ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ. Τµήµα µεταναστευτικής πολιτικής - PDF\nΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ. Τµήµα µεταναστευτικής πολιτικής\nDownload "ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ. Τµήµα µεταναστευτικής πολιτικής"\n1 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ Τµήµα µεταναστευτικής πολιτικής Τίτλος εργασίας: Στοιχεία πολιτισµικού κεφαλαίου που επηρεάζουν την απασχόληση των µεταναστών στο ήµο Μυτιλήνης Όνοµα σπουδάστριας: Σάββα Ελένη Επιβλέπων καθηγητής: Ρουµπάνης Ηλίας Αθήνα 2007\n2 Πίνακας Περιεχοµένων ιάρθρωση Κεφαλαίων Πρόλογος Στόχος Σκοπός Εννοιολογικές Αποσαφηνίσεις Υπόθεση εργασίας Η περιγραφή των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της ελληνικής οικονοµίας Περιγραφή της Περιοχής Μελέτης : Το προφίλ της Λέσβου και του ήµου Μυτιλήνης Μεθοδολογία της Έρευνας Εισαγωγικές Θεωρήσεις ειγµατοληψία Η ταυτότητα του δείγµατος Το Ερευνητικό Πρόβληµα και τα Ερωτήµατα της Έρευνας Γενικό ερευνητικό ερώτηµα Σύνταξη ερωτηµατολογίου και εξειδικευµένα ερευνητικά ερωτήµατα Έρευνα Πεδίου Συµπεράσµατα Εισαγωγή Η περίπτωση των Αλβανών µεταναστών Μια ειδική περίπτωση Η περίπτωση των Βούλγαρων µεταναστών Η περίπτωση των Ουκρανών µεταναστών Η περίπτωση των Πακιστανών µεταναστών Φύλο, εθνικότητα και εργασία Γενικευµένα Συµπεράσµατα Προτάσεις Παράρτηµα Α. Η στατιστική εικόνα της χώρας για τους µετανάστες Α.1 Μεταναστευτικές τάσεις στην Ελλάδα Α.2 Η κατανοµή των µεταναστών στην Ελλάδα Β. Το νοµικό πλαίσιο Β.1 Η Είσοδος των µεταναστών στη Ελλάδα Β.2 Η Παραµονή των µεταναστών στην Ελλάδα Β.3 Τα κοινωνικά δικαιώµατα των µεταναστών στην Ελλάδα Πίνακας Συντµήσεων και Συντοµογραφιών Πίνακας Εικονογράφησης Βιβλιογραφία Ελληνική Βιβλιογραφία Ξενόγλωσση βιβλιογραφία\n3 ιάρθρωση Κεφαλαίων Η παρούσα εργασία χωρίζεται σε έντεκα κεφάλαια εντός των οποίων δεν περιλαµβάνεται το παράρτηµα.ο διαχωρισµός των κεφαλαίων έγινε ακολουθώντας την φυσική ροή εξέλιξης της έρευνας και παρεµβληθήκαν µόνο κεφάλαια που εµβόλιµα λειτουργούν ως εννοιολογική και επιστηµονική τεκµηρίωση των λεγοµένων µας. Έτσι η διάρθρωση των κεφαλαίων της εργασίας διαµορφώνεται ως έξης: Το πρώτο κεφάλαιο περιλαµβάνει τον πρόλογο, ο οποίος µας δίνει µία γενική εικόνα για το µεταναστευτικό φαινόµενο στην Ελλάδα και στόχος του είναι να µας εντάξει στην ελληνική πραγµατικότητα. Το δεύτερο κεφάλαιο µε τίτλο «Στόχος-Σκοπός» µας πληροφορεί για τον τίτλο και τον σκοπό της µελέτης. Στο τρίτο κεφάλαιο αποσαφηνίζονται όλοι οι όροι και οι έννοιες των οποίων γίνεται χρήση στην παρούσα εργασία ώστε να µπορεί να παρακολουθήσει ο αναγνώστης την εργασία χωρίς να συναντάει εννοιολογικά κενά ή ασάφειες. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρατίθενται το σύνολο των βασικών υποθέσεων εργασίας στις οποίες στηρίχθηκε η έρευνα πεδίου. Στο πέµπτο και έκτο κεφάλαιο διευκρινίζεται το πλαίσιο αναφοράς της έρευνας δηλαδή αφενός η ευρύτερη ελληνική οικονοµία και τα ιδιαιτέρα χαρακτηρίστηκα της και αφετέρου η τοπική οικονοµία της Λέσβου στην οποία ζητούν εργασία και ασφάλιση οι µετανάστες του δείγµατος. Το έβδοµο κεφάλαιο πραγµατεύεται την µεθοδολογία της έρευνας, τον τρόπο δειγµατοληψίας, την ταυτότητα του δείγµατος, τα µεθοδολογικά µέσα που χρησιµοποιηθήκαν, τον τόπο και το χρόνο των συνεντεύξεων. Το ερευνητικό πρόβληµα και τα ερωτήµατα τις έρευνας παρατίθενται στο όγδοο κεφάλαιο. Ένα σηµαντικό κοµµάτι της εργασίας καταλαµβάνει το κεφάλαιο 9 (έρευνα πεδίου όπου περιλαµβάνονται συνεντεύξεις µεταναστών από τέσσερις διαφορετικές εθνικές οµάδες). Αυτό συνέβη γιατί θεωρήσαµε πολύ σηµαντικό να παραθέσουµε αυτούσιες τις συνεντεύξεις των µεταναστών του δείγµατός αφού οι απαντήσεις τους - 3 -\n4 αποτέλεσαν την κύρια πηγή άντλησης γνώσης και πληροφοριών για εµάς σε συνδυασµό πάντα µε τα ήδη υπάρχοντα επιστηµονικά και στατιστικά δεδοµένα. Τέλος στο δέκατο κεφάλαιο παρατίθενται µία σειρά συµπερασµάτων που αφορούν τόσο την κάθε εθνοτική οµάδα ξεχωριστά όσο και το σύνολο των εθνοτικών οµάδων που συµµετέχουν στο δείγµα, ενώ το ενδέκατο κεφάλαιο περιλαµβάνει µία σειρά προτάσεων για την βελτίωση των µεθόδων συλλογής στατιστικών στοιχείων από τοπικούς και δηµόσιους φορείς αλλά και για την αποδοτικότερη ενσωµάτωση των µεταναστών στην αγορά εργασίας. 1. Πρόλογος Η πλέον σηµαντική εξέλιξη στην Ελληνική αγορά εργασίας κατά τη δεκαετία του 1990 είναι αναµφίβολα η νόµιµη και παράνοµη κατά το µεγαλύτερο µέρος, µετανάστευση προς τη χώρα µας από τις γειτονικές χώρες (κυρίως από την Αλβανία) αλλά και από πολλές άλλες χώρες του κόσµου. Ο καταλύτης που επέτρεψε αυτές τις µεταναστευτικές ροές ήταν η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισµού στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκάνιων. Η σηµασία αυτών των µεταναστευτικών εισροών για την Ελλάδα γίνεται φανερή αν σκεφτεί κανείς οι µετανάστες αντιστοιχούν περίπου στο 10% του εργατικού δυναµικού της χώρας (Μαρβάκης et al, 2001) Κατά τη δεκαετία του 1990, το φαινόµενο αυτό δεν ήταν µοναδικό για την Ελλάδα. Ανάλογης σηµασίας ήταν οι µετακινήσεις µεταναστών και στις άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης, δηλαδή Ιταλία, Ισπανία και Πορτογαλία, χώρες που επίσης ήταν παραδοσιακά πηγή µεταναστευτικών εκροών. Η προσέλευση των µεταναστών προς τις χώρες της Νότιας Ευρώπης ξεχωρίζει επίσης λόγω της γεωγραφικής θέσης των χώρων αυτών (Cavounidis, 2002), και της θέσης τους στη µεθόριο µίας από τις µεγαλύτερες αγορές του κόσµου (Ε.Ε.). Είναι ενδιαφέρον επίσης ότι µέσα σε τριάντα χρόνια η Ελλάδα, όπως και οι άλλες χώρες της Νότιας Ευρώπης, µεταµορφώθηκε από χώρα προέλευσης µεγάλου αριθµού µεταναστών κατά τη δεκαετία , σε χώρα προορισµού εξίσου µεγάλου αριθµού µεταναστών κατά τη δεκαετία Μία χώρα ιστορικά εθισµένη στην αναπαραγωγή της οµοιότητας βρίσκεται ξαφνικά µε ένα εσωτερικό πλεόνασµα ετερότητας σε ένα παγκόσµιο περιβάλλον µεγάλης κινητικότητας ανθρώπων και αντικειµένων και ταυτόχρονα σε ένα Ευρωπαϊκό πολιτικό πλαίσιο αυξηµένων - 4 -\n5 θεσµικών απαιτήσεων και µάλιστα σε µία συγκυρία όπου διεθνώς επιβάλλονται αυστηρότεροι κανόνες αποδοχής του πολιτισµικά διαφορετικού (Παπαταξιάρχης, 2001). Είναι εύκολα κατανοητό ότι η εµφάνιση µεγάλου αριθµού µεταναστών από άλλες χώρες, έχουν σοβαρές συνέπειες που δεν περιορίζονται στην αγορά εργασίας. Πέραν των άµεσων επιπτώσεων στην απασχόληση, στην παραγωγή και στην ανεργία, οι συνέπειες στην ανάπτυξη της οικονοµίας, στη διανοµή του εισοδήµατος, στο εµπόριο και στο ισοζύγιο πληρωµών, στη ζήτηση εκπαιδευτικών υπηρεσιών, υπηρεσιών υγείας και βασικής κοινωνικής υποδοµής, στην ηλικιακή διάρθρωση του πληθυσµού κ.λ.π., είναι εξαιρετικά σηµαντικές. Φυσικά υπάρχουν σοβαρές συνέπειες πολιτικού, κοινωνικού και θρησκευτικού χαρακτήρα όπως π.χ. η ανάπτυξη ή ενίσχυση διαφόρων πολιτικών αντιλήψεων και πολιτικών φορέων, η διαφοροποίηση του πληθυσµού έναντι ορισµένων γενικών απόψεων περί ισότητας, περί διακρίσεων και περί εγκληµατικότητας και η συνακόλουθη εµφάνιση συναισθηµάτων αβεβαιότητας και φόβου. ιαφορετικές πλευρές αυτών των προβληµάτων η ελληνική κοινωνία αντιµετώπισε δύο φορές µέσα σε σαράντα χρόνια, την πρώτη φορά ως χώρα αποστολής µεγάλου αριθµού µεταναστών και τη δεύτερη ως χώρα υποδοχής σχεδόν εξίσου µεγάλου αριθµού παρανόµων µεταναστών. Παρά τη µεγάλη σηµασία αυτών των προβληµάτων, η ερευνητική δραστηριότητα που αφιερώθηκε στην ανάλυση τους και που είδε το φως της δηµοσιότητας ήταν µάλλον περιορισµένη κυρίως λόγω των ελλείπων στατιστικών στοιχείων µέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του Στόχος Σκοπός Η έρευνα µε τίτλο «Στοιχεία πολιτισµικού κεφαλαίου που επηρεάζουν την απασχόληση των µεταναστών στο ήµο Μυτιλήνης» βασίζεται σε υποθέσεις εργασίας που σχηµατίσθηκαν µε έρευνα πεδίου, καθώς και δευτερογενή βιβλιογραφική επισκόπηση. Οι στόχοι της έρευνας είναι, αφενός να εξετάσουµε ποια στοιχεία του πολιτισµικού κεφαλαίου συγκεκριµένων εθνοτικών οµάδων που µπορεί ενδεχοµένως να διαφοροποιούν την πορεία ένταξης των µεταναστών στην αγορά εργασίας και συνεπώς τον φορέα ασφαλιστικής τους κάλυψης. Αφετέρου, µε βάσει την µικρή - 5 -\n6 οµολογουµένως έρευνα µας να συνεισφέρουµε σε δύο τουλάχιστον τοµείς άσκησης δηµόσιας διοίκησης: i) Πρώτον, στην ανάλυση ποιοτικών δεδοµένων που θα επιτρέπουν την άσκηση µακρόπνοων πολιτικών κοινωνικής ενσωµάτωσης. ii) Και κατά δεύτερό λόγο, στον εµπλουτισµό των υποθέσεων εργασίας βάσει των οποίων σχεδιάζεται η στατιστική έρευνα όπως παραδείγµατος χάριν, η Έρευνα Εργατικού υναµικού και η Απογραφή Πληθυσµού. 3. Εννοιολογικές Αποσαφηνίσεις Στη συγκεκριµένη ενότητα θα προσπαθήσουµε να αποσαφηνίσουµε όρους που χρησιµοποιούνται εκτενώς στην έρευνά µας, εκ των οποίων άλλοι χρησιµοποιούνται πολύ συχνά στην καθηµερινότητά µας όπως ο όρος της µεταναστευτικής πολιτικής και άλλοι είναι λιγότερο οικείοι στο ευρύ κοινό αλλά εξίσου σηµαντικοί για την κατανόηση της έρευνας όπως ο όρος πολιτισµικό κεφάλαιο. Οι Παπαδοπούλου και Μπάγκαβος ορίζουν την µεταναστευτική πολιτική ως το σύνολο των µέτρων και των κοινωνικών πρακτικών που αρθρώνονται πάνω σε δύο άξονες: Ο πρώτος άξονας αναφέρεται στη ρύθµιση και τον έλεγχο της εισόδου, της διαµονής και της απασχόλησης των υπηκόων άλλης χώρας. Ο δεύτερος άξονας αναφέρεται στους ήδη εγκαταστηµένους µετανάστες και στις πολιτικές που έχουν να κάνουν µε την ένταξή τους στη χώρα υποδοχής (Μπάγκαβος και Παπαδοπούλου, 2006). Γενικότερα, η µεταναστευτική πολιτική ορίζει ένα πλαίσιο κανόνων που προσδιορίζουν τα δικαιώµατα και τις υποχρεώσεις του µετανάστη στη χώρα υποδοχής. Το άρθρο 5 του Ν. 2910/2001 µε σαφήνεια προσδιορίζει την έννοια του παράνοµου µετανάστη ως εκείνος ο οποίος γενικά δεν µπορεί να αποδείξει τη νόµιµη διαµονή του στην Ελλάδα, εννοώντας βέβαια όλους εκείνους οι οποίοι δεν κατέχουν διαβατήριο ή άλλο ταξιδιωτικό έγγραφο, βίζα ή ισχύουσα άδεια διαµονής. Συνεπώς καθίσταται σαφές ότι κάθε άτοµο το οποίο δεν πληροί τις προϋποθέσεις για είσοδο, παρουσία και διαµονή στην ελληνική επικράτεια θεωρείται «παράνοµος µετανάστης» Εδώ αξίζει να στρέψουµε ξανά τη προσοχή µας στο άτοµο, και στο ατοµικό δίληµµα έκφρασης και τελικά στο πολιτισµικό πλαίσιο στο οποίο καλείται να διαπραγµατευτεί την πολιτισµική του ταυτότητα. Εάν φανταστούµε την πολιτισµική - 6 -\n7 έκφραση ως ένα πλαίσιο συναλλαγής, τότε ο όρος πολιτισµικό κεφάλαιο αποκτά ιδιαίτερη αξία. Η έννοια του κεφαλαίου συνδέεται µε µία σχέση ανταλλαγής, που βασίζεται είτε σε υλικά είτε σε συµβολικά αγαθά, που φαίνεται να είναι σπάνια και άξια ιδιοποίησης σε ένα συγκεκριµένο κοινωνικό περιβάλλον. (Bourdieu και Passeron, 1990 ) Όπως το χρήµα µας επιτρέπει πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες, υπάρχουν γνώσεις και κοινωνικά γνωρίσµατα που ταυτίζονται ή συγκρούονται µε µία ηγεµονική ιδεολογία. Για παράδειγµα, είναι ακριβές να περιγράψουµε ένα κάτοχο διδακτορικού τίτλου ως άτοµο µε πιστοποιηµένη από συγκεκριµένους θεσµούς (πανεπιστήµιο) γνώση, που του επιτρέπει πρόσβαση σε εργασία υψηλότερου κοινωνικού κύρους. Επίσης, η πιστοποίηση µεταβάλει το όνοµα του ατόµου µε το σηµείο «Dr.» που προσθέτει κύρος στον οµιλητή, που έχει άµεση επίπτωση σε µία σειρά διαπραγµατεύσεων. Ο παράνοµος µετανάστης δεν µπορεί να φέρει τιµητικούς τίτλους διάκρισης όπως Dr, αφού το τυπικό του αυτό κεφάλαιο απαξιώνεται από τη στιγµή που διαµένει παράνοµα στη χώρα (Ρουµπάνης, 2007). 4. Υπόθεση εργασίας Η ενότητα αυτή περιλαµβάνει το σύνολο των υποθέσεων εργασίας στις οποίες βασίζεται η έρευνα αλλά και την παραµετροποίηση της έννοιας του πολιτισµικού κεφαλαίου βάσει της οποίας πραγµατοποιήθηκε η έρευνα πεδίου. Αρχικά γίνεται η κάτωθι υπόθεση εργασίας : Βασιζόµενοι στα µέχρι τώρα στοιχεία ( έρευνα του Ε.Κ.Κ.Ε. και Martin Baldwin-Edwards, για λογαριασµό του ΙΣΤΑΜΕ) ότι µετανάστες µε συγκεκριµένη εθνική καταγωγή έχουν και συγκεκριµένη θέση στην αγορά εργασίας. Η υπόθεση αυτή εργασίας παραµετροποιείται και αναλύεται σε επιπλέον µεταβλητές που επιτρέπουν την ενδελεχή εξέταση του ερωτήµατος. Το πολιτισµικό κεφάλαιο σχετίζεται κατά κύριο λόγο µε ικανότητες του ατόµου. Το γεγονός ότι συγκεκριµένες εθνοτικές οµάδες έχουν συγκεκριµένη ειδίκευση στην αγορά εργασίας µας οδηγεί στο συµπέρασµα ότι συγκεκριµένα στοιχεία του πολιτισµικού κεφαλαίου είναι καθοριστικής σηµασίας για την δυνατότητα διαπραγµάτευσης του εργασιακού τους χρόνου και της ασφαλιστικής τους κάλυψης - 7 -\n8 µε τον εργοδότη. Αυτά τα στοιχεία θα προσπαθήσουµε να αναλύσουµε. Ακολουθεί η παραµετροποίηση του ερωτήµατος. Βασικές παράµετροι πολιτισµικού κεφαλαίου είναι α) η δυνατότητα εκµάθησης της ελληνικής γλώσσας στη χώρα καταγωγής, β) τα προσωπικά δίκτυα και το εργασιακό περιβάλλον που φέρνουν τους µετανάστες σε επαφή µε το γηγενή πληθυσµό, γ) το γεγονός ότι µπορεί να αποτελούν ή όχι διακριτή µειονότητα (κυρίως λόγω του χρώµατος αλλά και του ονόµατος (ξενικό όνοµα) ή της θρησκείας κ.ο.κ), δ) το µοντέλο κατοικίας (εάν µένουν σε γκέτο ή σε διάσπαρτη φθηνή κατοικία) ε) δεξιότητες που κοµίζουν από τη χώρα καταγωγής στ) το µορφωτικό επίπεδο η) η τήρηση ή µη τοπικών εθίµων ζ) η οικογενειακή κατάσταση. Όλα τα παραπάνω αλλά και κάθε τι που µεταφέρει ο µετανάστης από τη χώρα καταγωγής στη χώρα υποδοχής ως πολιτισµικό φορτίο αποτυπώνεται ως βασικό κοµµάτι των µεταβλητών της έρευνας. Αφού µελετήσουµε τα στοιχεία του πολιτισµικού κεφαλαίου που οδηγούν στην εθνική εξειδίκευση των µεταναστών στο χώρο της εργασίας και διατυπώσουµε τον κανόνα, θα αναζητήσουµε το πολιτισµικό κεφάλαιο των εξαιρέσεων δηλαδή το πολιτισµικό κεφάλαιο εκείνων των µεταναστών που ξέφυγαν από τη σχεδόν προδιαγεγραµµένη πορεία των συµπατριωτών τους. Στη πραγµατικότητα γνωρίζουµε µε βάση την έρευνα ότι υπάρχει σαφής σχέση µεταξύ της χώρας καταγωγής και της θέσης του µετανάστη στην αγορά εργασίας (έρευνα εργατικού δυναµικού και γραφική παρουσίαση από τον Martin Baldwin Edwards). Μάλιστα γνωρίζουµε και τη µεταβολή του εργασιακού προφίλ συγκεκριµένων εθνικών οµάδων από το 2000 σε σχέση µε το Επίσης, µε βάση την έρευνα του ΕΚΚΕ γνωρίζουµε ότι ο µεταναστευτικός πληθυσµός έχει µεγαλύτερες πιθανότητες να είναι ανασφάλιστος. Γνωρίζοντας τη συγκεκριµένη θέση του µετανάστη στην αγορά εργασίας µπορούµε επίσης αξιόπιστα να υποθέσουµε ποιος ασφαλιστικός φορέας καλύπτει το µετανάστη. 5. Η περιγραφή των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της ελληνικής οικονοµίας. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που έχει η ελληνική οικονοµία διαµορφώνουν ειδικές συνθήκες στην αγορά εργασίας για τους µετανάστες εργαζόµενους. Οι - 8 -\n9 οικονοµίες της νότιας Ευρώπης και πιο συγκεκριµένα της Ελλάδας είναι τµηµατοποιηµένες, δηλαδή είναι διαιρεµένες σε δύο µεγάλα τµήµατα εργασιών µε διαφορετικά χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις εισαγωγής στο κάθε ένα από αυτά. Στο «πρωτεύον» τµήµα, στο οποίο συνήθως κυριαρχούν οι «εσωτερικές αγορές εργασίας», βασικό ρόλο παίζει η εκπαίδευση ενός εργαζοµένου, ενώ στο «δευτερεύον» που αφορά κυρίως την ευρύτερη αγορά εργασίας και χαρακτηρίζεται σε µεγάλο βαθµό από ανασφάλεια, ευελιξία, προσωρινότητα, εποχικότητα και χαµηλότερες απολαβές, σηµαντικοί παράγοντες για την επιλογή των εργατών είναι ηλικιακοί, εθνοτικοί ή παράγοντες φύλου (Ιωσηφίδης Θ., 2001, σελ.233). Σύµφωνα µε τον Χατζηµιχάλη και τη Βαϊου, στις καπιταλιστικές οικονοµίες υπάρχουν τρεις κατηγορίες εργατών, οι «κεντρικοί», οι «περιφερειακοί» και οι «περιθωριακοί». Κάθε µία έχει τα δικά της χαρακτηριστικά και τη δική της θέση στην ιεραρχία της αγοράς εργασίας. Παρόµοιες διακρίσεις εργαζοµένων απαντώνται και σε άλλους ερευνητές (όπως Πελαγίδης Θ., Λυµπεράκη Α.2000, Κατσορίδας Γ. 1999, Ιωσηφίδης Θ. 2001). Οι «κεντρικοί» εργάτες λοιπόν, έχουν σχετικά σταθερές και ασφαλείς συµβάσεις εργασίας, συνήθως χαρακτηρίζονται ως ειδικευµένοι, είναι στη πλειονότητά τους άντρες και έχουν σχετικά υψηλούς µισθούς, κοινωνική ασφάλιση και άλλα ειδικά επιδόµατα που τους διαφοροποιούν από τους άλλους εργαζόµενους. Οι «περιφερειακοί» εργάτες προσλαµβάνονται ως εποχικοί εργαζόµενοι σε περιόδους ακµής και έχουν µη σταθερές συµβάσεις ή δεν έχουν καθόλου σύµβαση εργασίας (Χατζηµιχάλης και Βαϊου, 1997). Οι «περιθωριακοί» προσλαµβάνονται και απολύονται ανάλογα µε τις ανάγκες τις παραγωγής χωρίς συµβάσεις και ασφάλεια. Στις δύο τελευταίες κατηγορίες πολύ συχνά απαντώνται µετανάστες ενώ πολύ σπάνια γίνονται οι γυναίκες κεντρικοί εργαζόµενοι, πράγµα το οποίο επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία της έρευνας πεδίου. Ένα δεύτερο εξίσου σηµαντικό στοιχείο της ελληνικής οικονοµίας πέρα από τον τµηµατικό τρόπο παραγωγής, είναι το γεγονός ότι o ηµόσιος Τοµέας µαζί µε την αυτό-απασχόληση αποτελούν άνω του 60% της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα, (Martin Baldwin-Edwards, 2007) που σηµαίνει ένα τεράστιο εργασιακό αποκλεισµό προς οµάδες µε συγκεκριµένη πολιτισµική ταυτότητα όπως είναι οι µετανάστες. Έτσι, ένα µεγάλο µέρος της αγοράς εργασίας παραµένει κλειστό για τους µετανάστες κυρίως αν αναλογιστεί κανείς ότι υπάρχουν συγκεκριµένα επαγγέλµατα που είναι de jure ή de facto απρόσιτα σε αυτούς για διάφορους λόγους (αναγνώριση πτυχίου, επαγγελµατική άδεια, λάθος διαβατήριο, κτλ.) - 9 -\n10 6. Περιγραφή της Περιοχής Μελέτης : Το προφίλ της Λέσβου και του ήµου Μυτιλήνης Στο συγκεκριµένο σηµείο ενδεχοµένως θα ήταν χρήσιµο να ορίσουµε το πλαίσιο αναφοράς δηλαδή να περιγράψουµε την τοπική οικονοµία στην οποία ζουν και εργάζονται οι µετανάστες που συµµετέχουν στην έρευνα. Η µελέτη της τοπικής οικονοµίας και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της θα βοηθήσουν στο να κατανοήσουµε την επιλογή των µεταναστών να εγκατασταθούν στο νησί, τι ανάγκες µπορεί να τους καλύψει και κυρίως τι δυνατότητες και τι ευκαιρίες µπορεί να τους προσφέρει. Ενώ τέλος, έτσι νοµιµοποιείται η σχέση διαπραγµάτευσης µεταξύ του πολιτισµικού κεφαλαίου που φέρουν οι µετανάστες και της τοπικής αγοράς εργασίας. Η Λέσβος είναι ένα από τα πολλά ακριτικά νησιά της Ελλάδας και ανήκει στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου Πελάγους. Με έκταση τα χλµ., είναι το τρίτο σε µέγεθος νησί της Ελλάδας. Απέχει 188 ν.µ. από τον Πειραιά, 218 ν.µ από την Θεσσαλονίκη και µόλις 55 ν.µ. από την Χίο. Βρίσκεται στο βορειοανατολικό Αιγαίο, απέναντι από τον κόλπο του Αδραµµυτίου και πολύ κοντά στις ακτές τις Μικράς Ασίας. ύο στενά περάσµατα τη χωρίζουν από την ασιατική ακτή : το ένα στο βορρά ανάµεσα στο ακρωτήρι της Τρωάδας στην Μικρά Ασία και τη Μήθυµνα και το άλλο στο Νότο, ανάµεσα στο ακρωτήρι Αγριλιά και το αντίστοιχο µικρασιατικό. Η απόσταση ανάµεσα στο ακρωτήρι Μυστεγνών (ανατολική ακτή Λέσβου) και το ακρωτήρι του Σαρµουσάκ στη Μικρά Ασία περιορίζεται σε 4,75 µίλια (Σιφνέου, 1996, σελ. 49). Η δεδοµένη εγγύτητα της µε την Ανατολή δίνει τη δυνατότητα σε πολλούς πρόσφυγες και µετανάστες από τις γείτονες χώρες να περάσουν στην απέναντι ακτή για να ξεκινήσουν µία καινούρια ζωή. Η Λέσβος, λόγω ακριβώς της γεωγραφικής της θέσης- απέναντι ακριβώς από τα παράλια της Μικράς Ασίας - αλλά κυρίως λόγω της σύνθετης οικονοµικής της δοµής, αποτελεί έναν από τους πρώτους προορισµούς των µεταναστών ο οποίος τους διασφαλίζει τη µετάβαση τους σε τρίτες χώρες (transit) ή ακόµη και τη µόνιµή τους διαµονή. εν είναι άλλωστε λίγες οι φορές που οι κάτοικοι του νησιού γίνονται µάρτυρες της εισόδου «ανεπίσηµων» µεταναστών µε τρόπο ανορθόδοξο, απάνθρωπο, χωρίς κανένα σεβασµό στην ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια. Από την παγκόσµια\n11 εµπειρία µεταναστευτικών εισροών, τόποι όπως η Λέσβος που θεωρούνται transit, µετατρέπονται de facto σε τόπους υποδοχής, αφού πολλοί µετανάστες δεν βρίσκουν τον τρόπο να πάνε στον αρχικό τους προορισµό. Έτσι λοιπόν, τόσο η πόλη της Μυτιλήνης όσο και η ενδοχώρα του νησιού γίνονται αποδέκτες µεγάλου όγκου µεταναστών νοµίµων και µη, που αναζητούν στο νησί µια καλύτερη τύχη. Οι απέραντοι ελαιώνες που καλύπτουν το µεγαλύτερο µέρος του νησιού, οι ποικίλες αλιευτικές δραστηριότητες, η ανάπτυξη του τουρισµού, η σηµαντική αύξηση του αριθµού των έργων υποδοµής, όλα τα παραπάνω δηµιουργούν µία επιτακτική ανάγκη για εργατικά χέρια και µάλιστα για κατά το δυνατόν φτηνά εργατικά χέρια. Την ανάγκη αυτή έρχονται να καλύψουν οι «οικονοµικοί» µετανάστες καθώς αφενός αποτελούν φτηνό εργατικό δυναµικό για τους γνωστούς λόγους, αφετέρου καλύπτουν το εργασιακό κενό που δηµιουργείτε από την άρνηση των ντόπιων να ασχοληθούν µε επαγγέλµατα που ανήκουν στα τρία D (Dirty, Difficult, Dangerous). Κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης νοµιµοποίησης όσον αφορά την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, άτοµα υπέβαλαν αίτηση για την παραχώρηση προσωρινής άδειας παραµονής, ενώ στον νοµό Λέσβου ο αντίστοιχος αριθµός ανήλθε στα άτοµα. Ταυτόχρονά, σύµφωνα µε τα στοιχεία που είναι διαθέσιµα από την Απογράφη της ΕΣΥΕ για το 2001, άτοµα που απογράφησαν έχουν ξένη υπηκοότητα. Φυσικά ακολουθώντας τις τάσεις µεταναστευτικών εισροών της υπόλοιπης Ελλάδας, υπερτερούν σε αριθµό οι αλλοδαποί αλβανικής υπηκοότητας καθώς ο αριθµός τους ανέρχεται στους 2.889, ακολουθούν οι αλλοδαποί µε βουλγαρική υπηκοότητα, 536 άτοµα, ενώ πολύ πιο κάτω αριθµητικά συναντάµε τους αλλοδαπούς από την Ρωσική Οµοσπονδία µε 138 άτοµα και έπονται οι αλλοδαποί µε ρουµάνικη υπηκοότητα, 114 άτοµα, οι αλλοδαποί από την Ουκρανία µε 89 άτοµα, ενώ τέλος οι αλλοδαποί από την Νότιο Αφρική και την Γεωργία περιορίζονται στα 81 και 78 άτοµα αντίστοιχα. Σύµφωνα µε το Τµήµα Αλλοδαπών και Μετανάστευσης της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, στη Λέσβο οι Αλλοδαποί είναι περίπου Τα στοιχεία αυτά είναι συνεχώς µεταβαλλόµενα καθώς µεγάλος αριθµός µεταναστών µετακινούνται προς τρίτες περιοχές αλλά κυρίως γιατί γίνονται συνεχώς νέες αιτήσεις παραχώρησης και ανανέωσης των αδειών παραµονής και εισόδου. Τα στοιχειά που υπάρχουν για τις δοθείσες εγκρίσεις για εργασία ανά κατηγορία από έως σήµερα είναι οι κάτωθι: δοθείσες εγκρίσεις για εξαρτηµένη εργασία και επιπλέον 2 που έχουν εκδοθεί σύµφωνα µε το άρθρο 18 του 3386/2005 και 279 που έχουν εκδοθεί σύµφωνα µε το άρθρο 91 παράγραφος 11 του οικείου νόµου, για ανεξάρτητη οικονοµική\n12 δραστηριότητα 2, για εποχιακή εργασία (έξι µήνες) 110 εγκρίσεις, αθλητέςπροπονητές 2, για παροχή ανεξαρτήτων υπηρεσιών ή έργου 53, για επαγγελµατική κατάρτιση 2 και τέλος για λειτουργούς γνωστών θρησκειών 1. Όσον αφορά τα στοιχειά που µας δόθηκαν από τον ανταποκριτή του Ο.Γ.Α. και αναφέρονται στο ήµο Μυτιλήνης για τους αλλοδαπούς που απασχολούνται στο γεωργικό τοµέα είναι τα έξης : Υπάρχουν περίπου 100 ασφαλισµένοι στον Οργανισµό εκ των οποίων η πλειονότητα έχουν καταγωγή από Αλβανία, και έπονται εκείνοι µε καταγωγή από Βουλγαρία, Ρουµανία και Ουκρανία, σε εκκρεµότητα βρίσκονται περίπου 50 υποθέσεις, 7 υποθέσεις υπό το καθεστώς του µετακλητού δηλαδή εργαζοµένου ο οποίος έρχεται για ένα χρόνο µε σύµβαση µε συγκεκριµένο εργοδότη που του πληρώνει τις εισφορές και έπειτα µπορεί να ξεκινήσει η διαδικασία για τη µόνιµη ασφάλιση, 30 περίπου ασφαλισµένοι που κινούνται στο χώρο της αλιείας και οι οποίοι έχουν καταγωγή κατά κύριο λόγω από την Αίγυπτο και αρκετοί µε εξάµηνη σύµβαση οι οποίοι πολλές φορές διακόπτουν την σύµβαση στο µήνα. Προκαλώντας πραγµατική σύγχυση στα αρχεία του οργανισµού η οποία κατά κύριο λόγο οφείλεται στον κατακερµατισµό του καθεστώτος ένταξης των µεταναστών στην αγορά εργασίας, χωρίς όµως να σηµειώνονται σηµαντικές απώλειες για τον Οργανισµό καθώς οι εργοδότες είναι υποχρεωµένοι να προπληρώσουν τους πρώτους τρεις µήνες ασφάλισης. εν είναι τυχαίο ότι σήµερα στην ελληνική βιβλιογραφία δεν υπάρχει ούτε µία µελέτη που να απεικονίζει την ασφαλιστική κάλυψη του µετανάστη. Τα στοιχεία όπως και το ασφαλιστικό σύστηµα είναι κατακερµατισµένα µε κανένα φορέα, οργανισµό ή ερευνητή να έχει πλήρη εικόνα. Τέλος, στη Μυτιλήνη λειτουργεί κέντρο υποδοχής λαθροµεταναστών µε την ευθύνη της Νοµαρχίας. Υπάρχουν βέβαια µία σειρά αντιδράσεων τόσο από πλευράς κατοίκων όσο και από πλευράς εθελοντικών οµάδων και της ιεθνούς Αµνηστίας. Οι µεν πρώτοι διαµαρτύρονται για την υποβάθµιση τις περιοχής τους, οι δε δεύτεροι για τις άθλιες συνθήκες κρατήσεις των µεταναστών και για τα ποικίλα λειτουργικά προβλήµατα του κέντρου. Οι δύο βασικότερες εθελοντικές οµάδες που λειτουργούν αυτή τη στιγµή στο νησί για τους µετανάστες είναι «Συνύπαρξη και επικοινωνία στο Αιγαίο» και η φοιτητική οµάδα «Πρωτοβουλία για τους Πρόσφυγες και Μετανάστες» οι οποίες µάλιστα µας βοήθησαν αρκετά στη συλλογή στοιχείων\n13 7. Μεθοδολογία της Έρευνας 7.1 Εισαγωγικές Θεωρήσεις Για την επίτευξη του στόχο της παρούσας εργασίας, η επιτόπια έρευνα και η πραγµατοποίηση συνεντεύξεων σε βάθος (in-depth interviews) κρίθηκε αναγκαία. Εξορισµού, η επιτόπια έρευνα γίνεται εκεί όπου το κοινωνικό φαινόµενο για το οποίο ενδιαφέρεται ο ερευνητής λαµβάνει χώρα στο φυσικό του χώρο και δεν είναι δυνατή τόσο η άσκηση ελέγχου επί των µεταβλητών όσο η κατανόηση της ανθρώπινης συµπεριφοράς όπως αυτή λαµβάνει χώρα (Σιάρδος, 1997, σελ.141). Επιπλέον, οι συνεντεύξεις είναι η τεχνική οργάνωσης µίας προφορικής επικοινωνίας ανάµεσα σε δύο πρόσωπα κατά την οποία ο συνεντευκτής προσπαθεί να αποσπάσει από τον ερωτώµενο πληροφορίες επί του συγκεκριµένου αντικειµένου προκειµένου να εκπληρωθεί ο σκοπός που έχει καθοριστεί εκ των προτέρων. Είναι άλλωστε η συχνότερα χρησιµοποιούµενη µέθοδος κοινωνικής έρευνας και αντικειµενική τεχνική εξακρίβωσης συνθηκών που µπορούν να εκφραστούν µε προφορικό λόγο (Σιάρδος, 1997, σελ.190). Αυτονόητη βέβαια κρίνεται η κριτική και σε βάθος επισκόπηση της σχετικής Ελληνικής και διεθνούς βιβλιογραφίας. Στη συγκεκριµένη περίπτωση ο µεθοδολογικός δρόµος που προτιµήθηκε είναι η Πρωτογενής Έρευνα Πεδίου (Λαµπριανίδης, 2000) η οποία βασίζεται σε οχτώ συνεντεύξεις σε βάθος αλλοδαπών που διαµένουν και εργάζονται στο ήµο Μυτιλήνης. Η έρευνα πραγµατοποιήθηκε στο διάστηµα Ιουλίου - Αυγούστου του 2007 και χρησιµοποιήθηκε ως µονάδα ανάλυσης το «νοικοκυριό». Οι συνεντεύξεις πραγµατοποιήθηκαν στα σπίτια των µεταναστών και όχι στους χώρους εργασίας ή σε στέκια µεταναστών, ώστε να υπάρχει άνεση χρόνου και κυρίως να µην υπάρχουν εξωτερικές επιρροές κατά τη διατύπωση της άποψης του ερωτώµενου (κυρίως στις ποιοτικές απαντήσεις) είτε από τον εργοδότη στο εργασιακό περιβάλλον είτε από άλλους µετανάστες. Προσπαθήσαµε λοιπόν, να αποφύγουµε µε αυτόν τον τρόπο «ελεγχόµενες» και «συλλογικού τύπου» απαντήσεις προκειµένου να αναδείξουµε τις πραγµατικές σκέψεις/αντιλήψεις των µεταναστών για τα θέµατα που θίγονται στο ερωτηµατολόγιο. Παράλληλα προσπαθήσαµε να κερδίσουµε την εµπιστοσύνη των ερωτωµένων και να τους πείσουµε για την θετική πρόθεση της έρευνάς µας και για το\n14 γεγονός ότι δεν θα έχει καµία επίπτωση στην κοινωνική τους ζωή ή στη σχέση τους µε το κράτος. ηµιουργήσαµε λοιπόν, ένα Focus Group το οποίο αποτελείται κατά το ήµισυ από µετανάστες που ανταποκρίνονται στο πανελλήνιο προφίλ της Έρευνας Εργατικού υναµικού (Edwards 2006 για το ΙΣΤΑΜΕ) και το άλλο µισό από «εξαιρέσεις». Στη συνέχεια δηµιουργήσαµε ένα κοινό ερωτηµατολόγιο το οποίο αναφέρεται σε συγκεκριµένες παραµέτρους πολιτισµικού κεφαλαίου, το οποίο υποβάλλουµε σε κάθε άτοµο ξεχωριστά. Οι οµοιότητες και οι διαφορές µίας συγκεκριµένης οµάδας µεταναστών, από συγκεκριµένη χώρα καταγωγής, σε συγκεκριµένο εργασιακό πλαίσιο (της οικονοµίας της Μυτιλήνης), µας επιτρέπουν να κάνουµε συγκρίσεις µε νόηµα. Εάν υποθέσουµε ότι οι «εξαιρέσεις» αφορούν εργασία µε υψηλότερο κοινωνικό status, προσπαθούµε να αποµονώσουµε τα πολιτισµικά στοιχεία που κάνουν τη διαφορά. Τα µέσα που χρησιµοποιήθηκαν για την ολοκλήρωση τόσο της πρωτογενούς όσο και της δευτερογενούς έρευνας είναι το internet, οι βιβλιοθήκες του Παντείου, του Ε.Κ...Α., του Πανεπιστηµίου Αιγαίου και η ηµοτική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης. Επίσης έγινε χρήση ερωτηµατολογίων που δόθηκαν στο δείγµα, συνεντεύξεων µε τοπικούς φορείς και επιστηµονικών άρθρων από εφηµερίδες και περιοδικά. Τέλος, η διαδικασία κωδικοποίησης των δεδοµένων θα εξάγει τα ερευνητικά αποτελέσµατα καθώς και χρήσιµα συµπεράσµατα ως προς την επιρροή που ασκεί το πολιτισµικό κεφάλαιο στην µεταναστευτική ένταξη και κατά συνέπεια στην οµαλή εργασιακή πορεία του εργαζόµενου µετανάστη ειγµατοληψία Κάθε µεθοδολογία του δείγµατος µίας έρευνας αντικατοπτρίζει την πιο αντικειµενική-αντιπροσωπευτική επιλογή µιας οµάδας ανθρώπων ενός συγκεκριµένου πληθυσµού, αλλά ταυτόχρονα και µία φιλοσοφική αναζήτηση (Braun R., 1973). Ιδίως σχετικά µε τους µετανάστες, συναντάει κανείς στη διεθνή ερευνητική εµπειρία µια πληθώρα µεθοδολογιών και αναζητήσεων ( Papademetriou D.G., N.DiMargio, 1986). Ενδεικτικά αναφέρουµε την ονοµαζόµενη µεθοδολογία δείγµατος ως «snowball» (χιονοστιβάδα) που είναι ίσως και η πιο διαδεδοµένη,\n15 συµφωνά µε την οποία θα πρέπει να δηµιουργήσουµε καταλόγους από τους οποίους θα επιλέγει το δείγµα από τους πρώτου βαθµού συγγενείς των µεταναστών (Cornelious 1973, Masey 1983). Στη προκειµένη περίπτωση γίνεται χρήση Στοχευµένου είγµατος (purposeful sampling) µε συγκεκριµένα ποιοτικά χαρακτηριστικά που θα βοηθήσουν στην εξαγωγή ασφαλέστερων συµπερασµάτων. Τα ερωτηµατολόγια επικεντρώθηκαν σε τέσσερεις εθνικές οµάδες µεταναστών που ζουν και εργάζονται στο δήµο Μυτιλήνης (Αλβανούς, Πακιστανούς, Ουκρανούς και Βούλγαρους) και για τις οποίες υπάρχουν στοιχεία του εργασιακού τους προφίλ (έρευνα ΕΚΚΕ). Παράλληλα επικεντρωθήκαµε στο ηµιαστικό περιβάλλον της Μυτιλήνης (Ζήση, 2006) γιατί σαφώς διαφοροποιούνται τα δεδοµένα σε σχέση µε τις αγροτικές περιοχές του νησιού. Βέβαια, το µεγαλύτερο πρόβληµα των τεχνικών της µη τυχαίας δειγµατοληψίας είναι ότι δεν υπάρχουν έγκυροι κανόνες γενίκευσης των συµπερασµάτων που προκύπτουν από το δείγµα για τον πληθυσµό από όπου προήλθε το δείγµα αυτό (Σιάρδος, 1997 σελ. 101). Τα στοιχεία των ερωτηµατολογίων τα οποία αναλύονται παρακάτω απηχούν τις αντιλήψεις και τις επιθυµίες των ίδιων των µεταναστών (π.χ. για το ύψος της αµοιβής τους σε σχέση µε αυτήν των Ελλήνων και για το λόγο που τους προσέλαβε ο εργοδότης τους), γεγονός που έχει ιδιαίτερη βαρύτητα από µόνο του. 7.3 Η ταυτότητα του δείγµατος Με βάση τη µέθοδο δειγµατοληψίας, η οποία αναλύθηκε στην προηγούµενη ενότητα, προέκυψε το κάτωθι δείγµα µε τα εξής χαρακτηριστικά: Όσον αφορά τη χώρα καταγωγής, όπως αναφέρθηκε στη µέθοδο δειγµατοληψίας, συµµετείχαν στο δείγµα τέσσερις εθνοτικές οµάδες µε δυο εκπροσώπους η κάθε µία. Οι εθνικές οµάδες που συµµετείχαν στο δείγµα ήταν: Αλβανία, Βουλγαρία, Ουκρανία και Πακιστάν. Οι ηλικιακές οµάδες που συµµετείχαν στο δείγµα προσπαθήσαµε κατά το δυνατόν να διαφέρουν ώστε να έχουµε µία πληρέστερη εικόνα του µεταναστευτικού ρεύµατος. Έτσι το 25% του δείγµατος ανήκει στην ηλικιακή οµάδα των ετών, το 37,5% ανήκει στην ηλικιακή οµάδα των 30-40, το 25% είναι ηλικίας ετών και τέλος το 12,5% είναι πάνω από 50 ετών. Η συντριπτική πλειοψηφία του δείγµατος έχει έρθει την χρονική περίοδο , όπως είναι άλλωστε φυσικό, καθώς η χρονική αυτή περίοδος συµπίπτει µε την\n16 πτώση των σοσιαλιστικών καθεστώτων στα κράτη της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Σε συνδυασµό µε το γεγονός ότι τα 3/4 του δείγµατος έχουν καταγωγή από εκείνες τις χώρες, γίνεται σαφές γιατί παρατηρείται αυτή η συγκέντρωση παρατηρήσεων για τη δεδοµένη χρονική περίοδο. Η θρησκευτική ταυτότητα του δείγµατος καθορίζεται από το Χριστιανικό και Μουσουλµανικό δόγµα. Σε ποσοστό 75% κυριαρχεί το Χριστιανικό δόγµα καθώς η πλειονότητα των συµµετεχόντων στο δείγµα προέρχεται από χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Όσον αφορά την οικογενειακή κατάσταση του δείγµατος, το 62,5% δηλώνουν έγγαµοι, το 25% άγαµοι, και το 12,5% διαζευγµένοι. Το 75% των ερωτώµενων δηλώνουν ότι έχουν παιδιά ενώ ο αριθµός των τέκνων είναι 1-2 κατά το µεγαλύτερο ποσοστό. Το µορφωτικό επίπεδο των ερωτώµενων το οποίο αποτελεί σηµαντικότατη µεταβλητή του δείγµατος κυµαίνεται σε υψηλά επίπεδα. Το 50% του δείγµατος µετείχε στην Ανώτατη Εκπαίδευση εκ του οποίου το 75% ανήκει στο κοµµάτι των εξαιρέσεων του δείγµατος (δηλαδή στους επαγγελµατικά πετυχηµένουςδιαφοροποιηµένους από την εθνική τους οµάδα). Το 25% του δείγµατος έχει τελειώσει την υποχρεωτική εκπαίδευση και το υπόλοιπο έχει µετάσχει στη µέση. Τέλος, το 75% των ερωτηθέντων είναι ασφαλισµένοι εκ των οποίων το 87,5% είναι ασφαλισµένοι στο Ι.Κ.Α\n17 8. Το Ερευνητικό Πρόβληµα και τα Ερωτήµατα της Έρευνας 8.1 Γενικό ερευνητικό ερώτηµα Αυτό που σε πρώτο επίπεδο µας απασχολεί και προσπαθούµε να ερευνήσουµε είναι τα στοιχεία εκείνα του πολιτισµικού κεφαλαίου των µεταναστών που επηρεάζουν την απασχόλησή τους και συνεπώς την ασφάλισή τους ως απορρέουσα µεταβλητή. Το πολιτισµικό κεφάλαιο (όπως αναφέρθηκε στο κεφάλαιο 3: Εννοιολογικές Αποσαφηνίσεις) σχετίζεται µε ιδιότητες-δεξιότητες που φέρει ο µετανάστης ως εργαζόµενος. Αυτές τις ιδιότητες θέτει στο τραπέζι των διαπραγµατεύσεων στην αγορά εργασίας, οι οποίες αξιολογούνται και κοστολογούνται από τους εργοδότες. 8.2 Σύνταξη ερωτηµατολογίου και εξειδικευµένα ερευνητικά ερωτήµατα Το ερωτηµατολόγιο που χρησιµοποιήθηκε στην έρευνα περιλαµβάνει εβδοµήντα τέσσερεις ερωτήσεις, το οποίο προς διευκόλυνσή µας είναι χωρισµένο σε τρεις θεµατικές ενότητες ανάλογα µε την πληροφορία που µας παρέχουν. Η πρώτη θεµατική ενότητα περιλαµβάνει ουσιαστικά την περιγραφή πολιτισµικών στοιχείων που αφορούν το πολιτισµικό κεφάλαιο του µετανάστη πριν έρθει στην Ελλάδα (όπως παραδείγµατος χάριν η εκπαίδευση, η επαγγελµατική εµπειρία, η οικογενειακή κατάσταση και η γνώση για την Ελλάδα πριν έρθει στη χώρα που µπορεί να µεταφράζεται σε προηγούµενη γνώση της γλώσσας, στην ύπαρξη συγγενών ή φίλων που παρείχαν πληροφορίες για την πόλη και άλλα). Στόχος της συγκεκριµένης οµάδας ερωτηµάτων είναι να εντοπίσουµε κατά το στάδιο της πιλοτικής έρευνας, τους κατά το δυνατόν καταλληλότερους συµµετέχοντες στο δείγµα µας. Η δεύτερη θεµατική ενότητα κατά κύριο λόγο πραγµατεύεται το ταξίδι των µεταναστών και την πορεία του «κύκλου της µεταναστευτικής ροής». Ένα εξαιρετικά σηµαντικό σηµείο το οποίο µπορεί να φωτίσει την πορεία που ακολουθούν οι µετανάστες µέχρι να φτάσουν στη χώρα µας και το πώς διαφοροποιείται αυτό το ταξίδι ανάλογα µε το οικονοµικό, κοινωνικό ή και πολιτισµικό υπόβαθρο του καθενός. Ερωτήµατα όπως, πώς ήρθε, ποιος τον περίµενε, τι µεταφορικό µέσο χρησιµοποίησε, από ποιες χώρες πέρασε µέχρι να φτάσει στην πόλη-στόχο, πώς βρήκε την πρώτη του δουλειά /κατοικία, γιατί επέλεξε την Ελλάδα, γιατί\n18 συγκεκριµένα τη Μυτιλήνη, όταν ήρθε έβλεπε τη παραµονή του στην Ελλάδα ως µόνιµη ή ως προσωρινή, ανήκουν στην συγκεκριµένη κατηγορία. Ο βασικός στόχος της παρούσας υποοµάδας ερωτηµάτων είναι η µελέτη των Άτυπων ικτύων που χρησιµοποιούν οι µετανάστες (βασικό κοµµάτι του πολιτισµικού τους κεφαλαίου) και πως αυτά καθορίζουν την εργασιακή τους πορεία. Η τρίτη και τελευταία θεµατική ενότητα αφορά στις συνθήκες παραµονής και εργασίας των µεταναστών και στη νοµική τους θέση απέναντι στο κράτος. Που µένει, που εργάζεται, τι µισθό παίρνει, πόσο ευχαριστηµένος είναι από τις συνθήκες διαµονής, πόσο ευχαριστηµένος είναι από τις συνθήκες εργασίας, ποιες δεξιότητες απέκτησε στην Ελλάδα πόσο ασφαλής νιώθει στο εργασιακό του περιβάλλον και γιατί (υποστήριξη οµοεθνών, εξειδίκευση, πελατολόγιο), που προβλέπει ότι θα εργάζεται και θα ζει τα επόµενα τρία, πέντε και δέκα χρόνια, έχει αλλάξει η οικογενειακή του κατάσταση από τότε που ήρθε από την στην Ελλάδα, τι ελπίζει για το µέλλον των παιδιών του, ποιες είναι η επαφές του µε τη χώρα καταγωγής και πώς τις καλλιεργεί, βλέπει τη παραµονή του ως προσωρινή ή ως µόνιµη, ποιες σκέψεις/σχέδια έχει κάνει για τη σύνταξή του αυτά και ακόµα περισσότερα ερωτηµατικά απασχολούν την τρίτη θεµατική ενότητα της έρευνας και ίσως την πιο σηµαντική. Στόχος αυτής της οµάδας ερωτηµάτων είναι να εξετάσει πως τελικά διαµορφωθήκαν οι επαγγελµατικές και κοινωνικές συνθήκες του µετανάστη στην Ελλάδα και πως επέδρασαν στοιχεία του πολιτισµικού του κεφαλαίου που αναφέρθηκαν παραπάνω στην πορεία αυτή. Ταυτόχρονα στηριζόµενοι σε µία φόρµα κοινωνικό-δηµογραφικών χαρακτηριστικών αναζητηθήκαν στοιχεία, πληροφορίες και δεδοµένα σχετικά µε τα κάτωθι στοιχεία πολιτισµικού κεφαλαίου που (όπως αποδείχθηκε από την έρευνα πεδίου) σχετίζονται µε την επαγγελµατική και ασφαλιστική πορεία του εργαζοµένου µετανάστη(στοιχεία των οποίων επίσης αναζητήθηκαν). Οι γενικές µεταβλητές αφορούν : την εθνικότητα, τα χρόνια εκπαίδευσης, την ηλικία, την οικογενειακή κατάσταση, την στεγαστική κατάσταση, τα χρόνια παραµονής στην Ελλάδα,\n19 το επίπεδο γνώσης και χρήσης της Ελληνικής γλώσσας. την παρελθούσα και τρέχουσα επαγγελµατική θέση τις ώρες εργασίας, το εισόδηµα την ασφάλεια, την ύπαρξη παιδιών και αν αυτά διαµένουν µαζί µε τους συµµετέχοντες, και τέλος, την τρέχουσα νοµική θέση Έτσι µε τη χρήση ποιοτικών στοιχείων γίνεται µία απόπειρα να εξαχθούν κατά το δυνατόν ασφαλέστερα συµπεράσµατα για κοινωνικά χαρακτηριστικά των µεταναστών στη χώρα µας που µάλιστα πολλές φορές αναπάντεχα διαφοροποιούν την δεδοµένη εικόνα που έχουµε οι περισσότεροι από εµάς για το ποιοι είναι τελικά οι µετανάστες στην Ελλάδα και µε τι ασχολούνται. Η πραγµατοποίηση των συνεντεύξεων ολοκληρώθηκε σε δύο φάσεις. Η πρώτη περιλάµβανε µία πιλοτική έρευνα (pilot study), ώστε να επισηµανθούν τυχόν λάθη ή παραλείψεις και να διορθωθούν ή να προστεθούν ερωτήσεις ώστε να βελτιωθεί στο βαθµό που ήταν δυνατόν το έντυπο του ερωτηµατολογίου (Λαµπριανίδης, 2001). Επιπλέον, η επιτόπια πιλοτική έρευνα βοήθησε στο να πραγµατοποιηθούν οι αρχικές επαφές και να εντοπιστούν άνθρωποι κλειδιά, σηµαντικοί για την έρευνά µας. Από την πιλοτική έρευνα προέκυψε η ανάγκη προσθήκης επιπλέον ερωτήσεων που σχετίζονταν µε την ολοκλήρωση τόσο του εργασιακού όσο και του κοινωνικού προφίλ των µεταναστών. Η δεύτερη φάση αποτέλεσε και την κύρια επιτόπια έρευνα που διεξήχθη στις πρώτες µέρες του Αυγούστου (1-3 Αυγούστου). Εκεί πλέον χρησιµοποιήσαµε τα ερωτηµατολόγια στην τελική, ολοκληρωµένη τους µορφή και έγιναν οι συνεντεύξεις σε βάθος στο δείγµα µας κάτω από τις συνθήκες που προαναφέραµε ώστε να πάρουµε απαντήσεις κατά το δυνατόν πηγαίες και ειλικρινείς. Ουσιαστικά υποθέτουµε βασιζόµενοι στα µέχρι τώρα στοιχεία (Ε.Κ.Κ.Ε.) ότι οι µετανάστες µε συγκεκριµένη εθνική καταγωγή έχουν και συγκεκριµένη θέση στην αγορά εργασίας. Το ζητούµενο από εδώ και πέρα είναι αφενός η παραµετροποίηση των πολιτισµικών χαρακτηριστικών που δικαιολογούν την πολιτισµική ειδίκευση των µεταναστών όπως αυτά αναλύθηκαν παραπάνω\n20 Και αφετέρου, η αναζήτηση των στοιχειών του πολιτισµικού κεφαλαίου που ενδυναµώνουν το βιογραφικό των µεταναστών προς αναζήτηση εργασίας µε υψηλότερο κοινωνικό κύρος\n21 9. Έρευνα Πεδίου Στην συγκεκριµένη ενότητα παρατίθενται αυτούσιες οι συνεντεύξεις σε βάθος που δόθηκαν από τους µετανάστες που συµµετείχαν στο δείγµα µιας και αποτελούν την βασική πηγή άντλησης δεδοµένων. Περίπτωση Α. Αλβανία Ο Α.Τ. είναι Αλβανός ζωγράφος που τα τελευταία δεκαέξι χρόνια ζει και εργάζεται στην Ελλάδα. Αυτή είναι η ιστορία του. ΜΕΡΟΣ Α : πριν το νέο ξεκίνηµα Κλειστού τύπου 1. Φύλο : άνδρας 2. Ηλικία : (για την ακρίβεια είµαι 43 ετών) 3. Χώρα Καταγωγής :Αλβανία 4. Ποιο είναι το θρήσκευµα σας; Χριστιανός Ορθόδοξος 5. Ποια είναι η οικογενειακή σας κατάσταση; Έγγαµος 6. Πόσα παιδιά έχετε; ένα 7. Πότε ήλθατε στην Ελλάδα; (πιο συγκεκριµένα το 1992 ) 8. Γνωρίζατε τη γλώσσα πριν έρθετε στην Ελλάδα; Λίγο 9. Ποιο είναι το µορφωτικό σας επίπεδο; Μέση Εκπαίδευση Ανοικτού Τύπου 10. Ποια ήταν η απασχόλησή σας στη χώρα καταγωγής; Ήµουν µουσικός και δούλευα µε τον παππού µου, ήµουν όµως και ερασιτέχνης ζωγράφος. 11. Τι σας ανάγκασε να φύγετε από τη χώρα καταγωγής; Η ανάγκη να διεκδικήσω ένα καλύτερο µέλλον και η άσχηµη κατάσταση της χώρας µου. 12. Γιατί επιλέξατε την Ελλάδα ως χώρα προορισµού; Γιατί ήταν δίπλα και για µας είναι πολύ εύκολη η πρόσβαση. 13. Είχατε ήδη κάποιους συγγενείς, φίλους ή γνωστούς; Όχι, δεν είχα κανένα, απλά έβλεπα ότι πολύς κόσµος έφευγε για Ελλάδα και είπα να το δοκιµάσω και εγώ\n22 14. Είχατε οποιαδήποτε άλλη γνώση ή επαφή µε την Ελλάδα πριν την άφιξή σας; Όχι, δεν ήξερα τίποτα πολύ συγκεκριµένο, το µόνο που ήξερα και το µόνο που πίστευα είναι ότι σίγουρα θα είναι καλύτερα απ' ότι στην Αλβανία. ΜΕΡΟΣ Β : Το ταξίδι 15. Πώς ήλθατε στη χώρα; έτσι ξαφνικά συζητούσα µε κάτι φίλους και αυτοί µου έβαλαν την ιδέα. Η αλήθεια είναι ότι φοβήθηκα λίγο στην αρχή αλλά αφού το έκαναν όλοι πίστευα ότι και εµείς θα τα καταφέρναµε αν και άκουγα πολλά..ξέρεις. 16. Ταξιδέψατε: µόνος, µε την οικογένεια, µε φιλικά πρόσωπα; Mε φιλικά πρόσωπα. 17. Ποια ήταν η προετοιµασία σας για το ταξίδι; Τι προετοιµασία; Τίποτα, ένα πουλόβερ σε ένα σάκο και λίγο φαγητό της µάνας µου. Το µόνο ουσιαστικό εφόδιο ήταν ένα κοµµάτι χαρτί που µου είχε γράψει µία φίλη κάποιες λέξεις στα Ελληνικά ψωµί, νερό, τέτοια. Μας βοήθησαν οι Έλληνες όταν ερχόµασταν από τα βουνά πολύ, πάρα πολύ. Η αλήθεια να λέγεται. Οι Έλληνες άλλαξαν µετά όταν άρχισαν οι κλεψιές, τα άσχηµα. 18. Ποιο µεταφορικό µέσο χρησιµοποιήσατε; ( χαµογελάει). Mε τα πόδια φυσικά, όπως όλοι. 19. Σας περίµενε κάποιος; Όχι, δεν µε περίµενε κανείς, στα τυφλά µε βάρκα την ελπίδα που λέει και µία παροιµία. 20. Πριν έλθετε στην Ελλάδα περάσατε από άλλη χώρα; όχι 21. Προσπαθήσατε να εγκατασταθείτε σε άλλη χώρα; όχι 22. Η Λέσβος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στην Ελλάδα; Όχι, o πρώτος τόπος εγκατάστασης ήταν η Θεσσαλονίκη. Μετά από οχτώ χρόνια ήρθαµε στη Λέσβο. 23. Ποιος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στη Λέσβο; H Γέρα. 24. Υπήρξαν Άτυπα ίκτυα τα οποία σας κατεύθυναν ή σας έδωσαν πληροφορίες για κάποια περιοχή; Όχι 25. Η Μυτιλήνη ήταν ο τελικό σας προορισµός ή ένας ενδιάµεσος σταθµός; Ξεκίνησε για τελικός αλλά µάλλον θα είναι ένας από τους ενδιάµεσους σταθµούς µου. Σκέφτοµαι να φύγουµε (µε την οικογένεια µου για Αθήνα, ίσως εκεί είναι καλύτερα τα πράγµατα για τη δουλειά µου)\n23 26. Αν τελικά αποτέλεσε η Μυτιλήνη τον τελικό σας προορισµό, γιατί πιστεύετε ότι συνέβη αυτό; Αν και σκέφτοµαι να φύγω µελλοντικά, έδεσα εδώ µε τους ανθρώπους έκανα φιλίες σηµαντικές για µένα και για τη δουλειά µου γι αυτό και είµαι τόσα χρόνια εδώ. Είναι και η πόλη έτσι που δεν είναι τόσο µικρή ώστε να µη σηκώνει ένα ζωγράφο αλλά ούτε τόσο µεγάλη ώστε να χαθώ. Είναι και λίγο παράξενο το επάγγελµα µου. 27. Πώς βρήκατε την πρώτη σας εργασία; Σας είπα εδώ έκανα σηµαντικές γνωριµίες.ο Π.Β όταν ήταν δήµαρχος Γέρας µε αγκάλιασε πραγµατικά πολύ θερµά. Με πείρε στη δούλεψή του και ζωγράφιζα τότε ταµπέλες στο δήµο. Τον θεωρώ φίλο. Είναι µεγάλη τιµή για εµένα που θεωρεί και εκείνος το ίδιο. Γενικά µε τη δουλειά µου έχω βρει τον τρόπο να πλησιάζω πολύ κόσµο (Υπουργούς, δηµάρχους) κάνοντας τους κυρίως πορτρέτα και να συζητάµε για τα προβλήµατα που έχω. Συνήθως έχουν και όλη τη καλή διάθεση να δώσουν λύσεις. Θυµάµαι όταν γέννησε η γυναίκα µου πλήρωσα το γιατρό µε ένα πορτρέτο. 28. Πώς βρήκατε την πρώτη σας κατοικία; Πρώτη κατοικία. Βασικά τις πρώτες µέρες έµενα σε ένα παγκάκι. Έπειτα µε µάζεψε ένας Έλληνας και µε φιλοξενούσε στο σπίτι του, προσέφερα και εγώ βέβαια. Μετά πάλι µέσω γνωστού, ντόπιος και αυτός, νοίκιασα το δικό µου σπιτάκι. ΜΕΡΟΣ Γ : Η παραµονή 29. Τι δυσκολίες αντιµετωπίσατε: Κατά την διάρκεια της παραµονής σας; Τα πρώτα χρόνια που ήµουν Θεσσαλονίκη και ήµουν παράνοµος κρυβόµασταν από την αστυνοµία. Βλέπαµε περίπολο και φεύγαµε. Εγώ µάλιστα είχα ένα φίλο αστυνοµικό που αντί να µε αφήσει µε µάζευε πρώτο. «Αυτή είναι η δουλειά µου» µου έλεγε. Μας έστελναν τότε πίσω και εµείς σε µία εβδοµάδα σου λέω εγώ τώρα είχαµε επιστέψει Θυµάµαι τότε µας έβαζαν φυλακή, κρατητήριο. Κατά την διαδικασία νοµιµοποίησης; Έχω άδεια διαµονής για δύο χρόνια και νοµίζω αν τελειώσεις τη γλώσσα παίρνεις για πέντε χρόνια. εν ήταν και πολύ δύσκολο όταν ξεκίνησε το κύµα νοµιµοποιήσεων να βγάλω χαρτιά\n24 30. Τι έκανε τη διαφορά µεταξύ παρανοµίας και νοµιµότητας (γνωστοί, εκµάθηση της γλώσσας, γρηγορόσηµα κάθε είδους, ένας υπάλληλος, ένας δικηγόρος, κ.ο.κ.). Γνωστοί κυρίως. 31. Πώς άλλαξε η ζωή σας µετά τη νοµιµότητα; Απλά ηρέµησα και µπορούσα να κάνω πολλά πράγµατα πολύ πιο εύκολα και χωρίς να αγχώνοµαι για κάτι. ΕΡΓΑΣΙΑ 32. Αυτή τη στιγµή που εργάζεσθε; Είµαι ζωγράφος. Εργάζοµαι ανεξάρτητα, δεν δουλεύω για κάποιον. Κάνω εκθέσεις που µε µεγάλη µου έκπληξη έχουν τεράστια επιτυχία από τη πρώτη µάλιστα στιγµή. Αλλά κάνω και πορτρέτα ως καλλιτέχνης του δρόµου. Μου αρέσει πολύ αυτό, κάθε πρόσωπο όταν το ζωγραφίζεις είναι σαν να διαβάζεις και µία καινούρια ιστορία. Παράλληλα, τον τελευταίο καιρό έχω αρχίσει να ασχολούµαι και µε τις τοιχογραφίες µιας κι έχουν πολύ ζήτηση στην Μυτιλήνη. Πολλά καινούρια σπίτια αλλά ακόµα πιο πολλά αρχοντικά που θέλουν συντήρηση ή ανανέωση. 33. Τι έπαιξε ρόλο στην επιλογή της εργασίας σας; Απλά δεν µπορούσα να κάνω τίποτα άλλο, είµαι καλλιτέχνης. Ταυτόχρονα όµως προσφερόταν και η Μυτιλήνη για να εξασκήσω το συγκεκριµένο επάγγελµα. Αγάπη για την τέχνη, τουρίστες που αγοράζουν πορτρέτα και αρκετοί πλούσιοι που θέλουν ξεχωριστά πράγµατα. Για τα σπίτια τους. 34. Πώς βρήκατε τη συγκεκριµένη εργασία; ( προσωπικές σχέσείς, χρήση των άτυπων τοπικών δικτύων ) Σαν ίσως όλα τα ελεύθερα επαγγέλµατα απαραίτητες είναι οι δηµόσιες σχέσεις, στο δικό µου ενδεχοµένως επάγγελµα να χρειάζονται λιγάκι ακόµα παραπάνω γιατί παραείναι «ελεύθερο».(χαµογελάει). 35. Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό; Τα χρήµατα είναι σχετικά καλά Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό σε σχέση µε αυτό των Ελλήνων; Είναι σχετικά καλός. 36. Σας βοήθησε η προηγουµένη επαγγελµατική σας εµπειρία από τη χώρα καταγωγής στη εύρεση εργασίας;\n25 Όχι. Καµία σχέση. Στην Αλβανία ήµουν µουσικός.θα µου πεις τώρα που κολλάει το µουσικός µε το ζωγράφος, Να σου πω. Ο παππούς µου ήταν µουσικός και µε έβαλε στο επάγγελµα. Τραγουδούσα εκεί σε µαγαζιά. Τραγουδούσαµε µάλιστα τραγούδια µε µεικτό στοίχο και Ελληνικό και Αλβανικό, πως κάνετε εσείς µε τα Αγγλικά, έτσι. Άλλωστε µοιάζουν τα ελληνικά δηµοτικά τραγούδια µε τα αλβανικά. 37. Αποκτήσατε νέες δεξιότητες κατά την παραµονή σας στην Ελλάδα; ΝΑΙ, ΟΧΙ (ΑΝ ναι ποιες είναι αυτές); Όχι. συνέχισα να ασχολούµαι µε τη ζωγραφική(όπως και στην Αλβανία, ερασιτεχνικά βέβαια). εν ήθελα να κάνω κάτι που δεν µου άρεσε, αν και πολλοί φίλοι οµοεθνείς, µε παρότρυναν να ασχοληθώ µε κάτι που θα φέρνει πιο σταθερό µεροκάµατο. Μία µέρα πήγα στην οικοδοµή, την επόµενη παραιτήθηκα.αν πιάσεις τα χέρια µου θα δεις ότι είναι πιο τρυφερά και από τα δικά σου. Σίγουρα όµως βελτίωσα την τεχνική µου και αναζήτησα και νέους τρόπους έκφρασης, λίγο πιο σύνθετους. 38. Ποιος είναι ο τίτλος των σπουδών σας; εν έχω κάποιο τίτλο σπουδών. Είµαι αυτοδίδακτος. Ζωγραφίζω από εννέα χρονών όµως. Σίγουρα θα ήµουν πολύ καλύτερος αν είχα σπουδάσει. Θυµάµαι είχα βγει πρώτος σε έναν διαγωνισµό και είχα πει στον πατέρα µου ότι θέλω να σπουδάσω ζωγραφική αλλά εκείνος δεν είχε την οικονοµική δυνατότητα να µου προσφέρει σπουδές. Τι να το κάνεις όµως,αν αγαπάς κάτι είτε µε σπουδές είτε χωρίς, γίνεσαι καλός σ' αυτό. Πάντα βέβαια υπάρχει το καλύτερο. 39. Που αποκτήσατε των τίτλο σπουδών;(χώρα καταγωγής, χώρα υποδοχής, αλλού) 40. Σας βοήθησε το πτυχίο σας στην εύρεση εργασίας; 41. Έχει αναγνωριστεί το πτυχίο σας από το Ελληνικό ηµόσιο (.Ι.Κ.Α.Τ.Σ.Α.); 42. Πόσο ασφαλής νιώθετε στο εργασιακό σας περιβάλλον και γιατί; (υποστήριξη οµοεθνών, εξειδίκευση, πελατολόγιο και γνωριµίες µε γηγενείς) Αστεία ερώτηση για το συγκεκριµένο επάγγελµα.όταν είσαι καλλιτέχνης ποτέ δεν µπορείς να νιώσεις ασφάλεια. Όµως νιώθω ότι στη Μυτιλήνη µε αγαπάνε, το βλέπω στο δρόµο, το βλέπω στις εκθέσεις µου. Το 2004 είχα κάνει µία έκθεση µε απίστευτη επιτυχία στο ηµοτικό θέατρο µε θέµα τα τοπία της Μυτιλήνης.Πουλήθηκαν όλα σε εντυπωσιακά µικρό χρονικό διάστηµα\n26 43. Έχετε υπάρξει άνεργος; Μέρα παρά µέρα σχεδόν είµαι άνεργος. Ευτυχώς που δουλεύει η γυναίκα µου.(χαµογελάει) 44. Αν, ναι λάβατε επίδοµα ανεργίας: 45. Που προβλέπετε ότι θα εργάζεσθε και θα ζείτε τα επόµενα τρία, πέντε και δέκα χρόνια; Θέλω να πάω Αθήνα και να κάνω πολλά και καινούρια πράγµατα εκεί. 46. Ποια η σχέση σας µε τον εργοδότη; Σπάνια έχω εργοδότη. 47. Νιώθετε ότι σας εµπιστεύονται στη διεκπεραίωση των εργασιών σας; Αισθάνοµαι πολύ όµορφα µε τους πελάτες µου. Νιώθω ότι µε εµπιστεύονται. Η διαφήµιση από στόµα σε στόµα είναι η καλύτερη. Συνήθως οι πελάτες έρχονται µιληµένοι από κάποιο γνωστό που έχει µείνει ευχαριστηµένος µαζί µου. 48.Είστε ευχαριστηµένος µε τις συνθήκες εργασίας ; Όχι πολύ. εν είναι επάγγελµα αυτό για να θρέψεις οικογένεια. Αν δεν έχεις ένα σταθερό µεροκάµατο είναι δύσκολα τα πράγµατα, κυρίως το χειµώνα 49.Πώς βλέπετε το εργασιακό σας µέλλον; Θέλω να φύγω Αθήνα.Ακούγεται πολύ φιλόδοξο αλλά θα µε ενδιέφερε να κάνω µία εκποµπή στην τηλεόραση για ζωγραφική. Μου έχει κάνει ήδη µία πρόταση ο Ν.Χ. για µία εικαστική εκποµπή που θα περιλαµβάνει και θέµατα διακόσµησης. Θέλω να έχω συµβόλαιο µε κάποιο κανάλι και κυρίως να έχω ασφάλιση. Στο πολύ άµεσο µέλλον ετοιµάζω µία έκθεση για τον Καζαντζίδη, προσπαθώ να έρθω σε επικοινωνία µε τη Μαρινέλα για να είναι ένα ολοκληρωµένο εικαστικό γεγονός. Η λατρεία του κόσµου για τον Καζαντζίδη είναι τεράστια. ΑΣΦΑΛΙΣΗ 50.Είστε ασφαλισµένος;ναι 51.Αν ναι, σε ποιον ασφαλιστικό φορέα; Θα γελάσεις αλλά είµαι ασφαλισµένος στον Ο.Γ.Α.. Με ασφάλισε ένας φίλος που δήλωσε ότι κάνω αγροτικές εργασίες για αυτόν. Πληρώνω βέβαια κανονικά τις εισφορές µου. 52.Έχετε αλλάξει ασφαλιστικό φορέα;όχι 53. Αν ναι, πόσες φορές ; 54. Πότε ασφαλιστήκατε για πρώτη φορά; Πριν τρία χρόνια, το Έχετε Α.Φ.Μ.; ναι\n27 56. Πόσες φορές έχετε αλλάξει εργασία; Συνολικά από τότε που ήρθα Ελλάδα τρεις φορές Στην Ελλάδα ήρθα στην αρχή για να τραγουδήσω. Νόµιζα ότι θα γίνει εύκολα κάτι τέτοιο. Και πράγµατι τραγουδούσα για τρεις µήνες σε ένα µαγαζί στη Θεσσαλονίκη(στις Μούσες )µαζί µε τον Χ.Τ το Με διώξανε όµως επειδή είχα πει ψέµατα ότι είµαι Έλληνας, µου είπε το αφεντικό. ιαφορετικά, Θα µε κρατούσανε. Τη πρώτη χρονιά δούλευα σαν σερβιτόρος. Είχα µάθει πολύ γρήγορα τα ελληνικά, µου το έλεγε συνέχεια και µία Σουηδέζα φίλη µου που ήταν χρόνια στην Ελλάδα αλλά δεν µπορούσε να προφέρει καλά ακόµα τους φθόγγους. Η αλβανική αλφάβητος έχει 36 γράµµατα, της εξηγούσα, έχουµε σχεδόν τους φθόγγους που υπάρχουν σε όλες τις γλώσσες γι' αυτό τις µιλάµε όλες καλά. Τα ελληνικά για εµάς είναι πολύ εύκολη γλώσσα. Τα επόµενα έξι χρόνια δούλευα δίπλα σε Σέρβους ζωγράφους τους οποίους και θαυµάζω απεριόριστα, τους θεωρώ ίσως, τους καλύτερους στην Ευρώπη στο σκίτσο, και κάναµε πορτρέτα στη Χαλκιδική. 57. Ποιες σκέψεις/σχέδια έχετε κάνει για τη σύνταξή σας; Αυτό είναι ένα θέµα που µε απασχολεί πολύ, κυρίως λόγω της φύσης της δουλειάς µου.αν και κανονικά θα ήµουν ανασφάλιστος τώρα, το έψαξα πολύ το θέµα για να καταφέρω να ασφαλιστώ έστω και στον Ο.Γ.Α.. Θα Προσπαθήσω όµως να αλλάξω ασφαλιστικό φορέα ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ 58. Ποια είναι η στεγαστική σας κατάσταση; Μένω σε ένα µικρό διαµέρισµα 59. Πώς εξελίχθηκαν οι συνθήκες διαµονής σας τα τελευταία τρία χρόνια, Όχι σηµαντικά 60. Πώς προβλέπετε ότι θα εξελιχθούν οι συνθήκες διαµονής τα επόµενα τρία, πέντε, δέκα χρόνια; Νοµίζω ότι θα συνεχίσω να νοικιάζω κάποιο διαµέρισµα σχετικά µικρό. εν µε ενδιαφέρει πολύ αν θα αποκτήσω ένα τέλειο σπίτι. 61.Ποιο ήταν το κύριο κριτήριο επιλογής κατοικίας; Το ότι ήταν φτηνό και στο κέντρο της πόλης γιατί δεν έχω µεταφορικό µέσο και θέλω να έχω άµεση πρόσβαση στην αγορά της πόλης όπου ζωγραφίζω. 62.Έχετε σκεφθεί το ενδεχόµενο απόκτησης µόνιµης κατοικίας; Όχι δεν το έχω σκεφτεί καθόλου,δεν ξέρω καν αν θα είναι η Μυτιλήνη ο µόνιµος τόπος\n28 κατοικίας και αν τελικά φύγω Αθήνα νοµίζω ότι είναι πολύ δύσκολο να αγοράσεις σπίτι εκεί, είναι πολύ ακριβά. 63. Εάν ναι, µέσω δανείου ή µέσω αποταµίευσης; ιαθέτετε αυτοκίνητο; Όχι 64.Βλέπετε τη παραµονή σας ως προσωρινή ή ως µόνιµη στην Ελλάδα; Για µόνιµη το βλέπω τουλάχιστον αυτή τη στιγµή. εν ξέρω αργότερα αλλά είναι και τέτοια η φύση της δουλειάς µου που δεν νοµίζω ότι θα µπορούσα να γυρίσω πίσω. Ποτέ δεν ξέρεις βέβαια. 65. Πήρατε µέρος στην απογράφη πληθυσµού του 2001 και, εάν όχι, γιατί; εν πήρα, νοµίζω ότι δεν ήµουν σπίτι, δεν θυµάµαι, αλλά και να ήµουν δεν θα ήθελα να µπλεχτώ στη χαρτούρα. ΟΙΚΟΓΈΝΕΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ 66. Πότε αποκτήσατε οικογένεια, πριν ή µετά την άφιξή σας στην Ελλάδα; Μετά 67. Είστε παντρεµένος/η µε Έλληνα ή αλλοδαπό; Με αλλοδαπή, µε Αλβανίδα όπως σου είπα, την οποία µάλιστα εγώ την έφερα στην Ελλάδα. Έβαλα αγγελία στην Intervista (εφηµερίδα της Αλβανίας) και µέσω της αγγελίας γνωριστήκαµε. Μετά πήγα στην Αλβανία και την συνάντησα. Η γυναίκα µου σπουδάζει φιλολογία στο Αργυρόκαστρο γι' αυτό ακόµα πηγαινοέρχεται. Όσο είναι Μυτιλήνη δουλεύει σε ένα φούρνο ως πωλήτρια. 68. Τα παιδιά σας πηγαίνουν στο σχολείο; Ναι φυσικά. 69. Ποιες είναι οι επιδόσεις τους; Η Μυρσίνη µου είναι µεγάλο αστέρι.(χαµογελάει.) 70.Τι ελπίζετε για το µέλλον των παιδιών σας. εν σκέφτοµαι κάτι συγκεκριµένο, σίγουρα θα είναι καλύτερή η ζωή της από τη δική µου. Το µόνο που θέλω είναι να είναι χαρούµενη. 71.Τι προσωπικές στρατηγικές έχετε καταρτίσει για να εξασφαλίσετε το µέλλον των παιδιών σας (γνωριµίες, εκπαίδευση, αποταµίευση, κ.ο.κ.); Σίγουρα θέλω να έχω την οικονοµική δυνατότητα να τη σπουδάσω και να µη στερηθεί τίποτα από την εκπαίδευση της. Βεβαία είναι µικρή ακόµα και δεν έχουµε µπει στα δύσκολα. 72. ιατηρείτε ήθη, έθιµα ή ακόµη κάποια στοιχειά του τρόπου ζωής της χώρας σας; Όχι ιδιαίτερα\n29 73. Με ποιο τρόπο διασκεδάζεται Ακούω Αλβανική µουσική, διαβάζω βιβλία και εφηµερίδες. Θέλω να ξέρω τη συµβαίνει στη χώρα µου. 74. Χρησιµοποιείτε τη κουζίνα του τόπου σας ή την Ελληνική; Μεικτή νοµίζω, κουζίνα. 75. Συµµετέχετε σε οργανώσεις, Όχι 76. Έχετε συνδικαλιστική δράση, Όχι 77. Είστε θρησκευόµενος Πηγαίνω στην εκκλησία αλλά όχι ιδιαίτερα συχνά. 78. Έχετε αλλάξει θρήσκευµα; Όχι. Η µαµά µου ήταν χριστιανή ορθόδοξη και ο µπαµπάς µου µουσουλµάνος. εν είχαµε ποτέ τέτοια προβλήµατα µε τη διαφορά των θρησκειών. Εγώ από µικρός ήµουν χριστιανός. Αν και µας είχαν κλείσει τις εκκλησιές ο κόσµος πάντα πίστευε, ποτέ δεν σταµάτησε να πιστεύει. 79. Έχετε αλλάξει όνοµα; Μόνο το µικρό 80. Ποια από αυτές τις επιλογές βλέπετε ως επένδυση για το ρίζωµα σας στον τόπο; Βασικά το ότι έχουµε το ίδιο θρήσκευµα µε τους ντόπιους µας βοηθάει ίσως στο να µας βλέπουν λιγότερο ξένους και να έρθουµε πιο κοντά 81. ιατηρείτε σχέσεις µε συγγενικά ή φιλικά σας πρόσωπα στη χώρα καταγωγής; Όχι ιδιαίτερες, Πηγαίνουµε Αλβανία για να δούµε τους γονείς µου αλλά όχι πολύ συχνά. 82. Με ποιον τρόπο επικοινωνείτε µαζί τους. Με το τηλέφωνο αλλά και µε τα ταξίδια όπως είπα, όταν πηγαίνουµε να τους δούµε. 83. Έχετε επαφές µε άλλους µετανάστες. Ναι, αλλά όχι ότι κάνουµε παρέα µόνο µε µετανάστες. εν το επιδιώκουµε βασικά. 84. Αν ναι, οµοεθνείς ή αλλοεθνείς Κυρίως µε Αλβανούς. Λέµε τα δικά µας και µου αρέσει που µιλάµε αλβανικά 85. Ποια η σχέση σας µε τους ντόπιους; Νοµίζω ότι είναι πολύ καλή και νιώθω ότι σε µεγάλο βαθµό έχει αναγνωριστεί η δουλειά µου. Έχω ήδη δώσει συνέντευξη στο τοπικό κανάλι (Αρχιπέλαγος) αλλά και έχει φιλοξενηθεί δισέλιδη συνέντευξή µου στην τοπική εφηµερίδα για ένα πορτρέτο που είχα κάνει στον κύριο Παπούλια. 86. Πήρατε µέρος στην απογράφη πληθυσµού του 2001 και, εάν όχι, γιατί; Όχι, νοµίζω ότι δεν ήµουν στο σπίτι. 87. Είστε ευχαριστηµένος/η µε τη ζωή σας στην Ελλάδα ναι είµαι αρκετά, αλλά ακόµα θέλω να κάνω και άλλα πολλά πράγµατα για να πω ότι η ζωή µου στην Ελλάδα έχει δικαιώσει της προσδοκίες µου\n30 Περίπτωση Β. Ο Ο.Σ. σε νεαρή ηλικία ήρθε στην Ελλάδα για να αναζητήσει µία καλύτερη τύχη. Η εργασιακή του πορεία περιλαµβάνει την αλλαγή τριών επαγγελµάτων χαρακτηριστικών της τοπικής οικονοµίας. ΜΕΡΟΣ Α : πριν το νέο ξεκίνηµα Κλειστού τύπου 1.Φύλο : άνδρας 2. Ηλικία : (Είµαι 38 ετών) 2.Χώρα Καταγωγής :Αλβανία, 3.Ποιο είναι το θρήσκευµά σας; Χριστιανός Ορθόδοξος 4.Ποια είναι η οικογενειακή σας κατάσταση; Έγγαµος 5.Πόσα παιδιά έχετε; ύο 6.Πότε ήλθατε στην Ελλάδα; , (1991) 7.Γνωρίζατε τη γλώσσα πριν έρθετε στην Ελλάδα; (Καθόλου, λίγο,µέτρια, καλά,πολύ καλά, άριστα) Λίγο. 8.Ποιο είναι το µορφωτικό σας επίπεδο; Μέση (Υποχρεωτική, µέση, ανώτατη εκπαίδευση) Ανοικτού Τύπου 9.Ποια ήταν η απασχόλησή σας στη χώρα καταγωγής; εν είχα κάποια απασχόληση. εν πρόλαβα να δουλέψω γιατί ήµουν µικρός όταν έφυγα. Απλά βοηθούσα τους γονείς µου στις εργασίες τους 10.Τι σας ανάγκασε να φύγετε από τη χώρα καταγωγής; Η φτώχεια. Σχεδόν πεινούσαµε. 11.Γιατί επιλέξατε την Ελλάδα ως χώρα προορισµού; Η Ελλάδα είναι δίπλα, που αλλού να πας; 12.Είχατε ήδη κάποιους συγγενείς, φίλους ή γνωστούς; Ήταν ήδη κάποιοι γνωστοί στην Ελλάδα µε τους οποίους όµως τελικά δεν βρεθήκαµε. 13.Είχατε οποιαδήποτε άλλη γνώση ή επαφή µε την Ελλάδα πριν την άφιξή σας; Όχι, δεν γνώριζα κάτι µόνο ό,τι µας είχαν πει οι γνωστοί µας και ό,τι ακούγαµε και από άλλους. ΜΕΡΟΣ Β : Το ταξίδι\n31 14.Πώς ήλθατε στη χώρα; Πολύ δύσκολά 15. Ταξιδέψατε: µόνος, µε την οικογένεια, µε φιλικά πρόσωπα, τίποτα από τα παραπάνω ; ήµουνα µε φίλους. 16. Ποια ήταν η προετοιµασία σας για το ταξίδι; Είχα πάρει αρκετά πράγµατα µαζί µου κυρίως ρούχα και φαγητό αλλά όλο αυτό το βάρος µε δυσκόλευε πολύ στο περπάτηµα. 17. Ποιο µεταφορικό µέσο χρησιµοποιήσατε; ήρθαµε µε τα πόδια, όπως οι περισσότεροι από Αλβανία. Πολλές ώρες περπάτηµα 18. Σας περίµενε κάποιος; Κανονικά θα βρίσκαµε κάτι φίλους αλλά κάτι χάλασε την τελευταία στιγµή και χαθήκαµε. 19. Πριν έλθετε στην Ελλάδα περάσατε από άλλη χώρα; Όχι 20. Προσπαθήσατε να εγκατασταθείτε σε άλλη χώρα; Όχι, αλλά σκεφτόµασταν και την εκδοχή της Ιταλίας στην αρχή. 21. Η Λέσβος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στην Ελλάδα; Όχι µείναµε αρκετό διάστηµα στις Σέρρες 22. Ποιος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στη Λέσβο; Η θερµή 23. Υπήρξαν Άτυπα ίκτυα τα οποία σας κατεύθυναν ή σας έδωσαν πληροφορίες για κάποια περιοχή; Στην Μυτιλήνη ήρθαµε ύστερα από παρότρυνση γνωστών µας ότι έχει δουλειά στις ελιές. Εκεί δούλευαν και εκείνοι και στη Μυτιλήνη τότε ζητούσαν χέρια για τα χωράφια. 24. Η Μυτιλήνη ήταν ο τελικό σας προορισµός ή ένας ενδιάµεσος σταθµός; Όχι όταν ξεκινήσαµε για Μυτιλήνη, ξεκινήσαµε για να µείνουµε εκεί. 25. Αν τελικά αποτέλεσε η Μυτιλήνη τον τελικό σας προορισµό, γιατί πιστεύετε ότι συνέβη αυτό; Βρήκαµε δουλειά και µας άρεσε η ζωή εδώ. 26. Πώς βρήκατε την πρώτη σας εργασία; Η πρώτη µου εργασία ήταν στις ελιές, την βρήκα µέσω των φίλων που σας είπα προηγουµένως. 27. Πώς βρήκατε την πρώτη σας κατοικία; Με βοήθησε το τότε αφεντικό µου. ΜΕΡΟΣ Γ : Η παραµονή 28. Τι δυσκολίες αντιµετωπίσατε: Κατά την διάρκεια της παραµονής σας; Πολλές δυσκολίες οι οποίες συνεχίζονται µέχρι σήµερα\n32 Κατά την διαδικασία νοµιµοποίησης; Τώρα έχω κάρτα διαµονής αλλά ήταν πολύ δύσκολο να συγκεντρώσω τα χαρτιά και ό,τι άλλο µου ζητούσαν και πήγαινα ξανά και ξανά µέχρι να τελειώσω. 29. Τι έκανε τη διαφορά µεταξύ παρανοµίας και νοµιµότητας (γνωστοί, εκµάθηση της γλώσσας, γρηγορόσηµα κάθε είδους, ένας υπάλληλος, ένας δικηγόρος, κ.ο.κ.).γνωστοί και ένα καλό παιδί που µε βοήθησε πολύ και ήταν τότε στη διεύθυνση. 30. Πώς άλλαξε η ζωή σας µετά τη νοµιµότητα; Τώρα που έχω κάρτα σίγουρα είναι καλύτερα τα πράγµατα αλλά πάλι µου ζητάνε να κάνουµε ανανέωση και να πληρώνουµε λεφτά. ΕΡΓΑΣΙΑ 31. Αυτή τη στιγµή που εργάζεσθε; Τώρα είµαι σερβιτόρος 32. Πώς βρήκατε τη συγκεκριµένη εργασία; ( προσωπικές σχέσεις, χρήση των άτυπων τοπικών δικτύων ) Προσωπικές σχέσεις 33. Kρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό; Όχι 34. Kρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό σε σχέση µε αυτό των Ελλήνων; Όχι 35. Σας βοήθησε η προηγουµένη επαγγελµατική σας εµπειρία από τη χώρα καταγωγής στη εύρεση εργασίας; Όχι 36. Αποκτήσατε νέες δεξιότητες κατά την παραµονή σας στην Ελλάδα; ΝΑΙ, ΟΧΙ (ΑΝ ναι ποιες είναι αυτές) Όχι κάτι σηµαντικό. Έµαθα βέβαια τη δουλειά στην οικοδοµή 37. Ποιος είναι ο τίτλος των σπουδών σας; εν έχω κάποιο πτυχίο, η ειδικότητα που πήρα στο γυµνάσιο όµως (γιατί έχουµε διαφορετικό εκπαιδευτικό σύστηµα) ήταν γεωπόνος. 38. Που αποκτήσατε των τίτλο σπουδών;(χώρα καταγωγής, χώρα υποδοχής, αλλού) 39. Σας Βοήθησε το πτυχίο σας στην εύρεση εργασίας; 40. Έχει αναγνωριστεί το πτυχίο σας από το Ελληνικό ηµόσιο (.Ι.Κ.Α.Τ.Σ.Α.); 41. Πόσο ασφαλής νιώθετε στο εργασιακό σας περιβάλλον και γιατί; (υποστήριξη οµοεθνών, εξειδίκευση, πελατολόγιο και γνωριµίες µε γηγενείς) εν έχω κάποια µόνιµη εργασία στην πραγµατικότητα. Τα τελευταία βέβαια χρόνια εργάζοµαι µόνιµα ως σερβιτόρος σε ένα ζαχαροπλαστείο και αισθάνοµαι ότι θα\n33 µείνω αρκετό καιρό ακόµα εδώ. Έχω πολύ καλή σχέση µε το αφεντικό µου, είµαστε σχεδόν φίλοι. 42. Έχετε υπάρξει άνεργος; Ναι για µικρό χρονικό διάστηµα, ούτε ένας µήνας 43. Αν, ναι λάβατε επίδοµα ανεργίας: Όχι. 44. Που προβλέπετε ότι θα εργάζεσθε και θα ζείτε τα επόµενα τρία, πέντε και δέκα χρόνια; Νοµίζω ότι θα είµαι Μυτιλήνη 45. Τι έπαιξε ρόλο στην επιλογή της εργασίας σας; Το ότι γνώριζα το αφεντικό µου και αυτός µου έκανε την πρόταση µία µέρα που πίναµε καφέ. 46. Ποια η σχέση σας µε τον εργοδότη; Αρκετά καλή 47.Νιώθετε ότι σας εµπιστεύονται στη διεκπαιρέωση των εργασιών σας; Ναι, αλλιώς δεν θα µε κρατούσαν τόσο καιρό 48. Είστε ευχαριστηµένος µε τις συνθήκες εργασίας ; Όχι, συχνά δουλεύω δώδεκα και δεκαπέντε ώρες. Είναι πολύ κουραστικό. Θα ήθελα µικρότερο ωράριο και καλύτερες αποδοχές 49. Πώς βλέπετε το εργασιακό σας µέλλον; Θα ήθελα να µαζέψω λεφτά και να γυρίσω στην Αλβανία. Εκεί θέλω να στήσω την δική µου επιχείρηση, τώρα τι θα είναι αυτό δεν ξέρω, ό,τι έχει πέραση εκείνη την εποχή και ό,τι σηκώνει η αγορά. ΑΣΦΑΛΙΣΗ 50. Είστε ασφαλισµένος; Ναι 51. Αν ναι, σε ποιον ασφαλιστικό φορέα; Στο Ι.Κ.Α. αλλά έχω και ιδιωτική ασφάλιση. 52. Έχετε αλλάξει ασφαλιστικό φορέα; Όχι 53. Αν ναι, πόσες φορές; 54. Πότε ασφαλιστήκατε για πρώτη φορά; Το Έχετε Α.Φ.Μ.; Ναι 56. Πόσες φορές έχετε αλλάξει εργασία; Έχω αλλάξει εργασία τρεις φορές, την πρώτη δούλευα στις ελιές, την δεύτερη δούλευα οικοδοµή και την τρίτη, τώρα δηλαδή δουλεύω ως σερβιτόρος. 57. Ποιες σκέψεις/σχέδια έχετε κάνει για τη σύνταξη σας; εν ξέρω ακόµα τι θα γίνει. ΟΙΚΟΓΈΝΕΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ\n34 58. Πότε αποκτήσατε οικογένεια, πριν ή µετά την άφιξή σας στην Ελλάδα; Μετά 59. Είστε παντρεµένος/η µε Έλληνα ή αλλοδαπό; Με αλλοδαπή. Η γυναίκα µου είναι Αλβανίδα. 60. Τα παιδιά σας πηγαίνουν στο σχολείο; Ο µεγάλος ναι, πηγαίνει στο νήπιο. 61. Ποιες είναι οι επιδόσεις τους; Εντάξει, έχει προσαρµοστεί πολύ καλά. 62.Τι ελπίζετε για το µέλλον των παιδιών σας; Είναι πολύ µικροί ακόµα. Θέλω να τους σπουδάσω. Αλλά κυρίως θέλω να κάνουν αυτό που θέλουν οι ίδιοι. 63.Τι προσωπικές στρατηγικές έχετε καταρτίσει για να εξασφαλίσετε το µέλλον των παιδιών σας (γνωριµίες, εκπαίδευση, αποταµίευση, κ.ο.κ.). Αποταµίευση, θέλω να έχω χρήµατα για να είµαστε άνετα αργότερα µε τις σπουδές. 64. ιατηρείτε ήθη, έθιµα ή ακόµη κάποια στοιχειά του τρόπου ζωής της χώρας σας; Ακούω µόνο Αλβανική µουσική 65. Με ποιο τρόπο διασκεδάζεται. εν έχω και πολύ χρόνο για διασκέδαση. Σε ταβέρνες αλλά σπάνια 66. Χρησιµοποιείτε τη κουζίνα του τόπου σας ή την Ελληνική; Η γυναίκα µου µαγειρεύει κυρίως αλβανική κουζίνα. 67.Συµµετέχετε σε οργανώσεις, Όχι 68. Έχετε συνδικαλιστική δράση, Όχι 69.Είστε θρησκευόµενος Ναι 70. Έχετε αλλάξει θρήσκευµα; Ναι 71. Έχετε αλλάξει όνοµα; Ναι 72..Ποια από αυτές τις επιλογές βλέπετε ως επένδυση για το ρίζωµα σας στον τόπο; Το ότι άλλαξα θρήσκευµα 73. ιατηρείτε σχέσεις µε συγγενικά ή φιλικά σας πρόσωπα στη χώρα καταγωγής; Μόνο µε συγγενικά 74. Με ποιον τρόπο επικοινωνείτε µαζί τους. Με το τηλέφωνο 75. Έχετε επαφές µε άλλους µετανάστες; Ναι µε πολλούς κυρίως µέσω τις παλιάς µου δουλειάς 76. Αν ναι, οµοεθνείς ή αλλοεθνείς. Αλβανούς 77. Ποια η σχέση σας µε τους ντόπιους; Πολύ καλή ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ 78. Ποια είναι η στεγαστική σας κατάσταση; Μένω σε ένα διαµέρισµα µε δύο υπνοδωµάτια\n35 79. Πώς εξελίχθηκαν οι συνθήκες διαµονής σας τα τελευταία τρία χρόνια, Μετακοµίσαµε, µέναµε σε ένα πιο µικρό σπίτι αλλά ήρθε και ο δεύτερος µικρός και έπρεπε να αλλάξουµε κατοικία. 80. Πώς προβλέπετε ότι θα εξελιχθούν οι συνθήκες διαµονής τα επόµενα τρία, πέντε, δέκα χρόνια. Θα ήθελα να µένω σε ένα καλύτερο σπίτι 81.Ποιο ήταν το κύριο κριτήριο επιλογής κατοικίας. Το µικρό ενοίκιο και ότι ήξερα το σπιτονοικοκύρη. 82.Έχετε σκεφθεί το ενδεχόµενο απόκτησης µόνιµης κατοικίας; Ναι το έχω σκεφτεί πάνε τζάµπα τόσα χρήµατα στο ενοίκιο. Πληρώνεις και δεν σου µένει και τίποτα. 83.Εάν ναι, µέσω δανείου ή µέσω αποταµίευσης; Έχω κάποια χρήµατα στην άκρη αλλά τελικά αν το επιχειρήσω µάλλον θα χρειαστεί δάνειο. 84. ιαθέτετε αυτοκίνητο; 85.Βλέπετε τη παραµονή σας ως προσωρινή ή ως µόνιµη στη Ελλάδα; Ως προσωρινή 86.Πήρατε µέρος στην απογράφη πληθυσµού του 2001 και εάν όχι, γιατί; Όχι, νοµίζω δούλευα 87.Είστε ευχαριστηµένος/η µε τη ζωή σας στην Ελλάδα; Ναι αν και θα ήθελα να επιστρέψω στην Αλβανία όταν επιτευχθούν οι στόχοι µου. Περίπτωση Α. Βουλγαρία ΜΕΡΟΣ Α : πριν το νέο ξεκίνηµα Ανοιχτού τύπου 1. Φύλο : άνδρας γυναίκα 2. Ηλικία : - 20, , Χώρα Καταγωγής :Αλβανία, Βουλγαρία, Πακιστάν, Ουκρανία 4. Ποιο είναι το θρήσκευµα σας; Χριστιανός ορθόδοξος 5. Ποια είναι η οικογενειακή σας κατάσταση; Έγγαµος Άγαµος 6. Πόσα παιδιά έχετε; Ένα (µία κόρη) 7. Πότε ήλθατε στην Ελλάδα; , , ( Ήρθα το 1992, 5 Νοεµβρίου και ώρα 2και30. το θυµάµαι σα χτες.) 8. Γνωρίζατε τη γλώσσα πριν έρθετε στην Ελλάδα; Καθόλου, λίγο,µέτρια, καλά,πολύ καλά, άριστα. Καθόλου. Πάντως ήταν εύκολη η συνεννόηση µε τους αθλητές. Μάθαινα Ελληνικά από τους µαθητές µου\n36 9. Ποιο είναι το µορφωτικό σας επίπεδο; (Υποχρεωτική, µέση, ανώτατη εκπαίδευση) ανώτατη εκπαίδευση Κλειστού Τύπου 10. Ποια ήταν η απασχόλησή σας στη χώρα καταγωγής; Ήµουν καθηγητής 18 χρόνια στο πανεπιστήµιο και παράλληλα προπονητής σε οµάδες κολύµβησης και πόλο της πρώτης εθνικής. 11. Τι σας ανάγκασε να φύγετε από τη χώρα καταγωγής; Ο κοµουνισµός είναι µία ουτοπία. Η καθαρίστρια έπαιρνε τα διπλάσια χρήµατα από εµένα. 12. Γιατί επιλέξατε την Ελλάδα ως χώρα προορισµού; Με διαλέξανε δεν τη διάλεξα αλλά επειδή αγαπάω την Ελλάδα ήρθα. 13. Είχατε ήδη κάποιους συγγενείς, φίλους ή γνωστούς; Γνωστούς. 14. Είχατε οποιαδήποτε άλλη γνώση ή επαφή µε την Ελλάδα πριν την άφιξή σας; Για πρώτη φορά είχα κατέβη στην Ελλάδα το 1967 για πρωτάθληµα µε την Εθνική Βουλγαρίας µε τη Χούντα. Από τότε κατέβαινα πολύ συχνά και είχα ανάπτυξη στενούς δεσµούς µε τη χώρα. ΜΕΡΟΣ Β : Το ταξίδι 15. Πώς ήλθατε στη χώρα; ήρθα µετά από πρόσκληση του ναυτικού οµίλου Μυτιλήνης. 16. Ταξιδέψατε: µόνος, µε την οικογένεια, µε φιλικά πρόσωπα, τίποτα από τα παραπάνω Με την Οικογένειά µου 17. Ποια ήταν η προετοιµασία σας για το ταξίδι; Έβγαλα όλα τα απαραίτητα χαρτιά και ότι άλλες ενέργειες απαιτούνται όταν αλλάζει κανείς κατοικία. 18. Ποιο µεταφορικό µέσο χρησιµοποιήσατε; Με Αεροπλάνο. 19. Σας περίµενε κάποιος; Με περίµενε ο τότε αντινοµάρχης Σ.Γ. και πρόεδρος του Ναυτικού Οµίλου. 20. Πριν έλθετε στην Ελλάδα περάσατε από άλλη χώρα; Όχι 21. Προσπαθήσατε να εγκατασταθείτε σε άλλη χώρα; Όχι 22. Η Λέσβος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στην Ελλάδα; Ναι 23. Ποιος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στη Λέσβο; Η Μυτιλήνη 24. Υπήρξαν Άτυπα ίκτυα τα οποία σας κατεύθυναν ή σας έδωσαν πληροφορίες για κάποια περιοχή; Όχι\n37 25. Τελικά γιατί αποτέλεσε η Μυτιλήνη τον Τελικό σας προορισµό; Γιατί εδώ µου ζητήθηκε να δουλέψω. Υπήρχαν σχέσεις µεταξύ της Κ.Ο.Ε. και της οµοσπονδίας της Βουλγαρίας. 26. Πώς βρήκατε την πρώτη σας εργασία; Ο Ναυτικός Όµιλος Μυτιλήνης έψαχνε τότε για ένα καινούριο προπονητή µε εµπειρία και έτσι ήρθε η πρόσκληση από τον Σ.Γ. τον πρόεδρο του Ναυτικού Οµίλου 27. Πώς βρήκατε την πρώτη σας κατοικία; Με βοήθησε ο Σ.Γ. 28. Η Μυτιλήνη ήταν ο τελικό σας προορισµός ή ένας ενδιάµεσος σταθµός; Ο τελικός µου προορισµός ΜΕΡΟΣ Γ : Η παραµονή 29. Τι δυσκολίες αντιµετωπίσατε: Κατά την διάρκεια της παραµονής σας; Καµία Κατά την διαδικασία νοµιµοποίησης; Κινήθηκα νόµιµα. 30. Τι έκανε τη διαφορά µεταξύ παρανοµίας και νοµιµότητας (γνωστοί, εκµάθηση της γλώσσας, γρηγορόσηµα κάθε είδους, ένας υπάλληλος, ένας δικηγόρος, κ.ο.κ.). 31. Πώς άλλαξε η ζωή σας µετά τη νοµιµότητα; - ΕΡΓΑΣΙΑ 32. Αυτή τη στιγµή που εργάζεσθε; Είµαι προπονητής κολύµβησης και πόλο 33. Πώς βρήκατε τη συγκεκριµένη εργασία; ( προσωπικές σχέσείς, χρήση των άτυπων τοπικών δικτύων ) Με γνώριζαν ήδη γιατί είχα συµµετάσχει τρεις φορές σε ολυµπιάδα το 1972 ως αθλητής στη Μόναχο, το 1980 ως προπονητής στη Μόσχα. 34. Κρίνατε το µισθό σας ικανοποιητικό; Ναι 35. Κρίνατε το µισθό σας ικανοποιητικό σε σχέση µε αυτό τον Ελλήνων; Ναι 36. Σας βοήθησε η προηγουµένη επαγγελµατική σας εµπειρία από τη χώρα καταγωγής στη εύρεση εργασίας; Ναι, πολύ 37. Αποκτήσατε νέες δεξιότητες κατά την παραµονή σας στην Ελλάδα; ΝΑΙ, ΟΧΙ (ΑΝ ναι ποιες είναι αυτές) Όχι\n38 38. Ποιος είναι ο τίτλος των σπουδών σας; Έχω τελειώσει τη Γυµναστική Ακαδηµία στη Βουλγαρία την οποία θεωρώ µία από τις καλύτερες στην Ευρώπη. Επίσης έχω σπουδάσει οικονοµικά. 39. Που αποκτήσατε των τίτλο σπουδών;(χώρα καταγωγής, χώρα υποδοχής, αλλού) Στη χώρα καταγωγής. Είµαι τυχερός που σπούδασα στη Βουλγαρία γιατί τα Πανεπιστήµια στην Ελλάδα είναι επιεικώς ανοργάνωτα. 40. Σας Βοήθησε το πτυχίο σας στην εύρεση εργασίας; Βεβαίως εξασκώ το επάγγελµα που σπούδασα. 41. Έχει αναγνωριστεί το πτυχίο σας από το Ελληνικό ηµόσιο (.Ι.Κ.Α.Τ.Σ.Α.); εν χρειάστηκε να περάσω από.ι.κ.α.τ.σ.α. µόνο αν γινόµουν καθηγητής στο σχολείο θα χρειαζόταν. 42. Πόσο ασφαλής νιώθετε στο εργασιακό σας περιβάλλον και γιατί; (υποστήριξη οµοεθνών, εξειδίκευση, πελατολόγιο και γνωριµίες µε γηγενείς) Λόγω της υψηλής µου εξειδίκευσης αισθάνοµαι πολύ ασφαλής. 43. Έχετε υπάρξει άνεργος; Όχι. 44. Αν, ναι λάβατε επίδοµα ανεργίας; 45. Που προβλέπετε ότι θα εργάζεσθε και θα ζείτε τα επόµενα τρία, πέντε και δέκα χρόνια Στη Μυτιλήνη τα επόµενα πέντε. Τα επόµενα δέκα δεν ξέρω. 46. Τι έπαιξε ρόλο στην επιλογή της εργασίας σας ; Η ζωή µου είναι τα σπορ. Επειδή κάνω τη δουλειά που αγαπάω ουσιαστικά η δουλειά µου είναι το χόµπι µου. Τη λατρεύω. 47. Ποια η σχέση σας µε τον εργοδότη; Πολύ καλή. Νιώθετε ότι σας εµπιστεύονται στη διεκπαιρέωση των εργασιών σας; Ναι 48. Είστε ευχαριστηµένος µε τις συνθήκες εργασίας ; Ναι, αρκετά. Αν και το κολυµβητήριο θέλει µία µικρή ανανέωση. 49. Πώς βλέπετε το εργασιακό σας µέλλον; Αρκετά καλό. ΑΣΦΑΛΙΣΗ 50. Είστε ασφαλισµένος; Ναι. 51. Αν ναι, σε ποιον ασφαλιστικό φορέα; Στο Ι.Κ.Α. 52. Έχετε αλλάξει ασφαλιστικό φορέα; Όχι. 53. Αν ναι, πόσες φορές 54. Πότε ασφαλιστήκατε για πρώτη φορά; Το Έχετε Α.Φ.Μ.; Ναι. 56. Πόσες φορές έχετε αλλάξει εργασία; Καµία\n39 57. Ποιες σκέψεις/σχέδια έχετε κάνει για τη σύνταξη σας; Πιστεύω ότι θα πάρω µία µέτρια σύνταξη. ΟΙΚΟΓΈΝΕΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ 58.Πότε αποκτήσατε οικογένεια, πριν ή µετά την άφιξή σας στην Ελλάδα; Πριν. 59. Είστε παντρεµένος/η µε Έλληνα ή αλλοδαπό; Με αλλοδαπή, Η γυναίκα µου είναι Βουλγάρα. 60. Τα παιδιά σας πηγαίνουν στο σχολείο; Η κόρη µου έχει τελειώσει το σχολείο. 61. Ποιες είναι οι επιδόσεις τους; Τι ελπίζετε για το µέλλον των παιδιών σας Η κόρη µου αυτή τη στιγµή είναι προπονήτρια Τένις στην Αθήνα. Έχει πάρει δίπλωµα δηµοσιογράφου για σπορ στην Βουλγαρία. 63. Τι προσωπικές στρατηγικές έχετε καταρτίσει για να εξασφαλίσετε το µέλλον των παιδιών σας (γνωριµίες, εκπαίδευση, αποταµίευση, κ.ο.κ.) Έχει πλέον πάρει το δρόµο της αλλά φρόντισα πολύ για την εκπαίδευση της όσο ήταν µικρή. 64. ιατηρείτε ήθη, έθιµα ή ακόµη κάποια στοιχειά του τρόπου ζωής της χώρας σας; Όχι, αλλά διαβάζω βιβλία, έχω CD και παρακολουθώ δορυφορική τηλεόραση. 65. Με ποιο τρόπο διασκεδάζεται Κάνω ιστιοπλοΐα, πηγαίνω εκδροµές και βόλτες στην πόλη. 66. Χρησιµοποιείτε τη κουζίνα του τόπου σας ή την ελληνική την ελληνική. 67. Συµµετέχετε σε οργανώσεις; Όχι 68. Έχετε συνδικαλιστική δράση; Όχι 69. Είστε θρησκευόµενος όχι 70. Έχετε αλλάξει θρήσκευµα; Όχι 71. Έχετε αλλάξει όνοµα; Οι Έλληνες µε φωνάζουν µε ελληνικό όνοµα. 72. Ποια από αυτές τις επιλογές βλέπετε ως επένδυση για το ρίζωµα σας στον τόπο; ιατηρείτε σχέσεις µε συγγενικά ή φιλικά σας πρόσωπα στη χώρα καταγωγής; Ναι 74. Με ποιον τρόπο επικοινωνείτε µαζί τους. Με το τηλέφωνο, δεν τα πάω καλά µε την καινούρια τεχνολογία. Η κόρη µου χρησιµοποιεί πολύ το internet\n40 75. Έχετε επαφές µε άλλους µετανάστες. Όχι, δεν µπορούµε άλλωστε να επικοινωνήσουµε, είναι αλλά τα ενδιαφέροντα των ανθρώπων που έρχονται εδώ για το µεροκάµατο. 76. Αν ναι, οµοεθνείς ή αλλοεθνείς Ποια η σχέση σας µε τους ντόπιους; Αρκετά καλή. ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ 78. Ποια είναι η στεγαστική σας κατάσταση; Νοικιάζουµε µία µεζονέτα. 79. Πώς εξελίχθηκαν οι συνθήκες διαµονής σας τα τελευταία τρία χρόνια, Στην αρχή µόλις πρωτοήρθαµε µέναµε σε ένα µικρό διαµέρισµα αλλά προσωρινά µέχρι να βρούµε κάτι καλύτερο. 80. Πώς προβλέπετε ότι θα εξελιχθούν οι συνθήκες διαµονής τα επόµενα τρία, πέντε, δέκα χρόνια. εν Νοµίζω ότι θέλω να ξαναµετακοµίσω. Είµαι ικανοποιηµένος. 81. Ποιο ήταν το κύριο κριτήριο επιλογής κατοικίας. εν ήθελα ένα σπίτι στο κέντρο της πόλης. Ήθελα να είναι ήσυχο και σχετικά κοντά στη φύση. 82.Έχετε σκεφθεί το ενδεχόµενο απόκτησης µόνιµης κατοικίας Όχι 83. Εάν ναι, µέσω δανείου ή µέσω αποταµίευσης; - 84 ιαθέτετε αυτοκίνητο; ναι 85. Πήρατε µέρος στην απογράφη πληθυσµού του 2001 και, εάν όχι, γιατί; Ναι 86..Βλέπετε τη παραµονή σας ως προσωρινή ή ως µόνιµη; Ως προσωρινή. Θέλω να γυρίσω πίσω µόλις πάρω σύνταξη. Έχω ένα φαρµακείο στη Βουλγαρία το οποίο διατηρεί τώρα ο κουνιάδος µου και θα ασχοληθώ µε αυτό. 87. Είστε ευχαριστηµένος/η µε τη ζωή σας στην Ελλάδα. Ναι Περίπτωση Β. ΜΕΡΟΣ Α : πριν το νέο ξεκίνηµα Ανοιχτού τύπου 1Φύλο : άνδρας γυναίκα 2. Ηλικία : - 20, , Χώρα Καταγωγής :Αλβανία, Βουλγαρία, Πακιστάν, Ουκρανία 4. Ποιο είναι το θρήσκευµα σας; Χριστιανή Ορθόδοξη 5. Ποια είναι η οικογενειακή σας κατάσταση; Έγγαµος Άγαµος 6. Πόσα παιδιά έχετε; 1 Ένα κοριτσάκι 7. Πότε ήλθατε στην Ελλάδα; , ,\n41 8. Γνωρίζατε τη γλώσσα πριν έρθετε στην Ελλάδα; Καθόλου, λίγο,µέτρια, καλά,πολύ καλά, άριστα 9. Ποιο είναι το µορφωτικό σας επίπεδο; (Υποχρεωτική, µέση, ανώτατη εκπαίδευση) Με σταµατήσανε οι γονείς µου από το σχολείο όταν ήµουν 14 ετών. Μέχρι τα δέκα είχαµε ένα καθηγητή και µετά περισσότερους. Μου άρεσε πολύ το σχολείο. Για τέσσερα χρόνια έβλεπα εφιάλτες που δεν πήγα σχολείο ενώ όλοι µου οι φίλοι συνέχισαν, Κλειστού τύπου 10. Ποια ήταν η απασχόλησή σας στη χώρα καταγωγής; ούλευα στα χωράφια µε τους γονείς µου. 11. Τι σας ανάγκασε να φύγετε από τη χώρα καταγωγής; Η πείνα. Ήµασταν δέκα αδέρφια, το ένα πέθανε στη γέννα Κλέβαµε για να ζήσουµε. Ήµουνα δέκα χρονών και ακόµα θυµάµαι τις ουρές που περιµέναµε µε την καρτέλα στο χέρι για να πάρουµε λίγη ζάχαρη, λάδι και ψωµί. 12. Γιατί επιλέξατε την Ελλάδα ως χώρα προορισµού; Πρώτος ήρθε ο κουνιάδος µου Ελλάδα µετά ήρθανε και οι αδερφές µου και έτσι ήρθα και εγώ. 13. Είχατε ήδη κάποιους συγγενείς, φίλους ή γνωστούς; Ναι, όπως είπα ήταν οι αδελφές µου εδώ µία στην Πάτρα, η άλλη στην Αθήνα και η µικρή στη Μυτιλήνη έχω και µία στην Ιταλία. 14. Είχατε οποιαδήποτε άλλη γνώση ή επαφή µε την Ελλάδα πριν την άφιξή σας; Έβλεπα φωτογραφίες που µου έστελναν οι αδελφές µου και µου φαινόταν παράδεισος, οι πολυθρόνες τα χοντρά τα χαλιά σαν και αυτά που ακούγαµε στα παραµύθια. Εµείς µόνο ξύλινες καρέκλες και ξύλινο πάτωµα είχαµε, ούτε µπάνιο, ούτε τίποτα και πολλά σπίτια είναι ακόµα έτσι. ΜΕΡΟΣ Β : Το ταξίδι 15. Πώς ήλθατε στη χώρα; Μου έστειλαν οι αδελφές µου χίλια δολάρια για να δώσουµε στον οδηγό. Πεντακόσια για εµένα και πεντακόσια για την αδελφή µου. 16. Ταξιδέψατε: µόνος, µε την οικογένεια, µε φιλικά πρόσωπα, τίποτα από τα παραπάνω Ταξίδεψα µε την αδελφή µου. 17. Ποια ήταν η προετοιµασία σας για το ταξίδι; Είχαµε πάρει ρούχα και φαγητό για το δρόµο. αλλά ήµασταν στοιβαγµένες µαζί µε οχτώ άντρες και\n42 ντρεπόµασταν να αλλάξουµε Ήµασταν τέσσερεις µέρες άπλυτες και ακούνητες στοιβαγµένες ανάµεσα σε κούτες, εν ξέρω πως δεν πέθανα από το άγχος µην µας πιάσουνε. 18. Ποιο µεταφορικό µέσο χρησιµοποιήσατε; Πήραµε το τρένο κανονικά µέχρι τη Σόφια και µετά µπήκαµε σε ένα φορτηγό µε το οποίο περάσαµε τα σύνορα και φτάσαµε µέχρι την Αθήνα. Πάλι καλά, εµείς ήµασταν τυχερές, οι αδελφές µου τότε στις αρχές ήρθανε µε τα πόδια., µέρες περπατούσαν. 19. Σας περίµενε κάποιος; Μας περίµενε η αδελφή µου στην Αθήνα. Από εκεί πήραµε ένα ταξί και πήγαµε Πάτρα. 20. Πριν έλθετε στην Ελλάδα περάσατε από άλλη χώρα; Όχι. 21. Προσπαθήσατε να εγκατασταθείτε σε άλλη χώρα; Όχι 22. Η Λέσβος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στην Ελλάδα; Όχι, ο πρώτος τόπος εγκατάστασης ήταν η Πάτρα. εν µου άρεσε καθόλου γιατί δουλεύαµε πάλι στο χώµα όπως και στην πατρίδα µου και έλεγα πάλι τα ίδια θα περάσω. εν ήθελα. 23. Ποιος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στη Λέσβο; Η Μυτιλήνη 24. Υπήρξαν Άτυπα ίκτυα τα οποία σας κατεύθυναν ή σας έδωσαν πληροφορίες για κάποια περιοχή; Η αδελφή µου είπε ότι ήταν καλά στη Μυτιλήνη και ήρθαµε. 25. Τελικά γιατί αποτέλεσε η Μυτιλήνη τον τελικό σας προορισµό; Ερωτεύτηκα το νησί τους ανθρώπους.µας αγκαλιάσανε µε πολύ αγάπη. 26. Πώς βρήκατε την πρώτη σας εργασία; Ο άντρας µου δούλευε σε µία µεταφορική και το αφεντικό του ήθελε µία γυναίκα για να φυλάει την πεθερά του. 27. Πώς βρήκατε την πρώτη σας κατοικία; Στην αρχή, τις πρώτες µέρες µας φιλοξενούσε η αδελφή µου. Έπειτα νοικιάσαµε ένα χαµόσπιτο στη Πηγής µε ποντίκια και αρουραίους και πρώτος όροφος ήταν στο χώµα. Και όλοι µας απορούσανε πως θα µείνουµε εδώ αλλά το ασπρίσαµε και του αλλάξαµε και στέγη και ήταν πανέµορφο µετά. 28. Η Μυτιλήνη ήταν ο τελικό σας προορισµός ή ένας ενδιάµεσος σταθµός; Ο τελικός µας προορισµός. ΜΕΡΟΣ Γ : Η παραµονή\n43 29. Τι δυσκολίες αντιµετωπίσατε: Κατά την διάρκεια της παραµονής σας; Όχι ιδιαίτερες. Κατά την διαδικασία νοµιµοποίησης; Το 2001 απέκτησα την πράσινη κάρτα που είναι για πέντε χρόνια. Απίστευτο τρέξιµο, απίστευτο στρες. Αυτό ίσως είναι το µόνο πράγµα που µε ενοχλεί στην Ελλάδα, αυτές οι διαδικασίες µε τα χαρτιά 30. Τι έκανε τη διαφορά µεταξύ παρανοµίας και νοµιµότητας (γνωστοί, εκµάθηση της γλώσσας, γρηγορόσηµα κάθε είδους, ένας υπάλληλος, ένας δικηγόρος, κ.ο.κ.). Με βοήθησαν οι τότε εργοδότες µου πολύ. 31. Πώς άλλαξε η ζωή σας µετά τη νοµιµότητα; Άλλαξε η ζωή µας πάρα πολύ. Πριν δεν µπορούσαµε να νοικιάσουµε σπίτι, να εργαστούµε, δεν µιλούσαµε πολύ σε εξωτερικούς χώρους για να µην µας καταλάβουνε ότι ήµαστε ξένοι, έπρεπε να φοράµε ακριβά ρούχα. Κάθε µέρα άγχος αν θα µας πιάσουνε. Τη µέρα που πήραµε τις πράσινες κάρτες κάναµε γλέντι µέχρι τις δώδεκα µε άλλα έντεκα άτοµα που πήραν κάρτες. Ξεκίνησε µία καινούρια ζωή από εκείνη τη µέρα και έπειτα. ΕΡΓΑΣΊΑ 32. Αυτή τη στιγµή που εργάζεσθε; Προσέχω µία ηλικιωµένη κυρία. 33. Πώς βρήκατε τη συγκεκριµένη εργασία; ( προσωπικές σχέσείς, χρήση των άτυπων τοπικών δικτύων ) Βοήθησαν οι προσωπικές σχέσεις. 34. Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό; Ναι πάρα πολύ. Παίρνω σαράντα ευρώ την µέρα και αυτά τα λεφτά φτάνουν και για σούπερ µάρκετ και για όλα 35. Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό σε σχέση µε αυτό τον Ελλήνων; Ναι δεν νοµίζω ότι οι κοπέλες που είναι στο σούπερ µάρκετ παίρνουν περισσότερα χρήµατα από εµένα. 36. Σας βοήθησε η προηγουµένη επαγγελµατική σας εµπειρία από τη χώρα καταγωγής στη εύρεση εργασίας; Όχι, στην Πάτρα βέβαια που δούλευα στα χωράφια ήταν καλό που είχα µία προηγούµενη εµπειρία. 37. Αποκτήσατε νέες δεξιότητες κατά την παραµονή σας στην Ελλάδα; ΝΑΙ, ΟΧΙ (ΑΝ ναι ποιες είναι αυτές) Όχι 38. Ποιος είναι ο τίτλος των σπουδών σας;\n44 39. Που αποκτήσατε των τίτλο σπουδών;(χώρα καταγωγής, χώρα υποδοχής, αλλού) 40. Σας Βοήθησε το πτυχίο σας στην εύρεση εργασίας; 41. Έχει αναγνωριστεί το πτυχίο σας από το Ελληνικό ηµόσιο (.Ι.Κ.Α.Τ.Σ.Α.); 42. Πόσο ασφαλής νιώθετε στο εργασιακό σας περιβάλλον και γιατί; (υποστήριξη οµοεθνών, εξειδίκευση, πελατολόγιο και γνωριµίες µε γηγενείς) Νιώθω ασφαλής έχω καλές σχέσεις µε τα αφεντικά µου, µε έχουν αγκαλιάσει µε πολύ αγάπη 43. Έχετε υπάρξει άνεργος; Για ένα µικρό διάστηµα. 44. Αν, ναι λάβατε επίδοµα ανεργίας; Όχι 45. Που προβλέπετε ότι θα εργάζεσθε και θα ζείτε τα επόµενα τρία, πέντε και δέκα χρόνια; Στη Μυτιλήνη, δε θέλω να φύγω από εδώ. 46. Τι έπαιξε ρόλο στην επιλογή της εργασίας σας; Στην αρχή δε γνώριζα καλά τη γλώσσα γι αυτό και προτίµησα να δουλέψω µε ηλικιωµένους. 47. Ποια η σχέση σας µε τον εργοδότη; Πολύ καλή. Και µε αυτήν αλλά και µε τις προηγούµενες κυρίες έχω πολύ καλή σχέση. Ειδικά η πρώτη κυρία στην οποία δούλεψα µου έµαθε πολλά, τρόπους, να φέροµαι σωστά και κυρίως τη γλώσσα. Είχα ένα τετράδιο και σηµείωνα τι µου έλεγε και είχε το κουράγιο παρά την ηλικία της να τα επαναλαµβάνει και δέκα φορές. 48. Νιώθετε ότι σας εµπιστεύονται στη διεκπεραίωση των εργασιών σας; Ναι. 49. Είστε ευχαριστηµένος µε τις συνθήκες εργασίας ; Ναι, βέβαια επειδή κάνω και οικιακές εργασίες είµαι πολύ ώρα εκτεθειµένη σε χλωρίνες και χηµικά και δεν είναι πολύ υγιεινό αυτό. 50. Πώς βλέπετε το εργασιακό σας µέλλον; Καλό ΑΣΦΑΛΙΣΗ 51. Είστε ασφαλισµένος; ναι, τώρα πια 52. Αν ναι, σε ποιον ασφαλιστικό φορέα; Στο Ι.Κ.Α. 53. Έχετε αλλάξει ασφαλιστικό φορέα; Όχι 54. Αν ναι, πόσες φορές; 55. Πότε ασφαλιστήκατε για πρώτη φορά; Το Έχετε Α.Φ.Μ.; Ναι 57. Πόσες φορές έχετε αλλάξει εργασία; Νοµίζω τρεις φορές\n45 58. Ποιες σκέψεις/σχέδια έχετε κάνει για τη σύνταξη σας; Α, δεν τα ξέρω καλά αυτά. ΟΙΚΟΓΈΝΕΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ 59. Πότε αποκτήσατε οικογένεια, πριν ή µετά την άφιξή σας στην Ελλάδα; Μετά 60. Είστε παντρεµένος/η µε Έλληνα ή αλλοδαπό; Είµαι παντρεµένη µε Βούλγαρο. Τον γνώρισα στην Αθήνα. 61. Τα παιδιά σας πηγαίνουν στο σχολείο; Ναι πάει νήπιο. 62. Ποιες είναι οι επιδόσεις τους; Επειδή τα πρώτα τρία χρόνια την κρατούσε η πεθερά µου στη Βουλγαρία γιατί δεν είχαµε τα οικονοµικά να την έχουµε εµείς, δεν ήξερε καθόλου τα ελληνικά. Γι αυτό κανένα παιδάκι δεν την έκανε παρέα. Έµαθε όµως πολύ γρήγορα ελληνικά και τώρα µια χαρά. 63.Τι ελπίζετε για το µέλλον των παιδιών σας; Ελπίζω να είναι ευτυχισµένο και υγιές τίποτα άλλο δεν µε νοιάζει. Ξέρω ότι θα σπουδάσει. Τις αρέσουν πολύ τα βιβλία. 64.Τι προσωπικές στρατηγικές έχετε καταρτίσει για να εξασφαλίσετε το µέλλον των παιδιών σας (γνωριµίες, εκπαίδευση, αποταµίευση, κ.ο.κ.) Αποταµίευση νοµίζω είναι βασικό. Άµα θέλει να σπουδάσει θέλω να είµαι σε θέσει να της παρέχω τα πάντα. Είναι και µοναχοπαίδι Είναι πολύ καλοµαθηµένη. 65. ιατηρείτε ήθη, έθιµα ή ακόµη κάποια στοιχειά του τρόπου ζωής της χώρας σας; Όχι, δεν έχουµε κάτι το ιδιαίτερο. 66. Με ποιο τρόπο διασκεδάζετε; Σε ταβέρνες πηγαίνουµε πολύ. 67. Χρησιµοποιείτε τη κουζίνα του τόπου σας ή την ελληνική; Τώρα πια την ελληνική. Στην αρχή τη βουλγάρικη. 68. Συµµετέχετε σε οργανώσεις; Όχι 69. Έχετε συνδικαλιστική δράση; Όχι 70.Είστε θρησκευόµενος; Ναι πολύ, κάθε Κυριακή είµαστε στην Εκκλησία και σε όλες τις γιορτές και νηστεύουµε πολύ συχνά. 71. Έχετε αλλάξει θρήσκευµα; Όχι 72. Έχετε αλλάξει το όνοµά σας; Όχι, µόνο το µικρό µε φωνάζουν Ελένη. Έτσι µε βάφτισε η πρώτη κυρία στην οποία δούλεψα. 73. Ποια από αυτές τις επιλογές βλέπετε ως επένδυση για το ρίζωµα σας στον τόπο; Καµία\n46 74. ιατηρείτε σχέσεις µε συγγενικά ή φιλικά σας πρόσωπα στη χώρα καταγωγής; Ναι µε όλους 75. Με ποιον τρόπο επικοινωνείτε µαζί τους; Με το τηλέφωνο. 76. Έχετε επαφές µε άλλους µετανάστες; Ναι 77. Αν ναι, οµοεθνείς ή αλλοεθνείς; Με οµοεθνείς. 78. Ποια η σχέση σας µε τους ντόπιους; Πάρα πολύ καλή. Είναι ήρεµοι και ζεστοί άνθρωποι. Στη χώρα µου αν τύχαινε και πηδούσε η κότα στη διπλανή αυλή γινόταν σκοτωµός. ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ 79. Ποια είναι η στεγαστική σας κατάσταση; Νοικιάζουµε ένα σπίτι στην Χρυσοµαλούσσα 80. Πώς εξελίχθηκαν οι συνθήκες διαµονής σας τα τελευταία τρία χρόνια; Αρκετά. 81. Πώς προβλέπετε ότι θα εξελιχθούν οι συνθήκες διαµονής τα επόµενα τρία, πέντε, δέκα χρόνια.; Ελπίζω ότι θα βελτιωθούν 82.Ποιο ήταν το κύριο κριτήριο επιλογής κατοικίας; Το ενοίκιο. 83.Έχετε σκεφθεί το ενδεχόµενο απόκτησης µόνιµης κατοικίας; Ναι θα το ήθελα πάρα πολύ. Αν βγάλω ταυτότητα θα είναι το πρώτο πράγµα που θα κάνουµε. Τώρα νοµίζω δεν µπορούµε να πάρουµε δάνειο. Τόσα λεφτά που έχουµε δώσει στο ενοίκιο θα το παίρναµε το σπίτι. 84. Εάν ναι, µέσω δανείου ή µέσω αποταµίευσης; Μέσω δανείου. 85. ιαθέτετε αυτοκίνητο; Ναι. Έχει ο άντρας µου. Εγώ όµως δεν έχω δίπλωµα και αυτός δουλεύει όλη µέρα και κάθεται το αυτοκίνητο. Τώρα θέλω να βγάλω δίπλωµα αλλά είναι πολλά τα λεφτά. 86. Πήρατε µέρος στην απογράφη πληθυσµού του 2001 και, εάν όχι, γιατί; Όχι, δεν ήρθανε σε µας. 87.Είστε ευχαριστηµένος/η µε τη ζωή σας στην Ελλάδα Ναι είναι σαν όνειρο. Η Ελλάδα είναι µία χώρα που όλα γίνονται, το λέω παντού αυτό. Στη χώρα µου δεν ονειρεύεσαι ποτέ το αύριο, σκέφτεσαι µόνο το σήµερα. Περίπτωση Α. Ουκρανία\n47 ΜΕΡΟΣ Α : πριν το νέο ξεκίνηµα Κλειστού τύπου 1. Φύλο : άνδρας γυναίκα 2. Ηλικία : - 20, , Χώρα Καταγωγής :Αλβανία, Βουλγαρία, Πακιστάν, Ουκρανία 4. Ποιο είναι το θρήσκευµα σας; Χριστιανός Ορθόδοξος 5. Ποια είναι η οικογενειακή σας κατάσταση; Έγγαµος Άγαµος 6. Πόσα παιδιά έχετε; Τρία 7. Πότε ήλθατε στην Ελλάδα; , , Γνωρίζατε τη γλώσσα πριν έρθετε στην Ελλάδα; Καθόλου, λίγο,µέτρια, καλά,πολύ καλά, άριστα 9. Ποιο είναι το µορφωτικό σας επίπεδο; (Υποχρεωτική, µέση, ανώτατη εκπαίδευση) Ανοιχτού τύπου 10. Ποια ήταν η απασχόλησή σας στη χώρα καταγωγής; Ήµουν πολιτικός µηχανικός. 11. Τι σας ανάγκασε να φύγετε από τη χώρα καταγωγής; Η άσχηµη οικονοµική και πολιτική κατάσταση της χώρας µου, το αβέβαιο µέλλον µου και κυρίως ο χαµηλός µισθός µου. 12. Γιατί επιλέξατε την Ελλάδα ως χώρα προορισµού; Ξεκίνησα για Σουηδία αλλά τελικά θεώρησα ότι θα µου πάει πιο πολύ ο Ελληνικός τρόπος ζωής και έτσι κατέληξα Ελλάδα. 13. Είχατε ήδη κάποιους συγγενείς, φίλους ή γνωστούς; Ναι είχα γνωστούς 14. Είχατε οποιαδήποτε άλλη γνώση ή επαφή µε την Ελλάδα πριν την άφιξή σας; Γνώριζα και θαύµαζα πολύ την Ελληνική κουλτούρα µέσα από τα βιβλία. Λατρεύω την Ελληνική Μυθολογία και γι αυτό περίµενα να έρθω σε µια χώρα σχεδόν µαγική. Η αλήθεια είναι ότι απογοητεύτηκα λίγο στην αρχή. ΜΕΡΟΣ Β : Το ταξίδι 15. Πώς ήλθατε στη χώρα; Ήταν κάτι που σκεφτόµουνα αρκετό καιρό. Το ήθελα πολύ και το αποφάσισα. 16. Ταξιδέψατε: µόνος, µε την οικογένεια, µε φιλικά πρόσωπα, τίποτα από τα παραπάνω; ήρθα µε ένα φίλο\n48 17. Ποια ήταν η προετοιµασία σας για το ταξίδι Τακτοποίησα πρώτα όλα τα θέµατα µε τα χαρτιά µου. 18. Ποιο µεταφορικό µέσο χρησιµοποιήσατε; Έφτασα µε αεροπλάνο. 19. Σας περίµενε κάποιος; Όχι. 20. Πριν έλθετε στην Ελλάδα περάσατε από άλλη χώρα; Όχι. 21. Προσπαθήσατε να εγκατασταθείτε σε άλλη χώρα; Όχι πέρα από τη σκέψη που σας είπα ότι είχα για Σουηδία. 22. Η Λέσβος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στην Ελλάδα; Όχι, πρώτος τόπος εγκατάστασης ήταν η Θεσσαλονίκη. 23. Ποιος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στη Λέσβο; Η Μυτιλήνη. 24. Υπήρξαν Άτυπα ίκτυα τα οποία σας κατεύθυναν ή σας έδωσαν πληροφορίες για κάποια περιοχή; Όχι. 25. Η Μυτιλήνη ήταν ο τελικό σας προορισµός ή ένας ενδιάµεσος σταθµός; Ήταν ο τελικός µου προορισµός. 26. Αν τελικά αποτέλεσε η Μυτιλήνη τον τελικό σας προορισµό, γιατί πιστεύετε ότι συνέβη αυτό; Γιατί πρώτον, εδώ βρήκα δουλειά και δεύτερον γιατί εδώ έχτισα την οικογένειά µου. 27. Πώς βρήκατε την πρώτη σας εργασία; Έµαθα ένα σηµείο, µέσω γνωστών, στο οποίο συγκεντρώνονται άνθρωποι που ψάχνουν δουλειά και από το οποίο περνάν οι ενδιαφερόµενοι για οικοδοµικές εργασίες. 28. Πώς βρήκατε την πρώτη σας κατοικία; Συγκατοίκησα µε ανθρώπους από τη δουλειά. ΜΕΡΟΣ Γ : Η παραµονή 29. Τι δυσκολίες αντιµετωπίσατε: Κατά την διάρκεια της παραµονής σας; Πάρα πολλές. υσκολεύτηκα να βρω µία καλή δουλειά και ένα δικό µου σπίτι. Κατά την διαδικασία νοµιµοποίησης; Ηρθα µε τουριστική visa έµεινα όµως για ένα µικρό χρονικό διάστηµα παράνοµος καθώς έληξε η visa µου αλλά δεν δυσκολεύτηκα στη νοµιµοποίηση. Έκανα και την οικογένειά µου εδώ\n49 30. Τι έκανε τη διαφορά µεταξύ παρανοµίας και νοµιµότητας (γνωστοί, εκµάθηση της γλώσσας, γρηγορόσηµα κάθε είδους, ένας υπάλληλος, ένας δικηγόρος, κ.ο.κ.). Με βοήθησε η γυναίκα µου που είναι Ελληνίδα. 31. Πώς άλλαξε η ζωή σας µετά τη νοµιµότητα; Ήταν όλα πιο εύκολα. ΕΡΓΑΣΊΑ 30. Αυτή τη στιγµή που εργάζεσθε; Σε µία τεχνική εταιρία. 31. Πώς βρήκατε τη συγκεκριµένη εργασία; ( προσωπικές σχέσείς, χρήση των άτυπων τοπικών δικτύων ) Ξεκίνησα από τα χαµηλά. Ήµουν εργάτης οικοδόµος στην αρχή. Έπειτα γνωρίστηκα καλύτερα µε τα αφεντικά µου, έµαθαν την προϊστορία µου και όταν παραιτήθηκε ένας υπάλληλος τους από την εταιρία µε προσέλαβαν δοκιµαστικά στην αρχή ως βοηθό εργολάβου. 32. Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό; Ναι 33. Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό σε σχέση µε αυτό τον Ελλήνων; Ναι 34. Σας βοήθησε η προηγουµένη επαγγελµατική σας εµπειρία από τη χώρα καταγωγής στη εύρεση εργασίας; Ναι, σίγουρα. 35. Αποκτήσατε νέες δεξιότητες κατά την παραµονή σας στην Ελλάδα; ΝΑΙ, ΟΧΙ (ΑΝ ναι ποιες είναι αυτές) Ναι, εξασκώντας το επάγγελµά µου νιώθω ότι έχω βελτιωθεί αρκετά. 36. Ποιος είναι ο τίτλος των σπουδών σας; Σπούδασα πολιτικός µηχανικός στην Ουκρανία. 37. Που αποκτήσατε τον τίτλο σπουδών;(χώρα καταγωγής, χώρα υποδοχής, αλλού) Στη χώρα καταγωγής. 38. Σας Βοήθησε το πτυχίο σας στην εύρεση εργασίας; Στην τωρινή µου εργασία, ναι. 39. Έχει αναγνωριστεί το πτυχίο σας από το Ελληνικό ηµόσιο (.Ι.Κ.Α.Τ.Σ.Α.); Οχι 40. Πόσο ασφαλής νιώθετε στο εργασιακό σας περιβάλλον και γιατί; (υποστήριξη οµοεθνών, εξειδίκευση, πελατολόγιο και γνωριµίες µε γηγενείς) Νιώθω αρκετά ασφαλής αν και το επάγγελµα που έχω τώρα το βρήκα σχεδόν τυχαία λόγω των σπουδών µου, Παράλληλα το γεγονός ότι δουλεύω σε µία καλή εταιρία και αυτό βοηθάει. 41. Έχετε υπάρξει άνεργος; Ναι, για λίγο. 42. Αν, ναι λάβατε επίδοµα ανεργίας; Όχι\n50 43. Που προβλέπετε ότι θα εργάζεσθε και θα ζείτε τα επόµενα τρία, πέντε και δέκα χρόνια Στη Μυτιλήνη. 44. Τι έπαιξε ρόλο στην επιλογή της εργασίας σας; Ήταν αυτό που σπούδασα 45.Ποια η σχέση σας µε τον εργοδότη; Πολύ καλή 46. Νιώθετε ότι σας εµπιστεύονται στη διεκπεραίωση των εργασιών σας; Μάλλον ναι (χαµογελάει) 47. Είστε ευχαριστηµένος µε τις συνθήκες εργασίας ; Ναι. 48. Πώς βλέπετε το εργασιακό σας µέλλον; Θα ήθελα να παραµείνω στην εταιρία που είµαι τώρα. ΑΣΦΑΛΙΣΗ 49. Είστε ασφαλισµένος; ναι 50. Αν ναι, σε ποιον ασφαλιστικό φορέα; Στο Ι.Κ.Α. 51. Έχετε αλλάξει ασφαλιστικό φορέα; Όχι, αλλά τώρα κινώ διαδικασίες ώστε να µεταπηδήσω στο Τ.Σ.Μ.Ε..Ε. 52. Αν ναι, πόσες φορές ; Καµία. 53. Πότε ασφαλιστήκατε για πρώτη φορά; Το Έχετε Α.Φ.Μ.; Ναι 55. Πόσες φορές έχετε αλλάξει εργασία; ύο 56.Ποιες σκέψεις/σχέδια έχετε κάνει για τη σύνταξη σας; Κανονικά φαντάζοµαι θα πάρω σύνταξη. ΟΙΚΟΓΈΝΕΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ 57.Πότε αποκτήσατε οικογένεια, πριν ή µετά την άφιξή σας στην Ελλάδα; Μετά. 58.Είστε παντρεµένος/η µε Έλληνα ή αλλοδαπό; Με Ελληνίδα. 59. Τα παιδιά σας πηγαίνουν στο σχολείο; Ναι, τα δύο. 60. Ποιες είναι οι επιδόσεις τους; Πολύ καλές. 61.Τι ελπίζετε για το µέλλον των παιδιών σας Ότι θα έχουν µία κανονική ζωή και ότι θα κάνουν στη ζωή τους αυτό που θα επιλέξουν. 62.Τι προσωπικές στρατηγικές έχετε καταρτίσει για να εξασφαλίσετε το µέλλον των παιδιών σας (γνωριµίες, εκπαίδευση, αποταµίευση, κ.ο.κ.) όλα τα παραπάνω. 63. ιατηρείτε ήθη, έθιµα ή ακόµη κάποια στοιχειά του τρόπου ζωής της χώρας σας; Όχι\n51 64. Με ποιο τρόπο διασκεδάζεται; όπως όλοι οι Μυτιληνιοί. εν κάνω κάτι ξεχωριστό. Αυτό που αγαπώ πολύ είναι οι εκθέσεις ζωγραφικής. 65. Χρησιµοποιείτε τη κουζίνα του τόπου σας ή την Ελληνική την ελληνική Συµµετέχετε σε οργανώσεις, Οχι 67. Εχετε συνδικαλιστική δράση, Όχι. 68. Είστε θρησκευόµενος Όχι 69. Έχετε αλλάξει θρήσκευµα; Όχι 70. Έχετε αλλάξει όνοµα; Ναι, το µικρό 71..Ποια από αυτές τις επιλογές βλέπετε ως επένδυση για το ρίζωµα σας στον τόπο; Καµία. 72. ιατηρείτε σχέσεις µε συγγενικά ή φιλικά σας πρόσωπα στη χώρα καταγωγής; Ναι 73. Με ποιον τρόπο επικοινωνείτε µαζί τους. Με το τηλέφωνο. 74. Έχετε επαφές µε άλλους µετανάστες Όχι 75. Αν ναι, οµοεθνείς ή αλλοεθνείς; 76. Ποια η σχέση σας µε τους ντόπιους; Παρά πολύ καλή. ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ 77. Ποια είναι η στεγαστική σας κατάσταση; Μένω σε ιδιόκτητη µονοκατοικία. 78. Πώς εξελίχθηκαν οι συνθήκες διαµονής σας τα τελευταία τρία χρόνια; Καθόλου. 79. Πώς προβλέπετε ότι θα εξελιχθούν οι συνθήκες διαµονής τα επόµενα τρία, πέντε, δέκα χρόνια. Χτίζουµε ένα καινούριο σπίτι λίγο πιο έξω από την πόλη. 80.Ποιο ήταν το κύριο κριτήριο επιλογής κατοικίας. Ήταν της γυναίκας µου το σπίτι, το πατρικό της, και παραµείναµε εκεί ως οικογένεια γιατί ήταν άνετο. 82.Έχετε σκεφθεί το ενδεχόµενο απόκτησης µόνιµης κατοικίας ;Ναι 83. Εάν ναι, µέσω δανείου ή µέσω αποταµίευσης; Και τα δύο. 84. ιαθέτετε αυτοκίνητο; Ναι 85. Πήρατε µέρος στην απογράφη πληθυσµού του 2001 και, εάν όχι, γιατί; Ναι 86.Βλέπετε τη παραµονή σας ως προσωρινή ή ως µόνιµη; Μόνιµη 87.Είστε ευχαριστηµένος/η µε τη ζωή σας στην Ελλάδα Είµαι\n52 Περίπτωση Β. ΜΕΡΟΣ Α : πριν το νέο ξεκίνηµα Κλειστού Τύπου 1. Φύλο : άνδρας γυναίκα 2. Ηλικία : - 20, , Χώρα Καταγωγής :Αλβανία, Βουλγαρία, Πακιστάν, Ουκρανία 4. Ποιο είναι το θρήσκευµα σας; Ορθόδοξη χριστιανή 5. Ποια είναι η οικογενειακή σας κατάσταση; Έγγαµος, Άγαµος, ιαζευγµένος 6. Πόσα παιδιά έχετε; Έχω δύο κόρες 7. Πότε ήλθατε στην Ελλάδα; , , Γνωρίζατε τη γλώσσα πριν έρθετε στην Ελλάδα; Καθόλου, λίγο,µέτρια, καλά,πολύ καλά, άριστα. Καθόλου. Αλλά δεν δυσκολεύτηκα, στην αρχή ξέρεις, προσπαθούσα να επικοινωνήσω µε body language. 9. Ποιο είναι το µορφωτικό σας επίπεδο; (Υποχρεωτική, µέση, ανώτατη εκπαίδευση) ανώτατη εκπαίδευση. Ανοιχτού τύπου 10. Ποια ήταν η απασχόλησή σας στη χώρα καταγωγής; ούλευα ως δασκάλα στο Γυµνάσιο. Μου αρέσουν πολύ τα παιδιά και γενικά η επικοινωνία µε τον κόσµο. 11. Τι σας ανάγκασε να φύγετε από τη χώρα καταγωγής; Το κράτος δεν πλήρωνε τότε, ιδιωτικός τοµέας δεν υπήρχε ουσιαστικά για να απασχοληθώ και έτσι αναγκαστικά να φύγω 12. Γιατί επιλέξατε την Ελλάδα ως χώρα προορισµού; Άκουγα που πήγαινε πολύς κόσµος και έτσι πήρα την απόφαση. 13. Είχατε ήδη κάποιους συγγενείς, φίλους ή γνωστούς; Όχι, δεν είχα κάποιον 14. Είχατε οποιαδήποτε άλλη γνώση ή επαφή µε την Ελλάδα πριν την άφιξή σας; Όχι. ΜΕΡΟΣ Β : Το ταξίδι 15. Πώς ήλθατε στη χώρα; ήρθα στην Ελλάδα µετά από παρότρυνση των γονιών µου. Βέβαια δεν ήθελαν να µε αποχωριστούν αλλά θεωρούσαν ότι ήταν η µόνη λύση για να κάνω κάτι στη ζωή µου και να ζήσω καλύτερα. 16. Ταξιδέψατε: µόνος, µε την οικογένεια, µε φιλικά πρόσωπα, τίποτα από τα παραπάνω. Με το παιδί µου\n53 17. Ποια ήταν η προετοιµασία σας για το ταξίδι; Ήρθα κανονικά σαν τουρίστρια. 18. Ποιο µεταφορικό µέσο χρησιµοποιήσατε; Το λεωφορείο 19. Σας περίµενε κάποιος; Ναι, ήταν ο άντρας µου ήδη στην Ελλάδα. 20. Πριν έλθετε στην Ελλάδα περάσατε από άλλη χώρα; Όχι. 21. Προσπαθήσατε να εγκατασταθείτε σε άλλη χώρα; Όχι 22. Η Λέσβος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στην Ελλάδα; Ουσιαστικά ναι. Ήµουν και για κάποιο διάστηµα στη Θεσσαλονίκη. 23. Ποιος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στη Λέσβο; Η Μυτιλήνη 24. Υπήρξαν Άτυπα ίκτυα τα οποία σας κατεύθυναν ή σας έδωσαν πληροφορίες για κάποια περιοχή; Όχι 25. Τελικά γιατί αποτέλεσε η Μυτιλήνη τον τελικό σας προορισµό; Ήταν σχεδόν τυχαίο. Ακολουθήσαµε κάποιους φίλους από Θεσσαλονίκη και έτσι βρεθήκαµε εδώ. Λειτουργώ συνήθως τυχοδιωκτικά. Ηρθα να δω αν είναι καλά, µου άρεσε και έµεινα. 26. Πώς βρήκατε την πρώτη σας εργασία; ούλευε ο άντρας µου στον ίδιο εργοδότη και µόλις έµαθε ότι χρειάζονται έξτρα χέρια µε ενηµέρωσε έγκαιρα και εκείνος µε πρότεινε στον εργοδότη. 27. Πώς βρήκατε την πρώτη σας κατοικία; Με αγγελία στην εφηµερίδα 28. Η Μυτιλήνη ήταν ο τελικό σας προορισµός ή ένας ενδιάµεσος σταθµός; Ήταν ο τελικός µου προορισµός. ΜΕΡΟΣ Γ : Η παραµονή 29. Τι δυσκολίες αντιµετωπίσατε: Κατά την διάρκεια της παραµονής σας; Τι να σου λέω τώρα, δυσκολίες και στα πιο απλά πράγµατα που εσύ δεν µπορείς να φανταστείς, παραδείγµατος χάριν από το να κάνω συµβόλαιο για το κινητό µε εταιρία κινητής τηλεφωνίας µέχρι να βγάλω πιστωτική κάρτα. Κατά την διαδικασία νοµιµοποίησης; Όχι απίστευτες δυσκολίες αν και γενικά στην Ελλάδα είναι σύνθετα τα πράγµατα. Πάντως, τότε δεν υπήρχε τόση γραφειοκρατία\n54 30.Τι έκανε τη διαφορά µεταξύ παρανοµίας και νοµιµότητας (γνωστοί, εκµάθηση της γλώσσας, γρηγορόσηµα κάθε είδους, ένας υπάλληλος, ένας δικηγόρος, κ.ο.κ.). Ένας γνωστός. 31. Πώς άλλαξε η ζωή σας µετά τη νοµιµότητα; Άλλαξε η ζωή µου σε µεγάλο βαθµό κυρίως σε αυτά τα µικρά καθηµερινά πράγµατα που σου έλεγα. ΕΡΓΑΣΊΑ 32. Αυτή τη στιγµή που εργάζεσθε; Αυτή τη στιγµή εργάζοµαι σε ένα κεντρικό ξενοδοχείο της πόλης σαν µπαργούµαν. 33. Πώς βρήκατε τη συγκεκριµένη εργασία; ( προσωπικές σχέσεις, χρήση των άτυπων τοπικών δικτύων ) Γνώριζα τον εργοδότη. 34. Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό; Είµαι ικανοποιηµένη 35. Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό σε σχέση µε αυτό των Ελλήνων; Ναι, σε γενικές γραµµές 36. Σας βοήθησε η προηγουµένη επαγγελµατική σας εµπειρία από τη χώρα καταγωγής στη εύρεση εργασίας; Όχι καµία σχέση. 37. Αποκτήσατε νέες δεξιότητες κατά την παραµονή σας στην Ελλάδα; ΝΑΙ, ΟΧΙ (ΑΝ ναι ποιες είναι αυτές) Αν θεωρείται δεξιότητα το να σκουπίζω σκάλες, να µαζεύω ελιές, και να φτιάχνω κοκτέιλ, τότε ναι. 38. Ποιος είναι ο τίτλος των σπουδών σας; Έχω πτυχίο ψυχολογίας 39. Που αποκτήσατε των τίτλο σπουδών;(χώρα καταγωγής, χώρα υποδοχής, αλλού) Στην χώρα καταγωγής. 40. Σας Βοήθησε το πτυχίο σας στην εύρεση εργασίας; Όχι. 41. Έχει αναγνωριστεί το πτυχίο σας από το Ελληνικό ηµόσιο (.Ι.Κ.Α.Τ.Σ.Α.); Όχι. Βασικά δεν έκανα καµία τέτοια απόπειρα. Το θεώρησα τσάµπα κόπο. Πολλή γραφειοκρατία και τρέξιµο για το τίποτα. Ποιος θα ερχόταν και µάλιστα στη Μυτιλήνη σε ψυχολόγο που είναι από Ουκρανία. Εντάξει, σίγουρα είναι και το θέµα της γλώσσας. Είναι ένα επάγγελµα που έχει να κάνει πολύ µε την επικοινωνία και η σωστή χρήση και κατανόηση της γλώσσας είναι σηµαντική. 42. Πόσο ασφαλής νιώθετε στο εργασιακό σας περιβάλλον και γιατί; (υποστήριξη οµοεθνών, εξειδίκευση, πελατολόγιο και γνωριµίες µε γηγενείς ) Νιώθω αρκετά ασφαλής κυρίως γιατί δουλεύω αρκετό καιρό στη συγκεκριµένη\n55 επιχείρηση αλλά και γιατί έχω καλές σχέσεις µε τον εργοδότη. Πιστεύω όµως και στις ικανότητες µου, στο ότι είµαι εργατική και στοιχειωδώς τουλάχιστον ευπαρουσίαστη. 43. Έχετε υπάρξει άνεργος/η; Όχι 44. Αν, ναι λάβατε επίδοµα ανεργίας; 45. Που προβλέπετε ότι θα εργάζεσθε και θα ζείτε τα επόµενα τρία, πέντε και δέκα χρόνια; Σίγουρα θα βρίσκοµαι Μυτιλήνη, τώρα µε τι θα απασχολούµαι δεν το γνωρίζω. 46. Τι έπαιξε ρόλο στην επιλογή της εργασίας σας; Το γεγονός ότι γνώριζα ήδη τον εργοδότη µου. 47. Ποια η σχέση σας µε τον εργοδότη; Πολύ καλή. 48. Νιώθετε ότι σας εµπιστεύονται στη διεκπαιρέωση των εργασιών σας; Ναι, σίγουρα. Είµαι πολλά χρόνια στην επιχείρηση. Ξεκίνησα ως απασχολούµενη στην καθαριότητα και σιγά σιγά αφού έµαθα και τη γλώσσα καλά άλλαξα πόστο και πήγα στο µπαρ. Το ότι είµαι πολύ επικοινωνιακή και το ότι µου αρέσει ο κόσµος είναι ένα µεγάλο συν για τους εργοδότες µου. 49. Είστε ευχαριστηµένος µε τις συνθήκες εργασίας ; Ναι, δεν αισθάνοµαι καθόλου ότι µε εκµεταλλεύονται ή ότι µε αντιµετωπίζουν ρατσιστικά. Έχω ακριβώς τα ίδια δικαιώµατα και υποχρεώσεις µε όλους τους άλλους εργαζοµένους 50. Πώς βλέπετε το εργασιακό σας µέλλον; εν θα ήθελα κάτι περισσότερο. Είµαι ευχαριστηµένη. Μία ιδέα όµως που στριφογυρνάει στο πίσω µέρος του µυαλού µου είναι να ανοίξω ένα φροντιστήριο ξένων γλωσσών. Πρώτον, µου αρέσει πολύ να διδάσκω και δεύτερον, θεωρώ ότι τα επόµενα χρόνια θα έχει πολύ µεγάλη ζήτηση ένα φροντιστήριο ξένων γλωσσών για γλώσσες όπως, Ρώσικα ή Ρουµάνικα.. ΑΣΦΑΛΙΣΗ 51. Είστε ασφαλισµένος; Ναι 52. Αν ναι, σε ποιον ασφαλιστικό φορέα; Στο Ι.Κ.Α. 53. Έχετε αλλάξει ασφαλιστικό φορέα; Όχι 54. Αν ναι, πόσες φορές ; 55. Πότε ασφαλιστήκατε για πρώτη φορά; Το Έχετε Α.Φ.Μ.; Ναι\n56 57. Πόσες φορές έχετε αλλάξει εργασία; ύο, η πρώτη µου δουλειά ήταν στα χωράφια, µάζευα ελιές ( Γκρίνιαζαν τότε οι γονείς µου που πήγα Ελλάδα για να γίνω αγρότισσα όπως αυτοί )και η δεύτερη είναι αυτή που έχω τώρα. 58. Ποιες σκέψεις/σχέδια έχετε κάνει για τη σύνταξη σας; Κανένα σχέδιο. Απλά ελπίζω ότι θα πάρω µία ικανοποιητική σύνταξη. Βεβαία ίσως µέχρι τότε να έχω και άλλους πόρους. ΟΙΚΟΓΈΝΕΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ 59. Πότε αποκτήσατε οικογένεια, πριν ή µετά την άφιξή σας στην Ελλάδα; Πριν 60. Είστε παντρεµένος/η µε Έλληνα ή αλλοδαπό; Με αλλοδαπό. Ήµουν παντρεµένη µε Ουκρανό 61. Τα παιδιά σας πηγαίνουν στο σχολείο; Ναι. 62. Ποιες είναι οι επιδόσεις τους; Έχουν αρκετά καλές επιδόσεις. Ειδικά η µικρή µου που γεννήθηκε εδώ είναι αρκετά καλή µαθήτρια αν και δεν κάνει κανένα φροντιστήριο. 63. Τι ελπίζετε για το µέλλον των παιδιών σας ; Πιστεύω ότι θα σπουδάσουν και ότι θα ζήσουν τα επόµενα χρόνια της ζωής τους εδώ. 64. Τι προσωπικές στρατηγικές έχετε καταρτίσει για να εξασφαλίσετε το µέλλον των παιδιών σας (γνωριµίες, εκπαίδευση, αποταµίευση, κ.ο.κ.) Φροντίζω για τη σωστή τους παιδεία, κάνουν ξένες γλώσσες και η µικρή µαθαίνει φλάουτο. Είναι κάπως ζορισµένα τα οικονοµικά µας από τότε που χώρισα και έχουµε µείνει µε ένα µισθό. Βέβαια τώρα δουλεύει και η µεγάλη part time αλλά η εξοικονόµηση χρηµάτων από πού είναι αυτό δυνατό είναι η µόνη λύση. 65. ιατηρείτε ήθη, έθιµα ή ακόµη κάποια στοιχειά του τρόπου ζωής της χώρας σας; Όχι, τίποτα δεν έχω, ούτε ένα βιβλίο, ούτε ένα CD. 66. Με ποιο τρόπο διασκεδάζετε; Συµµετέχω πολύ στη κοινωνική ζωή της πόλης. Συµµετέχω ακόµα και στα τοπικά πανηγύρια και στα έθιµα. Επίσης πηγαίνω και στα πολιτιστικά δρώµενα της πόλης και σε εκδηλώσεις του πανεπιστηµίου. 67. Χρησιµοποιείτε τη κουζίνα του τόπου σας ή την Ελληνική. Κυρίως την ελληνική 68. Συµµετέχετε σε οργανώσεις; Όχι 69. Εχετε συνδικαλιστική δράση; Όχι 70. Είστε θρησκευόµενος, Όχι ιδιαίτερα. Πηγαίνω εκκλησία µόνο στις µεγάλες γιορτές. 71. Έχετε αλλάξει θρήσκευµα; Όχι\n57 72. Έχετε αλλάξει το όνοµά σας; Ναι 73. Ποια από αυτές τις επιλογές βλέπετε ως επένδυση για το ρίζωµα σας στον τόπο; Καµία, παρά µόνο η διάθεσή µου για κοινωνικές σχέσεις. 74. ιατηρείτε σχέσεις µε συγγενικά ή φιλικά σας πρόσωπα στη χώρα καταγωγής; Όχι. Μονό µε τους γονείς µου διατηρώ επικοινωνία. 75. Με ποιον τρόπο επικοινωνείτε µαζί τους. Με το τηλέφωνο. Μία φορά είχα ανέβει µε τις κόρες µου πάνω(στην Ουκρανία) για να γνωρίσουν τη γιαγιά και τον παππού αλλά δεν τους άρεσε καθόλου. εν ξέρουν και καλά ουκρανικά, η µικρή δεν µιλάει µάλιστα καθόλου. Όταν µπήκαµε στο αεροπλάνο για να επιστρέψουµε µου λέει η µικρή «µαµά θέλω να πάµε σπίτι µας και να µην ξαναέλθουµε εδώ». 76. Έχετε επαφές µε άλλους µετανάστες. Λίγες, δεν είναι άλλωστε και πολλοί οι Ουκρανοί στο νησί 77. Αν ναι, οµοεθνείς ή αλλοεθνείς; οµοεθνείς. 78. Ποια η σχέση σας µε τους ντόπιους; Πάρα πολύ καλές. Καµία ρατσιστική διάθεση απέναντι µας ίσα, ίσα. Πιστεύω ότι αν εσύ ο ίδιος είσαι κλειστός και καχύποπτος απέναντι στους άλλους τότε και εκείνοι σε αντιµετωπίζουν κατ' αντιστοιχία µε τον ίδιο τρόπο. ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ 79. Ποια είναι η στεγαστική σας κατάσταση; Μένω σε ένα διαµέρισµα το οποίο νοικιάζω. 80. Πώς εξελίχθηκαν οι συνθήκες διαµονής σας τα τελευταία τρία χρόνια; καθόλου. 81. Πώς προβλέπετε ότι θα εξελιχθούν οι συνθήκες διαµονής τα επόµενα τρία, πέντε, δέκα χρόνια; εν νοµίζω να εξελιχθούν.έχουµε άλλες προταιρεότητες που τρέχουν. 82. Ποιο ήταν το κύριο κριτήριο επιλογής κατοικίας; Το γεγονός ότι ήταν φτηνό και το ότι δεν µας ζητήσανε προκαταβολή δύο ενοίκια όπως συνήθως γιατί τότε που το νοικιάσαµε δεν µπορούσα να τα δώσω. 83. Έχετε σκεφθεί το ενδεχόµενο απόκτησης µόνιµης κατοικίας Όχι. Εάν ναι, µέσω δανείου ή µέσω αποταµίευσης; 84. ιαθέτετε αυτοκίνητο;\n58 85. Πήρατε µέρος στην απογράφη πληθυσµού του 2001 και, εάν όχι, γιατί; Όχι, δούλευα. 86. Βλέπετε τη παραµονή σας ως προσωρινή ή ως µόνιµη; Ως µόνιµη. 87. Είστε ευχαριστηµένος/η µε τη ζωή σας στην Ελλάδα; Ναι νιώθω σαν στο σπίτι µου εδώ. Περίπτωση Α. Πακιστάν ΜΕΡΟΣ Α : πριν το νέο ξεκίνηµα Κλειστού Τύπου 1. Φύλο : άνδρας, γυναίκα 2. Ηλικία : - 20, , Χώρα Καταγωγής :Αλβανία, Βουλγαρία, Πακιστάν, Ουκρανία 4. Ποιο είναι το θρήσκευµα σας; Μουσουλµάνος. 5. Ποια είναι η οικογενειακή σας κατάσταση; Έγγαµος Άγαµος 6. Πόσα παιδιά έχετε; - 7. Πότε ήλθατε στην Ελλάδα; , , Γνωρίζατε τη γλώσσα πριν έρθετε στην Ελλάδα; Καθόλου, λίγο,µέτρια, καλά,πολύ καλά, άριστα 9. Ποιο είναι το µορφωτικό σας επίπεδο; (Υποχρεωτική, µέση, ανώτατη εκπαίδευση) Ανοιχτού τύπου 10. Ποια ήταν η απασχόλησή σας στη χώρα καταγωγής; Σπούδαζα. Το πτυχίο µου είναι πάνω στην ιστορία και το µεταπτυχιακό µου πάνω στην κοινωνική ανθρωπολογία και τα δύο στην αγγλική γλώσσα. 11. Τι σας ανάγκασε να φύγετε από τη χώρα καταγωγής; Οι σπουδές 12. Γιατί επιλέξατε την Ελλάδα ως χώρα προορισµού; Οι περισσότεροι συµπατριώτες µου πηγαίνουν στην Αγγλία γιατί τα αγγλικά είναι επίσηµη γλώσσα στο Πακιστάν Αλλά µου αρέσει η Ελλάδα λόγω της φιλοσοφίας, της µυθολογίας, γενικά της κουλτούρας. Τελικά όµως ήταν δύσκολο εγχείρηµα. 13. Είχατε ήδη κάποιους συγγενείς, φίλους ή γνωστούς; Όχι 14. Είχατε οποιαδήποτε άλλη γνώση ή επαφή µε την Ελλάδα πριν την άφιξή σας; Όχι\n59 ΜΕΡΟΣ Β : Το ταξίδι 15. Πώς ήλθατε στη χώρα; Ένας καθηγητής µου, µου είπε να κάνω αίτηση για υποτροφία από το Ι.Κ.Υ µέσω της Ελληνικής Πρεσβείας. 16. Ταξιδέψατε: µόνος, µε την οικογένεια, µε φιλικά πρόσωπα, τίποτα από τα παραπάνω; Μόνος. 17. Ποια ήταν η προετοιµασία σας για το ταξίδι; Έκανα τα χαρτιά µου και έδωσα εξετάσεις για το IELTS (πτυχίο γλωσσοµάθειας Αγγλικών ) 18. Ποιο µεταφορικό µέσο χρησιµοποιήσατε; Αεροπλάνο 19. Σας περίµενε κάποιος; Όχι 20. Πριν έλθετε στην Ελλάδα περάσατε από άλλη χώρα; Όχι 21. Προσπαθήσατε να εγκατασταθείτε σε άλλη χώρα; Όχι 22. Η Λέσβος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στην Ελλάδα; Όχι ήµουν Αθήνα για ένα χρόνο. Για οχτώ µήνες έκανα µαθήµατα Ελληνικής γλώσσας στη φιλοσοφική. ήταν πολύ δύσκολά, Τότε ήταν που το µετάνιωσα που ήρθα Ελλάδα 23. Ποιος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στη Λέσβο; Η Μυτιλήνη 24. Υπήρξαν Άτυπα ίκτυα τα οποία σας κατεύθυναν ή σας έδωσαν πληροφορίες για κάποια περιοχή; Όχι 25. Τελικά γιατί αποτέλεσε η Μυτιλήνη τον Τελικό σας προορισµό; Είχα κάνει αίτηση και στο αντίστοιχο τµήµα της Παντείου αλλά δεν µε πήραν εκεί οπότε ήρθα στο Πανεπιστήµιο Αιγαίου. 26. Πώς βρήκατε την πρώτη σας εργασία; Μέσω φίλου 27. Πώς βρήκατε την πρώτη σας κατοικία; Μένω στις Φοιτητικές Εστίες στη Θερµή 28. Η Μυτιλήνη ήταν ο τελικό σας προορισµός ή ένας ενδιάµεσος σταθµός; Τελικός ΜΕΡΟΣ Γ : Η παραµονή 29. Τι δυσκολίες αντιµετωπίσατε: Κατά την διάρκεια της παραµονής σας; Περίµενα ένα χρόνο και οχτώ µήνες για να αναγνωριστεί το πτυχίο και το µεταπτυχιακό από το.ι.κ.α.τ.σ.α. Στο µεταξύ έληξε η κάρτα παραµονής µου και έπρεπε να κάνω ανανέωση. Πολύ άγχος. Για.ένα διάστηµα πέντε ή έξι µηνών µε διώχνει ο ιδιοκτήτης από το σπίτι, δεν είχα την ιδιότητα του φοιτητή γιατί αργούσε το.ι.κ.α.τ.σ.α. να µου αναγνωρίσει τα\n60 πτυχία και έτσι δε µπορούσα να βγάλω τα χαρτιά µου. Τι άλλο χειρότερο να περιµένει κανείς. Κατά την διαδικασία νοµιµοποίησης; 30. Τι έκανε τη διαφορά µεταξύ παρανοµίας και νοµιµότητας (γνωστοί, εκµάθηση της γλώσσας, γρηγορόσηµα κάθε είδους, ένας υπάλληλος, ένας δικηγόρος, κ.ο.κ.); Ένας υπάλληλος. 31. Πώς άλλαξε η ζωή σας µετά τη νοµιµότητα; εν ήταν ότι ήθελα να µείνω κάποιο διάστηµα χωρίς χαρτιά αλλά το κράτος δεν βοηθάει στο να είναι ο µετανάστης νόµιµος. Πολύ χρονοβόρες διαδικασίες χωρίς νόηµα. ΕΡΓΑΣΊΑ 32. Αυτή τη στιγµή που εργάζεσθε; Εργάζοµαι περιστασιακά ως σερβιτόρος φέτος το καλοκαίρι. 33. Πώς βρήκατε τη συγκεκριµένη εργασία; ( προσωπικές σχέσείς, χρήση των άτυπων τοπικών δικτύων ) ούλευε πριν εκεί ο συγκάτοικος µου. 34. Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό; Ναι, για τα ιδιαίτερα. 35. Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό σε σχέση µε αυτό των Ελλήνων; Ναι 36. Σας βοήθησε η προηγουµένη επαγγελµατική σας εµπειρία από τη χώρα καταγωγής στη εύρεση εργασίας; όχι 37. Αποκτήσατε νέες δεξιότητες κατά την παραµονή σας στην Ελλάδα; ΝΑΙ, ΟΧΙ (ΑΝ ναι ποιες είναι αυτές) Όχι 38. Ποιος είναι ο τίτλος των σπουδών σας; Όπως σας είπα το πτυχίο µου είναι πάνω στην ιστορία του Panjaby (τοπική γλώσσα) και το µεταπτυχιακό µου πάνω στην κοινωνική ανθρωπολογία. 39. Που αποκτήσατε των τίτλο σπουδών;(χώρα καταγωγής, χώρα υποδοχής, αλλού) Χώρα καταγωγής το πτυχίο, το µεταπτυχιακό στο Πανεπιστήµιο Αιγαίου. 40. Σας Βοήθησε το πτυχίο σας στην εύρεση εργασίας; Όχι, αλλά δεν έψαξα να εργασθώ και σε κάτι σχετικό. 41. Έχει αναγνωριστεί το πτυχίο σας από το Ελληνικό ηµόσιο (.Ι.Κ.Α.Τ.Σ.Α.); Ναι µετά από 20 µήνες αναµονή. 42. Πόσο ασφαλής νιώθετε στο εργασιακό σας περιβάλλον και γιατί; (υποστήριξη οµοεθνών, εξειδίκευση, πελατολόγιο και γνωριµίες µε γηγενείς) Όχι πολύ αλλά δεν µε ενδιαφέρει και ιδιαίτερα\n61 43. Έχετε υπάρξει άνεργος; Ναι 44. Αν, ναι λάβατε επίδοµα ανεργίας; Όχι 45. Που προβλέπετε ότι θα εργάζεσθε και θα ζείτε τα επόµενα τρία, πέντε και δέκα χρόνια; Πραγµατικά δεν ξέρω πάντως όχι στο Ισλαµαµπάντ 46. Τι έπαιξε ρόλο στην επιλογή της εργασίας σας; Το ότι ήταν part time 47. Ποια η σχέση σας µε τον εργοδότη; καλή 48. Νιώθετε ότι σας εµπιστεύονται στη διεκπαιρέωση των εργασιών σας; ναι 49. Είστε ευχαριστηµένος µε τις συνθήκες εργασίας ; Εντάξει 50. Πώς βλέπετε το εργασιακό σας µέλλον; Θα ήθελα να πάρω µία ακόµα υποτροφία για µεταδιδακτορικό στη Γερµανία και κάποια στιγµή θα ήθελα να επιστρέψω στο Πακιστάν για να ασχοληθώ µε την έρευνα ως καθηγητής πανεπιστηµίου. ΑΣΦΑΛΙΣΗ 51. Είστε ασφαλισµένος; Όχι 52. Αν ναι, σε ποιον ασφαλιστικό φορέα; 53. Έχετε αλλάξει ασφαλιστικό φορέα; 54. Αν ναι, πόσες φορές ; 55. Πότε ασφαλιστήκατε για πρώτη φορά; 56. Έχετε Α.Φ.Μ.; Όχι. 57. Πόσες φορές έχετε αλλάξει εργασία; Αρκετές το χειµώνα κάνω ιδιαίτερα σε παιδιά. Τα βοηθάω µε το σχολείο. 58. Ποιες σκέψεις/σχέδια έχετε κάνει για τη σύνταξη σας; Τίποτα ΟΙΚΟΓΈΝΕΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ 59. Πότε αποκτήσατε οικογένεια, πριν ή µετά την άφιξή σας στην Ελλάδα; 60. Είστε παντρεµένος/η µε Έλληνα ή αλλοδαπό; 61. Τα παιδιά σας πηγαίνουν στο σχολείο; 62. Ποιες είναι οι επιδόσεις τους; 63.Τι ελπίζετε για το µέλλον των παιδιών σας; 64.Τι προσωπικές στρατηγικές έχετε καταρτίσει για να εξασφαλίσετε το µέλλον των παιδιών σας (γνωριµίες, εκπαίδευση, αποταµίευση, κ.ο.κ.) 65. ιατηρείτε ήθη, έθιµα ή ακόµη κάποια στοιχειά του τρόπου ζωής της χώρας σας; Όχι πολύ λίγα πράγµατα. Παρακολουθώ Bollywood, ταινίες, µουσική. 66. Με ποιο τρόπο διασκεδάζεται, Κάνω πολύ παρέα µε φοιτητές γι' αυτό ακολουθώ τον δικό τους τρόπο διασκέδασης\n62 67. Χρησιµοποιείτε τη κουζίνα του τόπου σας ή την Ελληνική Ότι φτιάχνει η λέσχη, δεν ξέρω να µαγειρεύω 68. Συµµετέχετε σε οργανώσεις; Είµαι στη φοιτητική οµάδα κινηµατογράφου. 69. Έχετε συνδικαλιστική δράση; Όχι 70. Είστε θρησκευόµενος; Όχι 71. Έχετε αλλάξει θρήσκευµα; Όχι 72. Έχετε αλλάξει όνοµα; Όχι 73..Ποια από αυτές τις επιλογές βλέπετε ως επένδυση για το ρίζωµα σας στον τόπο; Όχι 74. ιατηρείτε σχέσεις µε συγγενικά ή φιλικά σας πρόσωπα στη χώρα καταγωγής; Με τους γονείς µου. 75. Με ποιον τρόπο επικοινωνείτε µαζί τους; Μέσω τηλεφώνου 76. Έχετε επαφές µε άλλους µετανάστες; Όχι ιδιαίτερες 77. Αν ναι, οµοεθνείς ή αλλοεθνείς; Αλλοεθνείς. 78. Ποια η σχέση σας µε τους ντόπιους; Πολύ καλή. ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ 79. Ποια είναι η στεγαστική σας κατάσταση; Το καλοκαίρι κλείνουν οι εστίες και νοικιάζω ένα σπίτι µε ένα φίλο. 80. Πώς εξελίχθηκαν οι συνθήκες διαµονής σας τα τελευταία τρία χρόνια; Καθόλου. 81. Πώς προβλέπετε ότι θα εξελιχθούν οι συνθήκες διαµονής τα επόµενα τρία, πέντε, δέκα χρόνια; Θα µείνουν ως έχουν 82.Ποιο ήταν το κύριο κριτήριο επιλογής κατοικίας; Έψαχνα για συγκάτοικο για να είναι φτηνό 83.Έχετε σκεφθεί το ενδεχόµενο απόκτησης µόνιµης κατοικίας; Όχι 84.Εάν ναι, µέσω δανείου ή µέσω αποταµίευσης; 85. Πήρατε µέρος στην απογράφη πληθυσµού του 2001 και, εάν όχι, γιατί; Όχι, δεν ήµουν εδώ 86.Βλέπετε τη παραµονή σας ως προσωρινή ή ως µόνιµη; Ως προσωρινή. 87. Είστε ευχαριστηµένος/η µε τη ζωή σας στην Ελλάδα; Σε γενικές γραµµές ναι. Περίπτωση Β. ΜΕΡΟΣ Α : πριν το νέο ξεκίνηµα Κλειστού τύπου\n63 1. Φύλο : άνδρας γυναίκα 2. Ηλικία : - 20, , Χώρα Καταγωγής :Αλβανία, Βουλγαρία, Πακιστάν, Ουκρανία 4. Ποιο είναι το θρήσκευµα σας; Μουσουλµάνος 5. Ποια είναι η οικογενειακή σας κατάσταση; Έγγαµος Άγαµος 6. Πόσα παιδιά έχετε; 7. Πότε ήλθατε στην Ελλάδα; , , Γνωρίζατε τη γλώσσα πριν έρθετε στην Ελλάδα; Καθόλου, λίγο,µέτρια, καλά,πολύ καλά, άριστα 9. Ποιο είναι το µορφωτικό σας επίπεδο; (Υποχρεωτική, µέση, ανώτατη εκπαίδευση) Υποχρεωτική. Ανοιχτού τύπου 10. Ποια ήταν η απασχόλησή σας στη χώρα καταγωγής; Ήµουν στα χωράφια. 11. Τι σας ανάγκασε να φύγετε από τη χώρα καταγωγής; Φτώχεια πολύ. 12. Γιατί επιλέξατε την Ελλάδα ως χώρα προορισµού; Ήταν ένας θείος µου στα καράβια και όταν φτάσαµε Ελλάδα κατέβηκα εδώ. 13. Είχατε ήδη κάποιους συγγενείς, φίλους ή γνωστούς; Όχι. 14. Είχατε οποιαδήποτε άλλη γνώση ή επαφή µε την Ελλάδα πριν την άφιξή σας; Όχι ΜΕΡΟΣ Β : Το ταξίδι 15. Πώς ήλθατε στη χώρα; Με καράβι. 16. Ταξιδέψατε: µόνος, µε την οικογένεια, µε φιλικά πρόσωπα, τίποτα από τα παραπάνω Με το θείο µου. 17. Ποια ήταν η προετοιµασία σας για το ταξίδι; Καµία. 18. Ποιο µεταφορικό µέσο χρησιµοποιήσατε; καράβι 19. Σας περίµενε κάποιος; Όχι 20. Πριν έλθετε στην Ελλάδα περάσατε από άλλη χώρα; Όχι 21. Προσπαθήσατε να εγκατασταθείτε σε άλλη χώρα; Όχι 22. Η Λέσβος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στην Ελλάδα; Όχι η Αθήνα ήταν ο πρώτος. 23. Ποιος ήταν ο πρώτος τόπος εγκατάστασης στη Λέσβο; Η Μυτιλήνη 24. Υπήρξαν Άτυπα ίκτυα τα οποία σας κατεύθυναν ή σας έδωσαν πληροφορίες για κάποια περιοχή; Κάτι φίλοι\n64 25. Τελικά γιατί αποτέλεσε η Μυτιλήνη τον τελικό σας προορισµό; ουλεύαµε σε µία εταιρία στην Αθήνα και αυτή µας έστειλε εδώ. 26. Πώς βρήκατε την πρώτη σας εργασία; Κάτι γνωστοί θα πήγαιναν να δουλέψουνε σε κάτι οικοδοµές και ακολούθησα. Μήπως µε πάρουν και εµένα. 27. Πώς βρήκατε την πρώτη σας κατοικία; Για πολύ καιρό εµένα στο δρόµο µετά µε κάτι φίλους. 28. Γιατί επιλέξατε τη Μυτιλήνη ως τελικό σας προορισµό; Τυχαία µε έστειλε η εταιρία. 29. Η Μυτιλήνη ήταν ο τελικό σας προορισµός ή ένας ενδιάµεσος σταθµός; Αν χρειαστεί να αλλάξω ξανά τόπο διαµονής θα το κάνω. ΜΕΡΟΣ Γ : Η παραµονή 30. Τι δυσκολίες αντιµετωπίσατε: Κατά την διάρκεια της παραµονής σας; Πολλές. εν είχα χαρτιά και συνεχώς κρυβόµασταν Κατά την διαδικασία νοµιµοποίησης; Πολλά χαρτιά χρειάστηκαν αν και τώρα είναι πιο εύκολα. Τι έκανε τη διαφορά µεταξύ παρανοµίας και νοµιµότητας (γνωστοί, εκµάθηση της γλώσσας, γρηγορόσηµα κάθε είδους, ένας υπάλληλος, ένας δικηγόρος, κ.ο.κ.). Γνωστοί 31.Πώς άλλαξε η ζωή σας µετά τη νοµιµότητα; Πολύ ΕΡΓΑΣΙΑ 32. Αυτή τη στιγµή που εργάζεσθε; Σε µία εταιρία µε ιχθυοκαλλιέργειες ως εργάτης. 33. Πώς βρήκατε τη συγκεκριµένη εργασία; ( προσωπικές σχέσείς, χρήση των άτυπων τοπικών δικτύων ) Χρήση άτυπων τοπικών δικτύων. 34. Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό; Ναι 35. Κρίνετε το µισθό σας ικανοποιητικό σε σχέση µε αυτό τον Ελλήνων; Εντάξει νοµίζω πως ναι.. Παίρνω 850 ευρώ το µήνα αλλά έχω µόνο δύο µέρες ρεπό για όλο το µήνα. 36. Σας βοήθησε η προηγουµένη επαγγελµατική σας εµπειρία από τη χώρα καταγωγής στη εύρεση εργασίας; Όχι\n65 37. Αποκτήσατε νέες δεξιότητες κατά την παραµονή σας στην Ελλάδα; ΝΑΙ, ΟΧΙ (ΑΝ ναι ποιες είναι αυτές) Όχι 38. Ποιος είναι ο τίτλος των σπουδών σας;- 39. Που αποκτήσατε των τίτλο σπουδών;(χώρα καταγωγής, χώρα υποδοχής, αλλού)- 40. Σας Βοήθησε το πτυχίο σας στην εύρεση εργασίας;- 41. Έχει αναγνωριστεί το πτυχίο σας από το Ελληνικό ηµόσιο (.Ι.Κ.Α.Τ.Σ.Α.);- 42. Πόσο ασφαλής νιώθετε στο εργασιακό σας περιβάλλον και γιατί; (υποστήριξη οµοεθνών, εξειδίκευση, πελατολόγιο και γνωριµίες µε γηγενείς) εν νιώθω ασφαλής µπορούν πολλοί να κάνουν την ίδια δουλειά 43. Έχετε υπάρξει άνεργος; ναι 44. Αν, ναι λάβατε επίδοµα ανεργίας; Όχι 45. Που προβλέπετε ότι θα εργάζεσθε και θα ζείτε τα επόµενα τρία, πέντε και δέκα χρόνια Νοµίζω Ελλάδα 46. Τι έπαιξε ρόλο στην επιλογή της εργασίας σας; Ότι δεν χρειαζόταν να ξέρω την γλώσσα. 47. Ποια η σχέση σας µε τον εργοδότη; Μέτρια 48. Νιώθετε ότι σας εµπιστεύονται στη διεκπαιρέωση των εργασιών σας; Εντάξει ναι. 49.Είστε ευχαριστηµένος µε τις συνθήκες εργασίας ; Καλά είναι 50. Πώς βλέπετε το εργασιακό σας µέλλον; εν ξέρω τι θα κάνω. ΑΣΦΑΛΙΣΗ 51. Είστε ασφαλισµένος; Ναι 52. Αν ναι, σε ποιον ασφαλιστικό φορέα; Ι.Κ.Α 53. Έχετε αλλάξει ασφαλιστικό φορέα; Όχι 54. Αν ναι, πόσες φορές 55. Πότε ασφαλιστήκατε για πρώτη φορά; Έχετε Α.Φ.Μ.; Ναι 57. Πόσες φορές έχετε αλλάξει εργασία; Τρεις φορές 58. Ποιες σκέψεις/σχέδια έχετε κάνει για τη σύνταξη σας; εν ξέρω ΟΙΚΟΓΈΝΕΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ 59.Πότε αποκτήσατε οικογένεια, πριν ή µετά την άφιξή σας στην Ελλάδα; - 60.Είστε παντρεµένος/η µε Έλληνα ή αλλοδαπό;\n66 61. Τα παιδιά σας πηγαίνουν στο σχολείο;- 62. Ποιες είναι οι επιδόσεις τους;- 63.Τι ελπίζετε για το µέλλον των παιδιών σας - 64.Τι προσωπικές στρατηγικές έχετε καταρτίσει για να εξασφαλίσετε το µέλλον των παιδιών σας (γνωριµίες, εκπαίδευση, αποταµίευση, κ.ο.κ.)- 65. ιατηρείτε ήθη, έθιµα ή ακόµη κάποια στοιχειά του τρόπου ζωής της χώρας σας; Όχι 66.Με ποιο τρόπο διασκεδάζετε; Τίποτα, πάω για καφέ 67.Χρησιµοποιείτε τη κουζίνα του τόπου σας ή την ελληνική; Του τόπου µου κυρίως αν και δεν βρίσκω ακριβώς τα υλικά που θέλω. 68.Συµµετέχετε σε οργανώσεις; Όχι 69. Έχετε συνδικαλιστική δράση; Όχι 70.Είστε θρησκευόµενος; Ναι 71. Έχετε αλλάξει θρήσκευµα; Όχι 72. Έχετε αλλάξει το όνοµά σας Ναι Αλλά όχι στα χαρτιά. Με φωνάζουν Σάκη για ευκολία. 73..Ποια από αυτές τις επιλογές βλέπετε ως επένδυση για το ρίζωµα σας στον τόπο; Καµία 74. ιατηρείτε σχέσεις µε συγγενικά ή φιλικά σας πρόσωπα στη χώρα καταγωγής; Ναι µε τους γονείς µου 75. Με ποιον τρόπο επικοινωνείτε µαζί τους; Τηλέφωνο. 76. Έχετε επαφές µε άλλους µετανάστες; Ναι, 77. Αν ναι, οµοεθνείς ή αλλοεθνείς; οµοεθνείς. 78. Ποια η σχέση σας µε τους ντόπιους; Καλή ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ 79. Ποια είναι η στεγαστική σας κατάσταση; Μένω µε κάτι φίλους που είµαστε µαζί στη δουλειά στο χώρο εργασίας. 80. Πώς εξελίχθηκαν οι συνθήκες διαµονής σας τα τελευταία τρία χρόνια; Καθόλου 81. Πώς προβλέπετε ότι θα εξελιχθούν οι συνθήκες διαµονής τα επόµενα τρία, πέντε, δέκα χρόνια; εν ξέρω. 82.Ποιο ήταν το κύριο κριτήριο επιλογής κατοικίας; Μου το δίνει η εταιρία. 83. Έχετε σκεφθεί το ενδεχόµενο απόκτησης µόνιµης κατοικίας; Όχι Εάν ναι, µέσω δανείου ή µέσω αποταµίευσης;\n67 84. ιαθέτετε αυτοκίνητο; Όχι 85. Πήρατε µέρος στην απογράφη πληθυσµού του 2001 και, εάν όχι, γιατί; Όχι δεν ήρθαν σε µένα 86.Βλέπετε τη παραµονή σας ως προσωρινή ή ως µόνιµη; Προσωρινή 87. Είστε ευχαριστηµένος/η µε τη ζωή σας στην Ελλάδα; Μέτρια\n68 10. Συµπεράσµατα 10.1 Εισαγωγή Στο παρόν κεφάλαιο θα προσπαθήσουµε να αναλύσουµε τα στοιχεία εκείνα που διαφοροποιούν την εργασιακή πορεία των εργαζοµένων µεταναστών. Βασιζόµενοι στα στοιχεία που προκύπτουν από τις συνεντεύξεις σε βάθος αλλά και σε εκείνα που προέρχονται από έρευνες (κυρίως από την έρευνα που πραγµατοποίησε το Ε.Κ.Κ.Ε.) θα προσπαθήσουµε να αναφερθούµε στο σύνολο των διαφοροποιητικών παραγόντων του εργασιακού προφίλ των µεταναστών. Η ανάλυση αρχικά θα γίνει βάσει εθνικότητας, ακολουθώντας όµως την θεµατική δοµή που έχει ήδη το ερωτηµατολόγιο. Οι βασικές θεµατικές ενότητες του ερωτηµατολογίου που δόθηκε στους µετανάστες είναι τρεις. Η πρώτη αφορά το πολιτισµικό κεφάλαιο που φέρει ο µετανάστης από τη χώρα καταγωγής, αυτό που ερευνάται στο συγκεκριµένο σηµείο είναι το κατά πόσο η χώρα καταγωγής, η εκπαίδευση, η προηγούµενη γνώση της γλώσσας και άλλα επηρεάζουν την απασχόληση του µετανάστη. Στη δεύτερη ενότητα ερευνάται το ταξίδι και πιο συγκεκριµένα τα άτυπα δίκτυα που έφεραν τους µετανάστες στην πόλη της Μυτιλήνης και το πώς διαφοροποιείται αυτό το ταξίδι ανάλογα µε τη χώρα καταγωγής και το κοινωνικό προφίλ των µεταναστών. Τέλος στην τρίτη ενότητα αναλύονται οι συνθήκες παραµονής στην Ελλάδα µε ό,τι αυτό συνεπάγεται δηλαδή τις τυχόν δυσκολίες που αντιµετωπίσανε οι µετανάστες κατά τη διαδικασία νοµιµοποίησης, την απασχόληση, την κάλυψη ή όχι από κάποιο ασφαλιστικό φορέα, την στεγαστική κατάσταση, την παρούσα οικογενειακή κατάσταση και άλλα Η περίπτωση των Αλβανών µεταναστών Μια ειδική περίπτωση Θα ήταν ίσως χρήσιµο να κάνουµε µία σύντοµη αναφορά σε κάποια βασικά στοιχεία της χώρας της Αλβανίας κυρίως για να δούµε τι σηµαίνει να κατάγεται κανείς από τη συγκεκριµένη χώρα. Η Αλβανία λοιπόν, είναι µία χώρα µε πληθυσµό κατοίκων, το πολίτευµά της είναι Προεδρευοµένη κοινοβουλευτική δηµοκρατία και η θρησκευτική της σύνθεση είναι 70% µουσουλµάνοι, 20% Χριστιανοί Ορθόδοξοι και 10% Καθολικοί. Είναι ένα από τα φτωχότερα κράτη της ευρωπαϊκής ένωσης µε κατά κεφαλήν εισόδηµα 2.385$. Το µισό του οικονοµικά\n69 ενεργού πληθυσµού απασχολείται στη γεωργία ενώ το 1/5 αυτού ζει και εργάζεται στο εξωτερικό. Η εκπαίδευση είναι δηµόσια και µόλις το 2002 επετράπη η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστηµίων. Γράφηµα 1: Η επαγγελµατική ειδίκευση των Αλβανών Μεταναστών Πηγή: Martin Baldwin-Edwards για λογαριασµό του ΙΣΤΑΜΕ Στο Γράφηµα 1 απεικονίζεται διαγραµµατικά η απασχόληση των Αλβανών µεταναστών στην Ελλάδα για τα έτη 2001 και Όπως φαίνεται στο Γράφηµα η βασική απασχόληση των Αλβανών µεταναστών είναι η κατασκευές και έπεται η γεωργία, γεγονός βέβαια που δεν µας εκπλήσσει καθώς και οι δύο εργασίες ανταποκρίνονται πλήρως στο οικονοµικό προφίλ της χώρας προέλευσης. Παρατηρείται παράλληλα µία αύξηση της απασχόλησης στις οικιακές εργασίες η οποία πιθανότατα οφείλεται στο γεγονός ότι συγκεκριµένα στους Αλβανούς µετανάστες µετακινείται πρώτα ο αντρικός πληθυσµός και έπεται ο γυναικείος. Τα στοιχεία που προκύπτουν από την έρευνα πεδίου επιβεβαιώνουν την παραπάνω παρατήρηση. Ο Ο.Σ. (σερβιτόρος) ο οποίος ανήκει στο τυπικό δείγµα της µελέτης µας και ανταποκρίνεται πλήρως στην έρευνα του Martin Baldwin-Edwards (Γράφηµα 1) ξεκίνησε από γεωργικές ασχολίες και πιο συγκεκριµένα από την\n70 συλλογή της ελιάς το οποίο αποτελεί βασικό κοµµάτι της τοπικής οικονοµίας. Η αµέσως επόµενη ασχολία του ήταν η οικοδοµή πράγµα το οποίο συµβαίνει µε τους περισσότερους συµπατριώτες του άλλωστε όντας για αρκετά χρόνια ανασφάλιστος. Ενώ τώρα πλέον εργάζεται ως σερβιτόρος καθώς έχει µάθει πια πολύ καλά τη γλώσσα αλλά και γιατί είναι αυξηµένη η ζήτηση της συγκεκριµένης εργασίας στο νησί κυρίως τους καλοκαιρινούς µήνες. Ο Α.Τ. (ζωγράφος) από την άλλη, έχει ακολουθήσει µία τελείως διαφορετική επαγγελµατική πορεία. Αν και έχουν την ίδια εθνική καταγωγή και τον ίδιο βαθµό τυπικών προσόντων, ο Α.Τ. αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα που θέλει την πλειοψηφία των Αλβανών να εργάζονται ως οικοδόµοι και έχει γίνει ένας γνωστός σχετικά ζωγράφος στην κοινωνία της Μυτιλήνης. Ποια είναι όµως εκείνα τα στοιχεία που τον έκαναν επιτυχηµένο σε ένα χώρο αρκετά κλειστό και δύσκολο. Σηµαντικό στοιχείο είναι το γεγονός ότι ο Α.Τ. προέρχεται από µία οικογένεια µε καλλιτεχνικό υπόβαθρο (παππούς µουσικός) που του επέτρεψε τουλάχιστον να ονειρεύεται την καλλιτεχνική του πορεία καθώς δεν είχε την οικονοµική ευχέρεια να του προσφέρει τις δέουσες σπουδές. Έρχεται στην Ελλάδα για να εργαστεί ως ζωγράφος και όχι µε τη νοοτροπία του µετανάστη που απλά προσπαθεί να εξασφαλίσει τα προς το ζην µε οποιονδήποτε τρόπο. Είναι πολύ φιλόδοξος, πιστεύει πολύ στο ταλέντο του και κυνηγάει να χτίσει την καριέρα του µε κάθε τρόπο (κυρίως µέσω εντόνων δηµόσιων σχέσεων µε γνωστά και προβεβληµένα άτοµα κύρους ). Ο ανοιχτός και εύθυµος χαρακτήρας του αλλά και η πολύ καλή χρήση της ελληνικής γλώσσας, το οποίο άλλωστε αποτελεί ίδιον γνώρισµα όλων των Αλβανών µεταναστών, τον ενέταξαν πολύ γρήγορα στους καλλιτεχνικούς κόλπους τόσο της Θεσσαλονίκης στην οποία έζησε για αρκετό διάστηµα όσο της Μυτιλήνης που αποτελεί πλέον τον τόπο διαµονής του. Παράλληλα, το γεγονός ότι στην οικογένεια του υπήρχε µία σχετική θρησκευτική πολυσυλλεκτικότητα (µητέρα χριστιανή, πατέρας µουσουλµάνος) συντέλεσαν σηµαντικά ώστε να γίνει ένας άνθρωπος αρκετά ανεκτικός στο διαφορετικό και ταυτόχρονα ένας άνθρωπος ο οποίος είναι ικανός να συνδιαλέγεται µε άλλες κουλτούρες. Όλα τα παραπάνω αποτελούν στοιχεία του πολιτισµικού κεφαλαίου του Α.Τ. που διαφοροποίησαν την επαγγελµατική του πορεία. Οι πορείες αυτών των δύο ανθρώπων οι οποίοι ξεκινούν από την ίδια αφετηρία, µε την ίδια αφορµή (άσχηµες οικονοµικές συνθήκες) και τα ίδια µέσα αλλά µε διαφορετικές προσδοκίες, καταλήγουν να είναι ασύµπτωτες ευθείες µε αποκλίνοντες προορισµούς. Από τα στοιχεία που προκύπτουν από την έρευνα πεδίου, τα κοινά\n71 σηµεία των δύο αυτών µεταναστών είναι, το γεγονός ότι έχουν τελειώσει και οι δύο τη µέση εκπαίδευση, έχουν το ίδιο θρήσκευµα (ο Ο.Σ.-σερβιτόρος- αναγκάστηκε να αλλάξει θρήσκευµα για λόγους ευκολότερης ενσωµάτωσης στην τοπική κοινωνία), γνώριζαν έστω και λίγα ελληνικά πριν έλθουν στην Ελλάδα παρόλα αυτά και οι δύο έµαθαν πολύ γρήγορα ελληνικά γεγονός που όπως µας εξηγεί ο Α.Τ. οφείλεται στο µεγάλο αριθµό φθόγγων που έχει η αλβανική γλώσσα ( 36 γράµµατα ) και ο οποίος τους επιτρέπει την εύκολη εξοικείωση µε κάθε γλώσσα µε την οποία έρχονται σε επαφή. Επίσης, όπως συµβαίνει µε την πλειονότητα των Αλβανών, ξεκίνησαν το ταξίδι τους µε φίλους, χωρίς την οικογένεια τους και αφού βρήκαν κάποια εργασία ή έστω τακτοποιήθηκαν στοιχειωδώς, έφεραν τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους για να εγκατασταθούν. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει το γεγονός ότι η γυναίκα του σερβιτόρου δεν εργάζεται (γεγονός το οποίο ανταποκρίνεται σε µεγάλο βαθµό στο παραδοσιακό πρότυπο της οικογένειας στην Αλβανία που θέλει τις γυναίκες στο σπίτι να φροντίζουν τα παιδιά και τον άντρα τους) ενώ αντιθέτως η γυναίκα του ζωγράφου έχει αναγκαστεί να εργάζεται, καθώς το εισόδηµα του συζύγου της είναι ασταθές. Τέλος, σηµαντική παρατήρηση αποτελεί το γεγονός ότι και οι δύο µετανάστες από την Αλβανία πέρασαν από την οικοδοµή. Ο Α.Τ. υποκινούµενος από άτυπα δίκτυα συµπατριωτών του και εκµεταλλευόµενος την φήµη των Αλβανών στο συγκεκριµένο εργασιακό τοµέα, προσπάθησε να εισέλθει στο χώρο των κατασκευών αλλά η καλλιτεχνική του φύση τον ανάγκασε να τον εγκαταλείψει γρήγορα Η περίπτωση των Βούλγαρων µεταναστών Μία σηµαντική πληθυσµιακή οµάδα µεταναστών στη χώρα µας αλλά και στο νησί της Λέσβου ειδικότερα, είναι αυτή των Βούλγαρων µεταναστών η οποία συµµετέχει στην έρευνα πεδίου. Οι Βούλγαροι µετανάστες προέρχονται από µία χώρα µε πληθυσµό κατοίκους, µε σηµαντική παραγωγή γαλακτοκοµικών προϊόντων και παράδοση στη µουσική και στον αθλητισµό. Το 85% του πληθυσµού είναι Χριστιανοί ορθόδοξοι και το υπόλοιπο 15% περίπου είναι µουσουλµάνοι. Προσφάτως µάλιστα έγινε και µέλος της Ε.Ε., γεγονός το οποίο διευκολύνει τόσο την ανάπτυξη της χώρας αλλά και την ευκολότερη µετακίνηση των πληθυσµών\n72 Γράφηµα 2: Η επαγγελµατική ειδίκευση των Βούλγαρων Μεταναστών Πηγή: Martin Baldwin-Edwards για λογαριασµό του ΙΣΤΑΜΕ Στο Γράφηµα 2 που προηγείται, φαίνεται η απασχόληση των Βούλγαρων µεταναστών στην χώρα µας τα έτη 2001 και Από το Γράφηµα αυτό µπορεί εύκολα να συµπεράνει κανείς το γεγονός ότι οι τρεις βασικότερες απασχολήσεις είναι οι οικιακές εργασίες, έπονται οι κατασκευές ενώ τελευταία στη λίστα είναι η γεωργία. Επίσης µελετώντας την εργασιακή µεταβολή από το 2001 στο 2006, παρατηρείται µία µείωση της απασχόλησης σε αγροτικές εργασίες και µία ταυτόχρονη αύξηση των οικιακών εργασιών γεγονός που µας επιτρέπει να εικάσουµε την µεγαλύτερη εισροή γυναικείου µεταναστευτικού πληθυσµού στο δεδοµένο χρονικό διάστηµα. Η Σ.Τ. είναι µία νεαρή Βουλγάρα η οποία εργάζεται ως οικιακή βοηθός και αποτελεί κοµµάτι του τυπικού δείγµατος. Ήρθε στην Ελλάδα παράνοµα όπως ένα αρκετά µεγάλο µέρος των συµπατριωτών της, κρυµµένη σε ένα φορτηγό µε χρήµατα\n73 που της είχαν στείλει οι αδελφές της που βρίσκονταν ήδη Ελλάδα. Αρχική απασχόληση ήταν οι γεωργία και έπειτα µετακινήθηκε στις οικιακές εργασίες. Η Σ.Τ ελλείψει τυπικών προσόντων (δεν µπόρεσε να τελειώσει ούτε τη µέση εκπαίδευση) έχει δουλέψει µόνο σε ανειδίκευτες εργασίες οι περισσότερες εκ των οποίων πλην της τελευταίας ήταν ανασφάλιστες. Από την άλλη ο Τ.Ρ. προπονητής του ναυτικού οµίλου Μυτιλήνης ήρθε στο νησί νόµιµα χωρίς την παρέµβαση άτυπων δικτύων µετά από πρόσκληση µάλιστα του ναυτικού οµίλου. Η υψηλή του εξειδίκευση και η µεγάλη του εµπειρία αποτέλεσαν σηµαντικά προσόντα για την εύρεση της εργασίας του. Η προϋπάρχουσα πανεπιστηµιακή του καριέρα αλλά και λαµπρή του πορεία ως προπονητής και παλαιότερα αθλητής µεγάλων Βουλγαρικών οµάδων (βασικά στοιχεία του πολιτισµικού του κεφαλαίου) αποτέλεσαν το εισιτήριο για τη µεταγραφή του στην Ελλάδα αλλά και για την έξοδο του από το τυπικό δείγµα των Βούλγαρων µεταναστών Η περίπτωση των Ουκρανών µεταναστών Οι Ουκρανοί προέρχονται από µία χώρα µε πληθυσµό κατοίκους που αυτή τη στιγµή έχει κοινοβουλευτική ηµοκρατία. Οι κάτοικοι της είναι κατά κύριο λόγο Χριστιανοί Ορθόδοξοι και η οικονοµία της κάνει σηµαντικές προσπάθειες να ορθοποδήσει\n74 Γράφηµα 3: Η επαγγελµατική ειδίκευση των Ουκρανών µεταναστών Πηγή: Martin Baldwin-Edwards για λογαριασµό του ΙΣΤΑΜΕ Το Γράφηµα 3 παρουσιάζει την απασχόληση των Ουκρανών µεταναστών στην Ελλάδα για το έτος Από το παραπάνω Γράφηµα γίνεται φανερό ότι το σύνολο των Ουκρανών µεταναστών απασχολείται σε ανειδίκευτες εργασίες. Το µεγαλύτερο µέρος του Γραφήµατος καταλαµβάνουν οι οικιακές εργασίες γεγονός που υποδηλώνει ότι ένα µεγάλο µέρος του ουκρανικού µεταναστευτικού πληθυσµού είναι γυναίκες. Αυτό άλλωστε επιβεβαιώθηκε από τη δυσκολία που αντιµετωπίσαµε εµείς οι ίδιοι στον εντοπισµό άντρα εκπροσώπου της Ουκρανίας για τη συµµετοχή του στο δείγµα της έρευνας. Τη δεύτερη θέση στον χάρτη απασχόλησης καταλαµβάνει η