Tym, którzy chcą mieć w domu niezwykłego zwierzaka, należy zwrócić uwagę na lamparta gekona eublefar. Ta jaszczurka jest odpowiednia zarówno dla zaawansowanych miłośników gadów, jak i początkujących. Opieka nad nią jest prosta, a jej postać nie stwarza problemów: jest spokojnym i pozytywnym stworzeniem, łatwo przywiązanym do osoby i potrafiącym okazać swoją miłość.\nLampart gekon (Eublepharis macularius) został opisany przez angielskiego zoologa Edwarda Blytha w 1854 roku. Owadożerna jaszczurka pochodzi z Pakistanu, Iranu i Afganistanu. Mieszka na pustyni, prowadzi nocny tryb życia. Jako gatunek zagrożony, gekon lamparty nie jest wymieniony.\nEublefar to jaszczurka z wieloma plamami lub bez nich, w zależności od wariantu tego gatunku. Jeśli istnieje kilka odmian kolorystycznych gekonu lamparta o typowym wzorze, a także albinosy, zamiecie, mandarynki i inne popularne odmiany. Młode gekony nie mają jeszcze żadnych plamek, ale pojawiają się wraz z wiekiem.\nGekony lamparta dorastają do 20 cm długości i ważą 150-220 gramów. Opieka nad jaszczurkami dowolnej odmiany tego gatunku wymaga tego samego. Gekony lamparta żyją 5-7 lat, a przy dobrej opiece do 20 lat.\nMożna odróżnić mężczyznę od kobiety przez półkę u podstawy ogona. U kobiety jest to jedna długa wypukłość; u mężczyzn jest podzielony na dwie części.\nGłowa zwierzę jest duże, spiczaste, połączone z ciałem krótką grubą szyją. Na końcu kufy znajduje się para nozdrzy. Na brodzie znajdują się duże tarcze. Po bokach głowy widoczne są otwory w kanałach słuchowych, pokryte błoną bębenkową.\nOczy jaszczurki są duże, owalne i wypukłe, co jest typowe dla zwierząt nocnych. Źrenice w postaci szczeliny o prostej krawędzi są umieszczone pionowo. W przeciwieństwie do wielu gekonów, eublefar z cętkami lamparta ma ruchome powieki i cienką migającą membranę. Z tyłu górnej powieki znajdują się narośle przypominające rzęsy.\nUstaobszerny, jego rogi są nieco wygięte w górę. W tym celu eublefara jest często nazywana „uśmiechniętym gekonem”. To „dobre usta” są wypełnione 100 małymi zębami, które są przeznaczone do trzymania i krótkiego żucia ofiary. Zęby znajdują się na obu szczękach i są przymocowane do wnętrza kości. To połączenie jest kruche (pleurodont), dlatego zęby są zastępowane nowymi co 3-4 miesiące, przy młodych rosnących zębach obok starych.\nCiało Lampart eublefar cętkowany pokryty miękką w dotyku, ale bardzo trwałą skórą. W naturze chroni jaszczurki przed urazami, które mogą powodować ziarenka piasku, ostre kamienie i suchą glinę. Na wierzchu skóry znajdują się małe łuski, wśród których wyróżniają się duże łuski w kształcie stożka. Te „brodawki” pełnią funkcję termoregulacyjną. Przyczyniają się do akumulacji ciepła i zapobiegają jego utracie.\nCiało jest grube i lekko spłaszczone. W porównaniu z żywą i szybko poruszającą się jaszczurką eublefar wydaje się niezręczny. Porusza się powoli, przewracając się na boki.\nOgon gady grube pośrodku, kolczaste, ozdobione 2-3 liliowymi pierścieniami. Służy jako magazyn tkanki tłuszczowej. Ponieważ eublefars cętkowany lamparta żyje w suchych obszarach, używają tego stada w porze suchej jako źródło wody, aw zimnych jako składniki odżywcze. Jaszczurki mogą upuścić cały lub część ogona. Szczególnie często zdarza się to młodym osobom. Przed strachem, bólem lub w celu ochrony przed prześladowaniami kurczą się specjalne mięśnie, które przyczyniają się do autotomii.\nAutotomia to odrzucenie przez zwierzę kończyny lub narządu.\nU młodych jaszczurek ogon rośnie szybko, u starych proces regeneracji trwa długo. Nowy ogon nie będzie tak długi jak wcześniej, ale będzie grubszy. Różni się kolorem, łuski na nim są mniejsze, a guzki są nieobecne.\nJeśli w naturze ogon zostanie odrzucony przed zimowaniem, zwierzę pozostanie bez „strategicznych” rezerw, może zachorować, a nawet umrzeć. Zazwyczaj eublefars wracają do miejsca, w którym stracili tak pożywną część ciała i jedzą je.\nNogi gady średniej długości, cylindryczne, z pięcioma wyciągniętymi palcami zaokrąglonymi na końcu, pozbawionymi „przyssawek”. Na subdigital płytki są guzki. Wszystkie palce każdej stopy są zaokrąglone, wyposażone w cienkie ostre pazury, które pomagają zwierzęciu wspinać się po pionowych miękkich powierzchniach, takich jak gałęzie i liście.\nNa krawędziach palców nie ma goździków (piaskowych nart) charakterystycznych dla jaszczurek żyjących na pustyniach. Wgłębienia pachowe przednich nóg cętkowanego lamparta eublefar przekształca się w głębokie kieszenie skóry, ich cel nie został jeszcze wyjaśniony.\nMłode gadynamalowanyw odcieniach żółtawych lub cielesnych z ciemnymi paskami na ciele i ciemnobrązową „czapką” na głowie. Na czapce w okolicy oczu i blisko palca znajduje się lekki wzór, który wygląda jak odcisk stopy ptaka. W wieku 8 miesięcy eublefary stają się dorosłe, a następnie ich kolor zmienia się.\nU dojrzałych zwierząt wzór brązowych plam umieszcza się na jasnoszarym lub jasnożółtym tle, bardziej nasyconym na ciele. Na spodzie ogona i głowy plamy są mniej jasne, a na brzuchu wcale nie są. Połączenie wielu ciemnobrązowych plam i jasnych cienkich szczelin między nimi tworzy siatkowy wzór na głowie. Lekki pasek, mniej lub bardziej wolny od plam, rozciąga się wzdłuż kręgosłupa. Brzuch eublefar lamparta jest bladoróżowy, boki są białe.\nA oto jak działająnarządy zmysłów jaszczurki:\nLamparty eublefars mają dobrze rozwinięty słuch. Pozwala wykryć ofiarę podczas polowania.\nNocne zwierzęta widzą tylko czarno-białe kolory. Ale wizja pomaga im zapamiętać miejsce składania jaj i stale wracać do niego, aby zostawić nowe potomstwo.\nEublefars opracował kubki smakowe: zwierzęta dobrze odróżniają słodycze, ale nie są bardzo wrażliwe na gorzkie.\nZmysł węchu jest mniej rozwinięty niż inne zmysły, ale w niewielkiej odległości eublefare mogą wyszukiwać przedmioty po zapachu. Jaszczurki mogą swobodnie oddychać, nawet jeśli w ich pysku znajduje się pokarm, ponieważ gady mają wewnętrzne nozdrza znajdujące się obok gardła. Ponadto jaszczurki mają narząd womonowo-nosowy lub narząd Jacobsona, który znajduje się na górnym podniebieniu. Jest to peryferyjna część dodatkowego układu węchowego niektórych kręgowców. Dzięki niemu gady czują zapach w ustach, a także rozpoznają otaczające je zapachy. Aby określić, co jest w pobliżu, jaszczurka często wystaje z języka, z którego sygnał wchodzi do jamy węchowej (narząd Jacobsona).\nIstnieją sugestie, że eublefary są kierowane przez pole magnetyczne Ziemi w taki sam sposób, jak ptaki to potrafią.\nW niebezpieczeństwie eublefara wydaje syczący dźwięk.\nDo chwili obecnej wyróżnia się pięć głównych rodzajów takich gekonów:\nirański. Jaszczurki należące do tego gatunku są największe i mają długie nogi.\nHardwick. Ten rodzaj eublefar nazywa się plamistością wschodnioindyjską. Do tej pory był słabo zbadany. Funkcje obejmują obecność czerwono-brązowych pasków na plecach. W razie niebezpieczeństwa takie jaszczurki wydają przeszywające dźwięki.\nafgański. Niektórzy naukowcy nie rozróżniają tych jaszczurek w osobnej formie, ale uważają je za podgatunki.\nTurkmen. Takie e-taryfy są wymienione w Czerwonej Księdze, ponieważ są na skraju wyginięcia. Funkcje obejmują możliwość generowania głośnych dźwięków i obecności skal. Na ogonie i plecach gada znajdują się żółte poprzeczne paski.\nLampart. Najpopularniejszy typ do trzymania w domu, który ma nierówny kolor.\nDla jednego gekona lub pary wystarczy 50 litrów. Oczywiście większy wolumen będzie lepszy, szczególnie jeśli planujesz je hodować. Nie można ustawić szklanej osłony terrarium, ponieważ eublefary nie mają możliwości wspinania się na gładkich powierzchniach, mają nierozwinięte przyssawki na nogach, podobnie jak inne rodzaje gekonów. Jeśli jednak masz w domu koty i psy, lepiej pokryć terrarium, ponieważ stanowią one poważne zagrożenie dla gekonów. Cóż, nie zapominaj, że świerszcze i inne owady mogą z niego uciec i prawie nie potrzebujesz ich w domu.\nKilka dojrzałych płciowo kobiet dobrze się dogaduje (jeśli są mniej więcej tego samego rozmiaru), ale samce są zarozumiałe i będą walczyć. Samiec i kilka kobiet również się dogadują, ale lepiej nie trzymać ich razem, dopóki nie osiągną dojrzałości płciowej (około 45 gramów zarówno dla mężczyzny, jak i kobiety).\nJeśli nabyłeś młodą parę i planujesz trzymać je razem, lepiej rozwijać się osobno. Czemu? Samce rosną szybciej i są większe niż samice, zwłaszcza jeśli hodujesz je razem. Większy mężczyzna jest bardziej aktywny i agresywny, je szybciej, często bierze jedzenie od kobiety lub po prostu terroryzuje ją. Ponadto wcześniej osiąga dojrzałość płciową i zaczyna kojarzyć się z kobietą, która często nie jest gotowa. Samice o wadze 25-30 gramów często składają jaja, ale nadal są za małe. Skraca to ich żywotność, jest stresujące i zmniejsza potencjał.\nJeśli hodujesz kilka samic razem, pamiętaj, że czasami jedna z nich rośnie szybciej i może przyjmować żywność z towarów. Jeśli rozmiary są bardzo różne, lepiej sadzić je w różnych terrariach.\nJak karmić cętkowany eublefar?\nW naturze „lamparty” żerują głównie na owadach, ale czasem mogą czerpać zyski z własnego rodzaju, tylko mniejszych krewnych. Ulubionym jedzeniem dla cętkowanych eublefars w domu są świerszcze (ciasteczka, banany, dwuplamki). Karaluch turkmeński (Shelfordella tartara) również okazał się dobrym przedmiotem paszowym, ponieważ jest bardzo miękki i łatwo się rozmnaża, nie wymagając specjalnych warunków. Jedząc go, eublefar nawet mruży oczy z przyjemnością. Karaluchy z marmuru (Nauphoeta cinerea) i Madagaskaru (Gromphadorhina portentosa) są dobrze spożywane.\nRobak mąkowy (Tenebrio molitor) może być również włączony do diety eublefars. Przed podaniem zaleca się karmienie owadów różnymi zieleniami, a następnie posypanie witaminami gadów lub proszku wapniowego (jest to szczególnie ważne dla samic w okresie lęgowym). Niektóre osoby nie odmówią noworodkom myszy, ale często nie należy ich podawać. Nie zapominaj, że gekon jest nadal owadożernym gadem. Różne owoce, jagody i inna roślinność nie jedzą plamistych eublefars. Karmienie lamparta gekona jest bardzo ekscytujące.\nWskazane jest, aby podać mu jedzenie rękami lub pincetą: w ten sposób gad dostaje swoją porcję i nie połyka kamieni podczas polowania, a będziesz mieć pewność, że nie ma karaluchów, które mogłyby uciec i prowadzić dziki styl życia w twoim mieszkaniu. Ponadto eublefar z przyjemnością przyjmie proponowaną paszę w tej formie. Ponadto karmienie ręczne przyspieszy proces oswajania zwierzęcia. „Polując” na jedzenie, gekon unosi się na wyciągniętych nogach i krótko stuka ogonem. Latem na łące dla jaszczurek można złapać różnych ortopterów z rodzin koników polnych (Tettigoniidae) i szarańczy (Acrididae). Należy to zrobić z dala od pól uprawnych i ogrodów, ponieważ owady mogą zostać zatrute pestycydami.\nJeśli karmisz koniki polne, zmiażdż głowę przed karmieniem dużych osobników, ponieważ koniki polne mają silne szczęki, które mogą zranić twojego zwierzaka. Eublefarov starszy niż rok jest karmiony 2-3 razy w tygodniu. Dorosły gekon może zjeść średnio 5 świerszczy na paszę. System żywienia młodych ludzi jest inny. Bardzo małe gekony w wieku poniżej 1 miesiąca są karmione 1-2 razy dziennie - potrzebują tylko 1 krykieta na jedno karmienie. Jaszczurki w wieku od 1 do 3 miesięcy są karmione raz dziennie - daj 2 świerszcze. W wieku od 3 do 6 miesięcy eublefars są karmione co drugi dzień - średnio 1-3 duże świerszcze na karmienie. A zwierzęta od sześciu miesięcy do roku wystarczają na podawanie pokarmu 2-3 razy w tygodniu w ilości 3-4 dużych świerszczy naraz. W terrarium musi być poidło z wodą. W tym przypadku dobrze jest użyć szalki Petriego o małych krawędziach. Woda musi być odnawiana przynajmniej co drugi dzień.\nEublefaras sązimnokrwiste jaszczurkii do trawienia jedzenia potrzebują ciepła. Najlepszym rozwiązaniem będzie ogrzewanie dolne. Aby to zrobić, możesz użyć sznurka grzejnego, maty termicznej lub suszarki do butów.\nTemperatura w obszarze grzewczym nie powinna przekraczać 32 stopni. Można go regulować za pomocą termometru i grubości gleby podczas instalowania urządzeń grzewczych. Ogrzewanie umieszcza się w rogu terrarium, „ogrzewając” od 25 do 33 procent dolnej powierzchni, jednocześnie osiągając gradient temperatury w mieszkaniu jaszczurki. W temperaturze pokojowej nie niższej niż 22 stopnie ogrzewanie na noc można wyłączyć. Niemowlęta do trzech miesięcywymagają ciągłego ogrzewania.\nW domu jaszczurki powinno być kilka schronień w ciepłych i zimnych zakątkach. Już sam eublefar dokona wyboru bardziej wygodnego miejsca. A także nie zapomnij o niezbędnej części terrarium - mokrej komorze, która powinna znajdować się w ciepłym kącie, w którym zwierzę będzie się topić. O tym opowiemy nieco później.\nMoże być stosowany niedrogi, praktyczny ischroniska przyjazne środowiskuwykonane z połowy kokosa, które sprawdziły się i są popularne w Zblefar. A także nie jest problemem, aby zamówić wystrój lub schronienie u mistrza lub zrobić to sam.\nJako gleba w mieszkaniu eublefar nasyp wykonany jest z grubych kamyków i kamieni, ale nie z morza i rzeki, ponieważ są śliskie dla łap zwierzęcia. Aby zapobiec przypadkowemu połknięciu kamyków przez zwierzę, jego rozmiar musi być odpowiedni. Nie zaleca się używania zwykłego piasku, w przeciwnym razie eublefar będzie miał problemy z trawieniem, jeśli zostanie połknięty.\nW terrariach bardzo dobrze nadają się specjalne dywany. Jest bezpieczny, piękny i wygodny w czyszczeniu domu zwierzęcia. Każda miękka mata drzwiowa jest również idealna. Małe dzieci muszą być trzymane wyłącznie na papierowych ręcznikach lub serwetkach.\nDla osób pijących odpowiednia jest każda mała i mała pojemność. Jaszczurki Eublefara uwielbiają pićczysta broniona wodamachając językiem jak kocięta. A także chętnie polizają kropelki świeżej wody, a podczas codziennego opryskiwania nie ma szczególnej potrzeby miski do picia, chociaż nigdy nie będzie zbyteczna.\nPoidła można udekorować w stylu terrarium lub wykonać najprostszy z dostępnych przedmiotów. Woda alkaliczna jest uważana za najbardziej przydatną w swoim składzie.\nGekon eublefar zwierzę ma zmierzch i dlatego nie potrzebuje oświetlenia. Dla niego zwykła żarowa lampa lustrzana o mocy 25-40 Watt jest odpowiednia do symulacji ogrzewania słonecznego. Chociaż najlepszą opcją jest ogrzewanie od dołu za pomocą maty termicznej, kamienia termicznego lub sznurka termicznego.\nPromieniowanie ultrafioletowe jest także niezbędnym elementem zapewniającym syntezę witaminy D 3 u zwierzęcia. Aby to zrobić, użyj specjalnych lamp ultrafioletowych. Chociaż jeśli dodasz niezbędne witaminy i minerały do karmy zwierzaka i zapewnisz mu niższe ogrzewanie, nie będziesz potrzebować lampy ultrafioletowej. Faktem jest, że kompleks witamin w połączeniu z odpowiednim reżimem termicznym zapewnia zwierzęciu witaminę D 3 w całości.\nWażne jest, aby wiedzieć, że eublefars - albinosy nie lubią jasnego światła.Dlatego przy stosowaniu lamp należy wziąć to pod uwagę i, jeśli to możliwe, skonsultować się z odpowiednim specjalistą.\nWilgotność w domu zwierzęcia nie powinien przekraczać 50 procent. Aby zwiększyć wilgotność do pożądanej wartości, jeśli mieszkanie jest zbyt gorące, konieczne jest okresowe spryskiwanie gleby w jednym rogu terrarium, szczególnie przy braku mokrej komory.\nStara skóra gada domowego powinna całkowicie zepsuć się podczas linienia, a proces ten musi być kontrolowany, inaczej zwierzę w pewnych okolicznościach może przestać słyszeć, pozostać bez palców itp. Dlatego musisz wiedzieć, że dorośli topią się raz w ciągu 1-2 miesięcy, młodzież - 1 raz w ciągu dwóch tygodni. I może to nawet nie zostać natychmiast zauważone, ponieważ gad zjada starą skórę po topieniu. Ze względu na szybki wzrost dzieci topią się znacznie częściej niż ich bracia.\nJeśli możesz pomieścić samce i samice i masz miejsce na ich hodowlę, możesz uzyskać tyle samo potomków, ile samic. Najważniejsze jest, aby móc dołączyć to potomstwo.\nOkreślenie płci gekonów lampartów młodszych niż 3-4 miesiące jest bardzo trudne wizualnie. U dorosłych w wieku 6-9 miesięcy ustalenie płci jest dość łatwe. Samce są zwykle nieco bardziej nieporęczne i mają szerszą głowę i szyję niż kobiety. Samiec ma również wypukłości za odbytem u podstawy ogona. Samica nie ma wybrzuszeń.\nJeśli nie masz pewności, jakiej płci jest twoja jaszczurka, dodaj kolejną jaszczurkę do terrarium. Jeśli oba gekony machają ogonami z boku na bok, najprawdopodobniej chcą rzucić się na siebie, co oznacza, że są dwoma samcami.\nZaleca się zabranie samic do hodowli, które osiągnęły wagę co najmniej 115 gramów, ale im większa samica, tym lepiej.\nProces łączenia gadów jest trudny i możesz nawet pomyśleć, że samiec atakuje samicę. Skubie jej ogon, a następnie powoli przesuwa się w górę jej ciała, aż dotrze do szyi.\nSamica gekona plamistego składa jedno lub dwa jajka na raz. Aby uzyskać głównie samice u potomstwa, temperatura inkubacji powinna wynosić 25-28 ° C; dla mieszanego potomstwa 29–32 ° C; w celu uzyskania samców 31-32.3C. Należy pamiętać, że im wyższa temperatura inkubacji, tym więcej potomstwa będzie bardziej kolorowe, a jaja wyklują się szybciej. Okres inkubacji wynosi 46–60 dni.\nMłode jaszczurki nie będą jeść aż do pierwszego stąpania. Gekon musi jeść odrzuconą skórę, ponieważ zawiera witaminy i składniki odżywcze, których potrzebuje jaszczurka. Następnie młode jaszczurki monitorujące zaczynają jeść małe, wielkości główki od szpilki, świerszczy i małych robaków.\nPrzy odpowiedniej pielęgnacji gady rzadko chorują, ale istnieje lista chorób, które mogą wystąpić u takich jaszczurek. Zwróć uwagę na zachowanie i stan swojego zwierzaka, aby ustalić obecność choroby na czas i odwiedzić weterynarza.\nEublefar cętkowany lamparta może chorować na krzywicę, która charakteryzuje się krzywizną łap, a na następnym etapie kształt kręgosłupa już się zmienia. W przypadku takiej choroby koordynacja ruchów jest zaburzona i obserwuje się drgawki.\nNiebezpieczną i prawie nieuleczalną infekcją jest kryptosporydioza. Charakteryzuje się następującymi objawami: chudy ogon, czarna plamka na klatce piersiowej, wskazująca na powiększenie wątroby oraz wodniste plamy wskazujące na gromadzenie się dużej ilości płynu w jamie brzusznej.\nEublefar może cierpieć na pasożyty, które infekują jaszczurki, ponieważ jedzą żywe stworzenia. Aby tego uniknąć, należy przeprowadzić profilaktykę za pomocą leku ReptiLife lub Profender.\nWitaminy dla Eublefar\nNajpopularniejszym owadożernym suplementem dla gadów jestREPASHY Calcium Plus. Jest to mieszanina wapnia, witamin, białek, tłuszczów, błonnika i innych ważnych substancji. Podczas dodawania tego kompleksu nie można używać żadnych innych dodatków. REPASHY pomaga zwiększyć wartość odżywczą owadów, a gad otrzymuje wszystkie substancje niezbędne dla zdrowia. Lampart eublefar powinien jeść suplement codziennie. Musisz umieścić owady w torbie, dodać proszek i dobrze wstrząsnąć, a dopiero potem dać gadzom jedzenie.\nNabywając eublefar, ważne jest sprawdzenie jego stanu zdrowia. Dla tegotrzeba to dokładnie zbadaćaby sprawdzić, czy spełnia następujące kryteria:\nMłode i dorosłe osoby powinny mieć gruby, długi, mocny ogon. To tam jaszczurka przechowuje wszystkie składniki odżywcze zgromadzone przez organizm. Jeśli ogon nie jest wystarczająco gruby i długi, oznacza to, że żywienie zwierzęcia było złe, a poprzedni właściciel nie obserwował go dobrze. Nie dotyczy to małych, niedawno wyklutych gekonów, które aktywnie rosną.\nPłeć można ustalić dopiero w wieku sześciu miesięcy. Dlatego drugie i kolejne gekony należy kupić nie wcześniej niż w tym okresie, aby nie umieszczać kilku samców w jednym terrarium.\nBrzuch powinien być dość gruby, ale nie wzdęty, w przeciwnym razie możesz podejrzewać chorobę lub ciążę. Wiszące boki wskazują na otyłość.\nZachowanie jaszczurki powinno być energiczne - nie letargiczne i letargiczne. Nie powinna się chwiejnie chodzić.\nNa powierzchni skóry nie powinny być małe otarcia i zadrapania. Ich obecność wskazuje, że właściciel trzymał razem kilku mężczyzn.\nWarto pamiętać, że gekon nabyty przez młodego może później zmienić swój kolor. Dlatego jeśli ważny jest wygląd eublefar, lepiej kupić osobę dorosłą.\nJak długo żyje lamparci eublefar?\nŚrednia długość życia lamparta eublefar cętkowanego w niewoli wynosi 12-15 lat, maksimum to 20-25 lat. W naturalnych warunkach żywotność mężczyzn wynosi 8-10 lat, stale rodząc kobiety - 2-3 lata, samotne kobiety - 5-8 lat.\nWrogowie cętkowanej przyrody z natury\nJaszczurki mają wielu wrogów. Polują na nich wiele ptaków: bociany, czaple, myszołowy, orły, loony, jastrzębie, pustułki, sekretarki, puchacze, latawce, sowy, sroki, wrony. Nie mniej strasznymi wrogami są różne węże, z których wiele żywi się tylko jaszczurkami. Ssaki również lubią swój posiłek: chori, borsuki, lisy, wiwerny, mangusty, jeże itp. Jaszczurki monitorujące jedzą mniejsze jaszczurki, w tym eublefars.\nGady uciekają przed atakiem lub uciekają w bezruchu, ukrywając się. Ta ostatnia taktyka jest szczególnie skuteczna przeciwko wężom polującym tylko na ruchome ofiary.\nEoplefars może się bronić, przyjmując pozycję zastraszającą lub atakującą. Gryzą wroga i ściskają jego skórę śmiertelnym uściskiem.\nOprócz blaknięcia metody ochrony pasywnej obejmują również:\nautotomia (opadanie ogona). Po odpadnięciu ogon eublefar może drgać przez kolejne 30 minut, odwracając uwagę drapieżnika i pozwalając jaszczurowi na ucieczkę;\nczekanie na najbardziej aktywny dzień dla drapieżników w schroniskach;\nkolor adaptacyjny i ochronny.\n5 BIŻUTERIA DO AKWARIUM Z ALIEXPRESS\n5 TERMOMETRÓW AKWARIUM Z ALIEXPRESS\n5 LED ŚWIATŁA AKWARIUM Z ALIEXPRESS\n5 POTRZEBNYCH TOWARÓW AKWARIUM Z ALIEXPRESS\nSzparagi Carapace: opis, reprodukcja, opieka, utrzymanie, choroba, zdjęcie, wideo\nSzafka pod akwarium i wszystko, co musisz o nim wiedzieć.\nZielarz - akwarium z roślinami.\nRYBY AKWARIUMZWIERZĄTŻYWNOŚĆ DLA RYBWSZYSTKO DLA AKWARIUMRoślinyAKWARIUM MORSKIECHOROBY RYBY AKWARIUM


Jeden człowiek / Jerzy Rajkow-Krzywicki\nTen wpis pochodzi z 17 stycznia 2013 r.\nJedne z najlepszych muzycznych wspomnień w życiu, jakimi cieszę się do dziś, są związane z jednym człowiekiem - Pawłem Jóźwickim.\nAż trudno uwierzyć, że jeden człowiek, poprzez swoją audycję w Radiu Dla Ciebie gdzieś koło 1998 roku, odcisnął tak pozytywne i trwałe piętno na mnie jako słuchaczu muzyki. A jednak tak się stało.\nNa jego audycję trafiłem zupełnie przypadkiem, którejś nocy, kiedy siedziałem jak zwykle do późna. Akurat miałem włączone RDC i muzyka, która poleciała z głośników sprawiła, że od tamtej pory zawsze tego samego dnia, w nocy, włączałem radio i zawsze zarywałem noc słuchając do późna muzyki, którą ten człowiek puszczał.\nTrafił idealnie w moje ówczesne potrzeby odkrywania nowej, nieznanej muzyki - chłonąłem wszystko, co puszczał, mimo iż nie wszystko mi się podobało, albo raczej nie od razu się spodobało. Wszystkie utwory, które prezentował, mimo iż należały do bardzo różnych gatunków, miały jeden wspólny mianownik, który idealnie się wstrzelił wtedy w moje potrzeby niezmordowanego poszukiwacza nowych dźwięków: były nacechowane odpowiednio wysokim poziomem emocji i wrażliwości.\nPierwszym kawałkiem, który u niego usłyszałem było coś The Opposition - nie pamiętam już co to było, czy "Empire Days", czy może "I Dream in Colour", ale momentalnie przykuło moją uwagę. Takiej muzyki wtedy w Polsce nie grał nikt. No bo kto sięgałby po niszowy, cold-wave'owy zespół?\nA potem poleciało dalej - wczesny Myslovitz, genialne Breathless, House of Love.\nGdyby nie audycja Jóźwickiego, jestem tego pewien, nigdy nie poznałbym rewelacyjnej angielskiej kapeli Mainstream, która nagrała kilka singli oraz jedną płytę długogrającą - płytę, która jest i będzie w moim osobistym TOP10 wszechczasów. Płytę, na której jest jeden z najlepiej wyprodukowanych i zagranych z groovem/feelingiem bas, chociaż minęło już ponad 10 lat od jej nagrania. I wokalista, który również zasługuje na miejsce w moim osobistym TOP10 wokalistów, a który niedawno przygotował remiks kawałka mojego zespołu, co jest dla mnie oczywistym spełnieniem marzeń.\nNie poznałbym Paula Drapera i Mansun, zespołu równie ważnego dla mnie i cenionego jak Mainstream. Łamiącego wszelkie bariery grania rockowego i popowego w latach '90, grającego tak ambitny pop-rock, że do dziś nikomu nie udało się przebić tego wyważonego zestawienia łatwo wpadających w ucho melodii z wysmakowanymi aranżacjami.\nNie poznałbym Paula Buchanana z The Blue Nile - faceta o najsmutniejszym głosie na świecie.\nNie sięgnąłbym po płyty The Opposition, House of Love, Myslovitz, Breathless, Manic Street Preachers, Dark Star, The Verve, The Din Pedals.\nI do dziś pamiętam opowieści antenowe Pawła o jego wizycie w Londynie na koncercie Mainstream (Anthony Neale wyglądał i zachowywał się na scenie jak "młody Morrison"), i o jego przygodach z zespołem Myslovitz oraz o wyszukiwaniu ciekawych płyt po second-handach na Soho.\nDziś ja też wyszukuję płyty w second-handach i jestem pewien, że tego bakcyla zaszczepił mi Paweł Jóźwicki - bardzo Ci za to dziękuję!


Czerwiec 2018 – Help. Jesteśmy razem\nWrocław – stolica Dolnego Śląska, jedno z najludniejszych, najbardziej różnorodnych pod względem etniczno-kulturowym miast w Polsce, ale też jedno z najchętniej odwiedzanych przez turystów. Także niepełnosprawnych, w tym tych mających kłopoty ze wzrokiem. Nic w tym dziwnego, bo przecież niewidomi też lubią zwiedzać ciekawe zakątki kraju i świata, tym bardziej, jeśli są one dostosowane do ich potrzeb, a trzeba uczciwie przyznać, że Wrocław, przynajmniej w niektórych aspektach, jest otwarty na niewidomych. Sam przez dwa tygodnie miałem przyjemność przebywać w tym mieście, będąc uczestnikiem projektu „Aktywna Integracja w Szczecinie”. Dzięki temu miałem możliwość zapoznania się z przynajmniej częścią atrakcji turystycznych Wrocławia i ich przystosowaniem do potrzeb osób niewidomych oraz niedowidzących.\n„Czy to bajka, czy nie bajka, myślcie sobie jak tam chcecie. A ja przecież wam powiadam: krasnoludki są na świecie” – pisała niegdyś Maria Konopnicka. Jednym z miast, które nieodłącznie się z nimi kojarzą, jest właśnie Wrocław. To na ten symbol zwrócono nam uwagę w pierwszej kolejności. Do krasnali publicznych dołączają komercyjne, a ich liczba ciągle rośnie. Podawana jest już nie w dziesiątkach, a setkach. Wywodzą się one z Pomarańczowej Alternatywy. Był to antykomunistyczny, happeningowy ruch, powstały w latach 80-tych we Wrocławiu, a jego symbolem były właśnie krasnoludki. Obecnie w stolicy Dolnego Śląska można je spotkać niemal na każdym kroku. Są nawet krasnale niepełnosprawne – na wózku, niewidomy czy głuchoniemy. Stanowią ciekawą atrakcję, która wyróżnia miasto. Dla poszukiwaczy krasnali są dostępne specjalne mapy czy aplikacja na telefon, dzięki którym można podążać ich szlakiem.\nDzięki makietom, które stoją przed najważniejszymi budynkami Wrocławia, niewidomi nie muszą sobie już tylko ich wyobrażać, ale mają możliwość dotknięcia i zapoznania się z ich szczegółami. Dotyczy to chociażby wrocławskiego ratusza, Hali Stulecia, w której odbywa się wiele sportowych imprez na międzynarodowym poziomie, odnowionego dworca PKP czy katedry wrocławskiej. Makiety są metalowe, często przy nich występują napisy w brajlu, dzięki czemu niewidomi mogą nie tylko dotknąć w całości dany obiekt, ale także zapoznać się z krótkimi informacjami na jego temat.\nAudiodeskrypcja to kolejny sposób, aby ułatwić poznawanie nowych miejsc niewidomym. We Wrocławiu jest ona dostępna przy oglądaniu Panoramy Racławickiej. O ile sama idea jest słuszna, o tyle w tym konkretnym przypadku rozwiązanie to akurat mi nie przypadło do gustu. Niestety, opis dzieła przeznaczony stricte dla niewidomych mieszał się z ogólnym opisem, który wydobywał się z głównego głośnika. Miałem wrażenie, że opis i dodatkowe smaczki towarzyszące bitwie pod Racławicami były ciekawsze niż sam suchy opis płótna. Ponoć audiodeskrypcja dostępna jest również we wrocławskim zoo. Byłem w nim, zwiedzałem, słuchałem odgłosów afrykańskich zwierząt, głaskałem kozy i owce, ale jakoś na audiodeskrypcję się nie natknąłem – może wynikało to po prostu z niewiedzy naszych przewodników.\nSpore wrażenie zrobiła na mnie wizyta w Centrum Historii Zajezdnia. Może nie każdy lubi cofnąć się do przeszłości, ale akurat nasza grupa trafiła na bardzo ciekawie opowiadającego przewodnika. Pani była też dla nas bardzo wyrozumiała. Mogliśmy wiele eksponatów dotknąć, co nie zdarza się wszędzie. Mimo że z historią Wrocławia spędziliśmy ponad trzy godziny, to zupełnie tego nie odczuliśmy. Korzystaliśmy także z innych atrakcji klasycznych, by chociażby wspomnieć wizytę w Sky Tower. Niby dla niewidomego to żadna atrakcja, bowiem i tak nie będzie podziwiał panoramy miasta z wysokości ponad 200 metrów, ale już samo ciśnienie w uszach, które pojawiło się w trakcie jazdy windą, dawało wyobrażenie o tym jak wysoki jest budynek. Przejechaliśmy się również popularną Polinką, ale była to raczej ciekawostka, a nie już jakaś większa atrakcja. Oczywiście odwiedziliśmy również stadion, który był jedną z aren mistrzostw Europy w 2012 roku. Dowiedzieliśmy się, że są na nim miejsca przystosowane dla niepełnosprawnych, a nawet stanowiska, na których można słuchać meczów z audiodeskrypcją.\nWe Wrocławiu moją uwagę zwróciła wielokulturowość, szczególnie na Rynku. O ile nie mogłem jej dostrzec w aspekcie wizualnym, to uwidoczniła się przez różne języki, które można było usłyszeć wokół. Różnorodność widoczna była także w pobliżu rynku, a dokładniej w Dzielnicy Czterech Świątyń, w której na niewielkim obszarze zgromadzone są: rzymsko-katolicki kościół św. Antoniego z Padwy, ewangelicko-augsburski kościół Opatrzności Bożej, synagoga Pod Białym Bocianem, a także prawosławny sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy. Wrocławski Rynek i jego okolice to bardzo klimatyczne, tętniące życiem miejsce, którego w Szczecinie trochę brakuje. Niemniej jednak nie ukrywam, że w tym magicznym miejscu brakowało mi trochę punktów odniesienia, które są tak istotne dla osób niewidomych i niedowidzących. Zlewające się ze sobą szeregi podobnych uliczek powodowały, że trudno byłoby mi się tam odnaleźć bez pomocy osoby widzącej.\nDla niewidomych został przystosowany nowy dworzec PKP, który obecnie może być wizytówką Wrocławia. Bez większego problemu poruszaliśmy się też komunikacją miejską, w której wewnętrzne zapowiedzi informowały nas o nazwach poszczególnych przystanków. Niby to taka oczywistość, ale nawet w Szczecinie, w którym mieszkam na co dzień, częściej obecnie można spotkać milczący autobus lub tramwaj niż taki, w którym emitowane są sygnały głosowe. We Wrocławiu podobały mi się też takie uskoki, pewnego rodzaju niecki, które informowały o przejściu dla pieszych. To bardzo praktyczne rozwiązanie, choć jeszcze dość rzadko spotykane. Natomiast w miejscach, w których się poruszaliśmy, trochę brakowało mi ścieżek dla niewidomych i pól uwagi. Być może w niektórych miejscach są, ale jakoś nie rzuciły mi się w oczy, a ściślej rzecz biorąc – nie wpadły pod białą laskę.\nNiemniej jednak dwutygodniowy pobyt we Wrocławiu uważam za bardzo udany. Zwiedziłem dużą część atrakcji, zwracając uwagę na kwestie ich dostępności dla niewidomych. Według mnie stolica Dolnego Śląska zrobiła sporo, by stać się miastem przyjaznym niewidomym, ale nigdy nie jest idealnie, zawsze można coś poprawić. Ważne jest to, że włodarze miasta dostrzegają potrzebę zwiększania dostępności miasta dla niepełnosprawnych, że coraz chętniej sięga się po audiodeskrypcję, że makiety popularnych budynków zaczynają wyrastać jak grzyby po deszczu, że pojawiają się tabliczki z opisami w brajlu. To wszystko sprawia, że miejski krajobraz staje się bardziej przyjazny osobom niewidomym. A przecież mamy niesprawny tylko jeden ze zmysłów. Świat i otoczenie postrzegamy pozostałymi zmysłami. Dzięki nim chcemy zwiedzać, słuchać, dotykać, a we Wrocławiu jest taka możliwość. Tak więc jeśli ktoś z Was – drodzy Czytelnicy – będzie miał okazję, to nie wahajcie się, zwiedzajcie Wrocław, bo można w nim miło i ciekawie spędzić czas.\nOpublikowano Czerwiec 2018 Listopad 2018 Numer Numer 33Dział Jestem…Autor Radosław Nowicki\nDieta również dla oczu\nW dzisiejszych czasach zbyt często popadamy ze skrajności w skrajność i albo pozwalamy sobie na szybkie przybieranie na wadze, albo katujemy się dietą cud, która bardzo często przypomina głodówkę. Nie możemy rezygnować z jedzenia. Owszem, możemy je ograniczyć, jednak w sposób racjonalny i przemyślany. Musimy pamiętać, że prawidłowe żywienie odgrywa tu bardzo istotną rolę.\nSpożywaj różnorodne pokarmy.\nOpieraj swoje posiłki o jedzenie bogate w błonnik, ryby, drób, tłuszcze nienasycone, kasze i ryż pełnoziarnisty.\nUtrzymuj prawidłową wagę ciała, a zachowasz dobre samopoczucie.\nJedz umiarkowanie, porcje zredukuj, ale nie eliminuj jedzenia.\nPij duże ilości płynów, min. 1,5 l dziennie – najlepiej wodę.\nZacznij teraz i wprowadzaj zmiany stopniowo.\nZapamiętaj! Nie ma „dobrego” lub „złego” jedzenia, jest tylko dobra lub zła dieta.\nNiewiele osób tak naprawdę zdaje sobie sprawę z tego, że nasz organizm składa się wprost z cząstek żywności, czyli z tego wszystkiego, co się zjadło w ciągu ostatniego roku. Nie bez powodu mówi się: „Jesteś tym, co jesz”. Ustrój potrzebuje do przetrwania około 50 składników, w tym: 13 witamin, 21 pierwiastków, 9 aminokwasów, 2 nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz węglowodanów, błonnika, powietrza, wody i światła. Organizm nie potrafi sam sobie wytworzyć wszystkich potrzebnych mu substancji, dlatego należy dostarczać mu je w pokarmach.\nZdrowa dieta ma istotny wpływ nie tylko na szczupłą sylwetkę, ale również na jakość naszego widzenia i stan oczu. Dieta dla zdrowych oczu musi być bogata w produkty zawierające antocyjany, witaminy A, C i E oraz składniki mineralne.\nSmog, kurz, promieniowanie słoneczne, praca przy komputerze oraz klimatyzacja, to tylko niektóre z czynników szkodzących naszym oczom. Jednak w dzisiejszych czasach ciężko ich uniknąć. Przez to jesteśmy narażeni na różne dolegliwości oczu, które mogą skutkować osłabieniem wzroku, szybszym starzeniem się siatkówki i rozwojem niebezpiecznych schorzeń. Ratunku szukamy zazwyczaj w aptekach, gdzie są dostępne krople i żele do oczu. Działają one jednak tylko doraźnie. Natomiast, aby trwale wzmocnić oczy, należy zadbać o to, by w diecie znalazły się składniki niezbędne do ich prawidłowego funkcjonowania.\nAntocyjany dla oczu\nAntocyjany są to barwniki roślinne nadające kolor czerwony, niebieski lub fioletowy. Są one częścią grupy związków nazywanych flawonoidami i są zbudowane z cząsteczek cukrowych. Występują powszechnie w świecie roślinnym. Najczęściej znaleźć je można w owocach, kwiatach i liściach. Do najbogatszych źródeł antocyjanów należą: aronia, wiśnie, żurawina, truskawki, czarny bez, winogrona, malwa, czarne jagody oraz czerwona kapusta. Obniżają one kruchość naczyń włosowatych występujących w gałce ocznej, czyli są odpowiedzialne za ich ukrwienie i odżywienie. Ponadto stymulują produkcję rodopsyny, która jest substancją odpowiedzialną za właściwe widzenie o zmroku. Antocyjany mają również działanie przeciwzapalne oraz przeciwutleniające.\nWitamina A, czyli grupa substancji organicznych o nazwie retinoidy, których niedobór powoduje tak zwaną kurzą ślepotę, inaczej ślepotę zmierzchową oraz kseroftalmię, czyli zespół suchego oka. Witamina A po połączeniu z opsyną buduje purpurę wzrokową umożliwiającą odbieranie bodźców wzrokowych w siatkówce oka. Można ją spożywać w produktach roślinnych, gdzie występuje pod postacią prowitaminy o nazwie beta-karoten lub w produktach zwierzęcych. Znajdziemy ją w: marchwi, szpinaku, brokułach, dyni i wątróbce.\nWitamina C, czyli kwas askorbinowy, odgrywa ogromną rolę w budowaniu odporności, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Jej właściwości antyoksydacyjne pozytywnie wpływają na cały organizm, również na oczy. Witamina C ma także wpływ na hamowanie rozwoju zaćmy. Znajdziemy ją w: cytrusach, winogronach, papryce czerwonej, owocach dzikiej róży, porzeczkach, brokułach, szparagach i jabłkach.\nWitamina E jest przeciwutleniaczem neutralizującym szkodliwe działanie wolnych rodników. Jej działanie jest podobne do pozostałych antyoksydantów. Znajdziemy ją w: oleju słonecznikowym, oleju sojowym, oleju kukurydzianym, kiełkach pszenicy, margarynie, migdałach i orzechach.\nRównie ważnymi substancjami potrzebnymi do prawidłowego działania narządu wzroku są takie minerały, jak:\nCynk znajdujący się w rybach, jajach i pieczywie pełnoziarnistym,\nMiedź – w owocach morza, orzechach i awokado,\nMangan – również w orzechach, ciemnym pieczywie, fasoli, grochu i czarnych jagodach,\nSelen – w rybach morskich, owocach morza, orzechach, kiełkach pszenicy, czosnku i cebuli.\nLuteina i zeaksantyna są to barwniki zapobiegające zaćmie i zwyrodnieniu plamki żółtej. Plamka żółta jest punktem znajdującym się na siatkówce oka i pełniącym najważniejszą rolę w procesie widzenia. Luteina i zeaksantyna są w nim stale obecne, działając jak filtr chroniący przed szkodliwymi promieniami UV.\nW diecie polecanej osobom z uszkodzonym wzrokiem zaleca się kieliszek czerwonego wina dziennie, ponieważ zawiera resweratrol – związek utleniający wolne rodniki uszkadzające wzrok. Spowalnia on rozwój zaćmy oraz procesy degeneracyjne nerwu wzrokowego.\nLuteinę znajdziemy w jarmużu, szpinaku, natce pietruszki, sałacie i w żółtych warzywach. Natomiast zeaksantynę dostarczymy naszemu organizmowi jedząc pomarańczowe i zielone warzywa, nektarynki, jeżyny, agrest i awokado.\nCzosnek również wykazuje właściwości przeciwutleniające, chroniące komórki przed zniszczeniem, ale także przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne, przeciwpasożytnicze i wzmacniające odporność. Jego spożywanie chroni przed wystąpieniem mikrozakrzepów. Działa nie tylko na oczy, ale także na kondycję całego organizmu.\nPrzykładowa dieta poprawiająca wzrok\nWariant pierwszy: omlet z groszkiem i czerwoną papryką oraz grahamka. Kawa z mlekiem, herbata lub sok.\nWariant drugi: sałatka z moreli lub brzoskwiń i orzechów z twarożkiem, chleb pełnoziarnisty. Sok warzywny lub herbata.\nWariant trzeci: kanapki z pieczywa pełnoziarnistego z twarożkiem i dżemem wiśniowym niskosłodzonym, kawa zbożowa na chudym mleku.\nWariant pierwszy: sok marchwiowy, jogurt naturalny z garścią orzechów.\nWariant drugi: kanapka z chudą wędliną, sałatą, pomidorem i papryką, sok marchwiowo-owocowy. Wariant trzeci: kanapka z jajkiem i cykorią, marchewka do pochrupania, woda mineralna.\nWariant pierwszy: pierś z kurczaka w sosie pomidorowym, ziemniaki, surówka z marchwi i jabłka z rodzynkami, woda.\nWariant drugi: potrawka z kurczaka, ziemniaki, surówka z marchwi i jabłka z rodzynkami, sok owocowy.\nWariant trzeci: zupa krem z dyni, pierś z indyka pieczona w folii z żurawiną, ziemniaki z wody posypane natką pietruszki, surówka z czerwonej kapusty lub brokuły gotowane, sok wiśniowy.\nWariant pierwszy: garść migdałów.\nWariant drugi: brzoskwinia lub pomarańcza.\nWariant trzeci: koktajl mleczny z borówkami lub czarnymi jagodami.\nWariant pierwszy: zupa marchwiowa (duszona marchew z cebulą i oliwą) z ryżem.\nWariant drugi: zupa brokułowo-kalafiorowa.\nWariant trzeci: sałatka z tuńczykiem, sałatą, pomidorem, papryką, kukurydzą, kiełkami pszenicy, posypana łyżeczką posiekanych orzechów, grzanki z pieczywa pełnoziarnistego posmarowane masłem czosnkowym, zielona herbata.\nOpublikowano Czerwiec 2018 Listopad 2018 Numer Numer 33Dział Na moje okoAutor Ewa Peryt\nOd dłuższego czasu, jak pewnie wielu Polaków, mam wrażenie pozostawania w rozdwojeniu, w swoistej schizofrenii lub jak kto woli w Matrixie. Czuję, że niektórzy spośród moich interlokutorów funkcjonują w świecie równoległym do mojego świata, choć znajdujemy się w tym samym miejscu na ziemi.\nCezurą – nie odkrywam tu Ameryki – jest katastrofa smoleńska. To wówczas, po narodowej traumie, ujawniło się pęknięcie, które pewnie było i wcześniej, ale pozostawało niemal bezobjawowe. Tak narodziły się Polski równoległe. Rozmawiając z obywatelami tej drugiej Polski mam nieustannie wrażenie bezproduktywnego walenia głową w mur. Polska równoległa ma swoje gazety, swoje telewizje, swoje autorytety i swoich celebrytów, swoich nieudacznych posłów bez kompetencji. Polska równoległa organizuje marsze i protesty z byle powodu, czym doprowadziła do całkowitej dewaluacji pojęcia protest, strajk i manifestacja. Stwierdzenie, że obywatele Polski równoległej zajmują się manipulowaniem faktami, byłoby eufemizmem. Oni po prostu wywracają te fakty „na nice”, co tu kryć, po prostu faktom tym zaprzeczają. Od wygranej Prawa i Sprawiedliwości rozziew światopoglądowy dotyczy działań tego rządu w obydwu mutacjach – z premier Szydło i z premierem Morawieckim. Dotyczy zarówno ilości działań, jak też ich jakości. Jedna Polska mówi – robią mnóstwo i nawet jeśli czasem się mylą, to robią. Druga Polska mówi – nic nie robią, a jak już coś czasem zrobią, to zrobią źle. Przykłady? Służę.\nRozmawiam z dziennikarką z kilkudziesięcioletnim stażem i dzielę się entuzjazmem z powodu planowanego przekopu Mierzei Wiślanej. Po drugiej stronie słyszę – „Przecież to kompletnie bez sensu”. Na chwilę mnie zatyka. Szybko wychodzę z osłupienia i kontratakuję. Że to ważny strategicznie projekt, że to uproszczenie morskiego szlaku na Bałtyk, że znajdzie się w obrębie wód terytorialnych Polski, że połączy drogą morską Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską, że nie będzie już dochodziło do perturbacji na linii Polska – Rosja i zamykania Cieśniny Pilawskiej dla naszych statków, że wzmocni znacząco pozycję portu w Elblągu, że skorzystają na tym także kraje nadbałtyckie, że Polska na tym zarobi. Po drugiej stronie słyszę wzgardliwe prychnięcie i argumenty, że za drogo, że zniszczy się przyrodę Zalewu Wiślanego. Polska równoległa.\nNa rodzinnym przyjęciu rozmawiam z kuzynką, wydawałoby się osobą inteligentną, na temat wojsk obrony terytorialnej, których powstaniu od początku przyglądam się z sympatią. Po drugiej stronie słyszę – „Macierewicz zrobił sobie swoje wojsko”. Popadam w stupor, ale szybko się otrząsam i dowodzę, że to niezbędne, zważywszy na nasze położenie geopolityczne, że to wojsko wartościowe, bo idą do tych oddziałów osoby autentycznie zaangażowane, że patriotyczne, że charakteryzuje się wysokim potencjałem obronnym przy stosunkowo niskich kosztach utrzymania, że jest doceniane w wielu krajach, że można je wykorzystywać do działań humanitarnych i w sytuacjach kryzysowych czy podczas klęsk żywiołowych. Sypię przykładami. Swoich terytorialsów mają Stany Zjednoczone. To Amerykańska Gwardia Narodowa licząca 350 tys. żołnierzy, w tym 50 tys. w służbie czynnej, dysponująca nawet własnym lotnictwem. Brytyjska Teritorial Army licząca 32 tys. żołnierzy, dysponująca jednostkami lądowymi, morskimi i powietrznymi. Szwedzka Hemvarnet, licząca 30 tys. żołnierzy, odgrywająca niezwykle istotną rolę dla obronności Szwecji, jako że kurczy się potencjał sił konwencjonalnych królestwa. I kraje bałtyckie sukcesywnie zwiększające nakłady na jednostki obrony terytorialnej ze względu na zagrożenie ze strony Rosji. Estońska Liga Obrony licząca ok. 13 tys. żołnierzy, łotewska Zemessardze ok. 10,5 tys. żołnierzy, litewski KASP ponad 14 tys. Kuzynka robi wielkie oczy, ale dalej upiera się przy swoim – „Nic nie zmieni tego, że to jest wojsko Macierewicza”. Polska równoległa.\nKoledze w pracy mówię z satysfakcją, licząc że będzie w równym stopniu usatysfakcjonowany – „Popatrz, latami nie dało się kupić samolotu dla VIP-ów, a teraz się dało. Fajne te Boeingi”. Odburkuje ponuro – „Zbędny wydatek”. Tłumaczę, że właśnie niezbędny – względy bezpieczeństwa, prestiż, w ogólnym rozrachunku mniejsze koszty niż dotychczasowy leasing Embraerów. Wzruszenie ramion. Polska równoległa.\nPrzykłady można byłoby mnożyć praktycznie w nieskończoność. 500+ – bez sensu, nie będzie na to pieniędzy. Kiedy okazuje się, że pieniądze są – dać także na pierwsze dziecko. Górnictwo jest nieopłacalne. Kiedy staje się opłacalne – jest niebezpieczne, zbyt dużo wypadków. Odbudowa przemysłu stoczniowego – absurd, na tym nie da się już zarabiać. Kiedy przemysł stoczniowy powoli staje na nogi, przedstawiciele Polski równoległej mówią – rząd nic nie robi dla polskich stoczni. Protest osób niepełnosprawnych – po latach zaniedbań rząd oferuje i wprowadza w życie konkretne rozwiązania. Przedstawiciele Polski równoległej mówią – rząd niczego nie proponuje. Polemizowanie z tego typu zmanipulowaną dialektyką jako żywo przypomina walenie głową w mur. Nie przepadam za tym, ale dla sprawy będę walić dalej.\nOpublikowano Czerwiec 2018 Listopad 2018 Numer Numer 33Dział Na moje okoAutor Elżbieta Gutowska\nOpublikowano Czerwiec 2018 Listopad 2018 Numer Numer 33Dział Na moje okoAutor Anna Linde\nJest 9 maja 2018 roku. Kadra Polski przyjeżdża do Krakowa, gdzie dzień później rozpocznie się międzynarodowy turniej w piłkę nożną niewidomych 3rd IBSA Blind Football Euro Challenge Cup. Turniej ten jest prezentem od IBSA, a reprezentacja Polski musi go wykorzystać do rozwoju i startu na nowo z tą dyscypliną w Polsce. Jak mówi trener, głównym celem kadry jest start na paraolimpiadzie.\nNastępnego dnia zawodnicy prowadzeni przez trenera Lubomira Praska wyszli zmotywowani, ale i niepewni co ich czeka w meczu z Irlandią. Od początku nasi zawodnicy dominowali, ale w pierwszej połowie żaden strzał nie zakończył się bramką. Dopiero druga połowa przyniosła efekty. Mecz zakończył się wynikiem 1:0, a Polska była już coraz bliżej wyjścia z grupy. W piątek 11 maja Polacy grali mecz o awans z grupy, z pierwszego miejsca. Szwajcaria była jedną wielką niewiadomą. Okazało się, że strach był zbędny. Polacy ustanowili swój rekord wygrywając 8:0! 2 bramki zdobył Martin Jung, który skończył szkołę muzyczną 2 stopnia i na trąbce gra równie świetnie co w blind football. Kolejne 2 bramki dołożył kapitan drużyny Marcin Ryszka, czyli medalista Mistrzostw Świata i Europy w pływaniu oraz paraolimpijczyk z Pekinu i Londynu. Następne 2 trafienia (jedno z rzutu karnego) dołożył Robert Mkrtchyan – „polski Mychitarian”, ponieważ również posiada ormiańskie korzenie. Siódmą bramkę zdobył Artur Fleszar, dla którego była to… pierwsza bramka w karierze! Ostatnia bramka należała do Łukasza Byczkowskiego, który swoimi umiejętnościami potrafi zawstydzić widzących piłkarzy! Zbyt wiele pracy nie miał bramkarz reprezentacji Polski Krzysztof Apolinarski, który przed laty grał w polskiej ekstraklasie!\nW ten sposób w grupie A Polacy zajęli pierwsze miejsce, drugie Irlandia, a Szwajcarii został jedynie do rozegrania mecz o 5 miejsce w turnieju. Węgry wygrały grupę B, drugie miejsce zajęła Białoruś, a trzecie należało do Austrii. 11 maja odbył się półfinał Polska – Białoruś okrzyknięty najważniejszym i najtrudniejszym meczem turnieju. Mecz Polacy rozpoczęli w składzie: Krzysztof „Apoli” Apolinarski (bramkarz), Marcin „Rycha” Ryszka (napastnik), Martin „Bungu” Jung (napastnik), Adrian „Słoniu” Słoninka (obrońca), Mateusz „Mojżesz” Krzyszkowski (obrona). Słoniu – medalista Mistrzostw Świata w Showdown – twardo stoi na nogach. Gdyby zawodnicy przeciwnej drużyny mogli zobaczyć posturę Słonia; z pewnością by się jeszcze bardziej przerazili! Kolejny obrońca to Mojżesz/Mojgi – sympatyczny student, ale na boisku już taki sympatyczny dla rywali nie jest. Nie ma możliwości, żeby przeciwnik go minął. Ich godnym zmiennikiem jest „Woszczu”. Rycha i Bungu zaczęli mecz częstymi podaniami, dzięki czemu przeciwnicy szybko stracili kontrolę nad spotkaniem. Pierwsza bramka dla Polski! Druga bramka dla Polski! Nasz muzyk Martin Jung był autorem obu trafień. Zmiana. Za Bunga wchodzi Robert Mkrtchyan, za Rychę wchodzi Łukasz „Byku” Byczkowski. Trzecia bramka dla Polski! Czwarta bramka dla Polski! Obie strzelił „polski Mychitarian”.\nŻadna bramka by nie wpadła, gdyby nie świetna komunikacja z trenerem, ale przede wszystkim z przewodnikiem, który stoi za bramką przeciwnika. Mikołaj Nowacki, bo o nim mowa, dyryguje napastnikami, dzięki czemu wiedzą ile metrów mają do bramki i ilu przeciwników mają przed sobą. Mecz skończył się wynikiem 4:1 dla naszych i tym samym Polska trafiła do finału, a Białoruś musi się zadowolić meczem o trzecie miejsce. W kolejnym półfinale Węgrzy zremisowani 0:0 z Irlandią i o tym, kto zagra z Polakami w finale, zadecydowały rzuty karne. W karnych lepszą drużyną okazali się Irlandczycy, którzy wygrali 1:0. Naszych reprezentantów w piłce nożnej niewidomych czekała powtórka z rozrywki. Rozpoczęli turniej od meczu z Irlandią i już wiadome było, że również z Irlandczykami zagrają ostatni, finałowy mecz. W ostatnim dniu turnieju Austria w meczu o piąte miejsce wygrała ze Szwajcarią pokonując ich 8:2! Co więcej, wszystkie bramki dla Austrii strzelił Hösgören – zdobywając tytuł króla strzelców. W drużynie Austrii kapitanem drużyny była kobieta – taka sytuacja miała miejsce po raz pierwszy w historii blind footballu. W meczu o trzecie miejsce lepsi okazali się ponownie Węgrzy, pokonując Białoruś 2:0. Wreszcie nadszedł czas na finał. Polacy rozpoczęli w podobnym składzie jak w meczu z Białorusią. Jedyna zmiana nastąpiła na pozycji bramkarza. Krzysztof „Bioły” Bednarkiewicz na co dzień mieszka w Wiedniu. Dostał nawet propozycję, aby bronić w reprezentacji Austrii, ale oczywiście zrezygnował. Bioły potrafi przyjechać z Austrii na jeden dzień, zagrać 2 mecze i wrócić do Wiednia, ponieważ tak silnie jest związany z drużyną.\nKibice na mecz finałowy zapełnili całe trybuny. Hymn Polski. Przemowa trenera. Okrzyk bojowy, a następnie gwizdek sędziowski rozpoczął finał! Polacy od początku przeważali, szarżowali na bramkę przeciwnika, ale wciąż brakowało wykończenia. Trener Lubomir Prask zarządził zmianę i na boisku pojawił się duet Robert Mkrtchyan & Łukasz Byczkowski. Piękna akcja Byka i uderzenie z pierwszej piłki, ale bramkarz fantastycznie wypiąstkował piłkę. Pierwsza połowa zakończyła się bezbramkowym remisem. Zrobiło się nerwowo. Trener zarządził zmiany powrotne. Druga połowa rozpoczęła się obiecująco! Irlandczycy w tarapatach; strzał, następny, jeszcze jeden i… bramka! Marcin Ryszka! – całe trybuny krzyczą bez przerwy – Marcin Ryszka! Kapitan reprezentacji Polski strzelił bramkę na 1:0 i tym samym Polska zwyciężyła w międzynarodowym turnieju 3rd IBSA Blind Football Euro Challenge Cup! Prezent w postaci organizacji turnieju w Krakowie od IBSA został wykorzystany. Polacy pokazali się na arenie międzynarodowej z najlepszej strony, jednocześnie pokazując, że na boisku dla rywali nie są gościnni! Obecnie w Polsce funkcjonują dwie drużyny w blind footballu: Sprint Wrocław oraz Tyniecka NWP Kraków. Miejmy nadzieję, że ten turniej pozwoli rozwinąć piłkę nożną niewidomych w Polsce.\nLubomir Prask – trener\nPiotr Nisyczyński – drugi trener\nMikołaj Nowacki – przewodnik\nKrzysztof Bednarkiewicz – bramkarz\nKrzysztof Apolinarski – bramkarz\nMichał Woszczak – obrońca\nAdrian Słoninka – obrońca\nMateusz Krzyszkowski – obrońca\nArtur Fleszar – obrońca\nMarcin Ryszka – pomocnik\nŁukasz Byczkowski – pomocnik\nMartin Jung – napastnik\nRobert Mkrtchyan – napastnik\nOpublikowano Czerwiec 2018 Listopad 2018 Numer Numer 33Dział TyflosferaAutor Robert Mkrtchyan\nW siodle i na oklep – hipoterapia w praktyce\nIga Jagodzińska w rozmowie z Joanną Kubisą z Fundacji Stworzenia Pana Smolenia\nI.J.: Pani Joanno, słowem wstępu – czy może Pani opowiedzieć o codziennej działalności Fundacji Stworzenia Pana Smolenia?\nJ.K.: Jest nią prowadzenie zajęć hipoterapii, opieka nad naszymi końmi, które już trochę się zestarzały i wymagają coraz więcej pracy. Mamy też zajęcia parapowożenia, skierowane dla osób poruszających się na wózkach, ale mających sprawne ręce. Posiadamy specjalistyczne bryczki – konie zaprzęgowe są do tego przygotowane. Pracują z nami świetni trenerzy. Zajmujemy się też prowadzeniem nauki jazdy konnej, ale głównie dla rodzeństwa osób przyjeżdżających na zajęcia hipoterapii. Na pewno nie zmienimy się w szkółkę jeździecką – za bardzo lubimy konie.\nI.J.: Czym zatem dla Państwa różni się hipoterapia od zwykłej nauki jazdy? Jaka jest podstawowa różnica?\nJ.K.: Są to dwie odrębne dziedziny. Hipoterapia jest skierowana do osób z niepełnosprawnością. Pracujemy stricte nad daną niepełnosprawnością. A my – sprawni – coraz częściej potrzebujemy tego typu pomocy, siedząc cały dzień przy komputerze. Jazda konna jest formą spędzania czasu, która niesie ze sobą wiele różnych korzyści w wielu sferach.\nI.J.: Bardzo interesuje mnie, jak wygląda zwykły dzień w Fundacji. Od czego się zaczyna i czym się kończy?\nJ.K.: To zależy od pory roku. Teraz konie wypuszcza się o 5 rano, a w czasie upałów wieczorem i sprowadza około godziny 8, po całej nocy pobytu na łące. Warunki atmosferyczne dyktują plany. Pracy jest nieustająco bardzo dużo, nie jestem w stanie w żaden sposób jej przerobić (śmiech). Trzeba wybrać najważniejsze elementy. Podstawowym jest dobro naszych koni – to przede wszystkim one muszą być obsłużone – z prostej przyczyny – same tego nie zrobią. Drugim najważniejszym elementem, gdy koń jest już najedzony i przygotowany, są nasi pacjenci. Mamy regularne zajęcia, poza poniedziałkiem odbywają się codziennie. Są dni, gdy zaczynamy o 9 rano, a kończymy o 19. W takim tempie staramy się już nie pracować, bo ilość nie idzie w parze z jakością zajęć. Nawet jeżeli jest to tylko i aż 6 godzin pracy z pacjentami, jak to odbywa sie w sobotę i niedzielę, to tempo jest duże.\nI.J.: Rozumiem, że przy tym tempie nadal ważne jest dla Państwa skupienie i na człowieku, i na koniu oraz ich współpracy. Jakie są metody pracy z osobami z niepełnosprawnościami? Jak wygląda pierwsze spotkanie osoby niepełnosprawnej z koniem, jeżeli nigdy wcześniej nie miała do czynienia z tego typu terapią?\nJ.K.: U każdego odbywa się to indywidualnie. Są osoby, które pierwszy raz widzą konia i natychmiast do niego podbiegają, od razu się przytulają, ale są też takie, które wymagają kilku spotkań, żeby w ogóle konia dotknąć. Nie ma jednej techniki pracy. Wydaje mi się, że osoby, które pracują w hipoterapii, są specyficzne, ponieważ są wyczulone na język ciała koni. Konie porozumiewają się ze sobą mową ciała i przekazują sobie mnóstwo istotnych dla nich rzeczy. Obserwacja koni przekłada się na obserwację pacjenta. Pacjent nie musi mówić, wystarczy obserwować jego mowę ciała, żeby zauważyć, co możemy zrobić, a czego nie.\nI.J.: To prawda, w ciele zapisanych jest wiele informacji, których czasami nie chcemy udzielać, a które widać przy takiej pracy. Jak to jest z dobieraniem konia, który będzie odpowiedni dla danej osoby? Jest to proces, w którym pojawia się świadomość, z którym koniem współpraca będzie udana dla obu stron?\nJ.K.: Zasadą obowiązującą przy usprawnianiu ruchowym jest to, żeby koń poruszał się mniej więcej w tempie osoby, z którą pracujemy. Jeśli jest to dziecko, koń nie powinien być duży, bo ma bardzo długie kroki. Powinniśmy tak dostosować tempo, żeby ruch miednicy miał odwzorowanie ruchu człowieka. Zdarzało się, że małe, usprawniane ruchowo osoby siedziały na Czekanie (koniu służącym niegdyś w policji), bo było to ich marzeniem. W całej terapii najważniejszy jest aspekt psychologiczny. Jeżeli pacjenci będą pracować z radością, to dużo osiągniemy. Koń powinien być takim rodzajem terapii, która oprócz niebywałych walorów w aspekcie fizyczności, przynosi również przyjemność bycia z nim.\nI.J.: Osobiście mam styczność z końmi od kilku lat i bardzo lubię kontakt ze zwierzęciem, które jest o wiele większe od nas, ale współpracuje – człowiek i jeździec to jedno. Wydaje mi się to ważne, nie tylko w kontekście jazdy konnej, ale w ogóle pracy z koniem. Myślę, że to trudny do osiągnięcia stan, ale możliwy.\nJ.K.: To tak właśnie działa, ale trzeba poświęcić trochę czasu. Mnie boli to, że w tej chwili komercja sięga wszędzie i nie mówię o hipoterapii, bo tu sprawa wygląda inaczej, ale o tym, że ludzie płacą, chcą pogalopować – i do domu. Na szczęście rozwija się szkoła natural horsemanship – po prostu bycia z koniem, obserwacji zwierzęcia, próby nawiązania z nim kontaktu, rozmowy, nie tylko poprzez realizację jakiejś jazdy od-do. Byłam w kilku takich ośrodkach i udawało mi się obserwować ludzi, którzy po prostu przyjeżdżają z koniem popracować, nie wsiadając na niego. Pracują z ziemi – i też nie po to, żeby osiągnąć nie wiadomo jaki efekt, tylko po to, by z tym koniem być. U nas się to też powoli pojawia – niektórzy rodzice dziecka, które jeździ konno, zajmują się na przykład koniem-emerytem. Proszę mi wierzyć, że zdrowe dzieci, które były u nas i wróciły, chciały coś powtórzyć. Wie Pani co? Tak zwaną końską restaurację, czyli jedziemy na oklep, bez siodeł i pasiemy konie. Siedzimy na nich, one sobie jedzą, a my gadamy. Piękne jest to, że one też to zobaczyły, że klucz nie jest w tym, jak wysoko skaczemy.\nI.J.: A są przeszkody o ponad 2 metrach wysokości.\nJ.K.: Czy ktokolwiek myśli o tym, co taki koń czuje? Jest wożony z zawodów na zawody i jest wart tyle, ile wyskacze. Tylko nieliczni myślą o dobrostanie, również psychicznym, zwierzęcia.\nI.J.: Mówi Pani o koniach-staruszkach, które wymagają innej ręki, może bardziej cierpliwej. Wydaje mi się, że mają one również własne niepełnosprawności. Nie pod względem ruchu, ale na przykład urazów, uprzedzeń, swoich historii. To też jest fascynujące, że jeździeć może dać coś koniowi i mu pomóc. Hipoterapia moim zdaniem nie jest przeznaczona tylko dla ludzi.\nJ.K.: W hipoterapii piękne jest to, że dzieci, którymi zazwyczaj ktoś się opiekuje, mogą zaopiekować się o wiele większym od siebie zwierzęciem. To nie jest tylko sprawczość, że kierują nim i on idzie w dobrym kierunku, ale również opieka.\nI.J.: Chciałabym też zapytać Panią o pracę z osobami z dysfunkcją wzroku. Jak to wygląda? Dużo takich osób przyjeżdża do Państwa?\nJ.K.: Niestety, odległość hamuje spotkania na przykład z osobami z Owińsk, natomiast była u nas dziewczynka, która była wożona w klasycznej hipoterapii z pełną asekuracją, a u nas doszła do poziomu samodzielnej jazdy – jeździła kłusem.\nJ.K.: Było to bardzo przyjemne – po pierwszym galopie opowiadała: „Mamo, fruwałam”.\nI.J.: Dla człowieka, który widzi, jest to niesamowite i bardzo przyjemne uczucie. Czy osobom niepełnosprawnym jest łatwo nawiązać kontakt z koniem? Czy są bariery zarówno fizyczne i psychiczne, jakie te osoby napotykają podczas hipoterapii? Na pewno każdy przypadek jest inny, ale czy zauważa Pani jakąś prawidłowość?\nJ.K.: Nie przesadzałabym z myśleniem, że koń od razu zaopiekuje się taką osobą. Zdarzały mi się sytuacje, że na tym samym koniu jeździec siedział rano i nie mógł go utrzymać, a po południu siadała osoba niepełnosprawna jeżdżąca samodzielnie i koń chodził potulnie jak baranek. Jak mam to odczytać? Każdy człowiek przekazuje inne emocje koniowi. Jeżeli jeździec był bardzo spięty i chciał czegoś dokonać, to koń również się spinał. Jeżeli osoba niepełnosprawna nie miała takiej wewnętrznej energii, koń zachował się adekwatnie do energii tej osoby. Niepełnosprawni zazwyczaj nie są roszczeniowi, nie mają potrzeby, żeby coś zrobić natychmiast – i konie to odbierają. Oczywiście jeśli koń nie jest dobrze prowadzony, to będzie się zawsze bronił, ale gdy jest otwarty na człowieka – odbiera jego emocje. I – jeśli osoba ta ma dużą stereotypię zachowania, na przykład ze względu na autyzm i będzie wykonywała różne ruchy i wydawała dziwne dźwięki – to koń nie będzie czuł się komfortowo. Każdy przypadek jest niewątpliwie indywidualny, ale zdarza mi się mylić w ocenach i zarówno nasi jeźdźcy, jak i konie zaskakują mnie często bardzo pozytywnie.\nI.J.: Czy są osoby, które przyjeżdżają tutaj od kilku, kilkunastu lat?\nJ.K.: Są takie, które przyjeżdżają od początku, czyli od 14 lat.\nI.J.: Ostatnie pytanie: czy osoba niewidoma może spędzić na przykład wakacje w siodle?\nOpublikowano Czerwiec 2018 Listopad 2018 Numer Numer 33Dział TyflosferaAutor Iga Jagodzińska\nNasze przygody w Wietnamie cz. 1\nNie samą pracą człowiek żyje. Czasem warto zrobić sobie urlop. Najlepiej jak najdalej od codziennego otoczenia, poznać i zatopić się w inną kulturę. Jednym z najciekawszych, a dostępnych cenowo kierunków jest Azja. My wybraliśmy Wietnam, który jest bardziej dziki od Malezji, a mniej komercyjny od znanej wszystkim Tajlandii. Podczas wycieczki zastanawialiśmy się czy niewidomy ma jakiekolwiek szanse w takim kraju? Czy jest w stanie samodzielnie się przemieszczać? Na te i kilka innych pytań postaramy się odpowiedzieć opisując nasze przygody w Wietnamie.\nJedno jest pewne – podróże kształcą i rehabilitują. Będąc w podróży uczymy się samodyscypliny, zaradności i pokonywania przeciwności. Poznając nową kulturę stajemy się bardziej tolerancyjni i otwarci na inność. Podróże, choć fascynujące, nie zawsze są łatwe. Ale właśnie dzięki temu mogą nauczyć nowych umiejętności. Najlepiej bowiem uczymy się wtedy, kiedy nie mamy wyboru, lecz po prostu musimy działać. Przez ten czas jesteśmy Panami swojego losu i decydujemy o swoim życiu w każdym jego aspekcie. Czy można sobie wyobrazić lepszą formę rehabilitacji?\nWietnam, Socjalistyczna Republika Wietnamu ? państwo w Azji Południowo-Wschodniej, położone na Półwyspie Indochińskim, graniczące z Chińską Republiką Ludową, Laosem i Kambodżą. Posiadając liczbę ludności ponad 90 mln jest piętnastym co do wielkości populacji państwem świata.\nPowierzchnia Wietnamu wynosi około 331 210 km?. Długość granic kraju to 4639 km. Najwyższą górą jest Phan Xi Păng 3143 m n.p.m., najdłuższa rzeka to Rzeka Czerwona (450 km na terytorium Wietnamu).\nPodróż krok po kroku\nMieliśmy dwa tygodnie na zwiedzenie Wietnamu – to mało i dużo. Każdemu polecam się zastanowić czy zwiedziłby dostatecznie dobrze Polskę w dwa tygodnie, mniejszy kraj, który znamy jak własną kieszeń i mówimy w tym samym języku, a następnie dopiero usiąść do planowania. Optymalnie jest mieć 3 tygodnie, ale w 2 tygodnie, jak zaraz to opiszemy, też się da, trzeba jednak więcej samozaparcia.\nWizę do Wietnamu można dostać na dwa sposoby:\nskładając wniosek o jej wydanie w konsulacie Wietnamu w Warszawie\ndziałając przez pośrednika, załatwić promesę wizową.\nPierwsza opcja jest dobra dla mieszkańców stolicy, gdyż w konsulacie trzeba pokazać paszport. Znajoma taki wniosek złożyła na odległość, wysyłając paszporty pocztą.\nKoszty: 8$ – promesa, 47 PLN – honorarium pośrednika, 25$ – wiza (płatne na lotnisku w Wietnamie). Prościzna.\nLecąc do egzotycznych krajów warto się zaszczepić. My ostatecznie zdecydowaliśmy się na podstawowy zestaw, w którym były szczepionki m.in. przeciwko żółtaczce typu A i B oraz dur brzuszny. Oczywiście czytając o chorobach w Azji można się było przerazić. Dur brzuszny, denga, japońskie zapalenie mózgu, malaria. Na niektóre nie było szczepionek. Na inne były, ale efekty uboczne potrafiły być gorsze od samej choroby. Jednak warto się zaszczepić, gdy człowiek jest rozsądny nie powinno mu się nic stać.\nJeżeli planujecie samodzielnie zwiedzić jakiś kraj pociągami i samolotami, zapomnijcie o walizkach na kółkach. To dobre rozwiązanie, gdy wybieramy się na wakacje w jedno miejsce. Gdy zmieniamy miejsce co 2-3 dni tak jak my, najlepiej zmieścić się w plecak 40-50 litrowy. Ubrania po tygodniu można wyprać za kilkanaście złotych i zawsze można coś dokupić. Ja doszedłem do opcji: apteczka, podróżna kurtka przeciwdeszczowa, kocyk do przykrycia, polar, spodnie z odpinanymi nogawkami, krótkie spodenki sportowe, 7 koszulek, 7 par majtek, kilka skarpetek, sandałki i japonki. Resztę zajmuje sprzęt foto, który też ograniczam do minimum (dwa obiektywy). Z żoną jest trochę gorzej, ale mieści się w te 50 litrów… Warto mieć drugi plecak szkolny na codzienne wojaże, można go zabrać jako bagaż podręczny, ale lepiej zmieścić do plecaka, żeby nie nosić go podczas przemieszczania po kraju docelowym.\nWylot z Warszawy do Sajgonu\nLot trwa około 14 h z przesiadką w Doha. Bilety warto kupić wcześniej i zaczaić się na okazję, zazwyczaj udaje się kupić bilet w cenie ok. 2000 zł. Można zrobić to jeszcze taniej lecąc z innego kraju, ale dodając koszty dojazdu i stratę cennych dni, nie zawsze jest to optymalne rozwiązanie.\nLotnisko w Sajgonie\nPierwsza rzecz to wymiana pieniędzy na Dongi, ale uwaga! Nie wymieniajcie wszystkich, na początek wystarczy 100 dolarów. Kurs Donga do Dolara to 22 803, więc otrzymuje się miliony, jak w latach 90 w Polsce. W Wietnamie jest dosyć bezpiecznie, ale warto przeliczyć czy dobrze wydają nam pieniądze i trzymać je rozdzielone w różnych miejscach – nieważne w jakim jesteś kraju. Z międzynarodowego lotniska w Sajgonie od razu zdecydowaliśmy się lecieć na północ kraju do Hanoi i zjeżdżać w dół kraju. Poszliśmy więc na terminal lokalny. Warto wcześniej się zorientować w Internecie, jakie są opcje. Samoloty latają mniej więcej co 1-2 h, a ceny wahają się od bardzo tanich do bardzo wysokich: od ok. 200 zł za bilet do nawet 900 zł. Lot do Hanoi zajmuje około 1 godzinę.\nPo przylocie jedziemy od razu do hotelu. To jedyny hotel, który zarezerwowaliśmy wcześniej. W naszych podróżach chcemy być jak najbardziej elastyczni i następne hotele wyszukujemy poprzez portal Booking.com – jest ich pod dostatkiem. Jednak ten pierwszy hotel po kilkunastu godzinach lotu warto już mieć. Na pierwszą noc wybieramy lepsze hotele, bo po prostu szybko trzeba się zregenerować. Drogę z lotniska do hotelu najlepiej pokonać busem (ok. 10 zł od osoby), taksówki to ostateczność w każdej podróży, niestety, szczególnie na lotniskach jest drogo, a kierowcy lubią oszukiwać, więc warto ustalić na początku cenę. My, jeśli musieliśmy, korzystaliśmy z Ubera.\nWylecieliśmy ok. 18 z Polski, a w Hotelu Hanoi byliśmy ok. godziny 18 następnego dnia (trzeba doliczyć 7 godzin do przodu). Po krótkiej drzemce w hotelu kusi człowieka, żeby wyjść na miasto, ale zrobiliśmy to tylko po to, aby coś zjeść. Jak najszybciej trzeba przestawić się na czas lokalny, więc gdy przyjeżdżamy rano nie pozwalamy sobie na długi sen, by w nocy usnąć o godzinie lokalnej, tak jak w domu. Gdy zaniedba się przestawienie, można dochodzić do siebie kilka dni, a na to po prostu nie ma czasu. Najlepsza dzielnica do mieszkania to Hoan Kiem, blisko do głównego deptaka i najważniejszych atrakcji.\nNajbardziej lubię ten moment, gdy wychodzimy z lotniska i odczuwamy inny klimat kraju, w którym jesteśmy. Pierwsze co do mnie dociera, to oczywiście temperatura i inna wilgotność powietrza. Azja jest wilgotna i parna, potrzeba kilku sekund, żeby złapać oddech. Następnie widzę te kompletnie inne twarze i inny sposób bycia ludzi – to oczywiście pozory, bo głęboko wierzę, że środku wszyscy jesteśmy tacy sami. W Wietnamie przez wojnę sporo osób zna angielski, więc z dogadaniem się nie ma problemu, choć swojskie migi są zawsze pomocne. Ludzie zachowują się jak stereotypowi Azjaci, są uprzejmi i gdy nawet nie wiedzą co powiedzieć, to uprzejmość nie pozwala im nie odpowiedzieć, więc trzeba uważać, bo potrafią pokierować w kompletnie złą stronę.\nPierwsze nasze spotkanie z wietnamską ulicą. Tysiące straganików, restauracji i setki skuterków. Można było poczuć klimat i historię tego miejsca. Mieliśmy wrażenie, że coś podobnego widzieliśmy w popularnych filmach o Wietnamie. Najlepsze i najbardziej satysfakcjonujące jest jedzenie. Zazwyczaj to uliczne biznesy jednoosobowe. Pani kucharka ma duży garnek zupy Pho lub innej, jakieś mięso na grillu i masę warzyw. Dla gości jest dostępny malutki dziecięcy stoliczek i równie małe stołeczki do siedzenia w kucki – zgodnie możemy powiedzieć, że takiego jedzenia nie zjecie w najlepszej Azjatyckiej restauracji w Polsce, a posiłki kosztują od 5 do 10 zł! Polecamy zupę o nazwie Bún ch?. To jedno z naszych ulubionych dań – proste, ale wymaga kolektywnej pracy wielu osób. Bún ch? grillowana i jedzona w samotności po prostu nie smakuje! Jej sekretem jest ekstremalnie świeże mięso – w Wietnamie ze względu na klimat nie ma mowy o długim przechowywaniu nieprzetworzonych składników. Być może w następnych numerach damy przepis na tę zupę – jeśli chcecie, napiszcie do redakcji Helpa!\nHanoi – stolica i największe obok Ho Chi Minh miasto Wietnamu, usytuowane w Delcie Rzeki Czerwonej, w Tonkinie. Mimo wielokrotnych zniszczeń w Hanoi wciąż istnieje wiele zabytków starej architektury, szczególnie na Starym Mieście (dzielnica Ho?n Ki?m). Jest tu wciąż praktykowanych wiele tradycyjnych rzemiosł, jak formowanie brązu, produkcja wyrobów z laki, grawerstwo czy haft.\nHanoi jako jedno z niewielu miast w Wietnamu jest dosyć dostępne dla niewidomych, na chodnikach są ścieżki naprowadzające. Niestety, ogromny ruch, tłok i szalone przejścia dla pieszych są przerażające dla widzących, a co dopiero dla niewidomych. Oczywiście lokalni niewidomi poruszają się po mieście, ale jest to widok bardzo rzadki.\nSzok co krok\nDla Europejczyka wielkie miasta Wietnamu są prawdziwym wyzwaniem. Szokiem natomiast jest organizacja ruchu ulicznego. Na pierwszy rzut oka setki tysięcy pojazdów, od rowerów przez wszechobecne skutery najróżniejszych marek po luksusowe suwy i ciężarówki, niczym lawa, bez żadnego porządku, przelewają się przez ulice miasta. Nikt nie respektuje tu sygnalizacji świetlnej, obowiązującego kierunku ruchu, czy nawet przejść dla pieszych. Powody są dwa.\nPo pierwsze, każdy Wietnamczyk od dziecka słyszy, że kolor czerwony to kolor socjalizmu, zwycięstwa i partii, a te nie zatrzymują się przed przeciwnościami losu, lecz pokonują przebojem wszelkie pojawiające się na ich drodze przeszkody. Nikt więc nie respektuje takiej błahostki jak czerwone światło na przejściu. Po drugie, Wietnamczycy nie znają poczucia strachu – wierzą, że skoro nie pokonali ich Mongołowie, Chińczycy, Francuzi ani nawet Amerykanie, nie pokona ich nikt, cóż znaczy więc jadący w ich stronę samochód. Wydawać się może, że na ulicy obowiązuje prawo silniejszego, ale to tylko nasza, europejska logika.\nKiedy chce się przejść przez ulicę, po której płynie nieprzerwana rzeka pojazdów, wystarczy zapomnieć o strachu, zamknąć oczy i przejść nie zatrzymując się pod żadnym pozorem. Pędzące pojazdy jakimś niezrozumiałym cudem potrafią ominąć piechura. I tu dają znać o sobie zakorzenione w wietnamskim prawie zwyczaje. To niesamowite, ale dzieci ze szkoły wracają w ten sposób do domu i nie słychać o wypadkach.\nZdecydowanie warto spędzić w Hanoi przynajmniej 2 dni. My zwiedzaliśmy je przez jeden dzień, następnie służyło nam 3 dni jako punkt wypadowy.\nHoan Kiem Lake i świątynia Jadeitowa\nOznacza dosłownie w języku polskim jezioro zwróconego miecza. Nazwa ściśle wiąże się z legendą, o której za chwilę. Jezioro jest częścią szerokiej Rzeki Czerwonej. Jednakże w wyniku zmian geologicznych i krajobrazowych odsunęło się od niej i obecnie zlokalizowane jest około dwa kilometry od niej. Bardzo znana legenda głosi, że w XV wieku jeden z ubogich rybaków, którego nazywano Le Loi, został obdarowany wyjątkowym mieczem przez żółwia żyjącego w jeziorze. Były to czasy okupacji chińskiej i walk z wrogiem. Miecz miał nadzwyczajną moc. Rybak użył go podczas walki z Chińczykami. Dzięki niesamowitym właściwościom, jakie posiadał magiczny miecz, pokonał on dynastię Ming, kończąc jej panowanie w dawnym Wietnamie. Za ten niezwykły czyn uhonorowano go i ogłoszono królem. Po koronacji nowy władca udał się nad jezioro chcąc podziękować bogom za ocalenie kraju. Wówczas wydarzyła się historia niezwykła. Z jeziora wynurzył się żółw, a miecz samoistnie wrócił do niego. Ponoć zamienił się on w smoka, uniósł do góry, a następnie zniknął w głębinach jeziora. Król z wdzięczności nakazał zmianę nazwy jeziora na Hoan Kiem. Wybudowano także wieżę, która miała upamiętniać żółwia, który czuwał nad krajem. Od tej pory żółwie stały się symbolem pokoju. Obecnie Hoan Kiem Lake jest miejscem, które bardzo chętnie odwiedzają turyści i mieszkańcy Hanoi. Toń jego wody ma zielony kolor, a głębokość wynosi maksymalnie dwa metry. Dookoła porastają je drzewa, których rozłożystość sprawia, że dają cień i schronienie podczas upalnych dni.\nW północnej części jeziora znajduje się Den Ngoc Son, czyli Świątynia Jadeitowa. Została zbudowana na cześć konfucjanisty, taoisty i filozofa oraz bohatera narodowego Tran Hung Dao. W roku 1865 rozbudowano ją i w takim kształcie można ją podziwiać do dziś. Prowadzi do niej czerwony mostek Cau The Huc, czyli Most Witający Słońce. Wewnątrz świątyni wyróżnia się obiekty Thap But, Dac Nguyet i Dinh Tran Ba oraz płytę Dai Nghien, mające znaczenie symboliczne dla Wietnamczyków.\nVietnamese Women’s Museum zostało założone przez Związek Kobiet Wietnamskich. Otwarto je w 1995 roku. W latach 2006 i 2010 zostało odnowione. Zlokalizowane jest w centrum Hanoi, zaledwie 500 metrów od jeziora Hoan Kiem. Zadedykowano je w całości mieszkankom Wietnamu, ich roli w historii kraju i obecnie. Misją muzeum jest podniesienie poziomu wiedzy społeczeństwa i zrozumienie historii oraz dziedzictwa kulturowego wietnamskich kobiet, a także przyczynienie się do promowania równości płci. Muzeum Kobiet jest miejscem, w którym zgromadzono wszelkie wyniki badań nad życiem kobiet i kolekcje różnorodnych zbiorów. Łącznie zebrano około 28000 artefaktów, które można podziwiać na dość dużej powierzchni. Są one podzielone na zbiory specjalne, takie jak tekstylia, metale, drewno, papier, ceramikę, wyroby ze skóry, rogu, gleby i szkła. Wystawa stała została podzielona na trzy części: Kobiety w Rodzinie, Kobiety w Historii i Kobiety w Modzie. Dotyczą one bardzo złożonego życia wietnamskich kobiet i ich roli w życiu kraju.\nBez wątpienia jedną z największych atrakcji stolicy Wietnamu jest Świątynia Literatury. Spośród prawie 200 świątyń w Hanoi ta jest prawdopodobnie najwspanialsza. Została wybudowana w 1070 roku przez króla Lý Thánh Tông ku czci chińskiego filozofa Konfucjusza. Na początku pełniła rolę religijną, natomiast po kilku latach zaczęła być miejscem edukacyjnym, powstał tu pierwszy Narodowy Uniwersytet. Świątynia Literatury położona jest na południe od Mauzoleum Ho Chi Minha i Pagody na Jednej Kolumnie w ruchliwym centrum miasta. Otoczona jest wysokim murem, co sprawia, że wchodzimy do oazy spokoju.\nŚwiątynia Literatury składa się z pięciu dziedzińców (ustawione jeden za drugim) symbolizujących pięć elementów natury: wodę, ogień metal, drewno i ziemię. Środkiem prowadzi droga, która przeznaczona była dla króla, natomiast bocznymi ścieżkami wchodzili urzędnicy, wojskowi, uczniowie, nauczyciele…\nMauzoleum Ho Chí Minha\nLăng Ch? t?ch H? Chí Minh – monumentalna budowla ulokowana na placu Ba Đ?nh w Hanoi, w której spoczywa wietnamski przywódca H? Chí Minh, twórca Demokratycznej Republiki Wietnamu. Ho Chi Minh pozostawił niezatarty ślad w historii Wietnamu. W Hanoi nadal uznawany jest za największego lidera kraju. Czczą go niemal wszyscy i potocznie nazywają „wujkiem Ho”.\nPrace nad mauzoleum rozpoczęły się 2 września 1973 r. jednak jego budowa formalnie została zainaugurowana 29 sierpnia 1975 r. Za inspirację posłużyło Mauzoleum Lenina w Moskwie, ale do budowli dodano też wiele elementów z typowo wietnamskiej architektury, jak chociażby pochyły dach. Fasadę wyłożono szarym granitem, a wnętrze szarymi, czarnymi i czerwonymi, gładkimi kamieniami. Na portyku mauzoleum umieszczono napis „Ch? t?ch H? Chí Minh” (Przewodniczący H? Chí Minh). Zabalsamowane ciało przywódcy spoczywa w centralnej sali budynku, przy którym wartę pełni straż honorowa. Ciało leży w szklanym sarkofagu z przyćmionymi światłami.\nBudowla mierzy 21,6 m wysokości i 41,2 m szerokości. Otaczają ją dwie schodkowe platformy widokowe. Plac przed mauzoleum składa się z 240 zielonych kwadratów podzielonych ścieżkami. W ogrodach otaczających budynek rośnie prawie 250 gatunków roślin i kwiatów, które pochodzą z różnych regionów Wietnamu.\nTo park, w którym bawi się masa dzieci i można poobserwować lokalną społeczność. Ciekawostką jest pomnik Lenina, który jest czczony w Wietnamie podobnie jak w Rosji.\nJest takie miejsce w Hanoi, do którego warto zajrzeć i zostać choć na chwilkę. Nie opera to, nie kino, nie teatr w dosłownym tego słowa znaczeniu. Można tutaj być widzem spektaklu i to całkiem niebanalnego. Musimy się przyznać, że zmęczeni po pierwszym dniu prawie odpuściliśmy to show – byłby to wielki błąd! Teatr Kukiełek w Hanoi powstał w XX wieku i odniósł niemały sukces. Jednak jego korzenie sięgają do XI wieku, bowiem tradycja marionetek na wodzie zrodziła się wówczas we wsiach delty Rzeki Czerwonej i należy do najważniejszych wydarzeń kulturalnych w północnych prowincjach Wietnamu. Stąd uważa się tę część kraju za kolebkę lalek na wodzie. Scenę, stanowiącą tło, tworzy jezioro, czyli rodzaj zbiornika przypominającego basen. Z kolei bohaterowie odgrywający główne role to drewniane lalki wystrugane z niezwykłą precyzją i polakierowane. Wsparte są na prętach bambusowych i sterowane przez ludzi. Obok wyjątkowej sceny i marionetek główną rolę odgrywa muzyka grana na instrumentach ludowych: bębny, drewniane dzwonki i dzwoneczki, bambusowe flety, rogi i cymbały. Muzyka przejmująca, żywa i związana z tradycjami wietnamskimi. Jej dźwięki stanowią doskonałe połączenie z akcją, która ma miejsce na scenie. Grane utwory opowiadają wietnamskie historie. Są to zarówno opowieści ludowe, jak i legendy.\nTe punkty zaliczyliśmy jednego dnia, na piechotę (bez zwiedzania mauzoleum Ho Chi Minha od środka) jest to plan dość wymagający.\nWycieczka na Ha Long Bay – widoki jak z pocztówki\nJedno z najbardziej znanych i popularnych miejsc w Wietnamie, które trzeba odwiedzić. Widoki są niesamowite, spełniają oczekiwania o egzotycznym kraju widzianym w telewizji, zresztą jak cały Wietnam!\nV?nh H? Long – zatoka w północnej części Wietnamu, odnoga Zatoki Tonkińskiej, leżąca w pobliżu miasta H? Long (ok. 164 km na południowy wschód od Hanoi). Zajmuje powierzchnię 1500 km?, na której rozsianych jest ok. 1900 skalistych wysp i wysepek. Większość wysp ma formę wapiennych słupów wyłaniających się wysoko ponad powierzchnię wody. Wapienne podłoże sprzyja powstawaniu licznych jaskiń i grot. W rosnących tu lasach deszczowych występuje duża różnorodność świata zwierzęcego i roślinnego. W 1962 wietnamskie Ministerstwo Kultury, Sportu i Turystyki ustanowiło zatokę „pomnikiem krajobrazowym”. W 1994 UNESCO umieściło ją na swojej Liście Światowego Dziedzictwa.\nWycieczkę warto wykupić w hotelu lub w biurze wycieczek, których jest pełno na każdym kroku (ceny są porównywalne, a firmy współpracują ze sobą) można wybrać wycieczkę jedno– lub dwudniową z noclegiem na statku. My zdecydowaliśmy się na jednodniową. Wcześnie rano wyjazd spod hotelu busikiem, trasa ok. 4h do przystani Ha Long Bay. Na miejscu przesiadka na prom. W cenie wycieczki może być lunch na statku (napoje dodatkowo płatne). Rejs po zatoce, zwiedzanie dwóch wysp, wejście do jaskiń, postój na samodzielne pływanie po zatoce. Do wyboru kajaki lub tzw. bamboo boat kilkuosobowe z wioślarzem, jeśli zdrowie pozwala, polecam kajaki!\nTego samego dnia po powrocie z Ha Long Bay wybraliśmy nocny autobus (sleeping bus) do Sa Pa. To typowy środek transportu w Azji. Wygodny, z łóżkami na dwóch piętrach do spania, dla Europejczyka nawet niewysokiego tak jak ja (1,75 m) łóżka są trochę za krótkie, ale jedzie się przyjemnie, a noc mija szybko, można przykryć się użyczanym bezpłatnie kocem. W autobusach można nawiązać nowe znajomości i wymienić się wrażeniami z innymi podróżnymi, zazwyczaj 80% to turyści.\nHomstay w Sa Pa – bliskie spotkanie z Wietnamską rodziną\nDo Sa Pa dotarliśmy z samego rana, bo od godziny 4.00 do 7.00 rano pozwolili nam spać w autokarze. Gdy wychodzi się z autobusu, natychmiast pojawiają się kobiety w tradycyjnych kolorowych strojach, proponując nocleg. Można zostać na nocleg w Sa Pa w hotelu, ale lepszym rozwiązaniem jest popularny homestay. Lokalsi wiedzą kiedy przyjeżdża autobus z Hanoi i czekają na turystów na przystanku, oferują homestay w pobliskich wioskach. Można wybrać opcję z dowozem lub samemu dojechać skuterem. My wybraliśmy tę drugą opcję, a tak naprawdę nie mieliśmy wyboru, bo namiary na Homestay mieliśmy już wcześniej od znajomych. Trochę baliśmy się u kogoś zamieszkać bez wcześniejszego polecenia. Te obawy były bezpodstawne, ale o tym później. Mając adres w ręku: wioska Ta Phin, Mrs. May, poszliśmy wypożyczyć skuter. Po krótkich negocjacjach udało się wziąć najmocniejszą maszynę, jaka była dostępna. Jechaliśmy jednym skuterem we dwójkę w górzystym terenie, więc warto było mieć te kilka koni więcej. Zaczęło padać. Poprosiliśmy o mapę i wskazówki dojazdu i sami dojechaliśmy do wioski (ok. 12 km). To było dosyć długie 12 kilometrów: najpierw miasto, w którym przepisy drogowe są traktowane dosyć luźno, następnie podróż po górskich kamiennych ścieżkach w deszczu. Gdy już mokrzy, ale szczęśliwi dojechaliśmy do Ta Phin, zapytaliśmy o panią May, oczywiście okazało się, że wszyscy tu nazywają się May. Na szczęście mieliśmy telefon i właściwa pani May się odnalazła.\nSa Pa to nieduże miasteczko z chłodniejszym klimatem w północnym Wietnamie w prowincji L?o Cai. Zostało założone przez Francuzów w czasach kolonialnych. Położone wysoko w górach, leży na wysokości ok. 1600 m n.p.m., na wzgórzach oddzielonych głęboką doliną od masywu Phan Xi Păng (3143 m n.p.m.), zwanego „Dachem Indochin”. Jest zasłużenie popularne wśród turystów ze względu na wspaniałe górskie widoki, piękną scenerię, tarasy ryżowe, przyjemny klimat oraz sielską atmosferę. W okolicach Sapy żyje kilka różnych mniejszości etnicznych – plemion górskich. Powstająca infrastruktura turystyczna zmieniła całkowicie gospodarczy charakter rejonu. Rolnicza dotychczas ludność przestawiła się na produkcję wyrobów rękodzielniczych i usługi turystyczne.\npobliskie wioski, piękne widoki na tarasy ryżowe\nwodospady Love i Silver Waterfall (wycieczka na 1 dzień)\nkąpiele w baliach z ziołami (świetne po górskich spacerach).\nWietnamskie góry mają do zaoferowania o wiele więcej niż tylko piękne widoki czy możliwość zrobienia wspaniałych zdjęć. To, co urzeka większość przyjezdnych, także i nas, to możliwość spotkania przedstawicieli różnych mniejszości etnicznych. Kwieciści H’mongowie w wielokolorowych pasiastych spódnicach, Dzao z ogromnymi turbanami czy też skromni Czarni i Biali H’mongowie dziarsko przemierzają górskie tereny, pracują w polu, na plecach noszą swoje pociechy, wyszywają kolorowe chusty, dbają o dom i rodzinę. Jak już pisaliśmy, wybraliśmy Homstay (zakwaterowanie u rodziny) w wiosce Ta Phin. Przez 2 dni mieszkaliśmy, jedliśmy i żyliśmy razem z wietnamską rodziną. Poznaliśmy kulturę plemiona Dzao, z którego pochodzi Pani May, dowiedzieliśmy się, że to kobiety w Sa Pa odgrywają główną rolę. Chętnie uczą się angielskiego i chodzą na uniwersytety, są też główną siłą roboczą: to kobiety można spotkać na straganach i polach – jest to bardzo ciężka praca. Zrozumieliśmy też, jak inaczej społecznie zorganizowany jest ten kraj. Jednak mimo wszystko potwierdziliśmy to, co podróże pokazują nam od dawna – ta rodzina nie różniła się bardzo od takiej z Polski. Przy kolacji było dużo śmiechu, cała rodzina, a szczególnie dzieci, były ciekawe nas i Polski. A tata mimo, że nie znał angielskiego, chętnie z nami siedział i dzielił się winem ryżowym. Bardzo trudno było nam się rozstać, ale musieliśmy ruszać dalej.\nPowrót z Ta Phin był wzywaniem. Najpierw rano pojechaliśmy na skuterze do Sa Pa, oddaliśmy go do wypożyczalni, wsiedliśmy w autobus do Hanoi (ok. 8 h) i wróciliśmy do hotelu – naszej „bazy wypadowej”, gdzie zostawiliśmy bagaże – do Sa Pa chcieliśmy zabrać jak najmniej, żeby na skuterach nie przeszkadzały nam plecaki. Tego samego dnia udaliśmy się na wieczorny pociąg do Ninh Binh.\nOpublikowano Czerwiec 2018 Listopad 2018 Numer Numer 33Dział Co wiecie o świecie?Autor Elżbieta Mirowska, Janusz Mirowski


Wyłączanie aplikacji działających w tle na PC - Obsługa Klienta Ubisoft\nNumer zgłoszenia? 000063761\nWyłączanie aplikacji działających w tle na PC\nNiektóre usługi firmy Microsoft lub oprogramowanie innych firm działające w tle mogą powodować zakłócenia w grach.\nPrzed wykonaniem poniższych kroków wyłącz tymczasowo wszystkie programy, ręcznie lub wykonując czysty rozruch systemu:\nSprawdź, która aplikacja działająca w tle powoduje problem\nJeśli problem nie występuje po wyłączeniu wszystkich programów, zacznij je ponownie włączać jeden po drugim.\nPowtarzaj to, aż ponownie napotkasz problem - ostatni zaznaczony element startowy będzie zakłócał Twoją grę.\nNależy pamiętać, że ten proces prawdopodobnie doprowadzi do wyłączenia zapory i oprogramowania zabezpieczającego. Po zakończeniu testowania gry nie zapomnij włączyć jej ponownie.\nOprogramowanie, które może kolidować z grami Ubisoft\nPoniższa lista przykładów nie jest wyczerpująca i ma jedynie charakter doradczy:\nNakładki pełnoekranowe Overwolf\nOprogramowanie do monitorowania sprzętu MSI Afterburner, Riva Tuner\nOprogramowanie peer-to-peer BitTorrent, uTorrent\nKontrolery RGB lub optymalizatory gier Razer Synapse, SteelSeries Engine\nAplikacja do przesyłania strumieniowego OBS, XSplit Gamecaster\nAplikacje wpływające na oprogramowanie f.lux, Nexus Launcher\nOprogramowanie VPN Hamachi\nUsługi czatu wideo Skype\nOprogramowanie do wirtualizacji Vmware\nAplikacje VoIP Discord, TeamSpeak\nZalecamy również wyłączenie funkcji eksperymentalnych dostępnych za pośrednictwem NVIDIA GeForce Experience i Radeon Settings.


Jak mniszki pisały ikonę świętego pielgrzyma świata\npublikacja 07.05.2014 02:19\n– Ikona Jana Pawła II pisana była w oczekiwaniu na kanonizację Ojca Świętego – mówią „Niedzieli” siostry karmelitanki. – Ukończenie jej pisania zbiegło się wspaniale z wyznaczonym przez Kościół dniem kanonizacji. Z tej okazji zostały przygotowane mniejszego formatu ikonki – reprodukcje ikony Ojca Świętego – wraz z książeczką objaśniającą, jak należy tę ikonę czytać.\nPolskie mniszki, karmelitanki bose, mieszkające w klasztorze na maleńkiej islandzkiej wyspie oblanej lodowatymi wodami Atlantyku, mają w swojej kaplicy ikonę kanonizacyjną Jana Pawła II.\nNapisała ją – bo ikony się pisze, nie maluje – jedna z mniszek. Siostry umieściły ją w swojej kaplicy. W Internecie zobaczył ikonę zaprzyjaźniony z islandzkim Karmelem Marek Mszyca, właściciel drukarni w Kłobucku k. Częstochowy. Zachwycony postanowił sprowadzić dzieło do Polski.\nNie oryginał rzecz jasna, ale jego pomniejszone kopie. Do idei zapalił się też przewodniczący częstochowskiej Akcji Katolickiej Artur Dąbrowski. Dzięki niemu mierząca 2 metry kopia ikony kanonizacyjnej z Islandii wędruje teraz po kraju wraz z mobilną wystawą „Spotkania z Janem Pawłem II”.\nKatarzyna Woynarowska: – Skąd u karmelitanek pomysł napisania ikony?\nS. Agnieszka od Bogurodzicy OCD: – Ikonę Jana Pawła II Pielgrzyma Świata napisała nasza siostra Miriam od Dzieciątka Jezus – karmelitanka bosa z Islandii. Praca trwała 4 lata. Można powiedzieć, że cała nasza wspólnota z Hafnarfjörður w Islandii uczestniczyła w pisaniu tej ikony poprzez modlitwę oraz wynikające z niej sugestie co do treści obrazu. Ikona ma wymiary 170 x 70 cm i znajduje się w naszej kaplicy w klasztorze Mniszek Karmelitanek Bosych w Islandii.\n– To nie jest pierwsza ikona napisana w Karmelu, prawda?\n– Kilka lat temu w naszej wspólnocie w Islandii odczytałyśmy duchowe wezwanie do napisania ikon przedstawiających świętych Karmelu. Powstały już w tej serii ikony św. Teresy z Ávila – reformatorki Karmelu i doktora Kościoła, św. Jana od Krzyża – „Przewodnika Miłości” i św. Józefa – patrona Karmelu w Islandii i potężnego wspomożyciela w każdej potrzebie. Wprawdzie św. Józef nie był karmelitą (śmiech), ale jest bardzo czczony w Karmelu, do czego przyczyniła się św. Teresa z Ávila...\n– Ikona Jana Pawła II jest częścią serii ikon karmelitańskich?\n– Być może takie stwierdzenie wywoła zdziwienie, ale postaram się to wyjaśnić. Otóż powszechnie wiadomo, że św. Jan Paweł II należał do Bractwa Szkaplerznego i od dnia swej I Komunii św. aż do śmierci nosił szkaplerz karmelitański. Nie każdy jednak wie, że duchowość Karola Wojtyły ukształtowana została na nauce świętych doktorów Karmelu: św. Jana od Krzyża, św. Teresy z Ávila i św. Teresy od Dzieciątka Jezus. W czasie okupacji w Krakowie na Dębnikach Karol Wojtyła poznał świeckiego człowieka – krawca Jana Tyranowskiego. To właśnie on wprowadził młodego Karola w pisma i naukę św. Jana od Krzyża oraz innych świętych karmelitańskich. Poezja Karola Wojtyły z tamtego okresu świadczy o jego głębokim mistycznym życiu duchowym.\nGdy w 1982 r. Jan Paweł II odwiedził Ávila, wyznał, że „św. Teresę z Ávila i św. Jana od Krzyża czci jako swoich mistrzów duchowych”.\nCzytając ikonę Jana Pawła II, zwłaszcza sceny obrazujące różne okresy jego życia, można zobaczyć, jak bardzo Ojciec Święty żył życiem kontemplacyjnym – jak bardzo dostrzegał obecność Boga w każdym szczególe i w każdym momencie życia oraz jak wszelkie wydarzenia – te najbardziej trudne i bolesne, a także te radosne: praca, nauka, wypoczynek – przeżywał w obecności miłującego Boga. Każdy człowiek może w nim znaleźć przykład, pociechę, pomoc i odwagę do pójścia tą drogą zażyłej przyjaźni z Jezusem. Ufamy, że tak jak nam samym ikona Jana Pawła II uobecniła osobę i ducha tego wspaniałego świętego, tak będzie też spotkaniem ze świętym dla wszystkich, którzy będą modlić się przed reprodukcją naszej ikony.\n– Czy Siostry wiedzą, że o Waszej ikonie zaczyna być głośno w Polsce? Że jej kopia wraz z wystawą papieską wyruszyła w Polskę?\n– Jesteśmy trochę zaskoczone tym, jak szybko rozeszła się w Polsce wieść o naszej ikonie. Żyjemy na malutkiej wyspie oblanej arktycznymi wodami Atlantyku, jakby w podwójnej klauzurze: tej wynikającej z naszego życia kontemplacyjno-klauzurowego i tej wynikającej z geograficznego położenia oraz małego, zaledwie 320-tysięcznego społeczeństwa Islandii. Nasza ikona jest owocem modlitwy w ciszy i samotności, duchowym spotkaniem z Janem Pawłem II.\nSzybkie upowszechnianie się ikony w Polsce odczytujemy jako działanie Ducha Świętego, który kierował tworzeniem ikony, a teraz chce, by jej przesłanie rozszerzało się i było też dla innych czerpaniem z owoców duchowego spotkania z Janem Pawłem II.\nŚw. Jan Paweł II odwiedził Islandię w 1989 r. Był to bardzo doceniony przez Islandczyków gest szacunku ze strony Ojca Świętego dla tego tak małego protestanckiego społeczeństwa i malutkiej, zaledwie tysięcznej grupki katolików. Dzisiaj, po wielu latach, Ojciec Święty w swoim wizerunku opuszcza Islandię i pielgrzymuje dalej, łącząc ze sobą w jedno najbardziej odległe kraje i narody.\n– Jak się czyta ikonę? Do kopii ikony Sióstr dołączona jest książeczka – rodzaj przewodnika duchowego...\n– Wyraz „ikona” (gr. eikón) tłumaczy się jako: obraz, wizerunek, portret. Jednak ma on o wiele głębsze znaczenie. Ikona jest oknem, przez które możemy spojrzeć na niewidzialną tajemnicę i odczytywać ją sercem. Poprzez ikonę przedstawione wydarzenie i osoby stają się w sposób szczególny obecne.\nSam człowiek – stworzony na obraz i podobieństwo Boga, jest ikoną swego Stwórcy.\nW papieżu Janie Pawle II mogliśmy kontemplować Bożą ikonę. Miłość promieniująca z jego osoby pociągała nas, fascynowała, inspirowała i było nam dobrze przebywać w obrębie tego promieniowania. Każdy pragnie obcować ze świętością, gdyż każdy nosi w sobie powołanie do świętości wszczepione w serce w odwiecznym zamyśle Boga. Dlatego gdy Jan Paweł II fizycznie odszedł z tej ziemi, szukamy jego śladów; sposobów, by nadal pozostać pod jego dobroczynnym wpływem. Jesteśmy jego pokoleniem, wyrośliśmy w jego szkole i pragniemy w niej pozostać.\nIkona, właśnie ze względu na swój charakter, staje się szczególnym miejscem spotkania. Obraz i symbol przemawia czasem z większą mocą niż słowo. Dlatego, niejako naturalnie, człowiek pragnący spotkać się z Papieżem staje przed jego ikoną. Kontemplacja osoby Jana Pawła II, jego życia bezgranicznie zawierzonego Bogu staje się źródłem łaski, trwającym, żywym wezwaniem, byśmy – podobnie jak on – poprzez codzienne wybory pozwolili Bogu pisać w nas swój obraz.\n– Jak Siostry trafiły do Islandii? W Polsce mawia się, że to kraj gryzących swetrów i ludzi rozmiłowanych w naszym Prince Polo, a okazuje się, że mamy tam polski przyczółek modlitewny, i to jaki – karmelitański!\n– Właśnie w tym roku mija 30 lat, odkąd grupa mniszek z Polski przybyła do Islandii, by rozpocząć życie karmelitańskie na tej surowej i jakże innej niż polska ziemi. Nasz Karmel w Islandii był pierwszą zagraniczną fundacją nie tylko Karmelu, ale w ogóle, jeśli chodzi o zakony kontemplacyjne w Polsce. Od tamtego pamiętnego 1984 r. aż do dziś Jezus powołuje wiele młodych dziewcząt do naszego Karmelu. Wzywa je do opuszczenia Ojczyzny i „pójścia do kraju, który daje jako ziemię obiecaną” spotkania i życia z Nim i dla Niego – z dala od rodzin, bliskich i przyjaciół. Wraz z opuszczeniem na zawsze naszej Ojczyzny rezygnujemy z tego, co bardzo kochamy, lecz rezygnujemy dla jedynej i największej Miłości swego życia – Jezusa. On ciągle potrzebuje ludzkich serc, które chciałyby należeć wyłącznie i niepodzielnie do Niego. Dla nas właśnie Karmel w Islandii jest miejscem naszego oddania się Jemu. To tutaj codziennie odbieramy miłość z Jego dobrych rąk, a bycie z Nim przynosi nam szczęście, jakiego nie może dać nikt i nic na świecie.\nIkony kanonizacyjne Jana Pawła II autorstwa karmelitanek z Islandii można już nabyć w Polsce, dokładniej w Częstochowie, w siedzibie Radia Fiat, w redakcji „Niedzieli” oraz w siedzibie Akcji Katolickiej.


Santander Bank Polska, dostawca Konta Jakie Chcę, określa je mianem internetowego konta idealnie dopasowanego do potrzeb. Czy tak rzeczywiście jest? Czy Konto Jakie Chcę precyzyjnie odpowiada na potrzeby współczesnych użytkowników, wyróżniając się niskimi opłatami, wygodną obsługą i dodatkowymi, użytecznymi na co dzień korzyściami? Sprawdźmy.\nKto może założyć Konto Jakie Chcę?\nIle kosztuje prowadzenia Konta Jakie Chcę?\nKonto Jakie Chcę — koszt wypłat z bankomatów\nKonto Jakie Chcę — koszty przelewów\nDodatkowe korzyści z użytkowania Konta Jakie Chcę\nCzy warto założyć Konto Jakie Chcę w Santander Bank Polska?\nKonto Jakie Chcę to podstawowy rachunek osobisty oferowany przez Santander Bank Polska. Kto może je założyć? Ile kosztuje jego prowadzenie i jakimi walorami, pośród innych dostępnych na rynku rachunków, góruje?\nKonto Jakie Chcę to konto dla osób fizycznych, które ukończyły 26 lat. Młodsi klienci Santandera mogą założyć Konto Jakie Chcę dla Młodych z dodatkowymi korzyściami zaprojektowanymi specjalnie z myślą o osobach wchodzących w dorosłość.\nKonto Jakie Chcę to konto warunkowo bezpłatne. W praktyce oznacza to, że aby uniknąć opłaty za jego prowadzenie musisz spełnić wskazane przez bank wymogi. Jakie? Aby prowadzenie konta było zupełnie darmowe, musisz w ciągu miesiąca zasilić je kwotą co najmniej 500 zł i zapłacić co najmniej 1 raz BLIK-iem lub kartą. Identyczne wymagania musisz spełnić, aby uniknąć miesięcznej opłaty za kartę do konta. Jeśli nie spełnisz obu kryteriów, opłata za konto wyniesie 6, a za kartę - 8 zł.\nopłaty możemy uniknąć spełniając warunki:\nwpływ na konto musi wynieść min. 500 zł oraz\nmusimy wykonać co najmniej 1 transakcję kartą lub BLIKiem\nUżytkownicy Konta Jakie Chcę, nie zapłacą ani złotówki za wypłaty gotówki z bankomatów Santander Bank Polska oraz wypłaty BLIK-iem. Ile wyniosą koszty wypłat z obcych bankomatów?\nKoszt wypłat z pozostałych bankomatów w Polsce wynosi 5 zł (możesz ich uniknąć, jeśli zamiast karty użyjesz do wypłaty BLIK-a), z bankomatów za granicą:\n5 zł — wypłata EUR + prowizja 2,8% wartości transakcji za przewalutowanie;\n10 zł + 2,8% wartości transakcji za przewalutowanie zł.\nJeśli chcesz korzystać z bankomatów innych sieci w Polsce i za granicą bez ograniczeń, możesz włączyć pakiet wypłat gotówki z bankomatów. Za 7 zł miesięcznie możesz wypłacać pieniądze z urządzeń na całym świecie bez dodatkowych kosztów.\nKarta Dopasowana (Mastercard / Visa)\n0 zł - bankomaty Santander Bank Polska\n0 zł + 2,8% wartości transakcji dla klientów do 26. roku życia\nza 9 zł miesięcznie możemy wykupić pakiet wielowalutowy, który zwalnia z opłaty za wypłatę gotówki w bankomatach za granicą (zapłacimy jednak prowizję 2,8% za przewalutowanie)\n0 zł - wpłatomaty własne Santander Bank Polska\nOsoby korzystające z Konta Jakie Chcę nie zapłacą za:\nprzelewy na telefon BLIK.\nKoszt zlecenia zwykłego przelewu w oddziale banku to 10 zł, a koszt przelewu zagranicznego SWIFT - 0,2%, min. 20 zł maks. 200 zł\nZakładając Konto Jakie Chcę, będziesz mógł połączyć swoją kartę Dopasowaną Visa lub Mastercard z kontami w EUR, USD, GBP za 0 zł. Dzięki takiej operacji będziesz wypłacał środki z zagranicznych bankomatów i płacił kartą za granicą bez konieczności dodatkowo płatnego przewalutowania środków. Zanim założysz konta w obcych walutach, upewnij się jednak, ile zapłacisz za ich prowadzenie. Może się bowiem okazać, że naliczając dodatkowe opłaty, bank zrekompensuje sobie utracone na przewalutowaniu profity, a cała operacja nie będzie wcale tak korzystna, jak może się wydawać.\nDużą zaletą rachunku jest dostęp do wygodnej w obsłudze aplikacji mobilnej z możliwością szybkiego logowania, dostępu do kantoru Santander, umożliwiającego szybką wymianę walut po korzystnych kursach czy możliwością zakupu biletów komunikacji miejskiej, opłacania parkingu czy zamawiania taksówek (usługa dostępna jedynie w wybranych miastach).\nZnakiem rozpoznawczym Konta Jakie Chcę są także atrakcyjne promocje, programy partnerskie i systemy poleceń, zapewniające korzystne rabaty u partnerów banku i możliwość pozyskania dodatkowej gotówki.\nKonto Jakie Chcę, podobnie jak większość dostępnych na rynku rachunków osobistych umożliwia znaczące ograniczenie kosztów użytkowania i obsługi po spełnieniu określonych wymogów.\nJeśli aktywnie korzystasz z konta i wypełnisz wymogi niejako „przy okazji” wybór Konta Jakie Chcę może okazać się strzałem w dziesiątkę. Także z uwagi na nowoczesną aplikację mobilną i atrakcyjne programy partnerskie. Jeśli jednak na co dzień korzystasz z innego rachunku, na który regularnie wpływa (i będzie wpływać) Twoje wynagrodzenie, wybór rachunku Santandera okaże się gorszym pomysłem - 14 zł miesięcznie za użytkowanie konta.\nZałóż Konto Jakie Chcę w Santander Bank Polska