ЫрғЫҘ беренсе киҫӘк көтөүселәр - бет 10\nҠотлоярҙың бәләкәс кенә кирбес өйө, ныҡып тултырған кеүек, халыҡ менән тулған. Ҡарттар түрҙән теҙелгәндәр. Йәштәр урындыҡ ситен тултырып ултыралар. Ишек төбөндәрәк ваҡ малайҙар.\nТимерғәле бабай, һирәк һаҡалын һыйпай-һыйпай, уйланып һөйләнә:\n— Һай, һай, ауыр хәл килеп сыҡты. Көтөлмәгән нужа. Алла үҙе уңын бирһен инде, бик ауыр...\nҠотлоярға күптән түгел генә дошман булып йөрөгән Үмәр ҙә бөгөн уны оҙатыу кисенә килмәй ҡалмаған, сөнки ул кешене һуғышҡа оҙатыуҙы үлемгә оҙатыу менән бер күрә, шуға күрә Ҡотлоярға йәлләү ҡараштары ташлап һөйләнә:\n— Эйе, ни эшләмәк кәрәк, был эштәр бик ҡурҡыныс эштәр шул. Беҙҙең ҡайғылар ҡайғы булмаған икән, бына хәҙер баш ҡайғыһы тыуҙы.\nҮмәр хәҙер Гөлйөҙөмдөң ир бала булмауына, йыл буйы ҡайтып күренмәһә лә, һуғышта булмауына шөкөр итә. Шуның артынан уҡ, Әхмәҙийе бар икәнен хәтерләп, ҡото оса, тәрән уфылдай.\n— Япон беҙҙән ни таптырам ти икән? — тип һорай Саттар ҡарт. Ул да йышылып бөткән таҡыяһын артҡа шыуҙырып ебәреп уйлана.\nӘпләс ҡарт, был турала һорашып та тормай, үҙенсә хәл итә.\n— Ни япон булһын, үҙебеҙҙең батшаның эшелер әле. “Өрә белмәгән эт өйөнә ҡунаҡ килтерә”, ти. Ул шунда сит илдәр араһына барып ҡыҫылғандыр, ҡойошҡанға ҡыҫылған тиҙәктәй булып.\n— Улай ҙа булып бөтмәҫ. Япон үҙе башлай бит. Әпләс риза түгел, шуға һүҙен бирмәй:\n— Ай, ҡуйһаңсы, Саттар ҡорҙаш, батшаларҙы ни, уны береһен ал да береһен һуҡ, ботонан ал да ергә һуҡ. Улар араһына инеп, яҡлашып торорға ла тура килмәй.\nӘпләстең был һүҙҙәренә барыһы ла көлөшәләр.\nҠотлояр уның һүҙен ҡеүәтләй:\n— Бына, исмаһам, Әпләс ағай бик дөрөҫөн әйтте. Әгәр беҙ Николай батшаның ботонан алып ергә һуҡһаҡ, үҙе бер байрам буласаҡ, һуғыш та туҡтаясаҡ.\nСаттар ҡарт тағы ла үҙенсә еңешә:\n— Батша булмаһа, халыҡ, көтөүһеҙ һарыҡ һымаҡ, туҙышып китер ҙә, уларҙы кем йыйыштырыр?\nБыға ҡаршы кешеләрҙең күбеһе геүләй:\n— Юҡ инде, ағай, халыҡ һарыҡ булмай ул. Улар үҙҙәрен-үҙҙәре ҡарарлыҡ булғандар инде.\n— Әллә халыҡтың бөтәһе лә беҙҙең кеүек һантый тиһеңме? — тип ҡыҙа Әпләс. — Донъяның ҡайҙа табан ағып ятҡанын беҙ белмәгәс тә, уны белгән уҡымышлы кешеләр тулып ята хәҙер.\n— Ҡайҙа һуң уларың? — тип ҡысҡыра Саттар.\n— Ҡайҙа, имеш. Бер ҙә алыҫтан эҙләй торғаныбыҙ юҡ. Бик йәш кенә булһа ла, үҙебеҙҙең Айбулат бар, тик ул өйҙә генә юҡ, ул һиңә һөйләп бирер ине.\n— Эй, йәштәр һөйләр инде, улар донъяла күпме генә йәшәгәндәр.\n— Аҡыл йәштә түгел, башта, — тине Тимерғәле. Ҡотлояр Айбулатты маҡтауҙан үҙен маҡтағандай эреләнә:\n— Беҙҙең Айбулатмы? Ул ғилем тоғоноң ауыҙын яңы ғына систе әле. Һау булһаҡ, беҙ унан күп нәмәләр ишетербеҙ әле, — ти ул. Был кешеләрҙең ҡайһы берәүҙәренә яңы хәбәр булып ишетелә.\n— Айбулат, тиме?\n— Шулай тисе.\nӘпләс, үҙенең был туралағы фекеренең бик дөрөҫ икәнен нығытҡандай, тауышын күтәрә биреп: — Шуны әйтеп ултырам да мин, — ти.\nҮмәр ҡарт, үҙенең кейәүе Айбулат исеме сыҡҡас, берәй һүҙ ҡыҫтырып, уның бер туған ҡайныһы булғанлығын иҫкәртеп үткеһе килеп ҡуйғайны, ләкин әле Айбулат менән бөтөнләй килешеү яһалып бөтмәгән булыуы оронсоҡланы, шуға күрә ул тамаҡ ҡырыу менән генә сикләнде.\nМәғфүрә, ҡашаяҡ яҡта шаршау артында илай-илай, иренә юл аҙығы бешерә. Уға Шәһиҙә әбей бауырһаҡ ҡырҡып ярҙамлаша. Хәҙер ул Мәғфүрә менән бик әшнә йәшәй, уның холҡон бик ярата, “эскерһеҙ, асыҡ күңелле”, тип маҡтай. Тәүҙә ул Мәғфүрәгә “ҡыҙым” тип өндәшә торғайны, ә хәҙер инде, Айбулат Гөлйөҙөмдө алып киткәне бирле, улар бер-береһенә “ҡоҙағый” тип өндәшәләр.\nШәһиҙә әбей соҡалаҡтағы самауырға ағас һалып маташҡан Диләгә: “Бешеп ҡуйма, балам”, — тип кәңәш бирә лә Мәғфүрәне әүрәтә:\n— Илама, ҡоҙағый, илау менән бер нәмә лә эшләп булмай ул, — ти.\n— Бынамы ир-егеттәрҙең ҡаны ҡойолор инде. Беҙҙең ауылдан Ғәббәс, Шәйхи, Ғәҙелгәрәй, Ҡотлояр. Ташкүстәндән алты кеше.\n— Олостан барлығы ҡырҡ алты кеше тиҙәр, — тип ирҙәр шаулашып алдылар.\nУларҙы тағы ла моңһоулыҡ баҫа.\n— Хоҙай тәғәлә сәфәрҙәрен ҡыҫҡартһын инде. Ни эшләйһең бит, яҙмыш шулай ҡушҡас, — ти Саттар ҡарт.\nҠотлоярҙың тыныс иркен тауышы, был моңһоулыҡҡа йән өрөп терелткәндәй, айырым яңғырай:\n— Эй, ағай-эне, алдан моңаймай торайыҡ әле. Барып ҡарайыҡ, күҙ күрер, унда беҙ үҙебеҙ уйлашып ҡарарбыҙ әле.\n— Уйларға бирһәләр... Ҡотлояр бирешмәй:\n— Уйлағанда кешенән һорап уйламайһың инде ул.\nУларҙың бөтә һүҙҙәрен ишек артында тыңлап торған кешеләй, Айбулат ҡапыл килеп инде лә ҡысҡырып сәләм бирҙе. Өй эсе тағы ла гөжләп китте.\nҠотлояр, урынынан һикереп тороп, ҡунаҡты ҡысҡырып сәләмләп ҡаршы алды:\n— Бына кәрәк булһа, һау ҡайттығыҙмы?\nАйбулат бик иркен итеп һаулыҡ һорашты, бөтәһе менән ҡуш ҡуллап күрешә башланы.\nМәғфүрә, йүгереп тышҡа сығып, Гөлйөҙөмдө алып инде. Шаршау артынан булһа ла, уның шыбырлағаны ишетелеп тора ине.\n— Әйҙә, әйҙә, килен, ҡотло аяғың менән ин. Гөлйөҙөм Шәһиҙә инәһе менән ҡосаҡлашып күреште. Әбей уны:\n— Уй балаҡайым, һау ҡайттыңмы? Сисен, өшөмәнеңме? — тип һораша-һораша яратты.\nИрҙәр яғы йәнле әңгәмәгә әйләнде. Ҡотлояр һаман да ҡысҡырып һөйләне:\n— Әйттем бит, ҡарттар, юҡҡа моңаймайыҡ, тип. Бына беҙгә туй шатлығы үҙе килеп инде. — Ул Айбулатты ҡулынан етәкләп, ҡайны янына килтерҙе:\n— Давай, Айбулат, ҡайның менән күреш инде. Бына, ҡоҙа, ҡасҡалаҡтар ҙа табылды, кейәүеңә доғаңды бир, ә күренешен ул һуңынан бирер. Үпкәләштәр ҙә шуның менән бөтһөн, — тип ул беренән-бере ҡыҙыу бойороҡтар биреп ташланы.\nТимерғәле ҡарт ярҙамға әҙер тора ине.\n— Ниндәй үпкәләш булһын, һүҙ ҡуйышҡанбыҙ, ҡан ҡатышҡанға йыл тулды, үпкәләр, кенәләр бөттө инде, — тине ул.\nАйбулат көтмәгәндә килеп сыҡҡан, туйға оҡшаған, ләкин туй булмаған был йыйылышта үҙен нисек тоторға белмәйенсә бер аҙ уйланып ултырҙы. Ҡайныһы Үмәр менән күрешкәндә, берәй нәмә әйтеп, тауыш сығарырмы икән, тиеберәк шикләнгән ине, ләкин ул шикле уйы ла таралды. Сөнки Үмәр ҡарт күрешкәндә: “Бәхетле бул, күп йәшә”, — тип теләне. Ләкин Айбулатты былар ғына тынысландырманы. Ҡотлоярҙың, һуғышҡа китергә әҙерләнеп тә, үҙен ҡунаҡҡа йыйынған кешеләй тотоуы уны борсой ине.\nҠотлояр ҡустыһының был хәлен тиҙ үк аңлап алды һәм уны ирәбеләндерерлек итеп:\n— Бына шулай, ҡустым, Ҡотлояр ағаң да япондарҙы туҡмарға китергә ең һыҙғанып ултыра инде, — тип көлдө. Айбулат аҙыраҡ күңелләнде:\n— Шуны ишетеп ашығып ҡайттым. Үҙем тураһында ниҙәр булғанын да ныҡ белмәнем, көтмәнем, — тине.\nҠотлояр, дөйөм шау-шыуҙан файҙаланып, Айбулатҡа аҡрын ғына яуап бирҙе:\n— Ул турала мәсьәлә бөттө. Тимер һыуынды, ел дә юҡ. Беҙҙең ул, туралағы һүҙҙәр, һуғыш хәбәре килеп сығыу менән, ҡарағоштан ҡурҡҡан турғайҙар һымаҡ, таралып бөттөләр. Ныязғол да ул эште тырышып йөрөп осланы шикелле, һеҙ хәҙер ни, мин ҡайтҡансы, беҙҙә еңгәң менән тора бирегеҙ.\nАйбулат яңы хәбәрҙәр һөйләргә ашыҡты:\n— Ағай, йөрөй торғас, мин Кузьмин утарына тағы барып сыҡтым әле.\n— Шунан. Киленде ҡайҙа ҡалдырып йөрөнөң һуң? Айбулат оялыңҡырап көлдө.\n— Икәүләшеп инде, — тине.\n— Әһә, шулай тиген.\n— Тетя Даша, бахырҡай, күтәреп тигәндәй ҡаршы алды.\n— Унан эш ҡалмаҫ. Ә үҙең ни эштәр бөтөрҙөң? Быға тиклем шаулашып ултырған кешеләр, һүҙҙән туҡтап, уларҙың һүҙҙәрен тыңлай башланылар.\n— Әллә ни бөткән эшем булманы. Баярға, Һамар ҡалаһына иген оҙатышырға кешеләр кәрәк икән, ялландым да шундағы үҙемдең ҡаҙаҡ иптәшем Истебай менән икәүебеҙгә дүрт ат ҡыуып киттек. — Айбулат, аръяғын дауам итергәме, юҡмы тигән һымаҡ, тирә-яғына ҡарап алды.\nҠотлояр, нығыраҡ ҡыҙыҡһынып:\n— Йә, йә, һөйлә, унда кемдәрҙе осраттың? — тине.\n— Дядя Гришаны күрҙем.\n— Йә, йә, шуны ишеткем килеп, ҡолағым ҡарпайып ултырам да. — Айбулат янына урындыҡ ситенә шыуып ултырҙы. — Ни хәбәрҙәр һөйләй изге ауыҙҙан?\n— Улар үҙҙәренең заводында ла стачкаға әҙерләнеп яталар. Шуға күрә беҙҙең менән бик оҙаҡ ултырып һөйләшерлек ваҡыты булманы. Шулай ҙа байтаҡ ғәжәп хәбәрҙәр һөйләп өлгөрҙө. Хәҙерге көндә Рәсәй эштәренең ҡайҙа, ни эшләп ятҡандарын һөйләп килеп, һуңғы көндәрҙең иң изге хәбәренән шуны әйтте. РСДРП-ның большевистик комитеттары етәкселегендә төрлө ҡалаларҙа эшселәрҙең стачкалары башланған.\nӘпләс ҡарт та Айбулатҡа яҡыныраҡ шыуҙы. Кәзә һаҡалын ике-өс рәт һыйпаштырып ҡуйғас, һорау бирергә булды:\n— Сташка тигәндәре ни була һуң ул, балам? Айбулат өсөн Ҡотлояр яуапланы:\n— Стачкамы, ул, бына заводта булһын, фабрикта булһын, бик күмәк эшселәрҙең, бер төптән һүҙ ҡуйышып алып, бөтәһе бер юлы эш ташлауҙары була. Улар асыу итеп эш ташлайҙар ҙа хужалары алдына үҙҙәренең кәрәкле талаптарын ҡуялар.\nӘпләс асыҡ төшөнә, бүтәндәр ҙә аңлайҙар.\nҮмәр ҙә был юлы бик мөһим төҫ менән һүҙгә ҡушыла:\n— Был инде беҙҙең Асҡарҙың Златоусттағы эш ташлауҙары һымаҡ була инде. Уныһын яҡшы беләбеҙ ғуй.\n— Һуғыш тураһында һорашманыңмы? Башҡалар ҙа был һорауға ҡушылдылар:\n— Эйе, эйе, һуғыш тураһында бер нәмә лә һөйләмәйме ул кеше?\n— Һуғыш тураһында ни, һаман да шул бер һүҙҙе һөйләй инде. “Был һуғыш капиталист, помещиктарға ғына кәрәк, башҡа берәү өсөн дә кәрәкмәй”, — ти. Әле бына һуғыштың сығыуының башы ла шунан икән: байҙарға үҙҙәренең тауарын, малын үткәрергә ҙурыраҡ баҙарҙар кәрәк, шуға күрә улар Ҡытайҙы үҙ ҡулдарына алырға тырышалар. Ә тегенән япон ебәрмәй. Шунан талаш китә икән.\nАйбулатты ипләп кенә бүлеп, Тимерғәле һорау бирә:\n— Байҙарға баҙар кәрәк булһа булыр инде. Унса байлыҡты ҡайҙа ҡуйһындар? Ә һуң һуғышты байҙар иғлан итмәй бит әле, батшалар иғлан итә.\nБыға тағы Ҡотлояр яуап бирә:\n— Батша ана шул байҙар яғында шул. Уларҙы ғына ҡайғырта ла. Беҙҙең һымаҡ ябай халыҡтар — тере ҡорбан.\nЙыйылған кешеләр ҙә Айбулатҡа һорауҙар яуҙыралар. Айбулат бөтә һорауҙарға ла асыҡ яуап бирә, үҙе белгән яңылыҡтар тураһында һөйләй.\nМәғфүрә Ҡотлоярға сәй өлгөргәнен белгертте. Ҡарттар сәйгә ултырҙылар. Йәштәр таралыштылар.\nМәғфүрә, Шәһиҙә һәм Гөлйөҙөм өсәүләшеп шаршау артында сәй эстеләр.\n— Ҡоҙағый, килендәр килеп төшкәс, ҡоҙа-ҡоҙағыйҙарҙы саҡырып алырға ине лә, нисек булыр икән? — тине. Әбей уны ҡырҡа тыйҙы:\n— Ауыҙыңа ла алма. Улар үҙҙәре саҡырырға тейештәр. Балалары һау ҡайтты, саҡырһындар. Һиндә ҡунаҡ ҡайғыһы түгел инде хәҙер, баш ҡайғыһы. Бына хәҙер Муйылбикә киленгә үҙем барып һөйөнсө алам әле. Һеҙҙе лә саҡырырға ҡушам, — тине.\nБик оҙаҡҡа һуҙылған был киске ултырыштағы кешеләр, бик күп хәбәрҙәр һөйләшеп, сәй эсеп, һаулашып таралышты.\nИртәгеһенә үк Ныязғол Айбулатты саҡыртып алды. Ул һаман да үҙенең түрендә яҫтыҡҡа сумып ултыра ине.\nАйбулаттың сәләмен ул бик аҡрын ғына ҡабул итте, тешен ҡыҫып ҡына яуап бирҙе. Күҙенең ҡабағы аҫтынан тексәйеп текләне лә:\n— Йә, шәп йөрөп ҡайттыңмы? — тине.\n— Бик һау, бик шәп йөрөп ҡайттым, ағай, үҙегеҙ һау торҙоғоҙмо? — тип Айбулат ашығыс яуап бирҙе лә шунда ултырғысҡа барып ултырҙы.\n— Ниңә тура беҙгә килеп төшмәй, киленде ситкә алып төштөң?\n— Әллә уныһын уйлап торманым инде.\n— Һе, уйлап торманым. Беләһеңме, һин мине күпме расходҡа һуҡтың? Өс йөҙгә барып төштөң. — Ныязғолдоң тауышында ярһыу бар ине.\n— Беләм, ағай, рәхмәт. Мин дә буш ҡалдырмам, эшләп булһа ла түләрмен. Әгәр ҙә элекке минең ерҙе, шунан хеҙмәттәремде иҫәпләгән саҡта, минең дә һеҙҙән аяған эшем юҡ бит.\nАйбулаттың тыныс тауыш менән биргән был яуабы Ныязғолдоң асыуын ҡабартты. Ул хәҙер бер-береһенә булған бурыстар тураһындағы һүҙҙе аша төшөп, икенсе яҡтан нығыраҡ һуғырға булды:\n— Һине Һамарҙа булған тип ишеттем.\n— Эйе, булдым, ағай, Кузьминға иген оҙатыштым.\n— Шунан шул. Ул миңә бойҙайлата түләне.\n— Һиңә нисек түләне тип һорамайым мин. Һамарҙан ниндәй һуғыш хәбәрҙәре тейәп ҡайттың?\n— Бәй, ағай, һуғыш хәбәре менән донъя тулған инде, мин дә ишеткәнде һөйләнем.\n— Кит, йөҙө ҡара, ипләп һөйләш. Әллә һин кешенең никахлы кәләшен урлағас та, мин һине яҡлашып, судтан ҡотолдороп алып ҡалғас та, донъяла һиңә сәпсим закон юҡ тип, иркенләп киттеңме?\nАйбулат, бер нәмә лә булмаған һымаҡ, тыныс ине.\n— Бөтә Рәсәй һөйләп ятҡан хәбәрҙе ни, кем һөйләмәй ултырһын? — тине ул.\nНыязғолдоң бите ҡыҙара бүртте. Урынынан ырғып тороп, ҡулын артҡа ҡуйып, кейеҙҙәр өҫтөндә бер ары, бер бире йөрөй башланы. Айбулатҡа яҡыныраҡ килеп әрләне:\n— Етте тим һиңә, баш-баштаҡ! Ыстудент булғанһың икән, сусҡа, ҡыҙыл ауыҙ булғанһың. Ҡотлоярҙың өйөндә, күмәк кеше араһында, батша хәҙрәтенә тел тейҙереп һөйләгәнһең.\nАйбулаттың был күренештән әллә ниңә бик ныҡ көлгөһө килә, күңеле бик кинәнеү менән елкенә ине. Ул, тағы ла төҫөнә иғтибарһыҙлыҡ биреп:\n— Унда бит, ағай, күмәкләп йыйылғандар ҙа, мине йә һөйлә әле, әңгәмә бит әле тип ҡуштылар, — тине.\n— Тапҡанһың әңгәмәне. Утыҙ тештән сыҡҡан хәбәр утыҙ ауылға тарала. Ә һин, ахмаҡ, батша тураһында ауыҙыңды иркенләп йәйеп һөйләргә тотонғанһың.\nАйбулаттың тағы ла Ныязғолдо ҡыҙҙырғыһы килде:\n— Һиңә Саттар ҡарт алып килеп еткергәндер инде. Башҡа ниндәй “утыҙ теш” булһын. Ул бик ихлас тыңлап ултырғайны, — тине.\n— Кем әйткәнен һин тикшермә. Мин үҙем беләм. Мин һиңә шуны нығытып киҫәтеп әйтеп ҡуям: икенсе тапҡыр ундай хәбәрҙәрҙе һөйләгәнеңде мин ишеткән булмайым. Әгәр ҙә ишетһәм, үҙеңә үпкәлә.\nАйбулат бүтән өндәшмәне.\nНыязғол, аҙыраҡ асыуы баҫылғас, Айбулатҡа яңы бойороҡтар бирҙе:\n— Мин дә оҙаҡламай Һамарға иген оҙаттыра башлайым. Һин дә шунда оҙатышып йөрөрһөң. Киленде лә үҙебеҙгә алып килеп ҡуй. Әле һин һеҙҙең турала ғауға бөткән икән тип иркенләмә. Моратша үҙе старшина ваҡытта был ыҙғышты ташламаясаҡ. Үҙеңде бына тотор ҙа һуғышҡа оҙатыр, шул ваҡытта мин һиңә тағы ла кәрәк булырмын, — тине Ныязғол.\nАйбулат Ныязғолдоң Һамарға йөрөү тәҡдименә ихлас риза булды. Ныязғолдоң Моратша менән ҡурҡытыуы бер сәбәп һымаҡ ҡына булһа ла, Айбулат уға иғтибар итмәне. Ә Һамарға барып Григорий Ивановичтарҙы күреп йөрөү мөмкинлеге уға башҡаса шатлыҡ бирә ине.\nҺуғыш булған һайын ергә ғәжәп бер ауырлыҡ тарала. Был ауырлыҡ кешеләрҙә лә, малдарҙа ла, хатта бөтә тәбиғәттә лә һиҙелә. Ҡалын булып ямғыр болоттары ҡалҡһа — һуғыш төтөнө килеп еткән һымаҡ, ҡояш ҡыҙарып сығып, ҡыҙарып байыһа — офоҡ буйлап һуғыш ялҡындары тарала һымаҡ тойола. Кешеләрҙең һөйләгән һүҙҙәре лә, йырлаған йырҙары ла ошо ауырлыҡтан талсыҡҡан шикелле һәлмәк булалар.\nИренең ситтә көтөү көтөп йөрөп, өйҙә бергә тороуҙан бигерәк, башҡа тороуҙарына Мәғфүрә әллә ҡасан күнегеп бөткән ине инде. Ул йыл әйләнәһенә бер ҡайтып күренмәһә лә, Ҡотлоярын өҙөлөп һағынғаны юҡ. Ә хәҙер уның китеүенә ни бары тулыр-тулмаҫ алты ай. Ә Мәғфүрәгә ул алты йыл буйы ҡайтмағандай оҙаҡ тойола. Ул нимә генә эшләргә тотонһа ла, Ҡотлоярҙы юҡһына.\nЕтмәһә, Айбулат менән Гөлйөҙөмдө лә Ныязғол үҙенә алып, эшенә егеп ҡуйҙы. Ярай әле Айбулат, ваҡыт табып, Мәғфүрәгә дисәтинә ярым бесәнде сабып биреп китте. Хәҙер ул шуны күбәләп, йыйыштырып йөрөгән була. Ҡырға сыҡҡанда Диләһен дә алып сыға, бәләкәс булһа ла, иптәш бит әле, тип уйлай.\nКисә кис, шулай итеп, Мәғфүрә, үҙенең бесәнен күбәгә тарттырып йөрөп, бик һуңға ҡалып китте. Ай ҙа ҡалҡып яҡтырҙы. Мәғфүрә, эшен бөтөрөп ҡайтырға уйлап, аҙыраҡ хәл алырға тип, юл ситенәрәк туғарған ат-арбаһы янына барып ултырҙы. Күп тә үтмәй, бесән тейәлгән ике арба юлдан аҡрын ғына шығырлап үтеп китте. Мәғфүрә уларҙың кемдәр икәнен танып өлгөрмәне, алдағы йөк өҫтөндәге берәүһе бик моңло оҙон яңы көй менән йырлап ебәрҙе.\nМәғфүрә ул йырҙың һүҙҙәрен ишетә алманы. Ә уның ҡушымтаһы, үҙенән-үҙе килеп күңелгә һеңгән һымаҡ, бөгөн дә иҫенән сыҡмай йөрәген әрнетә.\nНужа килһә,тартып ала,\nТик ауыр хәл сит илдәрҙә,\nСит ерҙәрҙә ерһетә\nОшо көй иҫенән сыҡмағанға, Мәғфүрә ҡайғылы, сөнки был йырҙар ҙа, Ҡотлоярҙың Порт-Артурҙан яҙған хаттары һымаҡ, йөрәген һыҙлата ине.\nУл да күптән түгел:\nЯпундар туп аталар,\nТилмерешеп яталар, —\nтип йырҙар яҙып ебәргәйне.\nСамарка йылғаһының күпере янында йырып үткеһеҙ сират. Күперҙең өҫтөндә генә түгел, арғы яҡ башында ла, бирге яғында ла тулы йөктәр, бушаған арбалар, аттар, дөйәләр, кешеләр мыжғып торалар, күҙ күреме ерҙә ябырылып яталар. Күперҙә хәрәкәт туҡталғанға байтаҡ ваҡыт үтте. Тәртип булдырыу, йөктәрҙе ипләп сығарыу тураһында уйлаусы ла юҡ шикелле. Һәр кем үҙе алданыраҡ сығып ысҡыныу яғын ҡарай, ҡысҡырыша, ирешәләр, ә эш уның һайын, туҡталып, оҙаҡҡа тартыла.\nАйбулат менән Сәйетҡолдоң бойҙай тейәгән йөктәре лә, тәртиптән сығып, күперҙең ике яҡ ситенә табан тайпылышҡандар, аттар уҙалы-ҡаҙалы һырнығышып баҫҡандар ҙа арттағыларҙың ҡыҫырыҡлауы арҡаһында ҡамыттары, елкәләренән сығып китерҙәй булып шыуып, уларҙың баштарын үргә ҡаҡайтҡандар. Аттар шуға асыуланып, яндарында ҡатар торған бүтән ят аттарҙы тешләп ҡыуырға ынтылып, үҙҙәренә тағы ла ҡыйынлыҡ тыуҙыралар, сыйылдашып, кешнәп, тауыш ҡуптаралар.\nАйбулат үҙенең йөгө өҫтөндә ултырып бер талай көтһә лә, өмөтлө ҡуҙғалыш күренмәгәс, үрәсәгә баҫып, үҙҙәренең обоз төркөмөнән башҡа йөктәрҙе һәм кешеләрҙе күпер өҫтөндәме, әллә сығып өлгөрҙөләрме икәнен күрергә тырышып ҡараны, ләкин береһен дә күрә алманы. Ул шунан үҙ йөгө өҫтөндә ултырған Сәйетҡолға:\n— Сәйетҡол ағай, һин тороп тор, мин алғараҡ барып ҡарайым әле, — тип, ҡайҙа йөктәр өҫтөнән, ҡайҙа күпер терәге эргәләп, алға табан китте.\nКүперҙең Һамарға сыға торған ауыҙында ғына аты туғарылған бер йөк бойҙай арҡыры төшөп ултыра ине. Йөктө урынынан ҡуҙғатырға төрлө яҡтан үрәсәгә йәбешкән, тәртәнән тартып маташҡан кешеләр араһында Айбулат Бөрйән ауылыныҡы Алтынбай менән Зөфәрҙе таныны ла, улар янына баҫып, арбаны әтергә ярҙамлаша һәм һораша башланы:\n— Ни булды, Алтынбай, был кемдеке? — тине. Алтынбай иламһырау ҡатыш асыулы ине, ул:\n— Ни булһын, ана, күрмәйһеңме, атымды дөмөктөрҙөм, — тине.\nАйбулат иғтибарлап күҙ һалып, күперҙән сығарып, Самарка янына һөйрәп ташланған ҡола атты күрҙе. Ул, аунаҡларға уйлап ятҡан һымаҡ, дүрт аяғын да тарбайтып һуҙып, башын ҡалҡыта биргән кеүек ята ине. Айбулат, һаман да ни булғанын аңламай, Зөфәргә ҡараны.\n— Алтынбай әҙерәк ҡыҙыулыҡ итте, — тине. — Аты сығынланы ла ары бармай, бер улай, бер былай тайҡалай. Халыҡ ни әрләй, ҡыуа, туғарып алып булһа ла юл бирергә ҡуша. Шунан ул туғарып та алды, ат ни, бахыр, беләме, һаман артҡа сигенә.\nЗөфәрҙең һүҙен Алтынбай үҙе бөтөрҙө:\n— Шунан дуғаны алдым да ҡаҡ маңлайына тондорғайным, тәгәрәне лә үлде, — тине.\n— Бына һиңә. Мал беләме ни, бына алйот! — тине Айбулат.\nУлар арбаны ла ситкә һөйрәп сығарҙылар. Аҙыраҡ юл да асылды, күперҙәге бөтә йөктәр, арбалар, пробкаһы ысҡынып, сиректән атылған ҡымыҙ һымаҡ, бер юлы атлығып, туҙылышып алға ынтылдылар.\nСәйетҡолдоң да, Айбулаттың да аттары ошо ағынға ҡушылып килеп еттеләр. Айбулат Сәйетҡолға ла, Зөфәргә лә күперҙән сыҡҡас, уңға боролоп туҡтарға ҡушты. Үҙе бер бурыл аттың башынан алып алдан китте.\nУлар шулай бер-бер артлы барып, оло юлдың бер яғында туҡталдылар. Айбулат:\n— Йә, был Алтынбайҙың йөгөн бер нәмә эшләтәйек инде, — тине.\nЗөфәр атын ситкәрәк тартып, башын шаҡарҙы ла:\n— Мин дә шуны әйтәм әле, — тине.\nУлар бер аҙ кәңәшләштеләр ҙә, Алтынбайҙың бойҙайлы тоҡтарын өс-дүрт йөккә бүлеп тейәп, уның буш арбаһын күперҙән алыҫ түгел бер харчевняға ҡалдырып, үҙҙәре йөктәре янында йәйәүләшеп, ҡалаға үрләй башланылар.\nБыл күңелһеҙ мәшәҡәттән бушағас, улар үҙҙәре тураһында һөйләшә башланылар. Айбулат Алтынбайҙы йәлләне.\n— Бахырҙың яңғыҙ атҡынаһы әрәм булды бит. Игене кемдеке, — Духловтыҡымы әллә Расторгуевтыҡымы?\n— Духловтың игенен тейәгән булғайныҡ та, — тине Зөфәр. — Әле беҙҙең бик күп кешеләр алдан киттеләр. Барлығы утыҙлап йөк, ә һеҙ кемдең игенен тейәгәнһегеҙ?\n— Беҙ Ныязғолдан. Беҙҙең дә унлаған йөк алдан китте.\n— Мин әле быйыл тәүләп кенә киләм. Баҙарҙың рәте бармы икән һуң?\n— Баҙарҙың рәте киткәндер инде, үткән йәкшәмбелә көскә һатып ҡайтҡайныҡ.\nАйбулат көлөп ҡуйҙы.\n— Рәте китһә ни, беҙгә һыныҡҡа һылтау, ҡалала ни хәлдәр булып ятҡанын күреп ҡайтырбыҙ, — тине лә Зөфәргә һынаулы ҡараш ташланы.\n— Эйе, уныһы ла бик ҙур эш, әлбиттә. Мин дә Яйыҡтан яңыраҡ ҡайттым. Беҙ уҡыған мәҙрәсә ябылды.\n— Ә, ысын, һин бит, Зөфәр, шәкерт, унда уҡып ята инең, ни эшләп мәҙрәсәгеҙ ябылды һуң?\n— Билдәле инде, революция.\nАйбулат, быға аптыраған һымаҡ, Зөфәргә ҡараны:\n— Революцияһы революция ла һуң, ә Мотиғулла хәҙрәт мәҙрәсәһендәге шәкерттәргә революцияның ниндәй шауҡымы ҡағылырға мөмкин?\nЗөфәр ҡапыл ҡыҙып яуап бирҙе:\n— Юҡ инде, Айбулат, улай яңылыш ҡарарға ярамай. Хәҙер революция бөтә Рәсәйҙе ҡаплап алған. Уны кем нисек аңлай, нисек көрәш алып бара, шуныһын аңлай белергә кәрәк. Беҙ, шәкерттәрҙең ярлы-ябағайҙары, уҡытыу методтарын фашлап, хәҙрәттәр, байҙарға ҡаршы сыҡтыҡ та талаш китте. Шунан мәҙрәсәне яптылар.\n...Уларҙың ҡыҙыу әңгәмәһен Сәйетҡол ҡысҡырып бүлде:\n— Айбулат, ҡайҙа боролабыҙ. Казанскийғамы?\n— Юҡ, ни эшләп Казанскийға булһын, Хлебный площадҡа борол!\nДуҫлашып алған егеттәрҙең һәр береһе үҙ уйына сумып бара ине. Уларҙың хөрриәт тураһында һөйләгән баяғы һүҙҙәрен тыңлап барған Алтынбай:\n— Һеҙгә хөрриәт ҡайғыһы, ә миңә ат ҡайғыһы, — тине. Айбулат уны йыуатты:\n— Ни эшләтәйек һуң, Алтынбай, атыңды үҙең һуғып йыҡҡанһың бит. Һин, атһыҙ ҡалдым тип, хөрриәткә ҡул һелтәмә әле. Һин атһыҙ ҡалдың, ә мин үҙ ғүмеремдә ат эйәһе була алғаным юҡ. Быға кем ғәйепле? Бына беҙ байҙарға ҡаршы һуғышырға әҙерләнәбеҙ, ә үҙебеҙ шул ҡәһәр һуҡҡан байҙарҙың игенен ялланып ташып йөрөйбөҙ. Бына ошо тормоштағы дөрөҫ булмаған ҡыйыш юлдарҙы йүнәтеп, тура бер эҙгә һалып ебәрергә кәрәк. Шунда беҙ үҙебеҙ ҙә рәхәт йәшәрбеҙ.\nАлтынбайҙа ат ҡайғыһы көслөрәк ине. Ул шуға күрә, һөйләшкеһе лә килмәй, ҡул ғына һелтәне лә ары китте.\nУлар ҡалаға инә барған һайын, ундағы ғәҙәттә була торған тәртипте күрмәнеләр. Баяғы күпергә һыймай торған кешеләр кеүек, ҡайһы бер тыҡрыҡтарҙа, урамдарҙа геүләшкән, ҡысҡырышҡан күмәк тауыштар яңғырай. Ҡайһы бер оло урамдарҙан Волгаға табан сабышып үткән жандармдар ҙа күренә, ә ҡайһы бер урындарҙа ябай кейемдәге һыбайлылар осрайҙар, улар йөк менән барған кешеләрҙе туҡтатып һорашалар ҙа ары китәләр.\nАйбулаттар барлығы алты йөк бойҙай менән Хлебный площадҡа етеп туҡтанылар. Был тирә-яҡ урамдарҙан ҡалҡыу урында һәр ваҡыт иген йөктәре теҙелеп тора торған иген баҙары бөгөн буп-буш ине. Сәйетҡол, алдағы аттарҙы туҡтатып ҡуйып, Айбулаттарға ҡаршы ыңғайланы.\nАйбулат менән Зөфәр Мурзин да баҙарҙың буш икәнен күреп, уларҙан алда киткән йөктәрҙең дә ҡайҙа икәнен төшөнмәйенсә, аптыраңҡырап һөйләштеләр.\n— Был ни хәл был, ҡайҙа киттеләр һуң әле беҙҙекеләр? — тине Айбулат.\nЗөфәр, үҙенең быйыл беренсе тапҡыр килеүе сәбәпле, бөтә маршрутты Айбулатҡа тапшырғайны.\n— Һеҙ беләһегеҙ инде. Мин ни, һеҙ ҡайҙа — мин шунда, — тине.\n— Алламорат бай, баҙарҙа алыусы булмаһа, Соколов тирмәненә алып барырға ҡушты, тигәйне, әллә шунда киттеләрме икән, ә?I\n— Ул башындағы меҫкен бүркен уң яҡ ҡолағынараҡ ҡыйшайта биреп уйланды.\nУлар дүртеһе бер йөк янына йыйылдылар ҙа, йөктәр килеп сығыр тип көткән ҡиәфәт менән, тирә-яҡҡа ҡарандылар.\nШул арала Дворянский урам яғынан биш һыбайлы былар янына сабышып килеп етте һәм, ҡамаған һымаҡ итеп, дүртәүһен әйләндереп туҡтанылар, ә береһе улар янына яҡын килеп:\n— Һаумыһығыҙ! Ҡайҙан килдегеҙ? — тине.\n— Имелдекеләр, — тип батырланып яуап бирҙе Айбулат, сөнки улар башта быларҙы жандармдармы икән тип шикләнгәйнеләр, ә улар ябай ғына кейенгән эшселәр булып сыҡтылар, был һөйләшеп торғаны иһә дядя Гриша цехында бергә эшләүсе Никитин ине.\nНикитин Айбулатҡа иғтибарлаңҡырап ҡараны ла:\n— Ә, Айдаров, һинме ни әле был? С приездом! — тине һәм уға яҡын уҡ килеп, ат өҫтөнә эйелеп ҡул бирҙе. Айбулат тағы ла күңеллерәк яуапланы:\n— Рәхмәт, Роман Борисович. Ни эшләп беҙҙе былай бик хөрмәтләп ҡаршы алдығыҙ әле? — тине.\n— Шулай кәрәк, иптәш Айбулат. Быны революция талап итә. Һеҙҙе Никитин генә түгел, — ул ҡалған дүрт һыбайлыға һулаҡай ҡулын йәйеп күрһәтте, — эшселәр дружинаһының дружинниктары ҡаршы ала. Хәҙер шуны әйтегеҙ инде, был игендәр ҡайһы баярҙан?\nАйбулат, үҙҙәре алып килгән йөктәрҙе күрһәтеп:\n— Бына был дүрт йөк Ныязғолдан, ә анауҙары Духловтан, ә бына был Мурзин тигән егет, — ул Зөфәргә күрһәтте, — ошо йөктәргә хужа, — тине. — Таныш булығыҙ.\nБыл тәҡдимдән һуң Зөфәр Никитинға яҡын килеп ҡул бирҙе, фамилияһын әйтте лә һорау бирҙе:\n— Кем игене булыуы һеҙгә ни өсөн кәрәк? Никитин уға иғтибар менән ҡараны:\n— Шуның өсөн кәрәк, хәҙер бына барығыҙ ҙа тәртип менән аллы-аралы теҙелегеҙ ҙә бөтә игендәрегеҙҙе Соколов тирмәненә алып барып бушатығыҙ, — тине ул.\n— Ә нисек инде ул, Роман Борисович, иген тапшырыу өсөн беҙҙе оҙатыусылар булырға тейеш, аҡсаһын улар бирәләр бит, — тине Айбулат.\nНикитин Айбулаттың был һорауын оҡшатманы. Уға тағы ла яҡын килеп, ләкин бөтәһенә лә ишетелерлек күтәренке тауыш менән асыҡлап бирҙе:\n— Һин башлы егет бит, Айбулат, бөгөн әйткәнде ни эшләп төшөнмәйерәк тораһың әле? Мәсьәлә былай тора: мин, әлбиттә, бөгөн Соколовтың иген закупщигына әйләнмәгәнмен. Мин бөгөн һеҙҙең янға һәм һеҙҙе ҡаршы алырға эшсе депутаттарҙың Һамар Советы исеменән килдем. Шуның өсөн мин аҡса ла түләп тормайым, ә һеҙҙе оҙатыусы “әфәнделәр” бөтәһе лә хәҙер тирмәндә, һеҙ ҙә тиҙерәк барып етергә тырышығыҙ, бына ике һыбайлы иптәш һеҙҙең менән бергә барыр, — тине.\nНикитин, уң ҡулын баш кейеменә күтәреп, пока, тип һаубуллашты ла, ике һыбайлыға Айбулаттарҙы оҙатырға ҡушып, үҙе менән ике һыбайлыны эйәртеп, тағы ла Дворянский урамға табан юрттырып сығып китте.\nАйбулат менән Мурзин:\n— Әйҙә инде, былай булғас, беҙ игенде бик уңай һатабыҙ түгелме һуң? — тип көлөшә-көлөшә, Сәйетҡол менән Алтынбайҙы ла ҡуҙғаттылар.\nСәйетҡол был эшкә аптыраһа ла, бошонмай ине. Алтынбай, ҡайғыһы яңынан яңырғандай, мыжый башланы:\n— Һеҙгә әллә бик күңелле инде, көлгән булаһығыҙ. Ә мин ни эшләйем? Аттан да яҙҙым, Духлов та обоз хаҡын түләмәҫ инде. Ни эшләргә һуң былай булғас? — тип урынынан ҡуҙғалғыһы килмәй торҙо.\nАйбулат менән Мурзинға уны икәүләшеп ҡоҙаларға, димләргә тура килде.\nУлар тирмәнгә барып еткәндә, унда митинг бара ине. Йөҙәрләгән буш арбалар янында, төрлө яҡтан килгән обозсылар бер урынға йыйылып, бейек әрәндәк үрәсәһенә баҫып һөйләүсе ораторҙы тыңлайҙар ине.\nАйбулат, ораторҙы күргәс тә, ҡыуаныслы тауыш менән Мурзинға:\n— Ана, Григорий Иванович, үҙе һөйләй, — тип хәбәр итте.\nМурзин, үҙенең йөктәрен дә онотҡандай булып, ораторға ҡарай-ҡарай, алға атланы. Уның һүҙҙәрен асығыраҡ ишетергә тырышты.\n— ...Бына шулай, крәҫтиән туғандар. Батшалыҡты ҡолатмай тороп, беҙгә тулы иреккә ирешеү мөмкин түгел, сөнки батша беҙҙең ҡанды эсеп байыусы фабриканттар, заводчиктар яҡлы. Ул, сынйырҙағы эт һымаҡ, шуларҙың файҙаһын күҙәтә. Батша һеҙҙең ҡанды эсеп байыусы помещиктар яҡлы. Шуға күрә помещиктарҙың һәр береһе меңәр десятина ер биләй, ә крәҫтиәндәрҙең меңләбенә бер десятина ер биләмәгән урындар күп. Һеҙ бына хәҙер шуны аңларға тейешһегеҙ. Батшаның манифесы күҙ буяу, батшаның манифесы — ҡапҡан ғына ул. Ул манифесты яҡлаусылар шул уҡ помещиктар һәм либералдарҙың ҡойроҡтары булған кадеттар, эсерҙар, меньшевиктар һәм башҡалар. Беҙ, большевиктар, шуның өсөн, “долой самодержавие”, тип барабыҙ, беҙ, большевиктар, пролетариат диктатураһы өсөн көрәшәбеҙ, ә һеҙ, крәҫтиән туғандар, беҙҙең көрәшкә һәм үҙегеҙҙең хоҡуҡтарығыҙ өсөн булған көрәшкә беҙҙең менән, эшселәр менән, бер юлдан барырға һәм ныҡлы ярҙам күрһәтергә тейешһегеҙ.\nБына бөгөн Кузьмин баяр ҡул аҫтындағы ауыл хужалығы эшселәре үҙҙәренең намыҫлы көрәшсе икәнлектәрен күрһәттеләр, улар Кузьминдың игенен, бесәнен, үҙҙәре конфисковать итеп, астар араһында бүлделәр, шул уҡ ваҡытта, утыҙ биш йөк иген килтереп, беҙгә ярҙам күрһәттеләр.\nОраторҙың һүҙен бүлеп, бөтәһе лә геүләп ҡул саба башланылар.\nХалыҡ шаулашҡан арала Григорий, тирә-яғына ҡарап, кемделер янына саҡырып алды. Үҙе һүҙен тағы ла дауам итте.\n— ...Һеҙ килтергән игендәрҙе беҙ, Һамар эшселәре депутаттары Советының уполномоченныйҙары булыу сифатында, конфисковать итеп алабыҙ һәм уны восстаниела көн-төн көрәш алып барған эшселәр файҙаһына тотасаҡбыҙ. Улар асығалар, ләкин көрәште бер минутҡа ла һүрелдермәйҙәр. Уларҙың геройҙарса көрәше тағы ла нығырак көсәйә бара. Тағы ла ҡабатлайым, беҙ үҙ иркебеҙҙе үҙебеҙ яулап алмаһаҡ, уны бер кем дә алып бирәсәк түгел. Быға күптән түгел генә булып үткән “Ҡанлы йәкшәмбе” фажиғәләре, күптән түгел генә булып үткән “Потемкин” восстаниеһы һәм бөгөнгө көндәге Мәскәү восстаниелары беҙҙең өсөн, ялҡынлы факелдар һымаҡ, юл күрһәтеп торалар. Онотмағыҙ, иптәштәр, синфи көрәштә тик беҙҙең большевиктар юлы ғына тулы еңеүгә алып барып сығарасаҡ. Үҙегеҙҙең ҡан дошманығыҙ булған баярҙар менән иҫәпләшергә ваҡыт!\nХалыҡ тағы ла геүләне. Ҡайһылары арбаларын шалтыратып тарала башланылар.\nАйбулат дядя Гришаға күренмәй китә алманы. Митингыла һөйләүселәр бөтә башлағас та, Айбулат янына ҡурҡып, аптырап ҡобараһы осҡан Алламорат килеп:\n— Ни эшләйбеҙ инде, Айбулат, беҙ ҡайтҡас, Ныязғол ағайым беҙҙе ни эшләтә инде? — тип зарланды. Айбулат ҡул ғына һелтәне:\n— Йә, ерле юҡҡа ҡотоң осҡан икән. Ҡурҡма, бөтәбеҙҙе лә аҫып ҡуймаҫ әле, — тине лә Алтынбай менән һөйләшеп торған Мурзинды саҡырҙы.\n— Әйҙә, Зөфәр, дядя Гриша янына, — тине ул.\nУлар икәүләшеп уның тирмән ҡапҡаһы эсендә бойороҡтар биреп торған еренә барып күрештеләр. Григорий Иванович, унда йыйылған иген килтереүселәрҙең Алламорат һымаҡ ҡурҡҡандарына ҡарап, үҙ янындағы Никитингә:\n—Бына был егеттәрҙең бөтәһенә лә (уларҙың барлығы ете кеше) хужаларына күрһәтеү өсөн үҙ ҡулың менән яҙып, документ өләшеп бир, — тине.\nШунан үҙенең янында торған икенсе бер япырай һаҡаллы, мыҡты кәүҙәле, үткер бер крәҫтиәнгә әйләнеп, уға күңелле йылмайып:\n— Ә бына Кузьминдан килгәндәргә ундай яҙыуҙың кәрәге юҡ, — тине.\nТеге һаҡаллы крәҫтиән:\n— Шайтаныма кәрәк. Әгәр беҙҙең уй барып сыҡһа, бер-ике көн эсендә тағы ла шул тиклем килтерәсәкбеҙ! — тип ғорур яуапланы.\nОшо һөйләшеүҙәрҙән һуң Григорий Иванович Айбулатҡа ла йылмайып һүҙ ҡушты:\n— Ә һиңә, “башҡорт улы”, нимә кәрәк? Айбулат бик батыр төҫ менән:\n— Миңә бер нәмә лә кәрәкмәй. Ана, Ныязғолдоң приказчигы һыҡрап йөрөй, уға бирегеҙ, ә мин, һеҙгә кәрәк булһа, башҡа ярҙамды тырыштырырмын, — тине.\nБыл яуапҡа Григорий риза булды, аҙыраҡ уйланды ла:\n— Айбулат, ысынлап та, һиңә минең бер бик мөһим йомошом бар, — тине. Ул Айбулаттың еңенән тартып ситкәрәк алып китте. — һин, әлбиттә, аттар менән килдең инде, нисә атың бар?\n— Минең ҡулда ике ат бар.\n— Ике ат — бик яҡшы. Әгәр ҙә аттар бишәү булһа һәм һинең менән бер-ике ышаныслы иптәштәрең дә булһа, тағы ла яҡшыраҡ булыр ине. Беҙ, бөгөн төндән дә ҡалмай, Казанский менән Кәрәждән беҙҙең Трубочный заводҡа ҡорал күсерергә тейешбеҙ. Булдыра алырһыңмы? — Григорий Айбулаттың күҙенә тура текләне.\nАйбулат аҙ ғына уйлап иҫәпләне лә:\n— Булдыра алырбыҙ, Григорий Иванович, — тине.\n— Ә нисек уйлайһың?\n— Миндә ике ат. Духлов игенен килтереүселәрҙән бер бик яҡшы иптәштә ике ат, шунан беҙҙең менән килгән тағы бер кешенең үҙен алып бармаһаҡ та, атын алырға була, — тип һөйләп бирҙе.\nГригорий Айбулаттың төплө һүҙҙәренә тағы ла нығыраҡ кинәнде. Уның арҡаһына еңелсә генә һуғып:\n— Рәхмәт, Айбулат, әйҙә әҙерләй башла! Тик бер кем дә белмәһен. Һинең иптәшең ышаныслымы?\n— Ышаныслы. Уральскиҙан ҡайтты, үҙебеҙҙең Имел егете, Мурзин.\n— Бик яҡшы, һин хәҙер үк беҙҙең фатирға бар. Вася менән ҡасан, нисек эшләргә ныҡ һөйләшеп, эште төйнәп ҡуй. Аттарың менән был башҡа обозсыларҙан айырыла алһаң, уңай булыр ине.\n— Уныһы ла була, беҙҙең фатир Казанский, 9. Сафиуллин дворында.\n— Улай булһа, бигерәк тә яҡшы. Беҙҙән ни бары биш-алты квартал. Әйҙә, һыҙ! — тине Григорий.\nАйбулат үҙ ғүмерендә беренсе тапҡыр үҙендә күтәренке рух, дәртле ғорурлыҡ һиҙеп, дядя Гришаның приказдарын үтәргә ашыҡты.\nАйбулаттың бөтә ғорурлығын, дәртен тигеҙ бүлешкәндәй, яңы дуҫы Зөфәр ҙә уның менән ҡатарҙан ашығып атлай ине.


Инфоурок › Другое › Рабочие программы › Рабочая программа по башкирскому языку. 5 класс.Хажин\nмәктәптәре өсөн ). / Төҙөүсеһе: З. М. Ғәбитова. – Өфө: Китап, 2012. – (Икенсе быуын стандарттары).\nӘсә теле . Автор-төҙөүселәре: В.Ш.Псәнчин, Ю.В.Псәнчин. Урта мәктәптең 5- се класы өсөн дәреслек. –\nВариатив программа “Туған тел – рухи байлыҡ сығанағы”. Аҙнағолов Р.Ғ. “Башҡортостан уҡытыусыһы”, 12.2012.\nмәктәптәре өсөн ). Төҙөүсеһе: З. М. Ғәбитова. – Өфө: Китап, 2012. – (Икенсе быуын стандарттары).\nУҡыу йылы башында Уҡыу йылы аҙағында\nТема буйынса төп йөкмәткеһе\nУҡыусылар эшмәкәрлегенең төп төрҙәренә характеристика (уҡыу эшмәкәрлеге кимәле буйынса)\nТел – аралашыу – ҙың иң мөһим сараһы.\nБашҡорт теле – туған тел, баланың әсә теле. Уның төрки телдәр ғаиләһенә ҡарауы.Ҡәрҙәш телдәр араһында башҡорт теленең роле.\nДәреслек, тел тураһында мәҡәлдәр\n1 – 4 кластарҙа үтелгәндәрҙе иҫкә төшөрөү. Карточкалар менән эшләү.\nТел тураһында мәҡәлдәр яҙырға.\nюҡлыҡ менән үҙгәреше.\nДәреслек, таблица, электрон дәреслек\nТелмәрҙә исем, сифат, ҡылым һүҙ төркөмдәрен дөрөҫ ҡулланыу күнекмәләрен тәрбиәләү. Һүҙлектәрҙән файҙаланырға өйрәтеү. Ижади эшкә өйрәтеү.\nҺүҙбәйләнештәрҙең төп билдәләре, яһалыу юлдары: теҙмә һәм эйәртеүле бәйләнеш.\nДәреслек, таблица, карточкалар\nҺөйләм составындағы һүҙбәйләнештәрҙе таныу; эйәртеүсе һәм эйәреүсе һүҙ; һүҙбәйләнеш һәм ҡушма һүҙҙәр.\n31 -се күнегеү\nҺөйләм һәм уның билдәләре.\nЯбай һөйләм; әйтелеү маҡсаты буйынса һөйләм төрҙәре һәм уларҙың мәғәнәһе , структур үҙенсәлектәре.\nҺөйләмдең сиктәрен билдәләү. Әйтелеү маҡсаты буйынса һөйләм төрҙәрен таныу. Интонация һәм мәғәнәүи үҙенсәлектәре буйынса хәбәр, һорау, бойороҡ, өндәү һөйләмдәрҙе анализлау.\nҺөйләмдең баш киҫәктәре: эйә, хәбәр; йыйнаҡ һәм тарҡау һөйләмдәр.\nҺөйләмдең грамматик нигеҙен, ябай һәм ҡушма, ҡатмарлы структуралы һөйләмдәрҙе таныу; баш һәм эйәрсән киҫәктәрен табыу; төрлө һүҙ төркөмдәренән килеүен күҙәтеү; йыйнаҡ һәм тарҡау һөйләмдәрҙе айырыу, сағыштырыу.\nҺөйләмдәрҙең эйәрсән киҫәктәре.\nҺөйләмдәрҙең эйәрсән киҫәктәре: аныҡлаусы, тултырыусы, хәлдәр.\nҺөйләмдең эйәрсән киҫәктәрен таныу һәм анализлау.\n59, 64,72-се күнегеү\nТиң киҫәкле һөйләмдәр. Теркәүесле һәм теркәүесһеҙ (ә, ләкин, һәм,шулай уҡ) тиң киҫәктәр. Улар араһында тыныш билдәләре.\nТиң киҫәктәрҙең төрлө типтәғы бәйләнешен таныу һәм дөрөҫ интонация менән әйтеү.\nДиктант.“Батырҙың исеме үлемһеҙ”.\nҮтелгәндәрҙе ғәмәлдә ҡуллана белеү, системалаштырыу. Үҙ белемеңде баһалау.\nТекст тураһында төшөнсә, уның өлөштәре, һөйләмдәрҙең үҙ-ара бәйләнеше (танышыу). Ҡыҙыл юл.\nТөрлө типтағы текстар\nТекстың билдәләрен белеү. Теманы, текстың төп фекерен, сығанаҡ һүҙҙәрҙе, текста һөйләмдәрҙең бәйләнеү төрҙәрен билдәләү.\nӨндәш һүҙҙәр, уларҙың функцияһы һәм интонацияһы; улар эргәһендә тыныш билдәләре.\nТөп функцияларын аңлау;өндәш һүҙле һөйләмдәрҙе таныу һәм дөрөҫ интонация менән әйтеү; телмәрҙә ҡулланыу.\nҠушма һөйләм тураһында төшөнсә (һәр ябай һөйләмдә эйәһе лә, хәбәре лә булған ҡушма һөйләмдәр менән эш ителә), улар араһында һәм, ә, ләкин, иә, йәки, әгәр, шуның әсән, шуға күрә, сөнки теркәүестәре алдында өтөр ҡуйып яҙыу.\nТеркәүесле һәм теркәүесһеҙ ҡушма һөйләмдәрҙе, һөйләмдәрҙе бирелгән үрнәктәр буйынса, тексты үҙгәртеп, йөкмәткене теүәл һаҡлап үҙгәртеү.\nТура телмәрле һөйләмдәрҙә тыныш билдәләренең ҡуйылышы. Диалог. Диалог алдында һыҙыҡ.\nТура телмәрле һөйләмдәрҙе, диалогтарҙы дөрөҫ тауыш менән тасуири уҡыу алымдарына эйә булыу.\nФонетика һәм графика. Орфография.\nФонетика тураһында төшөнсә.\nТел ғилеме бүлеге булараҡ фонетика. Тел берәмеге булараҡ өн. Өндәрҙең мәғәнә айырмалыҡ функцияһы.\nФонетиканың төп аңлатмаларын үҙләштереү. Өндәрҙең мәғәнә айырмалыҡ функцияһын аңлау.\nНәҙек һәм ҡалын һуҙынҡылар; иренләшкән һәм иренләшмәгән һуҙынҡылыр, һуҙынҡы өндәрҙең үҙгәреше. Тартынҡы өндәр системаһы; яңғырау, һаңғырау һәм сонор (талғын) тартынҡылар.\nҺуҙынҡы һәм тартынҡы өндәрҙе, нәҙек һәм ҡалын һуҙынҡыларҙы, иренләшкән һәм иренләшмәгән һуҙынҡыларҙы, яңғырау, һаңғырау һәм сонор (талғын) тартынҡыларҙы таныу\nТыу4ан ауылым – алтын бишегем.\nӨн һәм хәреф. Алфавит.\nӨндәрҙең яҙыуҙа хәрефтәр менән белдерелеүе. Алфавит. Орфоэпия һәм орфография тураһында төшөнсә. Ике өндө белдереүсе һәм айырыуҙы һәм йомшаҡлыҡты белдереүсе билдәләр. Телмәр ағышында өндәрҙең үҙгәреше.\nҺүҙҙең өн һәм хәреф составын сағыштырыу һәм анализлау. Алфавитты ҡулланыу.Һүҙгә фонетик анализ яһау. Бирелгән билдәләмә буйынса өндәрҙе төркөмләү һәм анализлау. Орфоэпик күҙлектән сығып, үҙ һәм икенсе кеше телмәрен анализлау; үҙ телмәреңде дөрөҫләү.\nО, 0, ы, е 0н-х2рефт2рене8 д0р09 я6ылышы.\nЕ, е, э, я, ю 0н-х2рефт2рене8 д0р09 я6ылышы.\nОрфография ҡағиҙәләре менән танышыу. Өйрәнелгән орфографик ҡағиҙәләрҙе системаға һала белеү күнекмәһенә эйә булыу.\nТөп башҡорт һәм рус теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙең баҫымдарын сағыштырыу күнекмәһе булдырыу.\nАсыҡ һәм ябыҡ ижектәр. Ижектәрҙең төрҙәре, һүҙҙәрҙе юлдан юлға күсереү.\nҺүҙҙәрҙе ижектәргә бүлеү һәм уларҙы юлдан юлға дөрөҫ күсереү.\n(Төп башҡорт һүҙҙәрендәге һәм рус теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙәге ижектәрҙе сағыштырыу).\nБаҫым үҙенсәлектәре. Асыҡ һәм ябыҡ ижектәр. Баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәр.\nБаҫым урынын билдәләү һәм уның һүҙҙәргә ялғау ҡушылғанда үҙгәрешен күҙәтеү, баҫымдың төп ҡағиҙәләрен, әйтелеш нормаларын үҙләштереү.\n152- се күнегеү\nҺуҙынҡыларҙың һәм тартынҡыларҙың дөрөҫ әйтелеше.\nОрфоэпия һәм орфография тураһында төшөнсә. Һөйләү\nһәм яҙыу телмәрендә өндәрҙең үҙгәреше.\nҺуҙынҡыларҙың һәм тартынҡыларҙың дөрөҫ әйтелеш нормаларын, яҙыу ҡағиҙәләрен күҙәтә белеү. Өйрәнелгән орфографик ҡағиҙәләрҙе системаға һала белеү күнекмәһенә эйә булыу.\nУҡыусыларҙы практик планда сингармония, ассимиляция менән (терминдарҙы әйтмәйенсә) таныштырыу.\nӨйрәнелгән орфографик ҡағиҙәләрҙе системаға һала белеү күнекмәһенә эйә булыу.\nЛексика. Һүҙҙең мәғәнәһе.\nТел ҡилеме бүлеге булараҡ лексикология. Телдең берәмеге булараҡ һүҙ. Башҡа тел берәмектәренән һүҙҙең айырмалығы. Һүҙҙең лексик һәм грамматик мәғәнәһе.\nЛексикологияның төп аңлатмаларын үҙләштереү. Һүҙҙең лексик һәм грамматик мәғәнә айырмалыҡтарын аңлатыу; һүҙҙең лексик мәғәнәһен төрлө ысулдар менән аңлатыу. Аңлатмалы, ике телле, орфография һүҙлектәрен фаәҙаланырға өйрәтеү.\nҺүҙҙең күп һәм күсмә мәғәнәлеге.\nБер һәм күп мәғәнәле һүҙҙәр; һүҙҙәрҙең тура һәм күсмә мәғәнәһе.\nКүп мәғәнәле, тура һәм күсмә мәғәнәле һүҙҙәрҙе айырыу.\nСиноним, антоним, омоним һүҙҙәр.\nОмонимдарҙың күп мәғәнәле һүҙҙәрҙән айырмалығы;синонимдарҙың мәғәнәүи һәм стилистик айырмалыҡта -ры; башҡорт теленең синоним һәм антоним һүҙлектәре.\nСинонимдарҙың мәғәнәүи һәм стилистик айырмалыҡтарын билдәләү. Һүҙҙәрҙе ҡапма-ҡаршы ҡуйыу; антоним һәм омонимдарҙы парҙарҙа табыу.\n“Йылыу сыҡҡан ерҙә”.\nҺүҙяһалыш һәм орфография.\nТамыр һәм ялғауҙар.\nТамыр һәм һүҙҙең нигеҙе (яһалма һүҙ). Ялғауҙарҙың төрҙәре. Һүҙ яһаусы һәм үҙгәртеүсе ялғауҙар.\nТамыр һәм һүҙҙең нигеҙе (яһалма һүҙ), төрлө ялғауҙар һүҙ составын тәшкил итеүен аңлау. Ялғауҙар һәм улар:ың дөрөҫ яҙылышын ғәмәлдә дөрөҫ ҡулланыу.\n195,198- се күнегеү\nТамыр һәм яһалма һүҙ. Ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышы.\nҺүҙ яһаусы һәм үҙгәртеүсе ялғауҙар. Һүҙьяһалыш юлдары. Телдә һүҙьяһалыш ысулдары.\nҺүҙяһаусы һәм үҙгәртеүсе ялғауҙарҙы айыра белеү.\n202, 211-се күнегеү\n“Минең урмандарым, яландарым”\nҺүҙьяһалыш. Ҡушма һүҙҙәр.\nДөрөҫ яҙылышы (изложение).\nҺүҙьяһалыш юлдары. Ҡушма һүҙҙәрҙең дөрөҫ яҙылышы.\nҠушма һәм парлы һүҙҙәрҙең дөрөҫ яҙылышын үҙләштереү. Төрлө юлдар менән яһалған һүҙҙәрҙе телмәрҙә ҡулланырға өйрәтеү.\nГрамматика бүлеге булараҡ мофология. Һүҙҙең грамматик мәғәнәһе һәм уның лексик мәғәнәһенән айырмалығы. Башҡорт телендә һүҙ төркөмдәре системаһы.\nМорфологияның төп аңлатмаларын үҙләштереү. Һүҙҙең лексик мәғәнәһенән айырмалы рәүештә грамматик үҙенсәлектәрен аңлау.Үҙ аллы һүҙ төркөмдәрен һәм уның формаларын таныу.\n224- се күнегеү\nҺүҙ төркөмө булараҡ исем, уның дөйөм категория мәғәнәһе, морфологик билдәләре, синтаксик функциялары.\nИсемдең дөйөм категория мәғәнәһен, морфологик билдәләрен, синтаксик ролен анализлау.\n227- се күнегеү\nУртаҡлыҡ һәм яңғыҙлыҡ исемдәр. Уларҙың дөрөҫ яҙылышы.\nУртаҡлыҡ һәм яңғыҙлыҡ исемдәрҙе дөрөҫ әйтеү һәм яҙыу күнекмәләре биреү. Исемдәрҙең һан, килеш, эйәлек һәм хәбәрлек категорияларын таныу.\n233- сө күнегеү\n231-се күнегеү буйынса инша\nФ.Кащеевтың “Бабай” исемле картинаһы.\nИсемдәрҙең яһалышы һәм дөрөҫ яҙылышы.\nТелмәрҙә исемдәрҙе, уларҙың ялғауҙарын дөрөҫ әйтергә һәм яҙырға өйрәтеү. Исемдәрҙең ниндәй һанда, килештә килеүен билдәләү.\n254- се күнегеүҙәр\nҺүҙ төркөмө булараҡ ҡылым, уның морфологик билдәһе, синтаксик функцияһы. Ҡылым һөйкәлештәре.\nҠылымдың мәғәнәһе. Морфологик билдәләре (зат, һан менән үҙгәреүе, өс төрлө заманда, барлыҡта-юҡлыҡта ҡулланылыуы), синтаксик вазифалары.\n261- се күнегеү\nҮҙ аллы һәм ярҙамсы ҡылымдар. Тамыр һәм яһалма ҡылымдар.\nҮҙ аллы ҡылымдарҙың ярҙамсы ҡылым вазифаһында йөрөүе (ташла - эшләп ташла, бир - уҡып бир).\nТамыр һәм яһалма ҡылымдар (бар - барһа, барған, эшлә - эшләй, эшләмәй һ.б.).\nҮҙ аллы һәм ярҙамсы ҡылымдарҙы айыра белеү.\nТөрлө ысул һәм саралар менән ҡылым яһау күнекмәһен үҫтереү.\n270, 274- се күнегеү\nҠылымдың затлы формалары. Бойороҡ Һөйкәлеше.\nБойороҡ һөйкәлеше ҡылымдарының мәғәнәһе: һан, зат менән үҙгәреүе.\nБойороҡ һөйкәлеше ҡылымдарының мәғәнәләрен билдәләү; үтенесте, инәлеүҙе, ҡаты бойороуҙы, саҡырыуҙы, өндәшеүҙе телмәрҙә ҡуллана белеү күнекмәһен булдырыу.\n281- се күнегеү\nХәбәр һөйкәлеше ҡылымдарының мәғәнәһе, уларҙың үткән, хәҙерге, киләсәк замандарҙа килеүе.\nХәбәр һөйкәлеше ҡылымда -рының үткән заман, хәҙерге заман, киләсәк заман, формаларын телмәрҙә ҡуллана белеү күнекмәһе булдырыу.\n287, 292, 302, 311 - се күнегеү-\nШарт һөйкәлеше ҡылымдарының мәғәнәһе һәм яһалышы Уларҙың зат, һан, юҡлыҡ менән үҙгәреше.\nШарт һөйкәлеше ҡылымда -рын телмәрҙә ҡуллана белеү күнекмәһе булдырыу.\nТеләк һөйкәлеше ҡылымдарының мәғәнәһе, уларҙың яһалышы һәм үҙгәреше.\nТеләк һөйкәлеше ҡылымдарының төрлө мәғәнә биҙәген сағылдырған формаларын телмәрҙә ҡулланыу, уларҙың стилистик үҙенсәлектәрен билдәләй белеү һ.б.\nҠылым, уның мәғәнәһе һәм төп грамматик билдәләре, һөйләмдә ҡылымдың урыны.\nКунафина Лиана Газинуровна\nНомер материала: ДБ-262447


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЙӨКМӘТКЕЛЕ ҺҮҘ МӨҺИМЕРӘК - 2015 - Мәҡәләләр\nЙӨКМӘТКЕЛЕ ҺҮҘ МӨҺИМЕРӘК\nФән, ғәмәл, йәшлек. Был өс төшөнсә бер-береһенә ни дәрәжәлә яҡын тора икәнлеген 27 октябрҙә Башҡорт дәүләт аграр университетының Йәштәр мәҙәниәт һарайында үткән "Йәштәр - башҡорт халҡының стратегик ресурсы" тип исемләнгән төбәк-ара йәштәр кәңәшмәһендә самалап булғандыр.\n21 ноябрҙә үтәсәк IV Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайына арналған был сараны Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр советы ойошторҙо. Унда республиканың төрлө район-ҡалаларынан, Өфөнән алдынғы ҡарашлы йәштәр, шулай уҡ йәштәр менән әүҙем аралашҡан ағай-апайҙар килгәйне.\nБөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Хәләф Ишморатовтың сығышы кәңәшмәгә кәрәкле йүнәлеш бирҙе. Ил ағаһы билдәләүенсә, бөгөнгө йәштәрҙә тау аҡтарырҙай теләк көслө, әммә берҙәмлек юҡ. Ошо хәл буйынса ла, мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу, йәш ғаиләләрҙең социаль хәле проблемалары буйынса ла, йәштәр аңында ситтән ярҙам өмөт итеү психологияһының нығына барыуына ла борсолоу белдерҙе Хәләф Хәлфетдин улы. Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр советы рәйесе Рәмзил Байназаров, "Теле юҡтың - иле юҡ, иле юҡтың - көнө юҡ", тигән халҡыбыҙ мәҡәлен иҫкә төшөрҙө һәм башҡорт ауылдарында мәктәптәрҙе һаҡлау зарурлығын билдәләне, ошо тәңгәлдә Йәштәр советының ҡайһы бер эштәре менән таныштырҙы. Мәҫәлән, Белорет районы Мәхмүт ауылындағы урта мәктәпкә 9 йыллыҡ итеп ҡалдырылыу ҡурҡынысы янағас, улар республика Башлығына мөрәжәғәт итеп, урындағы халыҡтың был ҡарар менән риза түгеллеген белдергән һәм мәктәпте һаҡлап ҡалған. Йәштәр Советы рәйесе Торатау менән Йөрәктауға янаған ҡурҡынысты ла телгә алды. Йәштәр советы рәйесе урынбаҫары Рифат Бикҡоловтың сығышы ла ҡыҙыҡлы булды. Ул ғаиләлә ир балалар тәрбиәләү темаһын күтәрҙе.\n"Ир балаларҙы ғаиләлә - атай кеше, мәктәптә - ир уҡытыусылар тәрбиәләргә тейеш", - тине ул.\nПленар ултырыштан һуң кәңәшмәлә ҡатнашыусылар 6 секцияла йәштәр проблемалары буйынса фекер алышты. Уларҙа башҡорт йәштәренең әҙәбиәттә, мәҙәниәттә, эшҡыуарлыҡта, дини сараларҙа, ижтимағи тормошта ҡатнашыуы тураһында һүҙ барҙы. Кәңәшмә һуңында 23 пункттан торған резолюция проекты ҡабул ителде.\nКәңәшмәлә сығыштар ике телдә яңғыраны. Был да күңелгә май булып яғылды. "Йәштәр аҡыллы итеп туған телдә фекер алыша", - тип ҡыуанып та өлгөрөлмәне, бер бик зыялы ғына ағайҙың: "Йәштәрҙең сығыштарында ҡолаҡҡа ятышһыҙ һүҙҙәр шул тиклем күп булды. Бер егет "дәртем яна", тип әйтеп һалды хатта. Дөрөҫө "дәртем таша" була ла инде", - тип эләктергәне ҡолаҡҡа салынып ҡалды. Күрәһең, был ағай сығыштарҙың эстәлегенә ҡолаҡ һалмаған, ә телмәрҙәге хаталарҙы байҡап ултырған. Ә йәштәр хәтеренә барыбер ҙә был сарала һөйләнгәндәрҙең йөкмәткеһе һеңеп ҡалғандыр, тип ышанғы килә.\nЯҙылған: 09.11.15 | Ҡаралған: 987


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Дауыт Юлтый\nДауыт Юлтый (1893-1937)\nДауыт Юлтый (Дауыт Исхаҡ улы Юлтыев) 1893 йылдың 18 апрелендә элекке Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙенә ҡараған (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Иванов районы) Юлтый ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.\nМәктәп йәшенә еткәс, Дауыт үҙ ауылдарындағы мәҙрәсәгә уҡырға йөрөй башлай. Артабан ул үҙҙәренә яҡын булған Сорокин мәҙрәсәһенә бара. Бында Дауыт бер нисә йыл уҡый. Уҡыу өсөн бер аҙ аҡса йыйыу ниәте менән Ҡаҙағстанға китеп, бер-ике йәй ҡаҙаҡ балаларын, ә аҙаҡтан үҙ ауылына ҡайтып, балалар уҡытып йөрөй.\n1914 йылда, беренсе донъя һуғышы сыҡҡас та, Дауыт ике ағаһы менән бер мәлдә һалдатҡа алына. Октябрь революцияһын Дауыт Юлтый фронтта ҡаршылай.\nДауыт Юлтый 1919 йылда Коммунистар партияһы сафына инә, граждандар һуғышы фронттарында була. Ошо мәлде беренсе революцион армияның штабында сыҡҡан “Ҡыҙыл йондоҙ” гәзитендә эшләй. Был йылдарҙа уға Туҡсоран кантонында хәрби комиссар, партияның кантон комитеты секретары кеүек вазифаларҙы ла башҡарырға тура килә.\n1920 йылдың аҙағында Д. Юлтый Башҡортостандың элекке баш ҡалаһы Стәрлетамаҡҡа саҡыртып алына, һәм уға бик күп яуаплы эштәр йөкләтелә. Ул башта Башҡортостан хәрби комиссариаты политидаралығында “Ҡыҙыл батыр” тигән гәзитте ойоштороуҙа ҡатнаша һәм шул гәзиттең мөхәррире була. Артабан республика хәрби комиссариаты политидаралығының мәктәптәр бүлегендә инспектор ҙа, Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең мөдире лә, Башҡорт дәүләт драма театрының әҙәби консультанты ла булып эшләй.\n1921 йылдан Юлтый “Башҡортостан” гәзитенә мөхәррир итеп тәғәйенләнә, “Яңы юл”, “Белем” кеүек журналдар ҙа уның редакторлығында сыға.\n1925 — 1926 йылдарҙа Д. Юлтый Мәскәүҙә Ҡыҙыл профессура институтында уҡый, бер ни тиклем ваҡыт Центриздатта мөхәррир булып эшләй. Утыҙынсы йылдарҙа “Октябрь” журналының, “Әҙәби удар” гәзитенең мөхәррир вазифаларын алып бара, Башҡортостан Милли культура институты эшендә яҡындан ҡатнаша, Башҡортостан Яҙыусылар союзын ойоштороусыларҙың һәм уның етәкселәренең береһе була. Ошо рәүешле Юлтый үҙенең яҙыусылыҡ эшен йәмәғәт эштәре менән тығыҙ бәйләп алып бара.\nД. Юлтыйҙың ижади эшмәкәрлеге Октябрь революцияһынан һуң ғына күтәрелә һәм тиҙҙән ул күренекле яҙыусы булып таныла. 1921 йылда уның "Урал моңдары" тигән шиғырҙар йыйынтығы баҫылып сыҡты. 1920 йылда яҙылған "Ҡарағол" исемле пьесаһы тамашасыларҙың яратып ҡараған сәхнә әҫәренә әүерелде. Бынан тыш Дауыт Юлтыйҙың “Салауат”, “Маҡтымһылыу”, “Тирмәндә”, “Һин кем?”, “Аралбаевтар” тигән пьесалары ла Башҡорт дәүләт драма театры сәхнәһендә ҡуйылалар. Ул бер шаршаулы пьесалар ҙа яҙа.\nД. Юлтый, бик күп шиғырҙар, поэмалар ижад итеү менән бергә, хикәйәләр, очерктар ҙа яҙҙы. Уның 1934 йылда яҙылған "Ҡан" исемле романын уҡыусылар яратып ҡаршы алдылар.\nДауыт Юлтый балалар өсөн бик күп шиғырҙар, поэмалар, хикәйәләр ижад итә. Уның "Сана шыуғанда" тигән шиғырҙар китабы, "Бәләкәй Ҡотош" исемле хикәйәһе, "Әпәш" тигән поэмаһы балаларҙың яратып уҡыған әҫәрҙәренә әүерелде.\nД. Юлтый 1938 йылда шәхес культы осоро репрессияһына эләгеп һәләк булды.\nДАУЫТ ЮЛТЫЙ XX быуат башында башҡорт әҙәбиәтендә ғәйәт көслө һәм талантлы бер төркөм яҙыусылар күтәрелеп сыға. Улар араһынан Шәйехзада Бабич һәм Мәжит Ғафури, Афзал Таһиров һәм Дауыт Юлтый һымаҡ әҙиптәрҙең ижады беҙҙең рухи мәҙәниәтебеҙ тарихында ысын мәғәнәһендә аҫыл һәм һоҡланғыс бер үҫеш этабын билдәләй. Был яҙыусыларҙың һәр береһе үҙенсә ҙур, үҙенсә ҡабатланмаҫ мираҫ ҡалдыра. Ошо илһамлы ижад мираҫында Дауыт Юлтыйҙың аһәңле йөрәк моңо әле бөгөн дә күңелдәргә һәм зиһендәргә үтеп инерлек булып яңғырап тора. Башҡорт әҙәбиәтенең классигы, талантлы шағир, прозаик һәм драматург, публицист һәм мөхәррир, күренекле мәҙәниәт һәм йәмәғәт эшмәкәре Дауыт Юлтый (Дауыт Исхаҡ улы Юлтыев) 1893 йылдың 18 апрелендә элекке Ырымбур губернаһы Йомран-Табын олосоноң (хәҙер Ырымбур өлкәһе Красногвардейский районы) Юлтый тигән башҡорт ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә донъяға килгән. Буласаҡ яҙыусының бала сағы, батша Рәсәйе шарттарында йәшәгән ярлы ғаиләләргә хас булғанса, өҙлөкһөҙ мохтажлыҡ шарттарында үтә. Дауыт бәләкәйҙән үк ата-әсәһе, ағалары, апалары менән бергә йәйен-көҙөн күрше утарҙағы алпауытҡа ялланып эшләй, ураҡ урыуҙа, мал көтөүҙә ярҙамлаша. “Ашлыҡ бешкәс, беҙ өй эсебеҙ менән бер арбаға тейәлеп, баяр яланына ураҡ урырға китәбеҙ. Атайым мәрхүм ураҡты бурысҡа алмай торғайны. Сөнки ураҡ — йыл әйләнәһенә беҙҙең өй өсөн берҙән-бер йүнле кәсеп... Ашлыҡ үҫкән йылдарҙа ураҡ ҡыйбат була. Беҙҙең ғаилә дүрт баҙар араһы эшләһә, кәмендә йөҙ тәңкә йәки артыҡ эшләй. Беҙҙең өй эсе ураҡ мәлендә генә бер ҡат кейенеп, бер әҙәм рәтле ашап ҡала. Унан һуң ашлыҡ һуҡтырған саҡта бер аҙ кәсеп була”. Бала сағын хәтерләп, шулай яҙа әҙип үҙенең “Автобиография”һында. Дауыт Юлтыйҙың бала саҡ дуҫы уҡытыусы Зәкәриә Әбитәевтең иҫтәлектәрендә был дәүер хаҡында ғәйәт ҡыҙыҡлы деталдәр бар. 1906 йылда уны Мәҙинә исемле апаһы Красиков тигән немец утарына Дауыт янына ҡунаҡҡа алып бара. Дауыт бында еҙнәһе Лотфой менән бергәләп, йәйгелеккә ялланып, мал көтә икән. Кискеһен ул үҙенең “ауыл мәҙрәсәһендә уҡып йөрөүе, әкиәттәр, таҡмаҡтар яҙып бер дәфтәр тултырыуы хаҡында” һөйләй, үҙе сығарған шиғырҙы уҡып ишеттерә. Күренеүенсә, Дауыт Юлтыйҙа уның үҫмер йәшендә үк халыҡ ижадына, йыр-моңға, шиғриәткә әүәҫлек уянған. Был хәл бер ҙә осраҡлы түгел. Буласаҡ яҙыусының атаһы Исхаҡ ағай,— тормоштоң ауырлығына ҡарамайынса, күңеле тулы яҡты өмөттәр һәм уй-хыялдар менән йәшәй белеүсе кеше. Профессор Ғайса Хөсәйенов әйткәнсә, Дауыт Юлтыйҙың атаһы, батраклыҡ кәмһетелеүен үҙ башынан кисерергә тура килһә лә, бик артыҡ бойоҡмаҫ, киң һәм көр күңелле, үҙ алдына уҡырға, яҙырға өйрәнеп, заманына күрә “төрки таныған” һәм китап яратҡан кеше булған. Дауыт кесе йәштән үк атаһының “Мөхәммәҙиә”, “Салсал”, “Ғазый батыр”, “Әбүғәлисина” кеүек китаптарҙы көйләп уҡығанын тыңлап үҫкән... Уға башлап хәреф танытҡан, китаптар табышып биргән кеше лә шул атаһы була” (Хөсәйенов Ғ. Б. Дауыт Юлтый: Тормошо һәм ижады. Өфө, 1963, 5-се бит.) Эйе, башҡорт халҡы, батша хөкүмәтенең милли-колониаль сәйәсәте арҡаһында ниндәй генә ауыр тормошҡа дусар ителмәһен, үҙенең алыҫ быуаттар төпкөлөнән килгән үҙенсәлекле рухи мәҙәниәт мираҫын һаҡлап, һәр ваҡыт аң-белемгә, мәғрифәткә, ижади эшкә ынтылып йәшәгән. Әгәр ҙә ул үҙенең тарихында айырыуса аяныслы XIX быуат шарттарында Мирсалих Биксурин, Мифтахетдин Аҡмулла, Мөхәммәтсәлим Өмөтбаев һәм, ниһайәт, яңы быуаттың тәүге йылдарында Шәйехзада Бабич, Мәжит Ғафури һымаҡ ҙур әҙиптәрҙе һәм уҡымышлыларҙы үҫтерә алған икән, артабан инде был халыҡтың рухи донъяһы, рухи энергияһы нәфис мәҙәниәт майҙанына, әлбиттә, яңынан-яңы ижади көстәрҙе алып сығырға әҙер булған. Д. Юлтыйҙың мираҫында урын алған тәүге шиғырҙың аҫтына: “1908 йыл, Юлтый ауылы” тип яҙылған. Шиғырҙың исеме — “Башҡорт хәле”. Икһеҙ-сикһеҙ Ырымбур далаһында ятҡан бәләкәй генә Юлтый ауылының 15 йәшлек Юлтый исемле шағиры шуның менән үҙ ижадының бер сифатын — саҡ уянып килеүсе поэтик тауышының туған башҡорт халҡы хаҡына фиҙаҡәр хеҙмәт итеүгә тәғәйен булыуын баштан уҡ белдереп һәм билдәләп ҡуя. Бында әле ауыл мәҙрәсәһенең йәш кенә шәкертенән донъяға ҡарашының һәм ижтимағи фекеренең тулыһынса асыҡ һәм формалашҡан булыуын көтөүе лә ауыр, әлбиттә. Әҙәбиәт фәнендә билдәләнгәненсә, Юлтый был шиғырҙа, халыҡты алдаусы “ҙур салмалы кәбән баштарҙы”, илде бөлгөнлөккә төшөрөүсе, “йөҙ меңдәрсә дисәтинә ерҙе һатып”, бәрәкәтте ебәреүсе бай түрәләрҙе фашлап, революцион-демократик ҡараштарға яҡын торһа, икенсе яҡтан, милли әҙәбиәтебеҙҙең тарихында билдәләнеүенсә, башҡорттарҙың элекке патриархаль-ырыу көнкүрешен идеаллаштырыу юлына төшөп китә.(История башкирской советской литературы. М.: Наука, 1977, 120-се бит.) Әммә бында шағирҙың башҡорт халҡының үткәндәренә мөрәжәғәт итеүен әлеге “идеаллаштырыу” шауҡымына ҡайтарып ҡалдырыу урынлы булмаҫ ине. Мәсьәлә бер аҙ етдиерәк тә, ҡатмарлыраҡ та булһа кәрәк. Миңә ҡалһа, Башҡортостанда һаман көсәйә барған капиталистик эксплуатация һәм башҡорт ерҙәрен йыртҡыстарса талау, шуның менән халыҡтың аслыҡҡа, яланғаслыҡҡа дусар ителеүе шарттарында әүәлге “ниһайәһеҙ сахраларҙа, урмандарҙа тирмә менән күсеп йөрөгән замандарҙы” иҫкә алыуҙың патриархаль-ырыу тәртиптәрен идеаллаштырыу менән әллә ни уртаҡлығы ла юҡ. В. И. Лениндың ошо уҡ дәүерҙә яҙылған “Рәсәйҙә капитализмдың үҫеше” тигән хеҙмәтендә батша хөкүмәтенең Башҡортостандағы колониаль сәйәсәтенең “немецтарҙың теләһә ҡайһы Африка илендәге теләһә ниндәй вәхшилектәре” менән сағыштырырлыҡ булыуы тураһындағы һүҙҙәрен иҫкә төшөрһәк, йәш башҡорт шағирының был кәйефен аңлау һис тә ауыр түгел. Был, дөйөм алғанда, XIX быуатта һәм XX быуаттың башында бөтөн Рәсәйгә шаулаған башҡорт ерҙәрен талау проблемаһының бер сағылышы. Һәм әгәр ҙә шағир: Эй, башҡорттар, ер-һыуығыҙ, малдарығыҙ, Ҡайҙа китте ер һелкеткән дандарығыҙ? Арыҫландай йөрәкле батыр булып, Дошмандарға яу сапҡан шаңдарығыҙ? Аҙ ғына шул хәлдәрҙе иҫкә алып, Ҡалай һеҙҙең ғазапланмай йәндәрегеҙ?— тип әрнеү менән халыҡҡа мөрәжәғәт итә икән, был һүҙҙәрҙә ысын тарихи дөрөҫлөк тә, үҙен борсоған һорауҙарға яуап эҙләү ҙә бар. Был проблеманың шул уҡ ваҡытта Юлтыйға тиклемге башҡорт мәғрифәтселәренең ижадында урын алған булыуын да әйтеп үтергә мөмкин. Шуның бер миҫалы — Мөхәммәтсәлим Өмөтбаевтың “Шикайәт” шиғыры: Аяҡлы мал тамами бөтә яҙҙы, Ағастар аҡты, Әстрханға уҙҙы, Уның артынса осто ҡорт һәм әре, Юҡ инде тау кеби ағас тауҙары. Дауыт Юлтый, тимәк, ижадының тәүге аҙымдарынан уҡ, Аҡмулла һәм Өмөтбаев, Туҡай һәм Ғафури ижады традицияларында тәрбиәләнеп, мөһим социаль проблемаларға мөрәжәғәт итергә ынтыла. Уның ошо тәүге осор шиғырҙары уҡ ил ғәмдәре, халыҡтың ауыр яҙмышы өсөн тәрән борсолоу мотивтары менән һуғарыла. Әммә Юлтый, үҙенең остаздары Туҡай, Ғафури һымаҡ уҡ, халыҡтың киләсәгенә өмөт һәм ышаныс менән ҡарай, әрнеп һәм һыҙланып, уның яҡты көндәре килеүен көтә. Тиҙҙән беренсе донъя һуғышы башланып китә һәм илдәр, халыҡтар өҫтөндә ҡупҡан был зилзилә алыҫтағы башҡорт ауылынан егерме бер йәшлек шағир Юлтыйҙы ла үҙ эсенә тартып ала. 1914 йылдың 22 октябрендә, һуғыштың бигерәк тә ҡыҙған бер мәлендә, уны тирә-яҡ ауылдарҙағы бик күп йәштәр менән бергә Ырымбур губернаһының Ивановка ауылына ғәскәри хеҙмәткә саҡыралар. Ә 1915 йылдың ғинуар баштарында Дауыт Юлтый фронтҡа оҙатыла һәм өс йылдан артыҡ ғүмерен ул алғы һыҙыҡта үткәрә, империалистик һуғыштың бөтөн фажиғәләрен үҙ күҙе менән күрә. (Дауыт Юлтый тураһында иҫтәлектәр. Өфө, 1980, 14—17-се биттәр.) Ҡан ҡойғос донъя һуғышы фронтында крәҫтиән массалары араһынан сыҡҡан ябай бер һалдат ул, әлбиттә, бер ҡараһаң, ғәрәсәт диңгеҙендәге тапсыҡ һымаҡ ҡына. Әммә, йәш булыуына ҡарамаҫтан, Дауыт был ауыр һынау йылдарын ҙур ғына тормош юлы үткән һәм етди тормош аҡылы туплаған ир-егет булараҡ ҡаршы ала. Ул быға тиклем, Сорокин мәҙрәсәһен тамамлап, үҙенең тыуған ауылында уҡытыусы булып эшләй, Аҡмулла, Ғафури үткән юлдарҙы ҡабатлап, ҡаҙаҡ араһында балалар уҡытып ҡайта. Уның ижад баҡсаһында “Йәйге таң”, “Эҙләнеү”, “Йыйылығыҙ, хөр иптәштәр!”, “Туғайҙа йәйге кис”, “Фәҡир көндәрем”, “Төнгө моң”, “Үрләрем”, “Әйтмәһендәр”, “Ҡәләмгә”, “Һандуғасҡа” кеүек, берсә мәғрифәтселек ҡараштарын алға һөрөүсе, берсә демократик пландағы фекерҙәрҙе күтәреүсе, әле төшөнкөлөк, өмөтһөҙлөк, тәрән борсолоуҙар, әле хыял, өмөт, ышаныс яҡтыһы менән һуғарылған бер нисә тиҫтә шиғыры бар. Был осорға инде ул йәнә образлы фекер, поэтик оҫталыҡ йәһәтенән күркәмлек өлгөләре булырҙай шиғырҙар ижад итеүсе шағир булып етешә. Тәрән йылға аға тауышһыҙ, Һай йылғалар аға сылтырап. Дошман аҡыллыһы хәүефһеҙ, Иҫәр дуҫтарыңдан бул йыраҡ! Ошондай афористик юлдар менән башлана, мәҫәлән, 1913 йылда ижад ителгән “Әсәйемдең өгөтө” исемле шиғыр. (Аҙаҡҡы ике юлды Аҡмулланың “Ахмаҡ дуҫтан аҡыллы дошман артыҡ” тигән һүҙҙәре менән сағыштырып үтергә лә мөмкин.) “Мин — халыҡ, халыҡ — мин” булып ижад итергә ынтылыусы, “йырҙарым шул иң түбән халҡым йөрәгенән аға” тип белдереүсе йәш шағир утлы, михнәтле һәм күҙ йәшле һуғыш ғәрәсәттәре аша үткән йылдар эсендә инде синфи аңы үҫкән, революция идеяларына инанып, халыҡ бәхете өсөн көрәш юлына баҫҡан шәхес булып формалаша. Ошо 1915 — 1916 йылдарҙа ул һуғышҡа ҡаршы протест белдереүсе, империалистик һуғышты тоҡандырыусы ҡара көстәрҙе фашлаусы атаҡлы “Сумка”, “Ҡан баҙары” шиғырҙарын яҙа. 1917 йылдың Февраль революцияһы алдынан революцион йөкмәткеле “Төнгө йырҙар”, “Туп заводында” шиғырҙары ижад ителә. Октябрь көндәрен Дауыт Юлтый Украинаның Полтава ҡалаһында ҡаршылай. Унда үҙ ирке менән Ҡыҙыл гвардия сафына инә. Украинала, Петроград фронтында йәш Совет Республикаһы өсөн һуғыштарҙа ҡатнашып, 1918 йылдың февралендә шағир тыуған яҡтарына ҡайтып төшә. Туҡ-Соран буйҙарында ул Совет власын нығытыу өсөн көрәштең алғы һыҙығында була. Советтарҙың Быҙаулыҡтағы беренсе өйәҙ съезында, Ырымбурҙағы беренсе губерна съезында делегат булып ҡатнаша. 1919 йылдың мартынан Дауыт Юлтый Беренсе революцион армияның сәйәси хеҙмәткәре, артабан — “Ҡыҙыл йондоҙ” хәрби гәзитенең сәркәтибе, мөхәррире. Ошо уҡ йылдан ул — Коммунистар партияһы ағзаһы. Дауыт Юлтыйҙың Совет власы йылдарында башҡарған вазифалары, эшләгән эштәре ғәжәп күп тә, яуаплы ла. “Башҡортостан” гәзите тарихында ул — иң абруйлы мөхәррирҙәрҙең береһе. Әҙиптең тормошонда тағы әллә күпме эштәр, вазифалар була: Мәскәүҙә Ҡыҙыл профессура институтында уҡыу, нәшриәт, гәзит, журналдарҙың мөхәррире, Милли мәҙәниәт ғилми-тикшеренеү институтының хеҙмәткәре, Башҡортостан Яҙыусылар союзын ойоштороусыларҙың береһе, республика мәҙәниәтен күтәреүҙә, башҡорт халҡының яңы, милли әҙәби телен үҫтереүҙә туранан-тура ҡатнашыу. Ә бит был эштәр барыһы ла көсөргәнешле ижади хеҙмәт, поэзияла, прозала, драматургия һәм әҙәби тәнҡит өлкәһендә ҙур күләмле әҫәрҙәр һәм мөһим темаларға арналған мәҡәләләр яҙыу менән бергә алып барылған. Дауыт Юлтыйҙың совет осорондағы ижад ғүмере ни бары ике тиҫтә йыл ғына дауам итә. Ләкин ошо ҡыҫҡа дәүер эсендә ул башҡорт әҙәбиәтенең алтын хазинаһын биләрлек бик күп әҫәрҙәр ижад итеп өлгөрә. Революциянан һуңғы тәүге йылдарҙа башҡорт поэзияһына яңы ысынбарлыҡты художество саралары менән сағылдырыу мәсьәләһендә тәжрибә туплау, традицион алымдарҙы яңыртыу осорон үтәү өсөн бер килке ваҡыт кәрәк ине. Был эҙләнеү дәүере Юлтыйҙың ижади яҙмышын да ситләтеп үтмәй. Дөрөҫ, ул “Ирек тауышы”, “Атлан, батыр!”, “Урал ҡыҙына” кеүек шиғырҙарында революцион көрәш һәм ижтимағи үҙгәрештәр романтикаһын уңышлы сағылдырыуға өлгәшә. Граждандар һуғышы дәүерендә агитацион шиғыр булараҡ яҙылған “Атлан, батыр!” әҫәре, ғөмүмән, башҡорт совет поэзияһы тарихында шул замандың рухын билдәләүсе поэтик ҡомартҡы булып ҡала. Атлан, батыр, атҡа, тот һөңгөңдө! Әйҙә саптыр яуға — дошманға! Сәс ғәйрәтең дошман сафтарына, Ауаздарың ашһын асманға!.. Бында шағирҙың күңел тойомлауы, тәбиғи таланты традициялы романтик образдар ярҙамында революцион йөкмәткене уңышлы асып биреүгә килтерә. Ләкин поэзияла һәр ваҡыт тойомлау менән генә эш ителмәй. Бында инде яңы ысынбарлыҡҡа ярашлы образдар системаһын эшләмәйенсә булмай ине. Дауыт Юлтыйҙың “Урал моңдары” тигән тәүге поэтик йыйынтығы (Стәрлетамаҡ, 1921), шағирҙың үҙ һүҙҙәре менән әйткәндә, “гиперболизм, абстракция, айҙар, ҡояштар, йондоҙҙар, нурҙар, фәрештәләр, ожмах, йәһәннәмдәр, баллы шишмәләр менән эш күреү, шуларҙы ҡулланыу” арҡаһында тәнҡиткә эләгә. Юлтый шиғырҙарында, был осорҙағы бүтән шағирҙарға хас булғанса, натурализм күренештәре лә сағылып ҡала. Ләкин был етешһеҙлектәрҙән арына барған башҡорт поэзияһында егерменсе йылдар башында социализм төҙөүсе совет халҡының тормошон, яңы кешенең образын һынландырыуға арнап, юғары идея-художество кимәлендәге әҫәрҙәр ижад ителә. Был йүнәлештә Дауыт Юлтыйҙың “Шәрәф” поэмаһы уңышлы бер тәжрибә була. Шағир ижады ил тарихы, социалистик биш йыллыҡтар менән бергә үҫә, төрләнә, байыға бара. Д. Юлтыйҙың “Һуҡа бабай, ситкә кит...” тигән шиғырындағы: Һуҡа бабай, ситкә кит! Ана килә трактор! Зинһар, бабай, йыраҡ тор! Ташла эште, боҙма ерҙе, Ситтән генә ҡарап тор!— тигән һүҙҙәре хәҙер шул шанлы йылдарҙа беҙҙең ауылдарыбыҙҙа барған үҙгәрештәрҙең үҙенсәлекле бер символы рәүешендә ҡабул ителә. Яңы тормошто һүрәтләү ҡеүәһе Д. Юлтыйҙың “Ҡомартҡыларым” йыйынтығында (1924), “Мәйсәрә” (1930), “Нефть тураһында әкиәт” (1932), “Айһылыу” (1933) поэмаларында тағы ла тәрәнерәк асыла. 30-сы йылдар башҡорт прозаһы үҫешенә Дауыт Юлтый иң элек үҙенең киң билдәле “Ҡан” романы менән бик ҙур өлөш индерҙе. Был әҫәр өҫтөндә әҙип 30-сы йылдарҙа эшләй, үҙе иҫән саҡта башҡорт һәм рус телдәрендә беренсе китабы ғына баҫылып сыға. Икенсе китабы, яҙылып бөткән булһа ла, күп ваҡыттар үткәс, алтмышынсы йылдарҙың икенсе яртыһында, уның рус теленә тәржемә ителгән ҡулъяҙмаһын (машинкала баҫылған хәлдә) Мәскәүҙән, СССР-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архивынан әҙәбиәт белгесе Суфиян Сафуанов табып алып ҡайта. Шул русса варианттан әҫәр (икенсе китап) Фәрит Иҫәнғолов тарафынан башҡортсаға ҡайтарыла. Шулай итеп, романдың икенсе өлөшө уҡыусы һәм әҙәбиәтебеҙ өсөн өс тиҫтә йылдан һуң яңынан тыуҙы һәм хәҙер “Ҡан” романы халыҡ араһында киң танылыу тапты. “Ҡан” — үҙенең идея-тематик йөкмәткеһе менән башҡорт прозаһында ҡабатланмаҫ әҫәр. Уның төп пафосын миллионлаған кешеләрҙең ғүмерен өҙөүсе, ҡан ҡойоусы империалистик һуғышҡа ҡаршы ҡәтғи ризаһыҙлыҡ белдереү, һуғыш уты тоҡандырыусыларҙы фашлау проблемаһы билдәләй. Романдың төп геройҙары — ябай һалдаттар, уларҙың ошо мәхшәр эсендәге йылдар буйына һуҙылған “тормошо”. Ғәжәп хәл: һуғышта үлем, ҡайғылар менән күҙмә-күҙ осрашып торғанда ла, кеше күңеле барыбер бер генә минутҡа ла үҙенең эске донъяһы менән йәшәүҙән туҡтамай. Ошо шарттарҙа беҙҙең алда һалдаттарҙың көндәлек ауыр тормошо, һәр төрлө мажаралары, күңел асыуҙар, уй-хыялдары, ҡыуаныс һәм йыуаныстары, хатта мөхәббәт менән осрашыу шатлыҡтары оҫта рәссам теле менән һүрәтләнгән картиналар аша үтеп китә. Беҙ Байғужа, Буранбай, Индрил, Новиков, Булаттарҙың яҙмышы һәм ошо образдар аша күп милләтле һалдат массаларында революцион аң үҫешен йотлоғоп күҙәтәбеҙ. Әҫәр үҙенең тарихи дөрөҫлөгө менән дә, мауыҡтырғыс мажаралыҡ планында яҙылыуы менән дә бик үҙенсәлекле. “Ҡан” дилогияһын, уның төп проблематикаһы күҙлегенән ҡарағанда, прогрессив Көнбайыш әҙәбиәтендәге фәҡәт Анри Барбюстың “Ут” романы менән бер кимәлдә торған әҫәр тип иҫәпләргә була. Атаҡлы әҙиптең ижади мираҫында, бынан тыш, хикәйәләр һәм повестарҙың әһәмиәте ҙур. 1919 йылда уҡ әле Д. Юлтый тарихи-революцион темаға “Бәләкәй Ҡотош” тигән хикәйә яҙа. Хикәйәнең төп геройҙары — революция эше өсөн көрәшеүсе Ҡотош ағай һәм бәләкәс Ҡотош. Яҙыусының “Тимеркәй фәлсәфәһе” (1924), “Хәлкәй артист” (1926), “Өмөт” (1926) хикәйәләре, “Әлимә һәм Мырҙаш ҡарт туйы” повесы — егерменсе йылдар башҡорт прозаһы үҫешендә мөһим роль уйнаған әҫәрҙәр. Шуның менән бергә, Д. Юлтый прозаһы, ғөмүмән, бөгөнгө көндә лә иң юғары зауыҡтарҙы ҡәнәғәтләндерерлек ысын художество күренеше ул. Дауыт Юлтый — үҙ заманында башҡорт совет драматургияһы үҫешенә лә ошондай уҡ йоғонто яһаған әҙип. Уның “Ҡарағол” драмаһы (1920) был жанрҙа тарихи теманы үҙләштереүҙең классик өлгөһө була. Утыҙынсы йылдарҙа “Салауат”, “Маҡтымһылыу” исемле драмалары сәхнәгә ҡуйыла һәм тамашасыларҙың мөхәббәтен яулай. Д. Юлтыйҙың “Аҡшан батыр” тигән тарихи драма яҙғанлығы ла билдәле. Ҙур яҙыусы очерк һәм публицистика жанрында эшләүгә лә даими иғтибар бүлә. Уның әҙәби тәнҡит һәм ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге лә күп яҡлы һәм тәрән йөкмәткеле. Был планда Д. Юлтый башҡорт әҙәбиәтенең тарихы һәм теорияһы, театр тәнҡите менән шөғөлләнә, үҫмер сағынан күңелендә йәшәгән халыҡ ижады әҫәрҙәренә һәр ваҡыт мөхәббәт һәм ҡыҙыҡһыныу һаҡлай. Егерменсе йылдарҙа “Башҡорт шағиры Аҡмулла тураһында” тигән мәҡәлә баҫтырып, был бөйөк шағирҙың мираҫын туплау мәсьәләһен ҡуя. Үкенескә ҡаршы, бөтөн был йүнәлештәрҙә Дауыт Юлтый тарафынан йыйылған ҡиммәтле материалдар фажиғәле рәүештә юғалып ҡала. Дауыт Юлтый — ифрат ҙур һүҙ оҫтаһы. Яҙыусы булараҡ, ул донъяға башҡорт халҡының ялҡынлы һәм моңло йөрәк хистәрен үҙенең күкрәгендә дөрләтеп килеп сыҡты һәм һәр ваҡыт халыҡ йөрәгендә йәшәй торған аҫыл китаптар яҙып ҡалдырҙы. (Рәшит Шәкүр) 2005 й.


Ключи BISS для FEED-каналов (Без обсуждения!) » Пост #1680 » Форум Спутниковый мир\nСпутниковый мир Форум » Основной раздел » Biss » Ключи BISS для FEED-каналов (Без обсуждения!) » Пост #1680\nКлючи BISS для FEED-каналов (Без обсуждения!) » Пост #1680


гимназия 1534, ул. Кедрова, д. 11, ЮЗАО, Москва - гимназия 1534


Республика халҡы һалымдарҙы төбәктәге 1 280 почта бүлексәһендә йки өйгә килгән хат таратыусы аша түләй ала. Бының турала Федераль почта элемтәһенең Башҡортостан буйынса идаралығынан хәбәр итәләр.\nЗаказлы хаттар менән ебәрелгән мөлкәт, транспорт, ер һәм башҡа һалымдар хат таратыусылар адресаттарҙың ҡулына тапшыра. Әгәр ҙә улар өйҙә булмаһа, почта хеҙмәткәре заказлы хатты йәшәү урынына ҡараған почта бүлексәһендә алырға мөмкин тигән белешмә ҡалдыра.\nКлиентта «Ябай электрон ҡултамға» сервисы тоташҡан булһа, почта бүлексәһендә уға һалым органынан килгән заказлы хатты документһыҙ, ҡағыҙ тултыртмайынса ғына бирәсәктәр.\nҺалымдарҙы хат таратыусының мобиль терминалынан йәки почта бүлексәһендә шунда уҡ түләргә мөмкин.


Лоҡманов Сабир Закирйән улы — Башҡорт Википедияһы\nЛоҡманов Сабир Закирйән улы\nЛоҡманов Сабир Закирйән улы (9.04.1906, Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Йәркәй ауылы, хәҙер Башҡортостандың Илеш районы Үрге Йәркәй ауылы— 27.10.1967, Өфө)- табип, ғалим — анатом, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы. Медицина фәндәре докторы (1943), профессор (1943). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1956), РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1957), СССР- ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1943). Медицина хеҙмәте подполковнигы (1950).Ленин ордены (1949),Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1942, 1954), «Почёт Билдәһе» ордены (1944)()кавалеры\nСабир Закирйән улы Лоҡманов\nСабир Закирйән улы Лоҡманов 1906 йылдың 9 апрелендә Башҡортостандың хәҙерге Илеш районы Үрге Йәркәй ауылында крәҫтиән ғәиләһендә тыуған. Йәшләй етем ҡалғас, Иваново һәм Бөрө ҡалаһындағы балалар йортонда (балалар хеҙмәт колонияһы) тәрбиәләнә,1928 йылда Бөрө педагогия техникумын тамамлай. Педтехникумдағы иң һәләтле уҡыусы булараҡ, уны Мәскәүгә 2-се медицина институтына уҡырға ебәрәләр.\n1932 йылда 2-се Мәскәү медицина институтын тамамлағандан һуң яңы ғына асылған Башҡорт дәүләт медицина институтында эш башлай: киске бүлек мөдире, 1934 йылдан алып декан.\n1935—1939 йылдарҙа фәнни һәм уҡыу уҡытыу эштәре буйынса директор урынбаҫары.\n1937 йыл- «О расщеплении сгибательных мышц предплечья» темаһына медицина фәндәре кандидаты дәрәжәһенә диссертация яҡлай.\n1937 йылдан башлап, анатомия кафедраһы мөдире; бер үк ваҡытта 1939 йылдан алып, Республика ҡан биреү станцияһы директоры.\n1940—1950 йылдарҙа С. З. Лоҡманов Башҡорт АССР-ының һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары була, уға Бөйөк Ватан һуғышы осоронда республикала һаулыҡ һаҡлау менән генә түгел, эвакуацияланған халыҡты хеҙмәтләндереү, госпиталдәрҙең эшмәкәрлеген тәьмин итеү кеүек эштәр башҡарырға тура килә.\nРеспубликала урынлашҡан 63 госпиталдең 36 Башҡорт АССР-ы һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариаты ҡарамағында була. Бынан тыш республикала санитар хәлде тотороҡло һаҡлау, балалар һаулығын ҡайғыртыу кеүек эштәр алып барыла. Һуғыш осоронда республикала балаларҙың йоғошло сирҙәр менән ауырыуын булдырмаҫ өсөн күп көс һалырға тура килә. Эвакуацияланып килгән балаларҙы ҡабул иткәндә бер аҙ йоғошло сирҙәр һаны артһа ла, һуңыраҡ ул һан 1940 йыл менән сағыштырғанда ике тапҡырға әҙәйә.\n1941 йылда Өфөгә 1-се Мәскәү медицина институты эвакуациялана. Ике институт бергә эшләй башлай. Тик Мәскәүҙән бер генә анатом килә. Шуға күрә икеләтә артҡан уҡытыу сәғәттәрен БДМИ уҡытыусыларына алып барырға тура килә. Наркоматта эше күп булыуға ҡарамаҫтан, С. З. Лоҡманов институтта кеше анатомияһы кафедраһы мөдире эшен һәм дәрестәр алып бара.\nКөндәлек мәшәҡәттәр күплегенә ҡарамай, С.Лоҡманов фәнни эшен дә дауам итә.\n1942 йылда «Макроструктура некоторых мышц тазового пояса человека» темаһына ул докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. С. З. Лоҡманов кеше скелеты мускулдарын өйрәнеүҙә яңы метод тәҡдим итә. Ул «эш органды төҙөй», тип әйтергә ярата. Лоҡманов анатомик күренештәрҙе аңлатыр өсөн сағыштырма анатомик тикшеренеүҙәр кәрәк тип иҫәпләй.\nБАССР һаулыҡ һаҡлау наркоматы, Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Ҡыҙыл Тәре һәм Ҡыҙыл Ярым ай Республика комитеты менән берлектә медицина кадрҙары әҙерләү эшен дауам итә. Һуғыш ваҡытында республикала барлығы 905 табип, 1500 фельдшер, 3334 шәфҡәт туташы, 7538 санитар дружинница, 1645 санитар әҙерләнә.\nҺуғыш осоронда халыҡ араһында санитария һәм гигиена буйынса ағартыу һәм аңлатыу эштәре һөҙөмтә бирә, эпидемиялар булмай. Кешеләр көҙҙән баҫыуҙарҙа ҡалған башаҡтарҙы йыйып, ашап, септик ангина менән үлеү осраҡтары булғас, бөтә табиптар, медицина хеҙмәткәрҙәре халыҡҡа аңлатыу эше алып бара. Һөҙөмтәлә халыҡ һаҡлап ҡалына.\n1954—1960 йылдарҙа БАССР— ҙың һаулыҡ һаҡлау министры.\n1937—1967 йылдарҙа С. З. Лоҡманов кеше анатомияһы кафедраһы мөдире була. Фәнни эшмәкәрлеге кешенең һөлдә мускулдарының макротөҙөлөшөн һәм иннервацияһын өйрәнеүгә арналған. БДМИ- ның анатомия музейын ойоштора.\n40-тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Уның етәкселегендә 9 кандидатлыҡ һәм ике докторлыҡ диссертацияһы яҡлана.\n1955—1958 йылдарҙа Башҡортостан анатомдар, гистологтар һәм эмбриологтар ғилми йәмғиәте рәйесе .\nБАССР Юғары Советының 2-се һәм 4—5-се саҡырылыш депутаты. Өфө ҡала Советы депутаты итеп һайлана.\nБөйөк Ватан һуғышы осоронда РСФСР һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариаты Ғилми Советы ағзаһы була.\nСабир Закирйән улы Лоҡманов 1967 йылдың 27 октябрендә вафат булған. Өфөлә мосолман зыяратында ерләнгән.\n1949 йыл —Ленин ордены,\n1942, 1954 йылдар — ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,\n1944 йыл — «Почёт Билдәһе» ордены.\nСабир Закирйән улы Лоҡманов исеме БДМУ- ның кеше анатомияһы кафедраһына бирелгән (2006).\nБДМУ ның Лоҡманов эшләгән анатомия корпусы бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.\nӨфө ҡалаһының Һупайлы биҫтәһендә бер урам С. З. Лоҡманов исемен йөрөтә\nМакроскопическая структура некоторых мышц тазового пояса человека. Уфа, 1945; Развитие здравоохранения Башкирской АССР. Уфа, 1958.\nЛукманов Сабир Закирович в воспоминаниях учеников / Гос. образовательное учреждение высш. проф. образования Башкирский гос. мед. ун-т Федерального агентства по здравоохранению и социальному развитию; [под ред. Вагаповой В. Ш. и Минигазимова Р. С.]. — Уфа : [БГМУ РОСЗДРАВА], 2006 (Уфа : Башгосмедуниверситет РОСЗДРАВА). — 91 с. : ил., портр., факс.; 20 см.\nЗдравоохранение. Медицинские науки — Персоналии — Лукманов Сабир Закирович (1906—1967) — врач — Биографические материалы\nFB 2 06-61/254\nВ. Ш. Вагапова, А. Е. Стрижков. С. З. Лукманов — нарком здравоохранения Башкирской АССР во время Великой Отечественной войны\nЛегендарный нарком- история улицы Сабира Лукманова\n↑ Лоҡманов Сабир Закирйән улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ 2,0 2,1 Профессора и доценты кафедры\n↑ 3,0 3,1 Нарком здравоохранения\n↑ Улица Сабира Лукамнова\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Лоҡманов_Сабир_Закирйән_улы&oldid=921215 ҡабул ителгән\n2-се Мәскәү медицина институтын тамамлағандар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:26 29 ноябрь 2019 үҙгәртелгән.


Через это приложение можно стать звездой и получить себе тысячи подписчиков! Сагидулла Байегет — S. Ильдар Шарипов — Бэхет син мине килеп уп. Сагидулла Байегет — Улым Арыслан менэн. Сагидулла Байегет — Бер Мэрйен.\nШарипов кое, hэм суз.\nЕте ырыу джентелмендары—се быуатта. Создайте новый проект, 20 лет спустя. Абзый ты красавчик свой парень,аул малае. Сагидулла Байегет — Кил бейерга.\nГульназ Камартдинова — Соймэсэн килеп йормэ. All posts Posts by Sagidulla Search Cancel.\nБайегет Сагидулла — Кисер мине асай. Сагидулла Байегет и Светлана Хакимова — Башмагым. Сагидулла Байегет — Кызыкай. Aybulat Ishnazarov replied to Ravilya. Заслуженный артист РБ, певец, актер, кураист. Ильшат Валиев — Яратасым килеп тора минус.\nДумаю ничего себе и бесплатно еще работают. Сагидулла Байегет — Идел бит ул.\nЧерез это приложение можно стать звездой и получить себе тысячи подписчиков! Эльмира Сулейманова, Ринат Рахматуллин — Язмыш микэн, безне очраштырды Юлларыбыз килеп кисеште Кузлэребез меннэр арасынан Бер бербезне табып куреште.\nСергей Васильевич Рахманинов — Вокализ Регина Мударисова — Килеп торсын туган коннэр. Ильшат Валиев — Яратасым килеп тора. Switch to English sign up.\nМираис Кадыров — Килеп китсэн ни була Адис М. Arslan Bayzigitov Назгуль Байзигитова. Сагидулла Байегет — Йырдарымды хинэ багышлайым.\nСагидулла Байегет килеп та йоромэ.\nБашкирский рингтон — Сагидулла Байегет — Уф йорэгем. Сагидулла Байегет — Момкин тугел. Sagidulla Bayeget replied 5 replies. Sagidulla Bayeget updated his profile picture: Сначало прочла записьпотом посмотрела фотои то не узнала. Сагидулла Байегет — Бер Мэрйен. Смотри срочно тут https: Башкирский рингтон — Сагидулла Байегет — Айголом. Айырыуса Белорет районынын Берештамак пекарняхында бешкан икмак.\nИльшат валиев — Яратсым килеп тора. Ильшат Валеев — Яратасым килеп тора минус. Сагидулла Байегет — Кобайыр.


типы компаний | Новости морского транспорта\nГлавная > Архив метки 'типы компаний'\nПо результатам работы в 2010 году предприятие получило чистую прибыль от финансово-хозяйственной деятельности в размере 15,8 млн. грн. Собрание постановило направить прибыль, полученную за >>>>>\nАкционерное общество, Новости морского транспорта, прибыль, сток, типы компаний, Экономика, юридических лиц\nСтраницы по тэгу типы компаний


Анга́рский райо́н — административно-территориальное образование (район) и образованное в его границах одноимённое муниципальное образование со статусом городского округа в южной части Иркутской области России. Административный центр — город Ангарск.\nМузей Тальцы на Ангаре — изучайте с нами


Три тульских трамвая временно изменят схемы движения - Новости Тулы и области - MySlo.ru\nСказание о Мамаевом побоище Музейно-мемориальный комплекс в селе Монастырщино Время выбрало нас Выставка «Великий Болгар. Цивилизация на Волге» Интенсив «Летняя школа инженеров» Автобусный тур одного дня «Куликово поле»\nЭто связано с проведением ремонтных работ в Пролетарском округе.\n1 и 2 августа с 17.00 до 5.00 на пересечении улиц Кутузова и Кирова будут ремонтироваться трамвайные пути. Для обеспечения безопасности дорожного движения трамваи маршрутов №№ 3, 7 и 12 изменят схемы движения.\n№ 3 «Московский вокзал – Щегловская засека»: ул. Коминтерна – ул. Советская – Чулковский мост – ул. Пролетарская – ул. Епифанская – ул. Марата.\n№ 7 «ст-н «Металлург» – Щегловская засека»: ул. Металлургов – ул. Плеханова – ул. Марата.\n№ 12 «пос. Менделеевский – ул. Штыковая»: ул. Марата – ул. Епифанская – ул. Пролетарская – ул. Советская – ул. Октябрьская – ул. М. Горького.\n31 июля 2020, в 19:14\t+1\n44 комментария 3255 просмотров\nтульские трамваиизменение схемы движенияадминистрация Тулыремонт рельсового покрытиядорожные работы


В Волгограде десятки домов и соцобъектов на два дня останутся без воды - Новости Mail.Ru\nВодоснабжение в Советском районе ограничат для врезки нового водопровода.\nДесятки домов, а также ряд социальных объектов Советского района на два дня останутся без воды.\nКак сообщили корреспонденту «АиФ-Волгоград» в пресс-службе городской администрации, водоснабжение будет ограничено с 22.00 9 июля до 18.00 10 июля. На этот период запланирована врезка нового участка водопроводной сети. Новый участок коммуникаций, как обещают в мэрии, повысит надежность услуги водоснабжения жителей Советского района.\nпр. Университетский №№ 70,72,74,76,78,80,82,84,86,87,90,91,92, 94,95,96,98 ул. Славская №№ 3,10,12 ул. Богданова № 25,28,30, ул. Богданова №№ 1,3,4,5,6,7,9,11,13,15,17 ул. Богданова №№ 1/1, ½, 1/3 ул. Богданова, 1/5 — административное здание ул. Родниковая №№ 14,16,18 ул. Электролесовская № 86 ул. Автомобилистов №№ 2,4,6,8,10,12,14 ул. 50 лет ВЛКСМ № 2 ул. Королева №№ 1,3,3/1,5,7,9 ул. Василевского №№ 2,4,6 ул. Аренского № 2/1 Пенсионный фонд Нарсуд Нефтегеофизика Зооветснаб ПАТП-4 Обувная фабрика АТК-1540 Завод ЖБИ Комплекс Арена ВНИИТМАШ ЦТП-8 ЦТП по ул. 50 лет ВЛКСМ ЦТП — 514 квартал детский сад № 140 ул. Богданова № 3/1 — детский сад № 21 ул. Королева № 7а — детский сад № 215 школа № 52 пр. Университетский № 88 — школа № 103 Прогимназия ул. Королева № 5/1 пр. Университетский, 97 ВНИАЛМИ.\nул. Богданова №№ 34−60 ул. Фиолетова №№ 1−54 ул. Джапаридзе №№ 1−54 ул. Аренского №№ 1−77 ул. Беляева №№ 1−54 ул. Круглова №№ 1−54 ул. Сарафанова №№ 1−49 ул. Ващенко №№ 1−21 ул. Солнцева №№ 1−36 ул. Корганова №№ 1−45.\nКроме того, на пониженном давлении воды в этот же период будут находиться дома по улицам:\nул. Даугавская ул. Петроградская ул. Ухтомского ул. Краснопресненская.


Москва, ул, Коминтерна, 26. Паспорт многоквартирного дома\nгород Москва, улица Коминтерна, д.26 (район Лосиноостровский, Северо-Восточный АО)\nУправляющая организация - ГБУ г.Москвы ЖилищникЛосиноостровского района,\nПлощадь здания - 4162.00,\nДом был включен в программу реновации, но жители дома проголосовали против включения в программу.город Москва, улица Коминтерна, д.26 (район Лосиноостровский, Северо-Восточный АО).\nГеографические координаты :Широта:5586649 Долгота:376835\nЖилая площадь : 2051 м2\nНе Жилая площадь : 833 м2\nКадастровый номер дома : 77:02:0010015:1014\nРемонт крыши в 2039-2041 году. Мероприятия по капремонту дома на улице Коминтерна дом 26, планируется проводить если выбрано накопление средств на счете регионального оператора.\nСоседние дома : пр-д. Анадырский 21, пр-д. Анадырский 25, к. 2, ул. Коминтерна 22, к. 1, ул. Коминтерна 22, к. 2, ул. Коминтерна 26, к. 1, ул. Коминтерна 26, к. 2, ул. Коминтерна 28, ул. Коминтерна 30, пр-д. Анадырский 19/2, ул. Коминтерна 26, к. 2А,\nОтзывы и комментарии к дому по адресу: Москва, ул. Коминтерна, 26


☑ Банк открытие новосибирск курсы валют\nНовосибирск,Россия посетить страницу. Бердск, Новосибирская область, банк, Россия ул. Искитим, Новосибирская область,Россия проспект Молодежный, 3а г. Кемерово, Кемеровская область,Россия ул. Новокузнецк, Кемеровская область,Россия ул. Курчатова, 1 3 банк г. Читать далее Горького, 3 ккрсы.\nИскитим, Новосибирская область,Россия ул. Дуси Ковальчук, г. Новосибирск,Россия пр. Барнаул, Алтайский курс,Россия ул. Красноярск, Красноярский край,Россия Совпартшкольный переулок, 13 г. Томск, Томская область,Россия ул. Калтан, Кемеровская область,Россия ул. Бийск, Алтайский банк,Россия пр. Новосибирск Хмельницкого, 41 г. Карла Банп, 23 г. ЖКО Аэропорта, 24 г. Обь, Новосибирская область,Россия ул. Баган, Новосибирская область,Россия ул.\nКарла Маркса, г. Барабинск, Новосибирская валюта,Россия ул. Болотное, Новосибирская область,Россия ул. Венгерово, Новосибирская открытие,Россия ул. Довольное, Новосибирская область,Россия ул. Здвинск, Новосибирская область,Россия ул. Карасук, Новосибирск область,Россия ул. Советская, помещение 3 куры. Каргат, Новосибирская область,Россия ул. Колывань, Новосибирская область,Россия ул. Коченево, Новосибирская область,Россия ул. Кочки, Новосибирская область,Новосибирск ул.\nКраснозёрское, Новосибирская область,Россия Квартал 11, д. Куйбышев, Новосибирская область,Россия ул.\nКупино, Новосибирская область,Россия открытие. Кыштовка, Новосибирская область,Россия ул. Маслянино, Новосибирская область,Россия ул. Мошково, Новосибирская область,Россия ул.\nОрдынское, Новосибирская область,Россия ул. Сузун, Новосибирская область,Россия ул. Татарск, Новосибирская область, ,Россия ул. Тогучин, Новосибирская область,Россия ул. Убинское, Новосибирская область,Россия открытие. Усть-Тарка, Новосибирская область,Http://treatmentforedus.ru/9317-kursi-naladchik-kip-i-avtomatiki-v-moskve.php ул.\nЧаны, Новосибирская валюта,Россия ул. Черепаново, Новосибирская валюта,Россия ул. Чистоозёрное, Открытие область,Россия ул. Чулым, Новосибирская область,Россия Коммунистический проспект, 2 п. Линево, Новосибирская область,Россия ул. Горный, Новосибирская валюта,Новосибирск ул. Барнаул, Алтайский курс,Россия Иркутский тракт, 26 г. Томск, Томская область,Россия Квартал 8, д.\nКуйбышев, Новосибирская область,Россия площадь Труда, 1 г. Новосибирск,Россия Морской проспект, 24 г. Маркса, курсы НГТУ, 1 этаж г.\nКарла Маркса, 23 г. Калтан, Кемеровская область,Россия ул. Кочки, Новосибирская область,Россия ул. Кыштовка, Новосибирская область,Россия ул. Колывань, Новосибирская область,Россия ул.\nГорный, Новосибирская область,Россия ул. Курчатова, 1 3 этаж г. Татарск, Новосибирская область, ,Россия ул. Коченево, Новосибирская область,Россия ул. Убинское, Новосибирская область,Россия ул.\nОтзывы - банк открытие новосибирск курсы валют\nСоветская, помещение 3 г. Татарск, Новосибирская область, ,Россия ул. Усть-Тарка, Новосибирская область,Россия ул.\nБезналичный курс валют ОТП Банка\nМошково, Новосибирская область,Россия ул. Красноярск, Красноярский край,Россия Совпартшкольный переулок, 13 г. Калтан, Кемеровская область,Россия ул.


Структура и органы управления - Владикавказский профессиональный колледж\nНаименование структурного подразделения Руководитель Местонахождение Адреса электронной почты\nАдминистрация Директор – кандидат педагогических наук Хутинаева Светлана Зураповна\nЗаместитель директора по учебной работе – кандидат биологических наук Арсоева Ирина Васильевна\nЗаместитель директора по воспитательной работе — Дзасохова Зарина Казбековна\nЗаместитель директора по методической работе — Опарина Наталья Васильевна 362000, г. Владикавказ, ул. Тельмана, 2\nтел.: +7 (8672) 24-03-87 info@vpcol.ru\nУчебная часть Начальник учебной части — кандидат исторических наук Булах Анна Михайловна 362000, г. Владикавказ, ул. Тельмана, 2\nОтдел кадров Начальник отдела кадров — Дзебисова Эльвира Викторовна 362000, г. Владикавказ, ул. Тельмана, 2\nБухгалтерия Бухгалтер — Палецкая Ольга Николаевна 362000, г. Владикавказ, ул. Тельмана, 2\nтел.: +7 (8672) 24-03-87 info@vpcol.\nАдминистративно-хозяйственный отдел Начальник административно-хозяйственного отдела — Саккаев Джабраил Савкуевич 362000, г. Владикавказ, ул. Тельмана, 2


Йон Бауэр: Скандинавские сказки - купить книгу\nГлавная » Книги по рисованию для детей » Йон Бауэр: Скандинавские сказки\nПоставьте оценкуЙон Бауэр: Скандинавские сказки. Рейтинг: 1/5Йон Бауэр: Скандинавские сказки. Рейтинг: 2/5Йон Бауэр: Скандинавские сказки. Рейтинг: 3/5Йон Бауэр: Скандинавские сказки. Рейтинг: 4/5Йон Бауэр: Скандинавские сказки. Рейтинг: 5/5\nИздание "Йон Бауэр: Скандинавские сказки", автором которого является Бауэр Йон, создано издательством "Книговек", в рамках серии "Мастера книжной иллюстрации".\n"Йон Бауэр: Скандинавские сказки" вы можете приобрести недорого в одном из магазинов, представленных на нашем сайте. Помимо покупки нужного издания вы можете сравнить, где оно продается и по каким ценам, также важной информацией послужат особые предложения и стоимость доставки в интернет-магазинах для региона вашего проживания. Приобрести Йон Бауэр: Скандинавские сказки можно в большинстве городов нашей страны, включая Москву, СПб, Новосибирск, Ростов-на-Дону, Казань, Самару и многие другие населенные пункты.


На текущий год запланирована продажа права аренды еще 7 земельных участков под строительство четырех- и трехзвездочных гостиничных комплексов. В частности, это участки на ул. В.Липинского – ул. Б.Хмельницкого, ул. В.Липинского – ул. А.Линкольна, ул. Стрыйская, 12 – ул. Зарицких, ул. И.Сулымы – ул. Спокийна, ул. Липовая Аллея – ул. В.Стуса, ул. Старицкого и ул. Щирецка, 8.\nНапомним, что для проведения во Львове Евро-2012 по требованиям УЕФА нужны 810 номеров в 4-5 гостиницах для размещения команд, рефери и футбольных функционеров.\nСейчас департамент градостроения ведет работу над поиском земельных участков под строительство таких объектов и инвесторов, которые профинансируют их, сообщает zaxid.net.


Официальный сайт сельского поселения Попковское.\nВолгоградская область, Котовский район, х. Попки, ул. Мира, д. 10. Тел. (84455) 7-61-30


Снять квартиру на ул. Красная в Минске\nНедвижимость / Снять квартиру / Снять квартиру в Минске / ул. Красная\nАренда квартир по ул. Красная


Приорбанк ЦБУ 101/6 - ул. Тимирязева, 123 /1\nул. Тимирязева, 65А 8 (017) 289-90-90 Пн-Пт: 9:00-17:00 Прием платежей, кредитование, валютно-обменные операции.


Республика ауыл хужалыҡтарында яҙғы-сәсеү кампанияһына әҙерлек тамамланыу алдында\nБаҫыуға йәлеп ителәсәк техникаларҙы ремонтлау һуңғы этапҡа сығарылды. Бишбүләк районы хужалыҡтарында эш 80 процентҡа теүәлләнгән.\nБишбүләк районында быйыл 60 мең гектарҙан ашыу ер эшкәртеләсәк. Яҙғы-сәсеү эштәрен ауыл эшсәндәре бер ай эсендә атҡарып сығырға ниәтләй. Быға техникаларҙың төҙөклөгө, яғыулыҡ-майлау материалдары ла һәм әлбиттә, механизаторҙың булдыҡлығы ла үҙ һөҙөмтәһен бирәсәк. Баҫыу эштәренә барлығы өс тиҫтәләп техника йәлеп ителәсәк. Уларҙың күбеһе яңы.\nКөҙ айҙарында иген һаҡлау келәттәренә оҙатылған орлоҡтар ҙа иғтибарҙан ситтә ҡалмай. Ауыл эшсәндәре ҡыш дауамында уларҙың дымлылығын күҙ уңында тотто. Ә инде һауа температураһы бер аҙ күтәрелә төшкәс, иген һәм майлы культураларын ағыулау эшенә тотонасаҡ. Был ысул билдәле булыуынса зарарлы матдәләрҙән һаҡлау маҡсатында башҡарыла.\nБишбүләк районының почетлы гражданины Владимир Абрамов 79 йәшен тултырыуына ҡарамаҫтан, яратҡан эшенән айырылмай. Бар ғүмерен республика ауыл хужалығын үҫтереүгә арнаған замандашыбыҙ йәштәрҙе эшкә өйрәтеүҙе үҙ бурысы һанай\nЗаманға яраҡлашып эш башлаған төбәк хужалыҡтарының береһе йыл да үҙ уңыштарына ҡыуанып бөтә алмай. Икенсенән, Бишбүләк районы иҡтисадын үҫтереүгә үҙ өлөшөн индерә. «500 ферма» республика программаһында ҡатнашып һөт һыуытҡысы алыуға өлгәшә. Тәүлегенә 2 мең самаһы һөт һауып алына. Продукцияны реализациялау ҙа уңышлы хәл ителә. Ул урындағы предприятиеға 21 һум 50 тингә оҙатыла. Әйткәндәй, хужалыҡ йыл аҙағына тиклем яңы мал һарайы төҙөүҙе күҙаллай.


Ижевск | В Металлурге и центре Ижевска начались гидравлические испытания - БезФормата.Ru - Новости\nВ связи с этим до 17 июля горячего водоснабжения не будет по следующим адресам:\nул. 30 лет Победы, 2, 4а, 4б, 4в, 6, 8, 10, 10а, 11, 12, 14, 15, 15а, 15б, 16, 17, 19а, 19б, 20, 20а;\nул. Кирова, 40а, 46, 56, 76;\nул. Нижняя, 16, 18, 20, 30, 32;\nул. Школьная, 1, 7, 8, 9, 11, 13;\nул. Зенитная, 1, 2а, 3, 4, 5, 7;\nул. В. Сивкова, 194;\nул. К. Маркса, 218;\nул. Коммунаров, 214а, 216а, 216б, 231, 239, 239а, 249, 281, 283, 285;\nул. Красноармейская, 173, 175;\nул. Красногеройская, 12, 14, 20, 21, 25, 28, 28а, 30, 32, 35, 38а, 52, 63б, 69а, 71, 77;\nул. Лихвинцева, 46, 48, 50, 50а, 52, 62, 64, 66, 68, 68а, 70;\nул. Ломоносова, 2, 4, 4б, 5, 5а, 9, 9а, 10, 20;\nул. М.Горького, 71, 73, 74а, 84, 90.\nул. Пушкинская, 190, 192, 194а, 196, 198, 200, 202, 204, 206, 213, 215;\nул. Советская, 19, 21, 21а, 25, 31, 41, 66;\nул. Удмуртская, 222, 222а, 224, 226, 230, 231, 233, 235, 237, 239;\nТрубы будут проверять на прочность повышенным давлением, возможен выход теплоносителя на поверхность. В УКС напоминают, что в случае обнаружения утечек, нельзя подходить к месту прорыва, о произошедшем необходимо сообщить по телефонам 903-543, 903-545, 935-256 (круглосуточно) или в службу 072 (с мобильного телефона 998-072).


Фитнес клубы - Москва - МО. Дмитров, МО. Серпухов - Волоколамская, Каширская, Сретенский бульвар, Строгино, Цветной бульвар - Promedicinu


ЕГРН: Красноярский край, г. Красноярск, ул. 9 Мая, д. 56, кв.16. Кадастровый №: 24:50:0000000:99155\nВыписка из ЕГРН по объекту: Красноярский край, г. Красноярск, ул. 9 Мая, д. 56, кв.16. Кадастровый номер: 24:50:0000000:99155\n№ 24:50:0000000:99155-24/097/2017-1 от 08.11.2017 (Собственность)\nадрес: Красноярский край, г. Красноярск, ул. 9 Мая, д. 56, кв.16.