Analiza bezpieczeństwa jakosciowego wody uzdatnionej w ZUW w Starym Sączu - DOI:10.15199/17.2019.12.2\nW świetle współczesnych zagrożeń cywilizacyjnych ważnym elementem mającym wpływ na bezpieczeństwo ludności jest zapewnienie ciągłego dostępu do zdrowej i czystej wody. Obserwowany w środowisku naturalnym coraz powszechniejszy brak wody podziemnej i powierzchniowej dobrej jakości, wymusza zastosowanie przez przedsiębiorstwa wodociągowe wysokosprawnych technologii uzdatniania wody [2,6]. Przykładem infrastruktury krytycznej Sądecczyzny jest Zakład Uzdatniania Wody (ZUW) w Starym Sączu, zaopatrujący w wodę mieszkańców Nowego i Starego Sącza oraz gmin ościennych [2,6]. Celem niniejszej pracy jest dokonanie oceny skuteczności uzdatniania wody w układzie technologicznym zastosowanym w ZUW w Starym Sączu, na podstawie analizy próbek wody pobieranych w okresie roku kalendarzowego. Skuteczność działania układu technologicznego przedstawiono na tle całego procesu uzdatniania wody zastosowanego w zakładzie. Jakość wód rzeki Dunajec Surowcem, jaki zakład pobiera do uzdatniania jest woda z rzeki Dunajec. Jako rzeka górska, cechuje się wysoką zmiennością parametrów fizyczno-chemicznych i bakteriologicznych zależnych od pór roku i pogody. Badania jakości wód rzeki Dunajec prowadzone przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska (WIOŚ) w Krakowie pokazują, że rzeka na przestrzeni lat 2007-2016 znajdowała się w kategorii jakości wód A-2 i A-3 pod kątem parametrów fizyczno-chemicznych i bakteriologicznych . Zgodnie z załącznikiem nr 1 do Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 listopada 2002 woda sklasyfikowana w kategorii A-2 i A-3 wymaga odpowiednio wysokosprawnego uzdatniania fizycznego i chemicz- *) Mgr inż. Iwona Wiewiórska, mgr inż. Izabela Głaz - Sądeckie Wodociągi Sp. z o.o. Dr inż. Józef Ciuła - Sądeckie Wodociągi Sp. z o.o., PWSZ Nowy Sącz Analiza bezpieczeństwa jakosciowego wody uzdatnionej w ZUW w Starym Sączu The safety analisys of treated water in water treatment plant in Stary Sącz Iwona Wiewiórska, Izabela Głaz, Jó... »\nZjawisko smogu w Polsce i możliwości jego ograniczania - DOI:10.15199/17.2019.12.3\nZbigniew Tałach Tadeusz Dziok\n1. Wstęp W okresie grzewczym w Polsce występują wysokie stężenia pyłu zawieszonego w powietrzu, a zjawisko to zwane jest potocznie smogiem. Aby powstał smog muszą być spełnione dwa zasadnicze warunki, tj. emisja zanieczyszczeń oraz odpowiednie warunki meteorologiczne (cisza wiatrowa, silna inwersja termiczna, zamglenie, średnia dobowa temperatura powietrza poniżej 5°C). Powszechnie smog utożsamiany jest z pyłem zawieszonym PM10 - cząstkami o średnicy aerodynamicznej poniżej 10 μm. Należy jednak zaznaczyć, że nie tylko sam pył jest szkodliwy, ale również zaadsorbowane na jego powierzchni szkodliwe substancje, a także występujące w smogu substancje gazowe. Problem ten jest szczególnie istotny dla naszego kraju. Według WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) wśród 50 najbardziej zanieczyszczonych miast europejskich aż 33 znajduje się w Polsce. Szacuje się, że w kraju zła jakość powietrza może być przyczyną ponad 40 tys. zgonów rocznie. Według danych modelowych na terenie Polski na ponadnormatywne stężenia dobowe pyłu PM10 narażone jest ponad 15 mln osób . Jednym z głównych źródłem emisji pyłów do atmosfery w kraju jest spalanie paliw stałych w sektorze komunalno-bytowym. Rozwiązaniem pozwalającym na ograniczenia emisji pyłów do atmosfery jest podjęcie szybkich i wielokierunkowych działań zmierzających do zmniejszenia zużycia energii, zamiany urządzeń grzewczych na niskoemisyjne oraz wprowadzenie ekologicznych nośników energii. W artykule przedstawiono przykłady takich działań. 2. Źródła emisji pyłów w Polsce Strukturę emisji pyłów w Polsce przedstawiono w tab. 1. Zdecydowanie największy udział w emisji, bo aż 50%, ma sektor komunalno- bytowy, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Wysoki udział posiadają także procesy spalania w sektorze produkcji i transformacji energii, przemysł oraz transport drogowy . Znaczący udział sektora komunalno-bytowego należy tłumaczyć łatwą dostępnością do węgla kamiennego w Polsce oraz re... »\nXII Sympozjum INSTALACJE BASENOWE 2019\nW dniach 27-29 listopada 2019 r., w Ustroniu w Beskidzie Śląskim w Hotelu Olympic, odbyło się XII Sympozjum Naukowo‑Techniczne Instalacje Basenowe. Czasopismo Gaz, Woda i Technika Sanitarna było jednym z patronów medialnych tego wydarzenia. Organizatorem sympozjum był Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki Politechniki Śląskiej (Katedra Inżynierii Wody i Ścieków) a patronat naukowy nad wydarzeniem objęła Sekcja Inżynierii Sanitarnej Komitetu Inżynierii Lądowej i Wodnej PAN. Komitetowi Naukowemu sympozjum przewodził Mariusz Dudziak, sekretarzem konferencji był Florian Piechurski. Sympozjum miało na celu zaprezentowanie aktualnego stanu wiedzy na temat systemów projektowania, wykonania i praktycznego zastosowania układów instalacji basenowych. W ciągu dwóch kolej... »\nProjektowanie instalacji wodociągowych i kanalizacyjnych w środowisku CAD i BIM - DOI:10.15199/17.2019.12.1\nKarolina Wontorska Jarosław Chudzicki\n1. Wstęp Początki projektowania analogowego sięgają przełomu XVIII i XIX wieku, miała wtedy miejsce rewolucja przemysłowa. Praca przy deskach kreślarskich wymagała nienagannych zdolności graficznych, estetycznych, a przede wszystkim umiejętności stwarzania odpowiedniej wizji i przenoszenia jej na papier . Projektowanie polegało wówczas na rysowaniu obiektów i jego elementów ołówkiem na kalce technicznej. Obliczenia wykonywane były na podstawie tablic, które wcześniej zatwierdzane były przez naukowców i oparte o aktualne normy. Większość prac wykonywali uprawnieni projektanci z pomocą asystentów. Niezbędnymi narzędziami były ekierki, cyrkle, krzywiki inżynierskie, suwaki logarytmiczne, kalkulatory (dopiero w latach siedemdziesiątych XX w.), szablony do opisów oraz przede wszystkim deski kreślarskie z oprzyrządowaniem [19, 22]. Biura projektowe przekształciły się od tamtego czasu z wielobranżowych dużych biur z kreślarzami, maszynistkami i pracowniami wykończeniowymi do mniejszych, czasem kilkuosobowych biur z osobistymi komputerami i ploterami. Wraz z rozwojem elektroniki i rozszerzaniem możliwości komputerów (lata 80 XX w.) zaczęły rozwijać się pierwsze firmy informatyczne. Wzmianki o pierwszym programie do wspomagania rysowania pochodzą z 9 kwietnia 1982 r. z Kalifornii. Kilku zaprzyjaźnionych programistów i inżynierów stworzyło program dla ówczesnych maszyn tzw. MicroCAD będącym pierwowzorem dzisiejszego AutoCAD-a. W taki sposób powstała firma Autodesk. Dopiero w 1992 roku, gdy pojawił się Interfejs graficzny, program stał się bardziej intuicyjny i przyjazny dla użytkownika (rys. 1). Przełom nastąpił w 2008 roku, gdy został zmieniony interfejs graficzny programu i powstał interfejs wstążkowy, zawierający narzędzia graficzne pogrupowane w konkretne zakładki. Pozwoliło to na zdecydowanie szybszą pracę, zwłaszcza przy korzystaniu z powtarzających się funkcji . Obecnie firma Autodesk oprócz podstawowej wersji AutoCAD-a o... »\nKontynuacja badań dotyczących energochłonności miejskich oczyszczalni ścieków - DOI:10.15199/17.2019.12.4\nZbigniew Heidrich Jakub Wróblewski Adam Gołębiewski\nZagadnienie energochłonności miejskich oczyszczalni ścieków było już przedmiotem publikacji zamieszczonych w czasopiśmie" Gaz Woda i Technika Sanitarna" w 2017 roku [4,5]. Pierwsza z publikacji dotyczyła ogólnych danych odnoszących się do energochłonności w powiązaniu z konkretnymi oczyszczalniami ścieków, z wykorzystaniem informacji z 1995 roku . Zacznie szersze dane można uzyskać z materiałów konferencyjnych z 2008 roku, gdzie przedstawiono już wyniki rozważań obejmujących szerszy ich zasięg . Interesujące treści zawarte zostały w artykule poświęconym danym dotyczących energochłonności pochodzących z blisko 150. oczyszczalni ścieków. Wyniki rozważań odniesiono do wielkości mocy zainstalowanej oraz zużycia energii elektrycznej. Zebrane dane dały podstawę do określenia zależności pomiędzy jednostkową mocą zainstalowaną i liczbą obsługiwanych mieszkańców, ilością oczyszczanych ścieków oraz ładunkiem BZT5 w ściekach dopływających do oczyszczalni. Podobnie określono jednostkowe zużycie energii elektrycznej. Ustalone zależności funkcyjne dają możliwość oceny energochłonności oczyszczalni ścieków obsługujących bardzo zróżnicowaną liczbę mieszkańców . Szczegółowe wyniki rozważań zostały zawarte w pracach dyplomowych wykonanych w Politechnice Warszawskiej [7,8]. Objęły one 30 miejskich oczyszczalni ścieków o bardzo zróżnicowanej przepustowości. Przeprowadzone rozważania dały podstawę do określenia jednostkowej mocy zainstalowanej oraz jednostkowego zużycia energii elektrycznej, w odniesieniu do ilości ścieków poddawanych oczyszczaniu, liczby obsługiwanych mieszkańców oraz ładunku zanieczyszczeń wyrażonego przez BZT5. Wyniki obliczeń przedstawiają się następująco: Dane dotyczące energochłonności miejskich oczyszczalni ścieków, a zasadniczo systemów kanalizacyjnych, obejmujących odbiór ścieków i ich oczyszczanie, gromadzone są przez Izbę Gospodarczą "Wodociągi Polskie", w ramach corocznego benchmarkingu. Uzyskany zbiór da... »\n1. Uwagi metodyczne Zagadnienia inżynierii środowiska mają odrębną specyfikę, różniącą je od problemów innych dziedzin techniki. W szczególności są one silnie zindywidualizowane, a środki finansowe przeznaczane na ich rozwiązywanie są ograniczone. Ważną tego konsekwencją jest konieczność starannego doboru metod wymiarowania obiektów tej branży. Warto zauważyć, że będące w dyspozycji specjalistów metody obliczeniowe można podzielić na trzy kategorie. Pierwsza z nich obejmuje metody przybliżone, bazujące najczęściej na bardzo prostych zależnościach fizycznych, lub wręcz mających charakter wytycznych technicznych o podłożu statystycznym. Drugą kategorię tworzą metody dokładne. Z reguły wymagają one rozwiązywania równań różniczkowych, toteż trudno traktować je jako narzędzie codziennej pracy inżyniera (są kosztowne, czasochłonne, wymagają wysokich kwalifikacji użytkowników, szczególnie na etapie formułowania zagadnień ). Pośrednią kategorię stanowią metody, które można nazwać racjonalnymi. Mają one względnie prostą postać formalną, lecz oparte są na pogłębionym (choć uproszczonym) opisie fizykalnym. W inżynierii środowiska metod tego typu jest jeszcze stosunkowo niewiele (np. ), że jednak znacznie usprawniają pracę specjalistów, to ich konstruowanie jest w pełni uzasadnione. W niniejszej pracy zaprezentowano metodę racjonalną dla osadników wirowych (zwanych też separatorami wirowymi). 2. Charakterystyka osadników wirowych Zasadniczą cechą urządzeń o wirowym przepływie cieczy jest powstawanie siły odśrodkowej. Wpływa ona na zachowanie się cząstek zawiesiny, ułatwiając lub wręcz umożliwiając jej grawitacyjną separację. Klasycznymi kategoriami służących do tego urządzeń są cyklony oraz wirówki. Za pierwszą próbę wykorzystania tej siły do oczyszczania ścieków należy uznać piaskownik wirowy Geigera . Jednakże, koncepcja ta została zaprezentowana jako rozwiązanie konstrukcyjne, niepoparte jakimś względnie dokładnym opise... »\nRosnące ceny za emisję CO2 a co za tym idzie ceny energii elektrycznej stwarzają obecnie zachętę do badań energooszczędnych wentylatorów. W budowanych obecnie w Polsce blokach energetycznych o mocach około 1 GW zastosowanie znajdują głównie jednostopniowe wentylatory osiowez łopatkami nastawnymi w ruchu. Typowe moce zainstalowane w/w wentylatorów to 2000-5000 kW. Jedną z interesujących w tym zakresie konstrukcji może być dwustopniowy wentylator osiowy z łopatkami nastawnymi w ruchu bez dyfuzora o sprawności 93%. Napodstawie dostępnych badań [1, 2, 3] i znajomości typowych obciążeń wentylatorów podczas eksploatacji w energetyce, można stwierdzić, że omawiane urządzenie wykaże w skali rocznej mniejsze o co najmniej 10% zużycie energii napędu w porównaniu z osiągami... »\nWpływ modyfikacji chitozanu na jego strukturę i powierzchnię właściwą - DOI:10.15199/17.2019.11.5\nNajbardziej popularnym i uniwersalnym sorbentem używanym do usuwania zanieczyszczeń na drodze sorpcji jest węgiel aktywny. Jednak z uwagi na jego wysoki koszt poszukuje się nowych, skutecznych i zarazem tanich sorbentów do zastosowania w oczyszczaniu ścieków. Alternatywą są tutaj biosorbenty, czyli sorbenty pochodzenia naturalnego, takie jak słoma, kompost, różne materiały roślinne, biomasa bakteryjna czy biopolimery. Zaletą stosowania biosorbentów jest ich niski koszt (często są produktem odpadowym), dobre właściwości sorpcyjne, brak toksyczności oraz podatność na biologiczny rozkład. Do tej grupy zaliczyć można chitozan, naturalny polisacharyd pochodzenia odzwierzęcego, produkowany z chitynowych pancerzy krewetek, krabów i kryli, poławianych do celów spożywczych. Chitozan wykazuje powinowactwo do wielu zanieczyszczeń, w tym barwników, metali ciężkich, anionów, fenoli, pestycydów, a także substancji humusowych . Cechuje go wysoka zawartość aminowych i hydroksylowych grup funkcyjnych, które wykazują dużą skuteczność w wiązaniu zanieczyszczeń, charakteryzuje się wysoką stabilnością chemiczną, jest wysoce reaktywny oraz wykazuje właściwości chelatujące, co czyni go dobrym materiałem sorpcyjnym . Chitozan można stosować w czystej postaci (sproszkowanej lub w formie płatków), można z niego wytwarzać membrany, jak również hydrożelowe kulki. W ostatnich czasach prowadzonych jest coraz więcej badań nad zastosowaniem chitozanu i jego modyfikacji do usuwania konkretnych zanieczyszczeń ze ścieków . W tym celu chitozan poddawany jest wielu modyfikacjom, aby uzyskać sorbent o dużej pojemności sorpcyjnej i wytrzymałości mechanicznej, a także odporności na różne warunki prowadzenia procesu. Chitozan znalazł także wiele różnorodnych zastosowań przemysłowych [1, 4, 5, 7, 8, 9]. W publikacji przedstawiono różne sposoby modyfikacji chitozanu poprzez otrzymywanie z czystego chitozanu hydrożelowych kulek, które następnie modyfikowano p... »\nBenchmarking firm wodociągowo-kanalizacyjnych oraz powstające w jego wyniku wskaźniki są doskonałym narzędziem wspierającym nadzorowanie awaryjności sieci. Badania prowadzone w Polsce mają swoje korzenie w benchmarkingu firm wodociągowo- kanalizacyjnych organizowanym przez Izbę Gospodarczą "Wodociągi Polskie". Benchmarking jest narzędziem umożliwiającym porównanie się z innymi, podobnymi firmami, a także umożliwiającym wykrywanie czynników, które sprawiają, że analizowane procesy są wykonywane efektywnie. Uzyskana w taki sposób wiedza może być punktem odniesienia wskazującym na lepsze rozwiązania służące poprawie pracy sieci. Same wskaźniki są istotnym elementem w określeniu stanu technicznego oraz kierunku rozwoju sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Pozwalają wskazać lepsze i gorsze obszary funkcjonowania, oraz potencjały, gdzie możliwa i konieczna jest poprawa. Uzyskana przy ich pomocy poprawa wyników ma przełożenie na lepsze funkcjonowanie i wizerunek firmy. Z powodu porównywalności, poprawności przekazywania oraz zestawiania ze sobą danych istotna do zdefiniowania stała się sama definicja awarii liniowej. W artykule przedstawiono statystyki awaryjności na przestrzeni kilku lat oraz wyniki badań benchmarkingowych poszczególnych wskaźników na przykładzie białostockiej spółki wodociągowo-kanalizacyjnej. Oprócz zobrazowania postępu i rozwoju wskaźników, przedstawiono wykresy z badań benchmarkingowych pokazujące pozycję firmy na tle innych przedsiębiorstw z branży oraz scharakteryzowano zastosowanie i sposób obliczenia poszczególnych wskaźników. Do porównania wyników z badań benchmarkingowych przyjęto 2010 r. oraz 2015 r. Kilkuletnia przestrzeń czasowa w analizowaniu wskaźników daje już pewien zarys w wyznaczeniu trendów. 2. Awarie liniowe Zarzadzanie działaniami związanymi z awariami ... »\nDane wejściowe do projektowania oczyszczalni ścieków formułowane są w przypadku budowy nowego obiektu, bądź też obiektu przeznaczonego do rozbudowy i modernizacji. W przypadku nowego obiektu wykorzystywane są najczęściej dane literaturowe, natomiast w drugim przypadku - dane pochodzące z pomiaru ilości ścieków oraz wyniki badań dotyczących jakości ścieków dopływających do oczyszczalni. W obu rozpatrywanych przypadkach podstawową wielkością jest liczba mieszkańców obsługiwanych przez oczyszczalnię (ΣM), w podziale na korzystających ze zbiorczego systemu kanalizacyjnego (Mk) oraz korzystających z kanalizacji bezodpływowej, kiedy to ścieki gromadzone są w szczelnych zbiornikach i okresowo dowożone do projektowanej oczyszczalni (Mkb): ΣM ΣM = Mk +Mkb (1) Składowe wielkości, podane we wzorze (1), powinny wynikać z analizy danych pochodzących z kilku poprzednich lat (rzeczywiste dane demograficzne), jako podstawa do wyznaczenia linii trendu informującej o wzroście bądź spadku, bądź też stabilizacji liczby mieszkańców korzystających z oczyszczalni ścieków. Zaleca się przy tym wykonanie analizy odniesionej do liczby mieszkańców odprowadzających ścieki za pośrednictwem sieci kanalizacyjnej oraz korzystających z kanalizacji bezodpływowej. Ilość ścieków poddawanych oczyszczaniu jest traktowana, jako obciążenie hydrauliczne oczyszczalni ścieków. Obejmuje ono zarówno ścieki odprowadzane siecią kanalizacyjną, jak też ścieki dowożone taborem asenizacyjnym. Przy projektowaniu oczyszczalni konieczna jest znajomość średniej dobowej ilości ścieków (Qdśr w m3/d), stanowiącej podstawę do wymiarowania części biologicznej i osadowej oraz maksymalnej godzinowej (Qhmax w m3/h), wykorzystywanej do wymiarowania części mechanicznej oczyszczalni ścieków. W przypadku nowoprojektowanej oczyszczalni ścieków, zazwyczaj jedyną znaną wielkością jest liczba mieszkańców w podziale na Mk i Mkb. Określenie charakterystycznych ilości ścieków jest ... »\n1. Wprowadzenie Inżynier musi posiadać wiedzę konieczną do zajmowania stanowisk naukowych lub technicznych, których celem jest prowadzenie twórczej działalności w zakresie organizacji i kierowania pracami dotyczącymi - opracowywania koncepcji nowych urządzeń technicznych, - działalności naukowo-badawczej, - konstruowania lub projektowania, - produkcji lub budowy oraz - eksploatacji urządzeń technicznych, jak również do odgrywania wiodącej roli w tych zakresach. Międzynarodowa Konferencja UNESCO (12.1968 r.) nt. kształcenia inżynierów Przedmiot artykułu związany jest z ważnym zadaniem konieczności podjęcia proinnowacyjnego kształcenia inżynierów . Tak określone zadanie wynika z dokumentu UE pt. "Strategia Lizbońska" z 2000 roku, który m.in. wymaga zmiany modeli zawodów, przez wzrost aktywności zawodowej (także inżynierów), rozwój kształcenia ustawicznego specjalistów, podniesienie poziomu i unowocześnienie edukacji (także inżynierów). W związku z tym, Rada Ministrów RP w 2006 roku przyjęła dokument pt. "Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013", opracowany przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Dokument opisuje obecny stan innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki oraz stan sektora naukowo-badawczego i edukacyjnego, m.in. dotyczącego techniki i inżynierów. Wskazuje się pięć głównych celów: 1. zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, a tym samym - inżynierów; 2. wzrost konkurencyjności polskiej nauki, a tym samym - jakości kwalifikacji pracowników nauki i nauczycieli akademickich; 3. zwiększenie roli nauki w rozwoju gospodarczym; 4. zwiększenie udziału innowacyjności produktów polskiej gospodarki w rynku międzynarodowym; 5. tworzenie trwałych i lepszych miejsc pracy; jakie - zgodnie z założeniami Strategii Lizbońskiej - powinny być osiągnięte w najbliższych latach. Cel drugi był inspiracją do opracowania . Natomiast, impulsem do opracowania tematu artykułu są nadzwyczaj ważne dokumenty ... »\n1. Wstęp Bakterie z rodzaju Legionella doskonałe warunki do namnażania znajdują instalacjach wody ciepłej i zimnej (m.in. w zbiornikach do magazynowania wody, podgrzewaczach, głowicach natryskowych, zaworach czerpalne). Występowaniu i szybkiemu namnażaniu się tych mikroorganizmów zarówno w wodzie niedezynfekowanej, jak i w wodzie nieskutecznie dezynfekowanej, szczególnie sprzyja temperatura w zakresie od 20°C do 45°C. Ponadto w instalacjach wodnych pałeczki Legionella wchodzą w skład biofilmu powstającego na wewnętrznych powierzchniach przewodów i elementów urządzeń kontaktujących się z wodą, który chroni związane z nim mikroorganizmy przed niekorzystnymi czynnikami w tym środkami dezynfekcji. Wybór metody dezynfekcji stosowanej w wewnętrznych systemach ciepłej wody w budynkach w celu usuwania zanieczyszczenia mikrobiologicznego i zapobiegania kolonizacji przez baterie Legionella uwarunkowany jest wieloma czynnikami, wynikającymi ze specyficznych warunków panujących w danej instalacji wodnej. Najczęściej stosowane są metody chemiczne oparte na związkach chloru. Za jedną ze skuteczniejszych metod do usuwania zanieczyszczenia bakteriami Legionella, uważana jest metoda dezynfekcji ditlenkiem chloru . Dezynfektant ten dobrze penetruje biofilm, w którym występują pałeczki Legionella i jednocześnie uchodzi on za substancję o stosunkowo niewielkim potencjalne korozyjnym. Zaletą dezynfekcji ditlenkiem chloru jest również to, że nie następuje pogorszenie walorów smakowych i zapachu wody (nie powstają związki chloroorganiczne, chlorofenole, chloroaminy) . Wadą stosowania ditlenku chloru jest nietrwałość substancji czynnej i szybki jej rozkład, stąd też nie zawsze jest on skuteczny w przypadku eliminacji pałeczek Legionella. Spośród alternatywnych metod chemicznych duże zainteresowanie wzbudza między innymi metoda dezynfekcji jonami miedzi (Cu2+) i srebra (Ag+). Bakteriostatyczne i bakteriobójcze oddziaływanie tych pierwiastków ... »\nOcena podatności materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z wodą do spożycia przez ludzi na tworzenie się biofilmu – aktualne problemy towarzyszące ocenie higienicznej - DOI:10.15199/17.2019.10.1\n1. Wstęp Obecność biofilmu wewnątrz sieci wodociągowej, a także w wewnętrznej instalacji wodnej budynków, jest zjawiskiem częstym przy czym wysoce niepożądanym. Może przyczyniać się do powstania problemów natury technicznej (korozja mikrobiologiczna), a także higienicznej, poprzez pogorszenie się jakości wody dostarczanej do konsumentów za pośrednictwem skolonizowanej instalacji. Bardzo ważny element szerokiej problematyki związanej z biofilmem w sieciach wodociągowych stanowią materiały, z których sieć jest wykonana . Od początku XXI wieku zaobserwowano w Polsce znaczny udział rozwiązań materiałowych z polietylenu *) Dr Maciej Szczotko, dr Renata Matuszewska - Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny; Chocimska 24, 00-791 Warszawa, tel.:022 5421382, fax: 022 5421287, e-mail: Ocena podatności materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z wodą do spożycia przez ludzi na tworzenie się biofilmu - aktualne problemy towarzyszące ocenie higienicznej Assessment of susceptibility of materials and products intended for contact with drinking water to biofilm formation - current problems associated with hygienic evaluation Maciej Szczotko, Renata Matuszewska*) GAZ, WODA I TECHNIKA SANITARNA ■ październik 2019 315 (PE) i polichlorku winylu (PVC) a także zwiększenie zastosowania nowych generacji żeliwnych tzw. żeliwa sferoidalnego [10, 11, 12]. Zastosowanie tworzyw sztucznych eliminuje zjawiska korozji, znanej z występowania w materiałach tradycyjnych (np. beton, żeliwo, stal), zapewnia szczelności kanałów, nawet w sytuacjach krytycznych (ugięcie zamiast pękania) oraz gwarantuje należytą dbałość o ekonomię przyjętych rozwiązań. Przy całej gamie pozytywnych aspektów, wynikających z zastosowania materiałów na bazie tworzyw sztucznych, należy jednak pamiętać o interakcjach jakie występują pomiędzy drobnoustrojami obecnymi w wodzie wodociągowej, a materiałem z jakiego sieć jest wykonana. Materiały tego t... »\n1. Wprowadzenie Ilość ścieków dopływająca do oczyszczalni jest zmienna, czego skutkiem mogą być zarówno problemy eksploatacyjne, jak także trudności z utrzymywaniem wymaganej jakości ścieków oczyszczonych zgodnie z obowiązującym pozwoleniem wodnoprawnym. Dopływ ścieków do oczyszczalni zmienia się z cyklu godzinowym, dobowym, miesięcznym, kwartalnym a także rocznym. Na nierównomierność dopływu ścieków wpływa głównie działalność i standard życia mieszkańców, specyfikacja i wielkość zlewni, system kanalizacji oraz produkcja przemysłowa na danym terenie [7, 8]. W oczyszczalniach ścieków może występować zarówno zjawisko niedociążenia, jak i przeciążenia hydraulicznego układu technologicznego w odniesieniu do wartości obliczeniowych, przyjętych na etapie projektowania systemu oczyszczania ścieków. Niedociążenie hydrauliczne oczyszczalni często występuje w niewielkich zlewniach, zlokalizowanych na terenach słabo zurbanizowanych i obszarach wiejskich. Często budowane są oczyszczalnie ścieków na terenach, które nie mają dobrze rozwiniętej sieci kanalizacji, czego efektem jest gromadzenie ścieków w zbiornikach bezodpływowych. Kolejną przyczyną niedociążenia hydraulicznego jest występowanie wód bezzwrotnych, których ilość jest trudna do oszacowania. Mniejszy niż projektowany dopływ ścieków może być również spowodowany oszczędnością wody przez mieszkańców [1, 2, 3] Przeciążenie hydrauliczne wywołane jest dopływem do kanalizacji wód infiltracyjnych oraz wód przypadkowych, w tym wód opadowych i roztopowych. Ilość wód infiltracyjnych związana jest z głębokością położenia kanałów w stosunku do poziomu wód gruntowych, które przedostają się do systemu kanalizacyjnego przez nieszczelności w kanałach. W starej kanalizacji ilość wód infiltracja wynosi 35÷115 m3/(d∙km sieci), w przypadku nowych kanalizacji wielkość ta nie powinna być większa niż 45 m3/(d∙km sieci) [1, 6]. Dopływ wód przypadkowych spowodowany jest występowaniem dużych ... »\nNa początku czerwca wszystkie drogi naukowców i praktyków, związanych z branżą wodno-kanalizacyjną prowadziły do Jachranki. Na gościnnym Mazowszu odbyła się II edycja konferencji Ekogmina Forum dla Praktyków. Organizatorzy zadedykowali to wydarzenie środowisku małych i średnich gmin, firm wodociągowych oraz ich kontrahentów. Honorowym partnerem był Wodociąg Marecki, który obchodzi 20 urodziny. W tak ważnym wydarzeniu nie mogło zabraknąć osoby prof. Zbigniewa Heidricha z Politechniki Warszawskiej, znanego praktyka, naukowca od 55 lat działającego w branży wodno-kanalizacyjnej. Od samego początku istnienia Wodociągu Mareckiego jego naukowe doświadczenie i pomoc merytoryczna stanowią niezbę... »\nZjawiska korozyjne zachodzące w betonowych obiektach gospodarki wodno-ściekowej Beton jako podstawowy materiał konstrukcyjny różnych obiektów gospodarki wodno-ściekowej narażony jest na liczne destrukcyjne oddziaływania, zarówno od strony zewnętrznej (wody gruntowe) jak i od strony wewnętrznej (ścieki). Zagadnienia ochrony betonu przed korozją opisane są m.in. w normach [6,7,8,9]. Wody gruntowe mogą wykazywać w stosunku do betonu agresywność ługującą. Proces ługowania betonu i zaprawy polega na rozpuszczeniu i wymywaniu wodorotlenku wapniowego i w mniejszym stopniu także innych składników stwardniałego zaczynu cementowego. W wyniku tego procesu następuje osłabienie struktury betonu oraz wzrost jego porowatości. Proces ten zachodzi szczególnie intensywnie w przypadku wód miękkich (np. wody deszczowe). Ługowanie jest procesem dyfuzyjnym, szczególnie istotny jest więc sposób oddziaływania środowiska, wpływający na szybkość rozpuszczania i wymywania składników. Proces ługowania jest znacznie przyspieszony w przypadku jednostronnego parcia wody. Ponadto wody gruntowe w zależności od składu wywoływać mogą agresywność kwasową i kwasowęglową (w wodzie gruntowej bywają rozpuszczone kwasy humusowe, kwasy nieorganiczne oraz sole silnych kwasów - kwaśne deszcze). Ścieki bytowo-gospodarcze są wodami silnie zanieczyszczonymi. W tych zanieczyszczonych wodach znajdują się zawsze pewne ilości chlorków, siarczanów, siarczków, węglanu sodowego, detergentów, tłuszczu oraz duża ilość substancji organicznych. Agresywność ścieków bytowych w stosunku do betonu jest nieznaczna. Szczególnie w zamkniętych zbiornikach zachodzą jednak procesy biochemiczne, w wyniku których powstaje siarkowodór i dwutlenek węgla. Dwutlenek węgla powoduje karbonizację zaczynu cementowego (silnie zasadowy wodorotlenek wapnia zawarty w zaczynie przechodzi w obojętny węglan wapnia), co obniża pH betonu i naraża stalowe pręty zbrojeniowe na przyśpieszoną korozję. W wyniku ro... »\nWIEDZA - PRAKTYKA - BEZPIECZEŃSTWO - ENERGOOSZCZĘDNOŚĆ.To już ostatni moment, aby wziąć udział w Warsztatach pracy projektanta i rzeczoznawcy instalacji i sieci sanitarnych, organizowanych przez Zarząd Główny Polskiego Zrzeszenia Inżynierów i Techników Sanitarnych. Zamknięcie rejestracji nastąpi 27 września. Patronat honorowy nad Warsztatami objęły: REHVA Federation of European Heating, Ventilation and Air Conditioning Associations, Izba Gospodarcza Gazownictwa, Polska Izba Inzynierów Budownictw... »\nW  stwierdzono, że podstawą racjonalnego wymiarowania i doboru różnorodnych urządzeń przepływowych systemów zaopatrzenia w wodę, dla zadanych warunków zewnętrznych, są m.in. wnikliwe obliczenia z zastosowaniem równań i wzorów ogólnej i stosowanej mechaniki płynów i hydrauliki (MPiH) urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych (WiK), co wymaga od inżynierów gruntownej wiedzy w tym zakresie i umiejętności jej stosowania do obliczeń zjawisk przepływowych w urządzeniach technicznych. To z kolei wymaga wprowadzenia do programów kształcenia odpowiednio zaprogramowanych [1,2] wykładów, uzupełnionych ćwiczeniami obliczeniowymi i ćwiczeniami laboratoryjnymi, w zakresie ogólnej i stosowanej MPiH urządzeń WiK. Podstawowym warunkiem efektywnego kształcenia inżynierów w tym zakresie, w kontekście wielkich kosztów inwestycyjnych i eksploatacyjnych tych urządzeń, są SPECJALISTYCZNE KOMPETENCJE NAUKOWE i KWALIFIKACJE DYDAKTYCZNE nauczycieli akademickich w zakresie ogólnej i stosowanej MPiH, a nie tylko powierzchowne i fragmentaryczne przyuczenie. Szkołą nauczycieli o takich kompetencjach w uczelniach politechnicznych mogą być tylko KATEDY lub ZAKŁADY MPiH, działające pod kierownictwem wysoko kwalifikowanego PROFESORA - NAUCZYCIELA I MISTRZA pracy naukowej i dydaktycznej. W związku z tym, konieczna jest auto-diagnoza aktualnego stanu we wszystkich uczelniach, gdzie jest prowadzone kształcenie inżynierów zaopatrzenia w wodę, połączona z rzetelnym analizą i auto-oceną oraz opracowaniem programu zmian aktualnego stanu, zamiast tracenia czasu na emocjonowanie się reformą "dobrych zmian" w szkolnictwie wyższym. Aktualnie tylko w kilku uczelniach istnieją warunki kadrowe do specjalistycznego kształcenia nauczycieli akademickich i inżynierów w zakresie ogólnej i stosowanej MPiH. O takim stanie rzeczy świadczy zanik publikacji naukowych i technicznych w tym zakresie, co uzasadnia stwierdzenie, że w większości uczelni kształcenie inżynierów ZW obarc... »\nktóre odbędzie się w dniach 27 - 29 listopada 2019 r. w Ustroniu/Beskid Śl. PATRONAT NAUKOWY Sekcja Inżynierii Sanitarnej Komitetu Inżynierii Lądowej i Wodnej.KOMITET NAUKOWY Mariusz DUDZIAK - Politechnika Śląska - Przewodniczący, Andrzej BIŃ - Politechnika Warszawska, Zbyszko BUJNIEWICZ - Politechnika Śląska, Wojciech DĄBROWSKI - Politechnika Krakowska, jan HUPKA - Politechnika Gdańska, Janusz JEŻOWIECKI - Politechnika Wrocławska, Jan KACZMARCZYK - Politechnika Śląska, Sabina KUC - Politechnika Krakowska, Karol KUŚ - Politechnika Śląska, Wojciech OZGOWICZ - Politechnika Śląska, Florian PIECHURSKI - Politechnika Śląska - Sekretarz konferencji, Tadeusz SIWIEC - Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Marek SOZAŃSKI - Politechnika Poznańska, Teodora TRACZEWSKA - Politechnika Wrocławska... »\nW wieku 97 lat, w dniu 9 stycznia 2019 roku, zmarł w A ustin, stolicy Teksasu (USA) profesor dr inż. E.F. Gloyna - bohater wojenny, wybitny amerykański profesor, należący do światowych pionierów inżynierii środowiska.E. F. Gloyna urodził się w dniu 30 czerwca 1921 roku na farmie w Vernon, Wilbarger County, w stanie Teksas. Jego dziadek - Ernst Gloyna, który przypłynął do portu w Galveston, nad Zatoką Meksykańską, w roku 1878, wspominał, że Jego przodkowie byli Łużyczanami. W roku 1938, został studentem pierwszego semestru na Politechnice Technologicznej Teksasu (obecnie Texas Tech Uniwersity) w Lubbock, w którym wprowadzono Program Szkoleniowy dla Oficerów Rezerwy (ang. ROTC), co sprawiło, że mając 21 lat uczestniczył w europejskim teatrze wojennym. W 1942 roku, jako podporucznik w Korpusie Inżynieryjnym Armii Stanów Zjednoczonych, służył w 820 Batalionie Inżynieryjnym Lotnictwa, skierowanym do Anglii. Miał piękną kartę żołnierską podczas II Wojny Światowej, w czerwcu 1944 roku, jako kapitan, brał udział między innymi w największej operacji desantowej w historii wojen, lądując na plaży Omaha w Normandii w Północnej Francji, od pierwszego dnia jej rozpoczęcia, zwanego Dniem D ( D-Day, oznaczający termin nieznany). Przeszedł szlak bojowy, w którym wyzwolono Francję, Belgię, Luksemburg... »\nBudowa miejskich systemów odwodnieniowych należy do najdroższych inwestycji infrastrukturalnych. Sieci te są zwykle projektowane na perspektywę co najmniej 50-100 lat. Kanalizacja deszczowa powinna zabezpieczać tereny zurbanizowane przed podtopieniami czy tzw. powodziami miejskimi, które mogą powodować znaczne straty gospodarcze i społeczne. Bezpieczne projektowanie systemów kanalizacyjnych ma na celu zapewnienie odpowiedniego standardu odwodnienia terenu, który definiuje się jako przystosowanie systemu do przyjęcia prognozowanych - maksymalnych strumieni wód opadowych z częstością równą dopuszczalnej (akceptowalnej społecznie) częstości wystąpienia ich wylań na powierzchnię terenu . Nowa norma PN-EN 752:2017  proponuje rozróżnianie dopuszczalnej częstości wylewów z kanalizacji w siedmiostopniowej skali wpływu zagrożenia na środowisko, tj. dla siedmiu zdefiniowanych przykładowych lokalizacji. Norma ta ogranicza dopuszczalną częstość wylań z kanalizacji od 1 raz na rok dla obszarów o bardzo małym znaczeniu (np. drogi i przestrzenie otwarte zlokalizowane z dala od budynków), przez m.in. częstość 1 raz na 5 lat dla obszarów o średnim znaczeniu (np. drogi i przestrzenie otwarte zlokalizowane w pobliżu budynków), do częstości 1 raz na 50 lat dla obszarów o bardzo wysokim znaczeniu gospodarczym i społecznym (tzw. infrastruktura krytyczna). Podstawową formą ilościowego opisu deszczy są modele zależności wysokości opadu (h, mm) od czasu jego trwania (t, min) i prawdopodobieństwa przewyższenia (p, -). Związek wysokości opadu z czasem jego trwania prezentowany jest najczęściej w postaci krzywych typu DDF (ang. depth-duration-frequency), dla różnych prawdopodobieństw przewyższenia bądź zamiennie częstości występowania opadu (C = 1/p). Zamiennie też do wysokości opadu w literaturze przedmiotu stosuje się pojęcie intensywności (I, mm/min) lub natężenia jednostkowego (q, dm3/s·ha) opadu. Związek intensywności opadu z czasem j... »\nOsady ściekowe można zagospodarować na kilka sposobów. Wśród najpopularniejszych można wyróżnić spalanie i współspalanie, przyrodnicze wykorzystanie i składowanie. Czynnikami decydującymi o wyborze metody ostatecznego zagospodarowania osadów ściekowych zaliczyć można wpływ na stan środowiska naturalnego, rozwój technologii, świadomość ekologiczna społeczeństwa, ekonomia procesu. Do niedawna najpopularniejszą metodą zagospodarowania osadów ściekowych było ich składowanie. Jednakże, zgodnie z Dyrektywą Unii Europejskiej i Rozporządzeniem Ministra Gospodarki od 1 stycznia 2016 roku składowanie osadów ściekowych o cieple spalania większym niż 6 MJ/kg jest zabronione co powoduje konieczność ich recyklingu. Konieczność poszukiwania efektywniejszych metod zagospodarowania osadów wymusiła rozwój procesów odwadniania osadu, tak bardzo ważnego przy zmniejszeniu ich objętości, termicznym przekształcaniu i przyrodniczym zagospodarowaniu. Procesem sprzyjającym odwadnianiu i zmianie struktury osadu jest kondycjonowanie. Wśród różnych rodzajów kondycjonowania na uwagę zasługuje proces z zastosowaniem ultradźwięków. Powoduje on zmianę struktury osadu poprzez rozbicie kłaczków go budujących. Dzięki temu uwalnia się woda zamknięta w kłaczkach i możliwe jest jej odprowadzenie. *) Mgr inż. Szymon Skarżyński, dr hab. inż. Izabela Bartkowska, prof. PB - Katedra Technologii i Systemów Inżynierii Środowiska, Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska, Politechnika Białostocka, Białystok, Polska, e-mail: s.skarzynski@doktoranci.pb.edu.pl Porównanie wpływu fal ultradźwiękowych na osad ściekowy pochodzący z komory osadu czynnego i sekwencyjnego reaktora biologicznego Comparison of the ultrasonic waves influence on sewage sludge coming from the chamber of activated sludge and sequential biological reactor Szymon Skarżyński, Izabela Bartkowska*) 262 GAZ, WODA I TECHNIKA SANITARNA ■ sierpień 2019 Cel badań Celem przeprowadzonych badań było określ... »\nW normach dotyczących wymiarowania instalacji określone jest pojęcie przepływu obliczeniowego definiowanego jako "umowna wartość strumienia objętości lub strumienia masy wody wyznaczona dla warunków uznanych za obliczeniowe w danym fragmencie instalacji" [4, 5]. W wielu publikacjach mówi się o przepływie sekundowym czy chwilowym wody lecz autorzy artykułu nie znaleźli jednoznacznej definicji sekundowego czy chwilowego natężenia przepływu wody we współczesnej literaturze branżowej. Znaleziono tylko jedno opracowanie mówiące o zmianach wartości przepływu w zależności od czasu jego uśredniania w stosunku do przepływu sekundowego , bazujące na opracowaniu z 1972 roku . Podano w nim, że natężenie przepływu średnie, w zależności od czasu rozbioru wody, zmienia się. Przyjmując przepływ sekundowy za 100% przepływy 2 minutowe stanowią 96%, przepływy 5 minutowe 86%, a 10 minutowe 71%. Dysponując zbiorem danych pomiarowych z ośmiu węzłów ciepłej wody użytkowej, obsługującym łącznie 1060 punktów poboru ciepłej wody (c.w.) ,przeanalizowano zależności pomiędzy poborami średnimi pięciosekundowymi (chwilowymi), a poborami z dłuższych okresów. 2. Charakterystyka pomiarów Pomiary poboru ciepłej wody (poborów średnich pięciosekundowych) przeprowadzono w ośmiu węzłach cieplnych obsługujących budynki mieszkalne wielorodzinne o zróżnicowanej liczbie mieszkańców, różnym terminie zasiedlenia mieszkań, oraz zlokalizowane w różnych dzielnicach miasta. Wszystkie mieszkania w tych budynkach są wyposażone w wodomierze mieszkaniowe ciepłej i zimnej wody. Dane charakteryzujące te budynki przedstawiono w tab. 1 . *) Mgr inż. Jerzy Nejranowski - Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Katedra Ogrzewnictwa, Wentylacji i Ciepłownictwa; al. Piastów 50, 70-311 Szczecin, tel:(91)449 46 55, jerzynej@zut.edu.pl Prof. dr hab. inż. Władysław Szaflik - Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Katedra Ogrzewnictwa, Wentylacj... »\nNa bieżący stan pracy sieci wodociągowej wpływa wiele czynników, głównie o charakterze deterministyczno-losowym. Kondycja systemów dystrybucji wody w największym stopniu jest zależna od stochastycznego poboru wody, wpływającego na ich stan eksploatacyjny oraz stan techniczny przewodów, którego miarą jest awaryjność sieci wodociągowej. Na chwilową wielkość poborów wody, warunkującą stan eksploatacyjny sieci wodociągowej, wpływa składowa deterministyczna uwidaczniająca się sezonowym i cyklicznym charakterem zużycia wody. Candelieri i Archetti  oraz Candelieri i in.  wykazali istnienie cykliczności dobowych poborów wody w zależności od pory roku oraz odmienność stanów pracy sieci wodociągowej w dni wolne od pracy i robocze. Kofinas i in. , mając na uwadze wpływ przyjazdu turystów do wybranej miejscowości, wykazali, że poza sezonem turystycznym zapotrzebowanie na wodę wykazywało cykliczność roczną, a w okresie urlopowym było dwukrotnie większe od rozbiorów poza sezonem. Oprócz zmienności czasowej zużycia wody przedmiotem badań było także zróżnicowanie przestrzenne. Vieira i in.  oraz Tan i in. udowodnili, że typ zabudowy, wiek mieszkańców, poziom ich wykształcenia oraz wyposażenie mieszkań w urządzenia pobierające wodę wpływają na wielkość zużycia wody. Z kolei wpływ warunków meteorologicznych na rozbiory wody wykazali m.in. Bakker i in. , Brentan i in.  oraz Hotloś . Z badań tych wynika, że przy maksymalnej dobowej temperaturze powietrza atmosferycznego wyższej od 12-13°C następuje zwiększenie zużycia wody. Wskaźnikami zmian stanu technicznego sieci wodociągowej jest wzrost liczby awarii, zwiększenie kosztów pompowania wody oraz strat rzeczywistych. Stan techniczny jest ściśle związany z wiekiem przewodów, materiałem z którego są wykonane, ciśnieniem wody w rurociągach, składem wody wodociągowej oraz innymi czynnikami mającymi pośredni lub bezpośredni wpływ na zmianę wytrzymałości i parametrów hydraul... »\nNiniejszy artykuł jest uzupełnieniem publikacji  w zakresie metod obliczeniowych zjawisk przepływowych w urządzeniach wodociągowych i kanalizacyjnych (WiK). Przedmiotem jego jest określenie pojęcia zadanie obliczeniowe, przedstawienie przeglądu ich rodzajów oraz metod rozwiązywania, jako podstawy do wymiarowania urządzeń WiK. Jego celem jest udział w dyskusji nad sensowną reformą politechnicznego kształcenia inżynierów urządzeń WiK, które muszą spełniać określone warunki, z wyłączeniem kształcenia w uczelniach zawodowych. W kształceniu metod obliczeniowych, w ramach ogólnej i stosowanej mechaniki płynów i hydrauliki (MPiH) , istotnym środkiem ułatwiającym osiąganie określonych celów kształcenia są zadania . Oznacza to, że nie po to nauczamy odpowiednich przedmiotów aby rozwiązywać zadania, lecz dlatego stosujemy zadania aby osiągać określone cele kształcenia . W mowie potocznej bliskoznaczne terminy, takie jak zadanie, pytanie i problem , są zrozumiałe samo przez się, przy czym często są traktowane jako terminy wieloznaczne i są stosowane zamiennie. W dydaktyce rozróżnia się sens tych pojęć i wyznacza się im różne cele. Zadanie definiowane jest jako polecenie poszukiwania metody, za pomocą której w określonej sytuacji (problemowej) można osiągnąć wskazany i określony warunkami cel, który aktualnie jest niedostępny. Rozwiązywanie zadania jest procesem poszukiwania metody osiągnięcia określonego celu. Natomiast rozwiązaniem zadania jest pełne określenie celu, np. przez podanie jego parametrów. Zadanie jest wielkim, gdy z jego rozwiązaniem wiążą się znaczne trudności; wtedy zadanie bywa nazywane zadaniem problemowym. Trudności rozwiązania najczęściej powodowane są złożoną sytuacją wyjściową, którą wtedy określa się jako problemowa. Zadanie jest małe lub błahe, gdy rozwiązanie można otrzymać bez wysiłku intelektualnego. W kształceniu zadania są stosowane w coraz szerszym zakresie oraz wzrasta różnorodność rodzaj... »\nWprowadzenie Praca systemu dystrybucji wody obarczona jest znaczną nierównomiernością dobowego zużycia wody. Podstawowe definicje i elementy działań eksploatacyjnych systemów dystrybucji wody przedstawił M. Kwietniewski , który zwrócił uwagę, że tworzenie baz danych oraz gromadzenie danych z parametrami sieci może być wykorzystane do poprawy sprawności zarządzania oraz komputerowego modelowania i symulacji pracy sieci. Problematykę tę podejmowali Tchórzewska-Cieślak, I. Piegdoń, i K. Boryczko  podając, że analiza i ocena ryzyka awarii podsystemu dystrybucji wody wymaga szeregu danych o charakterze ilościowym oraz jakościowym, a także zależności przyczynowo-skutkowej zdarzeń niepożądanych. Zarządzanie jest procesem, a proces to zestaw działań, które przekształcają zbiór danych wejściowych w dane wyjściowe lub rezultaty tworzące wartość dodaną. Zarządzanie procesami i systemami to sposób, w jaki organizacja określa swoje procesy, jak nimi steruje i je doskonali, tak aby wspierały politykę i strategię organizacji i przyczyniały się do pełnego zaspokojenia potrzeb klientów i innych zainteresowanych funkcjonowaniem organizacji . Problemy eksploatacji systemu dystrybucji wody w aspekcie awaryjności badali I. Zimoch, M. Jamer, B. Binda , którzy scharakteryzowano budowę i eksploatację systemu dystrybucji wody we Wrocławiu i na tej podstawie podjęto próbę przeprowadzenia oceny niezawodnościowej tego systemu Podstawę badań stanowiła szeroka baza danych dotyczących awarii w systemie dystrybucji . Wnioski z tej pracy jednoznacznie wskazują, że duże zwiększenie przepływów, wywołane większym poziomem zużycia, wywołuje wzrost awaryjności sieci. W kontekście zależności przyczynowo- ‑skutkowej zdarzeń niepożądanych, podjęto w niniejszym artykule analizę zużycia wody w trakcie transmisji sportowych, ze szczególnym uwzględnieniem piłki nożnej. Modelowanie systemu dystrybucji wody, na przykładzie dużej aglomeracji miejski... »\nDobór pojemności zasobnika do ciepłej wody współpracującego z kompaktową pompą ciepła - DOI:10.15199/17.2019.7.3\nW ostatnich latach w Polsce zaobserwować można rosnące zainteresowanie pompami ciepła. Szczególnie duży udział w rynku mają pompy ciepła typu powietrze-woda do przygotowania c.w.u., wśród których znaczną część stanowią urządzenia pobierające ciepło z powietrza usuwanego z pomieszczeń. Pompy ciepła są urządzeniami, które umożliwiają wykorzystanie do celów grzewczych ciepła niskotemperaturowego, pochodzącego z praktycznie nieograniczonych zasobów, ze źródeł odnawialnych, takich jak powietrze zewnętrzne, grunt, wody powierzchniowe oraz z niskotemperaturowego ciepła odpadowego, w tym ciepła odprowadzanego z powietrzem wentylacyjnym, spalinami, czy ściekami. W zależności od rodzaju źródła ciepła niskotemperaturowego rozróżnia się powietrzne, gruntowe lub wodne pompy ciepła. Pompa ciepła składa się z zespołu wymienników, elementu rozprężnego i sprężarki, najczęściej napędzanej silnikiem elektrycznym. W takim układzie zachodzi transformacja ciepła z niższego na wyższy poziom temperatury. W pompie ciepła krąży czynnik roboczy, który poddawany jest ciągowi przemian, takich jak wrzenie w parowaczu w warunkach niskiej temperatury, czemu towarzyszy pobieranie ciepła z dolnego źródła oraz sprężanie powstającej pary do ciśnienia i temperatury umożliwiającej wykorzystania ciepła przegrzania i skraplania pary czynnika roboczego do ogrzewania pomieszczeń lub przygotowania ciepłej wody . Obecnie konstruowane sprężarkowe pompy ciepła stanowią dojrzałe technicznie, oszczędne systemy ogrzewania i przygotowania ciepłej wody, które jednocześnie są przyjazne środowisku i zapewniają wysoki komfort i bezpieczeństwo użytkowania. Istotnym parametrem tych urządzeń jest efektywność energetyczna określana między innymi poprzez współczynnik wydajności grzejnej COP, zdefiniowany jako stosunek ilości uzyskanego ciepła użytecznego do ilości zużytej energii napędowej, którą najczęściej jest energia elektryczna. Podgrzewacze z pompą ciepła o wysokiej sprawn... »\nMagistralna sieć przesyłowa paliw gazowych, ropy naftowej a także substancji ropopochodnych, z uwagi na konieczność zapewnienia wysokich przepustowości do transportu mediów, wykorzystuje rurociągi o dużych średnicach, pracujące pod wysokim ciśnieniem rzędu nawet 10 MPa. Niezawodność działania takiej sieci powinna być na najwyższym poziomie, gdyż awarie rurociągów, związane z nagłym ich rozszczelnieniem, oprócz tego, że w pewnych przypadkach mogą pozbawić dostaw energii znaczne obszary z wieloma tysiącami odbiorców a także instalacje przemysłowe o strategicznym znaczeniu dla gospodarki, to dodatkowo w miejscach powstawania stanową bardzo duże zagrożenie dla otoczenia. W przypadku transportu ciekłych substancji ropopochodnych, w miejscach awarii występują zwykle rozległe skażenia środowiska i ewentualne pożary. Zagrożenia środowiska w przypadku awarii rurociągów przesyłowych paliwa gazowego (gazociągów) jest na znacznie niższym poziomie, jednak głównym problemem jest to, że w stanach awaryjnych mogą spowodować katastrofalne zniszczenia i pożary na dużym obszarze. Dla takich przypadków wielkość obszaru zagrożeń (zniszczeń) zależna jest od ciśnienia panującego wewnątrz gazociągu, wielkości szczeliny, przez którą paliwo gazowe wyrzucane jest na zewnątrz a także kierunku wyrzutu gazu z gazociągu, który uwarunkowany jest położeniem utworzonej na obwodzie rury szczeliny. Najgroźniejszymi awariami są przypadki poprzecznego pęknięcia gazociągu, najczęściej na spoinie obwodowej, powodujące wydmuchanie gruntu wokół pękniętego przewodu rurowego, w wyniku oddziaływania potężnej energii rozprężającego się gazu. Obwodowe pęknięcia spoin i gwałtowne rozprężanie się sprężonego do wysokich ciśnień paliwa gazowego często ma dynamiczny, niszczący charakter, a ponadto z uwagi na pojemność rurociągu może trwać nawet stosunkowo długi czas. W takich ekstremalnych przypadkach paliwo gazowe zwykle ulega zapaleniu i strefa zagrożenia pożarowego, jak i ... »\n1. Wstęp We współczesnym świecie prąd elektryczny jest podstawową i niezbędną formą energii. Stopniowe wyczerpywanie się naturalnych surowców energetycznych takich jak węgiel, ropa naftowa i gaz oraz liczne przestarzałe elektrownie opalane węglem, wymaga modernizowania istniejących źródeł oraz inwestowania w odnawialne źródła energii (OZE). Wzrost udziału odnawialnych źródeł energii w miksie energetycznym krajów członkowskich jest jednym z celów polityki energetycznej Unii Europejskiej. Obecny pakiet klimatyczny zakłada wzrost udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto w UE do poziomu 20% do 2020 roku . Kolejnym celem określonym w Dyrektywie  to wzrost udział energii ze źródeł odnawialnych w UE w końcowym zużyciu energii brutto w 2030 r. do co najmniej 32%. Należy nadmienić, że końcowe zużycie energii brutto oznacza energię dostarczaną do celów energetycznych w przemyśle, gospodarstwom domowym, sektorowi transportu i usługowemu, rolnictwu, leśnictwu i rybołówstwu, zużycie energii na produkcję energii (elektrycznej, ciepła i paliw transportowych) oraz straty energii elektrycznej i ciepła podczas przesyłu i dystrybucji . W Polsce zgodnie z założeniami polityki energetycznej [3,4,10] prognozowany docelowy udziału odnawialnych źródeł w końcowym zużyciu energii brutto powinien w 2020 r. wynosić 15% [3,10], a w 2030 r. 16% . W zał. 2 do Polityki energetycznej  stwierdzono, że obniżenie tempa rozwoju wykorzystania odnawialnych źródeł energii spowodowany naturalnymi ograniczeniami nie pozwoli na realizację polityki zwiększenia udziału OZE do 20% w 2030 r. zawartej w projekcie polityki energetycznej. Obecnie trwają końcowe prace nad opracowaniem Polityki Energetycznej Polski do 2040 r. . Rozwój nowoczesnych technologii w różnych dziedzinach gospodarki i życia w tym rozwoju technologii cyfrowych powoduje stały wzrost zużycia i cen energii elektrycznej. Zapotrzebowania na energię elektryczną brutto w latach 202... »\n1. Wprowadzenie 1) Inspiracją do napisania tego artykułu stała się publikacja Creaco oraz Pezzinga , którzy w przystępny i usystematyzowany sposób opisali najważniejsze osiągnięcia w rozwoju oprogramowania do modelowania systemów wodociągowych, które miały miejsce na przestrzeni ostatnich trzydziestu lat, oraz kierunki dalszych badań. Postęp, jaki dokonał się w tym czasie jest skorelowany z rozwojem technologicznym w innych dziedzinach, z którymi związane jest modelowanie systemów dystrybucji wody, tj. GIS, SCADA, monitoring, sterowanie czy optymalizacja. Badania naukowe poświęcone rozwojowi technologii w sieciach wodociągowych uległy w ostatnich latach istotnym zmianom właśnie ze względu na postępy w obszarach sterowania, optymalizacji, a także rozwojowi technologii informatycznych . Z racji, że modelowanie systemów wodociągowych przy pomocy programu EPANET realizowane jest już od dwudziestu sześciu lat i zostało opisane w wielu publikacjach, niniejszy artykuł poświęcony został nowym rozwiązaniom oraz ograniczeniom związanym z analizą sieci wodociągowych w sytuacjach krytycznych lub w warunkach, tzw. nietypowej pracy systemu. 1) PDD - z ang. Pressure Driven Demand Symulacje sieci wodociągowych dotychczas opierały się na podejściu znanej wartości zapotrzebowania na wodę w węzłach (DDA2)) [37,19,31]. Algorytmy silnika obliczeniowego programu, m.in. EPANETu, oparte są na dwóch założeniach. Po pierwsze, całe zapotrzebowanie na wodę, jakie jest przypisane do węzłów, jest w pełni zaspokajane, niezależnie od warunków ciśnienia. Po drugie, agregacja zapotrzebowania następuje w najbliższych dwóch węzłach pomimo tego, że woda jest dostarczana do odbiorców rozprowadzanych wzdłuż pojedynczego przewodu wodociągowego. Prowadzenie obliczeń metodą DDA jest uzasadnione i wystarczające przy założeniu normalnych warunków eksploatacji systemu oraz podczas jego projektowania. Jednak w sytuacji obniżonego ciśnienia, wynikającego z awarii... »\n1. Wstęp Bazy danych GIS funkcjonują już w wielu przedsiębiorstwach komunalnych  i wodociągowych w Polsce . Początkowo wykorzystywane były one jako tzw. mapy cyfrowe, wspomagające pracę służb eksploatacyjnych. Stopniowo bazy te zaczęły obejmować dodatkowe moduły, takie jak biling, monitoring czy modele numeryczne sieci wodociągowych i kanalizacyjnych [3-5]. Bazy te stały się platformą integrującą coraz większą liczbę działań przedsiębiorstw wodociągowych. proces ich rozbudowy ciągle trwa, o czym świadczą liczne doniesienia prezentowane w ramach cyklicznej konferencji "GIS modelowanie i monitoring w zarządzaniu systemami wodociągowymi i kanalizacyjnymi" organizowanej w Warszawie przez Zarząd Główny PZITS oraz Zakład Zaopatrzenia w Wodę i Odprowadzania Ścieków Politechniki Warszawskiej, na której prezentowane są przykłady wielu ciekawych wdrożeń. Stosunkowo rzadko jednak pojawiają się doniesienia o korzyściach jakie one przynoszą. Celem artykułu jest zatem prezentacja efektów wdrożenia Zintegrowanego Systemu Zarządzania Infrastrukturą Techniczną Przedsiębiorstwa (ZSZITP), na przykładzie Puław. 2. Obiekt badań W 2015 roku MPWiK "Wodociągi Puławskie" ukończyły wdrażanie projektu pn. "Przygotowanie założeń i wdrożenie ZSZITP" w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, lata 2007-2013, Działanie 1.4 Wsparcie projektów celowych osi priorytetowej 1 Badania i rozwój nowoczesnych technologii i Działanie 4.1 Wsparcie wdrożeń wyników prac B+R osi priorytetowej 4 Inwestycje w innowacyjne przedsięwzięcia, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W ramach tego przedsięwzięcia wdrożony został system informatyczny wykorzystujący bazę GIS jako platformę integrującą liczne moduły wspomagające zarządzanie. Był to pierwszy Polsce tak szeroko zakrojony system przeznaczony dla przedsiębiorstwa wodociągowego obsługującego miasto średniej (50 tys. mieszkańców) wielkości . Wd... »\nUroczyste obchody 100-lecia Polskiego Zrzeszenia Inżynierów i Techników Sanitarnych odbyły się w Warszawie w dniu 10 maja 2019 roku. Miejscem Gali Jubileuszowej był hotel Lord przy Al. Krakowskiej w Warszawie. W części oficjalnej prof. Jan Pawełek przedstawił historię Zrzeszenia. Następnie wystąpili zaproszeni goście, przedstawiając życzenia i gratulacje. ... »\nWstęp Podstawowym zadaniem każdego przedsiębiorstwa wodociągowego jest zapewnienie ciągłości dostawy wody o odpowiednich parametrach. Głównym problemem zarządzania systemem wodociągowym są awarie sieci wodociągowej. Powyższe wynika nie tylko z mogącego powstać ujemnego bilansu finansowego powstałego ze straty wody, ale również w powodu możliwości wtórnego zanieczyszczenia wody w sieci wodociągowej, co uniemożliwia spełnianie zapisów Ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków. Dodatkowym problemem, wynikającym z niekontrolowanych wycieków wody, to możliwość wyrządzenia szkód materialnych i ludzkich, które mogą powstać w następstwie wpływu temperatury powietrza otoczenia, zbyt późnego wykrycia awarii lub (po prostu) jej zbyt dużego wypływu. Biorąc pod uwagę powyższe, większość przedsiębiorstw zarządzających infrastrukturą wodociągową wprowadziło szereg rozwiązań. Działaniem podstawowym i niezbędnym do realizacji prac optymalizacyjnych, jest zabudowa armatury kontrolno - pomiarowej na sieci wodociągowej, która w integracji z systemem SCADA umożliwia wczesne ostrzeganie anomalii występujących w trakcie bieżącej eksploatacji sieci wodociągowej. Kolejne kroki zawsze wiążą się z podejmowaniem bezpośrednich działań eksploatacyjnych w terenie. W niniejszym opracowaniu poruszone zostaną aspekty możliwości optymalizowania strat wody poprzez obniżanie ciśnienia występującego w sieci wodociągowej, przy zastosowaniu zaworów redukcji ciśnienia. *) Mgr inż. Tomasz Golda, dr hab. inż. Krzysztof Gaska, dr inż. Florian Piechurski - Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki, Politechnika Śląska w Gliwicach Analiza wpływu ciśnienia na wydajność awarii wody na obszarze jednego z górniczych miast województwa śląskiego Analysis of the impact of pressure on water failure performance in the area of one of the mining towns of the Śląsk Tomasz Golda, Krzysztof Gaska, Piechurski*) GAZ,... »\n1. Wprowadzenie Narzędzia informatyczne są coraz częściej wdrażane w zarządzaniu systemami zaopatrzenia w wodę. Wykorzystanie programów takich jak Systemy Informacji Przestrzennej (GIS) czy modeli hydraulicznych staje się standardem we wspomaganiu zarządzania przedsiębiorstwami wodociągowo-kanalizacyjnymi. Na rynku dostępny jest szereg programów służących do wspomagania realizacji tego celu. Część z tych programów jest dostępna na zasadzie wolnych licencji. Przez wolne oprogramowania rozumiemy takie, które jest tworzone przez użytkowników na zasadzie współdzielenia się kodem źródłowym, a jego wykorzystanie nie wymaga zakupu licencji. Wolne oprogramowanie jest od wielu lat stosowanie zarówno przez użytkowników indywidualnych, jak również do celów komercyjnych. Oprogramowanie to jest przedmiotem artykułu. Jednym z najbardziej znanych wolnych programów do wspomagania analizowania pracy sieci, jest program Epanet, utworzony przez Amerykańską Agencję Ochrony Środowiska . Ze względu na otwartą strukturę oraz dostępność kodu źródłowego program ten stał sie jednym z najczęściej stosowanych w modelowaniu układów transportujących wodę. Algorytmy programu Epanet, były często wykorzystywane jako elementy narzędzi do wspomagania modelowania sieci wodociągowych. W artykule przedstawiono wybrane rozwiązania, rozszerzające funkcjonalność programu Epanet, które są dostępne jako wolne oprogramowanie. Do wspomagania modelowania sieci wodociągowych powszechnie stosuje się Systemy Informacji Przestrzennej (GIS). Jednym z najbardziej powszechnie stosowanych wolnych programów do analizy danych przestrzennych jest program QGIS. Program ten ze względu na otwartą architekturę umożliwia użytkownikom tworzenie własnych wtyczek, rozszerzających jego funkcjonalność. W artykule przedstawiono przykłady wtyczek, służących do wspomagania budowy hydraulicznego modelu sieci wodociągowej. Przedstawiono również poziomy integracji GIS z modelami hydrauliczny... »\nWprowadzenie Smart City, Smart Home, Smart TV, Smart Watch, Smartphone... Pojęcie smart w ostatnich latach jest odmieniane przez wszystkie przypadki i dodawane do każdego rzeczownika. "Inteligentne" (ang. Smart) funkcje wprowadzane są do kolejnych przedmiotów codziennego użytku oraz większych systemów. Czasem wydawać się może, że dodanie przymiotnika smart ma marketingowe znaczenie i może prowadzić do wniosku, że pojęcie "Smart" jest nadużywane i czasami tak jest. Nie mniej, stopniowe rozszerzanie funkcjonalności tradycyjnych przedmiotów i systemów o coraz to nowe funkcje i możliwości usprawiedliwia określanie ich mianem "smart". Można postawić pytanie, co czyni dane urządzanie "inteligentnym"? W którym momencie tradycyjny telefon stał się smartfonem? Czy było to podłączenie telefonu komórkowego do Internetu za pomocą technologii WAP (ang. Wireless Application Protocol)? Czy wprowadzenie kolorowych i większych ekranów, ekranów dotykowych, wyposażenie w moduł WIFI, Bluetooth, GPS, wprowadzanie Internetu mobilnego 3G, a może konieczne było umożliwienie użytkownikom urządzeń instalacji niezliczonej liczby aplikacji? Jak wynika z powyższego, określenie ostrej granicy, kiedy telefon stał się smartphonem jest trudne. Tak jak trudne jest przytoczenie definicji, która umożliwiłaby jednoznaczne określenie, czy dana rzecz jest już smart czy jeszcze nie. Prowadzić to może do ogólnego wniosku iż pojęcie smart nie określa konkretnych funkcji, lecz jest pewnym kierunkiem rozwoju, który dla rzeczy dobrze nam znanych wprowadza nowe funkcje m.in. przy wykorzystaniu nowoczesnych technik ICT (ang. Information and Communication Technologies). Pojawienie się inteligentnych rozwiązań, w tym inteligentnych miast w głównej mierze jest pochodną intensywnego rozwoju technologii teleinformatycznych, w historii której wyróżnić można kilka kluczowych etapów związanych z wprowadzaniem kolejnych platform. Pierwszą platformą jest system komputerowy typu mai... »\n1. Wstęp Systemy zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków są najstarszymi systemami eksploatowanymi w każdej aglomeracji miejskiej. We współczesnej dobie rozwoju cywilizacyjnego umiejętne zarządzanie majątkiem sieciowym w każdym przedsiębiorstwie wodociągowym znacznie wpływa na jakość podejmowanych decyzji oraz wpływa na wzrost konkurencyjności na rynku. Osoby decyzyjne w każdym przedsiębiorstwie powinny mieć pełną informację o posiadanym i zarządzanym majątku sieciowym, która rzutuje nie tylko na sprawne działanie spółki, lecz również na poziom świadczonych usług. W krajowych przedsiębiorstwach wodociągowych wprowadza się od kilkunastu lat rozwiązania informatyczne wspomagające proces zarządzania infrastrukturą krytyczną miast [8, 13, 14]. Standardem stają się wdrożenia systemów GIS (ang. Geographical Information Systems) do tworzenia map numerycznych sieci wodociągowo-kanalizacyjnych oraz systemów SCADA do monitorowania przepływów i ciśnień w sieci wodociągowej [3, 4, 11]. Wykorzystanie systemów informacji geograficznej w procesie zarządzania eksploatacją sieci wodociągowej stanowi również istotny element zarządzania bezpieczeństwem oraz ryzykiem braku dostawy wody do odbiorców, poprzez możliwość sporządzenia tzw. map ryzyka awarii sieci wodociągowej . Aplikacje GIS wspomagają proces decyzyjny w każdym przedsiębiorstwie wodociągowym. Dostępna literatura przedmiotu koncentruje się głównie na zastosowaniach GIS w planowaniu, rozwoju i generalnie na zarządzaniu majątkiem przedsiębiorstwa [2, 6, 9, 12, 15]. Jednak wciąż brakuje skutecznego wykorzystania aplikacji w zmniejszaniu liczby awarii sieci wodociągowej a tym samym wykorzystania modułów ich ewidencjonowania. Głównym celem pracy jest przedstawienie możliwości rozszerzenia funkcjonalności GIS o ewidencję awarii, przedstawienie zalet z niej wynikających, *) Dr inż. Izabela Piegdoń - Katedra Zaopatrzenia w Wodę i Odprowadzania Ścieków, Politechnika Rzeszowska, ul. Pow... »\nBazy danych typu GIS są wszechstronnie wykorzystywane w bardzo wielu obszarach działalności człowieka. Lista tych obszarów jest bardzo długa. Można wymienić chociażby: gospodarkę, administrację, organizację i planowanie przestrzenne, rolnictwo, górnictwo, geologię, leśnictwo, ochronę środowiska, zarządzanie kryzysowe, biznes, finanse, ubezpieczenia, handel czy też infrastrukturę techniczną w tym, wodociągi i kanalizacje. Wykorzystanie GIS w tych obszarach daje zauważalne korzyści, głównie w zakresie optymalizacji procesów i organizacji działalności oraz zarządzania majątkiem firm. Dla przykładu można wymienić: - w handlu - analizę dostępności klientów i rozmieszczenia konkurencji, optymalizację lokalizacji nowych placówek; - w ochronie środowiska - ocenę oddziaływania inwestycji na środowisko, ocenę zagrożenia dla różnych elementów środowiska (powietrze, woda, gleba); - w planowaniu przestrzennym - analizę i ocenę zmian w zagospodarowaniu terenu, symulowanie różnych scenariuszy zmian w planowaniu; - w zarządzaniu kryzysowym - planowanie i optymalizacja działań w wypadku potencjalnych i rzeczywistych zagrożeń, ocenę skutków ryzyka. Korzyści jakie daje GIS w zarządzaniu gospodarką komunalną są już wyraźnie widoczne w wielu branżach jak np. wodociągi i kanalizacje [Kwietniewski, 2008; Miszta-Kruk i Kwietniewski, 2007], gospodarka odpadami [Gaska i wsp., 2018; Gaska i Generowicz, 2014a] czy też ocena jakości powietrza atmosferycznego [Gaska i Generowicz, 2014b). Efekty wykorzystania GIS w tych i innych jeszcze obszarach gospodarki komunalnej od wielu lat przekładają się na konkretne korzyści finansowe. W przypadku infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej, największe korzyści jakie uzyskują przedsiębiorstwa [Zygmuntowicz, 2014; Kępiński i wsp., 2019] odnoszą się do usprawnienia eksploatacji obiektów i sieci wodociągowych i kanalizacyjnych (w 90% badanych przedsiębiorstw) oraz skrócenia czasu realizacji czynności eksploatacyj... »\n1. Wstęp Projektowanie i budowa układów kanalizacji sanitarnej pociąga za sobą konieczność rozwiązywania istotnych problemów inżynierskich determinowanych przez warunki hydrauliczne panujące w przewodach. Wieloletnia praktyka inżynierska przyniosła szereg rozwiązań i wytycznych określających wymagane parametry projektowe [12,13] Ich błędne określenie może przełożyć się na utrudnienia w eksploatacji systemu, a w konsekwencji nawet do katastrof kanalizacyjnych. Może to pociągać za sobą nieprzewidywalne straty związane z koniecznością przebudowy źle zaprojektowanych systemów, bądź z koniecznością rekompensaty powstałych szkód . Znacznym ułatwieniem dla podejmowania właściwych decyzji w procesach projektowania i eksploatacji systemów kanalizacyjnych jest wykorzystanie modeli numerycznych [4,9,18]. Budowa tych modeli jest jednak złożonym procesem, obejmującym wiele etapów, zaczynających się od odwzorowania topologii sieci, przypisanie węzłowych dopływów ścieków, oszacowanie wielkości dopływu wód infiltracyjnych i przypadkowych . Przydają się tutaj bardzo bazy danych typu GIS [11,5]. Do kolejnych etapów należą weryfikacja oraz kalibracja zbudowanego modelu . Dopiero prawidłowo skalibrowane modele stanowią narzędzia pozwalające na wiarygodne badania symulacyjne pracy systemów kanalizacyjnych. Za podstawę weryfikacji prawidłowości wyników symulacji warunków hydraulicznych pracy sieci kanalizacyjnych przyjmuje się zbiór danych pomiarowych obejmujących przede wszystkim natężenie przepływu ścieków, a także wysokość napełnienia nimi kanałów przesyłowych . Dane powinny obejmować okres minimum 3 dni [3,16], powinny być zbierane we wszystkich punktach pomiarowych jednocześnie, najlepiej w okresie bezdeszczowym i po uprzednim płukaniu przewodów . Zbierane dane pomiarowe powinny być wiarygodne, biorąc pod uwagę zarówno klasę wykorzystanych urządzeń pomiarowych, jak również ich lokalizację [1,6]. Działania te wchodzą w zakres... »\nW dniach 14-15 marca br. odbył się w Warszawie 39 Zjazd Gazowników, w 100 rocznicę I Zjazdu Gazowników Polskich, który miał miejsce w kwietniu 1919 r. Wydarzenie to znalazło się w kalendarium oficjalnych obchodów stulecia odzyskania przez Polskę niepodległości. Organizatorami Zjazdu byli Polskie Zrzeszenie Inżynierów i Techników Sanitarnych (PZITS), Stowarzyszenie Naukowo-Techniczne Inżynierów i Techników Przemysłu Naftowego i Gazowniczego (SITPNiG) oraz Izba Gospodarcza Gazownictwa (IGG). Patronat nad wydarzeniem objął Minister Energii. W sesji inaugurującej obrady wzięli udział przedstawiciele Międzynarodowej Unii Gazowniczej (International Gas Union, IGU), Luis Bertran, Sekretarz Generalny IGU oraz David Carroll, Prezydent IGU w latach 2015-2018 i członek Komitetu Wykonawczego IGU w latach 2018-2021, którzy po raz pierwszy uczestniczyli w spotkaniu polskiego sektora gazowniczego. Polskie firmy gazownicze reprezentowali: Piotr Woźniak, prezes PGNiG SA oraz Artur Zawartko, wiceprezes GAZ-SYSTEM S.A. Otwierający obrady Paweł Stańczak (PZITS, SITPGNiG) wraz z prof. Andrzejem Osiadaczem, przewodniczącym Rady Programowej 39 Zjazdu Gazowników, zarysowali krótko historię polskiego gazownictwa i tradycje organizacji zrzeszającej przedstawicieli tego sektora gospodarki. W pierwszej sesji problemowej, poświęconej "roli gazu w bilansie energetycznym kraju", referat wprowadzający wygłosił prof. W. Mielczarski (Politechnika Łódzka). Prezentacja wskazała na uwarunkowania kierunków rozwoju polskiego rynku energii, wynikające z regulacji europejskich, ograniczających emisję CO2. Z jednej strony jest to walka ze smogiem, co wymaga szerokiego zastosowania gazu do wytwarzania ciepła bezpośrednio lub w kogeneracji. Oznacza to konieczność rozbudowania sieci gazowych i ciepłowniczych i rodzi konieczność subsydiowania tej działalności. Z drugiej zaś strony należałoby zastąpić chociaż część dużych elektrowni węglowych elektrowniami gazowymi,... »\nOgólne określenie znaczenia mechaniki płynów i hydrauliki Ponieważ urządzenia wodociągowe i kanalizacyjne (WiK) służą do transportu wody i ścieków oraz uzdatnia wody lub oczyszczania ścieków, podstawą wymiarowania tych urządzeń są obliczenia z wykorzystaniem równań mechaniki płynów (tzn. cieczy i gazów) oraz hydrauliki płynów jednorodnych lub wielofazowych, gdyż w wielu przypadkach występują przepływy wielofazowe, np. ciecz + zawiesiny lub ziarenka minerałów + pęcherzyki powietrza. W związku z tym inżynierowie projektowania i eksploatacji urządzeń WiK, oprócz gruntownej wiedzy w zakresie chemii i biologii sanitarnej oraz technologii wody i ścieków, muszą posiadać gruntowną wiedzę w zakresie ogólnej mechaniki płynów i hydrauliki (MPiH) oraz ich zastosowań do analizy i obliczania zjawisk przepływowych w urządzeniach WiK, w których przepływy muszą spełniać warunki wynikające z ustaleń technologii wody i ścieków, dla ich indywidualnych własności. Oznacza to, że inżynierowie urządzeń WiK także muszą mieć gruntowną wiedzę w zakresie stosowanej PMiH i umiejętności jej wykorzystywania do zastosowań inżynierskich, z uwzględnieniem metod obliczeniowych i badań eksperymentalnych - w zakresie wizualizacji zjawisk przepływowych i eksperymentalnych badań modelowych, w skali zmniejszonej lub powiększonej. Oznacza to, że proces kształcenia w tym zakresie musi obejmować wykład oraz ćwiczenia audytoryjne i ćwiczenia laboratoryjne. Można zauważyć analogię pomiędzy kształceniem inżynierów urządzeń WiK oraz np. inżynierów konstrukcji budowlanych. Inżynierowie konstrukcji budowlanych muszą posiadać gruntowną wiedzę w zakresie mechaniki ogólnej i wytrzymałości materiałów oraz mechaniki budowli - konstrukcji drewnianych, stalowych, betonowych i żelbetowych, powłok itp. - w zakresie podstaw teoretycznych i eksperymentalnych badań modelowych. Tak jak inżynier konstrukcji budowlanych bez znajomości mechaniki budowli byłby ułomnym inżynierem, podobnie... »\nObecny rynek kompaktowych oczyszczalni ścieków do kilkuset RLM, charakteryzuje się bardzo dużą ilością producentów oferującą urządzenia oparte na kilku bazowych technologiach. Jedne z najczęściej spotykanych to rozwiązania pracujące w technologii SBR, a więc wykorzystujące procesy oczyszczania ścieków poprzez osad czynny, oraz urządzenia wyposażone w złoża biologiczne stałe, często opisywane jako pracujące w technologii hybrydowej. Oba rozwiązania wraz ze swoimi zaletami i wadami zostały szeroko opisane w literaturze fachowej, dlatego autor niniejszego artykułu chciał skupić się na rozwiązaniu alternatywnym i nieco mniej popularnym w Polsce… Mowa o technologii złóż tarczowych, która swoje początki bierze w połowie zeszłego wieku, jednakże nie zyskała tak dużej popularności jak wymienione na początku rozwiązania. Na rynku polskim technologia tarczowego złoża biologicznego jest oferowana przez co najmniej czterech producentów, a za przykład do niniejszego artykułu posłużą urządzenia firmy Kingspan Environmental - oczyszczalnie Biodisc. Urządzenia te oferowane są w kilkunastu typoszeregach, zaczynając od typowych rozwiązań przydomowych do 6 RLM, kończąc na oczyszczalniach dla małych jednostek osadniczych, lub bloków mieszkalnych do 2000 RLM i więcej. 2. Budowa i opis procesu oczyszczania Cechą charakterystyczną wszystkich wielkości jest kompaktowa budowa, bazująca na jednym zbiorniku z materiału GRP, w którym zachodzą procesy oczyszczania ścieków zarówno mechanicznego, jak i biologicznego. Wewnątrz zbiornika znajdują się wydzielone cztery strefy oczyszczania: - osadnik wstępny (1) - dwie strefy tlenowe ze złożem tarczowym (2,3) - osadnik wtórny (4) *) mgr inż. Krzysztof Falkowski - firma Kingspan Water and Energy, tel. +48 616609471, e-mail: krzysztof.falkowski@kingspan.com Oczyszczalnie ścieków w technologii złóż obrotowych, jako alternatywa dla małych jednostek osadniczych oraz pojedynczych obiektów mieszkalnych Rotat... »\nTo były 3 dni pełne wykładów, prelekcji i wymiany doświadczeń, a wszystko pod przewodnim tematem "Bezpieczeństwo i Współpraca". W piątek 15 marca w Krynicy Zdroju zakończyła się XXII edycja Hydroprezentacji - corocznej konferencji, na której czołowi przedstawiciele firm wodno-kanalizacyjnych debatują o najważniejszych wyzwaniach stojących przed branżą.Konferencję otworzył wykład Stanisława Krusza, prezesa zarządu Katowickich Wodociągów, poświęcony udziałowi firmy w Szczycie Klimatycznym ONZ - jednym z największych zorganizowanych w Polsce wydarzeń międzynarodowych, które odbyło się ... »\nDwa tygodnie przed rozpoczęciem targów EXPO-GAS współorganizowanych przez Izbę Gospodarczą Gazownictwa wiemy już, że zaprezentuje się co najmniej 104 firmy z Polski, Niemiec, Włoch, Czech i Litwy na ponad 2.500 mkw. powierzchni. X Targi Techniki Gazowniczej EXPO-GAS to wyjątkowa okazja do spotkania w jednym miejscu ekspertów z branży gazowniczej, do zapoznania się z innowacyjnymi rozwiązaniami technologicznymi oraz ... »\n1. U wagi wstępne Jakość wykonawstwa nowo wybudowanych sieci kanalizacyjnych z rur PVC w wielu przypadkach jest wysoce niepoprawna. Problemy dotyczące niepoprawnej jakości wykonawstwa przewodów kanalizacyjnych były już wcześniej sygnalizowane i poddane analizie. Przykładowo w  poddano analizie uszkodzenia zaobserwowane w trakcie odbiorów nowo wybudowanych przewodów kanalizacyjnych o łącznej długości 11 388,6 km. Obejmowały one 43 różne badania (336 różnych odcinków przewodów kanalizacyjnych) wykonane w 13 różnych miejscowościach na terenie kraju. W monografii tej zamieszczono wyniki badań dotyczących rodzaju zaobserwowanych uszkodzeń oraz ich wielkości ujętych w pięciu klasach stanu technicznego zróżnicowanych wielkością zaobserwowanych uszkodzeń. W późniejszym okresie autor tej publikacji zapoznawał się z wieloma innymi badaniami wskazującymi na wiele nieprawidłowości towarzyszących wbudowywaniu rur kanalizacyjnych wykonanych z PVC. Jednym z najpoważniejszych problemów jest nie zachowywanie przez wykonawców prawidłowego profilu podłużnego kanału, a także wbudowywanie rur już wcześniej uszkodzonych czy nie stosowanie obsypki piaskowej wokół rur. Zdarzały się także bardzo duże ugięcia wierzchołka rur sięgające nawet 40% powstałe wskutek nie zagęszczenia gruntu wokół rur. Z najbardziej niepoprawnym wykonawstwem autor spotkał się w przypadku sanitarnej kanalizacji o długości kilkunastu kilometrów, którą wykonawca zbudował z rur typu lekkiego - "L" zamiast jak to było w projekcie z rur typu ciężkiego - "S", tłumacząc to tym iż rury te były tańsze. Dodatkowo rury te wykonawca zasypał obsypką żwirową z dużą ilością kamieni. Przedmiotem analizy zamieszczonej w tej publikacji jest sieć kanalizacji sanitarnej o długości ponad 19 km wykonana z rur PVC o średnicy 200 mm wybudowana na obszarze jednej miejscowości. W trakcie badań CCTV wykonywanych podczas odbioru tej sieci stwierdzono różne uszkodzenia i nieprawidłowości. Poniżej za... »\nWstęp Problem zagospodarowania odpadów pochodzących z czyszczenia kanalizacji dotyczy każdego przedsiębiorstwa wodociągowego, które, w zakresie swojej działalności, mają wpisany obowiązek usuwania awarii, niedrożności sieci oraz utrzymania odpowiedniej wydajności pracy instalacji. Wiele firm dysponuje specjalistycznymi samochodami , które przy wykorzystaniu wysokiego ciśnienia wody i zastosowaniu różnego rodzaju głowic i dysz, umożliwiają usunięcie osadów zalegających w kanalizacji. Osady te gromadzone są w komorze samochodu, a następnie trafiają najczęściej na składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne. Problem zagospodarowania tego rodzaju odpadów staje się bardzo poważny z dwóch przyczyn: aspektów prawnych, kwalifikujących tego rodzaju odpady do składowania, oraz technologicznych, czyli stosowania właściwych procesów przeróbki i warunków czasowego magazynowania, zanim odpady trafią na składowisko. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. 2013 poz. 21 z późn. zm.) jasno precyzują zasady zagospodarowania odpadów, w tym także mieszaniny odpadów pochodzących z czyszczenia kanalizacji. Klasyfikowane jako odpady komunalne o kodach 20 03 03 oraz 20 03 06 powinny zostać poddane procesom odzysku, a w przypadku braku dostępu do racjonalnie uwarunkowanych metod, procesom unieszkodliwiania. Według zapisów w punkcie 7 art. 18 przedmiotowej ustawy, unieszkodliwianiu, (w tym także składowaniu), poddaje się te odpady, z których oddzielono odpady nadające się do odzysku. Zatem podmioty chcące składować odpady z czyszczenia kanalizacji prawnie zobowiązane są do przeprowadzenia procesów odzysku i unieszkodliwienia. Kryterium przy składowaniu osadów z czyszczenia kanalizacji jest spełnienie warunków wymywalności oraz parametrów wyznaczonych w załączniku nr 4 do Rozporządzenia Ministra Gospodarki (Dz. U. 2015 poz. 1277) w sprawie dopuszczania odpadów do składowania na składowiskach. Surowe, nieprzetworzone odpady, zbie... »\nW Warszawie w dniach 14-15 marca 2019 r. odbędzie się 39. Zjazd Gazowników. Swój udział w wydarzeniu potwierdzili przedstawiciele Międzynarodowej Unii Gazowniczej - International Gas Union (IGU), którzy po raz pierwszy wezmą udział w spotkaniu polskiego sektora gazowniczego. Zjazd rozpocznie wystąpienie Luisa Bertrana, który pełni obecnie funk... »\n1. Wprowadzenie Na zmiany składu wody w systemie wodociągowym w znacznej mierze rzutuje jego eksploatacja i warunki hydrauliczne tam panujące, w tym: - średnia dobowa prędkość przepływu wody, - zmienność rozbioru wody w ciągu doby, - dobowe zmiany kierunku przepływu i ciśnienia wody, - czas przebywania wody w systemie jej dystrybucji, oraz sposób zaprojektowania sieci wodociągowej (przewymiarowanie). Regularne płukanie i czyszczenie przewodów, wymiana i renowacja zniszczonych rurociągów lub ich odcinków, właściwa konserwacja i montaż rurociągów, zastosowanie armatury ochronnej i odcinającej, zaworów zwrotnych i odpowietrzników zmniejsza szybkość korozji [1-4, 8, 15, 18, 21, 23, 25, 26, 29, 30-32]. Ponadto płukanie sieci i właściwa konserwacja przewodów zmniejsza intensywność odkładania się osadów [1, 2, 32]. Przy niskich prędkościach przepływu wody powstają korzystne warunki do wytrącania się osadów. Wzrost prędkości powoduje natomiast wynoszenie przez wodę drobnych cząstek koloidalnych z powierzchni osadów zalegających w rurociągach [3, 10, 12, 13, 30, 32]. Małe prędkości zwiększają możliwość wystąpienia korozji, z uwagi na dłuższy czas kontaktu wody z przewodem, duże prędkości przepływu powodują odrywanie produktów korozji z powierzchni przewodów [1, 6, 7, 9, 10, 12, 13, 16, 17, 21-25, 32]. Zmiany kierunku przepływu i ciśnienia wody powodują odrywanie się cząstek osadu zgromadzonego w rurociągu [2, 3, 22] oraz zwiększają szybkość korozji. Obserwuje się zanieczyszczenie wody wodociągowej produktami korozji oraz wynoszenie osadów z rurociągów [1, 19]. Im mniejsza prędkość przepływu wody i ciśnienie, tym lepsze są warunki dla rozwoju bakterii (przy stagnacji wody wzrasta zagrożenie jej zagniwaniem) [14, 22, 23]. Przy dużych wahaniach rozbioru wody obserwuje się samooczyszczanie rurociągów z osadów. Natomiast stabilne warunki pracy, przy niskich prędkościach przepływu, sprzyjają powstawaniu osadów w rurociągach [3, 8, 10, ... »\n1. Wstęp Jednym z podstawowych pytań jakie pojawiają się przy formułowaniu zadania optymalizacji jest ustalenie kryterium optymalizacji (funkcji celu). Jest to bardzo istotny problem ponieważ w zależności od tego jak kryterium zostanie sformułowane możemy uzyskać zupełnie różne rozwiązania tego samego problemu. Często trudno jest dla wybranych problemów poszukiwać rozwiązania optymalnego wyłącznie ze względu na jedno kryterium. Zdarza się, że rozwiązanie problemów rzeczywistych wymaga rozważenia równocześnie wielu kryteriów. W wielu wypadkach kryteriów mogą to być kryteria trudno ze sobą porównywalne. Zdarzają się również sytuacje, gdy istniejące kryteria są sprzeczne ze sobą. Aby ocenić równoczesny wpływ wszystkich tych kryteriów na ostateczne rozwiązanie należy sformułować wielokryterialne zadanie optymalizacji. Jednym z kluczowych pytań, na które musimy sobie odpowiedzieć, jest to czy w procesie optymalizacji wielokryterialnej interesuje nas znalezienie jednego konkretnego rozwiązania czy może wskazanie grupy rozwiązań z których każde, będzie się różniło, lecz w pewnym sensie będzie optymalne. Pareto [ ] wykazał, że w optymalizacji wielokryterialnej można mówić o dwóch grupach rozwiązań: rozwiązaniach zdominowanych i rozwiązaniach niezdominowanych. Załóżmy, że szukamy rozwiązania ze względu na minimum dwóch kryteriów: X i Y. Uzyskaliśmy cztery rozwiązania dopuszczalne (1-4). Z analizy wynika, że rozwiązanie 2 jest gorsze od 1, gdyż ze względu na oba kryteria posiada większe wartości. Ale popatrzmy na rozwiązania 1 i 3. Rozwiązanie 1 jest lepsze (mniejsze) od 3 ze względu na kryterium X, ale gorsze ze względu na kryterium Y. I odwrotnie. Które z nich jest w takim razie lepsze? Pareto wykazał, że nie ma tu jednoznacznej odpowiedzi, lecz istnieje grupa rozwiązań korzystniejszych niż pozostałe i nazwał je rozwiązaniami niezdominowanymi. Rozwiązanie niezdominowane to takie, którego nie jesteśmy w stanie polepszyć ze względu na ... »\nRozwój wspólnego rynku gazu ziemnego w Europie był możliwy m.in. dzięki odkryciu na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych ubiegłego wieku złóż w Groningen w Holandii oraz odkryciu gazu na obszarze Morza Północnego. Dostęp do znaczących źródeł gazu dał podwaliny pod budowę europejskiego rynku gazu ziemnego. Do jego stworzenia konieczna była budowa infrastruktury przesyłowej, od źródeł gazu jak również połączeń zwanych interkonektorami pomiędzy odrębnymi obszarami rynkowymi. Przyczyniło się to do zwiększenia możliwości wymiany handlowej, jak również lepszego zarządzania bezpieczeństwem dostaw. Obecnie ze względu na rozwój rynku gazu skroplonego (LNG), rynek gazu ziemnego staje się rynkiem o charakterze globalnym. Transport morski LNG, w połączeniu z wzrastającą możliwością produkcji gazu skroplonego w terminalach skraplających, wpływa na wzrost konkurencji po stronie podażowej. Spowodowało to m.in. powstanie rynku spotowego LNG a pojedyncze ładunki LNG są kierowane na rynki, gdzie można uzyskać wyższą cenę za oferowany produkt. Koszty związane z dostawami (w tym transport morski) muszą być oczywiście brane pod uwagę ale nie stanowią istotnego ograniczenia. Od lat dziewięćdziesiątych na obszarze Europy obserwowany był znaczny wzrost zużycia paliwa gazowego. W szczytowym momencie łączne zużycie gazu ziemnego w państwach, które są obecnie członkami Unii Europejskiej (EU 28) dochodziło do poziomu około 500 mld m3 rocznie. Jednocześnie mimo spadku zużycia gazu ziemnego, którego kulminacja miała miejsce w 2014 r. (spadek do poziomu około 380 mld m3), w roku 2017 obserwujemy kolejny już wzrost zużycia gazu ziemnego, które jest większe o blisko 50%1) 1) Dane o zużyciu gazu ziemnego w 2017 roku przez EU28 za https://ec.europa. eu/energy/sites/ener/files/documents/quarterly_report_on_european_gas_ markets_q4_2017_final_20180323.pdf w stosunku do roku 1990. Poniżej przedstawione jest historyczne zużycie gazu ziemnego w latach 1... »\nAkweny wód stojących w swych osadach gromadzą w większej części materiał spływający ze zlewni. Skład chemiczny osadów dennych zbiorników wodnych zależy od sposobu i rodzaju zagospodarowania zlewni, a także od rodzaju utworów budujących zlewnie zbiornika wodnego. W akwenach bezodpływowych na formowanie się osadów duży wpływ ma falowanie wody oraz pionowa sezonowa cyrkulacja [3, 7, 9, 11, 12, 13, 17]. Jednym z wyznaczników wpływu antropopresji na danym terenie są metale ciężkie, doprowadzane do wód wraz ze ściekami przemysłowymi, komunalnymi oraz zmywane z pól i łąk (w postaci nawozów i środków ochrony roślin) oraz z transportu . Metale ciężkie w środowisku wodnym są bardzo niebezpieczne z uwagi na swą toksyczność, trwałość oraz bioakumulację. Wyróżniają się one tym, że spośród innych niepożądanych substancji nie ulegają one biodegradacji, a jedynie biotransformacji [1, 5, 8, 9, 18]. Mogą one być unieruchamiane w osadach nawet przez wiele dziesiątek lub setek lat [6, 14]. Analiza chemiczna osadów dennych stanowi ważną informację o źródłach prędkości oraz drogach dystrybucji metali w zbiorniku i pozwala określić możliwości wtórnego zanieczyszczania wód zbiornika [3, 9, 12, 17]. Po każdorazowym odmuleniu zbiornika wydobyte osady musza być właściwie zagospodarowane w zależności od ich żyzności i stopnia zanieczyszczenia. Dlatego ważnym problemem po wydobyciu osadów jest ich zagospodarowanie. W zależności od ich stopnia zanieczyszczenia metalami ciężkimi mogą być składowane w różnych miejscach. Mogą być stosowane do użyźniania gleb, bądź też w przypadku nadmiernego zanieczyszczenia muszą być poddane zabiegom oczyszczania, a następnie deponowane na składowiskach odpadów innych niż komunalne i obojętne . *) Mgr inż. Kamil Szydłowski, dr hab. inż. Joanna Podlasińska - Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Katedra Ekologii, Ochrony i Kształtowania Środowiska, ul. Słowackiego 17, 71-494 Szczecin, email: joanna... »\nDo końca ubiegłego wieku w mieście Marki funkcjonował układ kanalizacyjny, którego zaczątkiem była kanalizacja budowana dla Fabryki Okładzin Ciernych "Polmo" wraz z zapleczem budowy. Po sprzedaży FOC "Polmo" dysponentem układu kanalizacyjnego była Fabryka Okładzin Ciernych "Fomar Roulunds" S.A. Do tej kanalizacji podłączano budowane w pobliżu osiedla mieszkaniowe, np. budynki Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Praga", Mareckiej Spółdzielni Mieszkaniowej oraz budynki komunalne w rejonie ul. Promiennej, Słonecznej i Rejtana (zachodnia część miasta). Stało się to przesłanką do przekazania kanalizacji do Gminy Marki, umożliwiając tym samym jego dalsza rozbudowę. W 2002 roku miasto Marki wybudowało nową pompownię główną ścieków (P0), którą połączono z istniejącym systemem, omijając starą zużytą pompownię, a w 2006 r. całość systemu została przekazana do eksploatacji przez Wodociąg Marecki. Na cały system składały się przewody kanalizacyjne grawitacyjne o średnicach od 200 do 400 mm i długości 8,6 km. Ścieki pochodzące z kanalizowanego terenu odprowadzane były do pompowni głównej (P0), a następnie przetłaczane do warszawskiego systemu kanalizacyjnego. Były to dwa przewody stalowe o średnicy 200 mm i długości każdego z nich ponad 3,0 km. Istotny krok w rozbudowie kanalizacji nastąpił w 2005 roku po oddaniu do użytku odcinka kanalizacji sanitarnej grawitacyjno-tłocznej z osiedla "Horowa Góra". Według danych z 2009 roku ilość ścieków odprowadzana za pomocą pompowni głównej wynosiła ok. 830 m3/d. W przeważającej części miasta ścieki były odprowadzane do zbiorników bezodpływowych i wywożone taborem asenizacyjnym do punktów zlewnych warszawskiego systemu kanalizacyjnego lub do Radzymina. Wiele zbiorników bezodpływowych było nieszczelnych i ścieki trafiały do gruntu a dalej do wód podziemnych, w... »\nStrategie dywersyfikacji stają się przedmiotem intensywnych badań w branży wodociągowej, kanalizacyjnej i ciepłowniczej. Badania naukowe w tym zakresie są w dalszym ciągu rozwojowe. Co więcej, można zauważyć znaczący wzrost obszarów badawczych w tym aspekcie, jak również obszerniejsze studia empiryczne, obejmujące już kilkadziesiąt krajowych systemów wodociągowych . Lapidarnie rzecz ujmując dywersyfikacja oznacza bardziej równomierne rozłożenie ryzyka związanego z brakiem lub złą jakością wody wodociągowej. Strategia dywersyfikacji zaliczana jest do metod sprzyjających niezawodnemu i bezpiecznemu działaniu systemów zbiorowego zaopatrzenia w wodę (SZZW) [1,5]. Jest ona realizowana przede wszystkim w dużych systemach wodociągowych. Nie jest to strategia jednorodna, ponieważ może dotyczyć różnych podsystemów SZZW. Najbardziej efektywne strategie dywersyfikacji dotyczą liczby ujęć wody, liczby sieciowych zbiorników wodociągowych, liczby magistral wodociągowych oraz liczby pompowni i przepompowni wodociągowych [1,3]. Strategie dywersyfikacyjne powinny być uwzględniane przy modernizacjach i perspektywach rozwojowych SZZW. Dywersyfikacja oznacza rozproszenie funkcjonowania strategicznych podsystemów SZZW i rozdzielenie w ten sposób potencjału zaopatrzenia w wodę do spożycia. Jest zbiorem działań strategicznych, które powodują powstanie nowych kluczowych czynników niezawodności i bezpieczeństwa [5,9]. Tak rozumiana strategia prawie zawsze wymaga nowych inwestycji, które przyczyniają się do wzrostu potencjału rozwojowego SZZW. Strategia dywersyfikacji dla firmy wodociągowej może być atrakcyjna z powodu tworzenia się dodatniego efektu synergii. Świadomość takiego stanu rzeczy prowadzić powinno do starannego oszacowania popartego stosownymi obliczeniami efektu dywersyfikacji. Kolejnym dobrostanem dywersyfikacji jest rozproszenie ryzyka związanego ze zdarzeniami niepożądanymi w SZZW [10,11]. Głównym celem artykułu jest prezentacja r... »\nJednym z priorytetów polityki energetycznej Polski do 2030 roku jest osiągnięcie w roku 2020 co najmniej 15% udziału energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu finalnym energii brutto. Zobowiązanie to wynika bezpośrednio z Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, zmieniającej i w następstwie uchylającej dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE . Jednym z istotnych czynników zwiększenia udziału energii odnawialnej w całkowitym bilansie energetycznym jest uzyskanie możliwości magazynowania wyprodukowanej energii. Pozyskana ze źródeł odnawialnych energia elektryczna może być magazynowana np. w postaci wodoru. W tym celu jako magazyny wytworzonego wodoru najczęściej wykorzystywane są sieci gazowe. Pozwalają one nie tylko na długotrwałe magazynowanie energii w postaci wodoru, ale także na jej przesyłanie z miejsca wytworzenia do miejsc najbardziej efektywnego jej wykorzystania. Zatłaczanie wodoru do sieci gazu ziemnego powinno być jednak uregulowane prawnie, co pozwoli na zapewnienie bezpieczeństwa transportu i użytkowania mieszanin gaz ziemny-wodór. Na chwilę obecną brak jest wspólnotowych uregulowań prawnych, które określałyby maksymalne dopuszczalne zawartości wodoru w mieszaninie gaz ziemny-wodór, stąd też poszczególne państwa członkowskie muszą wypracować sobie własne regulacje prawne i techniczne w tym zakresie. Takie podejście powoduje, że dopuszczalna zawartość wodoru w mieszaninie gaz ziemny-wodór, w poszczególnych państwach UE jest zróżnicowana i wynosi od 0,1% w Wielkiej Brytanii do 12% w Holandii [25, 12]. Jednak maksymalna dopuszczalna zawartość wodoru w mieszaninie gaz ziemny -wodór stanowi nadal obszar badań i dyskusji, o czym świadczą między innymi zapisy normy PN-EN 16726:2015 Infrastruktura gazowa, Jakość gazu, Grupa H . Badania te dotyczą przede wszystkim aspektów związanych z bezpieczeństwem transportu gazu. W... »\nKierunek - OZE Ustawa Prawo energetyczne (Dz. U. 1997 nr 54, poz. 348) definiuje odnawialne źródła energii jako "źródła wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania słonecznego, geotermalną, fal, prądów i pływów morskich, spadku rzek oraz energię pozyskiwaną z biomasy, biogazu wysypiskowego, a także z biogazu powstałego w procesach odprowadzania lub oczyszczania ścieków albo rozkładu składowanych szczątek roślinnych i zwierzęcych". Jest to więc energia pochodząca ze źródeł, których zasoby w krótkim czasie ulegają odnowie. Według raportu Głównego Urzędu Statystycznego Energia ze źródeł odnawialnych (2017) procentowy udział energii pochodzącej z tego typu źródeł w energii pierwotnej ogółem dla Polski wzrósł z 10,9% w 2011 r. do 13,1% w roku 2015, a jego średnioroczne tempo wzrostu wyniosło 4,9%. Szczegółowy udział energii ze źródeł odnawialnych według jej nośników ilustruje rys. 1. Jak widać na wykresie kołowym, oprócz dominujących surowców energetycznych tej grupy - biopaliw stałych, ciekłych i energii wiatru, swój udział w produkcji energii z OZE ma także biogaz. Pozyskiwanie energii odnawialnej z tego źródła jest bardzo obiecującym kierunkiem rozwoju, dającym szerokie możliwości współpracy między kilkoma obszarami gospodarki w myśl idei zrównoważonego rozwoju. Takie podejście zastosowała spółka Regionalne Centrum Gospodarki Wodno-Ściekowej S.A. w Tychach. Oczyszczalnia ścieków Tychy-Urbanowice oraz jej energetyczna symbioza z Wodnym Parkiem Tychy Regionalne Centrum Gospodarki Wodno-Ściekowej S.A. jest spółką komunalną ze 100% udziałem kapitału gminy Tychy, zajmuje się kompleksowym odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków z terenu miasta Tychy. Od 2006 roku jest producentem energii elektrycznej i cieplnej ze źródeł odnawialnych - ekologicznego paliwa, jakim jest biogaz. Biogaz powstający na oczyszczalni ścieków jest produktem procesu kofermentacji metanowej osadów ściekowych oraz przemysłowych odpadó... »\n1. Gaz LPG (ang. Liquefied Petroleum Gas) Gaz płynny jest paliwem, które powstaje w procesie rafinacji ropy naftowej. Użytkowanie gazu płynnego jest ekologiczne, ponieważ w czasie jego spalania emitowane jest o 20% mniej dwutlenku węgla niż przy spalaniu oleju opałowego oraz o 50% mniej dwutlenku węgla niż przy spalaniu węgla. W procesie spalania LPG nie powstają szkodliwe pyły, dzięki czemu gaz nie jest toksyczny i w wypadku wycieku nie zanieczyszcza gleby i wód podziemnych. Gazem skroplonym LPG (ang. Liquefied Petroleum Gas) nazywamy mieszaninę skroplonych gazów węglowodorowych, głównie C3 i C4. Propan i butan w stanie surowym uzyskuje się bezpośrednio z odwiertów ropy naftowej oraz z odwiertów gazu ziemnego. Propan i butan otrzymuje się również przy przeróbce ropy naftowej i przy suchej destylacji węgla kamiennego. Do skroplenia propanu wymagane jest ciśnienie 0,8 MPa a dla butanu 0,2 MPa. Po skropleniu propan -butan zmniejsza swoją objętość ok. 260 razy w stosunku do stanu gazowego. W normalnych warunkach atmosferycznych LPG występuje w postaci gazowej, zamieniając stan skupienia w ciecz pod zwiększonym ciśnieniem (2,6 MPa dla propanu-butanu). LPG magazynowany jest w zbiornikach, które produkowane są zgodnie z normami Europejskiej Dyrektywy Ciśnieniowej PED oraz oznakowane znakiem CE dla IV strefy klimatycznej i dostosowane do następujących parametrów eksploatacyjnych - temperatura -40/+50 st. C i ciśnienie maksymalne 20 barów. Zbiorniki magazynowe wykorzystywane są przede wszystkim, jako element instalacji grzewczej w budynkach mieszkalnych jedno i wielorodzinnych, obiektach hotelowo-wypoczynkowych, budynkach biurowych oraz przemysłowych. Istnieje możliwość zastosowania zbiornika podziemnego i naziemnego o różnych pojemnościach - 2700 l, 4850 l, 6600 l i 9200 l. Zbiorniki naziemne wyposażone są w armaturę: - Zawór napełnienia - przyłącze do autocysterny, - Zawór poboru fazy gazowej z manometrem i rurką przepełnienia - ... »\n"Projektowanie instalacji tryskaczowych" Agnieszka Malesińska Wydawnictwo Naukowe PWN SA Warszawa 2018 r. Powstałe dzieło to w istocie monografia dotycząca przeciwpożarowych instalacji tryskaczowych. Recenzowana monografia obejmuje 12 rozdziałów od historii tryskaczy do generalnych zasad uruchamiania, odbioru i konserwacji instalacji tryskaczowych. W monografii Autorka prezentuje historię dotyczącą zarówno rozwoju techniki tryskaczowej jak i rozwój metod ic... »\nRozwój bezwykopowych metod renowacji przewodów wodociągowych - DOI:10.15199/17.2019.1.2\nWg danych GUS  w roku 2017 r. długość sieci wodociągowej rozdzielczej osiągnęła 303,9 tys. km, a liczba przyłączy - ponad 5,6 mln sztuk. W porównaniu z 2016 r. długość wybudowanej lub przebudowanej sieci wodociągowej zwiększyła się o 2,9 tys. km (o 1,0%), jednocześnie zaobserwowano wzrost liczby przyłączy do budynków mieszkalnych o 71,1 tys. sztuk (o 1,3%). Przyrost długości sieci wodociągowej w latach 2016-2017 pokazano na tab. 1 . Tabela 1. Infrastruktura wodociągowa w latach 2016-2017 Table 1. Water Network in the years 2016-2017 Wyszczególnienie 2016 2015 → 100% 2017 2016 → 100% Sieć wodociągowa rozdzielcza w tys. km (stan na 31 XII) 301,0 101,0 303,9 101,0 Sieć wodociągowa rozdzielcza na 100 km2 96,3 101,0 97,2 100,9 Przyłącza do budynków mieszkalnych w tys. szt. 5576,2 101,8 5647,3 101,3 Zużycie wody w gospodarstwach domowych w hm3 1238,1 100,1 1223,6 98,8 Przeciętne zużycie wody na 1 mieszkańca w m3 32,2 100,0 31,8 98,8 Ponad 77,3% długości sieci wodociągowej oraz 61,6% przyłączy do budynków mieszkalnych zlokalizowanych było na terenach wiejskich. W porównaniu z rokiem poprzednim długość sieci wodociągowej na terenach wiejskich wzrosła o 1,8 tys. km (o 0,8%) i wyniosła 235 tys. km, zaś liczba przyłączy - o 31,3 tys. sztuk (o 0,9%). W miastach natomiast przybyło ponad 1,1 tys. km nowej sieci (wzrost o 1,6%). W układzie województw największy przyrost sieci wodociągowej zaobserwowano w województwach: mazowieckim - wzrost o 559,0 km, kujawsko-pomorskim - o 236,8 km, pomorskim - o 218,6 km, świętokrzyskim - o 204,3 km oraz wielkopolskim - o 202,8 km, zaś najmniejszy przyrost sieci wystąpił w województwie podlaskim - 26,7 km oraz lubuskim - 71,2 km. Wraz z rozwojem infrastruktury wodociągowej następuje systematyczne zagęszczenie sieci na terenie kraju. W 2017 r. wyniosło ono 97,2 km na 100 km2 i w porównaniu z rokiem poprzednim zwiększyło się o 0,9 km na 100 km2. Największe zagęszczenie sieci wod... »\nW Warszawie w dniach 14-15 marca 2019 r. odbędzie się 39. Zjazd Gazowników. W trakcie wydarzenia zaplanowane są trzy panele merytoryczne, w których udział wezmą przedstawiciele branży gazowniczej oraz środowiska naukowego. Tematyka pierwszego panelu będzie dotyczyć roli gazu ziemnego w bilansie energetycznym Polski. W tej części eksperci będę dyskutować na temat długoterminowej prognozy zapotrzebowania na gaz ziemny ... »


Strona główna›Mio Polska zaprasza na targi IFA. Będą nowe rejestratory, w tym model dla motocyklistów\n„Nie możemy się doczekać targów IFA, by pokazać wszystkie nowości od marki Mio. Szykujemy urządzenia dla zupełnie nowych grup odbiorców. Nasze rozwiązania znajdą zastosowanie na rynkach dealerów samochodowych, taksówkarzy, transportu publicznego, czy dostawców floty pojazdów.” – mówi Łukasz Tetkowski, Marketing Manager CEU MiTAC.Na targach w Berlinie Mio zaprezentuje m.in. wideorejestrator MiVue i20. Jest to kamera samochodowa przeznaczona do wnętrza pojazdu. Przesłona F1.8 oraz sensor Sony zapewnią bardzo dobrą jakość nagrań nawet w słabym warunkach oświetlenia kabiny.