni życia z pobożnym oddaniem się Bogu (pietas) w szczęściu i pokoju (securitas).”\n(E. Jastrzębowska, Sztuka wczesnochrześcijańska, Warszawa 1988, s. 54.)\nW malarstwie III wieku szczególną role odgrywał symbol.\norant – pobożność\npaw – nieśmiertelność\npasterz niosący owieczkę, ryba – Chrystus\nokręt – wędrówka ziemska do nieba\nświatło świecy, kaganka, pochodni – „oświecenia wiarą”, „Chrystus światłość światła”\nkrzyż – męka, narzędzie zbawienia ludzi\nRozumiany był także jako zapowiedź wydarzeń nowotestamentowych przez starotestamentowe (np. Jonasz ocalony z paszczy wieloryba będący „figurą” zmartwychwstania Chrystusa). Większość tych znaków nie było wynalazkami chrześcijan, ale została zaczerpnięta m.in. z tradycji rzymskiej (np. pory roku jako wyobrażenie przemijalności życia).\nPod koniec III wieku, ok. roku 280, w malarstwie katakumbowym nastapiły zmiany. Pojawiły się pierwsze sceny z życia, oranci otrzymywali rysy osób zmarłych, rozszerzono też repertuar przedstawień biblijnych. Z tego okresu pochodzi cubiculum Pięciu Świętych w katakumbach Kaliksta oraz cubiculum Velatio w katakumbach Pryscylli. Z tego drugiego pochodzi znane malowidło, trzykrotnie ukazujące tę samą kobietę: w centrum jako orantkę, z lewej między dwoma mężczyznami, a z prawej z dzieckiem.\nOrantka - fragment malowidła z trzykrotnym przedstawieniem kobiety z cubiculum Velatio, katakumby Pryscylli, ok. 280\nPrzedstawiano nowe tematy, rozpoczęto próby perspektywicznego przedstawienia scen oraz tworzono pierwsze cykle scen. W pierwszej połowie IV wieku szczególnie rozwinęły się dekoracje w katakumbach Piotra i Marcelina oraz w katakumbie zwanej Cmentarzem Większym przy Via Nometana. W pomieszczeniu nr 22 zachowało się szeroko dyskutowane przez badaczy przedstawienie kobiety, nazywane Madonną orans. Na piersiach tej orantki widać głowę chłopca, który zapewne siedzi na jej kolanach; niektóre hipotezy widzą w niej Madonnę.\nCubiculum Madonny orans, Cmentarz Większy przy Via Nometana, 2. ćwierć IV wieku\nJuż w II wieku pojawił się kult męczenników, koncentrując się przy ich grobach.\nMozaika z Heliosem (Chrystusem?), grobowiec Juliuszów\nPo 313 roku, wraz z pojawieniem się architektury chrześcijańskiej, mozaiki zaczęły zdobić wnętrza budowli kościelnych. Szczególną role odgrywała dekoracja absydy, która jako zwieńczająca miejsce sprawowania kultu i najlepiej widoczna dla wchodzącego, odgrywa zasadniczą rolę w przekazywaniu za pośrednictwem ikonografii treści teologicznych i nauk religijnych. (E. Jastrzębowska, Sztuka wczesnochrześcijańska, Warszawa 1988, s. 84.). Od początku dekoracje absyd mają własny program ikonograficzny, bardzo istotny dla zrozumienia powstania sakralnej sztuki chrześcijańskiej. W mozaikach absydialnych wykorzystywano wizerunki Chrystusa, oparte o wcześniejsze wzory przedstawień cesarzy. I tak Chrystusa ukazywano pośród kolegium apostołów, w typie Maiestas Domini albo w scenie Traditio Legis. Wyobrażało to jedność Kościoła ziemskiego i niebiańskiego oraz podkreślało fakt sukcesji apostołów przez Kościół.\nChrystus Pantokrator, bazylika San Vitale w Rawennie\nChrystus Pantokrator, San Vitale w Rawennie, mozaika w apsydzie\nZ pierwszej połowy IV wieku n.e. pochodzą dobrze zachowane mozaiki w bazylice Santa Maria Maggiore, zdobiące ściany nawy głównej; mozaika z absydy jest późniejsza.\nLepiej zachował się zespół mozaik w grobowcu Konstancji (Santa Costanza) w Rzymie z 1. połowy IV wieku, ale także nie w całości.\nSanta Constanza w Rzymie\nBudowla ta składa się z wewnętrznej nawy na planie koła, nakrytej kopułą i zewnętrznego obejścia, krytego sklepieniem beczkowym. Mozaiki zdobiły pierwotnie kopułę oraz sklepienie obejścia, przetrwały jednak tylko te drugie.\nMozaika z Santa Constanza w Rzymie - winobranie\nMają charakter bardzo dekoracyjny. W polach na jasnym tle umieszczone są motywy geometryczne, sceny z winobraniem, medaliony z amorkami i głowami, motywy gałęzi, ptaków i przedmiotów.\nMozaika z Santa Constanza w Rzymie\nDwie mozaiki zachowały się także w konchach bocznych nisz. W jednej ukazany jest Chrystus z Piotrem i Pawłem w scenie Traditio Legis, w drugiej Chrystus i Piotr (zapewne Traditio Clavis). Dekoracja kopuły znana jest z rysunków i akwareli Pompeo Ugonio (XVI w.), Franscesco d’Ollanda (XVI w.), Anonima z Eskurialu i Antonia San Gallo Starszego.\nmozaiki z Santa Constanza\nNajwięcej mozaik ściennych i sklepiennych z V i początku VI wieku zachowało się w Italii. Przykładem jest zespół, zdobiący mauzoleum Galli Placydii w Rawennie z połowy V wieku oraz mozaika z kopuły baptysterium Ortodoksów, także w Rawennie z ok. 458 roku.\nmauzoleum Galli Placydii\nDobry Pasterz z mauzoleum Gallii Placydii\nPo zajęciu miasta przez Ostrogotów mozaikami ozdobiono baptysterium Arian (początek VI wieku) oraz boczne ściany bazyliki Sant’Apollinare Nuovo, później częściowo zmienione.\nŚciany boczne bazyliki dekorowane są mozaikami składającymi się z trzech pasów przedstawień.\nW górnym ukazano sceny z Nowego Testamentu: cuda Jezusa i jego mękę. Poniżej, między oknami, apostołów i proroków. Pas dolny pierwotnie ukazywał dwa orszaki dworskie – orszak króla Teodoryka, opuszczającego swój pałac i zmierzający ku Chrystusowi oraz orszak królowej, która wychodzi z portu Classe i zmierza ku Maryi z Dzieciątkiem. Ten drugi dodatkowo poprzedzają Trzej Królowie. Te dwa najniższe ciągi scen zostały przerobione w VI wieku tak, iż obecnie ukazują dwie procesje – męczenników i męczennic. Podczas tej modyfikacji, zapewne omyłkowo, z mozaiki z pałacem Teodoryka niezbyt dokładnie usunięto wizerunki orantów, pozostawiając ich dłonie.\nwnętrze San Apollinare Nuovo w Rawennie\nSant Apollinare Nuovo\nprocesja męczenników, San Apollinare Nuovo\npałac Teodoryka, San Apollinare Nuovo\nTrzej Królowie, San Apollinare Nuovo\nSzczególny rozkwit mozaikarstwa przypada na rządy Justyniana. Mozaikami ozdobiono kolejne budowle raweńskie.\nSan Vitale, Rawenna - widok z góry na bryłę\nmozaika z San Vitale - cesarz Justynian\nW San Vitale zachował się cały zespół, stanowiący tak treściowo, jak stylistycznie klasyczne apogeum rozwoju tej dziedziny sztuki (E. Jastrzebowska, Sztuka wczesnochrześcijańska, Warszawa 1988, s. 233).\nmozaiki w San Vitale\nNa sklepieniu absydy przedstawiono Chrystusa siedzącego na globie, towarzyszących mu archaniołów oraz świętego Witalisa-patrona kościoła (z lewej) i biskupa Eklezjusza (z prawej).\nNa ścianach absydy, w prostokątnych polach, znalazły się przedstawienia idących w procesji cesarza i jego małżonki, Teodory, a na ścianach prezbiterium – sceny biblijne. Z połowy VI wieku pochodzą mozaiki z kościołaSant’Apollinare in Classe, gdzie w absydzie umieszczono wielowarstwową kompozycję, składającą się z wizerunku patrona kościoła, 12 owieczek uosabiających apostołów, krzyża na rozgwieżdżonym niebie i ręki Boga, wychylającej się spomiędzy chmur.\nSan Vitale, mozaiki\nSan Apollinare in Classe, często mylona z San Apollinare Nuovo (również przeze mnie, bardzo, baardzo długo), również znajdująca się w Rawennie, zaliczana do stylu bizantyjskiego.\nróżnica między San Apollinare in Classe i Nuovo - zapamiętać!\nKościół został konsekrowany w 549 r. przez biskupa Maksymiana. Jest to trójnawowa bazylika z apsydą, bogato dekorowaną mozaikami. Z połowy VI wieku pochodzą mozaiki na sklepieniu apsydy oraz na większej części łuku triumfalnego (belki tęczowej); te znajdujące się między oknami oraz w dolnej części arkady są późniejsze.\nMozaika na sklepieniu apsydy prezentuje bogatą ikonografię. W centrum przedstawiony jest na tle rozgwieżdżonego nieba krzyż w typie crux gemmata, z głową Chrystusa na przecięciu ramion. Trzy owieczki uosabiają Piotra, Jana i Jakuba, uczestniczących wPrzemienieniu Pańskim na górze Tabor. Powyżej spomiędzy chmur wychyla się ręka Boga, a po bokach stoją Mojżesz i Eliasz. Poniżej znajduje się w pozie oranta św. Apolinary – patron kościoła i pierwszy biskup Rawenny. Jego identyfikację umożliwia inskrypcja: SANCTUS APOLENARIS. Dwanaście owieczek symbolizuje dwunastu apostołów.\nMozaika na łuku (belce) także przedstawia owieczki, ale wychodzące z Jerozolimy i Betlejem. W szczycie łuku ukazano Chrystusa oraz symbole ewangelistów, a u dołu archaniołów z VII wieku: Michała i Gabriela.\nMiędzy oknami apsydy stoją biskupi: Ursycyn, Ursus, Sewer i Eklezjusz.\nwnętrze bazyliki San Apollinare in Classe\napsyda z dekoracjami mozaikowymi, San Apollinare in Classe\nśw. Apolinary, mozaika z San Apollinare in Classe\nRzeźba reprezentowana jest głównie, zwłaszcza przed 313 rokiem, przez reliefy zdobiące sarkofagi. Sarkofagi chrześcijańskie powstawały od III wieku i formalnie są one jeszcze bardziej niż malarstwo włączone w nurt sztuki rzymskiej. (B. Filarska, Początki sztuki chrześcijańskiej, Lublin 1986, s. 149). Powtarzają zarówno ich kształty, jak i technikę czy rozmieszczenie dekoracji. Różnią się scenami biblijnymi, wprowadzanymi do płaskorzeźb.\nSarkofag z drzewami, IV wiek\nNajstarszym zabytkiem o jednoznacznie chrześcijańskim charakterze jest sarkofag z Santa Maria Antiqua w Rzymie (ok. 240) z postacią mężczyzny czytającego ze zwoju (filozofa), orantką, Jonaszem, chrztem w Jordanie, Neptunemem i rybakami. Dekoracja tego sarkofagu stanowi zatem połączenie motywów chrześcijańskich (chrzest, Jonasz) z bukolicznymi (pasterz, rybak, kozy, drzewa), mitologicznymi i symbolami życia duchowego (orantka). Występują na nim motywy wielokrotnie powtarzane na innych sarkofagach: filozof uosabiający mądrość, pod którego postacią ukazywano zmarłego oraz chrzest. Z III wieku pochodzą również: sarkofag Baebii Hertofilii, sarkofag z Jonaszem, sarkofag z via Lungara.\nW IV wieku, wraz z uzyskiwaniem przez chrześcijan większych praw, zaczęły powstawać sarkofagi o tematyce wyłącznie biblijnej. W drugim i trzecim dziesięcioleciu dominowały sarkofagi z dekoracją tworzącą jeden fryz oraz z podziałem na pola: figuralne i strygilowane (Dekoracja strygilowa składa się z esowatych żłobkowań. Nazwa pochodzi od strigilisa – skrobaczki uzywanej do usuwania zanieczyszczeń z ciała).\nW trzecim dziesięcioleciu występowały także sarkofagi dwufryzowe (np. sarkofag Dwóch Braci, 330-360), a od połowy wieku sarkofagi kolumienkowe. W sarkofagach kolumienkowych pojawiło się dzielenie całego przedstawienia na poszczególne sceny, oddzielone od siebie kolumnami bądź drzewami. Sarkofag Juniusa Bassusa jest jednym z najwcześniejszych i najpiękniejszych sarkofagów kolumienkowych. (B. Filarska, Początki sztuki chrześcijańskiej, Lublin 1986, s.165). Datowany na 359 rok, dekorowany jest dwoma pasami reliefów, po pięć scen w każdym. Dominuje tematyka związana z męką Chrystusa oraz Piotrem i Pawłem.\nOprócz sarkofagów zachowały się do dziś pojedyncze drobne figurki oraz ok. 30 wolnostojących posągów Dobrego Pasterza. Rzeźbiono również w drewnie, czego przykładami są drzwi z S. Ambrogio w Mediolanie (ok. 380) oraz S. Sabina (ok. 430) i w kości słoniowej (zwłaszcza tzw. dyptykikonsularne i cesarskie; jednym z najsłynniejszych jest dyptyk z wizerunkiem Justyniana na koniu). Wykonywane były wyroby złotnicze i ceramiczne (gliniane lampki oliwne i ampułki). Gdy chrześcijaństwo zostało zalegalizowane, pojawiła się potrzeba wyposażania kościelnych wnętrz i używania naczyń liturgicznych. W Rawennie zachowały się dwie kamienne ambony z VI wieku oraz tron biskupa Maksymiana.\nAnaliza dzieł sztuki\nrekonstrukcja bazylika św. Piotra w Watykanie, rekonstrukcja\nZbudowany nad grobem św. Piotra jako pięcionawowa bazylika na planie krzyża łacińskiego z kopułą ponad głównym ołtarzem. Stoi na miejscu bazyliki starochrześcijańskiej, wybudowanej około 326-344 roku przez cesarza Konstantyna i zburzonej 1506.\nW XV w, gdy bazylika byłą w złym stanie technicznym postanowiona stworzyć nowe plany. Budowa obecnie istniejącej bazyliki rozpoczęła się w 1506 r. wg planu D. Bramantego z 1505. Miała to być, zgodnie z ideałami estetycznymi renesansu, budowla centralna na planie krzyża greckiego z kopułą. Po śmierci Bramantego budowę 1514-1520 prowadził Rafael, który zmienił plan na podłużny. Antonio da Sangallo młodszy (do 1546), jako jeden z późniejszych architektów wrócił do planu Bramantego. Od 1547-1564 kontynuował budowę bazyliki Michał Anioł przeprojektował plan Bramantego. Ostatnim architektem był Giacomo della Porta, który pracując z D. Fontaną zmienił plan kopuły i dokończył jej budowę. Wnętrze bazyliki mieści wiele cennych dzieł średniowiecznej,\nrenesansowej (Pieta Michała Anioła) i barokowej sztuki (dzieła Berniniego: konfesja nad głównym ołtarzem mieszczącym grób św. Piotra, Cathedra S. Petri – tron św. Piotra i nagrobki papieży Urbana VIII i Aleksandra VII).\nWymiary bazyliki: 211,5 m długości, długość nawy poprzecznej 137,5 m., wysokość kopuły 119 m, a jej średnica 42 m. Bazylika św. Piotra jest obecnie drugim pod względem wielkości chrześcijańskim kościołem po bazylice w Yamoussoukro na Wybrzeżu Kości Słoniowej (1989).\nMauzoleum Santa Constanza\nMauzoleum wzniesione przez cesarza rzymskiego Konstantyna Wielkiego, znajdujące się przy bazylice cmentarnej Sant’ Agnese fuori le Mura (św Agnieszki za murami) w Rzymie.\nZostało wzniesione dla upamiętnienia córki Konstantyna z Faustyną – Konstancji.\nJest to najlepiej zachowane mauzoleum cesarskie. Budowla powstała najprawdopodobniej między 337 a 351 rokiem. Dość szybko zapomniano o tej pierwotnej funkcji i znalazło się tam baptysterium.\nBudynek ten był później konsekrowany jako kościół w 1256 r. przez papieża Aleksandra IV. Jest jednym z najlepszych przykładów wczesnochrześcijańskiej architektury. Na ścianach namalowane jest mnóstwo mozaik przedstawiających winobranie. Można także zauważyć pseudonimy artystów bohemy.\nW 1620 kościół został odrestaurowany niestety większość mozaik uległa wtedy zniszczeniu. Podczas kolejnej przebudowy w XIX w. pozostałości oryginalnych mozaik zostały zniszczone.\nWnętrze mauzoleum przedzielono na dwie części okręgiem promieniście ustawionych podwójnych kolumn. Budynek ma formę kolistą o średnicy 22,5 m z wewnętrznym obejściem i kolumnadą otaczającą, która się nie zachowała. Centralny obszar wydzielony jest przez 12 par granitowych kolumn w stylu korynckim z łukami pomiędzy nimi. Centralna, podwyższona część mauzoleum pokryta jest kopułą. Część ta jest oświetlona 12 alabastrowymi oknami. Na środku mauzoleum znajduje się ogromny sarkofag ze scenami winobrania, w którym pochowano Konstancję. Kapitele w rzędzie wewnętrznym mają liście akantowe i woluty gładkie, a w rzędzie zewnętrznym liście gładkie, a woluty ozdobne. Na tej lekkiej i dekoracyjnej konstrukcji wspiera się tambur z oknami i kopuła. Dołączony przedsionek prowadzi do cylindrycznie sklepionego krużganku, który obiega kolistą przestrzeń wnętrza.\nSant’Apollinare Nuovo, Rawenna\nJest to bazylika znajdująca się w Rawennie. Kościół ten został wybudowany na początku VI wieku przez króla Ostrogotów Teodoryka jako kaplica pałacowa, przeznaczona dla arian. W późniejszym czasie koścół został ponownie konsekrowany i przekazany katolikom.\nKościół San Vitale\nJest jednym zabytków Rawenny i jednym z ważniejszych przykładów sztuki bizantyjskiej w zachodniej Europie. Budowa została rozpoczęta w roku 527 i ukończona w 548 roku. Architekt nie jest znany.\nKościół został wzniesiony na planie ośmioboku z niszami, otaczanego przez również ośmioboczne obejście z emporami i wydzielonym prezbiterium, do którego przylegają dwie kaplice: prothesis i diaconicon, typowe dla świątyń bizantyjskich. Narteks dostawiony jest ukośnie do budowli, flankują go dwie wieżyczki ze schodami.\nWnetrze jest bogato dekorowane mozaikami. Nad kolumnadą w głównej nawie znajdują się freski ze scenami ze Starego Testamentu: historia Abrahama, Melchizedeka, scena ofiary z Izaaka, życie Mojżesza, Jeremiasza, Izajasza oraz historia Abla i Kaina. Ponadto wnętrze jest ozdobione 15 medalionami-mozaikami, przedstawiającymi Jezusa, apostołów oraz św. Gerwazego. Na ścianach apsydy znajdują się dwie słynne mozaiki, ukończone w 548 roku, przedstawiające cesarza Justyniana, ubranego w purpurowy płaszcz ze złotą aureolą, stojącego w otoczeniu biskupa Maximiana i pretorianów. Po drugiej stronie znajduje się cesarzowa Teodora w bogatym stroju, otoczona służbą.\nNa kościele San Vitale wzorowano karolińską kaplicę w Akwizgranie.\n15/03/2009 at 21:55\nTagged with architektura wczesnochrześcijańska, artfolie, chrześcijaństwo, historia sztuki, malastwo wczesnochrześcijańskie, matura z historii sztuki, mozaiki, notatki, notatki artfolie, rawenna, rzeźba wczesnochrześcijańska, symbole chrześcijańskie, symbolika, sztuka, sztuka starochrześcijańska, sztuka wczesnochrześcijańska


HERBATKA ZATOKI FIX 20 HERBAPOL UDRAŻNIANIE ZATOK\nHerbatka to starannie dobrana kompozycja ziół. Róża jest pomocna w stanach przeziębienia. Tymianek, lipa i mięta wykazują kojący efekt na gardło i struny głosowe. Lipa i czarny bez wspomaga funkcjonowanie układu oddechowego, natomiast tymianek przyczynia się do ułatwienia oddychania. Róża i bez są bogatym źródłem antyoksydantów. Owoc pigwy i róży oraz zioła nadają herbatce subtelny smak i wspaniały aromat.\nSkładniki: owoc róży 40%, kwiat bzu czarnego 20%, liść mięty 10%, kwiatostan lipy 10%, ziele tymianku 10%, owoc pigwy 10%.


Miliony zgwałconych, setki tysięcy ciąż. - kula Lis 69 - NEon24.pl\nHISTORIA ŚWIATA 01.09.2019 09:52 6 komentarzy\nNiemcy dopiero dziś mają odwagę przyznać, ilu z nich spłodzili alianci.\nMateriał dot. spotkania w amerykańskiej ambasadzie dla Niemców podejrzewających posiadanie amerykańskiej krwi. Fot. State.gov Aż 70 lat trzeba było, by naruszyć tabu jakim za Odrą jest kwestia ojcostwa od kilkuset do być może nawet kilku milionów obywateli Niemiec, którzy obchodzili niedawno 70. urodziny lub dobiegną wkrótce właśnie takiego wieku. Wszystkich tych, którzy w metrykach wpisane mieli informacje, iż personalia ojca są nieznane, lub wychowywani byli w przeświadczeniu, że ich prawdziwymi ojcami są ludzie, którzy nie mieli szans przyczynić się od ich przyjścia na świat, bo byli jeszcze na froncie lub siedzieli w obozach. Współcześni Niemcy, czyli dzieci Amerykanów i Rosjan. Z najnowszych ustaleń niemieckich naukowców wynika, że co najmniej pięć procent Niemców urodzonych w pierwszych latach po wojnie to dzieci gwałcicieli, którzy przemocą brali na bezbronnych niemieckich kobietach odwet za rozpętanie przez III Rzeszę piekła wojny. Kilka milionów Niemek zostało bowiem zgwałconych - często grupowo i wielokrotnie - przez aliantów. Dopiero dziś głośno mówi się o tym, że nie byli to tylko osławieni Rosjanie, ale także Amerykanie, Brytyjczycy i Francuzi. 860 000>Co najmniej tyle niemieckich kobiet zostało brutalnie zgwałconych przez alianckich żołnierzy z Zachodu w ostatnich miesiącach II wojny światowej i okresie powojennej okupacji Niemiec. Statystyka nie obejmuje ok. 2 mln ofiar Rosjan.\n190 000>To liczba ofiar gwałtów tylko żołnierzy amerykańskich, o działaniach których dotąd większość Niemców wolała mówić tylko w superlatywach.\n~ 250 000>Tylu Niemców prawdopodobnie poczętych zostało przez każdą z najliczniej okupujących powojenne Niemcy alianckich nacji.\nDopiero w 2015 roku Niemcy zaczynają głośno mówić także o tym, że Niemki były przymuszane do seksu z aliantami nie tylko brutalnym gwałtem. Kolejny spory odsetek około 70-letnich Niemców to dzieci poczęte wówczas, gdy ich matki oddawały się za ochronę, dach nad głową, czy po prostu jedzenie i picie, których w zrujnowanym Berlinie i innych miastach powszechnie dla niemieckich cywili brakowało. Romans z aliantem, szczególnie Amerykaninem, dawał szansę na przetrwanie. Po siedmiu dekadach od zakończenia II wojny światowej Niemcy zaczynają dziś mówić szczególnie o tym, jak wielu z nich nosi w sobie amerykańską krew. Wyliczenie wskazują, iż to nawet 250 tys. osób poczętych w najróżniejszych okolicznościach przez przybyszów zza oceanu. Równie wielu to w połowie Rosjanie, Francuzi, czy Brytyjczycy. Głośno o tym dzięki najnowszej książce Ute Baur-Timmerbrink "Wir Besatzungskinder" ("My, dzieci okupacji"). Wcześniej kłopotliwy temat poruszyć próbowali także sami Amerykanie, którzy w swoich placówkach dyplomatycznych w Niemczech organizowali warsztaty dla osób podejrzewających u siebie amerykańską krew. Dla USA takie wyjście przed szereg było opłacalne, bo koncentrowało uwagę tylko na historiach, w których po amerykańskim biologicznym ojcu pozostawał jakikolwiek ślad w postaci danych, czy zdjęcia. Tematem romansów Amerykanie uciekli więc od pytań o gwałty.\nJak opisuje Ute Baur-Timmerbrink od najmłodszych lat dzieci takie jak ona odczuwały, iż rodzice darzą ich "gorszym" uczuciem. Zawsze porównywałam się do innych dzieci i zauważyłam, że były one znacznie ważniejsze dla swoich rodziców niż ja dla moich wyznaje Baur-Timmerbrink. Ona powód tego stanu rzeczy poznała dopiero 1998 roku, gdy dowiedziała się, iż jej biologicznym ojcem był amerykański żołnierz. W swojej nowej książce traktującej o losach dzieci poczętych przez aliantów Niemka podkreśla, że mowa o co najmniej setkach tysięcy ludzi, którzy byli poddawani przez bliskich specyficznej stygmatyzacji lub marginalizacji. Jedni, bo byli tylko codziennym wspomnieniem o brutalnych gwałtach, inni byli traktowani jako wpadka, efekt uboczny walki o przetrwanie. Tych, których poczęli alianci szczerze zakochani w Niemka, gorzej traktowali ich oficjalni ojcowie. Na to, by i w Polsce nagłośnić tę sprawę uwagę zwróciła mi Therese Wendt, która w połowie lat 90-tych przeprowadziła się ze swoją matką z Berlina do Gdańska, skąd pochodziła jej rodzina. Kiedy nad Zatokę Gdańską zaczęli zbliżać się Rosjanie, mama pani Therese uciekła do Berlina z nadzieją, że tam uniknie piekła, które czerwonoarmiści powoli urządzali już na Pomorzu. Matki wolały zapomnieć i kłamać....Jak się okazało, wtedy Niemkom przed piekłem trudno było uciec gdziekolwiek stwierdza gorzko moja rozmówczyni. Która również należy do pokolenia "dzieci okupacji". O tym, że została spłodzona przez Amerykanina dowiedziała się jednak dopiero na kilka miesięcy przed śmiercią jej matki, która odeszła kilka lat temu. Przez wszystkie wcześniejsze lata skutecznie oszukiwano ją, że ojciec był pod koniec wojny jedynie urzędnikiem, który niespodziewanie zachorował i zmarł. Bliscy chcieli zaoszczędzić jej życia w świadomości tego, iż ciąża jej matki była rezultatem gwałtu. THERESE WENDT to jedno z niemieckich dzieci poczętych przez aliantów. Dopiero trzy lata temu odnalazłam dokumenty, które wywróciłby mój świat do góry nogami, gdybym nie znała wcześniej prawdy. Wynika z nich, że ojciec poległ wiele miesięcy wcześniej niż mogłam zostać poczęta. Jednocześnie w mojej metryce jakimś cudem jest właśnie jego imię i nazwisko. Pani Therese dodaje, że akurat w jej przypadku o gorszym traktowaniu przez mamę nie było jednak mowy. Dopiero po tylu latach zaczęła jednak rozumieć pewne zachowania innych bliskich, czy dziwne docinki z dzieciństwa starszych koleżanek. Therese Wendt przyznaje, że jej pokoleniu trudno zrozumieć, dlaczego rodzice i dziadkowie w zasadzie wyparli ze społecznej pamięci prawdę o tym, jak wyglądało obalanie nazistowskiego systemu przez aliantów. W Niemczech bardzo mocno kultywuje się narrację, w której przybycie do Berlina aliantów było jednym z najjaśniejszych punktów w historii. Momentem, który dał nam szansę na odrodzenie się. Nie wiem, dlaczego nasi rodzice milczeli tak długo o tym, ile bólu szczególnie Amerykanie i Rosjanie nam przy okazji przywracania w Europie sprawiedliwości i pokoju zadali stwierdza.\nŹródło: https://natemat.pl/142031,dopiero-dzis-za-odra-zbieraja-sie-na-odwage-by-przyznac-jak-wielu-z-nich-poczeli-alianci-niemkom-przed-pieklem-nie-dalo-sie-ucie Ps...Jestem ciekaw jak wyglądało to w drugą stronę, tzn. ile dzieci Polek mogło być spłodzonych w wyniku gwałtu żołnierzy niemieckich czy radzieckich? Nie należy zapominać o Polakach, u których dopatrzono się "aryjskich" cech ... Przystojni niewolnicy wywożeni byli do Niemiec na tzw.roboty w alkowach zdemoralizowanych Bert... Przydziały wyglądały tak samo jak na krowę lub konia... dla dzielnych Niemr, których mężowie na frontach się wykazywali. Gwałty były, ale w drugą stronę...Niemcy to już taki naród. To było 70 lat temu. Dzisiaj Niemki pykają araby i przybysze z Afryki. O to namieszali w aryjskiej krwi. A przecież w 2016 roku doszło do setek gwałtów na niemieckich kobietach i Niemcy zrobili to samo. Cisza. Dopiero niezależne dzienniki to nagłośniły bo rząd niemiecki zabronił oczywiście o tym mówić. Tam dopiero jest demokracja. I to był początek ideologii multi-culti, która na naszych oczach wchodzi w apogeum.\nNiemki były spragnione mężczyzn.\nZwłaszcza, że ci ich normalni - niczym specjalnym w tych sprawach się nie wyróżniali i nie wyróżniają.\nOni to tylko w formie gwałtu potrafią.\nZatem była top odmiana.\nTeraz też za migrantami to stoi - Niemki marzą o prawdziwych, normalnych mężczyznach.\nKrzysztof J. Wojtas 01.09.2019 11:09:19\nMoże trochę się nazbiera, lecz oni mieli poodmrażane kuśki, trudno było nim gwałcić i nowych "rosjan" robić.\nkula Lis 69 01.09.2019 11:33:22\nNiemcy mieli zakaz fraternizowania się z podludźmi, więc za gwałt uważany za fraternizację była kara śmierci. Gwałcicieli rozstrzeliwano po sądzie polowym. W Powstaniu Warszawskim Niemcy nie gwałcili, tylko Ukraińcy, Łotysze, Litwini, Rosjanie z RONA i żydzi (ponad 300 osobowy oddział zbrodniarzy) wspomagający i wyręczający w mordach ze szczególnym okrucieństwem Niemców, czym nawet Niemcy byli zbulwersowani..i zaczęli rozstrzeliwać swych pomocników.\nkula Lis 69 01.09.2019 11:52:32\n@kula Lis 68 11:52:32\nPodczas nadchodzącej wojny będzie jeszcze gorzej...\nbroniące Polski wojska LGBT też mają swoje wielkie potrzeby...\na okoliczni cywile czyli Polacy ... to klasyczne ofiary wojsk okupujących.\nTeraz nie tylko Polski ale i Polacy są zagrożeni.\nJedyna korzyść że nie będzie z tego dzieci... będą tylko otarcia, HIV i inne medyczne atrakcje.\nOscar 01.09.2019 17:21:27\nA ile Polek często młodocianych było zgwałconych przez niemców w domach w których służyły jako pomoc domowa? Nie, Niemcy nie gwałcili!!!\nzadziwiony 02.09.2019 15:34:23\nPostarzały się i mazały krwią, by uniknąć gwałtów. Armia Czerwona zgotowała im piekło. Żołnierze Armii Czerwonej zgwałcili najprawdopodobniej kilkaset tysięcy Węgierek na przełomie lat 1944 i 1945. Kobiety chwytały się najbardziej wymyślnych sposobów, by spróbować zabezpieczyć się przed żądzą krasnoarmiejców.\n„Uciszony wstyd” dlaczego wybrała pani taki tytuł dla swojego filmu dokumentalnego o sowieckich gwałtach na Węgierkach?\nkula Lis 69 04.09.2019 11:27:54


Budowa tunelu Strabag - Time Lapse. Profesjonalne realizacje filmów z budowy w technice poklatkowej. Podgląd online budowy.\nBudowa tunelu Warszawa dzielnica Wawer\n2015-07-01: To już piąta nasza realizacja dla firmy Strabag. Tym razem Strabag przebuduje istniejący przejazd kolejowy który zostanie zastąpiony tunelem. Powstaną też dwa przejścia podziemne dla pieszych. Oczywiście i tym razem realizację filmu w technice Time Lapse z przebiegu tej inwestycji Strabag powierzył Qwor.


Xiaomi prezentuje tablety Mi Pad 5. Mocna konkurencja dla iPadów i Galaxy Tabów - TELEPOLIS.PL\nXiaomi prezentuje tablety Mi Pad 5. Mocna konkurencja dla iPadów i Galaxy Tabów\nDziś firma Xiaomi przedstawiła nie tylko smartfon Xiaomi MIX 4, ale także serię nowych tabletów z linii Mi Pad 5. Urządzenia o dobrej specyfikacji wyróżniają się 11-calowymi ekranami 120 Hz oraz sprawnymi funkcjami komunikacyjnymi i multimedialnymi. Obsługują też rysik, można do nich dołączyć klawiaturę typu folio.\nZobacz: Xiaomi MIX 4 oficjalnie: ceramiczna obudowa, aparat pod ekranem i ładowanie 120 W\nNowa seria tabletów Xiaomi obejmuje w sumie trzy modele – Mi Pad 5 oraz niemal identyczne Mi Pad 5 Pro i Mi Pad 5 5G. Ich specyfikacje w dużej części się pokrywają. Wspólnym elementem są przede wszystkim ekrany IPS o przekątnej 11 cali, rozdzielczości 2.5K (2560 x 1600, 275 ppi), odświeżaniu 120 Hz i jasności sięgającej 500 nitów. Wyświetlacze zapewniają zgodność ze standardami Dolby Vision i HDR10, interesujący dodatek stanowi funkcja TrueTone, podobnej do tej z urządzeń Apple. Rozwiązanie to za pomocą czujników światła optymalizuje obraz w zależności od warunków zewnętrznych.\nW obudowę Xiaomi Mi Pad 5 wkomponowano cztery głośniki z Dolby Atmos, w modelach Pro jest ich osiem, warianty te wspierają także Hi-Res Audio.\nKolejne różnice dotyczą wykorzystanych procesorów. Podstawowy model Mi Pad 5 otrzymał chipset Snapdragon 860 (taktowanie CPU do 2,96 GHz, GPU Adreno 640), z kolei w modelach Mi Pad 5 Pro/Pro 5G znalazł się Snapdragon 870 (do 3,2 GHz, GPU Adreno 650).\nPamięć RAM LPDDR5 w modelach Mi Pad 5 i Mi Pad 5 Pro ma 6 GB, a wewnętrzna UFS 3.1 – 128 lub 256 GB. Najbogatszy model Mi Pad 5 Pro 5G otrzymał 8 + 256 GB pamięci.\nNowe tablety Xiaomi zostały bogato wyposażone w funkcje komunikacyjne. Podstawowy model oferuje łączność Wi-Fi 6, Bluetooth 5.1 i NFC, w modelach Pro otrzymujemy z kolei LTE, Bluetooth 5.2, a w wariancie Mi Pad 5 Pro 5G – zgodnie z nazwą również łączność 5G.\nXiaomi Mi Pad 5 wyposażony został w jeden tylny aparat 13 Mpix i przedni 8 Mpix, z kolei Mi Pad 5 Pro ma z tyłu połączenie aparatów 13 Mpix i 5 Mpix, a przedni 8 Mpix. Najlepszy model Mi Pad 5 Pro 5G uzbrojony jest w tylne aparaty 50 Mpix i 5 Mpix.\nEnergię do pracy Mi Pada 5 dostarcza akumulator 8720 mAh z ładowaniem 33 W. w modelach Pro bateria jest mniejsza (8600 mAh), ale można ją zasilić z większą mocą 67 W.\nNowe tablety Xiaomi przygotowane są także do współpracy z rysikiem, który rozpoznaje 4096 poziomów nacisku z czułością 240 Hz. Dwa przycisku na rysiku można przypisać do dowolnej funkcji na tablecie, na przykład zrzutów ekranowych albo szybkiego otwierania aplikacji Mi Note. Dodatkowe akcesorium to klawiatura pełniące również funkcję etui.\nWszystkim zarządza Android 11 z interfejsem MIUi dla tabletów.\nChiński ceny za tablety Xiaomi Mi Pad 5 rozpoczynają się od 1999 juanów (1200 zł), najdroższy model Mi Pad 5 Pro 5G kosztuje 3499 juanów (ok. 2100 zł). Na klawiaturę trzeba wydać 399 juanów (240 zł), a na rysik – 349 juanów (ok,. 210 zł). Czy i kiedy urządzenia trafią na światowe rynki jeszcze nie wiadomo.\nTagi: xiaomi mi pad 5 xiaomi mi pad 5 pro xiaomi mi pad 5 specyfikacja xiaomi mi pad 5 5g