JAK STWORZYĆ DOBRY PROJEKT? - PDF\nDownload "JAK STWORZYĆ DOBRY PROJEKT?"\n1 JAK STWORZYĆ DOBRY PROJEKT? Autor: Marcin Dadel (Centrum Inicjatyw Obywatelskich w Słupsku) 3w* 001, 2007 Stowarzyszenie Klon/Jawor Przedruki lub przenoszenie całości lub części tej publikacji na inne nośniki możliwe wyłącznie za zgodą właścicieli praw autorskich. Autor: Marcin Dadel (Centum Inicjatyw Obywatelskich w Słupsku) Redakcja: Renata Niecikowska (Stowarzyszenie Klon/Jawor) Niniejsza publikacja powstała z zachowaniem wszelkiej staranności o rzetelność, jednak wydawca nie ponosi odpowiedzialności za skutki zastosowania się do porad zamieszczonych w broszurze lub posłużenia się wzorami udostępnionych dokumentów. I. WSTĘP 2 II. NA POCZĄTKU JEST PROJEKT, CZYLI O RÓŻNICACH MIĘDZY PROJEKTEM I WNIOSKIEM Bez problemu nie ma projektu 6 2. Cel jaka będzie zmiana? Czas na działanie Ile to kosztuje o kosztach administracyjnych i merytorycznych Piki robią wyniki o efektach działań Planujemy ocenę 26 IV. OD PROJEKTU DO WNIOSKU 31 Seria powstała w ramach Programu Towarzystwa Wzajemnej Informacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolnosci Broszura powstała dzięki wsparciu finansowemu: Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w ramach Rządowego Programu Unia Europejska w ramach Programu Środki Przejściowe 2004 Niniejszy dokument został opublikowany dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej. Za treść tego dokumentu odpowiada Stowarzyszenie Klon/Jawor, poglądy w nim wyrażone nie odzwierciedlają w żadnym razie oficjalnego stanowiska Unii Europejskiej. ISBN Warszawa, 2007\n2 I. WSTĘP Broszura ta mówi o tym, czym jest projekt, jakie są jego elementy, jak tworzyć dobre projekty (a co za tym idzie jak tworzyć dobre wnioski). Jest ona przeznaczona dla osób, które są na początku drogi związanej z tworzeniem projektów społecznych. Nie prezentujemy więc zaawansowanych elementów projektu, ale opieramy się na jego podstawowych częściach. Poradnik nie porusza tematyki zarządzania projektem (czyli realizacji stworzonych projektów). Nie omawia też dokładnie pisania wniosków informacje na ten temat znajdują się w poradniku O projekcie i wniosku z serii 3w* ( Warto Wiedzieć Więcej ) więcej w serwisie II. NA POCZĄTKU JEST PROJEKT, CZYLI O RÓŻNICACH MIĘDZY PROJEKTEM I WNIOSKIEM Na początek warto krótko powiedzieć o tym, jaka jest różnica między projektem, a wnioskiem składanym do sponsora. Logika projektowa * Projekt jest metodą pracy owocem planowania działań. Aby wykonać dobre planowanie niezbędna jest wiedza o rzeczywistości, w której pracujemy. Wiedza ta nabywana jest na podstawie: własnego doświadczenia, obserwacji, analizy dostępnych zewnętrznych źródeł danych (np. oficjalnych statystyk). Na tej podstawie określić możemy, co i w jaki sposób chcemy zmienić. Możemy zatem sformułować nasze cele i sposoby działania. Wiedząc, co i jak możemy zapytać, czego do tej zmiany potrzebujemy, ile będzie nas to kosztowało i ile zmiana ta zajmie nam czasu. Wreszcie stwierdzić możemy, jakich rezultatów się spodziewamy oraz jak będziemy oceniać, czy faktycznie osiągnęliśmy nasze wstępne zamierzenia. Taką operację planistyczną nazywamy logiką projektową. Przekuwając kolejne pytania na pojęcia związane z ową logiką projektową rysuje nam się taki oto wykres. Jaka jest sytuacja? Jakie są potrzeby? (opis problemu) Jak to sprawdzę? (sposób oceny, ewaluacja) Po co? Co chcę zmienić? (cele) Co osiągnę? (rezultaty, efekty, produkty) Za ile? Jakich zasobów potrzebuję? (budżet) Jak? Co będę robił i kiedy? (działania i harmonogram) 3\n3 II. NA POCZĄTKU JEST PROJEKT, CZYLI O RÓŻNICACH MIĘDZY PROJEKTEM I WNIOSKIEM Jest to schemat zamknięty. Oznacza to, że sposób oceny powinien odpowiedzieć na pytanie, na ile zmieniła się sytuacja wyjściowa. Ostatni etap odpowiada więc na pytanie, czy zamierzone cele zostały osiągnięte czy faktycznie udało się zmienić kawałek rzeczywistości na lepsze. Tak, w największym uproszczeniu, wygląda logika projektowa. Ten zamknięty cykl pokazuje drogę planowania działań. Bardzo naturalne jest myślenie w kategoriach konkretu. Częściej (i najczęściej przy projektach) pada pytanie jak?, a nie po co? lub jaka jest sytuacja?, jakie są potrzeby?. To naturalne z jednej strony, chociaż z drugiej niebezpieczne. Okazać się może, bowiem, że najlepszy pomysł na rozwiązanie jakiegoś problemu nie porwie innych tak, jakby życzyli sobie tego pomysłodawcy. Na przykład zostaje zbudowana świetlica wiejska, do której dzieci nie mają ochoty przychodzić, albo proponowany jest cykl szkoleń, których ludzie nie potrzebują. To przede wszystkim dlatego, że zabrakło rzetelniej odpowiedzi na pierwsze pytanie o potrzeby. Projekt a wniosek * Wniosek to nic innego, jak oferta na realizację naszego projektu (bądź jego fragmentu) przedstawiana sponsorowi w zaproponowanym przez niego formacie (w odpowiednich tabelkach). Wniosek i projekt to nie to samo. Projekt jest metodą pracy. Wniosek jest po prostu aplikacją o fundusze, jest formą zdobycia środków finansowych (bądź materialnych) na realizację zaplanowanego projektu i tak należy go traktować. Projekt jest rezultatem planowania. Opisuje zastaną rzeczywistość, określa czas, kierunki i sposoby jej zmiany, definiuje niezbędne do tej zmiany zasoby. Stworzenie projektu jest procesem planistycznym, w który zaangażowany powinien zostać zespół projektowy. O ile wniosek może sporządzić jedna osoba, o tyle planowanie projektu powinien przeprowadzać zespół, który będzie realizował projekt. Logika sponsora Wiele formularzy wniosków opiera się na logice projektowej. W formularzach, które służą sponsorom pojawiają się właśnie pytania o problemy, cele, działania, budżet, itp. Takie pytania zadawane mogą być hasłowo, pod różnymi pojęciami lub mogą być rozwiniętymi pytaniami o konkrety. 4 Problem: opis problemu, analiza sytuacji, analiza otoczenia. Cele: co się zmieni po realizacji działań?, jaka zmiana zajdzie w grupie docelowej projektu? Działania: jakie działania zostaną podjęte? Budżet: kosztorys. Rezultaty: efekty (to pojęcie używane jest zamiennie z rezultatami mimo, że można zdefiniować różnicę między efektem, a rezultatem), policzalne efekty projektu, produkty, co powstanie w wyniku realizacji projektu. Ocena: sposób oceny, w jaki sposób organizacja stwierdzi, że osiągnęła planowane rezultaty, ewaluacja projektu (używana czasem jako sposób oceny stopnia realizacji zamierzeń projektu mimo, że definicja ewaluacji może być o wiele szersza i dotyczyć także sposobu zarządzania projektem). Czasem we wnioskach tych pytań jest więcej i dotyczą one szczególnych aspektów związanych z tematyką konkursu grantowego. Dlatego w przypadku wniosków kluczowe jest zapoznawanie się z instrukcją lub wytycznymi dla wnioskodawców, które najczęściej objaśniają, co należy zawrzeć w poszczególnych częściach formularza. Jednak w zdecydowanej liczbie konkursów grantowych formularze wniosków obracają się wokół zaprezentowanej wyżej logiki projektowej, a wyjątki są nieliczne. Do kogo składamy projekty? Projektów nie składamy. Gotowe projekty są narzędziem pracy. Określają zmianę, jaka zostanie przeprowadzona i narzędzia, jakie będą potrzebne do tej zmiany. Wniosek jest dopiero sposobem na pozyskanie zasobów niezbędnych do realizacji projektu. Dobry projekt jest zatem podstawą do tego, by złożyć dobry, logiczny i spójny wniosek. A dobre wnioski otrzymują dobre oceny. Miejsce projektu i wniosku w organizacji Gdybyśmy zastanowili się nad tym, jakie jest miejsce projektu i wniosku w naszej organizacji schemat ten wyglądałby mniej więcej w taki sposób: MISJA ORGANIZACJI Í CELE ORGANIZACJI Í PROJEKTY Í WNIOSKI Wnioski są na końcu tej hierarchii w organizacji. Są narzędziem do zdobywania środków finansowych. Na jeden projekt można też napisać kilka wniosków, które wzajemnie będą się uzupełniać. Jednak podstawą do zdobywania zasobów jest dobry plan przedstawiony w postaci projektu. 5\n4 III. JAK ZAPLANOWAĆ I STWORZYĆ DOBRY PROJEKT 1. Bez problemu nie ma projektu Gdy na szkoleniach z tworzenia projektów pada pytanie: Jaki problem chcecie Państwo rozwiązać?, często udzielane przez uczestników odpowiedzi brzmią: brak świetlicy, brak boiska, brak zajęć pozalekcyjnych lub podobne. To nie są problemy, który interesują nas w kontekście projektu społecznego. Szukanie problemów (trudności, wyzwań) Istotą pracy organizacji jest dokonywanie pozytywnych zmian w otoczeniu, w którym działają (np. poprawa sytuacji niepełnosprawnych, wzmacnianie postaw proekologicznych, większa dostępność do sportu powszechnego). Każda z tych zmian wynika z potrzeb pewnej określonej grupy społecznej. Właśnie od określenia i opisania takiej grupy zaczyna się analizę problemu. Pytanie 1: Dla kogo będę pracować? Grupa odbiorców to osoby, do których skierowane zostaną działania. Są to uczestnicy projektu. Ich sytuację projekt zmieni czyli poprawi. Kim mogą być odbiorcy zależy od celów organizacji. Mogą to być np. osoby niepełnosprawne, nauczyciele, młodzież bezrobotna do 25 roku życia. To grupa, z którą chcemy pracować. Moja grupa: osoby działające w organizacjach pozarządowych Pytanie 2: Skąd są odbiorcy? Odpowiedzią może być obszar geograficzny (np. niepełnosprawni z miasta Słupska, młodzież zagrożona problemem alkoholizmu z dzielnicy Centrum) albo instytucja (np. studenci z miejscowego uniwersytetu, urzędnicy ośrodka pomocy społecznej). Moja grupa: osoby działające w organizacjach pozarządowych w Słupsku Pytanie 3: Jakie są źródła danych o odbiorcach? Dane, które zbieramy muszą być jak najbardziej obiektywne, a ich źródło wiarygodne. Najlepiej posługiwać się informacjami oficjalnymi, dostępnymi każdemu np. danymi statystycznymi lokalnego urzędu, policji, pomocy społecznej, badaniami opinii publicznej. Pomocne jest również doświadczenie osób planujących projekt. Można także przeprowadzić własne badania (np. wywiady z konkretnymi osobami, badania ankietowe). Dane, które zostaną zebrane powinny dotyczyć wstępnie określonego terytorium. Źródła muszą być adekwatne do grupy i do terytorium zdefiniowanych w odpowiedziach na dwa pierwsze pytania. Pytanie 4: Jak duża jest moja grupa odbiorców? Należy określić, jaka jest liczba osób, które zdefiniowaliśmy jako naszą grupę odbiorców na danym terytorium. Liczbę tę określamy na podstawie zebranych danych. Moja grupa: Według danych Urzędu Statystycznego oraz w Urzędu Miasta w Słupsku w mieście zarejestrowanych jest 200 organizacji pozarządowych. Jednak według centrum wspomagania organizacji pozarządowych tylko połowa z nich faktycznie działa (prowadzi własne działania, bierze udział w szkoleniach i spotkaniach). Informację taką potwierdza Pełnomocnik Prezydenta Miasta Słupska ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi. Przyjmujemy więc, że grupa odbiorców to średnio 2 osoby z każdej organizacji czyli około 200 osób. Pytanie 5: Jakie są problemy mojej grupy? Znając odpowiedzi na wcześniejsze pytania możemy zapytać o problemy. Dogłębna analiza i rzetelne przygotowanie do pracy uwiarygodnia wnioski. Problemy mojej grupy: mało etatowych pracowników nie gwarantuje stabilności funkcjonowania organizacji, zaplecze techniczne i lokalowe są niewystarczające do prowadzonej działalności, słabe przygotowania kadry (wolontariuszy i pracowników) do zarządzania organizacją społeczną, organizacje nie mają zabezpieczonej stabilności finansowej, mała aktywność członków organizacji, brak wiedzy o możliwościach pozyskiwania środków na działalność, brak partnerskiej współpracy między organizacjami. Kiedy zostanie określona pełna lista problemów należy wybrać ten, który: wydaje się być najbardziej istotny dla grupy odbiorców i analiza potwierdzi, że tak jest, jest możliwy do rozwiązania lub złagodzenia przez nasze działania. Problem mojej grupy: słabe przygotowanie kadry do zarządzania organizacją pozarządową Teraz należy uporządkować w odpowiedniej kolejności: przyczynę problemu, problem i skutek problemu. Pomocne w tym jest narzędzie zwane drzewem problemów. 6 7\n5 I. Określ problem główny PROBLEM: słabe przygotowanie kadry do zarządzania organizacją pozarządową II. Określ przyczynę i skutki problemu do wyczerpania SKUTEK 2: częste niewywiązywanie się ze zobowiązań wobec urzędów skarbowych SKUTEK 1: problemy z rozliczaniem środków z uzyskanych dotacji PRZYCZYNA 1: mała liczba przystępnych szkoleń na temat regulacji prawnych oraz zasad prowadzenia księgowości PROBLEM: słabe przygotowanie kadry do zarządzania organizacją pozarządową PRZYCZYNA 2: w organizacjach najczęściej pracują pasjonaci (często wolontariusze), a nie doświadczeni menedżerowie SKUTEK 3: organizacja nie jest w stanie rozwijać się instytucjonalnie, działa nieprofesjonalnie SKUTEK 4: samorząd rzadko powierza realizację zadań organizacjom, bo uważa je za zbyt słabe PRZYCZYNA 3: trudność w zdobyciu środków na inwestowanie w rozwój organizacji pozarządowej, zatrudnianie stałej kadry Naszkicowanie drzewa problemu, jego przyczyn i skutków, pozwala uporządkować posiadaną wiedzę. Jeżeli przy wykonywaniu takiej analizy okaże się, że jednak inny problem jest kluczowy dla grupy (w przedstawionym przypadku może okazać się, że problemem jest niezlecanie zadań przez samorząd na schemacie określony jako SKUTEK 4), całą analizę należy wykonać od początku, umiejscawiając nowy problem w centrum. Na etapie planowania możliwe są wszelkie zmiany koncepcji! Na podstawie przygotowanego schematu piszemy opis problemu, uzupełniając go liczbami, które poznaliśmy na etapie zbierania danych. Mój opis problemu: W Słupsku zarejestrowanych jest około 200 organizacji, jednak według Pełnomocnika Prezydenta Miasta Słupska ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz Centrum Wspierania Organizacji Pozarządowych tylko połowa z nich działa aktywnie. Zasadniczym problemem organizacji jest słabe przygotowanie personelu do zarządzania organizacją. Na podstawie wywiadów z przedstawicielami organizacji wiemy, że przyczyną tego problemu jest m.in. brak przystępnych szkoleń na temat regulacji prawnych i podstaw księgowości. Przez to organizacje nie wiedzą, czy dopełniają wszystkich obowiązków wobec np. urzędów skarbowych. Informacje te potwierdza Pełnomocnik Prezydenta Miasta Słupska ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi. Wskazuje, że liczna grupa organizacji ma kłopoty z rzetelnym rozliczeniem otrzymanych dotacji publicznych. Same organizacje twierdzą, że przyczyną braku odpowiednich kwalifikacji ich kadr jest to, że pracują w nich pasjonaci, a nie przygotowani menedżerowie. Prace związane z zarządzaniem organizacją często wykonują wolontariusze (np. znajoma księgowa). To powoduje, że organizacja nie jest w stanie rozwijać się instytucjonalnie zwiększać swoich możliwości realizowania zadań statutowych. Wszystkie organizacje wskazały, że przyczyną tego stanu rzeczy jest brak źródeł finansowych, które pozwalałyby na zatrudnienie stałego personelu, inwestowanie w zasoby techniczne i ludzkie. Jednym z takich źródeł mogłaby być realizacja zadań publicznych, powierzanych przez samorząd. Jednak tu koło się zamyka, gdyż samorząd postrzegając organizacje, jako słabe i nieprzygotowane do samodzielnego zarządzania dużymi zadaniami po prostu ich im nie zleca. Dlatego nasze działania będą polegać na edukowaniu kadry organizacji pozarządowych w zakresie zarządzania, co pozytywnie wpłynie na rozwój tych organizacji. Pamiętajmy, że organizację pozarządową interesuje zmiana społeczna. Określając problem, szukamy możliwości zmian w ludziach i w otoczeniu. Zbudowanie świetlicy może być jednym z rozwiązań problemu społecznego (np. wzrastającej agresji wśród nieletnich, braku alternatywy na spędzanie wolnego czasu), ale nie jest problemem samym w sobie. Dobra analiza problemu sprawia, że możemy znaleźć wiele jego rozwiązań. Pierwszy pomysł na działanie wcale nie musi być skuteczny: być może do świetlicy nikt nie będzie chciał przyjść. Może się okazać, że zamiast budować świetlicę, wystarczy wynająć autobus, dowożący dzieci do gminnego ośrodka kultury, albo otworzyć szkoły po lekcjach. Zanim napiszesz swój projekt, poświęć trochę czasu, aby poznać tych, dla których chcesz pracować i dobrze zrozum ich problemy. 8 9\n6 2. Cel jaka będzie zmiana? * Cele projektu mają określać, co zmieni się w sytuacji odbiorców lub co zmieni się w środowisku, w którym realizujemy przedsięwzięcie. Najważniejsze w dobrze sformułowanym celu jest to, aby został on osiągnięty. Gdyby pod tym kątem spojrzeć na wcześniejszy wykres, okazałoby się, że działanie organizacji na kilka celów nie ma wpływu. A inne uda się być może osiągnąć, ale w perspektywie dłuższej, niż zakładany czas realizacji projektu. Stąd wniosek, że cel musi być sformułowany w taki sposób, aby można było jednoznacznie stwierdzić, w jakim stopniu i czy w ogóle został on zrealizowany. Należy zatem dokładnie określić czego lub kogo on dotyczy, w jakim stopniu, na jakim terytorium i w jakim czasie zostanie osiągnięty. Definicja Cel opisuje zmianę, jaką chce się osiągnąć w wyniku realizacji projektu. Cele mówią o tym, co zmieni się w sytuacji odbiorców lub co zmieni się w środowisku, w którym realizujemy projekt. Przedstawiają, jaką wiedzę posiądą odbiorcy, czego nowego się nauczą, jak poprawią się ich umiejętności, jak zmieni się ich sytuacja życiowa, jakie pojawią się możliwości, w jakim stopniu zniwelujemy negatywne skutki występowania opisanego wcześniej problemu. Cele mogą być pozytywnym odwróceniem drzewa problemów, które przedstawiono wcześniej. CEL 2: zwiększenie w organizacjach liczby zatrudnionych osób, które mają odpowiednie wykształcenie, w tym doświadczonych menedżerów CEL 1: zwiększenie liczby przystępnych szkoleń dot. regulacji prawnych i zasad prowadzenia księgowości CEL 7: zwiększenie liczby zadań publicznych powierzanych do realizacji organizacjom pozarządowym CEL GŁÓWNY: poprawienie przygotowania kadry do zarządzania organizacją pozarządową CEL 6: rozwój instytucjonalny i profesjonalizm działań organizacji CEL 3: zwiększenie dostępności środków, które zainwestować można w rozwój organizacji pozarządowej, zatrudnianie stałej kadry CEL 4: rozwinięcie umiejętności rozliczania projektów przez organizacje CEL 5: zwiększenie liczby organizacji poprawnie wywiązujących się ze zobowiązań wobec urzędów skarbowych Cel typu SMART Pomocne jest definiowanie celów poprzez kryteria SMART (z angielskiego mądry, sprytny). SMART nie jest techniką poszukiwania celu, określa natomiast jego cechy. Cel powinien być: S specific area określony terytorialnie M measurable mierzalny A ambitious ambitny R realistic realny T timebound określony w czasie Jeżeli każdą z tych cech można przypisać celom wyznaczonym do realizacji wówczas są one typu SMART. Cel główny: poprawienie przygotowania kadry do zarządzania organizacją pozarządową Cel ten nie jest określony terytorialnie, nie jest mierzalny. Nie ma też żadnej informacji o czasie, w jakim zmiany zostaną dokonane. Brakuje informacji o liczbie osób oraz terenie, na jakim podjęte zostaną działania. Opisując problem stwierdzono, że będą to organizacje ze Słupska, a wielkość grupy docelowej to 200 osób: Cel główny: poprawienie przygotowania kadry 200 osób ze Słupska do zarządzania organizacją pozarządową w ciągu jednego roku Ambicje i realizm Czy cel jest ambitny i czy jest możliwy do osiągnięcia? Ambitny jest na pewno w końcu dotyczy wszystkich organizacji ze Słupska. Jednak nie za bardzo realny, biorąc pod uwagę potencjał realizatora, konieczność zaangażowania 2 osób z każdej organizacji ze Słupska i wysokość niezbędnych do przeprowadzenia działań środków. Realna ocena wskazuje, że realizator projektu jest w stanie w ciągu roku pomóc 20 organizacjom wspierając maksymalnie 2 osoby z każdej organizacji: 10 11\n7 Cel główny: poprawienie przygotowania kadry osób ze Słupska do zarządzania organizacją pozarządową w ciągu jednego roku Wpisano osób, ponieważ zakłada się, że część osób może zrezygnować z uczestnictwa w projekcie w trakcie jego realizacji. Uwaga! Na tym etapie zaczynam dookreślać, jaka będzie ostatecznie grupa docelowa projektu. Zmiany w projekcie są możliwe na każdym etapie procesu planowania. Warto jeszcze popracować nad językiem, jakim cel został napisany. Poprawienie przygotowania do zarządzania nie tylko brzmi nienajlepiej, ale też nie wiadomo, co oznacza. A chodzi przecież o wiedzę i umiejętności. Poza tym cały czas jest mowa o osobach ze Słupska, a nie o tych, które działają w organizacjach pozarządowych. Po wprowadzeniu poprawek sformułowanie brzmi następująco: Cel główny: zwiększenie w ciągu jednego roku wiedzy i umiejętności w zakresie zarządzania organizacją pozarządową u osób, działających w słupskich organizacjach pozarządowych Mierzalność Cel może być mierzony na różne sposoby poczynając od najprostszego, czyli zbierania opinii uczestników, aż po bardziej skomplikowane test z wiedzy uczestników przed projektem i po projekcie, albo uzyskanie przez uczestników projektu zewnętrznych certyfikatów, potwierdzających ich wiedzę i umiejętności. Ważną informacją jest liczba osób, którą określiliśmy w naszym celu. Im łatwiej zmierzyć cel, tym łatwiej stwierdzić, czy po zakończeniu projektu został on osiągnięty. Każdy cel do analizy Taką analizę przeprowadzamy dla każdego wyznaczonego w projekcie celu. Kluczowe jest stwierdzenie, czy cele są możliwe do osiągnięcia (a więc czy, oprócz naszych ambicji, bierzemy pod uwagę realność osiągnięcia danego celu). Język celów Zwróćmy uwagę na powtarzające się w celach słowa: zwiększenie, rozwinięcie, wzmocnienie. Znalazły się one tam nieprzypadkowo. Takich właśnie słów mówiących o zmianie, pewnej dynamice używamy w formułowaniu celów. Słowa użyte do tej pory mówią przede wszystkim o zwiększeniu czegoś. W innych celach stosownie do projektu używać można słów, które mówią o zmniejszaniu, bądź ograniczaniu. Na przykład: Zmniejszenie o 50 liczby bezrobotnych kobiet w wieku lat w powiecie słupskim w ciągu 6 miesięcy. Albo: Ograniczenie zjawiska wykluczenia cyfrowego w grupie młodzieży w wieku lat we wsiach Siemianice, Lubuczewo, Karżcino w ciągu 2 lat. Czym cele nie są? Cele określają zmianę. Celami nie są metody i działania, np.: Zbudowanie boiska (albo świetlicy) to jest konkretne działanie, a celem jest zwiększenie możliwości (dla określonej grupy osób z określonego terenu) aktywnego i bezpiecznego spędzania wolnego czasu. Organizacja wystawy to również działanie, które może być wynikiem projektu. Celem takiego projektu może być zwiększenie zainteresowania (u kogo i gdzie?) sztuką współczesną. Zorganizowanie turnusu rehabilitacyjnego to także jest działanie. Musimy zadać sobie pytanie, po co taki turnus ma być organizowany? Celem może być, np. poprawienie zdolności osób niepełnosprawnych (ilu, skąd pochodzących) do samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym. Cele a metody i działania Na tym etapie planowania projektu dobrze określone cele powinny pozostawiać swobodę w wyborze metody oraz rodzaju działań, które zostaną podjęte w projekcie. Chęć zapewnienia wolnego czasu dzieciom na wsi niekoniecznie musi wiązać się ze zbudowaniem świetlicy. Może wystarczy wynająć autobus, który wozić je będzie do pobliskiej wioski. A koszty i skuteczność takiego działania będą bardziej realne. W opisywanym przypadku zwiększenie wiedzy oraz umiejętności uczestników może być realizowane zarówno przez szkolenia, jak i staże w innych organizacjach. Może oznaczać uruchomienie studiów podyplomowych albo formułę samokształceniową gdzie uczestnicy dzielą się swoją wiedzą. Każda z tych metod może być skuteczna w osiągnięciu zmiany, którą opisuje przykładowy cel. 3. Czas na działanie Dopiero teraz zastanowimy się nad działaniami, które podejmiemy w projekcie. Podstawą do ich planowania jest cel, który został wyznaczony do tej pory: Cel główny: zwiększenie w ciągu jednego roku wiedzy i umiejętności w zakresie zarządzania organizacją pozarządową u osób, działających w słupskich organizacjach pozarządowych 12 13\n8 Działania w projektach są uzależnione od tematu i grupy odbiorców. Można pokusić się o próbę skatalogowania metod, które najczęściej używane są w projektach społecznych. Np.: warsztaty, szkolenia, spotkania, konferencje, seminaria, wykłady, debaty, staże, wizyty studyjne, zajęcia z grupami odbiorców, dostosowane do specyfiki projektu (rehabilitacyjne, sportowe, itp.). W projekcie możemy tworzyć kompozycję różnych działań, poprzez które osiągniemy cele projektu i które są dostosowane do potrzeb odbiorców. Nasz cel to zwiększenie wiedzy, a wiedzę możemy zwiększać: organizując szkolenia, warsztaty, proponując uczestnictwo w wykładach i konferencjach, organizując wyjazdy studyjne, staże. To jest katalog metod, które mogą zostać użyte do osiągnięcia postawionego celu. W przykładowym opisie problemu wskazano, że mało jest przystępnych szkoleń na temat zarządzania organizacjami pozarządowymi. Dodatkowo osoby w organizacjach często są pasjonatami, wolontariuszami. Wydawałoby się zatem, że najbardziej oczywistą formą realizacji celu będą szkolenia. Należy jednak pamiętać, że wolontariusze prawdopodobnie mają pracę zawodową, a więc ich czas jest znacznie ograniczony. Proponowane metody muszą uwzględniać specyfikę grupy, do której kierujemy działania. W przykładowym projekcie najbardziej odpowiednią formułą będą szkolenia w weekendy lub w godzinach popołudniowych. Wydarzeniem, które je dopełni i wzmocni przekaz może być konferencja na rozpoczęcie projektu, której celem będzie promocja planowanych szkoleń oraz dyskusja nad modelami zarządzania organizacjami pozarządowymi. Działania w moim projekcie: Szkolenia popołudniowe i weekendowe. Konferencja promocyjna. Podczas planowania działań zastanawiamy się także nad ich skalą (np. liczbą sesji szkoleniowych) oraz sposobem ich przeprowadzenia. Pomoże to ustalić, jak dużo czasu potrzeba na ich przeprowadzenie oraz jakie zasoby (ludzie, pieniądze) są niezbędne do ich realizacji. Działanie Liczba, skala Sposób przeprowadzenia/tematyka Konferencja Szkolenia jednodniowa konferencja dla ok. 60 osób. 2 cykle szkoleń, składające się z 6 sesji szkoleniowych dla 2 grup szkoleniowych. temat: zarządzanie organizacją społeczną; konferencja promująca projekt, w programie 3 panele dyskusyjne z udziałem ekspertów, uczestnikami są przedstawiciele słupskich organizacji. szkolenia poprzedzone badaniem potrzeb, prowadzone przez trenerów z zewnątrz organizacji, szkolenia weekendowe lub popołudniowe, trwają od godz. 8 do 16, dotyczą zarządzania organizacją, szczegółowy zakres tematyczny opracują trenerzy na podstawie potrzeb szkoleniowych. To są podstawowe informacje o planowanych działaniach. Każdy projekt powinien uwzględniać okres przygotowania i podsumowania zaplanowanych działań. Pomocny do tego będzie harmonogram projektu, w którym zaplanujemy czas dla poszczególnych działań. Określając cel projektu, wyznaczono czas jego osiągnięcia. Przyjmijmy zatem, że również cały projekt trwać będzie rok. Przykładowy harmonogram opracowany dla projektu wyglądałby następująco: Nazwa działania I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Konferencja Szkolenia Warto zwrócić uwagę, że w tabeli nie ma nazw miesięcy. Harmonogram uwzględnia 12 miesięcy realizacji projektu, jednak nie wskazuje, w jakim konkretnym miesiącu i jakiego roku projekt się rozpocznie. Ten harmonogram mówi tylko o tym, w ciągu jakiego czasu trwania projektu, zostanie wykonane określone zadanie. Niezależnie czy projekt rozpocznie się w styczniu, czy w lutym. W harmonogramie nie wskazuje się konkretnych dat realizacji działań (np. dokładnego terminu szkolenia), ale orientacyjne terminy ich rozpoczęcia i zakończenia. To ważne dla zachowania elastyczności projektu. Takie szczegółowe, robocze harmonogramy wprowadzamy dopiero w czasie realizacji projektu, a nie podczas jego wstępnego planowania\n9 Dla każdego działania odrębnie określamy ile czasu będzie potrzebne na jego przygotowanie, ponieważ przygotowanie np. konferencji wiąże się z innymi zadaniami niż przygotowanie szkoleń. Jeżeli na etapie planowania nie zostanie uwzględniony czas potrzebny na przygotowanie działania, może się okazać, że w trakcie realizacji planu zabraknie czasu. A wówczas projekt, lub pojedyncze działanie nie będzie mogło być wykonane lub znacznie się opóźni. Przy składaniu wniosku do sponsora trzeba umieć uzasadnić katalog proponowanych tematów szkoleniowych oraz liczbę sesji szkoleniowych. Wstępne badanie potrzeb powinno być zatem przeprowadzone przed złożeniem wniosku do sponsora. Gdy to wszystko uwzględnię, mój harmonogram wygląda tak: Nazwa działania I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII 1. Konferencja 1.1 Opracowanie programu konferencji 1.2 Zaproszenie panelistów na konferencję 1.3 Zaproszenie uczestników konferencji 1.4 Opracowanie materiałów konferencyjnych 1.5 Przeprowadzenie konferencji 1.6 Wydanie materiałów pokonferencyjnych 2. Szkolenia 2.1 Badanie potrzeb szkoleniowych 2.2 Zaproszenie trenerów 2.3 Organizacja szkoleń 2.4 Ewaluacja szkoleń Wszystkie działania w przykładowym harmonogramie zostały logicznie ponumerowane. Ta numeracja pozwoli odwoływać się do konkretnych poddziałań w dalszej części projektu. Zastosowanie tej techniki pomaga zachować spójność w opisie kolejnych elementów projektu (np. budżetu lub rezultatów). W schemacie pojawiły się także zaznaczone (wyszarzone) kratki. To właśnie one wskazują, w którym miesiącu realizowane będzie działanie. W przypadku działania 2.3 (organizacja szkoleń) przewidziano, że będą one organizowane od trzeciego (III) do dziesiątego (X) miesiąca projektu. Natomiast sama ewaluacja szkoleń prowadzona będzie co 2 miesiące (od IV do XI miesiąca). Dobre zaplanowanie działań jest kluczem do spokojnej i rzetelnej realizacji projektu. Lepiej poświęcić więcej czasu na planowanie, niż potem mieć kłopoty z czasem. Nerwowa atmosfera przy pracy nie służy nikomu. 4. Ile to kosztuje o kosztach administracyjnych i merytorycznych Teraz o części finansowej projektu katalogowaniu i wycenie kosztów działań, czyli tworzeniu kosztorysu projektu. Kosztorys powinien być: 1. Spójny z projektem wszystkie koszty przewidziane w budżecie powinny odzwierciedlać działania, jakie przewidzieliśmy w projekcie. Oznacza to, że po pierwsze, wycenione powinny być wszystkie działania, jakie zaplanowaliśmy, a po drugie, nie powinny pojawiać się koszty, które nie są wprost przypisane do żadnego działania. Nie można zatem dopisać w budżecie wydatków na konferencję, czy szkolenie, jeżeli wprost nie znalazły się one w opisie działań projektu. Gdyby projekt porównać do bajki to budżet powinien opowiadać tę samą bajkę, tyle, że z punktu widzenia kosztów. 2. Adekwatny do projektu koszty w budżecie powinny być uzasadnione ze względu na poszczególne działania. Kosztorys powinien zatem uwzględniać wszelkie niezbędne zakupy usług i towarów, które konieczne są do zrealizowania zadań projektu (np. zakup materiałów biurowych, wynajem sali). W kosztorysie nie ujmuje się kosztów, których nie jesteśmy w stanie uzasadnić przy konkretnym działaniu (np. zakup sprzętu komputerowego przy organizacji wystawy fotograficznej). 3. Realny w budżecie należy ująć kwoty wydatków, które są odzwierciedleniem normalnych cen rynkowych. Jeżeli nie wiemy ile kosztować może dana pozycja budżetowa powinno się zebrać takie dane od sprzedawców towarów lub usług, które zaplanowano kupić. Dobrze jest, aby ofertę cenową zebrać od kilku sprzedawców i zorientować się, jaka jest rozpiętość cen i kosztów, które musimy ponieść w realizacji projektu. Jeśli w projekcie przewidujemy organizację imprezy, dobrze jest przewidzieć koszt związany z ubezpieczeniem uczestników od na\n10 stępstw nieszczęśliwych wypadków, a organizatorów i wolontariuszy (czyli realizatorów) od odpowiedzialności cywilnej. 4. Czytelny, klarowny klarowność budżetu można rozpatrywać na dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, poprzez sposób katalogowania kosztów układając je np. w kolejności działań przewidzianych w harmonogramie lub według kategorii wydatków (podróże, sprzęt, usługi zewnętrzne, koszty osobowe). Po drugie, na poziomie wyliczenia pojedynczego wydatku. Pojedynczy wydatek powinien zostać skalkulowany w taki sposób, aby jasne było dlaczego tyle wynosi. Na przykład: koszt poczęstunku czy wyżywienia podczas spotkań może być skalkulowany w sposób następujący: 20 osób x 5 zł x 3 spotkania = 100 zł/spotkanie x 3 spotkania = 300 zł. Taka kalkulacja w sposób jednoznaczny pokazuje, jak wyliczono koszty cząstkowe. Podawanie w budżecie wydatków ryczałtowych (np. samo 300 zł na poczęstunek, bez podania sposobu kalkulacji) jest źle widziane przez sponsorów, a często też przez nich zakazywane. 5. Poprawny czyli bezbłędny pod względem matematycznym. Do sporządzania budżetów dobrze jest stosować odpowiednie programy komputerowe np. Microsoft Excel lub darmowy Open Office Calc. Te programy pozwolą uniknąć większości błędów matematycznych i usprawnią tworzenie budżetu. Zestawienie kosztów W projektach występują zawsze dwa rodzaje kosztów: związane z zarządzaniem projektem to koszty, które są ponoszone, aby projekt mógł toczyć się w organizacji. To przede wszystkim koszty administracyjne: czynsz za lokal, światło, prąd, telefon, internet itp. Do kosztów zarządzania projektem zaliczane są także koszty osobowe: koordynatora (lub kierownika, dyrektora projektu osoby odpowiedzialnej za całość projektu), księgowej/księgowego czyli osoby zajmującej się rozliczeniami projektu, oraz wszelkie inne koszty osób, których praca jest związana z administrowaniem projektem. koszty związane z merytorycznymi działaniami to wszelkie pozostałe koszty, które wynikają ze specyfiki podejmowanych działań, np. mogą to być koszty promocji, zakupu sprzętu niezbędnego do realizacji projektu, koszty związane z uczestnictwem bezpośrednich adresatów projektu (dojazd, noclegi, wyżywienie). Na pierwszym etapie tworzenia katalogu kosztów w projekcie posługujemy się ich podziałem na dwie, powyższe kategorie. W drugiej kategorii (kosztów związanych z merytorycznymi działaniami) dobrze jest wyznaczać je w podziale na konkretne działania, przewidziane w harmonogramie. Na listę kosztów wpisujemy wszystkie te, które występują w związku z realizacją zadań. Na tym etapie należy się zastanowić, czy zadania wykonują wolontariusze, czy druk sfinansuje drukarnia lub sala zostanie wynajęta od zaprzyjaźnionego urzędu. Katalog kosztów powinien być pełny, co pozwoli później określić nasz wkład własny (czyli to, co sami jesteśmy w stanie pozyskać nieodpłatnie lub sfinansować ze środków własnych). Zaczynamy zatem od wyznaczenia katalogu kosztów związanych z zarządzaniem projektem. Na początek tworzymy ich listę. Koszty osobowe: koordynator projektu, księgowa projektu. Koszty zakupu usług i towarów: czynsz za biuro projektu, media (woda, ścieki, światło, ogrzewanie) w biurze projektu, telefon w biurze projektu, materiały biurowe w biurze projektu (papier, długopisy, teczki, itp.), tusz do drukarki, toner do ksero, ubezpieczenie biura projektu oraz sprzętu w biurze, środki czystości do biura projektu. Dla przykładowego projektu ten katalog wyczerpuje listę kosztów, jakie wystąpią w związku z zarządzaniem projektem. W większych projektach w kosztach osobowych mogą pojawić się także takie pozycje jak: asystent koordynatora, informatyk. Jeżeli biuro organizacji jest większe, można uwzględnić koszty sprzątania lub recepcji. W kosztach zarządzania, przy większych projektach, warto uwzględnić także koszty napraw sprzętu, czy drobnych remontów lokalu, wymiany żarówek, itp. Teraz przechodzimy do katalogowania kosztów merytorycznych, związanych z realizowanymi działaniami. Wcześniej wyznaczono następujący katalog działań merytorycznych: konferencja, szkolenia, promocja projektu, ewaluacja projektu. Na podstawie harmonogramu tworzymy listę kosztów dla każdego działania: 1. konferencja: koszty druku i wysyłki zaproszeń, koszt merytorycznego opracowania materiałów konferencyjnych, skład i druk materiałów konferencyjnych, 18 19\n11 zatrudnienie prowadzącego konferencję, zatrudnienie panelistów, koszty podróży i noclegu panelistów, wynajęcie sali na konferencję, wynajęcie sprzętu multimedialnego na konferencję, poczęstunek dla uczestników konferencji: - przerwa kawowa, - obiad, obsługa sekretariatu konferencji, obsługa techniczna podczas konferencji, opracowanie tekstów do materiałów pokonferencyjnych, skład i druk publikacji pokonferencyjnej, dystrybucja publikacji pokonferencyjnej. 2. szkolenia: zatrudnienie osoby prowadzącej badanie potrzeb szkoleniowych, zatrudnienie trenerów, skład i druk zaproszeń na szkolenia, dystrybucja zaproszeń, wynajem sal do przeprowadzenia szkoleń, poczęstunek podczas szkoleń: - przerwy kawowe, - obiad, druk materiałów szkoleniowych, zakup materiałów biurowych niezbędnych do prowadzenia szkoleń (duże karty flipczart, mazaki, długopisy, teczki, notesy itp.), wynajem sprzętu multimedialnego podczas szkoleń, zatrudnienie osoby prowadzącej bieżącą ewaluację szkoleń. 3. promocja: opracowanie materiałów promocyjnych (projekt, skład, druk), dystrybucja materiałów promocyjnych. 4. ewaluacja: zatrudnienie osoby prowadzącej ewaluację projektu. W kolejnym kroku zostaną skalkulowane koszty administracyjne. W tym celu tworzy się prostą tabelę, z pięcioma kolumnami: nazwa kosztu, jednostka, liczba jednostek, cena jednostki, wartość. Taki podział pozwoli utrzymać dyscyplinę, związaną z koniecznością rzetelnej i czytelnej kalkulacji każdego poszczególnego kosztu. Nazwa kosztu Jednostka Liczba jednostek Cena jednostki Wartość Koszty osobowe koordynator projektu miesiąc zł zł księgowa projektu miesiąc zł zł Koszty zakupu usług i towarów czynsz za biuro projektu miesiąc zł zł media (woda, ścieki, światło, ogrzewanie) w biurze projektu miesiąc zł zł telefon w biurze projektu miesiąc zł zł materiały biurowe w biurze projektu (papier, długopisy, teczki, itp.) miesiąc zł zł tusz do drukarki sztuka zł 480 zł toner do ksero sztuka zł 300 zł ubezpieczenie biura projektu oraz sprzętu w biurze rok zł 200 zł środki czystości do biura projektu miesiąc zł 480 zł RAZEM zł Skąd wzięły się informacje w tabeli? Jednostka jest adekwatna do rodzaju kosztu. W przypadku koordynatora i księgowej postanowiono wyliczyć miesięczną stawkę za pracę w projekcie. Możliwe jest jednak zastosowanie stawki godzinowej (w zależności od tego, ile faktycznie pracować będzie dana osoba). Niektórzy sponsorzy proszą o podanie sposobu zatrudnienia danej osoby (umowa o dzieło, zlecenie, umowa o pracę z podaniem wymiaru etatu lub liczby godzin). Czynsz i media, w przypadku, gdy lokal użytkowany jest w całości lub w części na potrzeby realizacji projektu, rozliczane są w trybie miesięcznym. Tusz do drukarki i toner łatwo przeliczyć na sztuki. Liczba miesięcy wynika z harmonogramu. To w nim zapisano, że projekt będzie trwać 12 miesięcy. Stąd w budżecie taka liczba jednostek. Ceny zostały wyliczone na podstawie obowiązujących cen rynkowych dla każdego rodzaju kosztów. Dla ułatwienia przyjęto miesięczne rozliczanie kosztów biu\n12 rowych nie jest bowiem wymagane, aby koszt ten przeliczać na liczbę ołówków i gumek zakupionych do biura. Podobnie z kosztami środków czystości. Każde zadanie, które realizujemy wiąże się z ponoszeniem kosztów lub korzystaniem z zasobów (usług lub rzeczy), które otrzymujemy w formie darowizny, nieodpłatnego użyczenia albo wolontariatu. Wszystkie te zasoby mają jednak swoją cenę i można oszacować ich wartość. Jeżeli do projektu zostaną zaangażowani wolontariusze rozdający ulotki, ich praca będzie mniej warta, niż wysoko wykwalifikowanego specjalisty, prowadzącego wykłady lub osoby tłumaczącej teksty z innego języka. Wartością dodaną projektów realizowanych przez organizacje pozarządowe są właśnie te specjalne zasoby, które udaje się gromadzić do projektów niby za darmo. Ale zawsze mają one swoją wartość, którą można oszacować. Dopiero pełne oszacowanie tych kosztów daje kompletny obraz tego, ile tak naprawdę kosztuje zadanie. Specyficzne koszty Koszty merytoryczne zadania są związane bezpośrednio z jego realizacją. Wynikają one ze specyfiki projektu. Nie ma stałego katalogu takich kosztów, ponieważ każdy projekt jest inny (więcej na ten temat w poradniku O projekcie i wniosku z serii 3w*). WAŻNE POJĘCIA Koszty kwalifikowane koszty, które grantodawca uznaje za możliwe do finansowania z przyznanej dotacji. Występując do grantodawcy z projektem, powinniśmy sprawdzić, jakie wydatki uznawane są za kwalifikowane. Bardzo często grantodawcy wprowadzają obostrzenia związane z zakupem sprzętu, remontami, kosztami administracyjnymi. Niektórzy grantodawcy zastrzegają, że kwalifikowane mogą być tylko koszty merytoryczne bezpośrednio związane z realizacją zadania (a więc nie można, np. opłacać czynszu za lokal, wynagrodzenia księgowej, osoby zarządzającej projektem itp.). Katalog kosztów kwalifikowanych powinien być podany w wytycznych konkursu. Koszty niekwalifikowane koszty, które nie mogą być finansowane z dotacji. Zastrzega to grantodawca. Najczęściej są to koszty związane z zakupem nieruchomości, środków trwałych, odsetek, rezerw finansowych, środki przekazywane podmiotom trzecim, koszty niezwiązane z realizacją zadania, koszty poniesione przed lub po czasie realizacji projektu. Katalog takich kosztów powinien zostać podany w wytycznych danego konkursu. Wkład własny środki, które wnosi organizacja do realizacji projektu. Coraz częściej grantodawcy wymagają określonej wysokości wkładu własnego. Jest on zazwyczaj określony procentowo w stosunku do wartości całego projektu. Na przykład wkład własny musi wynosić 10% wartości projektu. Oznacza to, że organizacja przedkładając projekt na 100 tys. zł musi zabezpieczyć 10 tys. zł ze środków własnych. Mogą to być środki pozyskane od innych sponsorów, składki członkowskie, darowizny od osób prywatnych. Warto zwrócić uwagę, czy grantodawca nie zastrzega źródła pochodzenia wkładu własnego. Na przykład w funduszach europejskich wkład własny nie może pochodzić z innego funduszu europejskiego. Należy także uważać na sposób kalkulowania wkładu własnego. Jeżeli chcemy otrzymać od grantodawcy 10 tys., a zastrzega on, że wkład własny wynieść musi 15% nie oznacza to, że wkład ma być w wysokości zł. Wkład własny obliczamy od wartości całego projektu, a nie od wartości dotacji, jaką chcemy otrzymać. PRZYKŁAD: ŹLE Wartość oczekiwanej dotacji: 10 tys. zł Wartość wkładu własnego: 15% wartości projektu zł W sumie: zł (ale sponsor oczekuje, że zabezpieczone zostanie 15% wartości projektu, a więc 15% z kwoty zł czyli 1725 zł, a nie 1500 zł). DOBRZE Wartość naszego projektu: zł Wartość wkładu własnego 15% wartości projektu: zł Wartość oczekiwanej dotacji: zł Wniosek: wkład własny należy wyliczyć od wartości całego projektu, a nie wartości dotacji, o jaką się ubiegamy! Wkład własny można wnosić w postaci pieniężnej lub rzeczowej. Wkładem rzeczowym mogą być: praca wolontariuszy, darowizny rzeczowe (np. sprzęt, żywność), nieodpłatne wynajęcie pomieszczeń (np. sali, biura organizacji). Większość sponsorów niestety nie pozwala na wprowadzenie wkładu rzeczowego do budżetu przedsięwzięcia mimo, że te zasoby i tak w jakiś sposób organizacja musi zabezpieczyć. Ale w każdym formularzu wniosku znajduje się miejsce na podanie informacji o tym, jakie zasoby organizacja zapewni za darmo i od kogo. Trzeba się tym chwalić, gdyż podnosi to jakość wniosku i pokazuje wartość dodaną projektu. W niektórych konkursach wkład finansowy i niefinansowy traktowany jest na równi. Budżet jest niezwykle ważną częścią projektu. Trzeba go wykonać z dużą starannością i dokładnie. Sytuacje, gdy okazuje się, że niezbędne koszty nie zostały zaplanowane, są bardzo trudne. O wiele ciężej jest zmierzyć się z takim problemem, gdy zadanie jest już realizowane, niż na etapie planowania\n13 5. Piki robią wyniki o efektach działań Twarde i miękkie rezultaty Rezultaty są wynikiem projektu. W projektach tzw. miękkich, a więc zmierzających do wzmocnienia ludzi (a niepolegających na budowie dróg, czy szkół itp.) najczęściej rezultaty dzielimy na twarde i miękkie. Obydwa rodzaje rezultatów powinny być możliwe do zmierzenia powinniśmy umieć udowodnić, że zakładane rezultaty zostały osiągnięte. w każdym cyklu zorganizowanie 6 dwudniowych sesji szkoleniowych, w każdej sesji 2 dni szkoleniowe po 8 godzin lekcyjnych każdy, łącznie zorganizowanie 24 dni szkoleniowych 192 godziny szkoleniowe, uczestnictwo w szkoleniach 46 osób, zdobycie certyfikatów ukończenia cyklu szkoleniowego przez minimum 40 uczestników szkoleń. * Rezultaty twarde to te, które policzyć najłatwiej, np. liczba przeszkolonych osób, zrealizowanych szkoleń, staży, stworzonych miejsc pracy itp. Rezultaty miękkie są trudniejsze do określenia, a co za tym idzie trudniejsze także do policzenia. Rezultaty miękkie to na przykład: usystematyzowanie i zaktualizowanie dotychczasowej wiedzy uczestników szkoleń, poprawienie efektywności pracy po ukończeniu szkoleń, zmotywowanie uczestników szkoleń do samokształcenia, nabycie umiejętności komunikacyjnych, osiągnięcie kluczowych umiejętności np. pracy w zespole. Do rezultatów miękkich zaliczyć możemy zmianę postaw u odbiorców projektu, wzrost samooceny, zwiększenie umiejętności autoprezentacji, poprawienie zdolności komunikacyjnych. Trudno taki rezultat przełożyć na konkretną liczbę. Łatwiej jest wskazać, ile osób ukończyło szkolenie z autoprezentacji, trudniej udowodnić, że podniosły się ich umiejętności w tym zakresie. Jednak z punktu widzenia projektów społecznych, które mają na celu wspieranie osób i wspólnot, niezwykle ważne jest umiejętne określenie rezultatów miękkich projektu. Dla przykładu: realizując projekt, dotyczący poprawy sytuacji osób niepełnosprawnych na rynku pracy, oprócz liczby szkoleń, jakie te osoby przeszły, istotne jest wskazanie, na ile osoba niepełnosprawna usamodzielni się, albo na ile zmieni się jej samoocena jako potencjalnego, pełnowartościowego pracownika. Osiągnięcie rezultatu miękkiego uzupełnia rezultat twardy. Poza szkoleniami umiejętnościowymi, praktycznymi, czy merytorycznymi wzmacniamy gotowość tej osoby do podjęcia zatrudnienia. Przedstawienie w projekcie wyłącznie rezultatów twardych nie pokazuje w pełni, w jaki sposób ta osoba została przygotowana do uczestnictwa w rynku pracy. Nie wystarczy bowiem nauczyć wykonywania zadań potrzebna jest także aktywna postawa do podjęcia zatrudnienia. Dopiero wtedy można uznać, że rezultat projektu został osiągnięty: uczestnik jest w pełni przygotowany do funkcjonowania na rynku pracy. Jakie mogą być rezultaty twarde i miękkie? W przykładzie, którym się posługujemy, rezultaty twarde możemy określić jako: przeprowadzenie 2 cyklów szkoleniowych, Przy określaniu rezultatów twardych można się posługiwać, np. listami obecności, dziennikami zajęć, sprawozdaniami osób prowadzących szkolenie. Rezultaty miękkie wymagają zastosowania dodatkowych narzędzi badawczych. Przede wszystkim sprawdzenia ich poziomu na początku (np. jaka jest motywacja uczestników do samokształcenia, jaki jest poziom ich umiejętności komunikacyjnych) oraz na końcu projektu. Dopiero posiadając takie dane wyjściowe i końcowe jest się w stanie określić, czy w tych obszarach zaszła zmiana. W celu zdobycia takich informacji można posłużyć się np. badaniami ankietowymi. Adekwatność do projektu Rezultaty powinny odpowiadać specyfice projektu oraz grupy, do której projekt jest kierowany. W przypadku projektów dla młodzieży rezultatami twardymi mogą być liczba godzin zajęć pozalekcyjnych, organizowanych dla tej grupy odbiorców, liczba godzin dyżurów punktu informacyjnego, liczba udzielonych porad psychologicznych itp. Rezultatami miękkimi dla takiej grupy może być wzmocnienie postaw asertywnych, wzrost samooceny, zmniejszenie zachowań agresywnych. W przypadku projektów ekologicznych rezultatem twardym może być liczba akcji informacyjnych, seminariów, czy zielonych szkół, a rezultatem miękkim np. upowszechnienie zachowań proekologicznych w codziennym życiu. To przykłady, które można mnożyć w zależności od rodzaju, skali projektu i grupy odbiorców. Ważne jest, aby przewidywane rezultaty, były realne i przede wszystkim możliwe do zmierzenia. Nie zakładajmy zatem wzrostu świadomości na temat np. ekologii czy możliwości rozwiązywania konfliktów wśród młodzieży. Może to i dobrze brzmi, ale mierzenie takiej zmiany jest niezwykle trudne i mało wiarygodne\n14 Logika interwencji projektu Zmierzyć efekty realizacji projektu mogą nam dodatkowo pomóc wskaźniki zawarte w logice interwencji projektu. Podział, który został zaprezentowany poniżej coraz częściej spotykany jest w projektach europejskich, a także wprowadzony został do formularza wniosków Funduszu Inicjatyw Obywatelskich. Opiera się on na katalogu wskaźników, których używamy do oceny postępu i zakończenia projektu. Ewaluacja * Ewaluacja to systematyczne badanie wybranych elementów projektu. Szukamy odpowiedzi na pytanie, czy i jak udało nam się osiągnąć zamierzone cele. LOGIKA INTERWENCJI PROJEKTU ODDZIAŁYWANIE (długoterminowy wpływ) REZULTATY (natychmiastowe i bezpośrednie wyniki projektu) PRODUKTY (wytworzone usługi i dobra) DZIAŁANIA WKŁAD Na koniec rady dla tych, którzy swoje projekty będą przenosić do formularzy wniosków nie przesadzajmy z liczbami w rezultatach. Jeżeli planujemy pewną skalę działań powinniśmy zdawać sobie sprawę z ograniczeń nie ma nic gorszego niż przeszacowanie liczby odbiorców szkoleń czy liczby usług, którą chcemy dostarczyć. Niezrealizowanie założeń (a zdefiniowane liczbowo rezultaty są najłatwiejsze do weryfikacji) trudno wytłumaczyć prostym Nie znaleźliśmy chętnych. To często oznacza, że źle zbadaliśmy potrzeby odbiorców lub przeceniliśmy swoje możliwości. Nie próbujmy szokować sponsorów liczbami, z których nigdy nie będziemy w stanie się rozliczyć. Lepiej zrobić mniej, ale lepiej i z większym prawdopodobieństwem sukcesu. Sponsorzy lubią widzieć konkretne rezultaty, jakie zostaną osiągnięte ale też większość z nich świetnie zdaje sobie sprawę z tego co jest, a co nie jest realne. 6. Planujemy ocenę Ostatnim elementem projektu jest plan bieżącego monitoringu oraz plan ewaluacji. Monitoring i ewaluację planujemy zanim przystąpimy do realizacji projektu. W tej definicji pojawiają się znaczące słowa: systematyczność ewaluacja jest procesem ciągłym, wybrane elementy określenie co będzie podlegało ewaluacji, czy i jak osiągnęliśmy cele odniesienie ewaluacji do celów projektu; jest to pytanie nie tylko o to, czy udało nam się zrealizować cele projektu, ale przede wszystkim, w jaki sposób udało nam się je osiągnąć. Monitoring jest także systematycznym badaniem, ale opiera się na innych pytaniach: czy projekt przebiega zgodnie z planem, czy udaje się osiągać zamierzone produkty i rezultaty. Dane pochodzące z monitoringu są podstawą do wykorzystania w ewaluacji. Monitoring W najprostszym podejściu dla monitoringu ważne będą 3 elementy projektu: harmonogram działań, budżet oraz zaplanowane rezultaty (w omawianym przypadku z wykorzystaniem wskaźników: produktu i rezultatu). Monitoring będzie polegał na bieżącym sprawdzaniu: czy działania zaplanowane w projekcie są realizowane zgodnie z planem (harmonogramem), czy poszczególne działania wykonywane są w czasie, w którym miały się odbyć, czy wydatki zaplanowane w budżecie są realizowane w odpowiednim czasie, czy wysokość wydatków jest zgodna z wcześniejszymi założeniami, czy podejmowane działania przybliżają nas do realizacji założonych rezultatów, czy w procesie realizacji projektu osiągamy zaplanowane produkty i rezultaty. Bieżący monitoring jest wykonywany w trakcie realizacji projektu, a odpowiedzialne za niego są osoby zarządzające projektem. Monitoring pozwala odpowiedzieć na podstawowe pytanie czy projekt jest realizowany zgodnie z założeniami. Pozwala także na bieżącą modyfikację działań, harmonogramu, budżetu tak by w razie potrzeby móc dostosować projekt do zmieniających się warunków, bądź do aktualnej sytuacji\n15 Już przy planowaniu projektu powinniśmy przewidzieć, jakie narzędzia monitoringu będą stosowane. Jednym z takich narzędzi są np. cząstkowe sprawozdania z realizacji projektu. Takie sprawozdania mogą być sporządzane co tydzień, miesiąc, kwartał (w zależności od długości trwania projektu). Sprawozdania powinny być sporządzane przez osoby odpowiedzialne za realizację działań w projekcie (nie wykonawców, ale osoby odpowiedzialne). Sprawozdania mogą być na piśmie, ale ponieważ nie lubimy nadmiaru biurokracji, mogą być także ustne składane na spotkaniach zespołu realizującego projekt. Wybór formy sprawozdań jest zależny od charakteru projektu. Małe projekty i zespoły projektowe mogą wprowadzić sprawozdania ustne na spotkaniach kadry, ale przy dużych projektach nie obejdzie się bez pisania. W sprawozdaniu powinny się znaleźć: informacja o tym, jakie zadania zostały zrealizowane, czy przebiegły zgodnie z planem, jakie są odstępstwa od planu i z czego wynikają, informacja o postępie w realizacji budżetu czy wszystkie zaplanowane wydatki zostały poniesione, czy wysokość tych wydatków jest zgodna z budżetem, jeżeli nie z czego to wynika, informacja o postępie w osiąganiu rezultatów jakie rezultaty udało się już osiągnąć, czy są zgodne z planem, jeżeli są odstępstwa z czego wynikają. Takie sprawozdanie pozwala zespołowi projektowemu podjąć decyzję o ewentualnych modyfikacjach założeń projektu. * Istotą monitoringu jest przedstawienie bieżącej sytuacji w postępie realizacji projektu. Monitoring można porównać do zdjęcia, stop-klatki projektu w danym momencie. W monitoringu realizacji projektu mogą się przydać narzędzia informatyczne np. bazy danych uczestników projektu, dzienniki zajęć, listy obecności. To są podstawowe dokumenty, których analiza pozwoli nam na złożenie pełnego sprawozdania z postępów naszych działań. Ewaluacja Wcześniej zostały opisane sposoby zbierania danych, które będą istotne dla procesu ewaluacji a więc uzyskania odpowiedzi na pytanie, jak przebiegała realizacja projektu. To dość ogólnie postawione pytanie i każdy ewaluator prawdopodobnie zaprotestowałby, gdyby został poproszony o przeprowadzenie takiego badania. Oto kręgosłup ewaluacji (według Jarosława Chojeckiego): ZAPLANOWANIE EWALUACJI CELE EWALUACJI OKREŚLENIE ŹRÓDEŁ INFORMACJI I NARZĘDZI BADAWCZYCH ZEBRANIE DANYCH ANALIZA DANYCH OPRACOWANIE RAPORTU EWALUACYJNEGO UPOWSZECHNIENIE WYNIKÓW Jak każde działanie tak i ewaluację trzeba zaplanować. Nie wystarczy przeczytać ankiety po szkoleniu i spróbować zanalizować zawarte tam odpowiedzi. To jeszcze nie jest ewaluacja. Istotnym bowiem zagadnieniem w ewaluacji jest pytanie o jej cele. Ewaluacja może dotyczyć wybranych elementów zarządzania projektem, może dotyczyć oceny skuteczności działań, jakie zostały podjęte dla osiągnięcia celów projektu, czy badania wizerunku organizacji po przeprowadzonych działaniach. Ważne jest zatem, aby planując ewaluację odpowiedzieć sobie na pytanie, czego tak naprawdę chcemy się dowiedzieć. Określenie celów ewaluacji pomoże w znalezieniu odpowiednich źródeł informacji: może być to kadra realizująca projekt, uczestnicy, dziennikarze lokalnych mediów, czy też lokalni decydenci. Mogą być to również oficjalne dane statystyczne, które dotyczą problemu, jaki rozwiązywać miał nasz projekt. W kolejnym etapie określamy narzędzia ewaluacji. Ankiety to często wykorzystywane narzędzie i niestety również często nie za wiele nam mówiące. Wielu osobom po prostu nie chce się ich rzetelnie wypełniać po kilkunastogodzinnych szkoleniach. Ewaluatorzy często wykorzystują też dane zbierane podczas wywiadów bezpośredniego lub telefonicznego. ` Narzędziem badań może być także obserwacja, analiza dokumentów, badanie eksperckie. Po ustaleniu, które działania będą badane, przechodzi się do ich analizy. W ewaluacji nie ma informacji dobrych i złych. Są informacje przydatne i nieprzydatne z punktu widzenia celu ewaluacji. W czasie analizy wybiera się te dane, które są kluczowe, aby uzyskać odpowiedzi na postawione w ewaluacji pytania\n16 Ewaluator kończy swą pracę przekazując nam raport ewaluacyjny, w którym powinny się znaleźć wszystkie istotne informacje, sposób prowadzenia ewaluacji i co najistotniejsze rekomendacje ewaluatora. Ewaluacji powinna odpowiedzieć na pytanie co możemy poprawić, aby lepiej osiągać cele. Dlatego nie trzeba bać się ewaluacji. Nie jest ona prostą oceną jesteśmy dobrzy, jesteśmy źli. Ewaluacja wskazuje mocne strony w realizacji zadań i obszary, które wymagają pracy. Ewaluacja powinna pomóc w planowaniu kolejnych działań, a nie stanowić krytycznej, prostej oceny naszej pracy. I wreszcie co ważne ewaluacja to poważna sprawa! Jest rozwijającą się dziedziną zarządzania projektami. Do jej planowania i realizacji warto zaangażować eksperta. Zwłaszcza przy większych projektach dobrze jest pokusić się o ewaluację prowadzoną przez zewnętrzną firmę badawczą albo osobę, która przeprowadzi niezależny proces ewaluacyjny. Jeżeli to możliwe zaprośmy eksperta do planowania procesu ewaluacyjnego przed przystąpieniem do realizacji projektu. To pozwoli mieć pewność, że zbierane podczas monitoringu informacje będą przydatne w późniejszym procesie ewaluacji. Więcej informacji o ewaluacji w serwisie w portalu www. ngo.pl. Przykład określenia sposobu ewaluacji w naszym projekcie W projekcie przeprowadzona zostanie ewaluacja końcowa, której celem będzie sprawdzenie, w jakim stopniu osiągnięto stawiane w projekcie cele/zakładane rezultaty poprawa funkcjonowania organizacji pozarządowych, z których pochodzili uczestnicy projektu. Zastosowane zostaną następujące kryteria ewaluacji: adekwatność do potrzeb uczestników projektu oraz ich poziomu wiedzy, przydatność w pracy organizacji pozarządowych po zakończeniu cyklu szkoleniowego, dostępność na ile organizacja szkoleń pozwalała na pełne uczestnictwo w całym cyklu, jakość organizacji w odniesieniu do spraw technicznych oraz doboru trenerów i zastosowanych technik szkoleniowych. W ewaluacji wykorzystane zostaną ankiety uczestników po poszczególnych szkoleniach, wsparte wywiadami bezpośrednimi uczestników z ewaluatorem. W wybranych organizacjach, z których pochodzą uczestnicy projektu, przeprowadzone zostaną wywiady, które pozwolą określić zmianę w zarządzaniu, jaka zaszła po ukończeniu cyklu szkoleniowego przez osobę z tej organizacji. Uzupełnienie stanowić będą raporty trenerów prowadzących szkolenie oraz wywiady z nimi. IV. OD PROJEKTU DO WNIOSKU Do tej pory uczyliśmy się, jak pisać projekt. Teraz zastanowimy się, jak z projektu tworzyć wniosek, który przedstawimy sponsorowi. * Wniosek i projekt to nie to samo. Projekt jest metodą pracy. To finalny efekt planowania, który obejmuje analizę sytuacji, wyznaczenie celów, działań, rezultatów, szacowanie zasobów niezbędnych do jego wykonania. Wniosek zaś jest swoistą ofertą, którą przedstawiamy sponsorowi. Dopiero wniosek jest narzędziem zdobycia pieniędzy lub środków materialnych na realizację zaplanowanego projektu. Od czego zacząć poszukiwanie sponsora Żeby zaprezentować nasz projekt sponsorowi, najpierw trzeba znaleźć sponsora, który może być zainteresowany finansowaniem naszego pomysłu. Są dwie zasadnicze drogi poszukiwania źródła wsparcia. Najczęściej wykorzystywany sposób to udział w konkursach ogłaszanych przez samych sponsorów. Druga ścieżka, rzadsza, to złożenie wniosku poza konkursem. Zajmijmy się zatem tą pierwszą możliwością, czyli pisaniem wniosku. Rozpoczynamy pisanie wniosku Przygotowywanie wniosków wiąże się z dostosowaniem opracowanego projektu do wymagań konkretnego sponsora. Oczywiście nasz projekt przede wszystkim musi dotyczyć obszaru, który potencjalny sponsor chce wspierać. Trudno bowiem wyobrazić sobie, by na konkurs dotyczący edukacji ekologicznej składać wnioski na realizację działań związanych np. z dostarczaniem żywności osobom ubogim. Mimo, że same wnioski o dotację coraz częściej są do siebie podobne ponieważ sponsorzy domagają się podobnego zakresu informacji każdy z nich trzeba opracowywać indywidualnie, uwzględniając specyfikę konkretnego sponsora objawiającą się chociażby w wyglądzie wzorcowego formularza wniosku. Pozyskiwanie środków poprzez składanie wniosków o dotację jest sztuką podobną do innych metod pozyskiwania środków choćby zbiórek publicznych, czy licytacji. I tak jak każda z nich rządzi się pewnymi prawami, które warto znać przed zamknięciem koperty i naklejeniem znaczka\n17 W sektorze organizacji pozarządowych krąży powiedzenie (niepoparte oficjalnymi statystykami), że statystycznie na pięć złożonych wniosków jeden otrzymuje dotację. Dlatego nie warto poddawać się po pierwszych, być może, nieudanych próbach. Kluczem do sukcesu jest doświadczenie. Więcej o projektach i samych wnioskach można przeczytać w publikacji O projekcie i wniosku z serii 3w* ( Warto Wiedzieć Więcej ). Serdecznie zachęcamy do lektury. 32\nTWORZENIE PROJEKTÓW KROK PO KROKU\nAgnieszka Matuszyńska-Dziewitek TWORZENIE PROJEKTÓW KROK PO KROKU I. Czym jest projekt i jak przystąpić do jego tworzenia? Projekt to odpowiedź na potrzebę lub problem istniejący w naszym otoczeniu, który


Filip Chajzer kończy... z pociągiem do mięsa :Pfot. facebook.com/pg/ChajzerFilip\nMówią, że cel uświęca środki - i w przypadku Filipa Chajzera (choć pewnie Michał Piróg by się ze mną nie zgodził) wyjątkowo się zgodzę! A mówię, konkretnie o podjętym przez niego wyzwaniu - “22 dni bez mięsa” na antenie najbogatszej stacji telewizyjnej w Polsce, w popularnym porannym programie. Krytyczne słowa wśród telewidzów, celebrytów i komentatorów - całej akcji dodały tylko skrzydeł. Tak, jest to moja opinia i choć czerstwe dowcipy o wegetarianizmie pana Chajzera do mnie również nie trafiły to uważam, że to super sprawa!\n22 dni bez mięsa to najfajniejsza akcja o jakiej słyszałam od dłuższego czasu!\nJestem trochę znudzona “czelendżami” Ewy, czy Ani Lewandowskiej. Które choć cenię - bo mają inspirować do zmian na lepsze w życiu nas wszystkich - wydają się mi tracić na mocy, rozpędzie i wartości. Tym bardziej jestem pod wrażeniem tego, jak popularny celebryta oraz dziennikarz pod wpływem bardzo wyjątkowej kobiety - 93-letniej wegetarianki - pani Ireny postanowił zacząć się lepiej odżywiać i przejść na wegetarianizm! Jestem o tyle tym faktem zachwycona, że w pierwszej kolejności pan Filip był przeciwnikiem nie spożywania mięsa. Na, co mocno wskazywały jego niepochlebne komentarze dotyczące dań wegetariańskich na forum publikum. Tymczasem dokonała się w nim przemiana. Dziennikarz w wywiadzie dla portalu onet.pl przyznał, że po pierwszych zniechęcających trzech dniach - polubił być wege!\nFilip Chajzer dobrym przykładem dla zagorzałych mięsożerców?\nFajne w całej akcji wydaje mi to, że jak sam przyznał celebryta - nie zrobił tego z oczywistych, ideologicznych faktów - a to według mnie dodaje jego czynowi mocy i pokazuje, że może to zrobić każdy! Bo kto, jak nie ktoś, kto żartuje z mody na falafela trafi do serca zagorzałego mięsożercy? Natomiast już we wspomnianym wywiadzie padły z ust dziennikarza słowa na temat świadomości tego, że nieograniczone spożywanie mięsa niszczy naszą planetę oraz iż wcześniej przymierzał się do tego aby jego spożycie ograniczyć. Tak, czy siak stał się dla kilkunastu followersów swojego insta inspiracją i doprowadził do tego, że i oni przez najbliższe 22 dni mięsa jeść nie będą. Co więcej? Sam przyznał, że nie zamierza na tych kilkudziesięciu dniach poprzestawać, gdyż czuje się na diecie wegetariańskiej rewelacyjnie. A wprowadzone w diecie zmiany zamierza poszerzyć o rezygnację z… cukru! Brawo panie Filipie!\nŹródła: facet.onet.pl, noizz.pl, lelum.pl\nJak sami siebie wyniszczamy, czyli dwa słowa o... mikroplastiku!


Karta Trzynastka - opinie o pożyczkach chwilówkach w Karta Trzynastka - proCredit.pl\nCzy w firmie Karta Trzynastka pierwsza pożyczka jest darmowa?\nW przypadku tego serwisu nie możemy mówić o darmowej chwilówce, czy nawet innej pożyczce, ponieważ jako taki produkt finansowy nie jest w ogóle udzielany.\nJednak trzeba z drugiej strony przyznać, iż przyznany limit kredytowy wiąże się z naprawdę niskimi kosztami, które są uznawane przez specjalistów nawet jako najniższe w całym sektorze pozabankowym. Dodatkowo plusem korzystania z Karty Trzynastka jest to, że w momencie, kiedy w ogóle nie wykorzystujemy limitu kredytowego, to jednocześnie nie ponosimy żadnych kosztów związanych z utrzymaniem karty. W wielu bankach lub też firmach pozabankowych jest zupełnie inaczej.\nJeżeli właśnie taka karta kredytowa leży nieużywana, to generuje ona jeszcze większe koszty.\nZalety pożyczki Karta Trzynastka\nBrak dokumentów potwierdzających zarobki, przy składaniu wniosku o kartę\nSzybka decyzyjność ze strony serwisu\nKarta posiada limit w wysokości do 3 tys. złotych\nZ karty można korzystać zarówno podczas płatności za zakupy, jak i również przy wypłacaniu gotówki z dowolnego bankomatu\nDługi okres spłaty całego zadłużenia - wynoszący aż 180 dni\nW momencie, gdy nie korzystamy z karty, jednocześnie nie ponosimy żadnych dodatkowych kosztów\nNiskie, wyjątkowo atrakcyjne oprocentowanie utrzymujące się na poziomie 6,6% tylko do wykorzystanej kwoty\nCiekawe wzory kart, których system ściśle współpracuje ze znaną marką Visa\nWady pożyczki Karta Trzynastka\nkarta przyznawana jest jedynie osobom w wieku od 22 do 70 lat\nnegatywna historia kredytowa powoduje odrzucenie wniosku\nopłaty naliczane za wypłatę gotówki oraz za sprawdzanie stanu konta w bankomatach\nWymagane dokumenty w Karta Trzynastka\nWbrew pozorom, firma w ogóle nie wymaga od swoich Klientów żadnych dokumentów, w tym potwierdzających zarobki. W zupełności wystarczy poprawnie wypełniony formularz, a także dosłany skan dowodu osobistego.\nJak już wcześniej wspomniano, Twoje dane osobowe będą dokładnie sprawdzone pod względem tego, czy faktycznie posiadasz jakieś zaległości finansowe. Pozytywna historia kredytowa jest kluczowym warunkiem do tego, by w ogóle Twój wniosek został przyjęty, a Karta Trzynastka została wydana.\nW takim razie możesz spodziewać się między innymi tego, iż Twoje dane będą sprawdzane w takich bazach dłużników jak Biuro Informacji Gospodarczej InfoMonitor, Rejestr Dłużników ERIF, Krajowy Rejestr Dłużników, a także Biuro Informacji Kredytowej. Jeżeli tylko w jednym z tych baz dłużników pojawi się negatywny wpis, to niestety musisz się pożegnać z otrzymaniem karty.\nKontakt z Karta Trzynastka\nDr Franciszka Witaszka 6, 64-920 Piła\nInnowacyjne produkty mające związek z pożyczaniem pieniędzy? Czy to jest w ogóle możliwe? Okazuje się, że produkt, który nazywa się Karta Trzynastka to uderzenie wobec dotychczasowych chwilówek, kredytów oraz innych rozwiązań. Serwis kartatrzynastka.pl budują ludzie pełni pasji, a także nastawieni na bardzo duże zmiany w rynku.\nDzięki takiemu podejściu powstał innowacyjny produkt, dzięki któremu możemy swobodnie korzystać z pożyczonych pieniędzy, jednocześnie nie musząc za każdym razem składać wniosku i zastanawiać się, czy na pewno pożyczka zostanie nam przyznana. Serwis jest młody, ale za to prężnie rozwijający się. Świadczy o tym coraz więcej nie tylko zaintrygowanych, ale przede wszystkim zadowolonych Klientów.\nSerwis kartatrzynastka.pl jest własnością renomowanej spółki YOLO S.A. Spółka obecnie znajduje się na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, przez co jest tylko potwierdzeniem, że odgrywa ona kluczową rolę w świecie finansów. Ponadto firma podlega Komisji Nadzoru Finansowego. Zatem osoby, które są zainteresowane tym produktem mogą czuć się w pełni bezpiecznie.\nOferta Karta Trzynastka - rodzaje pożyczek\nNa pewno serwis kartatrzynastka.pl, a także oferowane na nim produkty ciężko jest sklasyfikować, nawet mając do dyspozycji najpopularniejsze rozwiązania pozabankowe. Wszystko dlatego, że Karta Trzynastka znacznie się różni od znanych nam chwilówek oraz pożyczek ratalnych. Jest to pożyczka odnawialna, która przybiera postać karty płatniczej. Dzięki niej możemy regulować rachunki w sklepach za zrobione zakupy, a także wypłacać potrzebną gotówkę w każdym bankomacie. Są to karty, które zostały opracowane w różnych dogodnych wzorach. Jednocześnie na dowód tego, że nie jest to jednorazowy pomysł, które zderzy się z dużym niepowodzeniem, jest ścisła współpraca z operatorem kart płatniczych Visa.\nPrawdziwe działanie karty kredytowej przypomina nam nieco działanie kart kredytowej. Czyli mamy nałożony odpowiedni limit, z którego możemy korzystać, ale jednocześnie musimy pamiętać o spłacie każdego limitu, jaki tylko zaciągniemy. Na pewno bardzo dużym udogodnieniem jest to, że koszty związane z utrzymaniem karty, a także z korzystaniem ze środków znajdujących się na koncie, tak naprawdę będziemy zobowiązani uregulować niewielkie koszty. Średnia stawka za korzystanie z Karty Trzynastka, wyliczana jest mniej więcej na 6,6 procent za każdą kwotę, z której będziemy chcieli skorzystać. Jednocześnie jest to najniższa kwota, z jaką mamy do czynienia w sektorze pozabankowym.\nMaksymalny limit, jaki jest nałożony na kartę, wynosi w tej chwili 3 tys. złotych z maksymalnym okresem spłaty, wynoszącym aż 180 dni. Natomiast minimalna suma, z jakiej możemy skorzystać dzięki karcie, wynosi 100 złotych. Pożyczoną sumę możemy spłacić nawet tego samego dnia. Jeżeli jesteś ciekaw, z jakimi kosztami przyjdzie Ci się zmierzyć, wystarczy skorzystać z kalkulatora znajdującego się na stronie internetowej. Dzięki temu, dowiesz się ile wyniesie całkowity koszt w każdym miesiącu, w którym będziesz zwlekał ze spłatą swojego limitu.\nJak wziąć pożyczkę w firmie Karta Trzynastka krok po kroku?\nChcesz się dowiedzieć, w jaki sposób możesz wnioskować o Kartę Trzynastka? Okazuje się, że nie ma tutaj żadnych skomplikowanych kroków, z którymi nie mógłbyś sobie poradzić. Tak naprawdę należy złożyć prosty wniosek, którego wypełnienie zajmuje dosłownie kilka minut.\nTak naprawdę aby otrzymać kartę, wystarczy wykazywać się kilkoma podstawowymi warunkami. Do nich zalicza się między innymi posiadanie dowodu osobistego, aktualnego numeru telefonu komórkowego, a także rachunku bankowego. Dodatkowo potencjalni Klienci muszą mieć adres e-mail, dzięki któremu będzie możliwa rejestracja na serwisie.\nWarto również pamiętać o tym, że w niektórych sytuacjach możemy zetknąć się z odrzuceniem wniosku. Do takich sytuacji zalicza się na przykład brak posiadania odpowiedniego wieku. O kartę mogą ubiegać się osoby, które mają od 22 do 70 lat. Dodatkowo serwis wymaga od swoich Klientów tego, by byli oni jednocześnie obywatelami Polski. Na kartę nie mogą liczyć również osoby, które niestety nie mają pozytywnej historii kredytowej. W związku z tym, jeżeli w jednej z baz dłużników posiadasz negatywny wpis, to możesz liczyć się z odrzuceniem wniosku. Należy pamiętać również o poprawnym wypełnieniu wniosku. Pojawiające się w formularzu błędy mogą doprowadzić do tego, że niestety zostanie on odrzucony. Jeżeli będziesz mieć problemy ze spłatą wcześniejszego zadłużenia, czyli dokładnie limitu w YOLO, niestety karta Trzynastka również nie zostanie Ci przydzielona.\nNa pewno, przed podjęciem ostatecznej decyzji, warto zapoznać się ze szczegółowymi warunkami umowy. Dzięki temu przekonamy się między innymi czy wszystkie cechy takiej karty będą nam odpowiadać. Na pewno bardzo dużym udogodnieniem jest to, że podczas braku aktywności karty, nie ponosimy żadnych dodatkowych kosztów. Jeżeli już jednak skorzystamy z limitu, to od niego zostanie naliczana za każdy dzień korzystania tak zwana Opłata Dzienna. Właściciel karty zobowiązuje się do tego, że będzie regulował Opłaty Miesięczne, czyli sumę Opłat Dziennych za dany miesiąc.\nPożyczkodawca zastrzega sobie możliwość informowania swoich Klientów o wysokości Opłaty Miesięcznej za dany Okres Rozliczeniowy. Taki rachunek będzie wysyłany do 7 dni od momentu zakończenia tego Okresu Rozliczeniowego.\nIstnieje również możliwość, że Pożyczkodawca udostępni promocyjną umowę, w której to przez konkretny okres dni, Pożyczkobiorca nie będzie musiał uiszczać opłat. Jednak informacje na temat takich promocji, będą dokładnie przekazane w ofercie, a także Umowie Ramowej.\nJuż wiemy, że za brak aktywności karty, nie ponosimy żadnych dodatkowych kosztów. Jednak trzeba liczyć się z pewnymi opłatami, które obowiązują w umowie, jako koszty stałe. Do nich zalicza się opłatę za wypłatę gotówki w dowolnym bankomacie. Niezależnie od tego, w którym bankomacie zdecydujemy się wypłacić gotówkę, a także niezależnie od sumy jaką wypłacamy, ta opłata zawsze będzie wynosiła 5 zł. Kolejną opłatą jest prowizja za sprawdzenie salda w bankomacie, która utrzymywać się będzie na poziomie 1,50 zł. Zatem warto jest pamiętać, jaką kwotą dysponujemy, a także jaki limit mamy aktualnie zaciągnięty. Ponieważ wielokrotne sprawdzanie salda przyczynia się do naliczenia dość pokaźnej sumy.\nKlienci, którzy uważają, że limit w wysokości do 3000 złotych jest dla nich za mały, mogą wnioskować o podwyższenie tego limitu po 6 miesiącach od momentu aktywacji karty. Oczywiście muszą się liczyć z tym, że wszystko będzie zależeć od ich zdolności kredytowej, a także tego, czy do tej pory spłacali każde saldo w wyznaczonym terminie.\nDużym udogodnieniem jest to, iż saldo można spłacać w dogodnym dla siebie momencie, a także w dowolnych kwotach. Nie musisz zatem czekać, aż uzbierasz całość pożyczonej kwoty. Im szybciej zaczniesz spłacać swoje zadłużenie, tym niższe odsetki będą doliczane do pozostałej kwoty. Jeżeli przykładowo pożyczysz 1000 złotych, to już pierwszego dnia zostanie doliczona opłata za tą kwotę. Ale jeżeli po kilku dniach oddasz 500 złotych, to odsetki będą doliczane już od kwoty 500 złotych, a nie 1000 złotych. Im szybciej zaczniesz spłacać, nawet niewielkich ratach, tym dla Ciebie koszty będą niższe.\nKorzystając z Karty Trzynastki, na pewno warto wcześniej sobie dokładnie przemyśleć w jakim terminie i ile dokładnie będziesz mógł oddać pieniędzy. Dzięki temu unikniesz sytuacji, w której znajdziesz się pod kreską, nie mając środków finansowych na spłatę swojego zadłużenia. Pamiętanie o swoim aktualnym saldzie, a także realnych możliwościach finansowych powinno usprawnić korzystanie z tego produktu finansowego.\nNa stronie internetowej w ofercie nie ma konkretnej odpowiedzi na pytanie, czy można przedłużyć termin spłaty zaległości finansowych. Jednak trzeba się domyślać, że taka usługa nie jest dostępna, lub przynajmniej nie taka oczywista ze względu na charakter produktu. Ponieważ w tym przypadku mamy do czynienia z limitem na kredyt gotówkowy, na spłatę którego mamy aż 180 dni. W takim razie każdy jest chyba w stanie spłacić swoje zobowiązanie w tak długim czasie. Jeżeli jednak z różnych przyczyn pojawią się jakiekolwiek problemu, należy jak najszybciej kontaktować się z Biurem Obsługi Klienta.\nW sytuacji, kiedy dojdzie do przeterminowania spłaty pożyczki, należy liczyć się z poniesieniem odpowiednich konsekwencji. Do nich zalicza się przede wszystkim naliczanie odsetek karnych za opóźnienia. Obecnie ich wysokość jest ustalana według art. 481 ust 2 w Kodeksie Cywilnym. Według tych przepisów mamy do czynienia z dwukrotnością wysokości odsetek ustawowych.\nCzyli mowa jest o stopie referencyjnej Narodowego Banku Polskiego oraz 5,5 punktów procentowych. Jeżeli w czasie trwania umowy dojdzie do jakichkolwiek zmian w wysokości odsetek za opóźnienie, to oczywiście Klient zostanie o tym natychmiast poinformowany. Do dalszych konsekwencji zalicza się między innymi postępowanie windykacyjne, które może być przekazane innej firmie. Jeżeli jednak dalej zobowiązanie nie zostanie spłacone, to właściciel karty może spodziewać się przeniesienia sprawy na drogę sądową.\nJeżeli Klient z różnych powodów, nie dokonuje wpłat regularnie lub dokonuje wpłaty częściowej, to może spodziewać się, że takie wpłaty będą księgowane według konkretnych priorytetów. W pierwszej kolejności przelew księgowany jest na poczet opłat miesięcznych, dopiero później na odsetki naliczone za opóźnienie. Natomiast na samym końcu przelew zostaje księgowany w ramach pożyczonego kapitału.\nSektor usług pozabankowych, jak się okazuje może być naprawdę zaskakujący. Rzeczywiście w tym przypadku skłonimy się ku temu, że pożyczanie pieniędzy może być jeszcze łatwiejsze. Wystarczy korzystać z odpowiedniej karty, którą możemy mieć zawsze przy sobie.\nSerwis kartatrzynastka.pl działa na podstawie kredytu odnawialnego, a właściwie na podstawie karty kredytowej. Oznacza to nic innego, jak podpisanie umowy odnawialnej z okresem ważności na 6 miesięcy. Po tym czasie decydujemy, czy chcemy kontynuować usługę, czy jednak wolimy z niej zrezygnować.\nPrzez cały okres trwania umowy dysponujemy kartą z maksymalnym limitem w wysokości 3 tys. złotych. Z karty możemy korzystać podczas wszystkich zakupów, jak i również możemy wypłacać gotówkę w każdym bankomacie. Jednak za tę usługę pobierana jest symboliczna prowizja.\nKarta Trzynastka, to na pewno skuteczny sposób na to, żeby zyskać dostęp do gotówki w sytuacji, gdy nagle nam jej zabraknie. Najważniejsze jest to, że wcale nie musimy za każdym razem wypełniać wniosków i czekać na decyzję ze strony serwisu. Ponieważ takie okoliczności mogą zdarzać się na zakupach lub podczas wielu innych wydatków. Dzięki limitowi kredytowemu, nie musimy się martwić, że nagle zabraknie nam pieniędzy lub też przeoczymy atrakcyjną okazję lub promocję.\nNajważniejsze jest również to, by koniecznie pamiętać o uregulowaniu swoich zapożyczeń, by nie wzrosły nam niepotrzebnie zbyt wysokie koszty.\nOpinie o firmie Karta Trzynastka\nZobacz inne firmy podobne do Karta Trzynastka


Panic Button z Browaru Artezan – Piwny Pamiętnik\n19 lipca 2019\tby BATON\t0 Comments 419 Views\nHome Recenzja piwa Panic Button z Browaru Artezan\nStyl: Imperial New England IPA / 7th Anniversary Double IPA\nPodczas przelewania piwa do szkła tworzy się bardzo obfita pianka. Ale wygląda trochę licho i zwiewnie, bo tworzą je głównie dość spore bąbelki. No i nie jest jakoś specjalnie gęsta. Wygląda trochę jak ta szamponowa prosto z wanny.\nAromat średnio intensywny+. Na starcie super owocowy – głównie mango i pomarańcza. Jednak owocki bardzo szybko się ulatniają, bardzo, bo już zaledwie po kilku łyczkach. No i zostaje głównie sama fajna chmielowość, ze słodkim i stosunkowo skromnym owocowym tłem, w którym już nie da się wyróżnić poszczególnych owoców. Ogólnie zapach w nosie robi miło. Całość nie za słodka. Fajen jest.\nKolor słomkowy, mętny i przymglony. Na dnie butelki zgromadziła się spora kupka białej mazi. Także ostrożnie podczas przelewania.\nW smaku, ani w aromacie, zupełnie nie czuć alkoholu.\nNa języku czuć mocne drapanko, bo to spora chmielowość tworzy człon smaku.\nW posmaku na ostatnim planie, jest trochę suchego karmelu, który nie specjalnie tu pasuje.\nCiało jest, ale wyraźnie go brakuje.\nJakoś nie specjalnie czuć tu owoce.\nOgólnie to po prostu taka bardziej nachmielona IPA, z mało wyraźną podbudową.\nW ostatniej jednej czarnej, wyszło trochę diesla w aromacie.\nPrzemiłe chmielowe beki. Bardzo delikatne i zwiewne.\nBez fajerwerków i bez wodotrysków.\nPiwo jakich już dziesiątki innych, a może nawet setki.\nWięc mimo swojej całej fajności można powiedzieć, że niczym się nie wyróżnia.\nCoś kiepsko celebrują tę okrągłą rocznicę.\nPiwo jak najbardziej na plus


TOPOLIŃSKI - warsztat samochodowy Koronowo\nWarsztat TOPOLIŃSKI Koronowo 08:00-16:00 09:00-13:00\nStary Dwór 29, 86-010 Koronowo kujawsko-pomorskie 523823751 p_topol@eurowarsztat.pl https://eurowarsztat.pl/warsztat/kujawsko-pomorskie/koronowo/topolinski\nAdres: Stary Dwór 29, 86-010 Koronowo\nEuroWarsztat TOPOLIŃSKI - warsztat samochodowy w Koronowie. Dobry mechanik samochodowy to nie tylko doświadczony fachowiec, który wykona określoną usługę szybko oraz w przystępnej cenie. Ważne też, aby jego serwis znajdował się możliwie jak najbliżej Ciebie. Nikt przecież nie chce tracić czasu na dojazdy do zakładu oddalonego o wiele kilometrów od domu. EuroWarsztat TOPOLIŃSKI spełnia te warunki, ponieważ masz go niemalże pod ręką.\nOdwiedzając EuroWarsztat TOPOLIŃSKI możesz liczyć na pomoc bez względu na to, czy Twój samochód jest już wiekowy, czy to jeden z nowszych modeli. Nasz warsztat samochodowy dysponuje odpowiednim zapleczem technicznym, a doświadczeni pracownicy stosują wyłącznie części od sprawdzonych producentów. Możesz też liczyć na fachowe doradztwo w zakresie optymalnego użytkowania samochodu. Dzięki temu bądź pewien, że usługa w tym serwisie samochodowym w Koronowie będzie wykonana rzetelnie, co przełoży się na Twoje bezpieczeństwo i komfort jazdy. Jeśli więc szukasz dobrego mechanika, do którego zawsze mógłbyś wracać w przypadku awarii swojego auta, trafiłeś w dobre miejsce.\nProponowany mechanik samochodowy działający w Koronowie jest jednym z serwisów samochodowych tworzących sieć niezależnych warsztatów EuroWarsztat. Przypominamy, wyszukiwarka umożliwia znalezienie warsztatu samochodowego, który będzie najbliżej Twojej lokalizacji.


NOC ŚWIĘTOJAŃSKA - Gliwicki Teatr Muzyczny, ul. Nowy Świat 55/57, Gliwice - 27 czerwca 2008: 19:00 - było\nCO było GRANE - ARCHIWALNE TERMINY » » 9 818 wyświetleń od 16 czerwca 2008\n27 czerwca 2008, piątek\nIvan Mladek & Banjo Band – m.in. „Jožin z Bažin” (Czechy)\nFanfara Zimbrul (Rumunia)\nHutsul Calypso (Ukraina)\noraz spektakl „Odlot II” Teatru Ognia i Papieru z Łodzi\nIvan Mládek i Banjo Band (Czechy): Pieśniarz, kompozytor i komik – Ivan Mládek – wychowywał się w Pradze. Od ojca uczył się malarstwa, ale ostatecznie wybrał karierę muzyczną. W 1966 roku założył zespół Banjo Band. W 1968 roku na krótko wyemigrował do Francji. Napisał ponad 400 utworów. Wśród polskich użytkowników internetu na przełomie roku 2007 i 2008 olbrzymią popularność zyskało telewizyjne wykonanie z 1978 jego piosenki „Jožin z bažin” (Józek z bagien), z ekspresyjnym tańcem Ivo Pešáka, przypomniane polskim widzom przez portal Joe Monster.org. Inne znane utwory Ivana Mládka i Banjo Band to: „Zkratky”, „Prachovské skály”, „Medvědi nevědí” i „Pochod Praha-Prčice”.\nFanfara Zimbrul (Rumunia): Zespół pochodzi z Mołdawii, a tworzy go kilkunastu, w większości spokrewnionych ze sobą, muzyków grających na instrumentach dętych. Na ich repertuar składają się przede wszystkim tradycyjne utwory z folkoru cygańskiego i rumuńskiego. Po okresie popularności lokalnej zespół zaczął koncertować poza granicami. Ma na koncie wiele tras koncertowych oraz udział w licznych festiwalach. Jego liderzy grali m.in. z Goranem Bregoviciem, a cała grupa współpracowała z Emirem Kusturicą (m.in. koncert Odissey 2001 w Bukareszcie).\nHutsul Calypso (Ukraina):\nZespół założony został w 2000 roku w ukraińskim mieście Czerniowce. Swoją muzykę określają mianem „huculskiego hop-acid-jazzu”, a na jej brzmienie wpływ wywarli, między innymi, Chrystal Method i Iggy Pop. W 2005 roku Hutsul Calypso wydał pierwszą płytę „Live in Club”. Kolejna – z 2007 roku – nosi tytuł „Reket Gangstera”. Zespół regularnie pojawia się na wszystkich najważniejszych festiwalach w kraju.\n2 340 831teatr


Nożyce do gałęzi GARDENA Classic 480B Niebiesko-szary 08776-20 Classic 480B Niebiesko-szary 08776-20 GARDENA - sprawdź produkt na Redcoon.pl\nNożyce do gałęzi GARDENA Classic 480B Niebiesko-szary 08776-20\nKod produktu: 1321824\nOpis produktu Nożyce do gałęzi GARDENA Classic 480B Niebiesko-szary 08776-20\nGardena Classic nożyce do gałęzi 480 B to wysokiej klasy narzędzie, które bez trudu przetnie świeże gałęzie i drewno. Górne ostrze pokryto antyadhezyjną powłoką, co w połączeniu ze staranną geometrią zapewnia szybkie, gładkie i skuteczne cięcie. Pomocna okazuje się dźwignia, która zwiększa siłę nacisku. Aby praca z przyrządem była jak najwygodniejsza, uchwyty wyposażono w miękkie, antypoślizgowe elementy oraz profil dla palca wskazującego. Osłona i odbojnik dbają o bezpieczeństwo.\nCięcie dwuostrzowe , Cięcie kowadłowe , Maksymalna średnica cięcia: 30 mm , Miękkie elementy uchwytu , Powłoka antyadhezyjna\nMożliwość wymiany ostrza kowadełkowego


Poszukuję inwestora do produkcji jachtu motorowego Łodzi motorowych - Szukam-Inwestora.com - fuzje, przejęcia, sprzedaż firm, poszukiwanie kapitału, start-up, sprzedam udziały, kapitał na rozwój, inwestycje kapitałowe, inwestorzy, business angels, venture capital, private equity, kapitał dla firm\nPoszukuję inwestora do produkcji jachtu motorowego Łodzi motorowych\nFirma działająca w branży szkutniczej. Główną gamą produkcyjną są łodzie motorowe o długości do 8.00 metrów. Wszystkie łodzie posiadają certyfikaty bezpieczeństwa CE potwierdzające zgodność naszych wyrobów z wymogami UE jak również rynków wschodnich . Powyższą ofertę mogę wzbogaćic o Jacht motorowy o długości 13 m wzbogacają . moge również zając si produkcją wanien kąpielowych, skrzynie transportowe oraz rowery wodne . Produkowane są wyroby z żywic poliestrowych i włókien szklanych. Możemy produkować elementy do pociągów, samochodów, maszyn rolniczych , wiatrowni itp.\nRynek eksportowy to ok 90% sprzedaży wyrobów.


Produkcja związków aromatycznych z ropy naftowej metodą Weizmanna. Metoda Weizmanna (zwana także procesem Catarole) produkcji związków aromatycznych oraz olefin na drodze katalitycznej z frakcji ropy naftowej jest jednym z najważniejszych odkryć w przemyśle naftowym. Pomyślnie przebiegający proces przemiany parafin i naftenów w związki aromatyczne ma dla przemys�...\nZdjęcie Jeffrey Gray Brandsted /. Carlito Carvalhosa Przestrzeń dźwięku stworzona przez Sumę dni Carlito Carvalhosa na wystawie w MoMA do 14 listopada 2011 r. Jest wysublimowanym otoczeniem falującej białej tkaniny i białego szumu atrium odbijanego od siebie. Granice psuedo ustalone przez półprzezroczysty materiał, który zwisa z sufitu, tworzą ograniczoną...\nDzięki uprzejmości Ann Beha Architects Shelburne Museum w Shelburne, Vermont jest jednym z najlepszych, najbardziej różnorodnych i niekonwencjonalnych muzeów sztuki, wzornictwa i Americana w Ameryce Północnej. Ponad 150 000 dzieł eksponowanych jest w niezwykłej scenerii 39 budynków wystawowych, z których 25 jest historycznych i zostało przeniesionych na tereny ...\nRozdzielenie olefin gazowych. W celu rozdzielenia oraz dokładnego oczyszczenia gazów olefinowych (etylenu, propylenu, butylenów oraz butadienu), których temperatury wrzenia leżą znacznie poniżej temperatury zamarzania wody, opracowano specjalną metodę. Gazy te (oprócz metanu i wodoru) najpierw skrapla się przez sprężenie i oziębienie metodą kaskadową do temper...\nspłuczka z umywalką\nhttp://www.dobra-protetyka.com.pl 751#sztućce w serwetkach , #ogrodzenia katowice , #projektowanie altan ogrodowych , #maszyna singer numer seryjny , #wiosna dekoracje z papieru , #castorama aplikacja , #wejście rgb , #nitrolen , #listwy podłogowe do płytek , #castorama drążek prysznicowy ,


Synonim słowa młodzik - wyraz bliskoznaczny\nSynonim słowa młodzik\nSynonimy frazy młodzik:\nZnaczenie wyrazu młodzik:\nMłodzik - w ZHP i ZHR pierwszy męski stopień harcerski. W SHK Zawisza stopień drugi. W zależności od tradycji środowiska jego zdobycie może być związane z dopuszczeniem do złożenia Przyrzeczenia Harcerskiego. Przeznaczony dla harcerzy w wieku 11-14 lat. Oznaczeniem stopnia jest oksydowany krzyż harcerski (ZHR lub ZHP) lub jedna belka na pagonie (ZHP).\nsynonimy słowa młodzik :: młodzik wyrazy bliskoznaczne :: synonim wyrazu (frazy, terminu, wyrażenia,powiedzenia) młodzik :: inne formy słowa młodzik::


Iran: Ajatollah Chamenei popiera powtórne liczenie głosów - RMF 24\nIran: Ajatollah Chamenei popiera powtórne liczenie głosów\nWtorek, 16 czerwca 2009 (09:03)\nIrańska Rada Strażników Konstytucji wyraziła gotowość do ponownego przeliczenia głosów po piątkowych wyborach prezydenckich, jeśli okaże się, że podczas głosowania doszło do nieprawidłowości. Krok ten poparł również najwyższy przywódca duchowy Iranu ajatollah Ali Chamenei. W sobotę ogłoszono, że wybory wygrał urzędujący prezydent Mahmud Ahmadineżad. Od kilku dni w kraju trwają protesty jego przeciwników.\nStarcia na ulicach Teheranu - zginęło co najmniej siedem osób\nAjatollah Ali Chamenei oświadczył w irańskiej telewizji, że jest zwolennikiem ponownego częściowego przeliczenia głosów, oddanych w piątkowych wyborach. Jego zdaniem, powinno się to odbyć w obecności przedstawicieli obu kandydatów.\nAhmadineżad zdobył w wyborach ponad sześćdziesiąt procent poparcia. We wtorek po południu tysiące jego zwolenników wyszło na ulice Teheranu. Zgromadzili się na tym samym placu, na którym od kilku dni protestują zwolennicy Mir-Hosejna Musawiego. Ich demonstracje trwają, mimo iż sam Musawi w obawie przed zamieszkami zaapelował, by pozostali w domach. W dotychczasowych starciach zginęło już co najmniej siedem osób.\nWe wtorek rano do więzienia trafił jeden z głównych irańskich reformatorów Mohammad Ali Abtahi, były wiceprezydent kraju.\nProtestujemy przeciwko liderowi, który nie jest w tej chwili prawdziwym przywódcą Iranu. Chcę Musawiego, chcę wolności - te głosy wolności z placu Vali-Asr przekazywała telewizja CNN. Jak poinformowała jednak agencja Reuters, zagraniczni dziennikarze mogą obecnie relacjonować przebieg wydarzeń jedynie z biur. Oznacza to anulowanie akredytacji. Dziennikarze nie mają pozwolenia tym samym na filmowanie czy robienie zdjęć.\nWcześniej irańskie władze zablokowały możliwość przesyłania wiadomości SMS. Zwolennicy Mir-Hosejna Musawiego kontaktują się więc na internetowych portalach społecznościowych i czatach.\nSytuacją w Iranie poważnie zaniepokojona jest Komisja Europejska. Również amerykański prezydent Barack Obama wezwał do poszanowania demokracji i wolności słowa. Podkreślił jednak, że nie zamierza ingerować w wewnętrzne sprawy Iranu.\nTeheran ostrzegł zresztą przed wtrącaniem się w jego wewnętrzne sprawy. Wiele państw pochopnie wypowiadało się na temat tego, co dzieje się w Iranie, i przedstawiało inny obraz wydarzeń. Amerykanie nie powinni martwić się o Iran ani jego wybory - powiedział w irańskim parlamencie Ali Larijani.\nWynik irańskich wyborów formalnie zaakceptował natomiast wiceminister spraw zagranicznych Rosji Siergiej Riabkow, witając we wtorek rano Mahmuda Ahmadineżada w Jekaterynburgu jako prawowitego prezydenta Iranu.\nTagi:Iran, ahmedineżad, manifestacja, protest\nNewsIzraelczycy nie wierzą groźbom Ahmadineżada\nNewsIran: Umiarkowany kandydat prowadzi w wyborach prezydenckich?


Statyw fotograficzny 138cm głowica kulowa FreePower 3340 SA-FP-3340 - sklep fotograficzny Fripers.pl\nSklep fotograficzny Fripers.pl > Statywy > Statywy fotograficzne > Statywy amatorskie > Statyw fotograficzny FreePower 3340 z głowicą kulową\nStatyw fotograficzny FreePower 3340 z głowicą kulową\nZakres pracy: 35-138 cm\nMasa netto: 0,96 kg\nKlasyczna stabilna konstrukcja przystosowana zarówno do zdjęć krajobrazowych, jak i makrofotografii. Centralna kolumna statywu obraca się o 180 stopni dając możliwość zdjęć z bardzo niskiej perspektywy.\nStatyw fotograficzny 3340 to klasyczny model wykorzystujący rozwiązania konstrukcyjne spotykane w droższych modelach znanych marek -możliwość obrotu kolumny centralnej o 180°. Dzięki możliwości pracy na bardzo małej wysokości statyw pozwala wykonywać stabilne zdjęcia z niedostępnych do tej pory ujęć. Wysokość minimalną zaledwie kilku centymetrów od podłoża docenią szczególnie miłośnicy makro. Głowica kulowa pozwala na płynne ruchy aparatem. W komplecie z statywem nieprzemakalny pokrowiec z wygodnym paskiem.\nCechy statywu 3340:\nZakres pracy pomiędzy 35,5-138 cm z klasycznie zamontowaną kolumną oraz 1-91 cm z odwróconą o 180° głowicą spełni oczekiwania pasjonatów fotografii krajobrazowej, nocnej oraz zdjęć makro.\n5-segmentowe nogi statywu ustawić można w jednym z trzech możliwych stopni rozstawu. Najniższe położenie umożliwia fotografowanie niemalże z poziomu ziemi.\nPo odwróceniu kolumny centralnej położenie aparatu możemy swobodnie kontrolować w zakresie góra-dół. Nacięcie na boku gniazda głowicy pozwala na dodatkową zmianę położenia aparatu o 90°.\nPołożenie płytki montażowej i opór głowicy kontroluje pojedynczy zacisk.\nZunifikowany gwint 1/4" płytki montażowej pasuje do wszystkich produkowanych obecnie kamer i aparatów.\nZakończenia nóg statywu wyposażone w gumowe nóżki o skośnym profilu\nWbudowana poziomica głowicy.\nMaksymalna wysokość - głowica w dół 1-91 cm\nMaksymalna wysokość 138 cm\nŚrednica nóg maksymalna 22 mm\nIlość sekcji nóg 5\nWielkość po złożeniu 44 cm


camarads ❤ - Filmy Porno 69\nFacet nabywa gorliwej jazdy konnej\ncat3korean com Mój cel dla kolegi z klasy\nnapalona dziewczyna ostro rucha się z koleżanką z klasy, gdy...\nDesi gorąca dziewczyna Sima domowy seks z koleżanką z klasy\ntini kochankowie creampied kolega z klasy Jalace\nPrawdziwe domowe wytrysk w POV z koleżanką z klasy –...\nCo to jest Camarads Sex Video?\nVoyeur Camarads to darmowa strona randkowa dla dorosłych, na której każdy może stworzyć osobisty profil i szukać zabawnych i ekscytujących kobiet. Każdy profil ma co najmniej 2 zdjęcia i co najmniej 1 link wideo do profilu odpowiedniego partnera. Kobiety, z którymi kontaktujesz się na Camarads, zgodziły się zostać sfilmowane do ewentualnego pokazu na żywo w witrynie. Nazywa się to „masturbacją przed kamerą”. Wydało mi się to dość interesujące, ponieważ spędzam tam prawie 4 lata, a kamerowanie było jedynym sposobem na poznanie nowych ludzi.\nNa Camarads kobiety są proszone o pozowanie ze striptizem lub inną wybraną zabawką dla dorosłych. Mężczyźni są proszeni o sfilmowanie ich, jak to robią. Następnie kobiety mogą wysłać swoje linki, a mężczyźni, którzy chcą się przyłączyć, płacą niewielką jednorazową opłatę. Nie ma żadnych ukrytych kosztów. Camarads zarabia dzięki członkom kupującym filmy i członkom casting na występy na żywo. Jeśli zarejestrujesz się dzisiaj, będziesz mieć dostęp do 27 lutego.\nW filmie wprowadzającym dowiedziałem się, że kobiety na stronie z filmami o seksie Camarads są proszone o noszenie odkrywczych kostiumów zakrywających ich piersi i / lub okolice genitaliów. Aby uzyskać zdjęcie dobrej jakości, należy użyć statywu. Mężczyźni muszą chodzić z kamerą wszędzie tam, gdzie kobiety mają dostać dobry seks wideo.\nCamarads umożliwia również wyszukiwanie według miasta. Oznacza to, że jeśli mieszkasz w Nowym Jorku, na portalu randkowym dla dorosłych możesz znaleźć kobiety ubrane w seksowne kostiumy. Płacisz jednorazową opłatę i możesz przeszukiwać dowolną liczbę kobiet. Jeśli chcesz wypróbować inne serwisy randkowe dla dorosłych, zapłacisz tylko jednorazową opłatę za camarads.\nMuszę przyznać, że trochę się wahałem co do camaradów, kiedy je pierwszy raz zobaczyłem. Zwykle nie jestem typem osoby, która idzie i kupuje coś online bez przeprowadzenia pewnych badań. Martwiłem się brakiem recenzji. Pomyślałem, że skoro camarady są nowe, nie byłoby wielu ludzi uprawiających z nimi filmy erotyczne. Myliłem się, ponieważ jest wielu mężczyzn, którzy codziennie używają camaradów.\nSłyszałem, że wielu mężczyzn porównuje usługi camarads do witryn takich jak strony z czatami dla dorosłych. To naprawdę zabawne, bo brzmią bardzo podobnie. Są ludzie, którzy używają camaradów wyłącznie do seksu. Inni używają go do celów biznesowych. Oto piękno camaradów, przemawiają do każdego. Niektórzy ludzie mają problemy z korzystaniem z Internetu.


Konsolowcy rezerwujcie czas: najbliższe dni z darmowym PlayStation Plus i Xbox Live Gold\nStrona główna Aktualności 17.02.2017 13:45\nNastępny tydzień zapowiada się niezwykle atrakcyjnie dla posiadaczy konsol Sony. Japończycy oficjalnie ogłosili, że nadchodzi multiplayer week, czyli darmowy dostęp do PlayStation Plus dla wszystkich zainteresowanych. Powody do zadowolenia mają także gracze z przeciwnego obozu, którzy mogą korzystać z Xbox Live Gold za darmo, aż do końca tego tygodnia.\nW przypadku konsol obecnej generacji – Xbox One i PlayStation 4 – zarówno Microsoft, jak i Sony, zdecydowały o płatnym abonamencie, koniecznym aby móc grać w sieci. Za roczną subskrypcję PlayStation Plus musimy zapłacić około 200 złotych, zaś za Xbox Live Gold nawet 250 zł w oficjalnym sklepie Microsoftu. Ceny zniechęcają dość sporą grupę graczy do płacenia za abonament, mimo iż otrzymują dostęp do multiplayera, a także comiesięczne bonusy.\nJeśli zastanawiacie się nad dołączeniem do płatnych usług Microsoftu i Sony, to najbliższe dni powinny wam pomóc w podjęciu ostatecznej decyzji. Użytkownicy Xboksa mogą od 16 do 19 lutego korzystać z dobrodziejstw Xbox Live Gold bez żadnych opłat, a ponadto mogą za darmo zagrać w NBA 2K17 oraz Rocket League.\nJapończycy przygotowali odpowiedź na trwającą właśnie promocję Microsoftu. Na oficjalnym blogu poinformowali, że posiadacze konsol PlayStation od 22 do 26 lutego otrzymają zupełnie za darmo dostęp do PlayStation Plus. Przez ten czas będą mogli sprawdzić usługę i pograć ze znajomymi w trybie gry sieciowej.


Polskie mięso coraz gorszej jakości - AgroNews - Wiadomości rolnicze - Ceny rolne\nSpada jakość polskiego mięsa i wyrobów mięsnych, a co za tym idzie również ich sprzedaż.\n– Sama branża nawarzyła sobie tego piwa – uważa Tadeusz Wojciechowski, prezes Biura Promocji Jakości. Z kontroli przeprowadzonych przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wynika, że duża część produktów nie jest zgodna z deklarowaną jakością.\n– Zostaliśmy z takim mitem, że polska szynka jest najlepsza na świecie. Na pewno kiedyś tak było. Kiedyś istniejące polskie normy gwarantowały powtarzalność wyrobów – mówi Tadeusz Wojciechowski, prezes Biura Promocji Jakości.\n– W tej chwili normy zakładowe powodują to, że na polskim rynku jest tzw. wolna amerykanka. Jeśli branża sama nie znajdzie w sobie woli do zmian, do samokontroli czy do wprowadzenia pewnych zasad i standardów, to konsumenci będą w dalszym ciągu odwracali się od branży i produktów mięsnych – uważa Tadeusz Wojciechowski.\n– Coraz większa jest świadomość konsumentów, ale też sama branża nawarzyła sobie piwa, ponieważ różne asortymenty nie gwarantują deklarowanej jakości. To też unifikacja smaków. Jeśli kupujemy szynkę określonego rodzaju to ona smakuje tak, jak wszystkie inne szynki. Czyli jest brak rozróżnienia i zamieszanie z nazwami, z nomenklaturą. Np. kiełbasa krakowska za 5 zł i za 25 zł to na pewno nie jest ten sam wyrób – wymienia prezes Biura Promocji Jakości.\n– Wymuszają one tani produkt, dostosowany do zasobności portfela polskiego klienta, a tym samym o niższej jakości. Jednak kontrole Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wykazują, że też produkty z górnej półki, a więc stosunkowo drogie produkty premium są również fałszowane. Wysoka cena nie gwarantuje wysokiej jakości produktu, który konsument znajduje na półce sklepowej – podkreśla Tadeusz Wojciechowski.\nPoprzedni artykułBZ WBK Finanse & Leasing: Więcej udogodnień dla rolników\nNastępny artykułZasiali nasiona u Sawickiego