Про башкирию стихи\nГлавная » Разное » Про башкирию стихи\nРЕСПУБЛИКА БАШКОРТОСТАН - стихи о родном крае\nДорогие читатели! Сайт "Любимая Родина" рад представить вам стихи о Башкортостане (Приволжский ФО, Россия), которые написали современные поэты. Мы благодарим авторов за творческое вдохновение, чуткость, доброту и любовь к Родине.\nКрай родной, Башкортостан\nВольный мой Башкортостан.\nДобрый край Башкортостан.\nХлебный мой Башкортостан.\nТы цвети любимый край.\nЗвонкий мой Башкортостан.\nавтор: Андрей Валериевич Винников\nВоспеть хочу тебя мой край,\nТой песней, что поёт курай,\nСтепной ковылью, мягкой елью.\nТы окольцован Агиделью,\nГрядой могучего Урала\nТам где Инзер берёт начало.\nГде Иремель - Кабан могучий\nУснул, зарывшись рылом в тучи.\nГде Шульган-таш - конюшня Акбузата\nНаскальной росписью богата.\nГде Аслы-куль, как море горьких слёз,\nГде каждая травинка медонос.\nГде ароматы как напев\nПленят курутом - кислым сыром\nГде Ямантау - страшный дэв,\nЛежит поверженный батыром.\nТам где богатый рыбой Дим,\nПрозрачный как росса Зилим.\nПестря природной акварелью\nСпешат на встречу с Агиделью.\nКрасноусольск, где из скалы\nТечёт целебный сок земли.\nШиханы, словно башлыки,\nОставленные у реки,\nНаездниками удалыми, что напоить коней пошли.\nГде на хребтине Юрматау\nНугуш берёт своё начало\nИ встретив на пути плотину\nЗаполнил горную ложбину.\nХранится «Чистая вода»,\nЧто поит наши города.\nВоспеть хочу тебя мой край\nТой песней, что поёт курай\nВсевышним как подарок дан,\nНавек родной Башкортостан!\nавтор: Бронислав Степанов\nМой родной Башкортостан!\nСредь могучих быстрых рек,\nСловно алый ты тюльпан,\nМне надежду дал навек.\nМой любимый дивный край.\nЗдесь можно счастье отыскать,\nЗа все спасибо, Курултай.\nИ точно в памяти встает,\nТвоей истории трактат.\nА руку помощи дает,\nЛюдьми, любимый Салават.\nИ так бывало уж не раз,\nЧто людям посылал покой.\nВ мечети совершал намаз,\nСвятой Хизыр, защитник мой.\nСвоим народом ты богат,\nИ верен он тебе.\nТак пусть здесь будет чудный сад,\nНа рыжих, быстрых скакунах,\nВ степях твоих промчусь.\nИли в заснеженных горах,\nА может где-то в вышине,\nСпоет мне соловей.\nИ на поляне в тишине,\nМне даст глоток ручей.\nСпасибо, мой Башкортостан,\nЗа красоту твою.\nНо, мне милее Татарстан,\nКак не любить тебя Башкирская земля?\nБогата ты лесами, хлебом, сладким мёдом.\nк тебе ведь надо относится, трепетно, любя.\nчтоб ты цвела и благоухала с каждым годом.\nКак не любить душой Башкирские края?\nВедь только здесь я встретился с любимой.\nБескрайними здесь кажутся цветочные поля,\nи для души найдёшь здесь всё необходимой.\nКак не любить душой твои плакучие берёзы,\nкогда в твои ладони с веток течёт сок!\nОсобенно туманы, жаркий зной и в мае грозы,\nпод синим небом радугу, от юга на восток.\nКак не любить тебя душой Башкирский край?\nВедь на твоих просторах просто отдыхаешь.\nГостеприимство, сабантуй и трепетный курай,\nи всё есть то, о чём не раз мечталось.\nКак не любить твои трескучие морозы?\nКогда над домом вьётся струйкой сизый дым!\nИ от нахлынувшего чувства набегают слёзы,\nты стал мне ближе к сердцу, и родным!\nавтор: Александр Икс\nБашкортостан, любимый край!\nГде-то в степи звучит курай,\nГде-то, как белой пеленой,\nКолышется ковыль волной.\nГде-то в таинственном, глухом лесу,\nТы встретишь рыжую лису,\nТы встретишь там медведя, волка,\nТы лося встретишь и зайчонка.\nВзгляни, мой друг, на облака,\nТы зоркого увидишь там орла,\nУвидишь небо ты родное,\nИ как в деревне, под луною,\nПод голубою синевою,\nНа звёзды я смотреть люблю,\nИ думать, как я жизнь люблю.\nБашкортостан! Я здесь родился,\nИ жил я здесь, и рос, учился,\nИ край родной я повидал,\nСтихи лишь о тебе писал,\nЯ полюбил тебя за то,\nЧто нет прекрасней ничего!\nСтоит тут старая Ветла,\nТечёт там Белая моя.\nТут жил, живёт, и будет жить,\nИ скот домашний разводить,\nДа, изменился, но остался он душою шир,\nМоей земли ты друг—башкир.\nЧтоб о тебе, мой край, побольше рассказать,\nПридётся не одну мне исписать тетрадь,\nЛюблю тебя, тебя люблю,\nБашкирию, красавицу мою!\nБашкирия - ты Родина моя\nавтор: Лара Штольц\nБашкирия - ты Родина моя, я твой Народ!\nМой край родной, веди меня вперед!\nК стихам и песням, что слагаю о тебе.\nБашкирия - ты ВСЕ в моей судьбе.\nЛеса и горы, и безбрежные мечты.\nЦветы и птицы, как очнувшиеся сны.\nТы вдохновляй на подвиги меня.\nЯ твой Народ, я как Душа твоя!\nБери мой Век - кладу к твоим ногам.\nСвой край не променяю, не отдам.\nО Родина, расти и процветай!\nПусть Дружбы песнь поет тебе курай!\nавтор: Алсу Абдуллина Сю-Сю\nЯ живу в столь прекрасном крае,\nИ зовут его Башкортостан.\nИ пою о любимейшем рае,\nУ которого нет изъян.\nИ природа так благоухает,\nТакой разный животный мир,\nКрасота его не угасает-\nИ воспеть могут тысячи лир.\nС каждым годом природа все ярче,\nНаслаждаюсь,как пью нектар,\nНу и пусть, что с годами все старче,\nКрай бессмертен мой, это дар.\nИ любовь с каждым днем все больше\nВ моей сердце теперь растет,\nЭта жизнь пусть продлится дольше,\nПусть Башкирия вся цветет.\nБашкортостан - ты край родной,\nТы для всех, для нас любим,\nИ ничем незаменим.\nТы цветешь день ото дня,\nИ природной красотой,\nИ великой добротой.\nВсех ты солнцем озоряешь,\nПуть - дорогу освещаешь,\nВ горе, радости всегда\nС нами ты бываешь.\nавтор: Олег Зарецкий\nАх, как же сложить мне песню\nПро добрый мой край чудесный.\nСлова где мне взять такие,\nЧтоб в пору они ей были.\nРодился я здесь когда-то\nИ в сердце моем одна ты.\nБашкирия – край чудесный,-\nСлова мне дала для песни.\nПод куполом неба сини,\nВо все времена красивый,\nМой край, и зимой, и летом,\nСтоит, озаренный светом.\nИ в светлую даль смотрю я,\nИ вновь о тебе пою я.\nБашкирия – край любимый,\nНавеки родной и милый.\nЗдравствуй, здравствуй, мой курай,\nТы играй, не умолкай,\nВоспевай родимый край, навеки добрый.\nЯ любовь свою к тебе\nПронесу в своей судьбе,\nКак любовь к родной земле, к родному дому.\nГостеприимная башкирская Земля\nавтор: Анастасия Андрейчева\nГостеприимная башкирская Земля,\nПрославленная щедростью своей.\nКак скатерть, расстелила ты поля,\nЧтоб с разных уголков встречать гостей.\nПод звуки, что доносит нам курай,\nО красоте своей раскрой секрет.\nБашкирия, чем славится твой край?\nТы нарисуй свой маленький портрет.\nГостей за стол огромный усади,\nПока звучит курай в твоих краях\nВсех медом диким вкусным угости.\nУж несколько веков башкирский мед\nЯвляется богатством у природы,\nВ себе дары целебные несет\nИ воспевается в легендах у народа.\nА после эпос древний расскажи.\nУрал-батыр - герой Башкортостана,\nОн с честностью и силой прожил жизнь\nЯ воспевать его не перестану!\nОн в чудеса Башкирии вошел,\nРаз издревле прославился народом.\nИ детям всем известен хорошо,\nВедь воспевали его предки год за годом.\nИ славится, Башкирия, твой сын,\nГерой сильнейший - Салават Юлаев.\nОн для народа и свободы жил,\nТак стал батыром смелым в нашем крае.\nНарод слагает тебе искренние песни.\nПока звучит курай в твоих краях,\nНе будет на Земле страны чудесней.\nавтор: Айгуль Петрова\nО, моя Родина, Башкирия моя!\nТвои узоры не забуду я.\nВо сне твои я слышу голоса,\nВ лесах чужих я чту твои леса.\nВо всех березах вижу я твой свет,\nИ сложен о тебе любой куплет,\nЛюбое пламя - из твоих печей,\nИ звезды светят из твоих ночей.\nДругие горы - дети твоих гор,\nИ в облаках вода твоих озер,\nС твоих полей несут мне пчелы мед,\nС тебя веду я знаков жизни счет.\nВот сенокос среди глухих лесов,\nВот бабушка на куполах стогов,\nЛесной ручей, дорога в облака,\nИ исчезающего племени тоска.\nТам жизнь мне пела голосами птиц,\nО ней народ писал чертами лиц,\nЯ календарь храню за прошлый год,\nГде снова неохватен горизонт.\nЯ в каждой песне слышу твой напев,\nК тебе вернусь я, все преодолев,\nВо всех дорогах - лишь твои пути,\nКак долго мне скажи, к тебе идти.\nавтор: Альмира Фатхуллина\nБашкирия моя — моя земная\nОбитель! Всех неведомых земель\nДругих прекрасней ты! Иного рая\nЯ не ищу! Мне дорог Иремель!\nБашкирии необозримы дали;\nИ горы достигают тех высот,\nЧто вниз смотреть рискнете вы едва ли -\nЗахватывает дух от их красот!..\nХранят пещеры тайны вековые:\nНаскальные рисунки шлют привет\nОт наших предков, ведь они - немые\nСвидетельства событий прошлых лет.\nИ есть пещеры, духом Салавата\nЮлаева пропитаны насквозь,\nСподвижника и названного брата\nЕмели Пугачева, что всерьез\nХотел спасти народ от деспотизма,\nНо был казнен жестокою судьбой,\nИ Салавата мама и отчизна\nЛишились после этого, с собой\nЗабрал он их сердца. Хоть изувечен\nИ изгнан был наш воин и певец,\nНо след, что он оставил, будет вечен -\nОн будет жить внутри людских сердец!\nЛюбимец муз, воспел в протяжных песнях\nОн свой народ и соловьиный край;\nИ на чужбине сохранил он в сердце,\nКак девы пляшут и поет курай!..\nВ Башкирии все знают Салавата,\nМустая, Акмуллу, Зайнаб, Рами!\nЗемля моя талантами богата!\nИ все ее наследия — мои!\nОбитель! Нет других таких земель...\nОна прекрасна и другого рая\nСтихи про Башкортостан на русском 💌🤗\nБашкортостан – республика лесов, которые занимают почти 40 % территории. На востоке республику пересекают Уральские горы. Они покрыты густыми лесами. Башкортостан протянулся с севера на юг на 550 км и с востока на запад на 450 км. Самая большая река Башкортостана – Белая – Агидель. Свое название получила из-за беловатого цвета воды, в которой растворилась известь. Длина р. Белой – 1400 км. Столица Башкортостана — г.Уфа. Башкортостан – богатый край. Он богат нефтью, газом, углем. По всему краю тянутся обширные хлебные поля. Стихи про Башкортостан на русском собраны в этом разделе.\nБашкортостан горжусь тобою\nБашкортостан — чудесная земля!\nВся страна от края и до края\nЗдесь люди несгибаемой породы\nИдут любым ветрам наперекор,\nВеликое содружество народов\nПрочее, чем гранит Уральских гор.\nОт башкирского народа\nКрай родной поздравлю я\nТы богата и сильна\nО, Башкирия моя.\nЧто вниз смотреть рискнете вы едва ли —\nОт наших предков, ведь они — немые\nНо след, что он оставил, будет вечен —\nОбитель! Нет других таких земель…\nБашкирия, родимый край.\nЗдесь слышно, как поёт курай.\nЛеса и степи и поля\nБогата недрами земля.\nГордимся родиной своей —\nОна для нас всего родней!\nБашкортостан — республика моя!\nЛюблю твои зеленые края,\nТвои высокие горы, голубые озёра.\nВсе, что связано с тобой —\nЭто край любимый мой.\nЭтот край родной люблю\nв сердце бережно храню…\nБашкортостан мой — край родной!\nГоржусь твоею красотой!\nЯ с детства так люблю, земля,\nТвои широкие просторы,\nОзера, реки, лес и горы.\nЛюблю цветущий летний сад,\nТравы покосной аромат.\nЛюблю осенний листопад\nИ легкий ветер, розовый закат.\nКак не воспеть мои края?\nГде утро красит алая заря,\nГде радуга венчается с дождем\nИ ту весну, где были мы вдвоем.\nБашкирия — ты Родина моя, я твой Народ!\nБашкирия — ты ВСЕ в моей судьбе.\nБери мой Век — кладу к твоим ногам.\nБашкортостан — моя земля!\nБескрайние твои поля,\nЛеса, зеленые луга…\nВ речках быстрых и глубоких\nТечет кристальная вода.\nТы — колыбель для наций многих,\nЦвети и радуй нас всегда!\nБашкортостан — мой край родной!\nСердцу милый уголок!\nВспоенный ключевой твоей водой,\nСлагаю о тебе я эти строки.\nВ краю родном есть уголок\nЗовется он Стерлитамак.\nСтоит он здесь два века сорок лет,\nВеликой дружбой, объединив народ.\nРусский и башкир, татарин и чуваш\nЖивут одной семьей уж много лет.\nДруг с другом радость и печаль деля,\nИ радуясь победам в этой жизни.\nРастет мой город, все краше год за годом,\nЗвенит он по России серебряною трелью,\nИ куда б меня судьба не завела,\nЯ буду говорить о нем с любовью!\nРеспублика моя, Башкортостан!\nЖил когда-то здесь Султан,\nСвязан ты с жизнью всех людей\nИ много было тут князей.\nНо не только добрых рук тут дело было,\nИ всё это я уже давным-давно забыла,\nА красоту твою забыть я не могу\nИ расцветал ты из года в год, из века в век\nЛишь бы счастлив был на свете человек!\nБашкортостан — ты край родной,\nПуть — дорогу освещаешь,\nБашкортостан, земля моя!\nТвои поля полны хлебов,\nТвои леса полны грибов\nИ навсегда останусь я\nС тобой, Башкирия моя!\nMoй соловьиный край!..\nА мне он пел…\nБыла ночная степь,\nБренчали кутазами кобылицы,\nКогда мы просим друга спеть.\nИ в этих звуках\nИ нежный смех любви,\nИ долгий вздох разлуки,\nИ звон ручья,\nИ шорох камыша…\nВсе сущее слилось в чудесном хоре:\nА пела вся земля.\nИ в зыбком свете звезд,\nКак вспененное море,\nВ метелках ковыля…\nА двадцать глаз иметь бы мне!\nВ любой реке белеют гуси,\nЦветет шиповник ярче роз.\nА в пору рос —\nДевчонкам сами падают с берез.\nСтруится нефть густая,\nРастут и хорошеют города.\nЗвучит над Белой дивный стих Мустая\nО радости свободного труда!..\nИду ночной Уфой:\nУфа теперь —\nОна теперь —\nВ неоновом огне…\nЯ счастлив поклониться\nРеспублика Башкортостан — мой дом родной.\nИ я не знаю на земле страны другой\nКоторая была бы лучше, чем она.\nТам цветут красивые сады, ярко светит солнце\nРеспублика Башкортостан — медовый край,\nА как душисты здесь хлеба!!!\nСколько рек, озер, ты только посмотри!!!\nЛеса, поля, горы, степи мне дороги,\nВедь они прекрасны.\nРоссия, Россия мы всегда с тобой.\nВот уж не одно десятилетье.\nРасти, и приумножай свое богатство.\nВот только делить ничего не надо.\nМой дом родной Башкортостан.\nВ подарок он от Бога дан.\nМы все гордиться им должны,\nНо вместе с ним обязанности нам даны:\nБеречь его и охранять,\nЛюбить его, ведь он такой,\nТакой добрый и родной.\nБашкортостан — как много это значит,\nНасладиться ею жизни не хватит!\nУзнать о ней из книги мало,\nКрасоту ее увидеть надо.\nВедь не всем это дано…\nХочу вернуться я домой,\nБросить все дела долой.\nХочу окунуться в мир красоты,\nВ мир любви и доброты.\nСмотреть на высокие горы,\nНа поля, они словно море,\nНа плывущие облака,\nЯ хочу сказать: «Вот это да!\nЭто ведь Родина моя!»\nБашкирия — привольная земля!\nТвои леса поля и горы равнины реки\nИ обера небес волшебных бирюза\nВсе радует … ласкает взор!\nВ лесах березок хоровод\nИ пчелки собирают мед!\nВ степях калышется кавыль\nБогатая и щедрая земля —\nБескайняя Башкирия моя!\nтакой красы нигде я не видала…\nРодная республика Башкортостан\nЖиву я в тебе и помню всегда,\nКак был проведён каждый мой день\nВ родной республике моей!\nКакие леса! Какие луга!\nКакое чудесное небо! А облака?!\nИ яркое солнце светит всегда!\nБывают конечно дожди иногда.\nМогучий твой лес полон пением птиц,\nИ наша любовь к тебе без границ!\nЛюблю и ценю тебя,\nРодная республика моя!\nБашкортостан, поля твои,\nПусть будут плодородны\nТы славишься Башкортостан\nСвоей грядой седою\nПусть с ней нефтяной фонтан\nПусть яблоки твои к земле\nОт тяжести склоняются\nИ пусть в любой твоей семье\nВ 5 раз прибудет счастье.\nЕще чего желаем мы?\nЧтобы в отчизне нашей\nБыла республика моя\nСчастливей всех и краше.\nИ мысль летит за ним во след,\nИ ей вокруг преграды нет.\nКругом — зеленый океан.\nНа нем, волной, застыл курган,\nКовыль серебряный цветет.\nСтада овец… Обоза цепь…\nАул… А там — все та же степь,\nВсе та же ширь, все та же даль,\nВсе тех же рек живая сталь…\nЗдесь царство ясной тишины,\nЗдесь ложе северной весны.\nЛюбое пламя — из твоих печей,\nДругие горы — дети твоих гор,\nВо всех дорогах — лишь твои пути,\nЗапах мёда, тысячи коней, —\nКак великий, благородный муж —\nТак раскинулся большой Нугуш…\nАгидель — красавица бежит.\nВечность, мудрость, вера и добро —\nВсе тебе, Башкортостан, дано…\nВ пестрых красивых башкирских коврах,\nВ девственных горных воздушных лесах,\nПод золотистого солнца лучами,\nОблетая цветы кружевами,\nТрудятся пчелы башкирского меда,\nСвойства целебные дарит природа.\nМягкие травы, в летнее время,\nЛугов сенокосных молочное бремя.\nДухом священна гора Иремель,\nСтремительна Уфа, полноводен Инзер.\nЛентой голубой украшает Агидель,\nБашкортостан, любимый край,\nПесней Отчизну возносит курай:\n— Башкортостан жизнерадостный выше взлетай,\nЛюдям звездой путеводной сияй!\nЛучше нет другого края, чем Башкирия моя.\nЯ живу и прославляю красоту твою любя.\nСлавлю утром алмазные зори,\nВечерами волшебный закат.\nДнем любуюсь на танец березы,\nИ как ивы у речки грустят.\nКак несет свои быстрые воды,\nЗаплутавшись в горах Акидель,\nКак воздушную синь небосвода\nПодпирает хребет Иремель.\nКрасота его не угасает —\nНаслаждаюсь, как пью нектар,\nГорячим занесённым ветерком, —\nВершин достичь — орёл сочтёт за честь!..\nВ большой России многоликой — Башкортостан живет великий,\nВторой Российский регион — в пятерку лучших входит он.\nКак величаво твое имя… Башкортостан — звучит красиво!\nКак настоящий патриот — рождаешь ты стране народ.\nИ социальные программы — поддержку в жизни нам дают.\nКипит работа на заводах… продукция уходит влет.\nНесметным грузом в эшелонах — товар с Республики идет.\nБашкортостан — дитя природы, земных сокровищ ценный клад.\nЛеса прекрасные, густые… мест заповедных просто тьма.\nРек и речушек паутина… бьет родниковая вода.\nКурорты — лучшие в России! Совхозы — первые в стране!\nРоскошно колосятся нивы. Наш мед — такого нет нигде!\nБашкортостан в семье российской — надежный сын страны своей!\nМоей земли ты друг-башкир.\nБашкирия — край чудесный, —\nБашкирия — край любимый,\nСила звёзд, движенье света\nПомогли создать тот край,\nКрай загадочных рассветов,\nГде на заре расцвёл курай.\nГде в мороз и в снег февральский\nСказка словно бы живет\nЗнойным летом у речушки\nДевушка венок плетёт.\nОна с улыбкой смотрит в небо,\nНа птиц, парящих в высоте\nИ лишь прекрасные моменты\nВспоминает в тишине.\nОна поёт, с каждым мигом\nС каждым ветерком глядя\nНа беззаботные вершины\nПри свете солнца — янтаря.\nИ плывут её напевы,\nПрославляя этот край,\nПро белоствольные берёзы,\nПро дом родимый словно рай.\nВ котором, счастлив любой встречный,\nВедь всякий рад, что здесь живёт.\nИ любит каждый край Башкирский,\nКоторый как курай цветёт.\nБашкортостан -мой уголок родной!\nИ свой народ всегда благословляй!\nЯ гимн начинаю Башкирии милой,\nВздымающей множество искренних рук.\nСвободе и краю я гимн начинаю,\nОгромное Сердце вздымается вдруг.\nТы светишь в скорбях нам степными кострами,\nВ пределах святой твоей древней земли.\nСияет из тьмы нам твое незакатное пламя.\nСредь тундр полудиких пути здесь твои пролегли.\nЗдесь в звуках курая напев слышен чистый.\nВ очах твоих гордых колеблется свет.\nИ в хладных оковах под вечностью мглистой\nВидны миражи тех бесчисленных лет.\nВ могилах спят предки под отчей равниной.\nДух скорби земной накопили века.\nРодимые горы синеют вершиной,\nСлышны и грома в словах гневных, и кротость,\nИ ветры наш возглас любви разнесли.\nС народом своим ты не рухнула в пропасть,\nСвободной, расцветшей, — любимой земли.\nС тобою всегда и в краю я далеком,\nГрущу я и радуюсь, твой воскрешая язык.\nИ вновь возвращаюсь к родным я истокам,\nЧужбины не страшен с тобой горький лик.\nВ тебе материнская ласка — пречиста.\nЦелительна, жить нам что снова велит.\nТы — точно улыбка глаз детских, лучиста.\nКак вздохи молитвы. Народ твой — велик.\nСлезами давно переполнена чаша\nИ кровью священной твоих же детей.\nТы — гордость, ты — боль, да и мука ты наша, —\nБашкирия — край мой свободных людей.\nОт прежних твоих дней осталось нам пенье,\nТы — Родина, имя святое для всех.\nОсталась надежда, в том наше — спасенье!\nЛучи дня сплетаются, верю в успех.\nЖивешь ты, свободой душа но согрета,\nМечты — непреклонны, сильны,\nВплетая в печаль неизбывные эти\nСтаринные песни — предтечи весны.\nКак прежде взметают пыль тучей копыта\nИ гривы коней разметались — летят,\nНе серою тучей сплошной даль покрыта,\nНе робкий, а радостный гордый твой взгляд.\nВ веках 6удет жить край свободным, великий,\nОгромному сердцу Республики — жить!\nЧьи строгие горы стихии столикой\nЛишают покоя, нельзя не любить!\nПусть как в тридевятом, пускай в тридесятом\nТы царстве, — цветут пусть владенья твои.\nВозьми мои руки и сердце мое ты как плату\nВозьми за крупицу подаренной чистой любви.\nБогат и важен мой Башкортостан!\nС республикой великой не сравниться\nНи Татарстан и не Узбекистан.\nМогуча у республики столица.\nУфа! Ты наша крепость и причал,\nТы — «стольный град», что на реке основан.\nМой край родной, родной Башкортостан,\nВсех почестей великих удостоен.\nБашкирию писатели всегда\nВозвышено и гордо воспевают,\nИ люди пели многие тогда,\nО гордом, небольшом Башкортостане.\nПусть ты с березовый листок республика моя!\nНо всё равно всегда великою зовешься!\nИдут года, но мы с тобой всегда.\nИ в сердце нашем ты, навечно остаешься!\nЯ люблю тебя, мой край родной!\nВ целом мире ты один такой!\nКрай любимый, я тобой горжусь.\nЯ с тобою плачу и смеюсь.\nМне не счесть твоих красивых рек,\nВсех лесов, лугов, полей за век.\nЯрко солнце светит над тобой.\nСчастье здесь найдет свое любой.\nБлагодатны на твоей земле цветы.\nКрай медовый, лучший в мире ты.\nЗнай, не дам тебя в обиду я —\nМой Башкортостан, ты жизнь моя!\nНа заре расцвел курай\nИ поплыли его напевы,\nпрославляя этот край.\nПро белоствольные березы\nПро беззаботные вершины,\nпро солнце над седым Уралом\nЦвети, мой край родной Башкортостан.\nНе хвастаюсь, мол, раю ты равна;\nНе оскорблю в ложью, мол, бедна;\nЗемля моя, ты у меня — одна,\nМоя, родная сердцу, сторона!\nПусть Агидель — не сплошь из серебра;\nУрал-гора — не золота гора;\nНо не ушла черемухи пора;\nКогда я здесь — душа моя щедра.\nТвой верный сын, во все влюблен я тут;\nПоля и горы в путь меня зовут;\nС утра меня твои березы ждут;\nПо мне, грустя, кукушки слезы льют.\nТвоих лугов росистые цветы\nМеня слепят блистаньем красоты;\nК ним подойдя, вникаю в тайны их,\nСтремлюсь понять язык цветов твоих:\n«Есть счастье, — говорят они, — одно,\nДается нам родной землей оно!»\nГде Иремель — Кабан могучий\nГде Шульган-таш — конюшня Акбузата\nПленят курутом — кислым сыром\nГде Ямантау — страшный дэв,\nБашкортостан ты — мой восторг!\nМое ты — вдохновение,\nМое ты — восхищение\nТы — родина моя, ты — мой исток.\nИ снежные вершины —\nЗдесь горы до небес!\nА в облаках, как вата,\nПарит орел крылатый,\nИ сказочно богатый\nШумит могучий лес.\nИ нет красивей края —\nМне небо голубое,\nИ время золотое,\nИ жизненный урок.\nЧто нету неба лучше,\nИ нету леса гуще\nИ нет богаче края,\nЧем мой Башкортостан\nЗдесь каждый камень дорог,\nИ сердцем каждый молод.\nРодной мой уголок\nИ нет просторней края,\nЗдесь дышится и любится,\nИ на душе восторг!\nБашкирская наша земля,\nЧто пришлось тебе испытать?\nТы всегда была духом сильна,\nПеред злом ты могла устоять!\nКак много ужасных смертей,\nПришлось тебе увидать?\nКак много огромных потерь\nПонесла ты, Родина-мать!\nА сейчас, Башкортостан наш родной,\nСтал таким, о каком не мечтать.\nПредназначено видно судьбой\nТебе, Башкортостан, процветать!\nСтройся, стройся, страна молодая!\nМы верим настал этот час:\nТеперь ты стала такая,\nЧто не отведешь от тебя своих глаз!\nС Днем Республики, наша страна!\nМы все очень любим тебя,\nПроцветания тебе желаем!\nТы будешь вечно в сердцах у нас,\nТы и гордый твой стан.\nНад страною раздастся наш глас:\n«С Днем рождения, родной Башкортостан!»\nЗа тяжёлым гусем старшим\nНа весёлой лошадёнке\nБашкирёнок щелкал звонко\nВосемь штук туберкулёзных,\nСовершенно не серьёзных,\nПеред ней туберкулёзный\nОб огне её ланит.\nШум шагов и хохот гулкий…\nВ стёкла тянется луна.\nУрал-батыр — герой Башкортостана,\nГерой сильнейший — Салават Юлаев.\nСтихи про Башкортостан - Коллекция Стихов\nСтих № 4899\nДата: 17.11.2015, 23:18\nБашкортостан В пестрых красивых башкирских коврах, В девственных горных воздушных лесах, Под золотистого солнца лучами Липы душистые пленяют цветами, Трудятся пчелы башкирского меда, Свойства целебные дарит природа. Мягкие травы, в зелёное время, Лугов сенокосных молочное бремя. Духом священна гора Иремель, Энергична Уфа, полноводен Инзер. Лентой голубой украшает Агидель Башкортостан любимый наш край, Песней Отчизну возносит курай: - Башкортостан жизнерадостный выше взлетай, Людям звездой путеводной сияй!\nСтих № 4898\nДата: 17.11.2015, 23:17\nбашкирия-привольная земля! нет лучше края для меня! и в ясный день и в непогоду мне дорога твоя природа! твои леса поля и горы равнины реки и обера небес волшебных бирюза летящий ласковый простор все радует ...ласкает взор! какой закат! какой рассвет! нигде на свете краше нет! в лесах березок хоровод и пчелки собирают мед! в степях калышется кавыль коней табун вздымает пыль средь гор здесь города растут, народы разные живут. а нефтяные вышки в ряд на страже мира все стоят. богатая и щедрая земля- бескайняя Башкирия моя! такой красы нигде я не видала.... жаль не художник...всеб нарислвала!!!!!\nСтих № 4897\nСтих № 4896\nДата: 17.11.2015, 23:16\nВ чаще таежной на старой сосне\nКот одинокого путника ждет,\nСверху сигает, как тот подойдет....\nХватает тушенку и деру дает!\nСпит он вдали от людского жилья\nТам, где не слышно совсем соловья,\nВ дебрях тайги поднимает он вой,\nПутник несмелый, подальше постой!\nБабе яге он, проказник, сам брат!\nЧует далече, туристы где спят.\nНочью шуршит он в твоих рюкзаках\nГоре тому, кто поднимется в снах.\nНет, не спасет тебя яркий костер,\nНету спасенья! Раскинув шатер,\nПрячешься ты сильным страхом объят,\nМатом ругаешься, ноги дрожат.\nПроклял ты все: и тайгу и поход,\nЧуешь что смерть неминучая ждет.\nСзади дней шесть, ты прошел не спеша\nСколько еще?... в пятках тает душа...\nТропы запутаны, снег на ветвях,\nА в рюкзаке то тушенки- лишь "Ах!"\nВсе растащил кот -ворюга седой,\nМолча своей он трясет головой:\n-"Скоро родимый придет твой черед..."\nГлазки сверкнули,- оскаблился кот.\nНет, ты не знаешь кота-ведуна!\nВ тихой тайге лишь одна есть тропа,\nТа, что к домишку косому ведет,\nГде с Бабой Ягою сживается кот.\nВместе они разработали сей,\nПлан же коварный, чтоб путник смелей\nВидя тропу, заспешил бы впотьмах\nВ лапы к Яге, и... "пропал он в горах"\nЛишь о тебе сей некролог споют,\nСнова в тайгу уж туристы пойдут.\nСвежая плоть, чем не радость коту?\nПутник подумал:-" Пройду ту версту!\nДаром я денег своих не потрачу,\nПроводника я себе не назначу.\nЗнаю дорогу! И все тут, конец!"\nБравый герой, ну смотри молодец....\nМного таких подходило к концу\n-"Даром чтоль карту с собою несу?\nКомпас в кармане, еда в рюкзаке,\nЧто еще надо?"- сказал бы ты мне.\nЯ лишь отвечу, что кот тот Ведун!\nЗнает об этом, и ждет Горе-Ум...\nСтих № 4895\nДата: 17.11.2015, 23:15\nСвободной, расцветшей, - любимой земли.\nВ тебе материнская ласка - пречиста.\nТы - точно улыбка глаз детских, лучиста.\nКак вздохи молитвы. Народ твой - велик.\nТы - гордость, ты - боль, да и мука ты наша, -\nБашкирия - край мой свободных людей.\nТы - Родина, имя святое для всех.\nОсталась надежда, в том наше - спасенье!\nМечты - непреклонны, сильны,\nСтаринные песни - предтечи весны.\nИ гривы коней разметались - летят,\nОгромному сердцу Республики - жить!\nТы царстве, - цветут пусть владенья твои.\nСтих № 4894\nМой друг!Что может быть милей\nСтих № 4893\nА надо в жизни ведь не так и много…\nОткрыть глаза, увидеть лунную дорогу.\nИдти в ночи на свет. Маяк не потерять.\nУмерить гордость и покорно ждать.\nТы слышишь музыку? Тростник поет, играя\nИди навстречу звукам, странник, отдохни.\nНайди меня в толпе, тебя я ожидаю.\nВозьми себе, в объятиях сожми.\nШепну: Рәхмәт, великий край героев,\nЗа поцелуи лучшего из вас.\nОни, земных богатств не стоя,\nЗабрали душу, дав на время шанс.\nКрасивая, желанная, я знаю…\nНо, видимо, уйти придется мне.\nЯ диким медом на губах твоих растаю.\nИ растворюсь в ночи, как тихий звук курая.\nСтих № 4892\nБашкортостан ты - мой восторг!\nМое ты - вдохновение,\nМое ты - восхищение\nТы - родина моя, ты - мой исток.\nИ снежные вершины -\nИ нет красивей края -\nСтих № 4891\nДата: 17.11.2015, 23:14\nДля кого-то Салават,\nМожет быть, предстал как ад...\nЯ скажу вам не тая -\nЭто райская земля!!!\nСтих № 4890\nПри свете солнца – янтаря.\nБашкортостан – мой край родной (к 100-летию Башкортостана)\nСцена красиво украшена. Висят герб, флаг Башкортостана\nЗвучит гимн Башкортостана.\nНа сцену выходят 2 ведущих в национальной одежде.\n1-й ведущий: Добрый день, дорогие гости: учителя, учащиеся, родители!\nМы собрались сегодня с вами, чтобы отметить очень важное событие.\n2-й ведущий: Да, событие это очень важное для нас всех. 23 марта 2019 года наша республика Башкортостан отмечает свой 100- летний юбилей. От всей души сердечно поздравляем вас с этим праздником!\n1-й ведущий: 20 марта 1919 года в Москве было подписано Соглашение Советской власти с Башкирским правительством об образовании Башкирской Автономной Советской Социалистической Республики. Этот исторический акт со стороны Советского правительства подписали председатель Совнаркома Владимир Ленин, председатель ВЦИК Михаил Владимирский и наркомнац Иосиф Сталин, с башкирской стороны — председатель Башкирского правительства Мухаметхан (Мстислав) Кулаев, член Башкирского центрального шуро Муллаян Халиков и адъютант Башкирского войска Абдрашит Бикбавов.\n2-й ведущий: Это соглашение было опубликовано в газете «Известия ВЦИК» 23 марта 1919 года; этот день считается официальной датой образования республики. В соответствии с Соглашением была образована Башкирская Автономная Советская Социалистическая Республика.\n1-й ведущий: Каждому из нас близко и понятно слово « Родина». Родина, это место, где мы родились, где жили наши родители, дедушки и бабушки и наши далекие предки. Здесь все нам близко и знакомо: язык, быт, обычаи и традиции народа. Здесь живут наши друзья, близкие нам люди. Наша родина – наш Башкортостан.\n2-й ведущий: Наша республика Башкортостан расположена на южном Урале, на границе двух частей света – Европы и Азии. На карте России Башкортостан – небольшой уголок на Урале, насчитывающий 143600 кв.км, могут свободно уместиться Португалия и Дания, вместе взятые, или 4,5 таких государств как Бельгия.\nСтих Р.Гафурова «Край родной, Башкортостан»\n2-й ведущий: Край наш необыкновенно привлекателен разнообразием природы. Если посмотреть на Башкортостан с высоты, то можно увидеть и горы, и холмы, и крутые обрывы, красивые реки и озёра, бескрайние хлебные просторы. На востоке республики высятся Уральские горы. Красоту, привлекательность Урала воспевал в своих песнях и стихах легендарный герой башкирского народа С.Юлаев.\nСтих С.Юлаева «Мой Урал».\nСтепь - зеленая краса.\nСлова А.Утягановой, музыка У.Идельбаева.\nЛюбви и дружбы колыбель.\nКрасой своей околдовала\nСердца поэтов Агидель\nС тобою новый день встречая,\nС вершины гор поёт курай.\nЦвети Республика родная,\nМы дети все народов разных,\nНаш дом-башкирская земля.\nВ объятьях ласковой России\nОдна единая семья.\nСияй под мирным небосклоном,\nХвалу навек тебе воздам,\nТы домом многим стал народам,\nЦвети родной Башкортостан.\n1-й ведущий: Очень много в нашей республике рек и озёр. Самая большая из них – красавица Агидель. Тысячу лет с нежностью и любовью башкиры поют о родной Агидели, об Юрюзане, Яике и Сакмаре, об Ашкадаре и Нугуше.\nСтих Н.Ашарина «Агидель - река веков»\nРека веков, воспетая стихами,\nРека любви, родная Агидель.\nТы словно нить течешь под облаками,\nНесешь песок, выбрасываешь на мель.\nТы широка, полна и тороплива,\nНесёшься в даль срезая берега,\nТы Агидель, как девица счастлива,\nКоторой улыбнулись небеса.\nПеред тобою словно у святыни,\nСтоят склонившись ивы и камыш.\nО, Агидель! Ты чистый храм Богини,\nК тебе идут и старый, и малыш.\n2-й ведущий: Какими только дарами ни наградила природа нашу республику. Обширные поля и луга, без конца волнующиеся ковылем степи, красавицы реки, целебные источники и озёра, плодородная земля. А недра богаты различными полезными ископаемыми.\nСтих М.Карима «До чего здесь земля черна»\nДо чего здесь земля черна\nдо чего здесь земля сочна!\nСолнце борозду озарит-\nи, как уголь, горит она!\nБросишь в сумерках ты зерно-\nДо зари прорастёт оно.\nЧернозём благодатный наш-\nХоть возьми да на хлеб намажь!\nМолча встали хлеба в тиши,\nКак над озером камыши,\nИ горит зерно янтарём,\nзнать, посеяно от души!\nПахнет бархатная трава\nтак, что кружится голова!\nКак я счастлив, что здесь рождён,-\nНе расскажут о том слова!...\nМёдом пахнет воздух здесь,\nДождь серебряный с небес.\nГоры. Будто пух- земля.\nОбступив, нависнул лес.\nМотыльки и там исям,\nСреди ягод и цветов,\nПо полянам и лугам.\nЗдесь родимая земля,\nЗдесь расту я и учусь,\nОттого и счастлив я.\nДо меня доходит зов\nДля меня звучит курай.\nКлекот слушаю орлов.\nЗдесь весна души моей,\nНежность матери моей,\nВ сердце радости струна-\nЗдесь родительский язык,\nЗдесь друзей моих язык,\nВ тайну жизни и любви\nМой язык родной проник.\n1-й ведущий: Башкирский и русские народы всегда жили в тесном общении друг с другом. Им часто приходилось вместе защищать интересы России – в одних рядах сражаться против иностранных интервентов. О дружбе башкирских и русских воинов сложены немало песен.\nСтих М.Карима «Не русский я, но россиянин»\nСтих А.Филиппова «Дружбе нет конца»\nЗемля отцов... Былинная земля —\nУрманы вековые и озера,\nРазлив твоих величественных рек,\nЛюбовь к тебе, земля, из века в век\nИз сердца в сердце нам передавалась.\nО край любимый — мой Башкортостан!\nИстория земли твоей писалась\nМорями слез и кровью горьких ран,\nЧто в поля твои впиталась.\nПревыше счастья нет для человека —\nВ согласье жить, крепить покой и мир.\nУже четыре с половиной века\nИдем мы вместе — русский и башкир.\nЧетыре с лишним века миновало\nС тех пор, когда с окраинной земли\nВ престольную Москву послы Урала\nС великой просьбой дружески пришли.\nБашкир и русский — праведно и строго\nВ неколебимой дружбе поклялись,\nВ одну судьбу, в единую дорогу,\nВ семью родную навсегда слились.\nБашкирский танец «Семь девушек»\n2-й ведущий: В крестьянской войне 1773-1775 годов под предводительством Емельяна Пугачева принимали участие многие народы Урала и Поволжья, недовольные царским режимом. Ближайшим сподвижником Пугачёва был легендарный герой башкирского народа поэт-импровизатор Салават Юлаев. Башкирский народ помнит и чтит подвиг своего героя, складывает о нём стихи и песни.\nНа самой высокой точке города Уфы возвышающемся над рекой Белой, стоит величественный памятник. Привстав на стременах и могучей рукой натянув поводья, всадник осадил разгоряченного коня. Смелое и волевое лицо, правая рука с плетью-камчой, поднятая в призывном движении. Это национальный герой башкирского народа Салават Юлаев.\nСтих Р.Гарипова «Баллада о Салавате».\nКоня лихого осадил он круто,\nПрервав на миг стремительный полет,\nИ сквозь века бросает клич, как будто.\nВойска свои к бессмертию зовет\nИ пусть цари запрут его в темнице\nСошлют туда, где холод зол и лют\nКлеймо на лбу навечно сохраниться\nНо цепи Салавата не согнут.\n1-й ведущий: 11 октября 1990 года Башкирская Автономная Советская Социалистическая Республика была провозглашена суверенной республикой, и стала называться Республикой Башкортостан. Республика Башкортостан имеет свой Государственный герб, Государственный флаг и Государственный гимн. Столицей республики является город Уфа. Город был основан в 1574 году. Сегодня Уфа - красивый, современный город, в котором много разных фабрик, заводов, учебных и культурных заведений.\nСтих К.Даяна «Эх, Уфа, город мой!»\nНад рекой — Уфа-столица,\nГде б ни жил я, где бы ни был,\nВысоки дома у нас.\nЗдесь сады веселым цветом\nПо весне цветут вокруг.\nЕсли в них бывал ты летом,\nИх навек запомнишь, друг.\n2-й ведущий:. Государственный флаг РБ был принят 25 февраля 1992 года, авторы – Масалимов Урал, Асабина Ольга. В центре белой полосы золотистым цветом изображена эмблема – круг, в центре которого находится стилизованный цветок курая с семью лепестками. Синий цвет означает ясность, добродетель и чистоту помыслов народов республики; белый – их миролюбие, открытость, готовность к взаимосотрудничеству; зеленый – свободу, вечность жизни. Цветок курая – символ дружбы, семь его лепестков символизируют единство башкирских племен и народов Башкортостана.\nСтих. Ф.Губайдуллиной «Флаг Башкортостана»\nОкрашен он самой природой –\nЦветок курая золотом на флаге –\nДревнейший символ моего народа.\nТри цвета на полотнище –\nЗелёный, белый синий.\nЦвет синий – это ясность и чистота.\nДоброжелаттельность, спокойствие народа,\nКак рек башкирских чистая вода.\nЦвет белый – миролюбие, открытость,\nЗдоровье нации, сотрудничать стремленье,\nИ обретенье силы в суверенном государстве\nИ гордости национальной пробужденье.\nЗелёный – это цвет свободы, вечной жизни,\nКак зелены холмы, леса, луга,\nКак ветер вольный из степей башкирских,\nЛаскает Агидели берега.\nЦветок курая – символ дружбы,\nА семь соцветий означают семь племён,\nНачало положивших еденению\nНародов с незапамятных времён.\nИ флаг моей республики взвивается\nНад Курултаем в мирной синеве!\nИ Презедент Башкортостана\nЖелает счастья и добра тебе и мне!\n1-й ведущий: Государственный герб Республики Башкортостан был принят 12 декабря 1993 года, автор – Фазлетдин Ислахов. Герб представляет собой изображение памятника Салавату Юлаеву (символ мужества народов) на фоне восходящего солнца и его лучей (символ стремления народов к свободе), вписанное в круг, обрамленный национальным орнаментом. Ниже изображено соцветие курая (символ стремления к единству), лента, окрашенная в цвета Государственного флага Республики Башкортостан, с надписью по белому полю “Башкортостан”.\n2-й ведущий: Государственный гимн Республики Башкортостан был принят 12 октября 1993 года. Гимном РБ является торжественная мелодия “Республика” на музыку Фарита Идрисова. Государственный гимн РБ является символом, выражающим суверенитет РБ, единство и дружбу ее народов.\n1-й ведущий: Сегодня мы говорили о нашем родном Башкортостане, о его удивительной природе, бесчисленных богатствах, замечательных людях.\n2-й ведущий: Нашей любимой республике мы желаем процветания, мира и добра! Пусть на нашей благодатной земле будет вечно жить мир и дружба!\nСтих Е.Веревочниковой «Башкортостан»\nВ большой России многоликой Башкортостан живет великий.\nВторой Российский регион -\nв пятерку лучших входит он.\nКак настоящий патриот рождаешь ты стране народ.\nСпокойно люди здесь живут- ты охраняешь мирный труд.\nКипит работа на заводах -продукция уходит влет...\nНесметным грузом в эшелонах товар с Республики идет.\nБашкортостан - дитя природы-\nчто на земле твоей стоят!\nЛеса прекрасные, густые…\nМест заповедных просто тьма.\nРек и речушек паутина…\nБьет родниковая вода.\nКурорты – лучшие в России!\nСовхозы – первые в стране!\nРоскошно колосятся нивы.\nНаш мед – такого нет нигде!\nГордишься ты своим успехом\nи салютуешь в юбилей!\nБашкортостан в семье российской -\nнадежный сын страны своей!\n1-й ведущий: Сегодня мы говорим о нашем родном Башкортостане, о его бескрайних просторах, о бесчисленных богатствах, которые нам с вами беречь и приумножать. А самое большое богатство Башкортостана – это его многонациональный народ. И пусть на твоей Земле, Башкортостан, всегда процветают мир, дружба и согласие.\nПесня «Башкортостан – родина моя!»\nСлова и музыка Ф.Даутовой.\nБашкортостан – Родина моя.\nБашкортостан – дивные края.\nЭто леса и тысячи рек,\nЦвети моя республика – Башкортостан!\nНавеки Россия и Башкортостан!\nСлавлю я батыра родины моей\nИ стрелой летящей сказочных кровей.\nЗолото недр, золото сердец,\nГостеприимный край наш родной,\nВсех приглашает в дом свой большой.\nБудем с Россией крепко дружить,\nВ мире и согласии будем мы жить!\nКартотека стихотворений и сказок о курае\nи сказок о курае\n«Курай» Абдулхак Игебаев\nТо радость льется через край.\nИ только дуну в свежий срез -\nИ зажурчит, наверняка,\nМой соловьиный край!...\nА двадцать глаз иметь бы мне!...\nЗдесь все прекрасно –\n«Курай» Максим Гольбрайхт\nО том, что лето на исходе...\nБерезы в белом хороводе...\nДождинки воск смывают солнца...\nВоде подобна из колодца...\nИ радость льется через край...\nИз хрупкой тоненькой тростинки...\nЯ дунул в срез - в мир тишины -\nИ мир стал легче паутинки....\n«Курай» Муса Гали\nПрошу я брата: «Поиграй\nНад этим голову ломаю».\nИ подаёт Курай: «Пойми ты:\nЛишь настоящему джигиту».\nЯ завтра ж научусь играть-\n«Мелодия курая» Барый Нугуманов\nЗаколдовал как будто сердце он,\nРодной курай, запев в руках башкира –\nТак соловей расплескивает звон\nИз горлышка серебряного - миру.\nСвященный голос предков слышу я –\n«Песнь журавлиную» башкирского народа,\nГорячий голос горного ручья,\nПробивший путь сквозь камень - на свободу!..\nМелодия, как первая любовь,\nТерзает грудь то радостью, то болью.\nИ в край родной я всей душою вновь\nЛечу, крылат - как ветерок по полю.\nПоет курай, земляк уральский мой,\nПрославленный - по городам и весям.\nХолодный Лондон, солнечный Ханой –\nРукоплескал теплу башкирских песен...\nСам по себе бесхитростный тростник,\nВолшебными устами Салавата\nПоет курай - неистощим родник\nЗемли моей, талантами богатой!\n«Ай, Ҡурайым!» Вильнур Клысбаев\nАй, Ҡурайым, һине күрһәм тотоп уйнайым.\nУйнағанда күңел оса әллә ҡайҙарға\nТынысландыра, күкрәктәргә моңоң тула.\nАй, Ҡурайым, моңдарың тарала тирә-яҡҡа.\nМой курай, зазвени, заиграй\nВсеми красками звонкого мира\nВсе печали развей, мой курай\nЧтобы дрогнула сердце башкира!\nПой, курай, от утра до утра,\nГордо, звонко, заливисто, смело,\nНаступила такая пора,\nЧто людская душа зазвенела!\n«Кураист» Георгий Кацерик\nНад давним пепелищем кураист\nзадумчиво выводит образ каждой\nмелодии, дрожащей и протяжной,\nгде каждый звук и трепетен, и чист.\nНа грань души ложатся пальцы косо –\nлицо в испарине и скошены глаза...\nМне песнь твоя - трава, и бальзам,\nи отчий дом, и подорожный посох.\nПрославляй любимый край!\nВыж-выж итеп, ҡурайсы\nҠурай уйнай өҙҙөрөп\nВыж выж ҡурай ҡурай көйөнә\nҠыҙҙар бейей теҙелеп.\nҒәжәйеп моңдар сығара\nҠурайым, һис арымай\nШым ғына тыңла, сабый,\nҺағыш, зарың сағыла\nҺинең озон йырыңда-\nХалкың холко батшаға\nТынды ҡурай, өнһөҙ ҡалды,\nҺөйләп бөткәс әйтер һүҙҙәрен,\nЙөрәгемә һағыш-моңдар һалды-\nЙәшкәзәне минең күҙҙәрем.\n«Курай» Шайхзада Бабич\nВ груди твоей, курай, веков страданье –\nТак, рви, терзай струну сердечных жил!\nНеси народу душу на закланье,\nВсю боль мелодий обнажив!\nВоспой Яик ты, Агидель, Сакмару –\nНа весь Урал!.. Воспой долины рек,\nГде кони ржут, не счесть овец отары;\nГде волен быть кочевой человек.\nСплетай в литую летопись летовок\nКочевки и ночевки у костра;\nПро девушку, чей стан пчелино-тонок,\nПоведай, бог дыханья и перста!\nВоспой тальник – как плачет он под ветром\nВ тягучем пенье ручьевых камней;\nВоспой стрекоз меж лоз и отблеск светлый\nОзерных слез отлетных журавлей.\nВоспой судьбу народа! Как свободу\nОн добывал в жестоких мятежах;\nВоспой те сокрушительные годы\nНа гибельных межах и рубежах.\nБашкортостан! Во всех ты поколеньях\nБыл черной кровью горько орошен,\nНо день пришел: ты вырвался из плена,\nТак пусть Любовь возьмет тебя в полон!\nО, сколько в юртах воины точили\nЛитые сабли!.. И доспехи им\nВсе в жизни заменяли. И почили\nОни, щитом покрытые литым.\nО, сколько пел ты песню Газраила,\nКурай родной! И голос твой живой\nТоскою был пронзен, то в нем сквозили\nИ пенье птиц, и скрежет ножевой.\nПришел твой срок. Твой голос соловьиный\nПусть по стране струится, и собой\nЗаполнит чащи, реки и долины\nИ станет их счастливою судьбой.\nИграй, курай, и песнею волшебной\nРвись в небо, мирозданье заполняй!\nСотри тень крови и теплом душевным\nВзрасти цветы живые на камнях!\nПришел твой срок. Звеня и разливаясь,\nПьяня и разрываясь, говори,\nЧтоб сердце из груди рвалось, как аист,\nИ пело от зари и до зари!\n«Откуда родом ты?» - меня спросили,\nИ я ответил гордо: «Из России,\nА если говорить точней – с Урала я,\nТам родина – Башкирия моя».\nУ наших гор вершины до небес,\nИ соловьиных песен полон лес,\nПоляны – ягодами, а сердца - добром.\nТам Агидель несется с горных круч –\nПоток ее прозрачен и могуч,\nК великой Волге путь ее лежит,\nБегут года, и Агидель бежит.\nБегут года, и с каждою весной\nРостки курая всходят над землей,\nИ, оглашая весь башкирский край,\nПоет о счастье молодой курай…\nТам родина – Башкирия моя!»\nДавным-давно жил, говорят, один бай. У него был сын по имени Гарей. С малых лет пристрастился Гарей ходить с отцовскими слугами на охоту. В те времена в лесах водилось очень много зверей.\nЖили старики очень бедно. Все, что у них было съестного, мать уже отдала на дорогу старшему и среднему сыновьям, а младшему нечего было и дать. Старик со старухой были очень этим опечалены. Но мать все же придумала, чего дать на дорогу сыну. Она замесила на своем молоке тесто из лебеды и напекла сыну лепешек, Взял егет эти лепешки, распростился с родителями и отправился в путь.\nВышел он на пригорок, оглянулся в последний раз на родные места, где он родился и вырос, и с великой тоской на сердце запел, прощаясь с родным Ирандеком, с журчащими ручьями, душистыми лужками и кустарниками, с тенистым лесом и родными горами.\nХан снял корону, и егет замер от удивления; на голове у хана торчал рог. Но удивляться было некогда.\nКогда егет обрил хану голову, то хан сказал: «Посиди тут»,— и вышел. А егету очень захотелось есть. Он вынул последнюю домашнюю лепешку и начал ее есть. В это время вернулся хан. Он увидел, что егет жадно ест что-то такое, чего он сам еще никогда не видел и не пробовал.\n— Что ты ешь? Отломи-ка и дай мне попробовать, Егет отломил хану кусочек лепешки. Хан съел и говорит:\n— Моя мать замесила на своем молоке тесто из лебеды и испекла эти лепешки,— ответил егет.\n«Я съел лепешки, испеченные на молоке его матери! Теперь, выходит, я стал его молочным братом, и его кровь мне проливать нельзя. Если же я не убью его, он расскажет всем, что на голове у меня рог,— думал хан.— Чтобы избавиться от этого егета, пожалуй, лучше будет отвезти его туда, где не ступала нога человеческая, и оставить там»,— решил хан.\nХанские палачи связали егета по рукам и ногам, завязали ему глаза и повезли, Потом они ссадили его с коня и бросили в непроходимом лесу, где бродят одни дикие звери\nДолго жил там егет, питаясь кореньями и ягодами, Он смастерил лук и стрелы и охотился на зверей, а из шкур |щ сшил себе одежду, потому что старая одежда на нем нся износилась. Все время тосковал он по своим родителям — по отцу и матери — и всем сердцем стремился к родному Ирандеку, да не знал, как туда дойти.\nВдруг до слуха егета стали доноситься дивные звуки. Егет вскочил на ноги и пошел в ту сторону. Шел он долго, сам не зная куда; наконец поднялся на вершину горы. Тут он увидел высокое растение с мохнатой головкой. Оно покачивалось на ветру и издавало приятный звук, Егет сорвал это растение, сделал длинную дудку, подул в нее и вновь услышал приятные звуки, которые шли из стебля растения.\nВот как-то раз шел он, шел и дошел до родных мест. Устал егет с дороги и сел на пригорок, а потом начал играть. Услышал приятные звуки окрестный народ, что жил на яйлау, и пришел к егету.\nбашкирские стихи - Наши стихи.ру\nМаҡтауға ымһынма, күңел, Ул һиңә юлдаш түгел. Хурлауға һыҙланма, күңел, Ул һиңә моңдаш түгел. Маҡтауҙар ҙур итә алмаҫ, Хеҙмәтең ҙур булмаһа, Хурлауҙар хур итә алмаҫ, Халҡың һөйөп ҙурлаһа. Бул һин тик халҡыңа тоғро, Ит хеҙмәт арыу белмәй. Маҡтау, хурлау ғүмерһеҙ ул, Тик хеҙмәт йәшәй үлмәй. 1957\nҺыҙланма, дуҫ, ғәйбәт оҙон телле, Әммә ҡыҫҡа уның ғүмере. Күрмәйһеңме, ғәйбәт ҡапсығының Йөҙө ҡара, биле көм(ө)рө. Күлдәгенә йөрәк кере һеңгән. Йән биҙҙергес йәмһеҙ йөрөшө. Ғәйбәт менән ярап, еңел йәшәү — Өлөшөнә төшкән көмөшө. Бәхетһеҙ ул — иблис кеүек ул да Хаҡлыҡ донъяһынан һөрөлгән. Сәбәләнеп йәшәй күкрәгендә Быҫҡып ятҡан зәһәр һөрөмдән. 1968\nКүңелем минең тып-тып диңгеҙ ине. Айҡап индең яҙғы дауылдай. Әйтсе, йәнем, янған йөрәгемде Алырһыңмы һөйөп дарыулай? Күңелем минең ғорур һәм шат ине. Азат ине борсоу уйҙарҙан, Һин килдең дә ендең. Алып киттең, Ҡая таулы борма юлдарҙан. Аһ, юҡ, үкенмәйем, тау бөркөтөм, Бәхетле мин һине һөйгәнгә. Йөрәгемдең аҫыл сәскәләре Һинең өсөн янып көйгәнгә. 1955\nНисә тапҡыр япраҡ-ҡарҙар яуа. Нисә тапҡыр томһа ҡыш килә. Нисә тапҡыр ҡояш, ситкә ҡасып, Тау артынан ҡырыҫ һирпелә.Ә мин һаман дуҫмын ошо ҡышҡа, Һаман ул тип өҙөләм, яратам. Ул ни хәтле томһа, ҡырыҫ булһа, Мин шул хәтле һөйәм, йән атам.Сөнки тоям һалҡын ҡыш күкрәге Вулкандарҙан ҡыҙыу икәнен, Сөнки тоям был күкрәктә изге, Саф теләкле йөрәк\nҠайҙа һин, ҡәҙерлем. Ҡайҙа һин был көндө? Белмәйем нисек ул Уҙғара был төндө? Тик беләм, ҡайҙалыр Мин һөйгән кеше бар. Ҡайта алмай, килә алмай, Данлы ҙур эше бар. Тау түшен быраулап, Ҡара алтын эҙләй ул. Илемде, еремде Матурлай, биҙәй ул. Алыҫ ул. Тик күңелем Янында гел генә. Беләмен уның да Уйында мин генә. Һөйөшмәй ҡауышып\nҒүмер — йүгәнһеҙ ат. Иллене лә, Алтмышты ла ҡыуып уҙа ул. Ҡыш та, көҙ ҙә, яҙ ҙа тотҡар түгел, Упҡындар ҙа уға — түтә юл. Кем туҡтатыр уны? Елһен әйҙә, Айҡап Тыуған илдең ер, күген, Һуңғы сәғәтте лә юл өҫтөндә Ҡаршылаһын елеп, тир түгеп. 1960\nҺәр кешегә үтә татлы йылмая ул, Ҡаты баҫмай. Әйтерһең, йөҙөп бара ул. Ҡолаҡ оҙон. Бөтәһен дә байҡап тора, Ҡайҙан ел иҫһә, танауҙы шунда бора. Үҙенән үрҙәгеләргә: — Ағай, ағай!.. Түбәндәргә: — Кит, йөрөмә, давай, давай! Эш түгел, тел менән бөтә ерҙә ярай. Бына шулай йәшәй белә был ялағай. 1956\nҒүмер яҙың күптән уҙҙы, тиҙәр, Ҡыраулы көҙ ҡағына түбәндә. Ял итергә ваҡыт. Нәүбәт етте… Эштәреңде ташла, теүәллә!.. Ышанмайым көҙгә. Яҙҙар даулап, Илем үрелә йыһан түренә. Алда яңы һырттар, бейеклектәр, Тантаналы шаңдаҡ күренә. Ышанмайым көҙгә. Ил йөрәген Тойған күңел тынмаҫ, һыуынмаҫ, Йырлай-көлә яҙҙан яҙға барыр. Юҡ, көҙ булмаҫ унда, көҙ булмаҫ. 1961\nХәтеремдә, ул көн сыуаҡ ине. Күкрәп уҫкәйнеләр сәскәләр. Наҙлы ҡараштарың йөрәгемә Мөхәббәттән гөлдәр сәстеләр. Гөлдәр мәңгелеккә тамыр йәйҙе, Көлә, йырлай ярһып үҫтеләр. Аһ, ниңә һуң ул бәхетле көндәр Шулай ярһып, ашығып үттеләр. 1955\nМайлы күҙҙәр, татлы һүҙҙәр, Баллы йөҙҙәр күҙләмәнең. Үҙең өсөн йылы оя, Айырым бәхет эҙләмәнең. Халҡың янһа — яндың бергә, Халҡың көйһә — көйҙөң бергә, Халҡың менән йәшәүгә лә, Үлемгә лә барҙың бергә. Ул асыҡһа — асыҡтың һин, Ул ҡағылһа — ҡағылдың һин, Уның менән бергә-бергә Ауырлыҡтан арындың һин.Ҡыҙыл байраҡ тотоп ҡулға, Янып-балҡып ҡыҙыл нурҙа, Йырың\nТағы ла яҙ. Йән ҡыуана, ярһый, Яңы ҡанат үҫкән ҡош кеүек. Ҡартлыҡ, кәрһеҙлектәр, сир-сырхауҙар Туҙға яҙған буш һүҙ, төш кеүек. Тағы ла яҙ. Наҙлы гөл-сәскәле Дала кеүек иркен күңелем. Яҙ нурына ҡушылып, үрелеп үҫә Яҙҙай яҡты, керһеҙ ғүмерем. 1968\nӨр-яңынан тыуҙым һине белгәс, Күҙ күремем сикһеҙ киңәйҙе. Донъя, гүйә, йөҙ ҡат иркенәйҙе, Дуҫтар һаны меңгә күбәйҙе. Ленин һулышын тойҙом һинең аша, Һинән белдем даһи Пушкинды. Шуға йөрәгемә серҙәш иттем Һине — бөйөк, гүҙәл, дуҫ телде. 1960\nАлтын япраҡтарға төрөнөп, тағы көҙ етте. Ал байраҡтар түбәләрҙән тағы нур һипте. Октябрь килде: өйөмдә байрам, ҙур байрам. Ҡыуаныс таша күңелдә хайран, ҙур хайран! Эй Октябрь, һәр йыл шулай шауың менән кил, Рух байлығыңдан нур алып, йәшәрһен бар ил. 1957\nНиңә күрҙем, ниңә яраттым мин, Ниңә күңелемде яуланың? Ниңә һинең моңһоу күҙҙәреңдән Күҙҙәремде ала алманым? Ниңә килмәнең һин иртәрәк? Ниңә һине күптән күрмәнем? Fүмеремдең наҙлы минуттарын Ниңә һинең менән бүлмәнем? Күпме тыям бәйһеҙ йөрәкте, Ярамай, ҡуй, уны һөймә, тип. Алыҫтағы ҡояш йылыта алмай, Уның өсөн янма, көймә, тип. Тик ҡайҙа һуң!.. Һөйгән йөрәктәрҙе Айыра торған\nЯңғыҙлыҡта уҙған минуттарым, Йән өшөткөс боҙло ҡар һымаҡ. Һин янымда булһаң, көҙ ҙә, ҡыш та Гөл-сәскәле, нурлы яҙ һымаҡ. Яңғыҙлыҡта уҙған минуттарым Зарлы-моңло ҡырыҫ йыл һымаҡ. Һин янымда булһаң — тормош үҙе Сыңлап торған сихри йыр һымаҡ. Ғүмер көтөп тормаҫ, йылдар тынмаҫ, Дәртле саҡтар уҙыр бер заман. Тик йөрәктә мөхәббәтем һүнмәҫ, Һине һағынып йәшәр ул\nБөгөн ҡояш та бик көләс, Ҡар ҙа елбәҙәк кенә. Күк тә зәңгәр. Ҡыш тимәҫһең, Ел дә тик еләҫ кенә.Дуҫтарымдың күҙе йондоҙ, Биттәрендә көн уйнай. Тыуған ерҙең йәмлелеген Ҡарай-ҡарай күҙ туймай.Яңы бәхет, шатлыҡ килә Яңы йыл менән бергә. Айға менгән, йыһан гиҙгән Мөҡәддәс, бөйөк ергә. Эй башҡарғас, ҡыуаныстан Йырлай торған йола бар. Мин йәм табам халҡым\nОло йөрәк йәшәй йәшнәп-күкрәп, Буш йөрәктәр йәшәй ҡалтырап; Осҡон ғүмерендәй дан өсөн ул Була хаин, була олтораҡ. Оло йөрәк туҙалыр иртәрәк. Туйҙа түгел — яуҙа, ярышта. Ғәҙеллек һәм хаҡлыҡ өсөн барған Мәңгелек, ҙур, ауыр алышта. Оло йөрәкле бул. Батырҙарҙы Шөһрәт үҙе таба доңъяла. Осҡон һүнгән урынды көл ала. Ҡояш уҙған юлда нур ҡала. 1963\nӘсеһен дә күрҙем, сөсөһөн дә. Үкенесем ерҙә ҡалманы. Тик шулай ҙа донъя, гүзәл донъя, Нине һөйөп танһыҡ ҡанманы. Дөрөҫ, шәхесем өсөн был донъяға Ҡомһоҙланып йәбешеп торманым. Аҙыраҡ биреп, күберәк алайым тип, Татлы һүҙҙән тоҙаҡ ҡорманым. Ҡырыҫ булды минең барыр юлдар. Наҙлы сөсөлөктәр тойманым. Шуға, ахыры, донъя, һине күреп, Нине һөйөп һис тә туйманым. Йәшәр инем\nЙәшәү бәхете — өмөт, хеҙмәттә. Йәшәү бәхете — дуҫлыҡ, хаҡлыҡта. Йәшәү бәхете — илең, халҡың өсөн Көрәш аша тыуған шатлыҡта.\nСтихи на башкирском языке\nТау илендә тыуып үҫкәнгәме\nҮҙ итмәнем һис тә даланы,\nЯлан киңлегендә һағыш баҫты,\nЭсем бошоп, йәнем дуланы.\nТау шишмәкәйенең селтер-селтер\nМоңон тыңлап туя алманым.\nМоң тулы йөрәгем, саф күңелем -\nҺинән икән, шишмә, аңланым.\nХыялыйҙар булып ашам тауға -\nМәғрүр ҡарағайҙар иленә,\nБөтә ваҡлыҡтарҙан юғарыға,\nЙән рәхәте минең күңелемә.\nЛәззәтләнә талсыҡҡан был күңел,\nГүйә бығауҙарҙан ысҡына.\nҠанат йәйеп, дарман йыйып ал да -\nАзатлыҡҡа, әйҙә, ос ҡына!\nЙөрәгем буш, юҡ ҡыуаныс,\nКилә түгелеп-түгелеп илайһы...\nТупаҫ, ҡаты, бәғерһеҙ ауаздан\nҠанһыраны йәнем яраһы.\nКүңел тулы һағыш, әсе әрнеү.\nЮҡ йылы һүҙ, юҡ наҙ...арыным.\n"Тормош" тигән йөктө һөйрәй-һөйрәй\n"Вакуум"ға барып тарыным.\nУнда һалҡын, еүеш, йәнем өшөй,\nЮҡ бер терәк, аңлау, ҡурсалау.\nЮҡ бер ауаз, юҡ ҡот, юҡ мөхәббәт-\nБитарафлыҡ йөрәкте талай\n"Ғүмер" тигән генә матур бүләк\nТик заяға шулай үтерме?\nАп-аҡ бәхет аҡҡошҡына булып\nҠанат ҡағып ҡына китерме?\nХоҙай биргән ғүмер үтерме?\nҮкенесле үтеп китерме?!\nБар бэхетем минен эшемдэн. Эшемде бик яратам, балаларзы яратам, кешелэрзе яратам. Тик узен телэгэнсэ эшлэргэ замана форсат бирмэй.\nТәүлегенә утыҙ сәғәт түгел,\nегерме дүрт сәғәт етмәй ҙә!\nАшыға ла ваҡыт, ай ашыға,\nСабыр итеп әҙерәк көтмәй ҙә.\nЭшләнәһе эштәр эшләнмәйҙәр,\nТау шикелле көн дә өйөлә.\nЙөҙөп йөрөп эшләргә форсат юҡ -\nЗаман ҡағыҙына күмеләм.\nНи ғәләмәт, был тормош буламы?\nҠайҙа бәхет, ҡайҙа тынғылыҡ?\nКүңел тыныслығы кисереү юҡ,\nТеләктәрем минең һүнде инде,\nХыял ҡошом осто, китте\nЙөрәктәге әсе был бушлыҡтан\nЙәнде әрнеү уты өттө.\nЗәһәр Уҫал яҙмыш буранында\nТормош сәскәләрем һулыны\nХәсрәтле һәм яңғыҙ урманымда\nҺуңғы көнөм көтөп иланым\nТик ҡырауҙан һуғылған бер япраҡ\nбирешмәгән ҡышҡы буранға...\nяңғыҙ япраҡ ҡалған бер ботаҡта,\nшәрә япраҡ ...бөтә урманға.\nЯҙмышымдың тыныс, һил пәрҙәһен\nЙыртып төштәремә керәһең,\nКерәһең дә һинһеҙ тормошома\nЯҡты өмөт - нурҙар үрәһең.\nКермә, кермә бүтән төштәремә,\nҺинһеҙ байтаҡ юлдар үтелгән.\nАраларҙа – упҡын. Күперҙәр юҡ...\nҒүмер йомғаҡтары һүтелгән.\nЫмһындырма семтем йылы наҙға,\nИретмә лә туңған күңелде...\nЮҡ, тыңлама мине,\nӨндәремдә мәхрүм булған өсөн,\nЗинһар төштәремә кер инде.\nДауаханала язылган шигыр. Ашказаныма операция яхарга уйлагайны табиптар. Организм йэш, язва узе тозэлергэ тейеш, тип кисектерзелэр.\nЙөрәк һыҙлай. Юҡ бер һауа,\nҺулыш өсөн етмәй көс тә.\nТын ҡыҫыла, әйтерһең дә,\nБөтә донъя ҡара төҫтә.\nЙәшәүҙән бер йәм ҡалманы,\nКиләсәк юҡ. Өмөт һүнде.\nМөхәббәт тә мөһим түгел,\nАҡыл әйтте, йөрәк күнде.\nТуҡта, Кеше, тыныслан һин,\nКүккә баҡсы, тормош бара.\nТөн ғүмере ҡыҫҡа бит ул,\nТаң һыҙыла, ана, ҡара.\nТимәк, йәшәү дауам итә,\nТормош һинән көрәш көтә.\nМин тыуган еремэ - Белоретыма нык бэйлэнгэнмен. Учалыга 15 йыллап ерегэ алмай кангырзым. Ярты йыл хайын касып булха ла кайтып, бер азналай ауылымда, атай йортонда йэшэп, бала сак, йэшлек хукмактарынан кабат йороп, ергэ ятып илап, услап хыуын эсеп, артабангы тормошома кос-дэрт, илхам алып кайта инем Учалыга.\nҠайтһам әгәр тыуған ауылыма\nЙәшеллеккә сумған мәлендә,\nМенер инем Бейексағылыма,\nҺис аямаҫ инем хәлемде.\nКөҙҙө һары алтын сағында,\nАлтын тәңкәләрҙә бер кинәнеп\nАунар инем Бейексағылда.\nЯҙһылыуҙай һылыу сағында,\nЙырғанаҡтар буйлап үрләр инем\nБейексағылыма тағын да.\nЙәшел сиҙәм, алтын тәңкәләр\nМин йәшәгән яҡта юҡ түгел,\nТик ниңәлер барса мәлдәрҙә лә,\nТыуған яғым, тартыла күңел.\nАуылымдың яҙғы батҡағына,\nТашҡынына тиклем ҡәҙерле.\n"Ташла ла һин бөтә мәшәҡәтте\nҠайт", - тиһәләр -\nҺәр саҡ әҙермен,\nТыуған яғым, һиә ҡайтырға,\nЙәйен сихри урман моңон тыңлап,\nКөҙөн кисеп һары япраҡты,\nҠышын шығыр-шығыр аҡ юл буйлап,\nЯҙын гөрләүеккә ҡушылып йырлап,\nМин ҡайтырмын, ауылым, һине уйлап.\nАяҡ остарымда ғына үтеп барам,\nЯҙмышыңдың тәҙрәһенән һаҡ-һаҡ ҡарап.\nТәҙ(е)рәңде бик сиртәһем килә лә бит,\nБаҙнат итмәй торам, ватып ҡуйырмын тип.\nСелпәрәмә килеп ҡуйһа яҙмыш-өлгөң,\nҠаҙалыр, тим, йөрәгеңә ярсыҡтары.\nҒүмерлеккә юлдаш булыр бәхетһеҙлек,\nКүҙ йәшенән ебер нигеҙ балсыҡтарың.\nМинән башҡа булһаң да һин бул бәхетле,\nТыныс ҡына йәшә ҡорған нигеҙеңдә.\nБергә уҙған беҙҙең гүзәл көндәр\nИҫтәлектәр булып ҡалһын күелеңдә.\nМөлдөрәмә тулы хистәремдең\nСайпылтмайса һәр бер тамсыһын\nШатлығымдан сәсәп йүгерә-атлай\nМин ҡаршыңа килдем атлығып.\nМөхәббәтем минең ҡайнар ине,\nЯлмап алды һине ялҡыны.\nҠыуаныстан йәшәнем мин янып,\nОсар ҡошсоҡ кеүек талпынып.\nӨндәремдә, йәнем, мин һөйөлөп,\nҺөйөп һине һис тә туйманым.\nТөштәремә кереп иркәләнең,\nҺинһеҙ минең көнөм булманы.\nЯңылышлығың менән, йәнем, бер көн...\n(Аһ, өҙгөләүе шундай көндәрҙең!)\nХистәремдең иң саф, ҡайнарҙарын\nСайпылтып та түгеп ебәрҙең...\nҠалтыранды һинең ҡулдарың,\nХисле гәлсәр килде селпәрәмә.\nҺәйкәл булып ҡатты һындырың...\nМәрйен кеүек һибелгән хистәрҙе\nҒүмер буйы икәү сүпләйбеҙ,\nСаҡ менән Суҡ кеүек зарығышып,\nБер-беребеҙҙе эҙләп йәшәйбеҙ...\nЗар-интизар булып һине һағынып,\nБер һирпелеп күҙеңә ҡарар өсөн,\nЙыл да ҡайтам таныш һуҡмаҡтан.\nҺине бер күреүҙән илһам алып,\nҺинһеҙ йәшәр өсөн көс-дәрт алып,\nҮҙемә ҡайтам ҡабат-ҡабаттан.\nОшо булмыш мине уратҡан,\nОшо яҙмыш мине илатҡан,\nКүңел йәрәхәттәремде ҡуҙғатҡан ...\nҠосағына алып йыуатҡан.\nТормош – ул зебра. Торло кешелэр менэн осраштыра. Торло хынаузарга юлыктыра хине. Хэр кайхыхы ниндэйзер кимэлдэ тэжрибэ бирэ: ямандары корэш аша ныклы, косло рухлыга эйлэндерэ, якшылары дорос юл курхэтэ, ярзам итэ. Аллага шокор, ул хынаузар мине хындырманы.\nҠай берүҙәр ҡара йөрәктәрен\nАҡ сепрәккә төрөп ала ла\nИзге Фәрештәне һынландырып\nЙөрөй бирә беҙҙең арала...\nЯрты ғүмер уҙып киткән икән\nБеҙ ауылдан сығып киткәнгә,\nШул уҡ мәғрүр тауҙар, шул уҡ туғай -\nБер ни үҙгәрмәгән икән дә.\nЯулыҡ болғап беҙҙе ҡаршы ала\nЮл буйында Райхан сауҡаһы.\nБына бында инде Ат йөҙҙөргән,\nТик һыуы һай керҙәр сайҡарға.\nАнау буйҙа кәритә-тас менән\nКәбән юллап шыуған Ләпәк тау.\nҺаумыһығыҙ, олпат ҡарағастар!\nҺеҙ әле лә , шөкөр, иҫән-һау.\nҠаршыбыҙға йүгереп сығыр төҫлө\nМазутҡа буялған ҡыҙ, малай,\nАтайҙарын эҙләп эшкә барған,\nДизель күреү- ҡыуаныс ҡалай!\nЙырын буйлап аҡҡан йырғанаҡтан\nКәмә һөйрәй Бала саҡҡынам,\nКескәй ҡулдар "себеш" булып бөткән,\nӘсәйҙән шөрләнә саҡ ҡына...\nБала сағым, гүйә, туғайлыҡта\n"Өйрәк һәм һунарсы" уйынын\nЙүгереп йөрөп уйнай, ҡайта белмәй,\nОнотҡан ул хатта туйынырын.\nБурыҡырған тауы итәгендә\nСағы шыуа беҙҙең Бала саҡ,\nБейәләй ҙә, салбар ҙа боҙ инде.\nБәхетле лә ғәмһеҙ иҫәр саҡ...\nТимерүҙәк буйлап тырма йөкмәп\nБесәнгә лә барҙы Бала саҡ.\nҺыйыр ҡойроғона йәбешә-йәбешә\nКөтөү көттө мине Бала саҡ.\nАбҙаҡ менән Мөхәмәт юлында\nҘур сумаҙан һөйрәп Бала саҡ,\nИлай-илай Эстәрленән ҡайтты\nЕгерме биш саҡрым йәйәү, саҡ.\nЭй ҡәҙерле Йәҙгәр, Бейексағыл,\nБүреҡырған, Ләпәк тауҙарым!\nҠыҙыл йылғам, йәшел туғайлығым!\nҘур үҫте малаә һәм ҡыҙҙарың...\nБер нәмә лә үҙгәрмәгән төҫлө,\nҮҙгәргәнбеҙ бары үҙебеҙ:\nСәстәргә сал кергән,\nҺырлана башлаған йөҙөбөҙ.\nБала сағым хәтирәһен һаҡлай\nҺәр бер һуҡмаҡ, һәр бер йырыны.\nАшҡынып та ҡайтыр НИГЕҘ булһын!\nМин тау ҡыҙы!\nТауҙар мине һөйөп үҫтергән!\nБишек йырын йырлап талғын ғына,\nТауҙар мине наҙлап үҫтергән!\nЙөрәгемә тауҙар хәтле һөйөү,\nТауҙар хәтле иман үрелгән!\nКүңелемдә һәр саҡ\nҠаяларҙың ята ныҡлығы!\nТауҙарымдың миндә сафлығы!\nЙөрәгемде баҫһа әрнеүҙәр!\nОсраһалар әгәр әрһеҙҙәр!\nАрығанда йәнем көнсөллөктән,\nТүҙемлеккә тауҙар өндәгән!\n"Һин тау ҡыҙы! ныҡ бул, ғорур" тип,\nБаш эймәҫкә мине өйрәткән!\nАуыр саҡта терәк кәрәк,\nБәхет өсөн көрәш кәрәк,\nҠәбер өсөн көрәк кәрәк,\nБыныһы булһын ине һирәк.\nКүрә күктән көҙгө ҡояш: Бойоға бер ҡарт саған. Бар япрағын ҡойһа ла ул, Ос япрағын һаҡлаған. Һаман да ул нурға туймай, Күҙ төбәгән ҡояшҡа. Ә ҡояшы һирәк ҡарай, Йылытмай инде башҡа. Өҙгөләй ел ос япрағын, Һәм ҡыраулы көҙгө төн. Ә ул һаман йәшел әле, Һаман өҙмәй өмөтөн!.. 1953\nМин был донъяға Килешмәҫ өсөн килдем. М.Горький 1968\nАямағас донъя сабый саҡты, Ун етелә мине тапҡанһың да, Мин етелә — Шартау битендә — Тәүге ҡабат бергә бесән саптыҡ… Шул көн иҫеңдәме һинең, әсәй? Шул көн минең һәр саҡ иҫемдә. Моңланып бер кәкүк саҡырғанда, Үҙең янып бирҙең салғымды. Тыуып ҡына килгән ҡояш нуры Үҙ салғымда уйнап сағылды. Һин эргәмдә ҡарап торҙоң, әсәй, Көлөмһөрәп минең\nҺинең алда тамсы ғәйебем юҡ, Тик һөйөүем ғәйеп булмаһа? Ышанысты улай алдамайҙар, Хаҡ һүҙ әйтһәң — миңә шул баһа. Һөйҙөм һине өнһөҙ, өмөтһөҙ мин, Булмағандыр, бәлки, еңелдән: Йылға түгел, гүйә, ярҙар аҡты, Аҡтарылып, янған күңелдән. Әммә мин ғорур ҙа була беләм: Әйләнермен бер таш ҡаяға. Тик баш эймәм һай холоҡло һыуға, Булыр әле ташты аяған…\nӨс имәндең араһында үҫкән Һылыу һынлы ҡайын шикелле, Өс ир бала араһында үҫтең Кинйә бала булып һин, һеңлем… Һин күрмәнең, һеңлем, һин белмәнең Ниндәй икәнен дә атайҙың. Тик бер әсәй генә, бөтә көсөн Беҙгә биреп, иртә ҡартайҙы. Һеңлем минең, уңған күбәләгем, Һиндә күрәм әсәй йәшлеген. Уның өсөн дә һин бәхетле бул, Был йәшлектең белеп ҡәҙерен.\nҠыштың ап-аҡ дәфтәренә Яҙ яҙа шиғырҙарын: Ел ҡәләме елеп йөрөй, Һирһеп ҡояш нурҙарын. Яҙ шиғырын илһамланып Уҡый ҡоштар, йылғалар. Хатта, иреп, тау-таштар ҙа Күҙ йәше ағыҙалар!.. Яҙ йырсы ул, яҙ рәссам ул, Төрлө моң, өн, буяу ул. Яҙ йоҡламай, ижад итә, Һин дә, шағир, уяу бул. 1961\nБоҙло төндәй мәмерйәнән сыҡтым, Күҙ сағылды сағыу ҡояшҡа. Йәш япраҡтың йәшкелт томанында Ер менән күк килеп тоташҡан. Ҡая таштай ҡатып, ҡарап торам Тауға менеп килгән ҡайынға. Шул аҡ ҡайын үҫкән ҡыраста бит Еләк йыйған эҙең ҡайылған. Эҙҙәренде юллап килеп сыҡтым Балалығың ҡалған ереңә. Үҙең булмаһаң да, бынау ҡайын Ҡайтҡан үҙең төҫлө күренә… Бәй, ни булды?\nШағир — бер тамсыһы икән үҙ халҡының, Тамсы һөйләр хаҡында. Шағир — шаңдағы ул заманының, Һәм көсө лә уның халҡында. 1968\nХәрәкәткә кәрәк хәҡиҡәт, Тик үлсәһәң һәр бер миҡдарын, Хәҡиҡәт тә түгел бик ҡиммәт, Ҡиммәт уға барыр юлдарың. Эҙләр булһаң — ҡара алыҫҡа, Төҙөр булһаң — ятма ояла. Донъя сикһеҙ бөтә тарафҡа, Бөтәһе лә мөмкин донъяла! Ҡәһәрләп тә уны, һөйөп тә, Ҡосаҡҡа ал ташҡын ағымын. Тик күҙәтмә уны бейектән, Тыуыр көнгә илтһен аҙымың. Айырмайса хаҡтан ялғанды,\nГеолог ҡыҙ, көн дә кискә ҡалып, Палаткаңа арып ҡайтҡанда, Рюкзагыңда ниндәй таштар улар, Ауыр түгелме һуң арҡаңда? Көн оҙоно тау-таш айҡап шулай, Сүкеш менән ни һуң ҡаҙының? Сүкешһеҙ ҙә, йөрәгемә баҡһаң, Табыр инең берәй хазина!..\nНиңә ҡәҙерле һуң был ут миңә! Тағы шәмде һелкеп ҡарайым. Дым сайпылған ошо шәм янғанда, Ҡояшым бар минең, бар айым!.. Сайпылыуы әле һәлмәк кенә — Тимәк, мин йәшәйем, мин тере! Был сайпылыу еңеләйгән һайын, Арта бара уның ҡәҙере… Яҙам-яҙам!.. Хыялланам һаман, Янам-янам бергә шәм менән. Көндөҙ атта эйәр ҡырған тәнде Яҙылдырам ошо йәм менән. Тик\nНисәмә йыл үткән, нисәмә йыл Атай өйҙән сығып киткәнгә. Күпме кәкүк ғүмер һанап киткән Алыҫ яҙҙа һуғыш бөткәнгә… Тик әсәйем һаман төштә күрә Ҡайтып кермәҫ беҙҙең атайҙы. — Ҡайтҡан, имеш, — тиеп һөйләй-һөйләй, Көтә-көтә әсәй ҡартайҙы. Бына бөгөн дә ул, сәйен яһап, Төшөн һөйләй тағы — бер үк төш: — Хас элекке төҫө… Кейеме лә\nТәҙрәң аша ҡарай Һоро урман… Һоро урман — минең күңелем. Тик онотма: Унда, Ҡар аҫтында, Яҙ күрке бит ята күмелеп. 1962\n… Ә шулай ҙа һин ғәҙелһеҙ миңә, Бөтәһе лә булды үҙеңдән: Үҙең әйҙәнең бит боҙ ямғырын, Йыртып алып күңел күгемдән. Миңә әйткән ихлас һүҙҙәреңде Ҡабатлағас үҙең башҡаға, «Минән дә ул арттырҙымы?» — тиеп Бер тутыйғош хатта баш ҡаға…\nМөғжизә юҡ, тиҙәр, мөғжизә бар: Әкиәттә түгел — тормошта. Үҙ күҙҙәрең менән күрмәй тороп, Ышанмайһың уға тәү башта. Мин Мәскәүҙә ҡарап йөрөгәндә Сикһеҙ хазинаһын халыҡтың, Күҙ алдымда, күҙҙең яуын алып, Ғәжәйеп бер сәскә ҡалҡты. Мең-мең сәскәләрҙән күркәмерәк, Ем-ем нурын һирпә тажынан. Ышанмайым уны таш тигәнгә, Яһалһа ла Урал ташынан!.. Кем үҫтергән һине шулай итеп? Был\nТал сыбыҡтай һомғол буй-һыныңды, Күҙҙәреңдең моңһоу ялҡынын Нисек күрмәҫкә һуң, күҙем булып, Әйтсе, һылыу, етмәй аҡылым! Юҡ, бәхет тә һинән һорамайым, Юҡ, наҙлау ҙа һинән көтмәйем. Үҙем наҙлап, үҙем һөйөр инем,— Юҡ, быға ла баҙнат итмәйем. Тик һоҡланғым килә оҙаҡ-оҙаҡ, Ситтән генә һине күҙәтеп: Ниндәй килешә һиңә сәскә йыйыу, Эйелеүең сәскә өҙәм тип!.. Һин үҙең\nАлла ла, батша ла, батыр ҙа – Азат итмәҫ бер кем беҙҙе. Бары үҙ ҡулдарыбыҙ менән Яуларбыҙ үҙ иркебеҙҙе. «Интернационал» I Мең туғыҙ йөҙ утыҙ етенсе йыл!.. Мең туғыҙ йөҙ утыҙ етелә Мең туғыҙ йөҙ Ун Етене ҙурлап, Илем минең изге ителә. Мең туғыҙ йөҙ утыҙ етенсе йыл!.. Мең туғыҙ йөҙ утыҙ етелә, Мең туғыҙ\nКеше! Кешем! Һинең зиһенең менән Тағы атты ерҙә яңы таң… — Беҙҙең кеше атлай ғаләмдә! — тип, Һөрән һалды илгә Левитан. Оса ике батыр! Улар ҡайтыр, Үтәп тағы илем ҡушҡанды. Һөйөндөрөр тағы бар дуҫтарҙы, Көйөндөрөр тағы дошманды. Күр һин, дошман: беҙҙең дөрөҫлөк был! — Ҡояш булып күккә олғашты. Бел: ҡояштан ҡапланырға мөмкин, Мөмкин түгел ҡаплау\nНур ҡалмаһа күҙеңдә, Йыр ҡалмаһа үҙеңдә, Ни ҡыҙығы донъяның — Ҡошсоғо юҡ ояның?.. 1962\nНихәл генә, яҙғы аҡ ҡайын! Килдем һиңә, килдем, дуҫҡайым. Һағынып килдем һине күрергә, Һорап хәлкәйеңде белергә. Туң да икән әле тупрағың, Шауламай ҙа икән япрағың. Яңы ғына аҡ ҡар асылғас, Һының әле һинең яланғас… Икенсе бер һиңә килгәндә, Һинең менән уйнап көлгәндә, Умырзая беҙҙән көнләшер, Көлмәгеҙсе, тиеп өндәшер. Тик ҡағылмам умырзаяға, Былай ҙа бит ғүмере\nМуйылдар, муйылдар, муйылдар, Муйыл йылы булып ул йылдар Йөрәгемә минең уйылған — Күмгәйнем мин һине муйылға… Әле һаман аға ул йылға, Тик муйылдар инде ҡойолған. Йәшлек үтмәҫ булып тойолған… Нисә йылдар үтте ул йылға… Күңелем юҡ һинән туйынған, Тик ашманы уйым бойомға… 1961\nҒүмерем буйы мин бит яңғыҙым, Эҙләйем һине, яҡты йондоҙом. Юғалдың ҡайҙарҙа? Юл алдың ҡайҙарға? Һинһеҙ, йондоҙом, юлым бик оҙон… Ниңәлер, күпте көтә күңелем, Көткәнгә микән күпте киң илем? Дауыллы йылдарҙа, Бормалы юлдарҙа Мин еңел йөклө булмам, һөйөклөм! Саҡыра тағы алыҫ юлдарым, Юлдашым минең — йөрәк моңдарым, Тынғыһыҙ көндәрҙә, Йондоҙһоҙ төндәрҙә Күрсе мин барын, яҡтырт юлдарым!\nҮтер йылдар, Үтер күп быуаттар Һәм асылыр яңы донъялар. Беҙҙең тормош, Беҙҙең әкиәттәр Тарих биттәренә оялар. Был тарихте уҡып, киләсәктә Рәхәтләнеп, бәлки, көлөрҙәр?.. Ә кем белә, Бәлки, беҙгә кире Ҡайтыр өсөн һағынып йөрөрҙәр? Һағынмаһалар ҙа, Һокланырҙар: — Ниндәй көс, тип, ниндәй батырлыҡ! Шул батырлыҡ — Беҙҙең матурлыҡ та! Ә бит ҡабатланмай матурлыҡ. 1961\nКүҙ ҡараһы кеүек һаҡла, шағир, Тарих дөрөҫлөгөн йырыңда. Ул тарихте ата-бабаң ҡорған, Хыялланып хаҡлыҡ турында… 1962\nКүҙ алдымда һин булмаған, Һинең хаҡта уйламаған Көнөм, төнөм бар микән? Бар икән шул, бар, иркәм: Ул да булһа, бер табышып, Йылдар буйы бер ҡауышып, Бергә булған көн икән, Бергә булған төн икән… 1961\nАғас күрке — япраҡ, тиҙәр. Дөрөҫ! Мин килешәм быға һис һүҙһеҙ. Тик кешенең күрке сепрәк булһа, Был күркәмлек, ай-һай, күңелһеҙ… Ә шулай ҙа ҡай берәүҙәр һине Кейемеңә ҡарап күрәләр, Кейемеңә ҡарап ҡаршылайҙар, Һөйләшәләр, аҡыл бирәләр. Мин ҡыҙғанам шундай әҙәмдәрҙе, Мин һыҙланам шулар өсөн дә: Их, был кейем, тимен, ниндәй күркәм, Тик кешеһе етмәй эсендә!.. 1956\nКитһә лә атам, Ҡалдырған Ватан. Шул Ватан тиеп Башымды ватам. Уттарҙа янам, Һыуҙарға батам, Эштәрен уйлап, Йоҡоһоҙ ятам. Бар байлығым һин, И ғәзиз Ватан. Шул байлыҡ өсөн Ҙур рәхмәт, атам!.. 1961\nКис булдымы, тауыш баҫылдымы, Мин кемделер көтәм. Был нимә? Кемдер килеп ишек шаҡыр кеүек, Килеп инер кеүек бүлмәмә. Ләкин бер кем дә юҡ. Ишегемде Бер кем килеп, бер кем ҡаҡманы. Әллә инде килеп кире китте, Мөхәббәтем мине тапманы. Йылмайманы упҡын күҙе менән, Ишетмәнем һөйәм тиеүен. Үҙең эҙләп тапмаһаң һин, ахыры, Көтөп кенә килмәй һөйөүең?.. 1961\nТау кешеһе кеүек ғорур Кавказ Аҡ башлығын кейгән башына, Ниҙелер ул хәтерләгән һымаҡ Баҫып тора диңгеҙ ташына. Диңгеҙ уның йәш кәләше, гүйә,— Муйынына килеп һарылған. Ахыры, ул яуҙан ҡайтҡан ирен Шундай һөйә, шундай һағынған?.. Ниндәй пар килгәндәр! Бирһен, әйҙә, Шат ғүмерҙең оҙон, тынысын. Ҡыяҡ гөлдәр булып үҫһен, Кавказ, Билдән һалған хәнйәр-ҡылысың! 1961\nЙәшәү балҡый, Йәшәү күкрәй Кескәй бөртөгөндә бойҙайҙың. Ул шыттымы, Нур йоттомо — Ерҙә тағы ғүмер оҙайҙы. Алтындарҙан, Атомдарҙан Көслөрәк ул кескәй бер бөртөк. Атайҙарҙы, Әсәйҙәрҙе Һөйөндөргән йәшел һәр бер төк…\nУҡып ҡына түгел, Татып беләм Яҙмышыма яҙған тетрәүҙән: Ҡайһы саҡта Иң шым бышылдау ҙа Ҡеүәтлерәк күктәр күкрәүҙән. Семәрләнеп күпме сер бөркөлә Өнһөҙ баҡҡан упҡын күҙҙәрҙән. Өндәшмә лә! Был мәл өндәшмәүең Аңлайышлы бөтә һүҙҙәрҙән! 1962\nЗәңгәр күктәй асыҡ күҙҙәреңә Осоп төшөр кеүек баҡһа ла, Һин торған бер ғорур бейеклектә Күңел ҡанатын ул ҡаҡһа ла, Ситлектәге тотҡон бөркөт кеүек, Оса алмай ул һинең күгеңә — Ҡурҡыу ҡатыш сәйер ҡараш менән Ҡарайһың һин уның күҙенә… Аһ, был йыйырсыҡтар, йыйырсыҡтар! Ҡылыс эҙе улар йөҙөндә. Йәшһең шул һин, бик йәш… Белмәйһең дә Күпме нур\nЕбәрҙем дә атты күк үләнгә, Еләк тирәм үҙем сүгәләп. Тирә-яғым тулы гөл-сәскәләр, Тирә-яғым тулы күбәләк. Сиңерткәләр, һанһыҙ сиңерткәләр Сың-сың килә күҙгә күренмәй. Бер өҙлөкһөҙ салғыларын янып, Нисек улар шулай иренмәй? Нисек арымай һуң бал ҡорттары, Сәскәләргә ҡунып көн буйы! Улар йыйған һары балды эсеп, Шаулар икән көҙөн кем туйы? Башың сайҡай-сайҡай моңланырға, Ҡайынҡайым, һиңә ни\nДонъя зәңгәр, донъя шундай зәңгәр — Ҡанатһыҙ ҙа осоп китерлек! Был юлдарҙан тик бер үтер өсөн Ғүмерҙәрең буйы көтөрлөк!.. Ерҙе уйып сыҡҡан йәшел энә Тегә яҙға байрам күлдәген. Һин киләһең, юк, йөҙәһең, йырым, Һин — бер аҡҡош зәңгәр күлдәге. Ниндәй көс һуң тағы ҡауыштырҙы Беҙҙе шулай зәңгәр иртәлә? Беҙме әллә елде иркәләйбеҙ, Елме әллә беҙҙе\nТыпыр-тыпыр баҫып бейей Ямғыр минең ҡыуышҡа. Мин шатланам, мин һөйөнәм Күк күкрәген тауышҡа. Тик һин генә көйөнәһең Ҡойоп ямғыр яуғанға. Мине яңғыҙ ҡалдырып Ҡайта алмай ҡалғанға… Йәшен ҡылысын сайҡап, Ярһып бейей, эй, ямғыр. Төнө буйы бейеһен ул, Һай, уға рәхмәт яуғыр!.. 1962 Перевод на русский язык Дождь то ходит, то пляшет Тыпыр-тыпыр по шалашу Дождь\nТөҫө ҡасҡан. Һары буръяҡ баҫҡан, Ни булған һуң бөгөн диңгеҙгә? Ел дә юҡ бит, ә ул ҡоторона! Ҡоторона шулай елһеҙ ҙә…Ситлектәге ас арыҫлан һымаҡ, Дулап йөрөй, һыймай ярына. Сал ялдарын сайҡап, асыу менән Ҡорбанынмы көтөп ярһына? Бер сабыйға әллә асыу итеп, Йоторғамы уны самалай?.. Ярҙа уға бер ҙә иҫе китмәй, Таш ырғытып йөрөй бер малай!..\nҠайтам! Ҡайтам! Йырҙарыма ҡайтам! Ҡалып тор һин, гүзәл баш ҡалам. Минһеҙ ҙә бит бер ни булмаҫ һиңә, Һин шауларһың минән башҡа ла! Ә мин? Юҡ, башҡаса булмай! Мин тупраҡтан, ерҙән яралған, ерҙә тыуып-үҫеп, ерҙә аунап, ерҙән йыйып йәнем йыр алған! Бөркөт — күктә, суртан һыуҙа тере, Ир ҙә тере, илгә — ҡушылһа… Нимә өсөн йәшәй\nБына минең тыуған ер был — Ҡарт Ҡаратау, югерек Йөрүҙән… Тыуып-үҫкән, һыуын эскән Ерем минең!.. Һине күреүҙән — Күм-күк үләнеңә ятып, Туйғансы бер килә илағым. Ҡая таштарыңа менеп, Бер ҡысҡырып килә йырлағым. Бына был тышаулы аттың Һалдырып та алып тышауын, Һыбай ярып үткем килә Ҡайындарҙың йәшел ҡоршауын. Ҡайтмай оҙаҡ йөрөгәнгә, Ботаҡтары биткә һыҙырһын, Һыҙырһын да,\nКөтмәгәндә шундай ҡыҙҙар осрай, Шундай ҡыҙҙар — ят та үл инде!.. Ниҙәр уйлап, ниҙәр кисергәнде Үҙең күр ҙә, үҙең бел инде… Алыҫ-алыҫ йондоҙ — Һиңә ул ҡыҙ, Төшөңдә лә осоп етмәҫһең. Төшөңдө лә көнләр кешең барҙа, Төш күрергә баҙнат итмәҫһең. Тиҙерәк һүҙҙе ситкә күсерәһең, Кисерәһең үҙең эсеңдән!.. Бер йылмайып ҡарауы ла уның Оло бер туй\nЗәңгәр бураҙналар һалып, Елдәр һабан һөрә диңгеҙҙә. Зәңгәр бураҙналар буйлап, Аҡсарлаҡтар оса, ем эҙләп. Тулҡын түгел, әйтерһең дә, Күҙ алдымда иген тулҡына. Ҡояш сыҡҡас, алтын төҫлө Тосс башағын эйеп, ул тына. Эйе, башаҡ еҫен тоям! Ураҡ ура, гүйә, караптар, Елкән күрһәм, ҡыр юлынан Сабып килгән кеүек пар аттар. Тыуып-үҫкән еребеҙҙе Килтермәһәк шулай дингеҙгә, Күҙ талдырғыс\nЕл-арыҫлан, сал ялдарын сайҡан, Ҡотороноп өҫкә ташлана. Тын быуыла, алға барып булмай, Кем кемде, тип, алыш башлана. Ул, ажғырып, боҙло теше менән Боғаҙыңа килеп йәбешә. Асырғанып, тибеп осорғас та, Салҡан барып ергә ул төшә. Аҡ юл һыҙып ҡара төн эсендә, Атылаһың тағы саңғыңда. Бит был төндә берәү ҡыл өҫтөндә — Йондоҙо бул кәрәк сағында!.. Ҡайҙалыр\nАғыла, ағыла, ағыла Болоттар, болоттар тағы ла. Ҡайҙарға, ҡайҙарға болоттар Ағылып, йығылып бер туҡтар? Һарыла болоттар тауҙарға Ел тауға уларҙы ауҙарған. Йәм-йәшел тараҡлы ҡарағай, Әйтерһең, тауҙарҙа сәс тарай. Таралған болоттар сәсенән Ваҡ ямғыр тамсыһы сәселә. Уйҙан уй тыуғандай, тағы ла Болоттар, болоттар ағыла… 1962\nБеләм, миңә яҙмышыңды бәйләү, Күңелең теләһә лә, ҡурҡыныс: Шомло уйҙар һиңә тынғы бирмәй, Ләкин һин ғорур бул, бул тыныс! Теләйһеңме, йондоҙ өҙөп бирәм, Ай ҙа булыр һиңә бүләгем? Теләйһеңме, тик һин телә генә, Ҡабул булыр һәр бер теләгең. Һин теләһәң, мин бит бөтәһен дә Тәүәккәлләй алам юлымда. Мин сихырсы-йырсы: йондоҙ һүнә, Йондоҙ яна минең ҡулымда!\nМин халҡымдың сәскә күңеленән Бал ҡортондай ынйы йыямын, Йыямын да — йәнле ынйыларҙан Хуш еҫле бер кәрәҙ ҡоямын. Шуға ла мин беләм тел ҡәҙерен: Бер телдән дә телем кәм түгел- Көслө лә ул, бай ҙа, яғымлы ла, Кәм күрер уны тик кәм күңел. Халҡым теле миңә-хаҡлыҡ теле, Унан башҡа минең илем юҡ; Илен hөймәҫ кенә\nБашҡортостан сиген үтеү менән, Тыуып-үҫкән ергә етеү менән, Нур тулғандай була күңелгә, Йыр тыуғандай була күңелдә. Йәшел бәрхәт төҫлө еркәйгенәм, Ҡыҙҙар ҡулы төҫлө елкәйгенәм Иркәләй бит талған күҙемде, Иркәләй бит арыған йөҙөмдө. Югереп сығыу менән ҡайындарым, Онотолдо барлыҡ ҡайғыларым, Күреү менән күген Уралдың, Күҙҙәремә йәштәр уралды… Уйнаҡлашып саба, ана, тайҙар… Уйға килә яугир олатайҙар —\nБала булып булмай, тик бала саҡ — Һәр саҡ ҡайтып килә торған ил; Күңел гөлдәреңдең саңын ҡағып, Мәңге сафлап, наҙлан торған ел. Һин донъяны яҡын күргең килһә, Бала күҙе менән баҡ уға: Донъя шундай сағыу, шундай ғәжәп, Иҫең китерлек бит донъяға! Ҡояш сыға, сыҡ-сыҡ, тиеп һаман, Болоттарға һуҙһам ҡулымды. Ҡояш! Эй һин, балалыҡ ҡояшым, Ғүмер\nБыяла аҫтында бер байраҡ ята Сит-ситтәре бөткән тетелеп. Дәһшәт менән ҡарай йылдар аша, Ҡында ятҡан ҡылыс шикелле. Наҙлы бәрхәт һымаҡ ғәмһеҙ түгел, Шундай уяу, шундай теремек, Ул — яранан сыҡҡан ҡандай ҡайнар, Унда — төҫө ялҡын теленең! Ильич телмәрендәй ыҡсым үҙе, Ильич телмәрендәй ялҡынлы, Уның һүҙе кеүек ябай, ғәҙел, Уның үҙе кеүек яғымлы. 1961\nЙырым — ҡай саҡ әрем тәме әйткән Көйөп бешкән арыш икмәге, Мамыҡтай аҡ, Йомшаҡ ҡалас һымаҡ, Юҡ шәрбәтең һинең, Юҡ мәгең… Үҙем кеүек көл-күмергә буяп, Аунатҡан бит ауыл мейесе, Ниңә һуң мин һине яҙам әле? Кем өсөн һуң? Әйтсе, ни өсөн? Белмәйем дә ҡай саҡ… Ләкин яҙам! Яҙам һине, үҙең яҙылғас. Ауырлы мин көн-төн һинең\nАлып китә һине минән карабың, Мин, балыҡтай, ярҙа дулап ҡаламын. Һуңғы карап китеү менән, бит бергә Һыу ҙа ярын ташлап китә ғүмергә. Шығырҙатып айғолағын ҡомдарҙың Һығып алған һары һағыш ҡомары Һөйәккәсә ҡояш өткән тәнемде, Һурып алған тәнемдәге йәнемде. Бер ҡасан да инде ташмаҫ был һыуҙар, Беҙҙе тағы ҡауыштырмаҫ ярһыуҙар. Алып китә, алыҫ китә карабың Ярҙа\nОборудование: фонограммы мелодий Гимна РБ, курая, башкирской плясовой, карта Республики Башкортостан, плакаты с изображением флага, герба Республики Башкортостан, юрты, выставка книг башкирских писателей, рисунков и поделок, образцы национальных костюмов.\nЗвучит песня “Башкортостан” З.Исмагилова на стихи М.Карима.\nА двадцать глаз иметь бы мне!...(Г.Молодцов).\nДети исполняют песню “Прекрасная земля” муз. А.Имаева сл. Р Валеевой\nРодная сторона Красивая земля моя,\nКукушек слышу голоса Красивая земля моя,\nВедущий. Край наш необыкновенно привлекателен разнообразием природы. Если посмотреть на Башкортостан с высоты, то можно увидеть и горы, и холмы, и крутые обрывы, и бескрайние хлебные просторы. На востоке республики высятся Уральские горы. Они покрыты густыми лесами. Если плыть по реке Уфе от села Красная горка до села Караидель, то кажется, что находишься в какой-то горной стране.Очень много у нас рек и озер. Самая большая и красивая среди них красавица Агидель.\nУченик. С любовью и нежностью поют башкиры о родной Агидели, звон ее струй как бы впитался в задумчивые мелодии тростниковой флейты – курая. (В грамзаписи звучит мелодия курая)\nУченик. Наша республика расположена на южном Урале, на границе двух частей света – Европы и Азии. Занимает территорию более 143 тысяч кв.км. Население более 4 млн. чел. Проживает около 100 национальностей. В годы Октябрьской революции народ Башкортостана боролся за создание самостоятельной республики. Такая республика была создана в 1917 году. А в марте 1919 года на основе соглашения с российским правительством была образована Башкирская Автономная Советская Социалистическая Республика.\nВедущий. 11 октября – мы отмечаем день Республики. В этот день в 1990 году она была провозглашена суверенной республикой и стала называться Республикой Башкортостан.\nУченик. Каждая республика имеет свои символы, выражающие ее суверенитет.\nГосударственный флаг РБ был принят 25 февраля 1992 года, авторы – Масалимов Урал, Асабина Ольга.\nУченик. Флаг представляет собой прямоугольное цветное полотнище, состоящее из горизонтальных равновеликих по ширине полос зеленого, белого и синего цвета с эмблемой.\nВ центре белой полосы золотистым цветом изображена эмблема – круг, в центре которого находится стилизованный цветок курая с семью лепестками. Синий цвет означает ясность, добродетель и чистоту помыслов народов республики; белый – их миролюбие, открытость, готовность к взаимосотрудничеству; зеленый – свободу, вечность жизни. Цветок курая – символ дружбы, семь его лепестков символизируют единство башкирских племен и народов Башкортостана.\nУченик. Государственный герб Республики Башкортостан был принят 12 декабря 1993 года, автор – Фазлетдин Ислахов. Герб представляет собой изображение памятника Салавату Юлаеву (символ мужества народов) на фоне восходящего солнца и его лучей (символ стремления народов к свободе), вписанное в круг, обрамленный национальным орнаментом. Ниже изображено соцветие курая (символ стремления к единству), лента, окрашенная в цвета Государственного флага Республики Башкортостан, с надписью по белому полю “Башкортостан”.\nУченик. Государственный гимн Республики Башкортостан был принят 12 октября 1993 года. Гимном РБ является торжественная мелодия “Республика” на музыку Фирата Идрисова. Государственный гимн РБ является символом, выражающим суверенитет РБ, единство и дружбу ее народов (Звучит гимн РБ).\nУченик. Столица республики – город Уфа. Он основан в 1574 году. Уфа – большой, красивый город. Проспект Октября, который соединяет южную и северную части города, имеет протяженность более 10 км. В Уфе много фабрик, заводов, учебных заведений, дворцов, музеев.\nУченик читает стихотворение Г. Рамазанова “Уфа”.\nУченик. В Уфе живут русские, башкиры, татары, чуваши, мордва, а также представители других национальностей. Город насчитывает более миллиона жителей. Любимые места горожан – это памятники легендарному герою башкирского народа Салавату Юлаеву, героям гражданской войны, героям Великой Отечественной войны – Александру Матросову и Миннигали Губайдуллину. Бессмертные подвиги этих героев стали символом мужества и отваги. (Демонстрируются иллюстрации с изображениями памятников героям) Ученик. В Башкортостане всего 19 городов, из них Уфа, Стерлитамак, Бирск, Белебей имеют дореволюционную историю.\nЕсть и более молодые города Ишимбай, Салават, Сибай, Учалы, Агидель, Дюртюли и другие. (Демонстрируются слайды)\nУченик. Недра Башкортостана хранят почти все виды полезных ископаемых. В 1932 году были открыты первые месторождения башкирской нефти. С тех пор она стала республикой развитой нефтяной и химической промышленности.\nУченик. В мире и согласии живут трудовые слои башкирского и русского народа. Им всегда приходилось вместе защищать интересы России – в одних рядах сражаться против иностранных интервентов. Нам хорошо известно имя легендарного героя башкирского народа, поэта – импровизатора Салавата Юлаева.\nУченик. Салават Юлаев соединил в себе талант поэта, дар полководца, бесстрашие воина. Эти качества отражают духовный облик башкир.\nВедущий. Башкирский народ всегда умел на славу не только воевать и трудиться, но и веселиться. Башкирский народный праздник – сабантуй (переводится как “праздник плуга”.)\nА теперь, ребята, поиграем все вместе!\nИгра “Улетели – улетели!”\nВедущий называет летающие и нелетающие предметы (при этом поднимает руку вверх):\n- Улетели – улетели - журавли улетели.\n- Улетели – улетели - грабли улетели.и т.д.\nДети должны поднимать руку тогда, когда назвали летающий предмет. Кто ошибается, выходит из игры.\nРазбежимся на лужок. - Дети, взявшись за руки, идут по кругу и поют песню.\nПр. Ля-ля-ля-ля… - Перестраиваются в большой круг.\nПо окончании пения бегут к стульям и строят юрту.\nУченик. Прекрасны башкирские песни, народные танцы, хороши традиции и обычаи башкирского народа. Вы сейчас услышите мелодии курая – этого чудесного национального духовного инструмента.\nИзготовляют его из сухого полого тростника – курая. (Звучит грамзапись)\nУченик читает стихотворение А. Игебаева “Курай”.\nУченик. Мы сегодня говорим:\nБашкортостан – республика большой нефти и нефтехимии.\nБашкортостан – республика машиностроения.\nБашкортостан – республика хлебных полей.\nБашкортостан – республика душистого меда, целебного кумыса.\nБашкортостан – страна певцов, страна поэтов.\nВедущий. Сегодня мы проводим конкурс чтецов. Участники будут читать стихи башкирских поэтов о своей Родине. Конкурс завершается стихотворением Р.Бикбая “Заветное слово”.\nЯ сызмала знаю заветное слово –\nОно согревало в пути;\nОно мне не раз и не два помогало\nНа горы крутые взойти.\nЯ сызмала знаю заветное слово,\nЖивыми лучами слепя,\nВсе думы народа, все песни народа\nТо слово вобрало в себя.\nСлова остальные заимствуют щедро\nЕго удивительный свет.\nБогат мой язык, но второго в нем слова\nПодобного этому нет.\nЕго унижали, секли, распинали,\nНо, к битве напутствуя стан,\nЗвенело на Флангах,\nГремело над цепью\nЗаветное – Башкортостан!\nУченик. И все это наш родной край – Башкортостан. И любим мы его не только за достопримечательности и полезные ископаемые, а потому что мы здесь живем, это наша Родина. Мы гордимся ее героями, восхищаемся ее красотой и любим все, что нас окружает, - наш Башкортостан.\nДети исполняют песню “Родина” Муз. Ф. Гершовой Сл. Х. Мухамедьярова\nМилая земля. Мой Башкортостан,\nНет края родней -\nРодины моей. Родина моя,\nГоры и поля,\nРасцветай, как сад,\nУченик. В народных танцах, так же как и в песнях, сказках и легендах, выражены лучшие черты и стремления свободных, трудолюбивых народов. С башкирским искусством народного танца познакомились зрители многих республик, областей и краев нашей страны. Башкирские танцоры побывали в нескольких десятках стран всех пяти континентов.\nВедущий. Сегодня мы говорили о нашем родном Башкортостане, о его бескрайних просторах, о бесчисленных богатствах, которые нам с вами беречь и преумножать. А самое большое богатство Башкортостана это его люди. И пусть на твоей земле, Башкортостан, всегда процветает мир и дружба, пусть хватит места для всех народов, населяющих этот удивительный край!\nСтихи Мустая Карима на башкирском языке\nӨсөнсө көн епшек ҡар яуа, Өсөнсө көн тоташ, өсөнсө көн Әрней минең иҫке бер яра. Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа. Тимер ярсыҡ — яра төбөндә, Тимер ярсыҡ йөрөй тәнемдә, 1955 Тяжелый снег идет три дня (Перевод на русский язык) Тяжелый снег идет три дня. Три дня подряд, Три дня подряд. И ноет рана у меня\nӨс мөғжизә мине әсир алды — Ер, йәнә күк, йәнә ҡатын кеше. Өс сер мине уйға, шомға һалды — Ер, йәнә күк, йәнә ҡатын кеше. Ерҙең сере бөтә. Күк һайыға. Төбө күренер бына асылыр ҙа. Ҡатын кеше генә Асылмаҫ сер, Тылсым булып ҡалыр асылында. 1977 Три чуда пленили меня… (Перевод на русский язык) Три чуда\nБеҙ ҡауышҡан көндө һуғыш сыҡты, Туйҙан яуға киттем мин ул көндө. Тау ҡәҙерле ҡайғы ҡалдырҙым да Алып киттем барлыҡ өмөтөңдө. Һин ике ҡат һүнеп тоҡанғанһың,— Ике тапҡыр үле хәбәре алғас. Өмөтөң һаман ҡалған өсөнсөгә, Мине ҡаршыларға, яу туҡталғас. 1956\nӘсә ҡарынынан сығып, кеше Ер ҡарынына керә. Шул арала йә ул донъя ҡора, Йәки ғүмер һөрә. 1964\nАйырылышыу минутында Гел шулай тиһең миңә: — Әйтә алмай ҡалдым һүҙемдең Иң кәрәклеһен генә. Йәшәлмәгән ғүмер бит ул — Әйтелмәгән шул һүҙең, Алдағы өмөт, яныуҙар, Мөхәббәтең һәм үҙең. Мәңгегә оҙатҡанда ла Һин әйтһәң ине миңә: Ҡалды шул, ҡалды һүҙемдең Иң кәрәклеһе генә.\nҺөйөү нимә? — тинем ир кешегә. — Ҡатын өсөн тамуҡтарҙы үтеү. — Һөйөү нимә? — тинем мин ҡатынға. — Ғаләмдәрҙә янып көлгә ҡалған ирҙе көтөү. 1977 Что такое любовь, я спросил… (Перевод на русский язык) — Что такое любовь? — я спросил у мужчины однажды. — Ради женщины, — ответил он мне, — пройти через\nҺәр аҙнамдың ете көнө Ете шәмдәй йым-йым итә, Моңдар сәсеп, ете төнө Ете көмөш ҡылды сиртә,— Һинең менән бергә саҡта Тыуған яҡта. Һүнгән шәмдәй һәр бер көнөм, Өҙөлгән ҡыл — һәр бер төнөм,— Һинән башҡа, яңғыҙ саҡта Ят тупраҡта. 1966\nҺин киттең. Мин янып ҡалдым. Күләгәңә бер ҡара. Мин янамын. Шуға һинең Күләгәң алдан бара. 1978\nТөнгө Рига. Төнгө тын баҡса. Төнгө тымыҡ күлдең буйында Пар-пар булып йоҡлай аҡҡоштар, Муйындарын һалып муйынға. Улар йоҡлай. Ҡоштар бәхетен Өркөтмәҫме өндәр ҡағылып? Ҡоштар бәхет сиккән сәғәттә Уттар йотам, һине һағынып… 1973\nҺыуһағанда, онотторҙоң һыу барлығын, Өшөгәндә — уттың йылы йомартлығын; Ҡара төндә онотторҙоң ай хаҡында, Зәһәр ҡышта онотторҙоң май хаҡында; Эш өҫтөндә һин бит мине ялһыҙ иттең, Өмөтөмдөң диңгеҙҙәрен ярһыҙ иттең; Тик үҙеңде күҙ асып күҙ йомғансы ла Онотмаҫҡа мәжбүр иттең — бер тамсы ла. 1959\nҺинең тыуған ерҙәреңдә булдым, 1954 В краю моей любимой (Перевод на русский язык) Я побывал в краю моей любимой. Его весну я долго в сердце нес. Здесь детство с милой пробегало мимо Веселых подрастающих берез. Быть может, я иду сейчас, ступая В ее когда-то промелькнувший след. Здороваясь с березами, не зная, Что им, как\nҺин тотаһың беләгемдән, Инде тайҙым тигәндә, Һин тыяһың күҙ йәшемде, Инде тамды тигәндә. Яндыраһың танһығымды, Инде ҡанды тигәндә, Терелтәһең йөрәгемде, Көлгә ҡалды тигәндә. 1977\nҺин йоҡлайһың. Йоҡоң шундай тыныс Иртә таңда. Һулышыңдан дәрт орлоғо шыта Минең каңда.Нисәнсе ҡат һоҡланамын һиңә Иртә таңда. Нисәнсе ҡат йыр яҙамын һиңә Иртә таңда.Ҡайҙа ғына китеп, ни күрһәм дә Инде алда, Табынырмын бары һиңә генә Иртә таңда, Иртә таңда, Иртә таңда…1977 Ты спишь… (Перевод на русский язык) Ты спишь. Как спокоен твой сон\nҺауалағы бөркөт һымаҡ, Ғорур инем. Йәш инем. Бар донъяға баш бирмәнем, Мөхәббәткә баш эйҙем. Үтте йәшлек, елеп үтте. Артында туҙҙы туҙан. Хәҙер инде уҙыр юлды Туҙан туҙҙырмай уҙам. Тик бөгөлмәҫ билем Хатта Пәйғәмбәр Мөхәммәткә, Нескә талдай бөгөлә ул Һаман шул Мөхәббәткә. Юл осланыр… Ап-аҡ ҡарға Ҡапланырҙар түбәләр. Шул саҡ бер юлы әйтелер Әйтеләсәк тәүбәләр. Әммә\nХәсән Туфанға Һандуғасҡа ниңә буй-һын, Нимәгә уға биҙәк? Таңда бер һайрап ебәрһә, Биш ҡат өҙөлә үҙәк. Шағирға ниңә чин кәрәк, Нимәгә уға титул? Батшалар ятлап алырлык Шиғырҙар яҙа бит ул. 1968 К чему красота соловью… (Перевод на русский язык) К чему красота соловью, Узоры и жар оперенья? Затянет он песню свою, И всех обожжет его\nҠышҡы юлдан аҡбуҙ килә, 1963\nНиндәй йыл был? 1Даугава — Көнбайыш Двина Рига, 1957\nҠатындарға ирҙәр сәскәләрҙе Төнгә ҡаршы бүләк итәләр. Шуға күрә шиңгән сәскә менән Ҡаршылана байтаҡ иртәләр. Бер ҡатлыраҡ шаян саҡтарымда Ул хистәрҙе мин дә татыным, Сөнки төнгә ҡаршы Төнгө һуҡыр Сәскәләрҙе мин дә ташыным. Таңда тороп, хәҙер ҡырға сығам, Ысыҡ кипмәҫ борон гөлдәрҙә; Ҡояш сыҡҡан саҡта, сәскә ҡуям Ул баш һалған йомшаҡ мендәргә. 1964\nҠалпынаһың, ашҡынаһың, Күҙҙәреңдә нур ғына; Эй, йәш егет, йөрәгеңдән Ниндәй шатлыҡ урғыла? — Янып-шашып, янып-шашып Булдым ғашиҡ!.. — Сал сикәле уҙаман ир, Ниңә ауыр ҡанатың, Ниндәй хсрәт төштө һиңә, Ниңә моңһоу ҡарашың? — Янып-шашып, янып-шашып Булдым ғашиҡ… 1970\nҠайғы төҫө ҡара, ҡап-ҡара, Ҡап-ҡара сәс шунан ағара. Һәм ҡап-ҡара тупраҡ — ер төҫө, Аҡ сәскәләр биҙәй ер өҫтөн. Әгәр ҡайғы күрһәң бер үҙең: — Ах, сал баҫҡан,— тимә,— ер йөҙөн! 1957\nҒашиҡтар, һеҙгә өндәшәм — Юҡ-барға йән ҡыйнашмағыҙ. Боҙолошоу — сирек әжәл. Әжәл менән һынашмағыҙ. Араларға ышанмағыҙ, Ваҡыттарға таянмағыҙ. Айырылышыу — ярты әжәл. Әжәл менән шаярмағыҙ. Ә шулай ҙа, һөйөү барҙа, Төҙәлмәҫтәй яралар юҡ. Һөйөү һүнһә, кеше үлә. Әжәлдәрҙән саралар юҡ. 1977 Влюбленные, к вам обращаюсь… (Перевод на русский язык) Влюбленные, в упреках пыл умерьте, Боль\nЯҙылмаған, һыҙылмаған Мөхәббәт ҡанундары Шатлыҡ килтерә әрнеүҙәр, Туңдыра яныуҙары. Ҡараңғы яһай көндәрҙе, Төндәрҙе яҡты итә. Яртыларҙы бергә ҡуша. Бөтөндө ярты итә. Ваҡытҡа ҡояш баш түгел, Уға мөхәббәт хужа. Айы йылдарға тартыла, Көнө сәғәттә уҙа. Шағир әйткән: «Уның өсөн Оло ла, кесе лә юҡ…» Ә ғәмәлдә ни еттелә Бик улай эше лә юҡ. 1977\nБер пароход, төтәй-төтәй, 1964 Берега остаются (Перевод на русский язык) По Белой, басистый и гордый, Смешной пароходик чадит. В лаптях, В тюбетейке потертой На палубе мальчик сидит. Куда он — с тряпичной котомкой? К чему направляет свой путь? Лишь берега дымная кромка Да Белой молочная муть Вдали. И на воду большую Глядит он и все\nЙәйге ямғыр, көмөш булып, Һибелгән саҡта, Название на русском (Перевод на русский язык) Мальчишка без шапки бежал под дождем, Смеясь, крутя головой. «Вырасту»,— думал. И дальше бежал Вровень с плакун-травой. Он вырос. Летний дождь никогда Помехой не был в труде,— С распахнутым воротом он стоял Без шапки на борозде. В годы засухи вместе с землей\nЮлдарым йыраҡ, һөйөклөм, Юлдарым һиңә бара. Йылдарым япраҡтай ҡойола, Тик яҡынаймай ара Юлдарым һиңә бара. Йылдарым япраҡтай ҡойола, Тик зарланыр юҡ зарым! Бик урау-урау булһа ла, Һиңә бара юлдарым. Зарланырға юҡ зарым. Тимәк, мин әле һөйәмен, Шул юлдан киләм икән, Тимәк, мин әле йәшәйем, Әгәр ҙә һөйәм икән, Юлымдан киләм икән. 1964\nЭшләнмәгән эштәр ҡала, Ҡалған эшкә ҡарҙар яуа. Үтелмәгән юлдар ята, Ул юлдарға тауҙар ауа. Үткәндәргә ҡарҙар яуа, Тыңланмаған йырҙар ҡала, Йөрәктәргә ҡандар һауа. 1977\nЭй Мөхәббәт! Тилерткес бер яҙҙа, Һандуғаслы яҙҙа Сағылда Исемеңде аҡ ҡайынға сыйҙым Әле малай ғына сағымда. Зәһәр ҡышта, ҡулыма ҡуҙ алып, Боҙға яҙҙым — түгел заяға. Елдәр менән яҙҙым диңгеҙҙәргә, Йәшен менән яҙҙым һауаға. Ғүмер буйы аҡ ҡағыҙға яҙам Йә әрнеүле, йә шат мәлдәрҙә. Яҙырҙарға миңә яҙмаһын тик Исемеңде ҡара мәрмәргә… 1977\nКүтәрелдем бейек түбәләргә, Сәләм бирҙе миңә шаңдауҙар. Тауға ҡарап, тау булаһым килде. Ах, хыялым минең — шул тауҙар.Диңгеҙ кистем. Тулҡындар, һеҙ ниңә Йөрәгемә бәреп индегеҙ? Индегеҙ ҙә ҡабат тынманығыҙ. Ах, хыялым хәҙер — шул диңгеҙ.Ғүмерлеккә ғашиҡ булдым һиңә, Һәр бер һулышыңды тоямын. Һөйҙөң дә һин, һөйҙөрә лә белдең Тик һаман һин минең хыялым. 1969\nУтыҙ көн һинһеҙ мин, утыҙ төн, Утыҙ тәүлек, тимәк Әйтерһең дә, утыҙ даръя кистем Бер береһенән киңерәк. Гүйә, утыҙ тауға мендем мин Бер-береһенән бейек, Утыҙ таң ҡаршыланым, утыҙ туңып, Утыҙ ҡабат көйөп. Утыҙ шигем, утыҙ өмөтөм, Утыҙ уйым — бер һин. Минең кеүек һөйгән кешеләргә Сабырлыҡтар бирһен. 1958 Тридцать дней без тебя и тридцать ночей…\nЗая үткәндә, түлһеҙ хыялдарҙы «Төтөн» тибеҙ, тимәк, буш, тибеҙ. Көҙгө урманда бына усаҡ яҡтым, Усағыма рәхим итегеҙ.Тартынмағыҙ. Йылыһын да бирәм, Яҡтыһын да бирәм ҡуш ҡуллап. Тик тыңлағыҙ — ҡалай йырлай ялҡын, Ҡалай илай төтөн, һулҡылдап. Ғүмер баҡый ут эсендә булдым — (Буләкме был әллә язамы?) …Күрҙем, ялҡын — яныу ҡыуанысы. Белдем, төтөн — яныу ғазабы.\nУкраина. Ағастарын һығып 1943 Украина (Перевод на русский язык) О Украина! Ветви наклоня, Вся в яблонях, плывет твоя долина. Сапер отрыл траншею для меня, Твои цветы засыпав, Украина! Нет, не тиха украинская ночь! Она дрожит, она к земле припала. Я так спешил, чтоб яблоням помочь… Трясется сад от пушечного шквала. И чудится, что яблоня ко\nЙәшеренмә һин йәшендән, Дауылдан ҡасма, Йәйҙең хәтәр төндәрендә Тәҙрәңде ас та — Күкте күҙәт, тирбәндермәй Керпек осоңдо, Бик яҡын итеп хәтерлә Йыраҡ дуҫыңды. Йәшен юйһын бүлмәңдәге Төндөң ҡараһын, Һибелдереп сәстәреңде Дауыл тараһын. Дауыл… дауыл! Ул бит минең — Тере хәбәрем, Яҡын йәшен, яҡты йәшен — Минең сәләмем. Мин һулармын, ерҙә дауыл Тынмаһа әгәр, Мин янырмын,\nТәбиғәттә шундай миҙгел бар: Ел тынғас та, япраҡ тирбәлә, Ҡояш бата тауҙар артына, Нуры бүленеп ҡала түбәлә.Тәбиғәттең шундай миҙгелен Күрһә ине минең йылдарым: Мин киткәндә, берәй быуатҡа Бүленеп ҡалһа ине йырҙарым. 1970\nТашлап киттең мине, йөрәгем. Йөрәкһеҙ бар кемгә кәрәгем? Гүйә, ҡашы төшкән йөҙөкмөн, Аты йығып ҡасҡан егетмен. 1957\nҺин яҙаһың: «Йылдар, юлдар буйлап 1945 Цветы на камне (Перевод на русский язык) Ты пишешь мне в печали и тревоге, Что расстоянья очень далеки, Что стали слишком коротки и строги Исписанные наскоро листки, Что дни пусты, а ночи очень глухи И по ночам раздумью нет конца, Что, вероятно, в камень от разлуки Мужские превращаются сердца.\nТауҙар кешеләр шикелле — Бейек булған һайын 1964\nБыл айлы төн аҡыл ярһытырлыҡ. Сихырының юҡ сиге, иҫәбе. Нур төштө лә ысын алмас итте Юлда ятҡан быяла киҫәген. Юлда инем. Гүйә, елдәр алды Бөтә шомдо, бөтә яфаны — Нурың төштө, йәрем, яҙмышыма. Баҡыр инем. Көмөш яһаның. 1978\nРус түгелмен, ләкин россиян мин, Россияның һыуын эскәнмен, Сағылдарҙа имән нисек үҫһә, Мин был ерҙә шулай үҫкәнмен. Хаҡлымындыр, тимен, үҙемде әгәр Сағыл имәненә оҡшатһам, — Тамырҙарым бит дүрт быуат әүәл Мәскәү менән барып тоташҡан. Замандар бик хәтәр мәлдә Мәскәү Дуҫлыҡ ауазымды ишеткән, Һәм рус халҡы минең яҙмышымды Үҙе яҙмышына иш иткән. Рус түгелмен, ләкин россиян\nПоэт ты выше гор, Поэт ты ниже трав, Медлителен и скор – Во всем всегда ты прав…Ты времени порыв, Приторможен слегка, Покорен и строптив, Владыка и слуга… …О время, я дитя Твоё – и сирота. Встревожен не шутя И плачу неспроста: Заключены во мне Весь мир и каждый миг. В закатной тишине Я истину постиг.\nОсраштыҡ беҙ ниңә һинең менән, Ниңә үтә һуң? Эй һин ғүмер, ниңә бергә түгел, Арабыҙҙан ғына үтәһең? Айырылышҡанбыҙҙыр, бәлки, иртә, Бэлки, үтә иртә. Орлоҡ ҡойған мәлдә ҡайсаҡ гөлгә Ел ҡағылып үтә. Парлап төшкән ике орлоҡтоң береһен Алып китә алыҫ. Ел — уҙғынсы. Нимә уға һөйөү, Нимә уға һағыш. Ярай әле һине ташламаған Үтә йыраҡҡа. Сал\nО мөхәббәт! Күпме йыуаштарҙы Батыр яһап, солтан ир иттең. Саҡма таштай ҡаты ҡатындарҙы Балауыҙҙан былай иреттең. О мөхәббәт! Күпме сәсән ирҙе, Мәжнүн яһап, телһеҙ тилмерттең, Телдән яҙған өнһөҙ ҡатындарға Һандуғастай һайрар тел бирҙең. О мөхәббәт! Аҙмы яҙмыштарҙы Донъя тамуғында яндырҙың. Аҙмы исемдәрҙе, күккә яҙып, Мәңгелек йыр итеп ҡалдырҙың. 1973 О любовь!.. (Перевод на русский язык)\nМәңгелек улы — ҡояш гел янһа ла, Ҡырҡ эшем ҡырылып ятып ҡалһа ла, Һуғыр аҡтыҡҡы сәғәтем бер заман, Һәм мин китеп тә барырмын донъянан. Яҡтырыр һаман хәүефһеҙ был йыһан, Ҡуҙғалмаҫ хатта ерҙәге бер туҙан. Һуңғы юлға дуҫтар алып китерҙәр, О, мин наҙлы, күтәреп үк илтерҙәр. Күтәрһендәр! Тау хәтлеге йөктәрҙе Тере саҡта эһ тә итмәй күтәрҙем.\nРуш омыл мый, но россиянин. Ынде Мый эрыкан, виян, лӱдде ойлем: Ужар мый тумо семын кӱшнӧ кушкым, Россий эҥер вӱдлам йӱын илен. Шке илыш дене кугешнен кертам мый — Ик пӱрымаш руш дене мыланна. Пырля ныл курым подвиг-влак, чап дене Вожге мемнан кылдалтыч тукымна. Москва шукерте, келшымаш йӱкемым колын, Вашеш пелештыш, вий дене темалт. И\nЯнып һүндең. Шунан белдем: Көлдәр яуҙы сәсемә. Сәстәремә көлдәр яуҙы, Тоҙ өҫтәлде йәшемә. Йәштәремә тоҙ өҫтәлде. Күңелдәрем тулы моң. Моңдарымды, ҙарҙарымды Кемдәргә һөйләрмен һуң? Кемгә һөйләрмен? Серҙәрем Һаман бата эскәрәк. Хатта яңғыҙлығыңды ла Һөйләргә кеше кәрәк… 1978 Грустная песня (Перевод на русский язык) Ты сгорела… Уж не оттого ли Пепел лег на волосы мои? Пепел\nҠаҙ ҡанаты ҡат-ҡат була, Ир ҡанаты ат була… Аҡбуҙымды мин төшөмдә күрҙем: Госпиталь, 1942 Мой конь (Перевод на русский язык) Мне снился конь мой, друг крылатый, Товарищ верный бранных дел. В мою больничную палату Он, словно молния, влетел.Заржал он, рад со мною встрече, И пена капала с удил. И человеческою речью Со мной мой конь\n«Мине тағы ташлап китәһең…» — тип Бойоғаһың оҙатып ҡалғанда. Йәшәп булмай гел ҡауышып ҡына Походлы һәм даулы заманда. Океандарға сыҡһа, караптар ҙа, Дауыл үтеп, ҡайта ярына; Караптарҙа китһәм, кире ҡайтам Тыуған илгә, һинең яныңа. Самолеттар алып менһә мине Болоттарҙың өҫкө яғына, Ваҡыт еткәс, тағы ергә төшәм, Ергә, тимәк, һинең яныңа. Ҡайҙа булһам да мин, илем\nЭйәрләне атай, ялын үреп, Аҡбуҙаттың ярһыу, ап-ағын, Әсәм һуҙа дәһшәт ҡылысының Ҙур яуҙарҙа еңеп ҡайтҡанын. Мин фронтҡа китәм, иптәштәр! Ышан, атай, һин эйәрләп биргән Аҡбуҙатым минең абынмаҫ, Йәшең тамған был ҡылысты, әсәй, Һуғарырмын дошман ҡанында. Йыуырмын мин фашист ҡаны менән Илем күкрәгенең яраһын, Ҡайырылмаҫ ҡаты дауылдарҙа Үс һәм нәфрәт биргән ҡанатым. Сал ҡартлығын һаҡлап ҡарттарымдың,\nЯмғыр ҡатыш һибелә талғын ғына 1953\nКүпме йылдар инде йөрөтәмен Һине йөрәгемдә, Йөрәгемде ҡаты сәнсеү алды Ҡапыл үткән төндә. Әллә ауыр ҡайғың бармы һинең? Әллә бармы шигең? Ә мин ҡуртҡым, юғалтам тип һине, Йөрәк ҡуйһа шиңеп. 1956\nКүктә ай — алтын умарта. Ә йондоҙҙар — күс иле. Бар йыһандан йыйып, улар Нур ташыйҙар, гөж килеп. Ай тулып та килә, ҡара! — Башланыуға ни ара. Былай булғас, йондоҙҙарҙың Эше ырамлы бара. 1966\nКешеләргә яман төштәр керә… Имеш, ерҙе атом уртәгән, Океандарҙы быуға әйләндергән, Тауҙарҙы саң итеп күтәргән. Кешеләргә яман төштәр керә… Хаким булған, имеш, диуана, Ә ғалимдар, диуананы хуплап; «Аҡыл эйәһе!» — тип ҡыуана. Кешеләргә яман төштәр керә… Һөйөү әүерелә хатаға, Дуҫ тигәне хаин булып сыға, Ул хыянат итә атаға… Кешеләргә яҡшы төштәр керә… Ерҙә, имеш, асыу,\nВаҡыттарҙы, араларҙы Еңмәк булып ҡабаландым. Еңмәҫ борон, саңдар ҡағып, Оран һалып, һауаландым. Йәнәһе лә мин әжәлһеҙ, Ҡояшҡаса һалам күпер, Мин башлаған утлы юлдар Йыһандарҙы ярып үтер. Иркем булғас, тарихтарҙы Меңәр йылға йәшәрттем мин. Хыялымда кешеләрҙе Киләсәктә йәшәттем мин. Күп алыштым, күп бирештем Был тормоштоң ағымында. Баҡһаң икән, сәбәләнәм Заманымдың ҡарынында. 1988\nЙөҙҙәреңә ҡыйып ҡарай алмайым, Ә үҙемде ҡыйыумын тип алдайым. Ҡарағаным бар мин аҫыл нур-ташҡа, Нәҡ түбәлә янып торған ҡояшҡа. Бәхет менән осрашҡан бар йөҙгә-йөҙ, Үлем менән ҡарашҡан бар күҙгә-күҙ. Тимәк, матурлыҡ барынан өҫтөндөр, Матурлыҡ — ул үҙе һинең төҫөндөр. Бына шуға ҡыйып ҡарай алмайым, Юҡҡа үҙемде ҡыйыумын тип алдайым. 1956\nЙәшәйһе бар, һаҡла үҙеңде, тиһең. Теләктәрең, эйе, хаҡ һымаҡ. Ләкин мин бит бөтә ғүмерем буйы Бәйгеләрҙә сапҡан ат һымаҡ.Донъя беҙҙән генә ҡалмаған ул, Бер саҡ килер үлем — ят ҡунаҡ. Ауһам ине шул саҡ, бәйгеләрҙә Йөрәге ярылып ауған ат һымаҡ. 1956\nЙылғалар төнөн һөйләшә, Болот тауҙарға ҡунғас; Йөрәктәр төнөн серләшә, Аяҡ тауышы тынғас.Ниңә шулай? Бит йылғалар Көндөҙ ҙә аҡмай тормай, Төнөн серләшкән йөрәктәр Көндөҙ ҙә ҡаҡмай тормай.Таң һыҙыла. Ә йылғалар Һаман да шылтыр-шылтыр… Күрәһең, инде йыһандың Ғишыҡ сәғәте шулдыр.1960 Ночами разговаривают реки (Перевод на русский язык) Йылғалар төнөн һөйләшә, Болот тауҙарға ҡунғас; Йөрәктәр төнөн серләшә,\nИҫке һүҙҙәр иҫкермәһен өсөн — Ҡабатларға кәрәк. Йырҙан йырға күсһен өс бөйөк зат — «Ватан», «Һөйөү», «Икмәк». Ҡорал алһам йәки йыр сығарһам, Йәки иген икһәм, Ғүмер баҡый хеҙмәтсегеҙ булдым, Ватан, Һөйөү, Икмәк! Бер валсығын, хәләл бер осҡонон Әгәр харам итһәк, Мең ҡәһәрләр беҙҙе, мең ҡәһәрләр Ватан, Һөйөү, Икмәк. 1981 Чтоб старые слова не устарели (Перевод\nИылан зәһәр булыр өсөн Ағыу эсмәй, Аҫыл сәскә һуттарынан Ағыу эшләй. Һине маҡтап, тәмләй-тәмләй Шәрбәт эскән — — Был, моғайын, умарталыр,— Тимә эстән. 1968\nИстамбулда киске аҙан Шундай моңһоу саҡыра: — Мосолмандар, ғибәҙәткә Бер тәңребеҙ хаҡына!.. Мин — уҙғынсы. Мин сит бында. Миңә түгел был аҙан. Мөхәббәтем илһам бирһә, Үҙем доғалар яҙам. Асылы ят күңелемә Күктән килгән әмерҙең. Мин әйтәм үҙ аҙанымды: — Хәйерле төн, ҡәҙерлем!.. 1965—1977\nЕңеүҙәрем, уңыштарым булды, Бүләк алдым, хөрмәт татыным; Менмәһәм дә, һыйпағаным булды Алтын ялын шөһрәт атының. Тик тырыштым иреп төшмәҫкә мин Килеп китер шатлыҡ ҡаршында. Сөнки бәхет була тиҡ иртәгә, Тылсымлы ил — диңгеҙ артында. Ләкин булды бер саҡ бәхетемдән Түбәләрем күккә тейгәне. Ул көн миңә: «Иң бәхетле кеше Ерҙә мин ул!» — тине һөйгәнем. 1970\nҠараңғылыҡ, оло бөркөт һымаҡ, 1942\nЕйән — йәш арыҫлан. Бар ҡеүәте Тимер тырнағында. Атаһы — йөк аты. Бар мөлкәте Алтын тояғында. Олатаһы — терпе. Уның инде Хәле аяныслы: Тырпайырға торған энәләре — Барлыҡ таянысы. 1970\nСтих петя боится темноты\nСтихи любимой супруге о любви\nПро феодосию стихи\nПисьмо иисуса к человеку стих\nСтихи глеб шульпяков\nДетская улыбка стихи короткие\nСтих про антона\nСтихи яблоки в саду\nТворческий отчет воспитателя в стихах\nПриветствие на конкурс в стихах медсестер