delovanja by Lukic Predrag 4111 views\nNovi primjer 11.25.12_dana_4-3-2013 by Durim Bajrami 507 views\nProracun cilindricnog zupcanika i v... by Marko Azinovic 6455 views\nBuying a car at auction is easy once you know how. I will buy my next car there again. ✱✱✱ https://w.url.cn/s/A9eBVEi\nLegitimate top paying survey, ☀☀☀ https://t.cn/A6ybK3XL\nMomir Kravljanac , Project Manager at Ludan Engineering Serbia at Ludan Engineering Serbia\nSaša Đorđević , Independent Architecture & Planning Professional\nOliver Milovic , Assistant project manager at Pluto Capital\n1. DEJSTVA NA KONSTRUKCIJE DEO 1-4: DEJSTVA VETRA Beograd, novembar 2009.\n2. DGKS UW>UZ>-Im I-IXmTIO>U<rI1 EN 1991-1-4:2005 Evrokod 1 ł- DEJSTVA NA KONSTRU KCIJE DEO 1-4: DEJSTVA VETRA Beograd, novembar 2009.\n3. Ovaj prevod na srpski jezik Evropskog standarda EVROKODOVI ZA KONSTRLIKCIJE Evrokod 1: EN 1991-1-4:2005 DEJSTVA NA KONSTRUKCIJE Deo1-4: DEJSTVA VE'l'RA objavljuje se u okviru druge faze PROJEKTA: UVODENJE EVROPSK| H STANDARDA U GRABEVINARSTVU KAO NACIONALNIH STANDARDA SRBlJE NOSIOCI PROJEKTA: Gradevinskl fakultet Univerziteta u Beogradu Društvo gradevinskih konstruktera Srbije - DGKS Inženjerska komora Srbije Institut za standardizacija Srbije PROJEKTNI TIM za ovu fazu Projekta: Prof. dr Dorae Vuksanović, rukovodiiac Projekta, Prof. dr Dušan Najdanović i prof. dr Aleksandar Pakvor, EC1 V. prof. dr Zlatko Marković i prof. dr Dragan Budevac, EC3 V. prof. dr Boško Stevanović, EC5 i EC6 Prof. dr Petar Anagnosti, EC7 V. prof. dr Dorde Ladinović, ECB EVROKOD 1 Deo 1-4: Prevod: dr Aleksandar Pakvor Stručna redakcija: dr Zlatko Marković lzdavač: Gradevinski fakultet Univerziteta u Beogradu Za izdavača: Dekan, prof. dr Dorde Vuksanović Tehnlčki urednik: Nenad Fric, dipl. grad. inž. Priprema i štampa: Dedraplast, Beograd Tlraž: 700 primeraka ISBN 978-86-7518-1 1 5-6 Beograd, novembar 2009.\n4. PREDGOVOR uz prevod na srpski jezik Evropskog standarda EVROKOD 1: DEJSTVA NA KONSTRUKCIJE Deo 1-4: DEJSTVA VETRA Ovaj prevod na srpski jezik Evropskog standarda Evrokod 1: Dejstva na konstrukcije, Deo 1-4: Dejstva vetra (EN 1991-1-422005), pripremljen je u okviru druge faze projekta Usvajanje Evropskih standarda u gradevinarstvu kao nacionalnih standarda Srbije, prema Sporazumu sklopljenom izmedu Instituta za standardizaciju Srbije i nosioca Projekta Gradevinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Druga faza Projekta obuhvata prevodenje i objavljivanje sledečih 12 delova Evrokodova za konstrukcije: Evrokod 1: Dejstva na konstrukcije, Deo 1-1: Zapreminske težine, sopstvena težina, korisna opterećenja za zgrade Evrokod 1: Dejstva na konstrukcije, Deo 1-3: Dejstva snega Evrokod 1: Dejstva na konstrukcije, Deo 14: Dejstva vetra Evrokod 1: Dejstva na konstrukcije, Deo 1-5: Termička dejstva Evrokod 3: Proračun čeličnih konstrukcija, Deo 1-3: Opšta pravila - Dodatna pravila za hladno oblikovane tankozidne elemente i limove Evrokod 3: Proračun čeličnih konstrukcija, Deo 1-5: Puni limení elementi Evrokod 3: Proračun čeličnih konstrukcija, Deo 1-10: Izbor čelika u pogledu žilavosti i svojstava po debljini Evrokod 5: Proračun drvenih konstrukcija, Deo 1-1: Opšta pravila i pravila za zgrade Evrokod 6: Proračun zidanih konstrukcija, Deo 1-1: Opšta pravila za armirane i nearmirane zidane konstrukcije Evrokod 7: Geotehnički proračun. Deo 1: Opšta pravila Evrokod 8: Proračun seizmički otpornih konstrukcija, Deo 1: Opšta pravila, seizmička dejstva i pravila za zgrade Evrokod B: Proračun seizmički otpornih konstrukcija, Deo 3: Procena stanja i ojačanje zgrada Ovih dvanaest delova Evrokoda, zajedno sa pet delova koji su prevedeni i publikovani 2006. godine u okviru prve faze Projekta, a čije se usvajanje očekuje do kraja ove godine, sačinjavaju set propisa za proračun objekata u zgradarstvu. Njima su obuhvaćene konstrukcije od svih tradicionalnih gradevinskih materijala (betona, čelika, drveta_ kao i spregnute i zidane) i sva dejstva (opterećenja) koja su karakteristična za konstrukcije u zgradarstvu. Tako se otvaraju mogućnosti za projektovanje objekata u zgradarstvu u potpunosti prema savremenim evropskim propisima, koji će uskoro postati i naši standardi. Bez obzira što Srbija još nije član CEN-a, usvajanje Evropskih standarda je uslov za ulazak u Evropske integracije, pa otuda proizilazi ogroman značaj usvajanja Evrokodova za konstrukcije kako bi se omogućio povratak našeg gradevinarstva na pozicije na kojima smo nekada bili i koje bismo želeli da ponovo zauzmemo. Detaljniji podaci o istorijatu, sadržaju, ciljevima i oblasti primene Evrokodova za konstrukcije mogu se nači u prevodu predgovora ovog standarda, na stranicama koje slede. Prevod ovog Evropskog standarda na srpski jezik predat je odgovarajućim Komisijama Instituta za standardizaciju Srbije i može se sa sigurnošću očekivati da će u relativno kratkom vremenu biti i formalno odobren za primenu kao naš nacionalni standard. Realizacija druge faze Projekta omogućena je donacijom i uz tinansijsku podršku velikog broja naših firmi i institucija u oblasti gradevinarstva. Te firme i institucije, sponzori Projekta, prikazani su na kraju knjige. Svima koji su na bilo koji način pomogli realizaciju ovog, izuzetno značajnog projekta za naše gradevinarstvo, i ovim putem iskazujemo veliku zahvalnost. Beograd, avgust 2009. PROJEKTNI TIM NAPOMENA: Ovaj prevod Evropskog standarda ne može se koristili za druge namene. Obraüvači ne snose nikakvu odgovornost za njegovu neovlašćenu primenu. Iii\n5. EVROPSKI STANDARD EN 1991-1-4 EUROPEAN STANDARD April 2005 NORME EUROPEENNE EUROPAISCHE NORM ICS 91.010.30 zamenjuje ENV1991-2~4:1995 Evrokod 1: DEJSTVA NA KONSTRUKCIJE Deo 1-4: DEJSTVA VETRA Eurocode 1: Actions on structures Part 1-4: General actlons - Wind actions Eurocode 1: Actions sur les structures Partie 1-4: Actions générales - Actions du vent Eurocode 1: Einwirkungen auf Tragwerke Teil 1-4: Allgemeine Einwirkungen - Windlasten Evropski komitet za standardizaciju (European Committee for Standardization - CEN) usvojio je ovaj Evropski standard 4. juna 2004. godine. Članice CEN obavezne su da se pridržavaju internih pravila CEN/ CENELEC-a, prema kojima ovom Evropskom standardu moraju da daju status nacionalnog standarda, bez ikakvih promena. Najnoviji podaci i bibliografska referentna dokumenta za takve nacionalne standarde mogu se, na zahtev, dobiti od Centralnog sekretarijata (Central Secretariat), ili od bilo koje članice CEN-a. Ovaj Evropski standard postoji u tri zvanične verzije (na engleskom, francuskom i nemačkom). Verzija na bilo kom drugom jeziku, prevedena uz odgovomost članice CEN-a na njen sopstveni jezik, i prijavljena Centralnom sekretarijatu, ima isti status kao službene verzije. Članice CEN-a su nacionalne organizacije za standarde: Austrije. Belgije, Češke Republike, Danske, Estonije, Finske, Francuske, Grčke_ Holandije, Irske, Islanda, Italije, Kipra, Letonije, Litvanije, Luksemburga, Madarske, Malte, Nemačke, Norveške. Poljske, Portugalije, Slovačke, Slovenije, Španije, Švajcarske, Švedske i Ujedinjenog Kraljevstva. l EUROPEAN COMMITEE FOR STANDARDIZATION COMITE EUROPEEN DE NORMALlSATlON EUROPAISCHES KOMITEE FOR NORMUNG EVROPSKI KOMITET ZA STANDARDIZACIJU Management Centre: rue de Stassart, 36 B-1050 Brusells ©2005 CEN Sva prava koriščenje, u bilo kojem obliku i na bilo koji način, Ref. No. EN 1991-1-4:2005 E rezervisana su, širom sveta, za nacionalne članice CEN.\n6. EN 1991-1-4:2005 SADRŽAJ _naąąaa OSUIACAN-l 1.7 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 5.1 5.2 5.3 6.1 6.2 PREDGOVOR OPŠTE ODREDBE Područje primene Normativna referentna dokumenta Pretpostavke Razlika izmedu principa i pravila za primenu Proračun uz koriščenje rezultata ispitivanja i merenja Definicije 1.6.1 Fundamentalna osnovna brzina vetra 1.6.2 Osnovna brzina vetra 1.6.3 Srednja brzina vetra 1 .6.4 Koeficijent pritiska 1.6.5 Koeficijent sile 1.6.6 Koeficijent izvornog odgovora 1.6.7 Koeficijent rezonantnog odgovora Oznake PRORAČUNSKE SITUACIJE MODELIRANJE DEJSTAVA VETRA Priroda Prikaz dejstava vetra Klasifikacija dejstava vetra Karakteristične vrednosti Modeli BRZINA VETRA I PRITISAK VET RA Osnova za proračun Osnovne vrednosti Srednja brzina vetra 4.3.1 Promena po visini 4.3.2 Hrapavost terena 4.3.3 Topografija terena 4.3.4 Široke i značajno više susedne konstrukcije 4.3.5 Bliske zgrade i prepreke Turbulencija vetra Udarni pritisak od brzine vetra DEJSTVA VETRA Opšte odredbe Pritisak vetra na površine Sile vetra KOEFICIJENT KONSTRUKCIJE csc. . Opšte odredbe Odredivanje koeficijenta csc. . 10 10 10 10 11 11 11 11 11 11 11 11 12 16 17 17 17 17 17 17 18 18 18 19 19 19 21 21 21 21 22 24 24 24 25 27 27 27\n7. 6.3 Detaljni postupak 6.3.1 Koeficijent konstrukcije c, c.. 6.3.2 Procene upotrebljivosti 6.3.3 Pobuda oscilovanjem 7. KOEFICIJENTI PRITISKA | SILE 7.1 Opšte odredbe 7.1.1 Izbor aerodinamičkog koeticijenta 7.1.2 Nesimetrični i suprotno delujući pritisci i sile 7.1.3 Uticaji leda i snega 7.2 Koeficijenti pritiska za zgrade 7.2.1 Opšte odredbe 7.2.2 Vertikalni zidovi zgrada pravougaone osnove 7.2.3 Ravni krovovi 7.2.4 Jednovodni krovovi 7.2.5 Dvovodni krovovi 7.2.6 Četvorovodni krovovi 7.2.7 Testerasti krovovi 7.2.8 Krovovi u vidu svodova i kupola 7.2.9 Unutrašnji pritisak 7.2.10 Pritisak na višeslojne zidove ili krovove 7.3 Krovovi nadstrešnica 7.4 Samostalni zidovi, parapeti, ograde i table oznaka 7.4.1 Samostalni zidovi i parapeti 7.4.2 Koeficijent zaklonjenosti za zidove i ograde 7.4.3 Table oznaka 7.5 Koeficijent trenja 7.6 Konstrukcijski elementi sa pravougaonim presecima 7.7 Konstrukcijski elementi sa oštroivičnim presekom 7.8 Konstrukcijski elementi sa pravilnim poligonalnim presekom 7.9 Kružní cilindri 7.9.1 Koeficijenti spoljašnjeg pritiska 7.9.2 Koeficijenti sile 7.9.3 Koeficijenti sile za vertikalne cilindre u linijskoj dispoziciji 7.10 Sfere 7.11 Rešetkaste konstrukcije i skele 7.12 Zastave 7.13 Efektivna vitkost 2. i Koeficijent uticaja kraja M_ 8. DEJSTVA VETRA NA MOSTOVE 8.1 Opšte odredbe 8.2 Izbor postupka proračuna odgovora 8.3 Koeficijenti sile 8.3.1 Koeficijenti sile u pravcu x (opšta metoda) 8.3.2 Sile u pravcu x - uprošćena metoda 8.3.3 Sile vetra na kolovoznu ploču mostova u pravcu z 8.3.4 Sile vetra na kolovoznu konstrukciju mostova u pravcu y 8.4 Stubovi mostova 8.4.1 Pravci vetra i proračunske situacije 8.4.2 Uticaji od vetra na stubove ANEKSI A (lnformativan) UTICAJI TERENA EN 1991-1-4:2005 27 27 29 29 30 30 30 31 31 32 32 33 36 38 40 43 45 47 48 50 52 58 58 59 60 61 62 64 64 66 66 68 69 70 72 74 75 78 78 80 80 80 83 84 85 86 86 86 87\n8. EN 1991-1-4:2005 B (lnformativan) C (lnformativan) D (lnformativan) E (lnformativan) F (lnformativan) BIBLIOGRAFIJA A.1 Ilustracije površinske hrapavosti svih kategorija terena A.2 Prelazno područje izmedu hrapavosti kategorija 0, I, ll, III, IV A.3 Numerički proračun koeficijenata topografije A.4 Susedne konstrukcije A.5 Pomerena visina POSTUPAK 1, ZA ODREDIVANJE KOEFICIJENTA KONSTRUKCIJE cscd B.1 Turbulencija vetra B.2 Koeficijent konstrukcije B.3 Broj opterečenja za dinamički odgovor B.4 Eksploataciono pomeranje i ubrzanja, za procene upotrebljivosti vertikalnih konstrukcija POSTU PAK 2, ZA ODREDIVANJE KOEFICIJENTA KONSTRUKCIJE CsCd C.1 Turbulencija vetra C.2 Koeficijent konstrukcije C.3 Broj opterečenja za dinamički odgovor C.4 Eksploataciono pomeranje i ubrzanja, za procene upotrebljivosti VREDNOSTI KOEFICIJENTA csc. . ZA RAZLIČITE TIPOVE KONSTRUKCIJA ODVAJANJE VRTLOGA I AEROELASTIČNE NESTAB| LNOST| E.1 Odvajanje vrtloga E.1.1 Opšte odredbe E.1.2 Kriterijumi za odvajanje vrtloga E.1.3 Osnovni parametri za odvajanje vrtloga E.1.4 Dejstvo odvajanja vrtloga E.1.5 Sračunavanje amplitude oscilovanja upravno na vetar E.1.6 Mere protiv oscilacija izazvanih vrtlogom E.2 Galopiranje E.2.1 Opšte odredbe E.2.2 Napadna brzina vetra E.2.3 Klasično galopiranje medusobno povezanih cilindara E.3 lnterferentno galopiranje dva ili više samostalnih cilindara E.4 Divergencija iflater E.4.1 Opšte odredbe E.4.2 Kriterijumii za pločaste konstrukcije E.4.3 Brzina divergencije DINAMIČKE KARAKTERISTIKE KONSTRUKCIJA F.1 Opšte odredbe F.2 Osnovna frekvencija F.3 Osnovni oblik tona oscilovanja F.4 Ekvivalentna masa F.5 Logaritamski dekrement prigušenja 87 88 89 94 95 96 96 97 99 99 102 102 102 103 103 105 108 108 108 108 108 111 112 120 120 120 121 123 125 125 125 126 126 128 128 128 133 134 134 137\n9. EN 1991-1-4:2005 PREDGOVOR Ovaj dokument, EN 1991-1-4:2005, pripremio je Tehnički komitet CEN/ `I' C 250 "Evrokodovi za konstrukcije", čiji sekretarijat se nalazi u BSI. Ovaj Evropski standard treba da dobije status nacionalnog standarda, bilo publikovanjem identičnog teksta, ili njegovim odobravanjem, najkasnije do oktobra 2005. godine, a protivrečni nacionalni standardi treba da budu stavljeni van snage najkasnije do marta 2010. godine. Prema internim propisima CEN/ CENELEC, organizacije za nacionalne standarde sledečih zemalja obavezne su da uvedu ovaj Evropski standard: Austrija, Belgija, Češka Republika, Danska, Estonija, Finska, Francuska, Grčka, Holandija, Irska, Island, Italija, Kipar, Letonija, Litvanija, Luksemburg, Madarska, Malta, Nemačka, Norveška, Poljska, Portugalija, Slovačka, Slovenija, Španija, Svajcarska, Švedska i Ujedirijeno Kraljevstvo. Ovaj Evrokod zamenjuje ENV 1991-2-421995. CEN/ T C 250 je odgovoran za sve Evrokodove za konstrukcije. ISTORIJAT PROGRAMA EVROKODOVA Godine 1975. Komisija Evropske zajednice, odlučila se za akcioni program u oblasti konstrukcija, baziran na članu 95 Ugovora. Cilj programa bila je eliminacija tehničkih smetnji za trgovinu i harmonízacija tehničkih specifikacija. U okviru tog akcionog programa, Komisija je pokrenula inicijativu za donošenje zbirke harmonizovanih tehničkih pravila za proračun gradevinskih objekata, koja bi, u prvoj fazi, služila kao alternativa važećim nacionalnim pravilima u državama članicama, a na kraju, bi ih zamenila. U toku petnaest godina, Komisija, uz pomoć Upravnog odbora, u kojem su bili predstavnici država članica, rukovodila je razvojem programa Evrokodova, koji je doveo do prve generacije Evropskih propisa, u toku 1980-tih godina. Godine 1989., Komisija i države članice Evropske unije EU i Evropskog udruženja za slobodnu trgovinu (European Free Trade Association) EFTA, odlučile su, na osnovu sporazuma* izmedu Komisije i CEN, da prenesu pripremu i publikovanje Evrokodova u nadležnost CEN, kroz niz mandata, kako bi im se obezbedio budući status Evropskih standarda (European Standard) EN. Ovo je, ustvari, povezalo Evrokodove sa odredbama svih Direktiva Saveta i/ ili Odluka Komisija, koje se odnose na Evropske standarde (na primer, Direktiva Saveta 89/106/EEC o gradevinskim proizvodima CPD i Direktive Saveta 93/37/EEC, 92/50/EEC i 89/440/EEC o javnim radovima i uslugama, kao i ekvivalentne Direktive EFTA, inicirane težnjom za uspostavljanje unutrašnjeg tržišta). Program Evrokodova za konstrukcije obuhvata sledeće standarde, koji se, generalno, sastoje od većeg broja Delova: EN 1990 Evrokod: Osnove proračuna konstrukcija (Basis of Structura/ Design) EN 1991 Evrokod 1: Dejstva na konstrukcije (Actions on structures) EN 1992 Evrokod 2: Proračun betonskih konstrukcija (Design of Concrete structures) EN 1993 Evrokod 3: Proračun čeličnih konstrukcija (Design of stee/ structures) EN 1994 Evrokod 4: Proračun spregnutih konstrukcija od čelika i betona (Design of Composite stee/ and Concrete structures) ' Sporazum izmedu Komisije Evropske zajednice i Evropskog Komiteta za standardizaciju CEN, koji se odnosi na rad na Evrokodovima za proračun zgrada i drugih gradevinskih objekata (BC/ CEN/03/B9).\n10. EN 1991-1-4:2005 EN 1995 Evrokod 5: Proračun drvenih konstrukcija (Design of timber structures) EN 1996 Evrokod 6: Proračun zidanih konstrukcija (Design of masonry structures) EN 1997 Evrokod 7: Geotehnički proračun (Geotechnical design) EN 1998 Evrokod 8: Proračun seizmički otpornih konstrukcija (Design of structures for earthquake resistance) EN 1999 Evrokod 9: Proračun konstrukcija od aluminijuma (Design of aluminium structures) Standardima Evrokodova potvrduje se odgovornost organizacija za standardizaciju u svakoj državi članici i obezbeduje njihovo pravo da, na nacionalnom nivou, odrede vrednosti, koje se odnose na utvrdivanje sigurnosti, ako te vrednosti i ubuduče budu varirale od države do države. STATUS I OBLAST PRIMENE EVROKODOVA Države članice EU i EFTA saglasne su da se Evrokodovi koriste kao referentna dokumenta za sledeče svrhe: - kao sredstva za dokazivanje saglasnosti zgrada i drugih gradevinskih objekata sa osnovnim zahtevima Direktive Saveta 89/106/EEC, posebno sa Osnovnim zahtevom broj 1 - Mehanička nosivost i stabilnost (Mechanical resistance and stability), kao i sa Osnovnim zahtevom broj 2 - Sigurnost u slučaju požara (Safety in Case of fire); - kao osnova za sastavljanje ugovora za gradevinske radove i odgovarajuće inženjerske usluge; - kao okvir za izradu harmonizovanih tehničkih specifikacija za gradevinske proizvode - ENs i ETAs. Evrokodovi, u meri u kojoj se odnose na same gradevinske objekte, direktno su povezani sa lnterpretativnim dokumentimaz na koje se poziva član 12 CPD, mada su oni različite prirode od Harmonizovanih standarda proizvoda? Zbog toga, tehnički aspekti, koji proizilaze iz rada na Evrokodovima, treba da budu adekvatno razmatrani na Tehničkim komitetima CEN i/ ili Radnim grupama EOTA, koje rade na standardima proizvoda, kako bi se postigla puna kompatibilnost tih tehničkih specifikacija sa Evrokodovima. Standardima Evrokodova odredena su opšta pravila za proračun konstrukcija, za svakodnevnu upotrebu u proračunu konstrukcija u celini i njenih sastavnih proizvoda, kako tradicionalne, tako i inovacione prirode. Neuobičajeni načini gradenja, ili proračunskih uslova, nisu posebno obuhvačeni i projektant, u takvim slučajevima, treba da zahteva dopunska ekspertska razmatranja. 2 Prema članu 3.3 CPD, suštinski zahtevi (Essential Requirements) ERs moraju, u konkretnom obliku, da budu dati u lnterpretativnim dokumentima, da bi se ostvarile neophodne veze izmedu suštinskih zahteva i mandata za izradu hannonizovanih ENs i ETAGs/ ETAs. 3 Prema članu 12 CPD, interpretativna dokumenta moraju da: a) daju konkretan oblik suštinskim zahtevima, preko harmonizacije terminologije i tehničkih osnova, kao i ukazivanja na klase ili nivoe za svaki zahtev, kada je to neophodno; b) ukažu na metode korelacije tih klasa ili nivoa zahteva sa tehničkim speciñkacíjama, na primer, metode proračuna i dokaza, tehnička pravila za proračun objekata itd; c) služe kao referentna dokumenta za uspostavljanje harmonizovanih standarda i uputstava za Evropske tehničke ateste. Evrokodovi, ustvari, imaju sličnu ulogu u oblasti ER 1 i u delu ER 2.\n11. EN 1991-1-4:2005 NACIONALNI STANDARDI KOJIMA SE UVODE EVROKODOVI Nacionalni standardi kojima se uvode Evrokodovi, če sadržati kompleten tekst Evrokoda (uključujuči sve anekse), kako ga je publikovao CEN, kojem mogu da prethode nacionalna naslovna strana i Nacionalni predgovor, a da mu bude dodat Nacionalni aneks. Nacionalni aneks može da sadrži samo informacije o onim parametrima, koji su u Evrokodu ostavljeni otvoreni za nacionalni izbor; to su takozvani nacionalno odredeni parametri, koji se primenjuju za proračun zgrada i drugih gradevinskih objekata u toj zemlji, i to: - vrednosti i/ ili klase, kada su u Evrokodu date alternative; - vrednosti koje se primenjuju kada je u Evrokodu data samo oznaka; - specifični podaci za zemlju (geografski, klimatski itd. ), na primer, karte vetra; - postupak koji se primerijuje kada su u Evrokodu dati alternativni postupci. On može da sadrži i: - odluke o primeni informativnih aneksa; - referentna dokumenta o nekontradiktornim komplementarnim informacijama, koje pomažu korisniku da primeni Evrokod. VEZE IZMEDU EVROKODOVA ENs | HARMONIZOVANIH TEHNIČKIH SPECIFIKACIJA ETAs ZA PROIZVODE Postoji potreba za uskladenošću izmedu harmonizovanih tehničkih specifikacija za gradevinske proizvode i tehničkih pravila za gradevinske objekteí Pored toga, u svim informacijama koje prate CE markiranje konstrukcijskih proizvoda, a odnose se na Evrokodove, mora da bude jasno naznačeno, koji su nacionalno odredeni parametri uzeti u obzir. DOPUNSKE INFORMACIJE SPECIFIČNE ZA EN 1991-1-4 U EN 1991-1-4 prikazana su uputstva za proračun konstrukcije zgrada i drugih gradevinskih objekata na dejstvo vetra. EN 1991-1-4 je predviden za inveslitore, projektante, izvodače i javne administrativne organe. Za proračun konstrukcija, predvideno je da EN 1991-1-4 bude koriščen zajedno sa EN 1990, drugim delovima EN 1991 i EN 1992 do EN 1999. NACIONALNI ANEKS ZA EN 1991-1-4 U ovom standardu prikazani su alternativni postupci, vrednosti i uputstva za klase, sa napomenama, koje ukazuju gde bi nacionalni izbor trebalo da bude izvršen. Zbog toga, Nacionalni standard kojim se uvodi EN 1991-1-4, treba da ima Nacionalni aneks koji sadrži sve nacionalno odredene parametre, koji se primenjuju u proračunu zgrada i drugih gradevinskih objekata, gradenih u odgovarajučoj zemlji. Nacionalni izbor u EN 1991-1-4 dopušten je u odredbama: - 1.1 (11), Napomena 1 - 1.5 (2) - 4.1 (1) 4 Videti odredbu 3.3 i odredbu 12 u CPD, kao i članove 4.2, 4.3.1, 4.3.2 i 5.2 u ID 1.\n12. EN 1991-1-4:2005 - 4.2 (1)P, Napomena 2 - 4.2 (2)P, Napomene 1, 2, 3 i 5 - 4.3.1 (1), Napomene1 i2 - 4.3.2 (1) a 4.3.2 (2) s 4.3.3 (1) - 4.3.4 (1) ~ 4.3.5 (1) ~ 4.4 (1), Napomena 2 e 4.5 (1), Napomene 1 i2 _ 5.3 (5) - 6.1 (1) - 6.3.1 (1), Napomena 3 - 6.3.2 (1) s 7.1.2 (2) _ 7.1.3 (1) - 7.2.1 (1), Napomena 2 - 7.2.2 (1) - 7.2.2 (2), Napomena 1 - 7.2.8 (1) _ 7.2.9 (2) - 7.2.10 (3), Napomene 1 i2 - 7.4.1 (1) - 7.4.3 (2) - 7.6 (1), Napomena 1 - 7.7 (1), Napomena 1 _ 7.8 (1) - 7.10 (1), Napomena 1 - 7.11 (1), Napomena 2 - 7.13 (1) - 7.13 (2) - 8.1 (1), Napomene 1 i2 - 8.1 (4) - 8.1 (5) - 8.2 (1), Napomena 1 - 8.3 (1) - 8.3.1 (2) _ 8.3.2 (1) _ 8.3.3 (1), Napomena 1 - 8.3.4 (1) - 8.4.2 (1), Napomene 1 i2 - A.2 (1) _ E.1.3.3 (1) - E.1.5.1 (1), Napomene 1 i2 _ E.1.5.1 (3) _ E.1.5.2.6 (1), Napomena 1 - E.1.5.3 (2) , Napomena 1 - E.1.5.3 (4) - E.1.5.3 (6) _ E.3 (2)\n13. EN 1991-1-4:2005 GLAVA 1 OPŠTE ODREDBE 1.1 PODRUČJE PRIMENE (1) U EN 1991-1-4 prikazana su uputstva za odredivanje dejstava prirodnog vetra, koja treba da budu koriščena u proračunu konstrukcija zgrada i drugih gradevinskih objekata, za svaku od razmatranih opterećenih površina. To uključuje konstrukciju u celini, delove konstrukcije ili elemente povezane sa konstrukcijom, na primer, komponente. elemente obloge i njihove elemente za pričvrščivanje, sigurnosne i zvučne barijere. (2) Ovaj Deo može da bude primenjen za: - zgrade i druge gradevinske objekte visine do 200 m - videti i (11); - mostove, čiji raspon nije veći od 200 m, pod uslovom da ispunjavaju kriterijum za dinamički odgovor (dynamic response) - videti (1 1) i 8.2. (3) Ovaj Deo je pogodan za predvidanje karakterističnih dejstava vetra na konstrukcije oslonjene na zemlji (land-based), njihove komponente i dodatke (appendages). (4) Izvesni aspekti, koji su potrebni za odredivanje dejstava vetra na konstrukciju, zavise od lokacije i od raspoloživosti i kvaliteta meteoroloških podataka, vrste terena itd. Oni treba da budu odredeni u Nacionalnom aneksu i aneksu A, preko nacionalnog izbora, prema napomenama, kako je to naznačeno u tekstu. Ako Nacionalni aneks ne pruža potrebne informacije, preporučene vrednosti (default values) i metode su date u osnovnom tekstu. (5) U aneksu A su date ilustracije kategorija terena i odredena pravila za uticaje topografije terena (orography), uključujuči pomerenu visinu, promenu hrapavosti (roughness), uticaj pejsaža (landscape) i uticaj susednih konstrukcija. (6) U aneksima B i C su prikazani alternativni postupci za sračunavanje koeticijenta konstrukcije (structural factor) c, c.. . (7) U aneksu D su dati Koeficijenti csc. . za različite tipove konstrukcija. (8) U aneksu E su prikazana pravila za odgovore usled vrtloga (Vortex) i neka uputstva o drugim aeroelastičnim uticajima. (9) U aneksu F su date dinamičke karakteristike konstrukcija sa linearnim ponašanjem. (10) Ovaj Deo ne daje uputstva o lokalnim termičkim uticajima na karakteristični vetar, na primer, snažne arktičke termičke inverzije površine, ili vrtloženja (funnelling), ili, pak, tornada. (11) Ovaj Deo ne daje uputstva o sledečim aspektima: s dejstvima vetra na rešetkaste tornjeve sa neparalelnim pojasevima; - dejstvima vetra na jarbole i dirririjake sa zategama; - torzionim oscilacijama, na primer kod visokih zgrada sa središnjim jezgrom; - vibracijama kolovozne ploče mostova usled poprečnih turbulencija vetra; - mostovima sa kosim kablovima; - vibracijama kod kojih je pored osnovnog (prvog) potrebno razmatrati i više tonove oscilovanja.\n14. EN 1991-1-4:2005 Napomena 1: U Nacionalnom aneksu može da postoji uputstvo o tim aspektima, ako ta informacija nije kontradiktorna. Napomena 2: Za dejstva vetra na jarbole i dimnjake sa zategama, kao i rešetkaste tornjeve sa neparalelnim pojasevima, videti EN 1993-3-1, aneks A. Napomena 3: Za dejstva vetra na stubove za rasvetu (Iightíng columns), videti EN 40. 1.2 NORMATIVNA REFEREN'ľNA DOKUMENTA Sledeča normativna dokumenta sadrže odredbe, koje preko referentnih dokumenata u ovom tekstu, konstituišu odredbe ovog Evropskog standarda. Za referentna dokumenta, koja su prestala da važe, naknadni amandmani ili revizije neke od tih publikacija, ne treba da budu koriščeni. Medutim, organi za usaglašavanja (parties to agreements), na osnovu ovog Evropskog standarda, podstaknuti su da ispitaju mogučnost primene najnovijeg izdanja normativnih dokumenata navedenih ispod. Za važeča referentna dokumenta, primena se odnosi na poslednje izdanje normativnog dokumenta. EN 1990 Evrokod: Osnove proračuna konstrukcija (Basis of structural design) EN 1991-1-3 Evrokod 1: Dejstva na konstrukcije (Actions on structures): Deo 1-3: Opterećenja od snega (Snow loads) EN 1991-1-6 Evrokod 1: Dejstva na konstrukcije: Deo 1-6: Dejstva za vreme izvodenja (Actions during executíon) EN 1991-2« Evrokod 1: Dejstva na konstrukcije: Deo 2: Saobračajna opterečenja na mostovima (Traffic loads on bridges) EN 1993-3-1 Evrokod 3: Dejstva na konstrukcije: Deo 3-1: Jarboli i tornjevi (Masts and towers) 1.3 PRETPOSTAVKE (1) P Moraju da budu primenjene opšte pretpostavke, date u EN 1990, 1.3. 1.4 RAZLIKA IZMEDU PRINCIPA I PRAVILA ZA PRIMENU (1)P Moraju da budu primenjena pravila, data u EN 1990, 1.4. 1.5 PRORAČUN uz KORIŠČENJE REZULTATA ISPITIVANJA I MERENJA (1) Kao dopuna proračunima, za dobijanje informacija o opterečenju i odgovoru konstrukcije, mogu se koristiti rezultati ispitivanja vetra u aerotunelu (wínd tunne/ tests) i dokazane i/ ili tačno vrednovane numeričke metode, uz koriščenje odgovarajučih modela konstrukcije i prirodnog vetra. (2) Informacije o opterečenju i odgovoru konstrukcije, kao i parametri terena, mogu da se dobiju na osnovu podataka sa odgovarajučeg modela u prirodnoj veličini (full scale). Napomena: U Nacionalnom aneksu mogu da budu data uputstva za proračun uz koriščenje rezultata ispitivanja i merenja. 10\n15. EN 1991-1-4:2005 1.6 DEFINICIJE Za potrebe ovog Evropskog standarda, treba da budu primenjene deñnicije date u ISO 2394, ISO 3898 i ISO 8930, kao i ovde navedene. Dodatno, za potrebe ovog Evropskog standarda. osnovna lista definicija odredena je u EN 1990, 1.5. 1.6.1 FUNDAMENTALNA OSNOVNA BRZINA VETRA (Fundamental basic wind velocity) Desetominutna srednja brzina vetra, sa godišnjom verovatnočom da bude prekoračena od 0,02, nezavisna od pravca vetra, na visini od 10 m iznad ravriičarskog otvorenog zemljanog terena, koja uzima u obzir uticaje nadmorske visine (ako se zahteva). 1.6.2 OSNOVNA BRZINA VETRA (Basic wind velocity) Fundamentalna osnovna brzina vetra, modifikovana kako bi se uzeli u obzir pravac razmatranog vetra, kao i sezonsko delovanje (ako se zahteva). 1.6.3 SREDNJA BRZINA VETRA (Mean Wind velocity) Osnovna brzina vetra, modifikovana kako bi se uzeo u obzir uticaj hrapavosti i topografije terena. 1.6.4 KOEFICIJENT PRITISKA (Pressure coefficient) Koeficijenti spoljašnjeg pritiska predstavljaju uticaj vetra na spoljašnje površine zgrada; koeficijenti unutrašnjeg pritiska predstavljaju uticaj vetra na unutrašnje površine zgrada. Koeficijenti spoljašnjeg pritiska dele se na globalne (overa/ l) i lokalne (local) koeficijente. Lokalni koeficijenti predstavljaju koeñcijente pritiska za opterećene površine od 1 m2 ili manje, tj. , za proračun malih elemenata i elemenata za pričvrščivanje; globalni koeficijenti predstavljaju koeficijente pritiska za opterećene površine veće od 10 m2. Koeficijenti neto pritiska predstavljaju rezultujuči uticaj vetra na konstrukciju, konstrukcijski element ili sastavni deo po jedinici površine. 1.6.5 KOEFICIJENT SILE (Force coefficient) Koeficijenti sile predstavljaju globalni uticaj vetra na konstrukciju, konstrukcijski element ili sastavni deo, kao celine, uključujuči trenje, ako nije posebno isključeno. 1.6.6 KOEFICIJENT IZVORNOG ODGOVORA (Background response factor) Koeficijent izvornog odgovora uzima u obzir nedostatak (lack) pune uzajamne veze (correlafion) pritiska i površine konstrukcije. 1.6.7 KOEFICIJENT REZONANTNOG ODGOVORA (Resonance response factor) Koeficijent rezonantnog odgovora uzima u obzir turbulenciju u rezonanciji sa oblikom tona oscilovanja (vibration mode). 11\n16. EN 1991-1-4:2005 L7 OZNAKE (1) Za potrebe ovog Evropskog standarda, treba da budu primenjene sledeče oznake. Napomena: Primenjeno označavanje zasniva se na ISO 389821999. U ovom Delu simbol tačke u izrazima predstavlja oznaku za množenje. Ovo označavanje je primenjena da bi se izbegla konfuzija sa funkcionalnim izrazima. (2) Osnovna lista označavanja odredena je u EN 1990 1.6, a navedena dopunska označavanja specifična su za EN 1991-1-4. VELIKA SLOVA LATINICE A Air BZ 12 površina (area) površina izložena brišučem delovanju vetra (area swept by the wind) referentna površina (reference area) izvorni deo odgovora (background response part) koeticijent opterečenja od vetra za mostove (wind load factor for bridges) Young-ov modul (Young's modulus) rezultujuča sila trenja (resultant friction force) sila pobude vrtloga u tački j konstrukcije (Vortex excitlng force at point j of the structure) rezultujuča sila vetra (resultant wind force) visina topografske prepreke (heíght of a topographic feature) intenzitet turbulencije (turbulence intensity) Koeficijent oblika tona oscilacije; parametar oblika (mode shape factor; shape parameter) Koeficijent interferencije za odvajanje vrtloga (interference factor for Vortex shedding) Koeficijent redukcije za parapete (reduction factor for parapets) koeticijent dužine korelacije (correlation length factor) bezdimenzionalni koeticijent (non dlmensional coeflicient) raspon kolovozne konstrukcije mosta; mera turbulentne dužine (length of the span of a bridge deck; turbulent length scale) stvarna dužina zavetrenog nagiba (actual length of a downwind slope) efektivna dužina navetrenog nagiba (effectlve length of an upwind slope) dužina korelacije (correlation length) stvarna dužina navetrenog nagiba (actual length of an upwind slope) broj ciklusa opterečenja usled odvajanja vrtloga (number of Cycles caused by Vortex shedding) broj opterečenja za udarni odgovor (number of loads for gust response) rezonantni deo odgovora (resonant response part) Rejnoldsov broj (Reynolds number) aerodinamički pristup (aerodynamic admittance) dejstvo vetra (wind action) Skratonov broj (Scruton number) bezdimenzionalna funkcija gustine spektralne energije (non dlmensional power spectral density function) Strouhalov broj (Strouhal number) težina konstrukcijskih delova, koji doprinose krutosti dimnjaka (weight of the structura/ parts contributing to the stiffness of a chimney) ukupna težina dimnjaka (total weight of a chimney)\n17. EN 1991-1-4:2005 MALA SLOVA LA TINICE ae koeñcijent nestabilnosti usled galopira nja (factor of gallopíng instabllity) are kombinovani parametar stabilnosti za lnterferentno galopiranje (combined stability parameter for interference gallopíng) b širina konstrukcije (dužina fasade upravne na pravac vetra, ako nije drugačije odredeno) (width of the structure - the length of the surface perpendlcu/ ar to the wind direction if not othenlvise specified) c, ... koeficijent nadmorske visine (altitude factor) c. . dinamički koeficijent (dynamic factor) c, ... koeficijent pravca (directional factor) c. ,(z) koeficijent izloženosti (exposure factor) c. koeficijent sile (force coefficlent) CL. , koeficijent sile za konstrukcije ili konstrukcijske elemente bez strujanja vetra na slobodnom kraju (force coefficient of structures or structura/ elements without free-end flow) c. _. koeficijent sile uzgona (lift force coefficlent) c. , koeficijent trenja (friction coefficlent) c. .. koeficijent aerodinamičke pobude (aerodynamic excitlng coefficlent) c. . koeficijent momenta (moment coefficlent) c. , koeficijent pritiska (pressure coefficlent) Cprob koeficijent verovatnoče (probability factor) c. koeficijent hrapavosti (roughness factor) c. , koeficijent topografije (orography factor) cs koeficijent dimenzije (size factor) osem. , koeficijent sezonskog delovanja (seasonal factor) d dubina konstrukcije (dužina površine paralelne pravcu vetra, ako nije drugačije odredeno) (depth of the structure - the length of the surface parallel to the wind direction if not otherwise specified) e ekscentricitet sile, ili rastojanje od ivice (eccentricity of a force or edge distance) f. _ bezdimenzionalna frekvencija (non dlmensional frequency) h visina konstrukcije (height of the structure) h, ... visina smetnje (obstruction height) hd. , pomerena visina (displacement height) k ekvivalentna hrapavost (equivalent roughness) k, udarni koeficijent (peak factor) k, koeficijent terena (terraín factor) ke torziona krutost (torsional stiffness) e dužina horizontalne konstrukcije (length of a horizontal structure) m masa po jedinici dužine (mass per unit length) m. ekvivalentna masa po jedinici dužine (equivalent mass per unit length) ni sopstvena frekvencija oscilovanja konstrukcije, oblika tona i (natural frequency of the structure of the mode i) n. d. osnovna frekvencija oscilovanja u pravcu vetra (fundamental frequency of along wind Vibration) n. ,y osnovna frekvencija oscilovanja poprečno na pravac vetra (fundamental frequency of_ cross-wind Vibration) no frekvencija ovalne oscilacije (ovalling frequency) p godišnja verovatnoča prekoračenja (annual probability of exceedence) q. , referentni srednji (osnovni) pritisak vetra (reference mean (basic) velocity pressure) q. , pritisak od udarne brzine vetra (peak velocity pressure) 13\n18. EN 1991-1-4:2005 14 x-pravac y-pravac ymax Z zave z~ pravac Zn ze: zi Z9 zmil zmin Zs prečnik (radius) koeficijent; koordinata (factor: Coordinate) osrednjeno vreme referentne brzine vetra, debljina ploče (averaging time of the reference wind speed, plate thickness) napadna brzina vetra za galopiranje (onset wind velocity for gallopíng) kritična brzina vetra za lnterferentno galopiranje (Critical wind velocity for interference gallopíng) kritična brzina vetra za odvajanje vrtloga (Critical wind velocity of Vortex shedding) divergentna brzina vetra (divergence wind velocity) srednja brzina vetra (mean wind velocity) fundamentalna vrednost osnovne brzine vetra (fundamental value of the basic wind velocity) osnovna brzina vetra (basic wind velocity) pritisak vetra (wind pressure) horizontalno rastojanje lokacije od vrha grebena (horizontal distance of the site from the top of a crest) horizontalni pravac, upravan na raspon (horizontal direction, perpendlcular to the span) horizontalni pravac duž raspona (horizontal direction along the span) maksimalna amplituda upravno na pravac vetra, pri kritičnoj brzini vetra (maximum cross-wind amplitude at Critical wind speed) visina iznad tla (height above ground) prosečna visina (average height) vertikalni pravac (Vertical direction) dužina hrapavosti (roughness length) referentna visina spoljašnjeg dejstva vetra; unutrašnji pritisak (reference height for external wind action, internal pressure) rastojanje od tla do razmatrane komponente (distance from the ground to the considered component) maksimalna visina (maximum height) minimalna visina (minimum height) referentna visina za odredivanje koeficijenta konstrukcije (reference height for determining the structura/ factor) VELIKA GRČKA sLovA (D navetreni nagib (upwind slope) 0., .. osnovni oblik tona oscilovanja konstrukcije u pravcu vetra (fundamental alongwind modal shape) MALA GRČKA sLovA a. , parametar nestabilnosti galopiranja (gallopíng instability parameter) am, kombinovani parametar stabilnosti interferentnog galopiranja (combined stability parameter of interference gallopíng) 6 logaritamski dekrement prigušenja (logarithmic decrement of damping) 6,. , logaritamski dekrement aerodinamičkog prigušenja (aerodynamic logarithmic decrement of dampi'ng) ö. . logaritamski dekrement prigušenja, usled specíjalnih uredaja (logarithmic decrement of damping due to special devices)\n19. V). Vika V: C INDEKSI crit CD _. _. N-<>«3'o3 -h EN 1991-1-4:2005 logaritamski dekrement prigušenja konstrukcije (structura/ logarithmic decrement of damping) koeficijent (coefficlent) koeñcijet širine opsega (bandwidth factor) koeficijent frekvencije (frequency factor) promenljiva (variable) koeficijent ispunjenosti; blokada nadstrešnice (solidity ratio, b/ ockage of canopy) vitkost (slenderness ratio) koeficijent otvora; propustljivost sloja (opening ratio, permeability of a skin) učestalost prekoračenja; Poisson-ov koeficijent; kinematička viskoznost (up-crossing frequency; Poisson ratio, ' kinematic viscosity) ugao torzije; pravac vetra (torsional ang/ e; wind direction) gustine vazduha (air density) standardna devijacija turbulencije (standard deviation of the turbulence) standardna devijacija ubrzanja u pravcu vetra (standard deviation of alongwind acceleration) koeficijent redukcije za testeraste nadstrešnice (reduction factor for multiba y Canopies) koeficijent redukcije koeficijenta sile za kvadratne preseke sa zaobljenim ugiovima (reduction factor of force coefficient for square sections with rounded corners) koeficijent redukcije koeficijenta site za konstrukcijske elemente sa uticajima kraja (reduction factor of force coefficient for structura/ elements with end-effects) koeficijent uticaja kraja za kružne cilindre (end~effect factor for circular cylinders) koeficijent zaklonjenosti za zidove i ograde (she/ ter factor for wa/ Is and fences) eksponent oblika tona oscilovanja (exponent of mode shape) kritičan (Critical) spoljašnji; izloženost (external; exposure) trenje (friction) unutrašnji; broj tona oscilovanja (intemal; mode number) tekući broj inkrementaine površine ili tačke konstrukcije (current number of incremental area or point of a structure) srednji (mean) udarni; parapet (peak; parapet) referentan (reference) brzina vetra (wind velocity) u pravcu vetra (alongwind direction) upravno na pravac vetra (cross-wind direction) vertikalni pravac (Vertical direction) 15\n20. EN 1991-1 -4:2005 GLAVA 2 PRORAČUNSKE SITUACIJE (1) P Relevantna dejstva vetra moraju da budu odredena za svaku proračunsku situaciju, utvrdenu u saglasnosti sa EN 1990, 3.2. (2) U saglasnosti sa EN 1990, 3.2 (3)P, druga dejstva (kao što su sneg, saobraćajno opterećenje ili led), koja modifikuju uticaje usled vetra, treba da budu uzeta u obzir. Napomena: Videti i EN 1991-1-3, EN 1991-2 i ISO FDIS 12494. (3) U saglasnosti sa EN 1990. 3.2 (3)P, promene na konstrukciji u toku faza izvodenja, (kao što su različite faze oblika konstrukcije, dinamičke karakteristike, itd. ), koje mogu da promene uticaje usled vetra, treba da budu uzete u obzir. Napomena: Videti i EN 1991-1-6. (4) Kada se u proračunu pretpostavlja da su prozori i vrata zatvoreni u toku olujnog dejstva, tada uticaji, kada su oni otvoreni, treba da se tretiraju kao lncidentna proračunska situacija. Napomena: Videti í EN 1990, 3.2 (2) (P). (5) Zamor usled uticaja od dejstava vetra treba da se razmatra kod konstrukcija koje su na njega osetljive. Napomena: Broj ciklusa opterečenja (load cycles) može da bude uzet iz Aneksa B, C í E. 16\n21. EN 1991-1-422005 GLAVA 3 MODELIRANJE DEJSTAVA VETRA 3.1 PRIRODA (1) Dejstva vetra fluktuiraju u toku vremena i deluju direktno kao pritisak na spoljašnje površine zatvorenih konstrukcija, a zbog poroznosti spoljašnje površine, i indirektno na unutrašnje površine. Na unutrašnje površine otvoreníh konstrukcija, ona mogu da deluju i direktno. Pritisci deluju na delove površine u vidu sila upravnih na površinu konstrukcije, ili pojedinih komponenata obloge. Pored toga, kada su velike površine konstrukcija izložene brišućem delovanju vetra, mogu da budu značajne sile trenja (friction forces) koje deluju tangencijalno na površinu. 3.2 PRIKAZ DEJSTAVA VETRA (1) Dejstvo vetra prikazuje se preko uprošćenog skupa pritisaka ili sila, čiji je uticaj ekvivalentan ekstremnim uticajima turbulentnog vetra. 3.3 KLASIFIKACIJA DEJSTAVA VETRA (1) Ukoliko nije drugačije odredeno, dejstva vetra treba da budu klasifikovana kao promenljiva nepokretna dejstva, videti EN 1990, 4.1.1. 3.4 KARAKTERISTIČNE VREDNOSTI (1) Dejstva vetra, koja su sračunata prema EN 1991-1-4, predstavljaju Karakteristične vrednosti (videti EN 1990, 4.1.2). One se odreduju iz osnovnih vrednosti brzine vetra ili pritiska vetra. U saglasnosti sa EN 1990 4.1.2 (7)P, osnovne vrednosti predstavljaju karakteristične vrednosti, koje imaju godišnje verovatnoče prekoračenja od 0,02, što je ekvivalentna srednjem povratnom periodu od 50 godina. Napomena: Svi koeticijenti ili modeli za odredivanje dejstava vetra iz osnovnih vrednosti, biraju se tako da verovatnoča sračunatih dejstava vetra ne prekorači verovatnoću ovih osnovnih vrednosti. 3.5 MODELI (1 ) Uticaj vetra na konstrukciju (tj. , odgovor konstrukcije) zavisi od dimenzija, oblika i dinamičkih svojstava konstrukcije. Ovaj Deo obuhvata dinamički odgovor usled turbulencije u pravcu vetra u rezonanciji sa oscilacijama osnovnog oblika tona oscilovanja savijanjem (flexural mode shape) u pravcu vetra, sa konstantnim predznakom. Odgovor konstrukcija treba da bude proračunat saglasno glavi 5, iz udarnog pritiska vetra qp na referentnoj visini u neporemećenom polju vetra (unidisturbed wind field), kao i sile i koeficijenata pritiska i koeficijenta konstrukcije csc. . (videti glavu 6). Veličina q, zavisi od vetrovitosti podneblja (wind climate), hrapavosti i topografije terena, kao i referentne visine. Veličina q, jednaka je zbiru srednjeg pritiska i doprinosa kratkotrajnih tluktuacija pritiska. (2) Aeroelastični odgovor treba da bude razmatran za savitljive konstrukcije, kao što su kablovi, jarboli (masts), dimnjaci (chimneys) i mostovi. Napomena: Uprošćeno uputstvo o aeroelastlčnom odgovoru dato je u aneksu E. 17\n22. EN 1991 -1 -4:2005 GLAVA 4 BRZINA VETRA | PRITISAK VETRA 4.1 OSNOVA ZA PRORAČUN (1) Brzina vetra i pritisak vetra (velocity pressure), sastoje se iz srednje i fluktuirajuće komponente. Srednja brzina vetra vm treba da se odredi iz osnovne brzine vetra vh, koja zavisi od vetrovitosti područja, kako je to opisano u 4.2, i promene vetra po visini koja se odreduje na osnovu hrapavosti i topografije terena, kako je to opisano u 4.3. Udarni pritisak vetra se odreduje u 4.5. Fluktuirajuća komponenta vetra prikazuje se preko intenziteta turbulencije, definisanog u 4.4. Napomena: U Nacionalnom aneksu mogu da budu date nacionalne klimatske informacije (national climatic information), na osnovu kojih, za razmatrane kategorije terena, mogu direktno da se odrede srednja brzina vetra vm, udarni pritisak vetra q, i dopunske vrednosti. 4.2 OSNOVNE VREDNOSTI (1) P Fundamentalna vrednost osnovne brzine vetra vh, je karakteristična desetominutna srednja brzina vetra, nezavisna od pravca vetra i doba godine, merena na 10 m iznad nivoa tla na otvorenom zemljanom terenu, sa niskom vegetacijom, kao što je trava, sa izolovanim preprekama koje su razdvojene za najmanje 20 visina prepreke. Napomena 1: Ovaj teren odgovara kategoriji terena l| u tabeli 4.1. Napomena 2: Fundamentalna vrednost osnovne bmine vetra ve, « može da bude data u Nacionalnom aneksu. (2) P Osnovna brzina vetra mora da bude sračunata iz izraza (4.1): VI: = cdir cseason Vb,0 gde su: v. , osnovna brzina vetra, definisana kao funkcija pravca vetra i doba godine, na 10 m iznad tla terena kategorije ll vw fundamentalna vrednost osnovne brzine vetra, videti (1 )P can koeficijent pravca, videti napomenu 2 emm koeficijent sezonskog delovanja, videti napomenu 3. Napomena 1: Kada uticaj nadmorske visine na osnovnu brzinu vetra v. , nije uključen u navedenu fundamentalnu vrednost vino, u Nacionalnom aneksu može da bude dat postupak kojim se ona uzima u obzir. Napomena 2: Vrednost koeñcijenta pravca car. , za različite pravce vetra, može da bude uzeta iz Nacionalnog aneksa. Preporučena vrednost je 1,0. Napomena 3: Vrednost koeficijenta sezonskog delovanja Csoaaon, može da bude data u Nacionalnom aneksu. Preporučena vrednostje 1,0. Napomena 4: Desetominutna srednja brzina vetra, koja ima verovatnoću pojave p za godišnje prekoračenje, odreduje se množenjem osnovne brzine vetra v. , iz 4.2 (2)P koeñcijentom verovatnoče (probability factor) cpm, koji je dat izrazom (4.2). Videti i EN 1991-1-6. cmb = [1- Kln(-| n(1- pnJ” (42) 1_ Kin(-in(o,9s)) 18\n23. EN 1991-1-4:2005 gde su: K parametar oblika, koji zavisi od koeficijenta varijacije raspodele ekstremnih vrednosti n eksponent Napomena 5: Vrednosti za parametar K i eksponent n mogu da budu date u Nacionalnom aneksu. Preporučena vrednosti su 0,2 za K i 0,5 za n. (3) Koeñcijent sezonskog delovanja c, .,, ,,. , može da se primenjuje za privremene konstrukcije i za sve konstrukcije u fazi izvodenja. Za prenosive konstrukcije, koje mogu da budu korišćene u svako doba godine, treba da se usvoji da je koeficijent can, ... jednak 1,0. Napomena : Videti i EN 1991-1-6. 4.3 SREDNJA BRZINA VETRA 4.3.1 PROMENA PO VISINI (1) Srednja brzina vetra v. h(z) na visini z iznad terena, zavisi od hrapavosti i topografije terena, kao i od osnovne brzine vetra vh, a treba da bude odredena korišćenjem izraza (4.3): vm(z) = c. (z) col: ) v. , (4-3) gde su: c, (z) koeficijent hrapavosti, dat u 4.3.2 c. (z) koeficijent topografije, koji se usvaja kao 1,0, ukoliko u 4.3.3 nije drugačije odredeno Napomena 1: informacije o koeticijentu c. , mogu da budu date u Nacionalnom aneksu. Ako je uticaj topografije uračunat u osnovnu brzinu vetra, preporučena vrednost je 1,0. Napomena 2: Proračunske mape (design charts) ili tabele sa brzinama v. .,(z) mogu da budu date u Nacionalnom aneksu. Uticaj susednih konstrukcija na brzinu vetra, treba uzeti u obzir (videti 4.3.4). 4.3.2 HRAPAVOST TERENA (1) Koeficijent hrapavosti c, (z). se uzima u obzir zbog promene srednje brzine vetra na lokaciji konstrukcije, usled: - visine iznad nivoa tla; - hrapavosti tla na terenu navetreno od konstrukcije u razmatranom pravcu vetra. Napomena: Postupak za odredivanje koeficijenta c, (z) može da bude dat u Nacionalnom aneksu. Preporučeni postupak za odreüvanje koeficijenta hrapavosti na visini z, dat je preko izraza (4.4), a zasniva se na logaritamskom profilu brzine vetra. c, (z)= k, -lnLiJ za z. ... ,.s z s z, ... 0 c, (z) = c, (z, ,,. ,,) za z s zh, ... (4.4) gde su: z. . dužina hrapavosti k. koeficijent terena koji zavisi od dužine hrapavosti za, a sačunava se korišćenjem izraza: 0,07 k, = o,19['_°] (4-5) 1o, ii 19\n24. EN 1991-1-4:2005 gde su: za, " = 0,55 m (teren kategorije ll, tabela 4.1) 1.. ... . minimalna visina, detinisana u tabeli 4.1 zh. .. treba da bude uzeto kao 200 m Veličine zo, Zmln zavise od kategorije terena. Preporučene vrednosti su date u tabeli 4.1, za pet reprezentativnih kategorija terena. Izraz (4.4) važi, kada je razdaljine sa ravnomernom hrapavošću terena uz strujanja (upstream) dovoljno duga da zadovoljavajuće stabilizuje proñl vetra, videti (2). Tabela 4.1: Kategorije terena iparametri terena More ili obalno područje izloženo otvorenom moru | Jezera ili ravničarska i horizontalna površina sa zanemarljivom vegetacijom i bez prepreka ll Površina sa niskom vegetacijom, kao što je trava i izolovanim preprekama (drveće, zgrade), koje su udaljene za najmanje 20 visina prepreke lll Površina sa redovnom prekrivenošću vegetacijom ili zgradama. ili, pak, izolovanim preprekama koje su udaljene za najviše 20 visina prepreke (kao što su sela, prigradski tereni, neprekidna šuma) IV Površina, na kojoj je najmanje 115% površine prekriveno zgradama. čija prosečna visina prelazi 15 m (2) Hrapavost terena, koja treba da se koristi za dati pravac vetra, zavisi od hrapavosti tla i razdaljine sa ravnomernom hrapavošću terena u uglovnom sektoru oko pravca vetra. Male površine (manje od 10% razmatrane površine), sa odstupajućom hrapavošću, mogu da se zanemare. Videti sliku 4.1. nominalni uglovní sektor V l površina sa odstupajućom hrapavošću Slika 4. 1: Procena hrapavosti terena 20\n25. EN 1991-1-4:2005 Napomena: U Nacionalnom aneksu mogu da budu date definicije uglovnog sektora i razdaljine uz strujanje. Preporučena vrednost uglovnog sektora može da bude uzeta kao 30°, odnosno uglovni sektor unutar :15° od pravca vetra. Preporučena vrednost razdaljine uz strujanje može da bude uzeta iz A.2. (3) Kada je koeficijent pritiska ili sile definisan za nominalni uglovni sektor, treba da se koristi dužina najmanje hrapavosti unutar bilo kog uglovnog sektora vetra od 30°. (4) Kada u definiciji date površine postoji mogućnost izbora izmedu dve ili više kategorija terena, tada treba koristiti površinu sa dužinom najmanje hrapavosti. 4.3.3 TOPOGRAFIJA TERENA (1) Kada topografija (tj. , brda, stene itd. ) povećava brzine vetra više od 5%, ti uticaji treba da budu uzeti u obzir korišćenjem koeficijenta topografije co. Napomena: Postupak koji treba da bude primenjen za odredivanje koeficijenta co, može da bude dat u Nacionalnom aneksu. Preporučeni postupak prikazan je u A.3. (2) Uticaji topografije mogu da budu zanemareni kada je prosečni nagib navetrenog terena manji od 3°. Navetreni teren može da bude razmatran do razdaljine u iznosu od desetostruke visine izolovanih topografskih objekata. 4.3.4 ŠIROKE i ZNAČAJNO VIŠE SUSEDNE KONS'ľRUKClJE (1) Ako konstrukcija treba da bude locirana blizu druge konstrukcije, koja je najmanje dva puta viša od njenih susednih konstrukcija, tada ona može da bude izložena (zavisno od svojstava konstrukcije) pojačanim brzinama vetra za izvesne pravce vetra. Takvi slučajevi treba da budu uzeti u obzir. Napomena: U Nacionalnom aneksu može da bude prikazan postupak za uzimanje u obzir ovog uticaja. Preporučena prva aproksimacija na strani sigurnosti data je u A.4. 4.3.5 BLISKE ZGRADE | PREPREKE (1) Uticaj bliskih zgrada i drugih prepreka, može da bude uzet u obzir. Napomena: U Nacionalnom aneksu može da bude prikazan postupak. Preporučena prva aproksimacija prikazana je u A.5. Na hrapavom terenu, bliske zgrade menjaju srednje strujanje vetra blisko tlu, jer je nivo tla podignut do visine nazvane pomerena visina (displacement height) h, ... 4.4 TU RBU LENCIJA VETRA (1) intenzitet turbulencije I. ,(z) na visini z, definisan je kao standardna devijacija turbulencije, podeljena sa srednjom brzinom vetra. Napomena 1: Komponenta turbulencije brzine vetra ima srednju vrednost 0 i standardnu devijaciju a. . Standardna devijacija turbulencije a. , može da bude odredena korišćenjem izraza (4.6). Uv = k; Vi, k| Za koeficijent terena (terraín factor) k. , videti izraz (4.5), za osnovnu brzinu vetra vh, videti izraz (4.1), a za koeñcijent turbulencije (turbulence faktor) k. videti napomenu 2. Napomena 2: Preporučena pravila za odredivanje veličine Mz), data su u izrazu (4.7): 21\n26. EN 1991-1-4:2005 l (z)= il 4=7 Za 2.. ... . Š Z Š 2.. ... . V v, ,,(z) c, ,(z)~ln(zlz. ,) I. ,(z) = l. .(z. ... ..) za z < 1.. ... . (4.7) gde su: k. koeñcijent turbulencije; vrednost koeficijenta k. može da bude data u Nacionalnom aneksu; preporučena vrednost za koeficijent k. je 1,0 c. koeficijent topografije, kako je to opisano u 4.3.3 z. . dužina hrapavosti, data u tabeli 4.1 4.5 UDARNI PRITISAK VETRA (1) Udarni pritisak vetra (peak velocity pressure) q, (z), na visini z, koji uključuje tluktuacije srednje i kratkotrajne (short-term) brzine, treba da bude odreden. Napomena 1: U Nacionalnom aneksu mogu da budu prikazana pravila za odredivanje pritiska q, (z). Preporučeno pravilo dato je u izrazu (4.8): 1 tipk): II+7"v(1)I'ž'/7'VŠ(1)= cekľiqb (4-3) gde su: p gustina vazduha, koja zavisi od nadmorske visine, temperature i barometarskog pritiska, očekivanog u području u toku olujnih vetrova (wind stonns) c. (z) koeficijent izloženosti, dat u izrazu (4.9). v (z) c. .(z)= ” (43) Gb qh osnovni pritisak vetra, dat u izrazu (4.10) 1 2 Gi: ='2"P'Vb (4-10) Napomena 22: Vrednosti gustine p, mogu da budu date u Nacionalnom aneksu. Preporučena vrednost je 1,25 kglm . Napomena 3: Vrednost 7 u izrazu (4.8) zasniva se na udarnom koeficijentu jednakom 3,5 i odgovara vrednostima koeñcijenata pritiska i sile u glavi 7. Za ravničarski teren, za koji je koeficijent co(z) = 1,0 (videti 4.3.3), koeficijent izloženosti c. (z) (exposure faktor) prikazan je na slici 4.2, kao funkcija visine iznad terena i funkcija kategorije terena, koja je detinisana u tabeli 4.1. 22\n27. EN 1991-1-4:2005 Slika 4.2: Prikazi koeficijenta izloženosti c. (z) za co(z) = 1,0, k. = 1,0 23\n28. EN 1991-1-4:2005 GLAVA 5 DEJSTVA VETRA 5.1 OPŠTE ODREDBE (1)P Dejstva vetra na konstrukcije i konstrukcijske elemente moraju da budu odredena uzimajući u obzir kako spoljašnji tako i unutrašnji pritisak vetra. Napomena: Kratak pregled postupaka proračuna za odredivanje dejstava vetra, prikazan je u tabeli 5.1. Tabela 5.1: Postupci proračuna za odredivanje dejstava vetra parametar Referentni dokument predmeta Udarni pritisak vetra q, , Osnovna brzina vetra vi, 4.2 (2)P Referentna visina z. , glava 7 Kategorija terena _ tabela 4.1 Karakteristični udarni pritisak vetra q. . 4.5 (1) lntenzitet turbulencije I. , 4.4 Srednja brzina vetra v. . 4.3.1 Koeñcijent topografije co(z) 4.3.3 Koeficijent hrapavosti c, (z) 4.3.2 Pritisci vetra, na primer. za obloge, elemente za pričvršćivanje i konstrukcijske delove Koeticijent spoljašnjeg pritiska op. glava 7 Koeficijent unutrašnjeg pritiska cm glava 7 Koeficijent neto pritiska cm, ... glava 7 Spoljašnji pritisak vetra w. = q. , cm 5.2 (1) Unutrašnji pritisak vetra w. = q, Cpi 5.2 (2) Sile vetra na konstrukcije, na primer, globalni uticaji vetra Koeticijent konstrukcije csc, Sila vetra Fw, sračunata iz koeficijenata sile Sila vetra Fw, sračunata iz koeñcíjenata pritiska 5.2 PRITISAK VET RA NA POVRŠINE (1) Pritisak vetra, koji deluje na spoljašnje površine we, treba da bude odreden iz izraza (5.1). we = qpize) cpe (5.1) gde su: q, ,(ze) udarni pritisak vetra ze referentna visina za spoljašnji pritisak, data u glavi 7 op. , koeficijent spoljašnjeg pritiska, videti glavu 7 Napomena: Pritisak q, (z) definisan je u 4.5. (2) Pritisak vetra, koji deluje na unutrašnje površine konstrukcije wi, treba da bude odreden iz izraza (5.2). wa = qplzs) cpí (5.2) 24\n29. EN 1991 -1 -4:2005 gde su: q, ,(z. ) udarni pritisak vetra z. referentna visina za unutrašnji pritisak, data u glavi 7 op. koeficijent unutrašnjeg pritiska, videti glavu 7 Napomena: Pritisak q. .(z) definisan je u 4.5. (3) Neto pritisak na zid, krov ili element, jednak je razlici pritisaka na suprotnim površinama, vodeći računa o njihovim znacima. Pritisak, usmeren ka površini, uzima se kao pozitivan, a sisanje (suction), usmereno od površine, kao negativno. Primeri su prikazani na slici 5.1. "E99 ' / "eg “99 ' / “99 'x / j ' / ; _. .: V _. ._. _° Pozitivan_ _' negtivan _' í; 901% . __, unutrašnjl _. _, neg í! p0ľ_. _. unutrašnji , _ _, HBQ Pľiľisak pritisak . ñ “7f7 /777 r , (a) (b) poz- neg poz neg . _. a __ __' í» ? O -íf _. _. ,/ '7'77'.7,5`, 77777/ / 777 (C) (d) Slika 5.1: Pritisak na površine 5.3 SILE VETRA (1) Sile vetra za konstrukciju u celini, ili za komponentu konstrukcije, treba da budu odredene: - preko sila, sračunatih primenom koeficijenata (videti (2)), ili - preko sila, sračunatih iz površinskih pritisaka (videti (3)). (2) Sila vetra FW, koja deluje na konstrukciju, ili komponentu konstrukcije, može da bude odredena direktno primenom izraza (5.3): F. , = c, c. . c. qp(ze) A . .ç (5.3) ili vektorskim sabiranjem po individualnim konstrukcijskim elementima, (kako je to pokazano u 7.2.2), primenom izraza (5.4): Fw: cscd Z6« qn(ze) A ref elementi 25\n30. EN 1991-1-4:2005 gde su: csc. . koeficijent konstrukcije, kako je definisan u glavi 6 c. koeficijent sile za konstrukciju ili konstrukcijski element, dat u glavi 7 ili glavi 8 q, ,(z. ,) udarni pritisak vetra (definisan u 4.5) na referentnoj visini ze (detinisanoj u glavi 7 ili glavi 8) A m. referentna površina konstrukcije ili konstrukcijskog elementa, data u glavi 7 ili glavi 8. Napomena: U glavi 7 su date vrednosti koeñcijenta c. za konstrukcije, ili konstrukcijske elemente, kao što su prizme, cilindri, krovovi, table oznaka (signboards), ploče, rešetkaste konstrukcije (lattice structures) itd. Te vrednosti uključuju uticaje trenja. U glavi 8 su date vrednosti veličine koeficijenta Cr za mostove. (3) Sila vetra FW, koja deluje na konstrukciju ili konstrukcijski element, može da bude odredena vektorskim sabiranjem sila FM. , F. .. i F. ,, sračunatih iz spoljašnjih i unutrašnjih pritisaka, primenom izraza (5.5) i (5.6), odnosno sila trenja, koje su rezultat trenja vetra paralelnog spoljašnjim površinama, sračunatih primenom izraza (5.7), tj. : -tspoljašnje sile: Firma: cscd : we A ref površine - unutrašnje sile: Fwj = :Wi A ret površine - sile trenja: Fu: C1. q, ,(ze) A [. - (57) gde su: c, cd koeficijent konstrukcije, kako je definisan u glavi 6 we spoljašnji pritisak na pojedinačne spoljašnje površine na visini z. , dat izrazom (5.1) w. unutrašnji pritisak na pojedinačne površine na visini z. -, dat izrazom (5.2) A. .. referentna površina pojedinačne površine c. , koeñcijent trenja, dobijen iz 7.5 A. . površina spoljašnje površine paralelne sa vetrom, data u 7.5. Napomena 1: Za elemente, (kao što su zidovi i krovovi), sila vetra postaje jednaka razlici izmedu spoljašnjih i unutrašnjih rezultujućih sila. Napomena 2: Sile trenja F o. deluju u pravcu komponenata vetra paralelníh spoljašnjim površinama. (4) Uticaji trenja vetra na površinu, mogu da budu zanemareni kada je ukupna površina svih površina paralelníh sa vetrom (ili pod malim uglom), jednaka ili manja od četvorostruke ukupne površine svih spoljašnjih površina upravnih na vetar (niz i uz vetar). (5) Pri sabiranju sila vetra, koje deluju na konstrukcije zgrada, nedostatak uzajamne veze (correlation) pritisaka vetra izmedu strana niz i uz vetar, može se uzeti u obzir. Napomena: U Nacionalnom aneksu može da bude odredene da li ovaj nedostatak uzajamne veze može da bude primenjen generalno ili da bude ograničen na zidove, kako je to primenjeno u 7.2.2 (3). Preporučuje se da nedostatak uzajamne veze bude razmatran samo za zidove (videti 7.2.2 (3)). 26\n31. EN 1991-1-4:2005 GLAVA 6 KOEFICIJENT KONSTRUKCIJE csc. . 6.1 (1) OPŠTE ODREDBE Preko koeficijenta konstrukcije csc. , treba da se uzme u obzir uticaj na dejstva vetra od neistovremene (non-símultaneously) pojave udarnih pritisaka vetra na površinu cs, zajedno sa uticajem oscilacija (vibracija) konstrukcije, usled turbulencije c. .. 6.2 (1) 6.3 6.3.1 (1) Napomena: Koeficijent konstrukcije c. c.. , može da bude razdvojen na koeticijent dimenzija c. i dinamički koeficijent c. .. na osnovu 6.3. Informacija o tome da li koeficijent konstrukcije csc. . treba da bude razdvojen ili ne, može da bude data u Nacionalnom aneksu. ODREDIVANJE KOEFICIJENTA csc. . Koeficijent csc. , može da se odredi na sledeći način: a) za zgrade, sa visinom manjom od 15 m, vrednost koeficijenta csc. . može da bude uzeta kao 1; b) za fasadne i krovne elemente, koji imaju sopstvenu frekvenciju veću od 5 Hz, vrednost koeficijenta csc. . može da bude uzeta kao 1; c) za ramovske konstrukcije zgrada koje imaju noseće zidove (structural walls), a koje su manje visine od 100 m i čija je visina manja od četvorostruke dubine u pravcu vetra (in-wind depth), vrednost koficijenta csc. . može da bude uzeta kao 1; d) za dimnjake kružnog poprečnog preseka, čija je visina manja od 60 m, kao i od vrednosti 6,5 puta prečnik, vrednost koeficijenta csc. . može da bude uzeta kao 1; e) alternativno, za navedene slučajeve a), b), c) i d), vrednosti koeñcijenta csc. . mogu se odrediti prema 6.3.1; f) za gradevinske objekte (osim mostova, koji se razmatraju u glavi 8), kao i dimnjake i zgrade van ograničenja datih u navedenim slučajevima c) i d), vrednosti koeficijenta csc. . treba da budu odredene, bilo prema 6.3, ili uzete iz aneksa D. Napomena 1: Sopstvene frekvencije fasadnih i krovníh elemenata, mogu da budu sračunate primenom aneksa F (zaslakljeni (glazing) rasponi manji od 3m uobičajeno dovode do sopstvenih frekvencija večih od 5 Hz). Napomena 2: Na slikama u aneksu D, prikazane su vrednosti koeñcijenata csc. . za različite vrste konstrukcija. Na slikama su prikazane anvelope vrednosti na strani sigumosti (safe values), sračunate iz modela koji ispunjavaju zahteve iz 6.3.1. DETALJNI POSTUPAK KOEFICIJENT KONSTRUKCIJE csc. . Detaljni postupak za Sračunavanje koeficijenta konstrukcije c, c.. , dat je u izrazu (6.1). Ovaj postupak može da se primenjuje samo ako su ispunjeni uslovi dati u 6.3.1 (2). 1+2kp I. , (zs)xlB2 +R2 csc” = 1+7Iv(zs) (6.1) 27\n32. EN 1991-1-4:2005 a) vertikalne konstrukcije, kao što su zgrade itd. gde su: zs referentna visina za odredivanje koeficijenta konstrukcije, videti sliku 6.1; za konstrukcije za koje ne može da se primeni slika 6.1, može se uzeti da je veličina z. jednaka visini konstrukcije h k. , udarni koeficijent, definisan kao odnos maksimalne vrednosti fluktuirajućeg dela odgovora konstrukcije i njegove standardne devijacije I. , intenzitet turbulencije, definisan u 4.4 B' koeficijent izvornog dejstva, preko kojeg se dopušta nedostatak pune uzajamne veze pritiska i površine konstrukcije R2 koeficijent rezonantnog odgovora, preko kojeg se dopušta turbulencija u rezonanciji sa oblikom tona oscilovanja Napomena 1: Preko koeficijenta dimenzija cs, uzima se u obzir uticaj smanjenja dejstva vetra, usled neistovremene pojave udarnih pritisaka vetra na površinu, a on može da bude odreden iz izraza (6.2): _1+7i, ,(zs)x[ia7 _ 5.2 cs 1+7I, ,(zs) ( ) Napomena 2: Preko dinamičkog koeficijenta c. , uzima se u obzir uticaj povečanja od oscilacija, usled turbulencije u rezonanciji sa konstrukcijom, a on može da bude odreden iz izraza (6.3): 1+2kpi, ,(z, )/ B2 + R2 1+Tl, ,(zs)/ Eí . d (sa) Napomena 3: Postupak, koji treba da bude primenjen za odredivanje veličina k. , B i R, može da bude prikazan u Nacionalnom aneksu. Preporučeni postupak prikazan je u aneksu B. U aneksu C, prikazan je alternativni postupak. Kao indikacija korisnicima, razlike u koeficijentima c, c., odredenim po aneksu C i aneksu B. ne prekoračuju približno 5%. b) paralelni oscilator (parallel oscillator), tj. , horizontalne kon- strukcije, kao što su grede itd. c) tačkaste (pointlike) kon- strukcije, kao što su table oznaka itd. Is =0,6-h2zm, ~n Napomena: U 1.1 (2) data su i ograničenja: h zs = h1+íłlmm h ZS = h1+-2-2Zmin Slika 6.1: Osnovni oblici konstrukcija, obuhvačeni postupkom proračuna; prikazane 28 su i dimenzije konstrukcija í primenjena referentna visina\n33. EN 1991-1-4:2005 (2) P Izraz (6.1) mora da bude primenjen, samo ako su ispunjeni svi sledeći zahtevi: - konstrukcija odgovara jednom od osnovnih oblika, prikazanih na slici 6.1, r značajno je samo oscilovanje u pravcu vetra u osnovnom obliku tona koji ima konstantan znak. Napomena: Doprinos odgovoru konstrukcije, drugog i viših tonova oscilovanja u pravcu vetra je zanemarljiv. 6.3.2 PROCENE UPOTREBLJIVOSTI (1) Za procene upotrebljivosti treba primeniti maksimalno pomeranje u pravcu vetra (along-wind) i standardnu devijaciju karakterističnog ubrzanja konstrukcije, u pravcu vetra, na visini z. Za maksimalno pomeranje u pravcu vetra, treba da bude primenjena ekvivalentna statička sila vetra, definísana u 5.2. Napomena: U Nacionalnom aneksu može da bude prikazana metoda za odredivanje pomeranja u pravcu vetra, kao i standardne devijacije ubrzanja u pravcu vetra. Preporučena metoda prikazana je u aneksu B. U aneksu C, prikazana je alternativna metoda. 6.3.3 POBUDA OSCILOVANJEM (1) Za vitke zgrade (hld > 4) i dimnjake (hld > 6,5), u tandemu, ili u grupnoj dispoziciji, treba da se uzme u obzir uticaj povečane turbulencije - pobuda oscilovanjem (wake buffeting) susednih konstrukcija. (2) Može se pretpostaviti da su uticaji pobude oscilovanjem zanemarljivi, ako je ispunjen bar jedan od sledećih uslova: - rastojanje izmedu dve zgrade ili dimnjaka je veće od 25-ostruke vrednosti dimenzije, upravno na vetar, zgrade ili dimnjaka; - sopstvena frekvencija zgrade ili dimnjaka niz strujanje (downstream) je veća od 1 Hz. Napomena: Ako nijedan od uslova u 6.3.3 (2) nije ispunjen, preporučuju se kompletna ispitivanja vetra, uz strujanje u aerotunelu ili savet specijaliste. 29\n34. EN 1991-1-4:2005 GLAVA 7 KOEFICIJENTI PRITISKA | SILE 7.1 (1) OPŠTE ODREDBE Ova glava treba da se primenjuje za odredivanje odgovarajućih aerodinamičkih koeficijenata za konstrukcije. U zavisnosti od konstrukcije, odgovarajući aerodinamički koeficijenti su sledeći: 7.1.1 (1) (2) (3) - koeficijenti unutrašnjeg i spoljašnjeg pritiska, videti 7.1.1 (1 ), - koeficijenti neto pritiska, videti 7.1.1 (2), - koeficijenti trenja, videti 7.1.1 (3), e koeticijenti sile, videti 7.1.1 (4). IZBOR AERODINAMIČKOG KOEFICIJENTA Koeficijenti pritiska treba da budu odredeni za : - zgrade, korišćenjem 7.2 kako za unutrašnje tako i za spoljašnje pritiske, kao i e kružne cilindre, korišćenjem 7.2.9 za unutrašnje pritiske, a 7.9.1 za spoljašnje pritiske. Napomena 1: Preko koeficijenata spoljašnjeg pritiska dobijaju se uticaji vetra na spoljašnje površine zgrada, a preko koeficijenata unutrašnjeg pritiska dobijaju se uticaji vetra na unutrašnje površine zgrada. Napomena 2: Koeticijenti spoljašnjeg pritiska dele se na globalne koeñcijente i lokalne koeficijente. Preko lokalnih koeficijenata dobijaju se koeficijenti pritiska za opterećene površine od 1 m2. Oni mogu da se primenjuju za proračun malih elemenata i elemenata za pričvrščivanje, Preko globalnih koeficijenata dobijaju se koeficijenti pritiska za opterećene površine od 10 m. Oni mogu da se primenjuju za opterećene površine veće od 10 m2. Koeficijenti neto pritiska treba da budu odredeni za: - krovove nadstrešnica, korišćenjem 7.3, e samostoječe (free-Standing) zidove, parapete i ograde, korišćenjem 7.4. Napomena: Preko koeficijenata neto pritiska dobijaju se rezultujuči uticaji vetra na konstrukciju, konstrukcijski element ili komponentu po jedinici površine. Koeficijenti sile treba da budu odredeni za zidove i površine, definisane u 5.3 (3) i (4), uz koriščenje 7.5. (4) Koeticijenti sile treba da budu odredeni za: - table oznaka, korišćenjem 7.4.3, - konstrukcijske elemente sa pravougaonim poprečnim presekom, korišćenjem 7.6, - konstrukcijske elemente sa oštroivičnim poprečnim presekom, korišćenjem 7.7, - konstrukcijske elemente sa pravilnim poligonalnim poprečnim presekom, korišćenjem 7.8, - kružne cilindre, korišćenjem 7.9.2 i 7.9.3, - sfere, korišćenjem 7.10, - rešetkaste konstrukcije i skele, korišćenjem 7.11, - zastave, korišćenjem 7.12. Korišćenjem 7.13, može da se primeni koeñcijent redukcije, koji zavisi od efektivne vitkosti konstrukcije. 30\n35. EN 1991-1-4:2005 Napomena: Preko koeficijenata sile dobíja se globalni uticaj vetra na konstrukciju, konstrukcijski element ili komponentu, kao celine, uključujuči trenje, ako ono nije posebno isključeno. 7.1.2 NESIMETRIČNI | SUPROTNO DELUJUČI PRITISCI | SILE (1) Ako iznenadne (instantaneous) fluktuacije vetra na površine mogu da budu povod značajnoj nesimetriji opterečenja, a oblik konstrukcije je sklon da bude osetljiv na takva opterečenja (na primer, torzija u nominalno simetričnim zgradama sa jednim jezgrom), tada njihov uticaj treba da bude uzet u obzir. (2) Za samostoječe (free-standing) nadstrešnice (canopies) i table oznaka, treba da budu primenjene odredbe 7.3 i 7.4. Napomena: U Nacionalnom aneksu mogu da budu prikazani postupci za druge konstrukcije. Preporučeni su sledeći postupci: a) za pravougaone konstrukcije koje su osetljive na torzione uticaje, za prikazivanje torzionih uticaja usled kosog vetra, ili usled nedostatka uzajamne veze izmedu sila vetra koji deluju na različitim mestima na konstrukciji, treba da bude primenjena raspodele pritiska prikazana na slici 7.1; Slika 7.1: Raspodela pritiska, koja se primenjuje pri uzimanju u obzir torzionih uticaja; zone i vrednosti za koeficijent op. date su u tabeli 7.1 iprikazane na slici 7.5 b) za druge slučajeve, nesimetrija opterečenja treba da bude dopuštena, preko kompletnog uklanjanja proračunskih dejstava vetra sa onih delova konstrukcije, na kojima njihovo delovanje proizvodi povoljni uticaj. 7.1.3 UTICAJI LEDA | SNEGA (1) Ako led ili sneg menjaju geometriju konstrukcije tako da se menja referentna površina ili oblik, to treba uzeti u obzir. Napomena: Dalje informacije mogu da budu date u Nacionalnom aneksu. 31\n36. EN 1991-1-4:2005 7.2 KOEFICIJENTI PRITISKA zA ZGRADE 7.2.1 OPŠTE ODREDBE (1) Koeficijenti spoljašnjeg pritiska c, ... za zgrade i delove zgrada zavise od dimenzija opterećene površine A, koja predstavlja površinu konstrukcije na koju deluje vetar za razmatrani deo koji se proračunava. Koeficijenti spoljašnjeg pritiska, za opterećene površine A od 1 m2 i 10 m2, dati su u tabelama za odgovarajuće oblike (konfiguracija) zgrada, kao lokalni koeficijenti open. odnosno globalni keoñcijenti openo. Napomena 1: Vrednosti za koeficijent op. .. pogodne su za proračun malih elemenata i elemenata za pričrščivanje, sa površinom po elementu od 1 m2 ili manje, kao što su elementi obloga i elementi za pokrivanje krovova (rooñng). Vrednosti za koeficijent c. ._. .., mogu da budu korišćene za proračun globalne noseće konstrukcije zgrada. Napomena 2: U Nacionalnom aneksu može da bude prikazan postupak za sračunavanje koeficijenata spoljašnjeg pritiska za opterećene površine iznad 1 m , baziran na koeticijentima pritiska c. .. i css, ... Preporučeni postupak za opterećene površine do 10 m 2, prikazan je na slici 7.2. 0,1 1 2 4 6 s 1o A[m2] Slika je bazirana na sledećem: Za 1 m2 < A < 10 m2 c. .. = c, ... - (c. ,s_. - cm. ..) log. .. A Slika 7.2: Preporučeni postupak za odredivanje koeficijenta spoljašnjeg pritiska op. , za zgrade sa opterećenom površinom A izmedu 1 m2 i 10 m2 (2) Vrednosti koeficijenata cps, ... i c, ... iz tabela 7.1 do 7.5, treba da budu korišćene za ortogonalni vetar, pravaca 0°, 90°, 180°. Ove vrednosti predstavljaju najnepovoljnije vrednosti, dobljene u području pravca vetra 0 = i 45°, sa bilo koje strane relevantnog ortogonalnog pravca. (3) Za isturene (protruding) uglove krova, pritisak na donju stranu prepusta krova jednak je pritisku u zoni vertikalnog zida direktno povezanog sa isturenim krovom; pritisak na gomju stranu prepusta krova jednak je pritisku u zoni, definisanoj za krov. 32\n37. EN 1991-1-4:2005 pritisak sa gornje strane. odreden iz pritiska na krov / íľ istureni krov / pritisak na donju stranu odreden iz pritiska na zid Slika 7.3: Ilustracija relevantnih pritisaka za isturene krovove 7.2.2 VERTIKALNI ZIDOVI ZGRADA PRAVOUGAONE OSNOVE (1) Referentne visine ze zidova za zaštitu od vetra, zgrada pravougaone osnove (zona D, videti sliku 7.5), zavise od odnosa hld i uvek su jednake gornjim vrednostima visina različitih delova zidova. One su prikazane na slici 7.4 za sledeća tri slučaja: - zgrada, čija je visina h manja od širine b, treba da se razmatra kao jedan deo; - zgrada, čija je visina h veća od širine b, ali manja od 2b, može da se razmatra kao da se sastoji iz dva dela: donjeg, koji se prostire od tla naviše do visine jednake b i gornjeg dela, koji čini preostali deo visine; - zgrada, čija je visina h veća od 2b, može da se razmatra kao da je sastavijena iz više delova: donjeg dela koji se prostire od tla naviše do visine jednake širini b, gornjeg dela, koji se prostire od vrha naniže sa visinom jednakom širini b, kao i srednjeg područja, izmedu gornjeg i donjeg dela, koje može da bude podeljeno na horizontalne trake (strips) sa visinama jednakim dimenziji hsmp, kako je to prikazano na slici 7.4. Napomena: Pravila za raspodelu pritisaka vetra, za zid niz vetar (Ieeward) i bočne zidove (zone A. B. C i E, videti sliku 7.5), mogu da budu data u Nacionalnom aneksu, ili detinísana za pojedinačni projekat. Preporučeni postupak je da se za referentnu visinu usvoji visina zgrade. 33\n38. EN 1991-1-4:2005 površina referentna oblik dijagrama zgrade visina pritiska od brzine vetra ^ Z5” qp<zl= qptzel Z qp(ll= qp(h) qp(z)= q,, (b) ; / . / , , , / / , z b 4 D L I _ _ »a H: b 'f E . »l I l h[ hstnpj qp(z)= qp(zsirip) »li A “ -b Ž v ^ Ze' q, ,<z)= q,, (b> N. u: n: »í *i Napomena: Pritisak od brzine vetra treba da bude pretpostavljen kao ravnomeran (uniform) duž svake razmatrane horizontalne trake. Slika 7.4: Referentna visina ze, u zavisnosti od dimenzija h ib, kao iodgovarajući dijagram (profile) pritiska vetra (2) Koeficijenti spoljašnjeg pritiska cpo,10 i open, za zone A, B, C, D i E, definisani su na slici 7.5. 34\n39. EN 1991-1-4:2005 Osnova d e = bili 2h, šta je manje k--jí-l b: dimenzija upravna na vetar izgled za e < d vetar h vetar Z' ^ C -__> s b /1 e d-e e/5 4/5 e t ----- -- izgled ----? izgled za e 2 d izgled za e 2 5d vetar A B h vetar A h d d *mi* h h vetar vetar a í» Slika 7.5: Objašnjenje za vertikalne zidove Napomena 1: Vrednosti koeficijenata c, .._1o í cpg_1, mogu da budu date u Nacionalnom aneksu. Preporučene vrednosti date su u tabeli 7.1, u zavisnosti od odnosa hld. Za meduvrednosti odnosa hld, može da se koristi linearna interpolacija. Vrednosti iz tabele 7.1 primenjuju se i za zidove zgrada sa kosim krovovima, kao što su dvovodni (duopitch) i Jednovodni (monopitch) krovovi. 35\n40. EN 1991-1-4:2005 Tabela 7.1: Preporučene vrednosti koeficijenata spoljašnjeg pritiska, za vertikalne zidove zgrada pravougaone osnove Napomena 2: Za zgrade sa odnosom h/ d > 5, ukupno opterećenje vetra može da bude zasnovano na odredbama datim u 7.6 do 7.8 i 7.9.2. (3) U slučajevima, kada je sila vetra na konstrukcije zgrada odredena primenom koeficijenata pritiska cpei istovremeno na stranama zgrade uz i niz vetar (zone D i E), može da bude uzet u obzir nedostatak uzajamne veze pritisaka vetra izmedu strana uz i niz vetar. Napomena: Nedostatak uzajamne veze pritisaka vetra izmedu strana uz i niz vetar. može da bude razmatran na sledeći način. Za zgrade sa odnosom h/ d 2 5, rezultujuča sila množi se sa 1. Za zgrade sa odnosom h/ d s 1, rezultujuča sila množi se sa 0,85. Za meduvrednosti odnosa hld, može da bude primenjena linearna interpolacija. 7.2.3 RAVNI KROVOVI (1) Ravni krovovi (flat roofs) su deñnisani kao krovovi sa nagibima a od -5° < a < 5°. (2) Krov treba da bude podeljen na zone, kako je to prikazano na slici 7.6. (3) Referentna visina za ravan krov i krovove za zaobljenim ili mansardnim strehama, treba da bude uzeta kao visina h. Referentna visina za ravne krovove sa parapetima, treba da bude uzeta kao h + hp, videti sliku 7.6. (4) Koeficijenti pritiska, za svaku zonu, dati su u tabeli 7.2. (5) Rezultujući koeficijent pritiska na parapet, treba da bude odreden korišćenjem 7.4. 36\n41. parapeti e/4 EN 1991 -1-4:2005 ivica strehe / . zaobljene i mansardne strehe l-ííi e = b ili 2h, šta je manje b: dimenzija upravna na vetar G b F e/10l e/2 l Slika 7. 6: Objašnjenje za ravne krovove 37\n42. EN 1991-1-4:2005 Tabela 7.2: Koeficijenti spoljašnjeg pritiska za ravne krovove Tip krova oštroivične strehe npIn= o,o25 sa _ para petima hp/ h-mos hplh=0,10 r/ h = 0,05 zaobljene strehe 'm = ono r/ h = 0,20 a= 30° mansardne a = 45o strehe a= 60° Napomena 1: Za krovove sa parapetima ili zaobljenim strehama, može da seíprimeni linearna interpolacija za meduvrednosti odnosa hp/ h i r/ h. Napomena 2: Za krovove sa mansardnim strehama može da bude primenjena linearna interpolacija izmedu uglova nagiba krova a = 30°, a = 45° i a = 60°. Za uglove nagiba krova a > 60°, može da bude primenjena linearna interpolacija izmedu vrednosti za a = 60° i vrednosti za ravne krovove sa oštroívićnom strehom. Napomena 3: U zoni l, kada su date pozitivne i negativne vrednosti, obe vrednosti moraju se uzeti u obzir. Napomena 4: Za mansardnu strehu, koeficijenti spoljašnjeg pritiska, dati su u tabeli 7.4a "Koeñcijenti spoljašnjeg pritiska za dvovodne krovove: pravac vetra 0°", zone F i G, zavisno od ugla nagiba mansardne strehe. Napomena 5: Za zaobljenu strehu, koeficijenti spoljašnjeg pritiska, dobijaju se linearnom interpolacijom duz zaobljenja, izmedu vrednosti za zid i za krov. 7.2.4 JEDNOVODNIKROVOVI (1) Krov, uključujući isturene (protruding) delove, treba da bude podeljen na zone, kako je to prikazano na slici 7.7. (2) Za referentnu visinu z, treba uzeti da je jednaka visini h. 38\n43. EN 1991 -1 -4:2005 (3) Koeñcijemi pritiska, za svaku zonu, koji treba da budu primenjeni, dati su u tabeli 7.3. vetar vetar ? g gornja streha _E_ gornja streha 9° °donja streha °' 0:1” 0' donja streha n n a) opšte e/ łií 7 b e/4 e = b ili 2h, šta je manje b: dimenzija upravna na pravac vetra b) pravci vetra 0 = 0°i 0 = 180° e/4 T I_ gornja streha donja streha e/2 c) pravac vetra 0 = 90° Slika 7. 7: Objašnjenje za jednovodne krovove 39\n44. EN 1991-1-4:2005 Tabela 7.33: Koeficijenti spoljašnjeg pritiska vetra za jednovodne krovove Zona za pravac vetra 0 = 180° H F G H Cpeno . Cpeno Open cpeno Open Cpeno °pe.1 G Cven 5942.10 cpen cpen o Napomena 1: Za pravac vetra 0 = 0° (videti tabelu a), pritisak se naglo menja izmedu pozitivnih i negativnih vrednosti oko ugla nagiba krova od a = +5° do +45°, pa su date kako pozitivne, tako i negativne vrednosti. Za takve krovove treba da budu razmatrana dva slučaja: prvi, sa svim pozitivnim vrednostima i drugi, sa svim negativnim vrednostima. Na istoj površini nije dopušteno mešanje pozitivnih i negativnih vrednosti. Napomena 2: Linearna interpolacija za meduvrednosti uglova nagiba krova može da bude primenjena izmedu vrednosti istog znaka. Vrednosti koje su jednake 0,0, date su radi interpolacije. 7.2.5 DVOVODNI KROVOVI (1) Krov, uključujući isturene delove, treba da bude podeljen na zone, kako je to prikazano na slici 7.8. (2) Za referentnu visinu z, treba uzeti da je jednaka visini h. (3) Koeficijenti pritiska koji treba da budu primenjeni za svaku zonu su dati u tabeli 7.4. 40\n45. EN 1991-1-4:2005 navetrena površina navetrena površina veta v_ vlagi* v_ a 0° zavetrena povrsina e_ 0° zavetrena povrsina d>0 pozitivan ugao nagiba negativan ugao nagiba a) opšte navetrena površina zavetrena površina e = b ili 2h, šta je manje b: dimenzija upravna na pravac vetra sleme ili uvala b c) pravac vetra 0 = 90° Slika 7.8: Objašnjenje za dvovodne krovove 41\n46. EN 1991 -1 ~4:2005 Tabela 7.4a: Koeficijenti spoljašnjeg pritiska vetra za dvovodne krovove Zona za pravac vetra 0 = 0° H 7 ' il cpe,10 l cpe,1 Napomena 1: Za pravac vetra 0 = 0°, pritisak se naglo menja izmedu pozitivnih i negativnih vrednosti na navetrenoj površini oko ugla nagiba krova od a = -5° do +45°, pa su date kako pozitivne, tako i negativne vrednosti. Za takve krovove treba da budu razmatrana četiri slučaja, u kojima se najveće i najmanje vrednosti svih površina F, G i H komblnuju sa najvećim i najmanjim vrednostima za površine J i l. Na istoj površini nije dopušteno mešanje pozitivnih i negativnih vrednosti. Napomena 2: Linearna interpolacija za meduvrednosti uglova nagiba krova istog znaka, može da bude primenjena izmedu vrednosti istog znaka. (izmedu uglova nagiba krova a = +5° i a = -5°, ne treba da bude interpolovano. nego treba da budu primenjeni podaci za ravne krovove iz 7.2.3). Vrednosti koje su jednake 0,0 date su radi interpolacije. 42\n47. EN 1991-1-4:2005 Tabela 7.4b: Koeficijenti spoljašnjeg pritiska vetra za dvovodne krovove Zona za pravac vetra 0 = 90° G H 399.10 Cpono cpm 7.2.6 ČETVOROVODNIKROVOVI (1) Krov, uključujući isturene delove, treba da bude podeljen na zone, prikazano na slici 7.9. (2) Za referentnu visinu z. , treba uzeti da je jednaka visini h. (3) Koeficijenti pritiska, koji treba da budu primenjeni, dati su u tabeli 7.5. kako je to 43\n48. EN 1991-1-4:2005 vetar vetar a; ?b -ZD h 0:0' p 0:90' e = b ili 2h, šta je manje b: dimenzija upravna na pravac vetra Ie/ to , e/ z l-vleno u --->o=9o° / emi ž” vetar |0| el10 i--_-i e/2 eł10 a) prevac vetra 0 = 0° b) pravac vetra 0 = 90° Slika 7.9: Objašnjenje za četvorovodne krovove 44\n49. EN 1991 -1 -4:2005 Tabela 7.5: Koeficijenti spoljašnjeg pritiska vetra za četvorovodne krovove zgrada Zone za pravac vetra 49 = 0° i 9 = 90° Napomena 1: Za pravac vetra 9 = 0°, pritisci se naglo menjaju izmedu pozitivnih i negativnih vrednosti na navetrenoj površini kod ugla nagiba krova od a = +5° do +45°, pa su date kako pozitivne, tako i negativne vrednosti. Za takve krovove, treba da budu razmatrana dva slučaja: prvi, sa svim pozitivnim vrednostima i drugi, sa svim negativnim vrednostima. Nije dopušteno mešanje pozitivnih i negativnih vrednosti. Napomena 2: Linearna interpolacija za meduvrednosti uglova nagiba krova istog znaka, može da bude primenjena izmedu vrednosti istog znaka. Vrednosti koje su jednake 0,0 date su radi interpolacije. Napomena 3: Za ugao nagiba krova na navetrenoj površini, uvek se primenjuju koeficijenti pritiska. 7.2.7 TESTERASTI KROVOVI (1) Koeficijenti pritiska za pravce vetra 0°, 90° i 180°, za svaki raspon testerastog krova, mogu da budu odredeni iz koeficijenta pritiska za svaki pojedinačni raspon. Koeficijenti modifikacije za pritiske (lokalne i globalne), za pravce vetra 0° i 180° na svakom rasponu, treba da budu odredeni iz: - odredbe 7.2.4 za jednovodne krovove, modifikovane prema svom položaju, saglasno slikama 7.10a i b; - odredbe 7.2.5 za dvovodne krovove za ugao nagiba krova a < 0, modiñkovane prema svom položaju, saglasno slikama 7.10c i d. (2) Primena zona F/ G/H, treba da bude razmatrana samo za navetrenu površinu. Zone H i l treba da budu razmatrane za svaki raspon testerastog krova. (3) Za referentnu visinu ze, treba da se uzme visina konstrukcije h, videti sliku 7.10. 45\n50. EN 1991 -1 -4:2005 Slika 7.10: Objašnjenje za testeraste krovove Napomena 1: Za oblik krova (kontiguraciju) b, treba da budu razmatrana dva slučaja, u zavisnosti od znaka koeficijenta pritiska op. na prvom krovu. Napomena 2: Za oblik krova c, prvi koeñcijent sp. , je koeficijent cp. za Jednovodni krov, drugi i svi sledeći koeñcijenti cp. su koeficijenti cp. za uvalu dvovodnog krova. 46\n51. EN 1991-1-4:2005 7.2.8 KROVOVI U VIDU SVODOVA | KUPOLA (1) Ovo poglavlje primenjuje se za kružne cilindrične krovove i kupole. Napomena: Vrednosti koeficijenata cpm. , i cpm, koji treba da se primenjuju za kružne cilindrične krovove i kupole, mogu da budu date u Nacionalnom aneksu. Preporučene vrednosti koeficijenta cpmo, za različite zone, prikazane su na slikama 7.11 i 7.12. Referentna visina treba da se usvoji kao: zp= h+f. h Cpe,10 l 0° - 0° - 0° - 0,2 0 o 05 o 2 o 3 o 4 o s i : = ~ v = ~ f/ d '02 - -o,4 -0,6 A -o, a '1,0 l . í I -1,2 A(h/ dš0,5) - za O < hld < 0,5, koeticijent cpmo dobija se linearnom interpolacijom - za 0,2 s #d s 0,3 i h/ d 2 0,5, treba razmatrati dve vrednosti koeficijenta cpm. , - dijagram nije primenljiv za ravne krovove Slika 7.11: Preporučene vrednosti koeficijenata spoljašnjeg pritiska cpm. , za svodove na pravougaonoj osnovi 47\n52. EN 1991-1-4:2005 cpm. . = konstantan duž svake ravni C(h/ d20,5) B(h/ d=0) B(h/ d20,5) ` pe,10 koeficijent cpm. . je konstantan duž kružnih lukova dobijenih u presecima sfere i ravni upravnih na vetar; kao prva aproksimacija, može da bude odreden linearnom interpolacijom izmedu vrednosti u tačkama A, B i C, duž kružnih lukova paralelnih sa vetrom; na isti način, vrednosti koeficijenta CpIJUI u tački A, ako je 0 < hld < 1, kao i u tačkama B ili C, ako je O < h/ d < 0,5, mogu da budu odredene linearnom interpolacijom, prema datoj slici 7.12. Slika 7.12: Preporučene vrednosti koeficijenata spoljašnjeg pritiska cpgyjo za kupole na kružnoj osnovi (2) Koeficijenti pritiska, za zidove pravougaonih zgrada sa krovovima u vidu svodova, treba da budu uzeti prema 7.2.2. 7.2.9 UNUTRAŠNJIPRITISAK (1)P Mora se razmatrati da unutrašnji i spoljašnji pritisci deluju u isto vreme. Za najnepovoljniju kombinaciju spoljašnjeg i unutrašnjeg pritiska, mora da bude razmatrana svaka kombinacija sa mogućim otvorima i drugim propustljivim delovima. (2) Koeficijent unutrašnjeg pritiska op. , zavisi od dimenzija i raspodele otvora na omotaču (envelope) zgrade. Kada, na najmanje dve strane zgrada (fasade ili krov), ukupna površina otvora, na svakoj od tih strana, iznosi više od 30% njihove površine, dejstva na konstrukciju ne treba da budu sračunata prema pravilima navedenim u ovoj poglavlju, nego, umesto toga, treba da budu primenjena pravila 7.3 i 7.4. 48\n53. EN 1991-1-4:2005 Napomena: U otvore zgrade uključuju se mali otvori, kao što su: otvoreni prozori, ventilatori, dimnjaci itd. , kao i izvorna propustljivost, kao što su propustljivost za vazduh oko vrata, prozora, instalacija itd, kao i kroz omotač zgrade. Izvorna propustljivost tipično se kreće u području od 0,01% do 0,1% izložene površine. Dopunske informacije mogu da budu date u Nacionalnom aneksu. (3) Kada je neki spoljašnji otvor, kao što su vrata ili prozor, dominantan kada je otvoren, ali je, za granično stanje nosivosti u toku jakih olujnih vetrova, razmatran kao zatvoren, stanje sa otvorenim vratima i prozorima, treba da bude razmatrano kao lncidentna proračunska situacija, u saglasnosti sa EN 1990. Napomena: Kontrola incidentne proračunske situacije, važna je za vitke unutrašnje zidove (sa velikom izloženošću riziku), kada zid treba da nosi pun spoljašnji pritisak, zbog otvora u omotaču zgrade. (4) Neka od strana (površina) zgrade treba da bude posmatrana kao dominantna kada je površina otvora na toj strani najmanje jednaka dvostrukoj površini otvora i propusta na preostalim stranama razmatrane zgrade. Napomena: Ovo može da bude primenjeno i na pojedine unutrašnje prostore unutar zgrade. (5) Za zgradu sa dorninantnom stranom, unutrašnji pritisak treba, na otvorima dominantne strane, da bude uzet kao deo spoljašnjeg pritiska. Treba da budu primenjene vrednosti date izrazima (7.1) i (7.2). Kada je površina otvora na dominantnoj strani, jednaka dvostrukoj površini otvora na preostalim stranama: cp. = 0,75 cpe (7.1) Kada je površina otvora na dominantnoj strani, jednaka trostrukoj površini otvora na preostalim stranama: cp. = 0,90 cpe (7.2) gde je: cpe vrednost koeficijenta spoljašnjeg pritiska na otvorima dominantne strane; kada su ovi otvori locirani u zonama sa različitim vrednostima spoljašnjih pritisaka treba da bude primenjena površina koja teži prosečnoj vrednosti koeficijenta cpe Kada se površina otvora na dominantnoj strani nalazi izmedu dvostruke i trostruke površine otvora na preostalim stranama, pri sračunavanju koeficijenta cp. , može da bude primenjena linearna interpolacija. (6) Za zgrade bez dominantne strane (površine), koeficijent unutrašnjeg pritiska cp. treba da bude odreden prema slici 7.13, a funkcija je odnosa visine i dubine zgrade hld, kao i koeficijenta otvora _u, za svaki pravac vetra 0, koji treba da bude odreden iz izraza (7.3). 49\n54. EN 1991-1-4:2005 Napomena: Za vrednosti izmedu h/ d = 0,25 i hld = 1,0, može da se primeni linearna interpolacija. Slika 7.13: Koeficijenti unutrašnjeg pritiska za ravnomernu raspodelu otvora = Z' površina otvora, kada je koeficijent cE negativan ili 0,0 y Z' površina svih otvora (7.3) Napomena 1: Ovo treba da bude primenjeno na fasade i krovove zgrada, sa i bez unutrašnjih pregrada. Napomena 2: Kada nije moguće, ili se za pojedinačni slučaj ne može potvrditi procena koelicijenta p, tada za koeficijent cp. treba da se usvoji nepovoljnija vrednost od +O,2 i -0,3. (7) Referentna visina z. za unutrašnje pritiske, treba da bude jednaka referentnoj visini ze za spoljašnje pritiske (videti 5.1 (1)P) na stranama koje svojim otvorima doprinose stvaranju unutrašnjeg pritiska. Ako postoji više otvora, za odredivanje visine z. , treba da bude koriščena najveća vrednost zp. (8) Koeficijent unutrašnjeg pritiska otvoreníh silosa i dimnjaka, treba da bude baziran na izrazu (7.4): cp. = - 0,60 (7.4) Koeficijent unutrašnjeg pritiska ventiliranih rezervoara sa malim otvorima treba da bude baziran na izrazu (7.5): cp. = - 0,40 (7.5) Referentna visina z. jednaka je visini konstrukcije. 7.2.10 PRlTISAK NA VIŠESLOJNE ZIDOVE | L| KROVOVE (1) Sila vetra treba da bude sračunata posebno za svaki sloj (skin). (2) Propustljivost p nekog sloja, detiniše se kao odnos ukupne površine otvora i ukupne površine sloja. Slo] se definiše kao nepropustljiv (impermeable), ako je vrednost propustljivosti p manja od 0,1%. 50\n55. (3) EN 1991-1-4:2005 Ako je samo jedan sloj propustljiv, tada sila vetra na nepropustljiv sloj treba da bude odredena iz razlike izmedu unutrašnjeg i spoljašnjeg pritiska vetra, kako je to opisano u odredbi 5.2 (3). Ako je više od jednog sloja nepropustljivo, tada sila vetra na svaki sloj zavisi od: - relativne krutosti sloja, - spoljašnjih i unutrašnjih pritisaka, - rastojanja izmedu slojeva, - propustljivosti slojeva, - otvora na krajevima prostora izmedu slojeva. Napomena 1: U Nacionalnom aneksu mogu da budu date vrednosti za uticaje vetra na višeslojne spoljašnje zidove i krovove. Kao prva aproksimacija, preporučuje se, da pritisak vetra na najkrući sloj, može da bude uzet kao razlika izmedu unutrašnjeg i spoljašnjeg pritiska. Napomena 2: U Nacionalnom aneksu mogu da budu data pravila za slučajeve, u kojima su krajevi prostora izmedu slojeva nepropustljivi (tight) za vazduh (slika 7.14(a)), kao i kod kojih je slobodan prostor izmedu slojeva manji od 100 mm (kada nema strujanja vazduha unutar izolacije, materijal termičke izolacije (therma/ ínsulatíon) uključuje se u jedan sloj). Kao prva aproksimacija, mogu da budu primenjena sledeća preporučena pravila: - za zidove i krovove sa nepropustljivim unutrašnjim slojem i propustljivim spoljašnjim slojem, sa približno ravnomernom raspodelom otvora, sila vetra na spoljašnji sloj može da bude sračunata sa koeticijentom op, ... = 2/3 ~ cp. za nadpritisak (overpressure), a sa koeticijentom cp, ... = 1/3 - cp. za podpritisak (underpressure): sila vetra na unutrašnji sloj može da bude sračunata sa koeticijentom cpJIet = cpe _ Cpi; - za zidove i krovove sa nepropustljivim unutrašnjim slojem, i nepropustljivim, krućim spoljašnjim slojem, sila vetra na spoljašnji sloj može da bude sračunata sa koeticijentom op, ... = op, - cp. , - za zidove i krovove sa propustljivim unutrašnjim slojem, sa približno ravnomernom raspodelom otvora, kao i sa nepropustljivim spoljašnjim slojem, sila vetra na spoljašnji sloj može da bude sračunata sa koeticijentom op, ... = cp. - cp. , a sila vetra na unutrašnji sloj sa koeñcíjentom op, ... = 1/3 op. : - za zidove i krovove sa nepropustljivim spoljašnjim slojem i nepropustljivim, krućim unutrašnjim slojem, sila vetra na spoljašnji sloj može da bude sračunata sa koeticijentom op, ... = cp. , a sila vetra na unutrašnji sloj sa koeticijentom op, ... = cp. - cp. . Ako ulasci vazduha dovode sloj vazduha u komunikaciju sa drugim stranama zgrade, različitim od strane na kojoj se zid nalazi (slika 7.14(b)). ova pravila nisu primenljiva. iT l* p* a) krajevi prostora izmedu slojeva zatvoreni b) krajevi prostora izmedu slojeva otvoreni Slika 7.14: Detalji ugla za višeslojne spoljašnje zidove 51\n56. EN 1991-1-4:2005 7.3 KROVOVINADSTREŠNICA (1) Krov nadstrešnice definisan je kao krov konstrukcije, koja nema stalne (permanent) zidove, kao što su benzinske stanice, ambari (dutch barns) itd. (2) Stepen zatvorenosti (degree of b/ ockage) prostora ispod krova nadstrešnice, prikazan je na slici 7.15. On zavisi od koeficijenta popunjenosti (D, koji predstavlja odnos površine mogućih (feasible), stvarnih prepreka ispod nadstrešnice i površine poprečnog preseka ispod nadstrešnice, pri čemu su obe površine upravne na pravac vetra. Napomena: Vrednost koeficijenta a = 0 predstavlja praznu nadstrešnicu, a vrednost koeficijenta g: = 1 predstavlja nadstrešnicu potpuno zatvorenu sadržajima (contents), samo na zavetrenoj strehi (nadstrešnica nije zatvorena zgrada). g v Š) V I _ľ/ ľľgíí/ íz ~/ /"è~ + WWWW -r/ A Prazna, samostalna nadstrešnica ((p= 0) b Nadstrešnica zatvorena do zavetrene strehe uskladištenom robom (p = 1) Slika 7.15: strujanje vazduha (airflow) preko krovova nadstrešnice (3) Preko koeticijenata globalne (overa/ I) sile c. i koeticijenata neto pritiska cpmet. datih u tabelama 7.6 do 7.8 za vrednosti (o = 0 i q: = 1, uzima se u obzir kombinovani uticaj vetra, koji deluje kako na navetrenoj, tako i na zavetrenoj površini nadstrešnica, a za sve pravce vetra. Meduvrednosti mogu da budu dobljene linearnom interpolacijom. (4) Na zavetrenom delu, od položaja maksimalnog zatvaranja, treba da budu primenjene vrednosti koeficijenta op, ... za q: = 0. (5) Koeficijent globalne sile predstavlja rezultujuću silu. Koeficijent neto pritiska predstavlja maksimalni lokalni pritisak za sve pravce vetra. On treba da bude primenjen u proračunu elemenata krovnog pokrivača i elemenata za pričvršćivanje. (6) Svaka nadstrešnica mora da bude u stanju da prihvati slučajeve opterečenja koji su definisani na sledeći način: - za jednovodnu nadstrešnicu (tabela 7.6) napadna tačka rezultante pritiska (center of pressure), treba da bude na rastojanju d/4 od navetrene ivice (dje dimenzija u pravcu vetra, slika 7.16); « za dvovodnu nadstrešnicu (tabela 7.7) napadna tačka rezultante pritiska, treba da bude u središtu svakog nagiba (slika 7.17); pored toga, dvovodna nadstrešnica treba da bude u stanju da prihvati maksimalno ili minimalno opterećenje jednog nagiba, dok je drugi nagib neopterećen; 52\n57. EN 1991-1-4:2005 za testerastu nadstrešnicu (multibay duopitch canopy), svako opterećenje uvale može da bude sračunato primenom koeficijenata redukcije Vlmc. datih u tabeli 7.8, na vrednosti cp_, ,,. , date u tabeli 7.7. (7/4 Cf > O o, a h ---> o, < O c, < 0 674 h h *" _-_> m4 Slika 7.16: Položaj napadne tačke sile za jednovodne nadstrešnice Za dvoslojne nadstrešnice, nepropustljiv sloj i njegovi elementi za pričvršćivanje, treba da budu sračunati sa koeticijentom cpmp. , a propustljiv sloj i njegovi elementi za pričvršćivanje sa Cpmeg. (7) Sile trenja treba da budu razmatrane (videti 7.5). (8) Referentna visina z. treba da bude uzeta kao visina h, kako je to prikazano na slikama 7.16 i 7.17. 53\n58. EN 1991-1-4:2005 Tabela 7.6: Vrednosti koeficijenata cp, ne| i c. za jednovodne nadstrešnice Koeficijenti neto pritiska cpm. .. Objašnjenje u osnovi 'id/ w d/ iojl-J d Koeficijenti globalne sile Cr Koeficijent popunjenosti W maksimum za sve go minimum op =0 , minimum q)=1 maksimum za sve . p minimum a =0 minimum q)=1 maksimum za sve a minimum go =0 minimum . p =1 maksimum za sve gp minimum g: =0 minimum q) =1 maksimum za sve q) minimum q) =0 minimum q) =1 maksimum za sve : p minimum g: =0 minimum ço=1 maksimum za sve q: minimum ç: =0 minimum ç: =1 Napomena: Pozitivne vrednosti predstavljaju neto dejstvo vetra, koje deluje naniže, a negativne vrednosti predstavljaju neto dejstvo vetra, koji deluje naviše. 54\n59. EN 1991-1-4:2005 Tabela 7. 7: Vrednosti koeficijenata Cpmet ic; za dvovodne nadstrešnice Koeficijent neto pritiska cpme. Objašnjenje u osnovi dl10 io-i d/10 a/ s d Koežficijenti globalne sile Koeficijent popunjenosti V7 Zona A Zona B ' maksimum za sve p ` minimum p=0 minimum p =1 maksimum za sve p i minimum p =0 minimum p=1 maksimum za sve p minimum p =0 minimum p =1 maksimum za sve p minimum p =0 minimum p =1 maksimum za sve p minimum p =0 minimum p =1 maksimum za sve p minimum p =0 minimum p =1 maksimum za sve p minimum p =0 minimum p =1 maksimum za sve p minimum p=0 minimum p =1 55\n60. EN 1991-1-4:2005 Tabela 7. 7: nastavak Koeficijent neto pritiska cpme. Objašnjenje u osnovi d/10 i+--| dI10 d/5 d Koeficijent Koeficijenti popunjenosti Qbbaľne Zona A Zona B g, sile c, maksimum za sve p minimum p =0 minimum p =1 maksimum za sve p minimum p =0 minimum p =1 Napomena: Pozitivne vrednosti predstavljaju neto dejstvo vetra, koje deluje naniže, a negativne vrednosti predstavljaju neto dejstvo vetra, koji deluje naviše. 56\nNovi primjer 11.25.12_dana_4-3-2013\nProracun cilindricnog zupcanika i vratila


Zubne Proteze na Implantima - Stomatološka ordinacija – mr sci. dr Mirela Cvjetković – DDS\nStomatološka ordinacija – mr sci. dr Mirela Cvjetković – DDS > Zubne Proteze na Implantima\nZubne Proteze stabilizirane dentalnim implantima\nBezube osobe, nosioci totalnih proteza su često suočeni sa neprijatnostima poput pomeranja ili čak ispadanja zubne proteze u toku ishrane ili govora. U poređenju sa gornjom protezom donja totalna proteza je manje stabilna u ustima i češće stvara nelagodnost u toku nošenja.\nPacijenti koji imaju problema sa stabilnošću totalnih proteza mogu biti rehabilitovani protezama koje se oslanjaju na dentalne implante. To su najbolje totalne zubne proteze današnjice. Zubna proteza je opcija kada fiksni radovi nisu izvedivi radi situacije u Vašim ustima. Ovakve nadoknade mogu da se izrađuju u gornjoj, donjoj ili u obe vilice.\nZa izradu zubne proteze potreban je manji broj implantata u odnosu na izradu keramičkog dentalnog mosta. U većini situacija je potrebno ugraditi 4 implantata u gornju i dva ili četiri implantata u donju vilicu.\nRedovne godišnje posete stomatologu jednako su važne i za osobe sa protezom, isto kao i za osobe sa prirodnim zubima barem dva puta godišnje.


Fotelja koja će uneti život u svaki ambijent - Lux Life luksuzni portal\nInicijativa Irthi Contemporary Crafts Council’s Creative Dialogue donosi saradnju između umetnika, dizajnera i zanatlija, okupljenih oko različitih ideja namenjenih stvaranju inovativnih pristupa tokom izrade svakodnevnih dizajnerskih predmeta...\nKao deo ovog projekta, Gaja Bin Mesmar, dizajner poreklom iz Emirata i dizajnerski studio Mermelada iz barselone, kreirali su kolekciju stolica, reinterpretaciju Safeefah modela nameštaja, stvorenih tradicionalnim veštinama i tehnikama tkanja palminog granja, specifičnim načinom izrade vezanim za istoriju i kulturu Ujedinjenih Arapskih Emirata.\nInspirisani tradicionalnim areš kućama kreiranim od palminog pruća, dizajneri su došli na ideju stvaranja unikatnog narativa, koji neraskidivo vezuje pomenutu tehniku sa funkcionalnošću predmeta za sedenje. Elegantne stolice konusnog oblika donose poluzatvoren, privatan i zaštićen prostor, baš kao domovi dizajnirani istim materijalom. Dodatno, stolice ove nove kolekcije predstavljaju savršen način za unošenje prirodnih elemenata u svaki prostor.\nZanatlije studia Bidwa zadužene su za kreiranje postava kolekcije Safeefah stolica, u okviru kampanje Irthi’s Bidwa Social Development Programme. Tokom procesa proizvodnje ovih neverovatno elegatnih komada nameštaja, dizajneri su eksperimentisali i upotrebom različitih tehnika, te su svim zainteresovanim kupcima obezbedili veliku raznovrsnost palete boja u okviru same kolekcije.