„Człowiek cywilizowany widzi więcej niż barbarzyńca – mówili niepoprawni politycznie Grecy i Rzymianie, założyciele cywilizacji zachodniej. Podział na ludzi cywilizowanych i barbarzyńców trwa do dziś. Inwazje barbarzyńców zdarzają się…\nCo barbarzyńca widzi na centralnym Mazowszu? Glebę. Piaski, laski – grunt. Setki, tysiące hektarów ziemi blisko\nWarszawy. Kilometry kwadratowe do zabudowania, zabetonowania, wyasfaltowania. Tam gdzie się da – największa intensywność, największa efektywność.\nMiejscowości z duszą? Duszy barbarzyńca nie widzi…”\nGrzegorz Kostrzewa-Zorbas, politolog, dyplomata, Prezes stowarzyszenia Ład na Mazowszu\nManula Kalicka, Były bale\n– o balach i karnawale\nna przestrzeni wieków, s. 8\nl FAUNA ZALESIA tym razem\no ptakach. Na pytanie, czy je\ndokarmiać zimą, postara się\nodpowiedzieć Artur Koliński.\nO tym, że trzeba już teraz\nwieszać ptakom budki lęgowe\n– Joanna Kowalska–Nowak\nZamiast telewizji, s. 10\nl SPOTKANIA ZE SZTUKĄ\n– Mira Walczykowska o postrzeganiu dzieł sztuki, s. 15\nl ZALESIE A W NIM – o tym,\nże reklama może być antyreklamą, a czystość w przestrzeni\npublicznej zależy głównie\nod nas, s. 21, 22\nParaa w Zalesiu Dolnym ma już 60 lat. „Moje pierwsze wrażenie: teren ładny, dużo zieleni, cisza, kolejka wąskotorowa, rzeka, Górki Szymona i kaplica przy przystanku, malutka, drewniana, wciśnięta między dęby, które nad nią górowały. Wchodzimy do kaplicy, kiedy akurat\nna podwyższeniu przy sharmonii grupa dzieci w kurtkach, czapkach\ni rękawiczkach miała próbę jasełek. Wnętrze kapliczki przytulne, modlitewne. Ołtarz główny piękny i dwa boczne też. I co najważniejsze ten\nsam Chrystus co u Św. Michała. Kłaniam się Tobie Panie Jezu i rozważam: przyprowadziłeś mnie tu Panie Boże z takiego wielkiego kościoła, z centrum Warszawy, do baraczku!” – z okazji 60–lecia naszej Parai\nrozmowa z księdzem Kanonikiem Ireneuszem Jędryszkiem na s. 3\nUkład urbanistyczny Zalesia Dolnego jest pod ochroną Konserwatora Zabytków. Nowelizacja ustawy o ochronie zabytków z dnia 5 czerwca 2010 dostosowująca przepisy prawa polskiego do przepisów Unii\nEuropejskiej była podstawą dla MWKZ, aby już teraz, nie czekając na\ndecyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wpisać do Ewidencji Zabytków układ urbanistyczny Zalesia Dolnego w granicach objętych wpisem do Rejestru.\nPodpisana 1 października decyzja o wpisaniu układu do ścisłego Rejestru oczekuje na zajęcie stanowiska przez MKiDN. Tymczasem na terenie Zalesia Dolnego obowiązują przepisy dotyczące innej formy ochrony\nwynikającej z wpisu do ewidencji.\nWszelkie inwestycje na terenie tego obszaru wymagają uzgodnienia z Mazowieckim Wojewódzkim\nKonserwatorem Zabytków. Podjęta\nprzez Konserwatora decyzja ma na\ncelu powstrzymanie wszelkich nielegalnych rozbiórek czy nagminnego\nnielegalnego wycinania lub okaleczania drzewostanu na terenie Zalesia Dolnego. Ignorowane przez\nlokalne władze samowolki będą\nprzedmiotem interwencji MWKZ.\nWręczenie Złotego Berła Józefowi Wilkoniowi (drugi od prawej)\nJózefa Wilkonia, s. 17\nw nowej szacie gracznej\nPierwsze 3 numery naszej gazety ukazały się w szacie zielonej. Kolor ten jednak nie pozwalał na czytelny odbiór ilustracji stąd zmiana szaty na sepię. Mamy\nnadzieję, że Państwu spodoba się taka\nwersja. Będziemy wdzięczni za Państwa\nKalendarz z fauną Zalesia jest jeszcze\ndo nabycia w siedzibie stowarzyszenia\n(prośba o wcześniejszy kontakt, tel.\n22 757 25 88)\nAbsolwenci „Krauzówki” przygotowują\npublikację o historii swojej szkoły\nciągu ostatnich 3 lat Towarzystwo Przyjaciół Zalesia Dolnego przygotowało 3 publikacje w cyklu Zalesie Dolne –\nW pierwszym zeszycie opowiadającym o powstaniu 3 osiedli składających się potem na Zalesie Dolne została również zamieszczana krótka historia dziejów „Platerówki” opracowana\nprzez stowarzyszenie absolwentów. Drugi zeszyt poświęcony\nbył historii okresu okupacji w Zalesiu, trzeci jest zbiorem dokumentów wzbogacających wiedzę o Zalesiu i ludzi z nim związanych.\nAktualnie gromadzimy materiały do kolejnego zeszytu\no Zalesiu. Razem z grupą nauczycieli, absolwentów „Krauzówki” pragniemy przygotować publikację dotyczącą historii\nszkoły podstawowej w Zalesiu Dolnym. Dzięki uprzejmości rodziny Radwanów oraz Ewy i Barbary Krauze udało nam się\npozyskać niezwykle ciekawe i bezcenne dla nas materiały źródłowe, dokumenty i rękopisy. W większości dotyczą one historii nauczania w Zalesiu Dolnym. Tak więc czwarty zeszyt\npoświęcony będzie głównie czasom kierowania tą placówką\nprzez Ewę Krauze, począwszy od pojedynczych kompletów\nw końcu 1939 roku, przez okres okupacji, okres powojenny,\nbudowę nowej szkoły i okres do 1979 roku, kiedy to Ewa Krauze przeszła na emeryturę. Planujemy także napisać o czasach\nwspółczesnych, o nauczycielach i uczniach tej szkoły.\nWszystkich Państwa, którzy zechcieliby podzielić się z nami\nswoimi wspomnieniami czy archiwalnymi fotograami, dokumentami, bądź zainteresowanych współpracą przy pisaniu tej\npublikacji zapraszamy do skontaktowania się z nami pod nr\ntel. 227572588 lub mailem na adres: [email protected]\nPolecamy Państwu piękny tekst współzałożycielki szkoły\nw Zalesiu Dolnym Heleny Radwanowej z tomiku Moje sny o Jezusku, na s. 23\no nagłym odejściu\nPrezesa Piaseczyńskiego Towarzystwa\nRada, koleżanki i koledzy\nz Towarzystwa Przyjaciół Zalesia Dolnego\nWydawca: Towarzystwo Przyjaciół Zalesia Dolnego, www. zalesie-dolne.pl; kontakt: [email protected], tel.\nZdjęcia: Joanna Kowalska-Nowak, Katarzyna Obłąkowska-Kubiak, Radosław Świetlik, Justyna Walczak, fot. archiwalne\nŁamanie i redakcja techniczna: www.studiofuria.com.pl. Korekta: Elżbieta Kozak\nRedakcja: Manula Kalicka, Joanna Kowalska-Nowak, Mira Walczykowska\nWspółpraca: Ewa Domaradzka, Anna Fryczkowska, Artur Koliński, Jan S. Jaworski,\nKatarzyna Obłąkowska-Kubiak, Zbigniew Zawadzki, Elżbieta Żydak\nParaa w Zalesiu Dolnym ma już 60 lat\nstycznia 2011 roku minęła\n60. rocznica erygowania\nparai NMP Wspomożenia Wiernych w Zalesiu Dolnym. Wydzielona została z parai Jazgarzewskiej dekretem Ks. Arcybiskupa\nMetropolity Warszawskiego, Stefana Wyszyńskiego, dziś Sługi\nBożego, którego 30. rocznicę\nśmierci wspominać będziemy\nStarsi Zalesianie do dzisiaj\nz rozrzewnieniem wspominają\ndrewnianą kaplicę, na początku\nmieszczącą tylko ołtarz, a potem\nstopniowo rozbudowywaną, która musiała przez wiele lat służyć\njako kościół paraalny. Młodszym\ntrudno dziś uwierzyć, że w lecie z powodu upału\ni tłoku zdarzały się częste omdlenia podczas niedzielnej Mszy świętej, a w zimie woda potrała zamarznąć w ampułkach na ołtarzu! Ale ludzie masowo\ngarnęli się do kościoła, na uroczystości przychodziły\ntłumy, dzieci codziennie ciągnęły ulicą Modrzewiową ze szkoły na lekcje religii, wpierw na „starą” plebanię przy tejże ulicy, potem do salki katechetycznej\nna miejscu dzisiejszych Warsztatów dla Niepełnosprawnych. To paraa, oprócz spełniania podstawowej funkcji religijnej, była i azylem wolności, kuźnią lokalnego patriotyzmu i „pogotowiem ratunkowym” dla potrzebujących. Miejscem inicjacji życia\nkulturalnego i towarzyskiego. Dzisiaj na szczęście\nwszystko wróciło do normalności. Paraa jest przede\nwszystkim centrum sprawowania kultu i prężnym\nośrodkiem rozwoju duchowego, zwłaszcza dla olbrzymiej ilości różnorodnych grup i wspólnot, które\nprzy niej działają, pilotowane przez zespół księży, na\nczele z obecnym Ks. Proboszczem i siostry Uczennice Krzyża. Jednak, mimo coraz większych podziałów wśród mieszkańców Zalesia, reprezentujących\nróżne wizje rozwoju naszej miejscowości i różne opcje polityczne, wiele tej dawnej atmosfery „wielkiej\nrodziny paraalnej” wciąż pozostało i przekazywane jest młodszym w sztafecie pokoleń. Warto to pielęgnować!\nChcemy przywołać nieco wspomnień z historii\nnaszej parai. Takie przypomnienie jest potrzebne,\naby młodsze pokolenie mieszkańców, które urodziło\nsię lub przybyło niedawno, szanowało „nasze miejsce na ziemi” i pamiętało o ludziach, którzy je współtworzyli dla dobra innych. O rozmowę poprosiliśmy\nKs. Kanonika Ireneusza Jędryszka, najdłuższego stażem naszego proboszcza i budowniczego obecnego\nkościoła paraalnego (a przedtem plebanii), który w\nparai jest nieprzerwanie od lutego 1967 roku. Jak\nnikt inny potra On przywołać nastroje minionych\ndni, piękne chwile naszej wspólnej tradycji, ale i atmosferę trudnych lat sprzed transformacji ustrojowej, gdy dosłownie o wszystko trzeba było walczyć\nz władzami i niejednokrotnie podejmować trudne\ndecyzje, omijając „ideologiczne” przepisy. Lat, w których do Zalesia przyjeżdżał prywatnie do swoich\nsióstr Ks. Kardynał Wyszyński, a później wyjątkowego czasu, gdy Polaków ogarnęła euforia po wyborze na Stolicę Piotrową Jana Pawła II. Dla Zalesia\noznaczało to wkrótce pozwolenie na budowę kościoła. A nasza euforia doszła do zenitu w czasie pamiętnej pierwszej wizyty Ojca Świętego w Warszawie\ni Mszy św. na Placu Zwycięstwa, ze słynną homilią\nkończącą się inwokacją do Ducha Świętego, by „odmienił oblicze tej ziemi”. To tylko Ks. Kanonik może\nzaświadczyć, że właśnie wtedy kamień węgielny naszego kościoła poświęcił Ojciec Święty, wkrótce nowy błogosławiony i przywołać entuzjazm, z jakim\nparaanie, pod przewodem Proboszcza, rozpoczęli\nzaraz budowę kościoła godnego naszych aspiracji.\nCieszmy się więc, że Ksiądz Ireneusz pozostaje\nz nami, wciąż czynnie nam służy zadziwiając swoją\nkondycją, i że zechciał podzielić się swymi wspomnieniami. Dziękujemy Mu, życzymy błogosławieństwa Bożego i pełni zdrowia jak najdłużej!\nAutor jest prof. hab. Wydziału Chemii na UW,\ndiakonem, członkiem TPZD\nRozmowa z księdzem Kanonikiem Ireneuszem Jędryszkiem\nna 60-lecie Parai Najświętszej Marii Panny Wspomożenia Wiernych\ni na 44 rocznicę pobytu księdza Kanonika w Zalesiu Dolnym\nKs. Prymas Stefan Wyszyński:\n„Chrystus króluje taki sam w ubogim, drewnianym kościółku, jak we wspaniałych bazylikach”.\nJKN. Jak to było, kiedy ksiądz się dowiedział, że będzie proboszczem w Zalesiu Dolnym. Co księdza tu zaskoczyło mile, co urzekło? Jakie było pierwsze wrażenie?\nKs. J. Duszpasterstwo jest jak wędrówka drogą. Miejsca się zmieniają, ale droga jest ta sama i cel cały czas\nten sam. To nie ważne gdzie kapłan służy, idzie tą\nsamą drogą. Ale przyszedł moment, na pracę samodzielną i bardziej odpowiedzialną niż dotychczasowa. Miałem trochę doświadczenia. Byłem w kilku\nparaach. Najdłużej byłem w parai św. Michała\nw Warszawie, bo aż 10 lat. I stamtąd było moje bezpośrednie przejście, nastawione na tę samodzielność.\nZa to, gdzie miałem przejść, był odpowiedzialny\nksiądz proboszcz parai św. Michała i wikariusz generalny prymasa Wyszyńskiego. Zaczęło się od wizytacji parai przez Księdza Prymasa. Po niej ksiądz\nproboszcz usłyszał, że trochę długo u siebie przetrzymuje księży wikariuszy, a może oni byliby dobrymi proboszczami. Powiedział nam „kochani nie\nma wyjścia, bo już tu siedzicie dość długo u mnie”.\nTak się składało, że ja tam byłem dziesięć lat wikariuszem i prefektem, więc byłem w tej kolejce pierwszy.\nPo tygodniu od pierwszego sygnału, że będę przydzielony do innej parai, ksiądz proboszcz powiedział mi: „zwalnia się miejsce w Zalesiu Dolnym,\ntzn. trzeba dokonać zmiany, bo tam ksiądz jest już\ndługo. Chce się przenieść do innej parai, ze zdrowiem nie bardzo, bo jakiś czas w był więziony.(chodziło o księdza Antoniego Czajkowskiego). No, więc\ntam trzeba działać. Tam trzeba tworzyć paraę. Ludzi przybywa.”\nKiedy ksiądz pierwszy raz przyjechał do Zalesia?\nByło to kilka dni przed ingresem. Znajomy ksiądz\nJacek, który dobrze znał Zalesie Dolne, bo tutaj odprawiał mszę św. Prymicyjną, tutaj mieszkali jego\nrodzice i rodzina, dobrze mnie do Zalesia nastawił.\nPierwszy raz właśnie z nim wybrałem się zobaczyć\nprzyszłą paraę. Moje pierwsze wrażenie: teren ładny, dużo zieleni, cisza, kolejka wąskotorowa, rzeka,\nGórki Szymona i Kaplica przy przystanku, malutka,\ndrewniana, wciśnięta między dęby, które nad nią górowały. Wchodzimy do kaplicy, kiedy akurat na podwyższeniu przy sharmonii grupa dzieci w kurtkach, czapkach i rękawiczkach miała próbę jasełek.\nWnętrze kapliczki, przytulne, modlitewne. Ołtarz\nGłówny piękny i dwa boczne też. I co najważniejsze\nten sam Chrystus, co u Św. Michała. Kłaniam się Tobie Panie Jezu i rozważam: przyprowadziłeś mnie tu\nPanie Boże z takiego wielkiego kościoła, z centrum\nWarszawy, do baraczku! I tak od razu przyszło mi\njakieś światło, że to nie jest źle. Bo kiedyś takie mi\nmyśli po głowie chodziły, żeby na misję gdzieś wyjechać. Bo tam tak autentycznie, tak pobożnie, a nie\ntak nadzwyczajnie wszystko ułożone. No i tak mam!\nPrawie jak na misjach! Po co mam jechać gdzieś daleko, jak tu pod Warszawą, są dęby, są sosny. Później jak tu przyjechałem drugi raz, to kozy i owieczki\nchodziły po terenie. Jak potem poszedłem jeszcze\nna plebanię, bez centralnego, woda w piwnicy, nawet nie musiałem zdejmować kurtki, bo było tak\nzimno. Tak, jak te dzieci na próbie, tak ja na plebani.\nW takim kontemplacyjnym nastroju o misjach, wróciłem po tym pierwszym moim spotkaniu z Zalesiem, z powrotem na Mokotów. Pamiętam, najpierw\nprzewoziłem książki, żeby nie odkładać na ingres,\na ingres nastąpił w niedzielę 12 lutego 1967 r. Tego\ndnia rano żegnałem warszawski kościół i moje 10 lat\npracy z łezką w oku. Złapałem głęboki oddech, patrząc na napis nad wejściem kościoła „Bogu z Jego\nDarów”. W ręce Twoje składam siebie. Wsiadłem do\nSkody i w drogę do Zalesia Dolnego. Na miejscu było bardzo uroczyście. Z plebanii na Modrzewiowej\n7, pod baldachimem, prowadzono mnie do mojego\nsanktuarium misyjnego. A było zimno i ten baldachim nawet się przydał, bo osłaniał od wiatru. Był\nze mną ks. Jerzy Chowańczak i Ks. Józef Zdunek.\nWprowadzili mnie do drzwi głównych i powitanie\nodbyło się w drzwiach. Chlebem i solą powitała\nmnie pani Stanisława Jarosz, siostra Prymasa Tysiąclecia. Ja całowałem ten chleb, blady prawie jak\nteraz, po tych moich przejściach zdrowotnych. Jak\npopatrzę na zdjęcia, chyba wtedy wyglądałem gorzej niż dzisiaj. Wprowadzono mnie pod ołtarzyk,\ndrewniana podłoga skrzypiała. Witał mnie ks. Dziekan, a w kaplicy zrobiło się ciepło, bo wypełniona po\nbrzegi, a i na zewnątrz pełno było ludzi. Pamiętam,\nto była pierwsza niedziela wielkiego postu. Ksiądz\ndziekan rozważał Ewangelię o kuszeniu Pana Jezusa\nna pustyni. Tak mnie wprowadzał. Wręczył klucze\naż się prosi o daszek. I zacząłem\nod tego daszku. Po jakimś czasie\njak zrobiłem ten daszek i pokrycie, wzywają mnie do urzędu na\ndywanik. A był taki burmistrz,\nrubaszny trochę, partyjny, prosty\nchłop i on mówi: „proszę księdza,\nproszę księdza, jak wy księża jesteście tu tacy mało kontaktowi\ni mało komunikatywni. Jesteście\noderwani od rzeczywistości. Ja\nniedawno skończyłem wojnę z poprzednikiem księdza, a ksiądz\nprzyszedł i zaczyna się. Co to za\ndach ksiądz robi, co tam ksiądz\nmontuje? Co ksiądz wyprawia\nz tą salą?” Kilka razy mnie wzyPowitanie Ks. Ireneusza na plebanii przy. ul Modrzewiowej 7, 1967,\nwał. Następnym razem sekretarfot. arch.\nka uśmiechnięta, atmosfera dobra,\nnawet herbata była. Doszliśmy do\ndo kaplicy. Po całej uroczystości wyszedłem na teren tego, że ja miałem zapłacić jakąś karę zgodnie z oboprzykościelny, zacząłem się rozglądać i tak sobie pla- wiązującymi przepisami. Mówię mu, zrobimy tak:\nnować. Najpierw uwagę moją zwróciły trzy sosen- połowę tego, co wpłacę, przeznaczymy na budowę\nki. Stały tam za kapliczką takie trzy siostry, cieniut- tysiąca szkół, a drugą połowę na wykończenie mokie. Odległość między końcem tego baraczku, a tymi ich salek katechetycznych. On się żachnął: „to co,\nsosenkami tak z siedem metrów, akurat mi pasowa- ja mam może jeszcze nansować księdza budowę?”\nło. Przecież to aż się prosi, żeby tę kapliczkę podcią- Ale załatwiłem. A z kaplicą, co ją przedłużałem o siegnąć. To nie była żadna pokusa, tylko pragnienie, że- dem metrów, to niektórzy ludzie starsi do dziś wspoby coś zaraz zrobić, bo to takie małe. To mi się od minają, jako akcję partyzancką. Legalna budowa korazu rzuciło w oczy i zaraz potem sala katechetycz- ściołów była w Polsce wtedy bardzo utrudniona,\nna. Tu trzeba było pomyśleć. Z Warszawy wyniosłem albo nie możliwa. W nocy wszystko przygotowaten swój zapał i radość, jaką mi sprawiało uczenie liśmy. Miałem ludzi takich, co w nocy, po cichu\nw szkole dzieci. Żyłem w takim wirze młodzieżowej przygotowywali elementy. Wszystko było utrzymaatmosfery, trudno się było pozbyć i zrobić przerwę. ne w ścisłej tajemnicy, bo nie było innej możliwości.\nMówię. Nie! Katechizacja musi być. I co będzie, to Mieliśmy już wszystko gotowe, a tu niespodziewabędzie, ale ja będę chodził do szkoły. I od razu mia- na kontrola. Kręcił się jakiś gość, chyba inżynier\nłem maturzystów. Ksiądz prefekt Józef Nowak koń- z nadzoru, przyjechał skuterem, zaglądał. Bałem się,\nczył swoją posługę w parai. Wszystkie moje plany że nas nakryje i wszystko na nic. A w baraczku demiały coś ciekawego, atrakcyjnego. Były urozmaico- ski, przygotowana podsutka, gotowy dach i ściany.\nne. Sprawa katechizacji wyszła na pierwsze miejsce, Szkoda tego materiału. Jak wykryje to wszystko na\nporuszyła bardziej niż sosenki. I tak zaczęła się moja nic? Ale kiedy to wszystko zmontować i jak to zroprzygoda z salą katechetyczną. Była tam, gdzie teraz bić. Jaką porę wybrać? Jedno pewne. Trzeba działać\njest apteka. To był budyneczek. Nic okazałego. No, szybko. Pojechał wikary umówić ludzi do pracy, to\nbo kościół jak kapliczka, to salka nie mogła być jak wszyscy bardzo chętnie. Z trzydziestu ich tu przypałac. Taka malutka. W jednej części dzieci się uczy- szło. Na plebani kolację zjedli, parę godzin pospali.\nły, a w drugiej, bez okien był składzik na węgiel. Ko- O trzeciej rano pod dzwonnicę wiadro z herbatą i do\nniecznie trzeba było zająć się salą. Nie wiedziałem, roboty. Herbatkę popijali, pochowali wszystkie doże poprzednik mój, ksiądz Czajkowski był ciągany wody osobiste i dokumenty, bo bali się, że jak ktoś\ndo władz naszych państwowych za to, że coś re- ich wylegitymuje, to ich zamkną. Do siódmej żeśmy\nmontował i dokonał jakiejś pracy bez planu, projek- położyli na kapliczce dach siedem metrów dalej i potu. A budował właśnie tę salkę. Dziwiło mnie, dla- stawiliśmy ściany. Rano już nikt nie pracował. Doczego przed drzwiami nie było daszku, żeby dzieci piero po miesiącu przyleciał ten sam inżynier, żeby\nmogły się schronić przed deszczem, że są tylko ta- nas tutaj sprawdzić. Wyglądało dziwnie. Z zewnątrz\nkie „fundamenciki” jakby zaczątek czegoś. Taki ko- kapliczka jakby dłuższa, a w środku tak malutka.\nrytarz miałby być? Drzwi płasko razem ze ścianą, Nie był jeszcze przesunięty ołtarz, bo nie było za nim\npodłogi. Pyta się: „Co to jest?” Tłumaczę mu, że to\nrobi takie wrażenie. Bałem się, że mnie będą ciągać\nznowu po urzędach i molestować, że coś zrobiłem.\nTo się zapierałem, że to tylko takie wrażenie nic więcej. Że wszystko stoi na tym samym miejscu. Odjechał. Z pierwszych siedmiu lat, pięć dotyczyło właśnie powiększenia salki katechetycznej i kapliczki.\nTo takie moje początki.\nPodobno było księdzu łatwiej realizować plany niż poprzednikowi?\nKsiądz Czajkowski usilnie składał podania o zgodę na budowę kościoła i nic, ciągle mu odmawiano.\nTakie były czasy. Mnie się udało, chociaż nie od razu. Bo jak tu przyszedłem w 1967 roku, to dopiero\nw 1974 dostałem pozwolenie na pobudowanie plebanii. Nie było plebanii, tylko kozy chodziły tutaj\npo terenie. Plebania by się przydała. Chociaż myślałem, że będę mieszkał u Państwa Radwanów, ładny dom. Najpierw poprzedni ksiądz kupił, potem\nsprzedał. Trudno. Budowa plebanii była niesamowita. Zgoda była ocjalna, ale nic poza tym nie było. W tym trudzie i w pracy ciężkiej, społeczność\njednoczyła się w działaniu. Nastawienie do mnie\nbyło bardzo życzliwe. Bardzo mnie wspierali. Zaprzyjaźniliśmy się. Widzieli, młody ksiądz, energiczny, ale nie ma doświadczenia. Bez nich niczego bym nie osiągnął. Jak była budowa plebanii, to\nja razem z nimi pracowałem. Chodziłem w walonkach takich wielkich, upapranych, budowałem. Nic\nnie można było załatwić legalnie. Ani piasku, ani\nbetoniarki. Trzeba było mieć przydziały. Jakby spi-\nKardynał Stefan Wyszyński w Zalesiu Dolnym\nsać wspomnienia z budowania, to byłaby gruba\nksiążka. Nawet milicja mnie przesłuchiwała. Ale w\nkońcu szczęśliwie wszystko się udało.\nMój sukces największy – to upragniona budowa kościoła. Ta budowa, ludzi razem z księdzem, wytworzyła wspaniałą atmosferę. Jak budowałem kościół nie\nbyłem arbitralny w ocenach i decyzjach. Miałem zorganizowaną sieć specjalistów i fachowców z danych\nbranż. Komitet budowy kościoła był powołany. Urządzaliśmy odprawy, dyskutowaliśmy. Wszystkich słuchałem z uwagą. Akcja zbiórek pieniężnych nie\nbyła agresywna. Ludzie mówili, że\ntyle się budowało, a ksiądz nawet\nz ambony nie nawoływał, nie wychwalał tego czy tamtego. To było\nrobione dyskretnie i bardzo mobilizowało. Ogłoszono konkurs. Sześciu architektów zgłosiło do konkursu swoje prace i z tych sześciu\nwybrany był ten jeden projekt. Była wystawa, była komisja z Kurii\ni paraanie. Oceniano prace. Wygrał projekt młodych studentów\narchitektury: panów Andrzeja Piłatowskiego i Wojciecha Szymborskiego, pod kierunkiem inż.\nRyszarda Czerwińskiego. Na marginesie, projekt architektoniczny\nWojciecha Szymborskiego wygrał\nkonkurs na Świątynię OpatrznoDrewniany Kościółek w Zalesiu Dolnym, lata siedemdziesiąte\nści w Wilanowie.\nLudzie z naszego terenu. Bo tu było dużo ludzi zasłużonych i kompetentnych w tej dziedzinie. Danuta Jagielska, Krystyna Gontarczyk, Lech Koliński,\nHenryk Janicki, Józef Wilkoń, Adam Myjak oraz\nElżbieta i Wiesław Żydakowie, Bożena i Dariusz\nCzłonkowscy. Miałem wielu doradców, kompetentnych ludzi, stały kontakt z komisją architektury sakralnej przy Kurii. Projektanci i miejscowi spotykali się na naradach i wspólnie oceniali, wymieniali\nuwagi. Inne działania, może i drobniejsze, wykonywane były również po rozmowach i konsultacjach,\na nie tak samorzutnie i arbitralnie. Decyzji nie podejmowałem sam, tylko zespół. Oceniając w parai\nten czynnik materialny, jaką była budowa kościoła,\nwidziałem to, co nie jest materialne, a bardzo cenne.\nTo zjednoczenie. Czułem, że paraa się umocniła,\nnie była czymś nowym. Więź była silna i przenosiła\nsię na inne sprawy.\nNajtrudniej było zdobyć miedzianą blachę na dach.\nPrzydział był za mały. Wspomagali mnie księża, którzy dostawali przydziały na swoje zabytki, a ja od\nnich kupowałem jak im zostało. Oddzielna historia\nto budowa krokwi i ich instalacja. Budowali wspaniali fachowcy. To był odważny projekt i ciekawy.\nChciałbym jeszcze dodać, że nasza paraa tym jest\nwyróżniona, że jest to rodzinne miejsce Prymasa Stefana Wyszyńskiego. To było i jest ważne. Prymas nas\nwyróżniał. Przyjeżdżał do sióstr i ojca. Doceniał. Nawet proponował mi, że przeniesie mnie tam gdzie łatwiej, do Warszawy, ale ja mówiłem mu, że tu mam jeszcze\nCo ksiądz wspomina ze swojej działalności duszpasterskiej najchętniej? Co było dla księdza spełnieniem duchowym?\nPraca ze szkołami. Nie ma takiego księdza w Polsce, co miałby tyle lat i jeszcze udzielał w\nszkole lekcji religii. Miałem we\nkrwi nauczanie w szkole. I na\nMokotowie i wcześniej w Kobyłce i w Radości. Cały czas\nz młodzieżą. Żadnej przerwy.\nW tym roku, gdyby nie ta choroba, która wstrząsnęła mną,\ntak znienacka, jeszcze do szkoły bym chodził. Bo bym nie wytrzymał. Ale mnie ta choroba\nprzygniotła. Pan Bóg mnie tak\ndoświadczył. Może to i dobre.\nTo, co ja teraz przeżyłem po tym wydarzeniu, w czasie pobytu w szpitalu, trzy miesiące prawie, było dla\nmnie bardzo pożyteczne (zawał serca i operacja kardiologiczna – JKN). To jest taka moja przygoda z cierpieniem. Uświadamiam sobie, że ono kiedyś nastąpi.\nCierpienie bardzo pomaga dobrze ocenić i wartościować zdarzenia, które są, które były. Ale oceniając\nminione lata poważnie, to nie straciłem mojego powołania i pragnienia bycia kapłanem. Cały czas byłem księdzem, chociaż umęczony taką pracą i takimi\nsprawami organizacyjnymi, materialnymi i warunkami, jakie wtedy były. Ale ta praca i to, co jej wtedy\ntowarzyszyło było bardzo cenne. Zachowałem wiarę. I nie miałem zwątpienia. Pracy było bardzo dużo\ndla jednego księdza na takiej parai. Porównując to,\nco zastałem i to, co przekazałem, to duży sukces. Ta\nbudowa jedna po drugiej, taka ciężka, materialna, ale\njak pomyślę sobie, że przy tej budowie ludzie jednoczyli się, mam ogromną satysfakcję i może zasługę\nDziękuję Księdzu za tę rozmowę. Dziękuję za przypomnienie o tej ważnej dla nas rocznicy. Życzę dużo sił, zdrowia,\ndocenienia i aby kontynuowano to, co księdzu udało się\nstworzyć w parai, zarówno w sferze materialnej jak i duchowej więzi międzyludzkiej.\nz prywatnych zbiorów ks. I. Jędryszka\nKs. Kanonik I. Jędryszek przy popiersiu Kardynała Wyszyńskiego,\nDlaczego działam w TPZD?\nobre pytanie do kogoś, kto całe dotychczasowe swoje życie\nzwiązany jest z Zalesiem Dolnym.\nTo tu ukończyłam „Krauzówkę”,\na potem „Platerówkę”. Stąd dojeżdżałam do Warszawy, gdzie studiowałam na Politechnice Warszawskiej. Nawet wtedy, gdy\nzamieszkałam (w związku z podjętą pracą) poza\nZalesiem, bywałam tu częstym gościem u rodziców i siostry. Dlatego też mogłam na bieżąco obserwować zachodzące w moim ukochanym Zalesiu\nzmiany. Niestety jedne były lepsze, drugie gorsze.\nPodziały leśnych działek (gdzie zbierało się grzyby i jagody), bezmyślne wycinanie drzew i krzewów, aby pozyskany grunt przeznaczać pod uprawy ogrodnicze, budowanie domów-klocków bez\nstylu charakteru zabudowy podmiejskiej, niszczenie rowów odwodnieniowych skutkujące obecnie\npodtapianiemiem niektórych terenów. Ta radosna\ntwórczość z lat 60., 70., 80. ubiegłego wieku trwa\nwłaściwie i obecnie. Budowane w latach 90. i po\nroku 2000 dużo większe od poprzednich domy,\nczęsto o ciekawej architekturze chowane są wstydliwie za pełnymi wysokimi ogrodzeniami, które\ndodatkowo utrudniają przemieszczanie się zwierzętom.\nNowi mieszkańcy Zalesia lubią z wyższością\npatrzeć na tubylców, dziwiąc się ich przywiązaniu\ndo swojego miejsca na ziemi. Dla nich to zwykle\nprzystanek w drodze życiowej lub lokata kapitału.\nA Zalesie Dolne to nieprzemijające wartości:\n– to więzi międzysąsiedzkie – przynajmniej na niektórych ulicach, gdzie sąsiedzi się znają, pozdrawiają i wspierają,\n– to przyroda, która mimo ludzkiej ingerencji –\ntrwa i odnawia się, dostarczając tlenu zurbanizowanemu Piasecznu,\n– to historia – ta dalsza i ta bliższa, to szkoły z tradycjami i zasłużeni obywatele,\n– to wreszcie wspaniały układ urbanistyczny\nze świetnymi przykładami zabytkowej zabudowy,\nprojektowanej przez wybitnych przedwojennych\nNie możemy tego przekreślić, zniszczyć i zostawić po sobie bylejakość, bez zakotwiczenia\nw przeszłości. Dlatego warto działać w Towarzystwie Przyjaciół Zalesia Dolnego, i dlatego ja\nw nim działam. Chciałabym zostawić coś pozytywnego po sobie.\nSkarbnik Towarzystwa Przyjaciół Zalesia Dolnego\nRudy karczmarz nalewa wódeczkę do literatek ustawionych na gazecie. Potem podkręca pejsy, poprawia jarmułkę\ni gapi się na bawiących gości,\noparty o malowniczy bufet\nz ciemnego drzewa. Taki obrazek nie byłby dziwny w roku 1934 lub 35 na krakowskim Kazimierzu czy\nwarszawskich Nalewkach. Jest jednak zaskakujący\nw podwarszawskim salonie, w roku 2002, na przyjęciu u znanego satyryka.\nRóże z helikoptera nie mają kolców\nPrzyjęcia rustykalne, hawajskie czy w stylu lat\ndwudziestych – salony i państwo, jak nazywa naszych\nrodzimych milionerów, Jerzy Iwaszkiewicz, znawca\ntematu i kronikarz życia towarzyskiego, prześcigają\nsię w wyścigu na najzabawniejszą, najbardziej oryginalną aranżację imprezy. Ambicją jest zorganizować\nprzyjęcie czy bal, o którym będzie się mówiło, i co\nważniejsze, pisało. Viva czy Gala, pisma dla elit i ludu, zalewane są zaproszeniami na bale, baliki, imprezy i imprezki.\nIm wymyślniejsze, tym większa szansa, że opiszą.\nDo dziś jednak nikt nie prześcignął pomysłu damy z Konstancina, która lat temu kilka, kazała w czasie przyjęcia urodzinowego zrzucać z helikoptera na\nbawiących się gości setki czerwonych róż.\nTradycje szalonych przyjęć istnieją w Polsce z dawien dawna. To nie moda, która przyszła do nas z Zachodu. To nasze, własne – choć trochę zapomniane w\nokresie przaśnego socjalizmu.\nPomysł z kostiumem żydowskim też nie jest nowy. Jarosław Potocki, ,,maskaradowy amator i marnotrawca” już w XVIII wieku występował na balach\nprzebrany zawsze za żydowskiego kramarza. Taką\nmiał właśnie fantazję.\nNa szyi nosił zawieszoną szuadę czy skrzynkę,\npełną złotych pierścieni, brylantowych zausznic, paryskich perfum, pereł i innych kosztowności, które\nhojnie rozdawał co piękniejszym damom. Stanisław\nMorawski, czołowy plotkarz epoki, podaje, że hojny\nhrabia przetracił w ten sposób piętnaście tysięcy dusz.\nJednym słowem, prawdziwą fortunę.\nAndrzej Koźmian we wspomnieniach pisze, że gościnność była w Polsce poczytywana za: ,,cnotę, przyjemność, rozkosz, potrzebę życia”. W czasach, gdy nie\nistniała telewizja, a książka była rzadkością, w samotnych i oddalonych od siebie dworach i pałacach, gość\nbył wymarzoną rozrywką, źródłem wiadomości ze\nświata, plotek i anegdot. Jeden z ówczesnych pamiętnikarzy przypominał postać stryja, który siedział na\nganku z lunetą i wypatrywał przejezdnych. Gdy na\ndrodze ukazywał się powóz, służba była wysyłana\nz poleceniem zaproszenia, a nawet doprowadzenia\ngościa do dworu siłą.\nTa tradycja, ta potrzeba zabawy towarzyszyła i towarzyszy Polakom do dziś dnia. Organizacja, aranżacja przyjęć wymaga nie tylko zasobów nansowych, ale i pomysłowości i fantazji. Była i jest swoistą\ndziedziną sztuki, sposobem wyrażania kreatywności, swojego gustu.\nWiejskie śniadanie u Radziwiłłów\nW osiemnastym wieku panie z arystokracji prześcigały się w organizowaniu wymyślnych przyjęć.\nHelena Radziwiłłowa zaaranżowała imieniny swojego zięcia jako proste wiejskie śniadanie. Wersja radziwiłłowska tej bezpretensjonalnej imprezy, śniadania, wyglądała następująco: zmieniła salon w las\nświerkowy, w wioskę składającą się z czterech chatek\nze słomy ryżowej. W każdej z nich podawano dania\npochodzące z ulubionych ówczesnych restauracyjek,\ntakich jak Wiejska Kawa czy Lessel. Pośród tego lasu\nświerkowego, na polance, stał stół z najprzedniejszymi mięsiwami rmowany napisem ,,Tu Gąsiorowski,\nKsiężna Wirtemberska w liście do matki konstatowała jednak, że przyjęcie to było nieudane, bo ,,ile\nrazy ktoś sięgnął po rzodkiewkę albo śledzia musiał\ntrącić nosem o jakiś krzak róży albo zaczepić gałązkę boule de neżu (pisownia oryginalna), a wtedy Radziwiłłowa wydawała krzyki nieludzkie”.\nHappening u Czartoryskich\nIzabela Czartoryska, słynna pani na Puławach,\nzorganizowała dla zabawy swoich gości coś, co byśmy dziś kreślili mianem happeningu, a może był to\nnawet pierwszy performance.\nZabrała swoich gości na spacer drogą nieopodal pałacu. Na poboczu tej drogi ustawiła tureckie\nnamioty, w których służba podawała spacerowiczom kaffe i herbatę, egzotyczne łakocie, sorbety\ni lody, a wszystko to na porcelanie chińskiej i japońskiej. Podczas spaceru minęła gości karawana\nskładająca się z ogorzałych Arabów w turbanach,\n,,brodatych i dzikiego wejrzenia,, pędzących, ni\nmniej ni więcej, trzysta baranów i sto krów z dzwoneczkami. Za nimi szło zaś dwunastu hajduków\nubranych, jak pisze kronikarz, ,,z turecka, w papuciach na gołych nogach”. Później zdumionych\ngości minęło jeszcze grupa składająca się z stada\nrumaków w przepysznych rzędach, stada wielbłą-\ndów objuczonych bagażem, a na końcu wozów\nz kobietami w strojach wschodnich. Ten spektakl\ntak się gościom spodobał, że powtórzono go jeszcze kilkakrotnie.\nTrudno potem było innym damom przelicytować\ntaką fantazję. Ale starano się...\nPamiętnym wydarzeniem towarzyskim w roku\n1826 był bal wydany przez niejaką panią Trypolską.\nNikt by o tej damie nie usłyszał, przepadłaby w mrokach historii, gdyby nie słynne jej przyjęcie.\nSala w należącym do niej pałacu była zbyt mała,\naby pomieścić wszystkich zaproszonych gości, kazała więc wybudować w ogrodzie specjalny pawilon.\nDekoracja z zielonych roślin, przyniesionych z oranżerii, nie zadowoliła wykwintnego gustu gospodyni. Posągi, białe posągi – tego potrzebowała. Komponowałyby się świetnie z zielenią roślin.\nBa! Ale skąd wziąć na głuchej poleskiej wsi\n12 greckich posągów? Rozejrzała się wokół i wybrała tuzin urodziwych dziewek z pobliskich wiosek.\nKazała je pobielić gipsem i kredą, ubrać w krótkie,\nudrapowane z bielonego płótna tuniki i ustawiła,\ntak przystrojone, na postumentach w wymyślnych\npozach. Ot i posągi gotowe. Sala wyglądała pięknie. Taki efekt artystyczny chciała właśnie osiągnąć.\nBal toczył się w najlepsze, gdy jeden z balowiczów, zafrapowany wystrojem, zbliżył się do stojącej nieopodal nimfy i dotknął jej ręką. Nimfa\npisnęła, gość wrzasnął. Statua ożyła i na oczach\noniemiałego tłumu boginka zeskoczyła z postumentu i uciekła, a za nią podążyło 11 pozostałych\nTak bawiono się do czasów powstania styczniowego. Po jego klęsce ogłoszono żałobę narodową.\nModne stały się hasła pozytywistyczne, praca u podstaw i praca organiczna. Zabawa, szalona zabawa,\nstała się rzeczą w ciut złym stylu.\nW Kórniku u Zamojskich nie jadano nawet cukru, bo Polska w niewoli, a ordynat sypiał na biurku, twardym biurku, z tego samego powodu. Taki\nprawdziwy i szczery, choć egzaltowany, patriotyzm\ndemonstrowano w niejednym domu arystokratycznym czy ziemiańskim.\nOczywiście nie znaczy to, że nie było balów\ni przyjęć. Jak wspominała Paulina Wilkońska:\n,,w zacnym polskim salonie mówiła mi pewna pani domu, że ,,rozpowiadają coś ciągle o zsyłkach,\na przecież z nas nikogo w czwartek nigdy nie brakuje”,\nI tak to pamiętnikarka komentowała – ,,Oto druga współczesność”.\nPan Jan Dimmich wspomina bale w malutkim Nakle – aranżowano te baliki pod\nhasłem lato – zimą. Masa kwiatów i zieleni, szemrząca fontanna w tle, a panie i panowie tańczyli w letnich strojach.\nBył to pomysł na zabawę, niezbyt kosztowną, w latach dwudziestych, latach kryzysu gospodarczego szczególnie cenny.\nŻywa była też tradycja dziewiętnastowiecznych balików organizowanych\nprzez rzemieślników i strażaków. Wszyscy występowali na nich w mundurach,\nna galowo, albo poprzebierani w kostiumy, własnej roboty, szyte w domach stroje arabskich szejków, czy wypożyczane\nmundury policjantów i uniformy kominiarzy.\nW Warszawie i Krakowie odbywały\nsię wówczas słynne bale mody czy malarzy. Obowiązywały fantazyjne kostiumy,\nprzebierano się za np. piecyk, i wybierano\nobowiązkowo królową balu. Zdobycie takiego tytułu często kosztowało fortunę zaprzyjaźnionego z kandydatką pana. Walczono o ten tytuł zażarcie i wszelkimi\nZnane artystki przychodziły na bale w\nstrojach wypożyczonych ze słynnych ówczesnych salonów mód. Potem prasa reklamowała i oceniała owe kreacje. Konferansjerzy prowadzący bale też rzucali\nmimochodem w zapowiedziach, skąd, z jakiego magazynu pochodzi ich śliczny krawacik lub smoking, a zdarzyło się nawet,\nże konferansjer napomknął o bieliźnie.\nCóż, w czasach przed telewizyjnych\nbiznes reklamowy kręcił się na zupełnie\nW Krakowie, w Jamie Michalikowej\nzabawy nosiły nazwę Inkamolajo. Były to\nbale przebierańców: ,,Gdy u wejścia pojawiał się ktoś w zwykłej marynarce albo co\ngorzej w smokingu, malarze z komitetu\nchwytali go w obroty. Marynarkę odwracano mu podszewką ku górze, gors koszuli i twarz malowano w kolorowe desenie, do włosów wpinano pióra lub inne\nozdoby, po czym wśród ryku – Inkamalajo!!- wprowadzano oszołomionego gościa\nW Zamku Królewskim, ówczesnej siedzibie prezydenta, przyjęcia były wycd. na s. 19\nczy nie dokarmiać\nokarmianie ptaków podczas zimy daje nam możliwość\nspędzenia radosnych chwil na obcowaniu z dziką przyrodą. Możemy dzięki temu poznać ptasie zwyczaje i zachowania, jak również nauczyć się rozpoznawać rozmaite gatunki. W\nwarunkach surowej zimy poprzez dokarmianie zapewniamy\nrównież ptakom łatwiejszy dostęp do pokarmu. Jest to szczególnie istotne wówczas, gdy środowisko ich występowania jest\nzniekształcone. W takich warunkach baza pokarmowa pozostaje uszczuplona. Z takim przypadkiem mamy do czynienia\nw niektórych zalesiańskich (zbytnio wypielęgnowanych) ogrodach. Czasem, kiedy większa cześć działki pokryta jest kostką,\na drzewa i krzewy w dużej mierze powycinane, ptaki nie znajdują tam odpowiednich warunków do gniazdowania, a i z dostępem do dostatecznej ilości pokarmu mogą mieć problem.\nJeżeli podejmiemy się dokarmiania ptaków, należy pamiętać o tym, aby być w tym systematycznym. Podawajmy pokarm podczas mrozów i intensywnych opadów śnieżnych.\nPtaki przyzwyczajają się do miejsca stałego podawania pokarmu i w takiej sytuacji nie szukają już źródeł jego naturalnego występowania. Jeśli zdarzy się, iż podczas pogorszenia\npogody zapomnimy dostarczyć im pożywienia, ptaki mogą\nzginąć z głodu.\nPamiętajmy również o tym, aby dokarmianie zakończyć\nwiosną, a karmnik i najbliższe otoczenie należy oczyścić\nz resztek pokarmu, aby zapobiec namnażaniu się szkodliwych\nDokarmianie ptaków może stanowić dla nas swoistego rodzaju przeżycie emocjonalne i poprzez obserwacje z bliska dzikich istot uczulić nas na piękno i bogactwo rodzimej przyrody.\nWarto jednak zadać sobie pytanie – na ile dokarmianie pozwala przetrwać zimę skrzydlatym przedstawicielom naszej\nOkazuje się, że z miejsc dokarmiania nie korzysta zbyt wiele gatunków, a przy tym egzystencja ich nie jest zagrożona.\nGłównymi gośćmi karmników na pewno będą sikorki: głównie bogatka i modraszka, kosy, kwiczoły, zięby, dzwońce, czyżyki oraz kowaliki. Czasem nasz karmnik może odwiedzić\nsójka, dzięcioł duży, grubodziób, a także dzięcioł średni, dzięciołek czy też inne rzadziej widywane zimą ptaki, takie jak\nchociażby rudzik czy strzyżyk. Wszystkie te gatunki pozostające u nas na zimę są dobrze przystosowane do panujących\nwówczas trudnych warunków. Poprzez ich dokarmianie pomagamy jedynie przetrwać ich najsłabszym przedstawicielom.\nW efekcie tego na wiosnę może dojść do przegęszczenia lokalnych populacji ptaków. W związku z tym część ptaków może\nbyć zmuszona do zajęcia zbyt małych rewirów lęgowych, co uniemożliwi tym samym wykarmienie całego potomstwa. Nadmierne zagęszczenie pozostających u nas na zimę gatunków ptaków może również\nstanowić zagrożenie dla gatunków wędrownych,\nktóre po przylocie z zimowisk mogą mieć problemy\nze znalezieniem wolnych rewirów lęgowych.\nNajlepiej jest stosować najtańsze i najprostsze pokarmy. Unikajmy przy tym podawania resztek ze stołu\ntakich jak: okruszki ciast, kawałki chleba lub boczku.\nUkład pokarmowy ptaków nie jest przystosowany do\npobierania tego rodzaju pokarmu (dodatek soli i przypraw), co może nawet prowadzić do ich śmierci.\nKwiczoł chętnie pożywi się jabłkami. Fot. JKN\nW zależności od spożywanego zimą rodzaju pokarmu możemy wyróżnić dwie grupy ptaków: ziarnojady: jak zięby, gile, sikory oraz miękkojady: jak\nrudziki, strzyżyki, drozdy i pełzacze.\nNajlepszym pokarmem dla ziarnojadów będą nasiona słonecznika, a w mniejszym stopniu konopi,\nmaku i lnu. Możemy również karmić je wyłuskanymi\norzechami włoskimi i laskowymi oraz pestkami dyni, ale to już będzie wiązało się ze sporym wydatkiem.\nNasiona mogą być również dodatkiem do specjalnie\nsporządzonej mieszanki dla ziarnojadów. Podstawowym jej składnikiem jest łój wołowy, bądź surowa\nsłonina stopione na wolnym ogniu. Do pięciu części\nwagowych tak powstałego tłuszczu dodajemy jedną\nczęść otrąb. Nie zaszkodzi również dodatek odrobiny\noleju słonecznikowego, który sprawi, iż mieszanka nie\nbędzie zbyt twarda. Całość jeszcze przed zastygnięciem wlewamy do specjalnie w tym celu sporządzonego na przykład na bazie doniczki karmidła bądź też\numieszczamy w ażurowym woreczku, w którym możemy kupić nieraz owoce i warzywa.\nPodobnie sporządzić możemy również mieszankę dla miękkojadów. Będzie ona różniła się tylko\nproporcjami składników. Do jednej części tłuszczu\n(stopiony łój wołowy bądź surowa słonina) dodajemy jedną część otrąb bądź też płatków owsianych\notrzymując tym samym miękką, brejowatą\nJeśli ktoś nie ma czasu na te zabiegi, to najprościej\nbędzie powiesić na gałęzi kawałek surowej słoniny.\nZ tego rodzaju pokarmu bardzo chętnie skorzystają:\nsikory, dzięcioły, kowaliki oraz pełzacze.\nNie wzbudzi on natomiast zainteresowania miękkojadów, takich jak rudzik czy kos. Poza specjalnie\nprzygotowaną mieszanką możemy je dokarmiać\nrodzynkami, kawałkami owoców oraz jagodami\njarzębiny, czarnego bzu, ligustru lub rokitnika.\nW przypadku kosa i drozda kwiczoła najlepszym\npożywieniem będą jabłka.\nOtóż dobry karmnik powinien posiadać:\nl daszek z szerokimi nawisami chroniącymi pokarm\nprzed niekorzystnym wpływem czynników atmosferycznych (deszcz, śnieg),\nl przestronne otwory wlotowe, umożliwiające ptakom odpowiednio szybką reakcję na zagrożenie ze\nl łatwy dostęp do wyjmowanego dna, który umożliwi regularne czyszczenie karmnika ze szkodliwych\nresztek pokarmu. Brzegi podstawy karmnika powinny być ponadto podwyższone, aby zapobiec wywiewaniu i rozsypywaniu pokarmu.\nDo wykonania karmnika najlepszymi gatunkami\ndrewna są: świerk, sosna czy dąb. Nie możemy stosować do jego konstrukcji sklejki i płyt wiórowych\nzawierających szkodliwe kleje. Grubość desek: około 2 cm. W celu odnalezienia właściwych konstrukcji\nwarto poszperać w internecie. Możemy tutaj nabyć\ngotowe bardzo udane karmniki jak również budki\nlęgowe. W sklepach zoologicznych możemy kupić\nspecjalne mieszanki z pokarmem dla ptaków. Warto\npomyśleć również o zabezpieczeniu karmnika przed\nkotami. Powinien być on umieszczony wysoko nad\nziemią, na względnie otwartej powierzchni, tak, aby\nptaki miały czas zauważyć potencjalnego drapieżcę.\nŻyczę ciekawych obserwacji !!!\nPamiętajmy jednak o tym, iż zimowe dokarmianie ptaków nie rozwiąże problemu uszczuplania\ni degradacji ich naturalnych miejsc występowania.\nOchrona siedlisk ptaków pozostaje w tym momencie rzeczą priorytetową.\nAutor jest absolwentem Wydziału Leśnego SGGW (dyplom z\nornitologii), Studium podyplomowego w zakresie zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk w programie rolno-środowiskowym i Akademii Fotograi. Jest współautorem kalendarza TPZD na 2011 rok.\nNajwyższy czas pomyśleć o budkach dla ptaków.\nW moim ogrodzie jest ich kilka. Robił je własnoręcznie mój ojciec, wiele lat temu. Niektóre służą ptakom\ndo dzisiaj. Solidne i wygodne! Teraz ja się opiekuję\nbudkami, nie robię ich sama, trochę eksperymentuję z gotowymi. Z dreszczykiem emocji czekam, czy\nbędą zamieszkałe i przez jaki gatunek. Ptaki często\nwracają do tych samych domków. Bardzo lubię się\nprzyglądać tej wiosennej krzątaninie i ptasim zalotom, czasem awanturom o upatrzony domek. Zamiast telewizji!\nZimy mamy już dosyć i niecierpliwie czekamy na\npierwsze oznaki wiosny. A ona się zbliża. Zwiastunem są poranne, radosne, energiczne świergoty ptaków. Przy moim domu rośnie orzech włoski. W jego\npniu jest niewielka dziupla. W ubiegłym roku były\nw niej pisklęta sikorki modrej. Dziś zobaczyłam, jak\nmodraszka zagląda do niej z zainteresowaniem, chociaż, kiedy to piszę, jest jeszcze styczeń. Dlatego pomyślałam sobie, że to najwyższy czas, żeby napisać\no ptasich domach i zachęcić Państwa do powieszenia\nbudki dla ptaków. Jednej na początek, czy kilku, jeśli są takie możliwości. Bo to jest fascynujące! Łagodzi stres życia codziennego i jest, przynajmniej dla\nmnie, wielką radością z mieszkania w Zalesiu.\nW Zalesiu przybywa mieszkańców, nowych domów, pięknych wypielęgnowanych ogrodów. Nas\nprzybywa. Ptakom miejsca ubywa. Gdzie mają mieszkać, co mają jeść ? Mówimy o nich: „nasi skrzydlaci\nprzyjaciele”. Bądźmy dla nich też przyjaciółmi. Wiele rodzimych gatunków lęgnie się już marcu, wykorzystując na gniazda naturalne dziuple. Ale drzew\ndziuplastych z każdym rokiem jest mniej. Wycina się\nstare drzewa, usuwa większe konary, w szczelinach\nktórych ptaki mogą założyć bezpieczne gniazdo. Nic\ndziwnego, że ptaków gnieżdżących się w dziuplach\njest coraz mniej, a niektóre z nich stają się gatunkiem\nzagrożonym wyginięciem Np. kolorowa kraska znalazła się w Polskiej Księdze Ginących Gatunków. Takie stare, dziuplaste drzewa to w Zachodniej Europie powód do dumy każdego parku. Są otaczane tam\nspecjalistyczną opieką dendrologiczną. U nas, dziupla w drzewie jest zwykle pretekstem do wycięcia\ndrzewa. Dlatego niekiedy jedyną nadzieją dla ptaków gnieżdżących się w dziuplach są budki lęgowe.\nTo substytut dziupli, ale lepiej to niż nic.\nBudka – ptasi dom\nJeśli zostanie zamieszkana, to jest to powód do dumy.\nNie zawsze się to udaje. W dziuplach mieszkają nieliczne gatunki ptaków. Należą do nich: sikorki, mu-\nchołówki, pleszki, pliszki, pełzacze, kowaliki, dzięcioły, krętogłowy, szpaki, dudki, pójdźki, puszczyki.\nStyczeń i luty to najwyższy czas na powieszenie na\ndrzewach nowych ptasich mieszkań. Jak powiesimy\npóźniej, to zostaną zamieszkałe najwcześniej za rok.\nCo trzeba wiedzieć o budkach dla ptaków, żeby\ncieszyć się z obserwacji zasiedlania, godów, lęgów,\nDziupla modraszki. Fot. JKN\nGdzie powiesić budkę, jaką, dla kogo,\njak ją zabezpieczyć przed drapieżnikami,\nBudki wieszamy na drzewach od strony wschodniej,\npołudniowo-wschodniej w ostateczności od zachodniej. Nigdy od północy. Budka powinna być odchylona od pnia, aby woda z niej spływała, a nie wpadała do środka. Wysokość umieszczania skrzynek\nzależy od otoczenia. W miejscach, gdzie jest większy ruch, umieszczamy wyżej, zwykle na wysokości\n6-8 m od ziemi. Tam, gdzie cisza i spokój, mogą być\nna wysokości 3-6 m. Nie należy wieszać w ogrodzie\nzbyt wielu skrzynek. Dla sikor minimalna odległość\nto 30-50 m, dla muchołówek 13-30 m, dla pełzacza\n100 m, dla sów 300 m. Jeśli mamy drzewo z dziuplą,\nto możemy ją oczyścić i zafundujemy naszym gościom „pięciogwiazdkowy” apartament. Pamiętajmy, że budka to tylko namiastka ptasiego domu.\nChrońmy więc stare drzewa.\nBudki są różne dla różnych ptaków. To, jaki\nptak zamieszka w zawieszonej budce, zależy przede\nwszystkim od wielkości otworu wlotowego.\nDom dla szpaka. Szpaki wracają szczególnie chętnie tam, gdzie się uprzedniego roku gnieździły.\nŚwietnie pamiętają swe miejsca lęgowe i bezbłędnie\ndo nich wracają z południa Europy, gdzie większość\nzimuje. Najchętniej zakładają gniazda w dziuplach,\nkorzystają też chętnie ze skrzynek lęgowych. Jeżeli\nchcemy, aby zamieszkały w naszym sąsiedztwie, powinniśmy wywiesić skrzynkę lęgową na pobliskim\ndrzewie z otworem wlotowym najlepiej o średnicy\n5 cm, skierowanym na wschód lub zachód. Odległość otworu od dna powinna wynosić ok. 30 cm.\nNa dużym drzewie można powiesić maksimum\ndwie budki i to w oddaleniu co najmniej 2-3 metrów.\nBudki można wywieszać także na ścianach domów,\naltan. Należy się jednak liczyć z tym, że w okresie\nlęgowym ptaki będą brudzić najbliższe otoczenie.\nJeśli zamieszkają, to rekompensatą za nasz wysiłek\nbędzie podziwianie ich wspaniałych umiejętności\nwokalnych, radość z obserwacji godów, karmienia\nmłodych. W budkach dla szpaków nie należy instalować patyczka pod otworem do wchodzenia, bo jest\ntylko ułatwieniem np. dla srok.\nw stertach chrustu\ni stosach drewna\ngnieździ się strzyżyk,\npokrzywnica i rudzik\nlub inne trwałe pnącze:\nsię dla rudzika\nDobrze mieć na działce różne typy budek dla różnych gatunków ptaków.\nDla tych, którzy chcą zrobić domek pod konkretny gatunek ptaka, podaję krótką charakterystykę kilku najczęściej stosowanych typów.\nBudka dla dużych ptaków, w której może zamieszkać: sowa, dudek, gołąb, puszczyk, pustułka,\nkawka powinna mieć średnicę otworu wlotowego\n16-18 cm. Budka dla dzięciołów, szpaków, dudków,\njerzyków, pójdźki, dużych dzięciołów ma otwór wlotowy o średnicy 13-15 cm.\nBudki dla mniejszych ptaków mają otwór średnicy 2,7–3,0 cm. Taki domek jest dla sikorki, pleszki,\nmuchołówki żałobnej, mazurka.\nPisklęta w budce mogą być łatwym łupem dla różnych drapieżników. Dlatego trzeba pomyśleć o pewnych prostych zabezpieczeniach. Przed kotem, kuną czy łasiczką, zabezpieczamy umieszczając blachę\nwokół pnia drzewa na wysokości około 1 metra nad\nbudka lęgowa z otworem\nblachą dla pliszki, sikor,\n(średnica otworu mm)\npęk gałęzi (tzw.\ndla ptaków kołnierz lub kieszeń\nlęgowa) dla takich\nptaków, jak: rudzik,\nstrzyżyk i śpiewak\nkrzewy, takie jak: czarny bez, głóg,\nśnieguliczka i jarzębina, których\nowoce stanowią źródło pokarmu\ndla drozdów, rudzika i wielu innych\nłan wysokich roślin\nzielonych z pokrzywą,\nokółki gałęzi, powstające\nostrożeniami i ostami\npo przycięciu krzewu,\njako źródło pokarmu\ndla szczygłów, czyży,\njako podstawa pod gniazdo sikor ubogich (szarytek)\nprzez wiele ptaków\ni innych ptaków\nziemią, albo inny śliski materiał, żeby nie udało się\nwbić w niego pazurów. Można też założyć tzw. kołnierz z siatki lub blachy.\nBudki przeznaczone dla małych ptaków, trzeba\nzabezpieczyć przed rozkuwaniem. Co to jest rozkuwanie? Rozkuwają najczęściej dzięcioły, powiększają bardzo otwór, do swoich rozmiarów, więc dla\ndrobnych ptaków budka się już nie nada. Jak zabezpieczyć? Trzeba przybić blachę wokół otworu wlotowego.\nKilka rad dla majsterkowiczów, lub na co zwrócić\nuwagę, gdy chcemy budkę kupić gotową.\nNajlepsze do budowy domku są nieheblowane deski\no gr. 2-3 cm. Przednia ścianka powinna być podwójnej grubości. Tak skonstruowana wydłuża otwór\nwlotowy i lepiej zabezpiecza lęg przed wybraniem.\nBudka musi być szczelna, ptaki nie lubią przeciągów\ni nie zasiedlają domków, w których są szczeliny i źle\ndopasowane deski. Spadek daszka powinien być zawsze skierowany ku przedniej ściance tak, aby zasłaniał otwór wlotowy przed zacinającym deszczem.\nDaszek może być przykryty papą lub blachą. Budka\nnie powinna „leżeć” na pniu, ale musi być lekko pochylona do przodu.\nJeśli chcemy kupić gotową budkę to UWAGA!\nEksperymentowałam z gotowymi budkami i mam\nnastępujące doświadczenia: Budki zrobione z wydrążonego pnia, imitują znakomicie dziuplę, ale drewno wysycha i budka pęka. Może zginąć cały ptasi\nmiot. Budka nie może mieć ruchomego dna. Te budki, które są lekkie, zrobione ze sklejki, lub płyty wiórowej, do niczego się nie nadają i ptaki je omijają.\nBudka musi być szczelna i cicha. Gwarantuje to odpowiednia grubość desek 2-3 cm.\nBardzo ważna jest konserwacja budek.\nBudki czyści się jesienią. Jest to ważna czynność,\nktórą się wykonuje zwykle w październiku. Ułatwia\nto odpowiednia konstrukcja. Najbardziej godny polecenia jest model z wyjmowaną przednią ścianką\nlub z odmykanym daszkiem. Jeśli ktoś tego nie zrobił, to teraz jest ostatni dzwonek. Należy pamiętać,\nże nieusuwane gniazda są siedliskiem pasożytów\ni nagromadzone, już po dwóch sezonach wypełniają szczelnie budkę. Ptaki jej już nie zasiedlą. Do wyczyszczonej i zdezynfekowanej budki sypie się świeże i suche trociny.\nWażne! Dno budki powinno być przykręcone od\nwewnątrz. Przybicie dna od dołu, może się skończyć\njego odpadnięciem i zniszczeniem gniazda.\nTylko niektóre gatunki ptaków mieszkają w dziuplach i budkach. A inne?\nBudki lęgowe – substytut dziupli, służą jedynie\ntym ptakom, które zwykle gnieżdżą się w dziuplach. Wiele gatunków buduje gniazda w innych\nmiejscach. Np. w zaroślach, krzewach, na łąkach,\npod okapem dachu. Pamiętajmy też i o nich. Możemy stworzyć im warunki dogodne do gniazdowania. Warto na obrzeżach ogrodu posadzić drzewa\ni krzewy. Ptaki chętnie gnieżdżą się w krzewach takich jak jaśmin, bez, żywopłot z grabów, ligustru,\ndziczek owocowych. Dzika róża, głóg, tarnina, dziki bez, drzewka owocowe i owocowe dziczki są źródłem owoców i nasion. Są też ozdobą, pięknie kwitną, mają ładne listowie i pokrój. W takich gęstych\nżywopłotach mogą zagościć: dzwońce, gile, szczygły,\nmakolągwy, strzyżyki, zięby i trznadle, a takie ptaki\njak kosy, pokrzewki, kwiczoły, jemiołuszki, drozdy\ni dzięcioły wpadną tu na przekąskę. Drzewa: jarzębina, dąb, sosna, jawor, klon są dobrym miejscem na\nzałożenie gniazda i znalezienie pożywienia.\nCzy wiecie, że? Jedna para sikorek z młodymi,\nw sezonie zjada 75 kg owadów. Jeśli są w ogrodzie\nślimaki, turkucie, gryzonie, to, jakich mamy sprzymierzeńców? Najlepszymi łowcami są szpaki, sroki,\nsójki, kawki, kruki, gawrony.\nZadbajmy o ptaki!\nSzczególnie troszczmy się o ich możliwość gniazdowania, ochraniajmy przed największymi wrogami:\nkotem i kuną. Stwarzajmy dogodne warunki do bytowania, nie szarżujmy z ogrodową chemią. W zimie\ndbajmy o to, aby nie zabrakło im pożywienia. To są\nAutorka jest z wykształcenia w biologiem. Z zawodu mikrobiologiem, a fauna i ora są jej pasją.\nChętnie odpowie na Państwa pytania i podzieli się swoją\nwiedzą i doświadczeniem. Kontakt: [email protected]\nRozwiązanie zagadki z Nr 3 Gazety.\nCo jeż robi w sadzie?\nOtóż: Tam gdzie sady, są spady. A w spadach, owady,\nlarwy, gąsienice. Jednym słowem, uczta dla jeża. Jeż\nchętnie rozgryzie śliwkę, ale po to, żeby z niej wyjeść\nrobaka. We współczesnych sadach, nie ma owadów\ni robaków, wszystko sterylne i wyjałowione.\nOczami historyka sztuki\nRewolucyjny malarz i teoretyk sztuki z początku XX w. Kazimierz Malewicz twierdził, iż większość ludzi ma przekonanie, że artysta robi rzeczy niepotrzebne i niecelowe, ale ludzie ci nie\nmyślą o tym, że te niepotrzebne rzeczy przetrwają tysiąclecia i pozostaną aktualne, a rzeczy potrzebne i celowe będą trwały tylko kilka dni.\nCzęsto nie zdajemy sobie sprawy z tego, że ze sztuką spotykamy się niemal wszędzie. Aby obcować\nz dziełami sztuki, nie musimy wybierać się specjalnie do galerii czy muzeum. Sztuka to przecież\ntakże architektura, dobry plakat, przedmioty użytkowe czy artystyczne zdjęcia, o ile zaprojektowane\nsą przez artystów i oprócz funkcjonalności odznaczają się walorami estetycznymi.\nPrzedmiotem badań historyka sztuki są dzieła\nsztuki, które odbieramy głównie przez zmysł wzroku: jak malarstwo, rzeźba, graka, architektura\na także przedmioty rzemiosła artystycznego, odznaczające się poza funkcją praktyczną walorami estetycznymi. Wszystkie te przedmioty posiadają zorganizowaną formę wizualną (kształt), która w dziejach\nhistorii sztuki była uznawana za jeden z najważniejszych jej aspektów. Podstawowym zadaniem historyka sztuki jest więc przekładanie form widzialnych\nna dyskurs pojęciowy za pomocą porównań czy metafor. Kwestią niezwykle istotną jest pytanie nie tylko o samą formę dzieła, nie tylko, co ono przedstawia, kiedy i przez kogo zostało zrobione, ale z jakich\nśrodków formalnych korzystał artysta, do jakich sięgał wzorców.\nNa formę dzieła sztuki niezależnie od tego czy jest\nto obraz, rzeźba czy budowla, oprócz upodobań artystycznych, ma przecież wpływ wiele okoliczności,\ntakich jak: kontekst historyczny, stosunki społeczne\npanujące w kraju, w którym dzieło powstało, obowiązująca religia, dostępna wówczas wiedza o przyrodzie i rządzących nią prawach. Artysta przy tworzeniu dzieła wybiera taki układ linii, kolorów,\nkształtów i wielkości, aby jak najlepiej wyrazić jego\nnastrój i treść. Aby dzieło było harmonijne i zrównoważone, musi brać pod uwagę zarówno wielkość\ni barwę plam oraz sposób ich rozłożenia na obrazie.\nNie wszyscy pamiętają, że umiejętność rozłożenia świateł i cieni w obrazie zw. światłocieniem dającą iluzję trójwymiarowości, zawdzięczamy Leonardo da Vinci. Artystom renesansu zawdzięczamy\nteż umiejętność oddania trójwymiarowości świata\nna płaszczyźnie za pomocą perspektywy zbieżnej.\nPrzykładem może być Ukrzyżowanie Masaccia czy\nOstatnia wieczerza Leonarda da Vinci. Leonardo,\naby wzmocnić wrażenie głębi uzyskiwanej za po-\nmocą perspektywy zbieżnej, wykorzystywał także\nperspektywę powietrzną i barwną uwzględniającą\nzmiany, jakim podlegają kształty i barwa przedmiotów w miarę ich oddalania się od patrzącego. Począwszy od baroku, poprzez klasycyzm, romantyzm\ni realizm artyści wykorzystywali perspektywę malarską, pozwalającą wyrazić przestrzenność za pomocą wrażenia, że barwy ciepłe przybliżają malowany obiekt, a zimne oddalają. Ale już pod koniec\nXIX wieku francuski malarz Paul Cezanne wprowadził nowy sposób przedstawiania przestrzeni w obrazie, przy pomocy umieszczania planów biegnących w głąb obrazu równolegle względem siebie na\npodobieństwo kulis teatralnych. Cezanne stosował\nperspektywę malarską wykorzystującą przestrzenne działanie barw(przestrzeń budował za pomocą\nkontrastujących kolorów). Zauważył też, że w naturze nie istnieją linie ani bezbarwne cienie „Czysty rysunek jest abstrakcją .. rysunek i kontur są nierozerwalne,\ngdyż wszystko w naturze ma kolor”.\nKolor w malarstwie ma niezwykle ważne znaczenie.\nIstnieją różne rodzaje barw i różne sposoby ich zestawiania ze sobą. Od wrażliwości i temperamentu artysty zależy sposób nakładania plam barwnych na\nobrazie, ich wielkość, kształt i obwiedzenie ich konturem. Nie tylko jednak barwa czy forma, ale także\nfaktura dzieła sztuki decyduje o jego wyglądzie czy\nekspresji. W okresie klasycyzmu faktura miała być\ngładka, ale już w wieku XIX Courbet – twórca malarstwa realistycznego, dla podkreślenia walorów swoich obrazów nakładał farby grubą szpachlą.\nA tematy obrazów?\nWiemy także, jak na przestrzeni wieków, w zależności od zmieniających się światopoglądów zmieniała\nsię różnorodność treści wyrażanych za pomocą dzieł\nplastycznych. Przez wieki wyrażała dominującą ideologię religijną, służyła glorykacji władzy świeckiej,\nale wyrażała też idee buntownicze walcząc przy pomocy form i obrazów z istniejącym ładem politycznym i społecznym. Niezmiernie istotna była również hierarchia ważności tematów. Za najważniejsze\nuznawano tematy historyczne i religijne, potem portrety, malarstwo rodzajowe, pejzaż i martwą naturę.\nW XIX wieku ta hierarchia uległa zmianie, zwłaszcza po sukcesie malarstwa pejzażowego. Wielu artystów próbowało zmieniać obowiązujące reguły, niekiedy nawet za pomocą rewolucyjnych manifestów,\njak realista Gustave Courbet, czy Filippo Marinetti,\nSztuka XX wieku – od odtwarzania do tworzenia\nDzieło sztuki przestało zastępować czy naśladować\nrzeczywistość. Stało się tworem autonomicznym, stanowiło nową rzeczywistość. Te wielkie zmiany w sztuce zmusiły artystów do szukania indywidualnego\nwyrazu. Artyści wykorzystywali rozwijającą się technikę (futuryści) czy psychoanalizę (surrealiści) w realizacjach swoich programów artystycznych.\nPodważenie sensu istnienia malarstwa w stanie\nobecnym i poszukiwanie prawdy poprzez odrzucenie wszystkiego i wyjście od „niczego” zmieniło nie\ntylko sposób wyrażania sztuki przez artystów, ale\ni sposób jej odbierania przez widzów. Czy rewolucyjne dzieło Kazimierza Malewicza Czarny kwadrat\nPortret mężczyzny Jacka Malczewskiego (1913)\nCzarny kwadrat Kazimierza Malewicza (1913)\nna białym tle (z 1913 r.) przedstawia coś konkretnego?\nCzy artysta chciał nam powiedzieć, że sztuka sprowadza się już tylko do czarnego kwadratu zamkniętego w białym kwadracie? Problem treści dzisiejszej\nsztuki zdominowanej przez kompozycje abstrakcyjne i sztukę nieprzedstawiającą nie jest już najważniejszy. Tematem jest to, co postrzega odbiorca: kolor,\nwielkość, kształt i materia dzieła.\nCo nam daje obcowanie ze sztuką?\nKażdy z nas w indywidualny subiektywny sposób\nodbiera oglądane dzieło. Dla jednych najważniejsza\njest tematyka, dla innych forma, kolor czy kompo-\nzycja. Dla wielu słowo „obraz” kojarzy się z obrazami historycznymi Matejki, portretami Axentowicza\nczy pięknymi rysunkami Wyspiańskiego, dla nich\nwięc najważniejszy jest temat i forma. Z jednej strony wielki historyczny obraz, a z drugiej delikatne\nw formie malarstwo, bardzo przyjemne dla oka, nie\nwywołujące większych emocji.\nObcowanie ze sztuką wzbogaca nasze życie, ale\nwrażliwym na sztukę możemy być jedynie wówczas,\nkiedy możliwie często mamy z nią kontakt. Wówczas i postrzeganie obrazów może się zmieniać. Dzisiaj, dzięki mediom mamy większe niż kiedykolwiek\nmożliwości kontaktu z dziełami sztuki. Ale oglądanie w internecie czy telewizji nie może zastąpić kontaktu bezpośredniego. Zmieniające się szybko obrazy, ich nieograniczona ilość powoduje, że po chwili\njuż „ulatują” z naszej głowy. Dopiero, kiedy znajdziemy się w galerii sztuki „twarzą w twarz z obrazem”(cyt. za prof. Marią Poprzęcką), obraz może\nna dłużej „zamieszkać w naszej głowie”, musimy dać\nmu na to czas. A chwila zadumy i reeksji pozwali\nna utrwalenie jego widoku pod powiekami.\n(na podstawie własnego tekstu publikowanego w 2008 r.)\nAutorka jest absolwentką Wydziału Historii Sztuki UW i Studium Podyplomowego „Ochrona Dziedzictwa Kulturowego\nMiast” na Wydziale Architektury PW, Przewodniczącą Rady TPZD, Wiceprezesem „Ład na Mazowszu”.\nSzczęśliwy rok Józefa Wilkonia\nArtysta podczas pikniku „Lato w ogrodzie Wilkonia”, wrzesień 2010 r. Fot. Justyna Walczak\no był naprawdę szczęśliwy rok dla Józefa Wilkonia, znanego na całym świecie artysty malarza, rzeźbiarza, a przede wszystkim ilustratora.\nMistrz, który w ubiegłym roku obchodził wspaniały jubileusz 80-tych urodzin, doczekał się należnego mu uznania. Za wkład do kultury polskiej\nPrezydent Rzeczpospolitej Polskiej uhonorował artystę Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia\nPolski, a Fundacja Kultury Polskiej przyznała mu\nprestiżową nagrodę Złotego Berła. Przypomnijmy,\nże w poprzednich latach tą nagrodą uhonorowano m. in. Krzysztofa Pendereckiego, Romana Polańskiego, Wojciecha Młynarskiego, Tadeusza Różewicza, Ewę Podleś. Józef Wilkoń jest pierwszym\nlaureatem Złotego Berła z dziedziny sztuk plastycznych „za twórczość pełną subtelnej równowagi pomiędzy perfekcyjną techniką tworzenia i\nprostotą humanistycznego przesłania”.\nUroczysta gala miała miejsce 22 listopada w Teatrze Narodowym w Warszawie. Specjalnie na ten cel\npowiększona scena, stała się jednocześnie instalacją\nwielkogabarytowych rzeźb artysty. Uroczystości towarzyszył koncert przygotowany przez Joszko Brodę\ni towarzyszących mu muzyków. Na specjalne życzenie Wilkonia wystąpił mistrz trąbki Tomasz Stańko.\nCały Teatr Narodowy tego dnia zmienił się w wielką\nsalę wystawową. Kilkuset gości przybyłych z całej\nPolski i z zagranicy mogło obejrzeć szereg znakomitych prac artysty z różnych okresów jego twórczości.\nNa rynku wydawniczym w roku ubiegłym mistrz został uhonorowany m.in. nagrodą Polskiego\nTowarzystwa Wydawców Książek „Najpiękniejsze\nKsiążki Roku”za ilustracje do Księgi dżungli Rudyarda Kiplinga oraz nagrodą Pegazika w kategorii\nTwórca Książki dla Dzieci.\nJózef Wilkoń jest od ponad 40 lat związany z Zalesiem Dolnym. W 2009 roku założył Fundację „Ar-\nka” im. Józefa Wilkonia, aby promować polską sztukę ilustracji. 12 lutego artysta kończy 81 lat.\nAktualnie ilustruje kolejną książkę o Chopinie i\nprzygotowuje się do pracy nad Don Kichotem Cervantesa. Ze względu na niesprzyjającą aurę, prace\nrzeźbiarskie odłożył do wiosny.\nMistrzu, życzymy Ci dużo zdrowia i weny twórczej z okazji pięknego jubileuszu!\nTekst ilustrują prace z różnych okresów\ntwórczości J. Wilkonia.\ndokończenie. ze s. 10\nkwintne, ale z jednym ograniczeniem – kucharz nie\nmógł korzystać z importowanych produktów, tylko\nwyłącznie polskich. Był to osobisty zakaz prezydenta\nMościckiego. Tendencja do promowania Polski prowadziła nieraz do zabawnych nieporozumień.\nW 1937 roku doszło nawet do drobnego incydentu dyplomatycznego. Jadwiga Beckowa podejmując\nśniadaniem ministra spraw zagranicznych Francji\nzaaranżowała stół – ,,Na wielkich taach lustrzanych\npłynęły śliczne cacka – żaglówki. Wśród nich, po jednej lub grupkami, rozrzucone były (na niewidocznych spodeczkach z wodą) pąsowe gwiazdy kwiatu\nLeon Noel, ambasador Francji odczytał tę aranżacje jako niestosowną próbę zwrócenia uwagi na\npolskie ambicje kolonialne.,,Na śniadaniu u p.p. Becków” tylko okręty i morskie emblematy znajdowały\nsię na stole”. Dekoracja, jak twierdziła później ministrowa, miała stanowić niespodziankę dla jej męża,\nmiłośnika sportów wodnych.\nArystokracja zapraszała gości do swoich wiejskich rezydencji. Łańcut, Nieśwież czy Dawidgródek stanowiły miejsce spotkań dyplomatów z całej\nówczesnej Europy. Urządzano huczne bale, przyjęcia\ni polowania. Jedno z nich tak wspomina Anna z Branickich Wolska: ,,...Stał niski stół zbity ze świeżych\ndesek, a przy nim ławy z cienkich pni brzozowych.\nMyśliwi zasiedli na ławach (....) a my roznosiłyśmy\nkieliszki z nalewką i podawałyśmy bułki z szynką\ni pasztetem Potem rozdano talerze na których dymiły zrazy z kaszą, a wreszcie w liżankach roznosiłyśmy herbatę z czerwonym winem na rozgrzewkę\ni pomarańcze w wielkich koszach”\nW 1936 roku odbyło się warszawskiej Królikarni\ngarden party pod nazwą ,,Wiosenna sielanka”. Goście wystąpili w kostiumach wystylizowanych na\nstroje rokokowych pasterzy i pasterek. To było jedno\nz ostatnich wielkich przedwojennych warszawskich\nPolacy będą tańczyć nawet na swoim grobie...\nWydawałoby się, że wraz z początkiem wojny dni\nwesołej zabawy skończyły się na długo. Istotnie, nie\nodbywały się huczne bale i duże imprezy, ale w domach bawiono się świetnie. Nazywano te spotkania\nnocnikami, bo z powodu godziny policyjnej goście\nbawili się do rana. Opowiadają o takich zabawach\nw swoich wspomnieniach Eryk Lipiński czy Edward\nDziewoński. To zresztą ciekawe, ale ze wspomnień\nludzi związanych z satyrą, obraz okupacji jest intrygująco dwoisty, patos miesza się z groteską, a z pod\npowierzchni tragedii wyłania się czas wielkiej przygody i straceńczej zabawy. Młodość w każdej epoce\nmiała swoje prawa.\nJednym zaś z najbardziej patetycznych wspomnień\njest zawarty w Zielu na kraterze Melchiora Wańkowicza opis, jakbyśmy dziś powiedzieli, melanżu czy balanżki, którą urządziła jego córka w przeddzień wybuchu powstania. Lista uczestników, to przejmujący\nrejestr poległych parę dni później przyjaciół.\nChruszczow wcina uszy\nPo drugiej wojnie, podobnie jak po pierwszej, wystarczyło zaledwie kilka lat, a życie towarzyskie zaczęło się toczyć znowu.\nPan Stanisław Maślankiewicz, kuchmistrz doskonały, opowiadał:\n– Trzy lata po wojnie robiłem w Jabłonnie przyjęcie na 180 osób. Stoły złożono w piramidkę. A na\nnich ustawiłem ptaki pieczone w całości, przybrane\nskrzydłami i ogonami, osadzone na wypiekanych\nz ciasta gniazdach z jajami i młodymi. Łososie podaliśmy w całości, zanurzone w galarecie tak przezroczystej, że widać było płynące obok małe i duże\nrybki otoczone zielonymi wodorostami. A nad tym\nudało mi się stworzyć wodospad z galarety, ze specjalnie wypracowanymi bąbelkami powietrza. Iluzja\nprawdziwego wodospadu była doskonała. Na deser\nprzyrządziłem melbę a la Belle Helene. Przybrałem ją\nróżnokolorowymi owocami i bitą śmietaną. W środku umieściłem żarówkę i przykryłem strzechą kolorowych włosów z lukru grubości 1mm. Samo ciągnięcie włosów trwało dobę\nKucharz tym przyjęciem odreagował pięć lat\nobozu. To była znakomita terapia dla niego i dla\ngości. Bawiono się tak, jakby czas nie istniał. Rzeczywistość stalinowska na parę godzin przestała\nobowiązywać. Wróciły stare, dobre czasy. Niestety,\nkucharz nie pamiętał, kto wydawał to przyjęcie i jakie były jego konsekwencje. On tylko gotował, gotował, gotował.\nAle był szczęśliwy, jak nigdy. Nawet po całej nocy\nciężkiej pracy. Czuł, że tworzy coś ważnego, coś, co\njest potrzebne i czego nie będzie mógł znowu zrobić\nprędko, a może nawet nigdy. Goście, też według jego relacji, robili wrażenie, jakby byli w transie. To był\nWyspiański. Aranżacja czy inscenizacja -1948. Przyjęcie, które najlepiej zapamiętał. Najważniejsze.\nPóźniej, niestety, nastały lata szare. Owszem\nurządzano bale, ale dla przodowników pracy. Pan\nStanisław komentował je krótko – Nie warto było\nW 1949 pana Maślankiewicza odkryły ówczesne\nwładze, i zaangażowały do gotowania dla elit politycznych. – Bierut był nijaki, miał kłopoty z żołądkiem. Jadał tylko kleiki, krupniczki. Nuda – wspominał kucharz.\nMiły był natomiast Rokossowski – jego ulubionym daniem był kulebiak. Jedno w czasie urządzania tych przyjęć było niesympatyczne, ocerowie\nMBP patrzący przez cały czas na ręce kucharza.\nPo roku 1956 przyjęcia się rozkręciły – zaczęły\nsię prywatne bankiety w willach, przyjęcia dyplomatyczne. Znowu wróciły stoły w piramidkę. Płonące kabanosy. Porywające się do lotu bażanty. Zupełnie jak za czasów ministra Becka – rozmarzał się\nkucharz, gdy opowiadał.\nJózef Cyrankiewicz, nasz Petroniusz ery socjalizmu, nie rozstawał się z p. Stanisławem nawet w czasie urlopu. Goście zresztą też mieli coraz bardziej\nwyranowane gusta. Nikita Chruszczow wprost\nuwielbiał pieczone na ruszcie uszy młodych prosiaczków. Jak był przy apetycie, to biło się nawet\n15 sztuk – rozrzewniał się p. Maślankiewicz.\nZresztą Chruszczow jeździł z własnym kucharzem i wszystkich skarmiał ukraińską jajecznicą z\ncebulą i pomidorami. Nawet Gomułkę, który był\nwiecznie na diecie i normalnie jadał delikatne zupki, pierożki z serem, gotowane mięska. Żadnych szaleństw, poza tą jajecznicą, w ramach braterskiej przyjaźni między narodami.\nJak wiadomo, towarzyszom się nie odmawiało.\nPłyń barko do aresztu\nNajwiększym przyjęciem lat siedemdziesiątych było\notwarcie hotelu Victoria. Serwowano dziki, kuropatwy, bażanty i zające. Perliczki i przepiórki siedziały\nTylko na szczycie stołu zamiast bażanta stała marcepanowa lala w stroju ludowym. No cóż, taki sam\nsymbol czasów jak miś ze słomy, unoszący się nad\nWarszawą Barei i Gierka.\nW Viktorii bawiły się elity partyjno–polityczne,\naktorzy, garstka sportowców i prywaciarzy.\nPrzyjęcia w domach były skromniejsze na skutek\ntzw. braków w zaopatrzeniu. Z towarów luksusowych tylko kawior był dostępny w sprzedaży detalicznej. W Delikatesach można go było kupić na\nwagę za przystępną zresztą cenę. Sale balowe przyozdabiano balonikami i krepiną, oczywiście, jeśli tej\nostatniej nie zabrakło akurat w sklepach. Gdy ktoś\nposzalał wydając przyjęcie czy zdradzając ,,oznaki\nwskazujące na życie ponad stan”, łatwo mógł się\nznaleźć za kratkami, tak jak to się przydarzyło rodzinie Mentlewiczów, która urządziła szampański\nbankiecik na pływającej barce. Zwróciło to uwagę\norganów ścigania i gospodarze bankieciku znaleźli\nsię w areszcie pod zarzutem wywozu z Polski dzieł\nsztuki. Jak najbardziej zresztą zasadnym. Taki brak\nwyrozumiałości u władzy skutecznie zniechęcał do\nByło cichutko i szarutko.\nWraz z nastaniem trzeciej Rzeczpospolitej wróciły\ndawne szalone imprezy. A to znany reżyser urządza\nimieniny w podmiejskiej ciuchci wynajętej w tym celu. A to biznesmen robi party na barkach pływających\npo jeziorach. Barki trzeba było przetaczać z jeziora na\njezioro po specjalnych torach, co podniosło atrakcyjność imprezy, zakończonej hucznym balem – niespodzianką, w pięknym, położonym w lesie pałacu.\nI chociaż czasy niby mamy nowe, to uczestnicy\ni organizatorzy tych imprez proszą: tylko bez nazwisk, jakby ciągle gdzieś tu, unosił się duch czasów\ngomułkowskich czy gierkowskich, z ich lotnymi inspekcjami robotniczo – chłopskimi. A może to strach\nprzed wszechwładną Izbą Skarbową?\nCzasem te ekstrawagancje kończą się zwyczajną\nplajtą. Tak się stało z właścicielem Art – Deco i organizatorem świetnego balu z początku lat 90, zorganizowanego w teatrze Syrena pod hasłem Zielonego Weneckiego Karnawału czy z panią właścicielką\nQueen of Saba, która obrzucała swoich gości różami.\nTe plajty nie mają raczej wiele wspólnego z wydanymi przyjęciami, tylko z ogólną sytuacją gospodarczą, z groźną recesją.\nIch organizatorzy i uczestnicy przynajmniej jednak mają co powspominać. Podtrzymywali długą\ntradycję. Wnieśli do historii polskich bali swój wkład,\nswój udział. Tak jak ongiś pani Trypolska.. Może\nwięc jednak było warto?\nChłędowski napisał w pamiętnikach, że Polak będzie tańczył nawet na grobie. I coś w tym jest na rzeczy. Bawimy się wszędzie i zawsze. Więc bawmy się\ni teraz. Karnawał u drzwi.\nKorzystałam z: W kuchni i salonie Elżbiety Koweckiej, Bale i bankiety drugiej Rzeczpospolitej Mai i Jana\nŁozińskich oraz pamiętników z epoki.\nAutorka jest pisarką i dziennikarką, mieszkanką Zalesia Dolnego i członkiem TPZD.\nZALESIE A W NIM\nReklama – antyreklamą\nnaszej przestrzeni publicznej w ostatnich czasach coraz gwałtowniej się zadamawia reklama. Znaczącymi elementami krajobrazu przestają\nbyć domy, pomniki czy piękny, naturalny widok.\nRozwijający się rynek i rosnąca konkurencja oraz dostępność małej poligrai niezwykle sprzyjają powstawaniu niekontrolowanemu rynkowi reklam, w tym\nreklamie wielkoformatowej. Wyrastające przy głównych drogach zwarte szeregi plansz, a co kilkaset\nmetrów wielkie słupy ogłoszeniowe przysłaniają lasy i pięknie kwitnące łąki. Coraz częściej, zamiast\ndetalu starej kamienicy, widzimy krzykliwą reklamę pt. „Świat piżam”. Parkany, ogrodzenia parkanów domów, wolne ściany i przestrzeń nad ulicami,\nstanowią niczym nieograniczoną pokusę, wręcz wyzwanie, do zapełnienia ich przez obrotnego producenta jakimś kolorowym, mniejszym lub większym,\nbrzydkim lub ładniejszym bannerem.\nW 2009 r. stowarzyszenie Moje Miasto A w Nim\nwydało album Polski outdoor. Album stanowi bardzo\nbogaty zbiór zdjęć wszechobecnych reklam, zalewających każdy zakątek naszego kraju. Zestawienia\nniektórych reklam pokazują ich absurdalną treść.\nNie jest ona tak oczywista, gdy stykamy się z pojedynczymi przypadkami, ale w masie czyni ją wręcz\nantyreklamą. Część ilustracyjna oraz komentarze\nautorów, poza tym, że budzą ogrom różnorodnych\nreeksji, zmuszają nas do postawienia wielu pytań.\nCzy i kto jest odpowiedzialny za to zaśmiecanie naszej , wspólnej przestrzeni i naszej wyobraźni. Następnie, kto jest autorem tych reklam, kto za to płaci\ni kto na tym zarabia?\nSzukając odpowiedzi na te pytania, stowarzyszenie Moje Miasto A w Nim od 2007 roku zbiera materiały i przepisy, stara się tym problemem zainteresować\nwładze ustawodawcze i wykonawcze. W swoich wy-\nstawieniach członkowie stowarzyszenia wskazują,\nże komercyjne wykorzystanie przestrzeni publicznej jest praktycznie bezpłatne, że postępującej w sposób niekontrolowany degradacji naszego otoczenia\nsprzyja brak przepisów, a chodzi m. in. o ograniczenia dotyczące wielkości reklam, brak miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego\n(lub ignorowanie jego przepisów, tak jak w przypadku Zalesia Dolnego – dopisała Redakcja), brak instytucji opowiedzianej za kontrolę reklamy zewnętrznej. O tym, że dyskusja na temat jakości otaczającej\nnas przestrzeni budzi żywy oddźwięk świadczą\nprzytaczane wypowiedzi znanych osób ze świata\nkultury, sztuki, nauki czy życia społecznego. Jak sami autorzy we wstępie do albumu podkreślają: „Nie\nwalczymy z reklamami, wręcz przeciwnie, uważamy, że są nieodłącznym składnikiem naszej kultury\ni kołem zamachowym gospodarki. Muszą mieć jednak swoje starannie przemyślane miejsce z korzyścią dla nas wszystkich, dla jakości przestrzeni publicznej, paradoksalnie dla samych reklamodawców.\nDziś, by być zauważonym i przebić się przez wizualny harmider, trzeba zaangażować naprawdę olbrzymie siły i środki.” A dodam od siebie – również talent, wyczucie estetyczne oraz odrobinę zdrowego\nWszystkim, a szczególnie tym „których dotknęło\nnieszczęście wrażliwości estetycznej” polecam album Elżbiety Dymnej i Marcina Rutkiewicza Polski\noutdoor – reklama w przestrzeni publicznej. Wydawnictwo Klucze, Warszawa 2009.\nFot. Artur Koliński\nAutorka jest Prezesem Stowarzyszenia\nZwiązek Podkowian, mieszkanką Podkowy Leśnej\nCzystość – potrzebna współpraca\ndwilż w pierwszej połowie stycznia i obserwacja naszej przestrzeni publicznej zainspirowały\nmnie do działań i przemyśleń na temat czystości tejże przestrzeni. Śmieci widać było wszędzie: na poboczach ulic, w rowach, w lasach, na placach zabaw.\nDziś znów przykrywa je śnieg, ale pod tym śniegiem\nczekają one na wiosnę. Czy możemy winą za ten stan\nobarczać tylko służby miejskie?\nno służby porządkowe uprzątnęły plac i teren wokół niego.\nPlac zabaw w Zalesiu Dolnym\nPostanowiłam interweniować w sprawie czystości na\nplacu zabaw w Zalesiu Dolnym przy ul. Kopernika.\nO ten plac zabaw dbam od pewnego czasu. Niestety\npowstał on w dość karłowatej formie (są tu tylko cztery zabawki, nie jest zamykany na noc) i w związku\nz tym w niewielkim wymiarze służy dzieciom do zabawy. Gromadzi za to starszych miłośników innych\nzabaw, których skutki są opłakane dla przestrzeni tego placu. Zabawki są zdewastowane, a plac permanentnie pełen śmieci. Nigdy jednak jeszcze nie było tu\ntakiego składowiska śmieci jak na początku stycznia.\nNa przywitanie Nowego Roku młodszym i starszym użytkownikom plac ten oferował możliwość\nsiedzenia na ławkach wśród butelek, puszek, plastikowych toreb, papierów i niedopałków papierosów.\nBujanie się na koniku w kałuży pomiędzy butelkami. Wyskakiwanie z karuzeli na potłuczone szkło\ni inne tego typu atrakcje.\nStan placu smuci mnie tym\nbardziej, że zlokalizowany jest w\njednej z najpiękniejszych części\nPiaseczna. Obszar Zalesia Dolnego\nz pewnością mógłby służyć wszystkim mieszkańcom Piaseczna jako\nmiejsce rekreacji (spacery, Nordic\nWalking, bieganie, rower, rolki,\nbiegówki, saneczkarstwo, plac zabaw) pod warunkiem większej\ndbałości o przestrzeń publiczną.\nGminą jesteśmy my, mieszkańcy. Samorządowi (i lokalnym służbom publicznym) zaś przekazujemy\nwykonywanie pewnych zadań w naszym imieniu.\nPrzekazujemy też środki nansowe na ich realizację w postaci części naszego podatku dochodowego. Im więcej zarabiamy, tym większą kwotą dysponuje samorząd gminy, do której przekazujemy\nSamorząd może tym lepiej dbać o przestrzeń publiczną i potrzeby gminy, im więcej ma środków nansowych (i oczywiście mądrych włodarzy). Nic w\ngminie nie dzieje się zatem bez naszego, mieszkańców udziału. Od nas pochodzą środki na działania\nwładz, od nas także pochodzi informacja o naszych\npotrzebach. Nasze potrzeby są, a przynajmniej powinny być, kierunkowskazem w działaniach władz\nZa trzy dni plac zabaw w Zalesiu Dolnym wyglądał,\njak przed interwencją służb porządkowych – znów\npełen był śmieci.\nSkontaktowałam się z Wydziałem Utrzymania Terenów Publicznych Urzędu Miasta i Gminy Piaseczno. Poinformowałam o\nstanie czystości placu zabaw w\nZalesiu Dolnym i poprosiłam o\ninterwencję. Następnego dnia ra-\nWspółpraca w dbaniu\nwydaje się wspólne dbanie o\nczystość przestrzeni publicznej: mieszkańców i samorządu terytorialnego. Śmieci przy\nulicach, w lasach czy na placach zabaw nie biorą się znikąd i bez naszego mieszkańców udziału. Dlaczego w\nmiejscach publicznych jest tyle\nśmieci? Dlaczego w lasach powstają całe ich składowiska?\nOczywiście moglibyśmy powiedzieć, że system sprzątania\nw gminie jest nieefektywny,\nże są tu braki, niedociągnięcia organizacyjne. Ale to i tak\nbyłaby tylko strona medalu.\nDruga strona to nasza, mieszkańców, postawa w stosunku\ndo przestrzeni publicznej.\nNadal pokutuje przekonanie, że jeśli coś jest publiczne\n(plac zabaw, rów, pobocze drogi, chodnik, las) to jest niczyje.\nA przecież to jest nasze! Nam\nsłuży i jest przez nas utrzymywane! Władze lokalne muszą\npodjąć decyzję: czy przeznaczyć więcej środków nansowych na sprzątanie przestrzeni publicznych (bowiem\nnormą społeczną jest wyrzucanie przez mieszkańców śmieci gdziekolwiek, ale mają oni\npotrzebę, aby było czysto), czy\nteż np. dostawić nowe zabawki na placu zabaw. Ta decyzja\ntak naprawdę zależy od nas.\nAutorka jest socjologiem, Radną\nPowiatu Piaseczyńskiego, członkiem Piaseczyńskiej Grupy Obywatelskiej i Partnerstwa dla Zrównoważonego Rozwoju Powiatu\nPiaseczyńskiego, mieszkanką Zalesia Dolnego. Kontakt: [email protected]\nOgromne, czerwone słońce zachodzi za las.\nPuszysty, biały, jak piana morska,\nśnieg zakrywa wszystko.\nWrony kraczą: – Kra! Kraaaaa! Kra!\nZimno .. Ach, jak lodowato!\nZ daleka słychać wieczorne dzwony: Bim! bam! bam! bim ! bam!\nPatrzę w dal i widzę na polu coś\nszarego. To postać dziecka.\nIdzie. Zbliża się. A za głową małe, złote słoneczko promienne. A na\ndziecku szary płaszczyk. Spod płaszczyka bose nóżki widać. Różowe,\nmałe palce ledwo dotykają białego śniegu.... Twarz słodka, a oczy...\nTo bosko miłosierne oczy! To wymarzony mój Jezusek!\nBim! bam! bam ! bim! bam! Bam! Na Anioł Pański biją dzwony.\nA On idzie przez pole.... Patrzę zachwycona... Tak, tak właśnie\nwyobrażałam sobie Ciebie z czasów, kiedyś był chłopczykiem.\nWtem schylił się . Coś podnosi? Co ? Czy szary zimny kamień? Czy\ngrudkę ziemi? Nie kamień to i nie ziemia, tylko zajączek z zimna\nskostniały, sztywny prawie i ledwie, ledwie żywy.\nMiękka rączką gładzi go Jezusek, chucha, ogrzewa, rozciera\ni płaszczykiem okrywa. I tak żałuje biedaka!\nI oto cieplej się zrobiło szaraczkowi. Uszkami rusza. Łapkami\npo pysiu się gładzi, jak kotek mały, który się ze snu budzi.\nPostawił go Jezus na śniegu i patrzy z uśmiechem, jak mały\nzmarzlak kicu, kicu z miejsca rusza. Ale wolno, wolniutko Szaruś\nKlasnął Jezus w rączki i w głos się rozśmiał, widząc, że zając\nco sił pomknął i tylko skokami srebrzysty śnieg wyrzuca wysoko\n– Zgrzałeś się, Szaruś? – woła za nim Dziecko – zgrzałeś?\nNie zimno ci już – nie?\nZnikł w srebrnym pyle śnieżnym zając.\nZnikł w srebrnej mgle mój pierwszy sen o Jezusku......\nAutorka była jedną z pierwszych mieszkanek Zalesia Dolnego. W latach 1917-26\nbyła redaktorem naczelnym „Płomyka”, dwutygodnika dla dzieci i młodzieży. W\nokresie okupacji razem z Ewą Krauze prowadziła w Zalesiu Dolnym tajne nauczanie. Zmarła w 1944r. Była wspaniałym pedagogiem i dobrym, ciepłym człowiekiem.\nHelena Radwanowa była również autorką wielu pięknych książeczek dla dzieci,\nw tym cyklu prozy poetyckiej pt. Moje sny o Jezusku, który został opublikowany\nW następnych numerach gazety przedstawimy Państwu kolejne sny o spotkaniach autorki z małym Jezuskiem.\nNa fotograi archiwalnej Helena Radwanowa, lat 10\nNa wciąż jeszcze długie i zimowe wieczory polecamy Państwu do lektury:\n„Mazowsze 24” Grzegorza Kostrzewy-Zorbasa. Znajdziecie w niej Państwo m. in. rozdział pt. „Piaseczno –\nNiewielu jest dziś działaczy\nsamorządowych którzy potraą porywać śmiałością swoich wizji i zarażać wiarą w\nszanse rozwojowe swojego regionu. Grzegorz KostrzewaZorbas jest pod tym względem wyjątkiem. Jego książka\n„Mazowsze 24” (Ocyna IMBIR, Warszawa 2010) urzeka\nprzede wszystkim wizjonerstwem autora i przekonaniem,\nże Centralne Mazowsze jest nasycone wielkimi możliwościami rozwojowymi, które trzeba tylko rozpoznać i wykorzystać. Zaletą spojrzenia Kostrzewy-Zorbasa jest też\nprzekonanie, że przyszły rozwój trzeba budować na tym,\nco już jest, co stanowi żywą tkankę regionu, na jego naturalnych bogactwach. Autor skupia się przede wszystkim na bogactwach „miękkich”, a więc na dziedzictwie\nhistorii Mazowsza, na jego walorach krajobrazowych, potencjale turystyczno-uzdrowiskowym, na edukacji, kulturze. „Mazowsze 24” to nie jest wizja potężnych inwestycji mających gruntownie przeobrazić region i uczynić\nzeń coś zupełnie nowego; jest to wizja rozsądnych inwestycji i budowania na już istniejących zasobach. Szczególna rola w bardzo nowoczesnym spojrzeniu Kostrzewy-Zorbasa na Mazowsze przypada miastom-ogrodom.\nNajważniejszym lekarstwem na mazowieckie bolączki\nmoże być – zdaniem autora książki – świadoma społeczność mieszkańców, rozumiejąca potrzeby i specykę\nregionu i działająca zgodnie z zasadami społeczeństwa\nobywatelskiego. „Mazowsze 24” to świetny wstęp do\ndyskusji o kierunkach rozwoju Centralnego Mazowsza,\nznakomity remanent jego możliwości i szans. Na temat\nkonkretnych rozwiązań – na przykład komunikacyjnych\nczy organizacyjnych – proponowanych przez KostrzewęZorbasa powinni się wypowiedzieć specjaliści. Zapewne\npadną w tej dyskusji także odmienne zdania. Ale ludzie\nzaangażowani w przyszłość swojego regionu nie mogą\ntej książki zignorować.\nZbigniew Zawadzki – wydawca\n„Gdzie jest głowa Emily Kaye?” Manuli Kalickiej, to zbiór sensacyjnych historyjek opartych na autentycznych wydarzeniach sprzed\nNa czytanie kryminałów snobują się obecnie\nniemal wszyscy, zatem\nautorzy prześcigają się\nw tworzeniu zawikłanych intryg. Nie od\ndziś jednak wiadomo,\nże najlepsze historie\nwymyśla życie. Nie\nzatem po ten zbiorek\npitawali czyli opisów słynnych niegdyś przestępstw. Przeczytacie tu o zaginionej głowie\npewnej panny uśmierconej przez kochanka. O\neliksirze miłosnym, który nie poszedł nikomu\nna zdrowie. O furtce podpartej kością udową\noary. O ministrze, którego urzędowanie trwało tylko jeden dzień. O tajemnicy drzemiącej\nw duszy poczciwej nauczycielki ze szkółki niedzielnej. O tym, dlaczego słynny hollywoodzki\naktor Fatty Arbuckle zrezygnował z pokazywania się na ekranie. Wszystko zdarzyło się naprawdę, w Europie i Ameryce, w pierwszej\npołowie XX wieku. Manula Kalicka wyszperała\nte historie, po czym dodała im smaku, dowcipu oraz osadziła w ówczesnej rzeczywistości.\nOtrzymujemy w ten sposób osiem opowieści o\nfrapujących morderstwach, dziwacznych sprawcach, nieoczywistych motywach, nieoczekiwanych sposobnościach oraz zagmatwanych śledztwach. Osiem opartych na faktach opowiadań\nkryminalnych, z których każde mogłoby stać\nsię materiałem na pełnowymiarową powieść.\nAnna Fryczkowska – recenzentka Time Polska\nPoradnik ochrony ptaków - Trójmiejska Grupa OTOP


OpublikowałJulian Marszałek Został zmieniony 2 lata temu\n1 Zasady kwalifikowalności wydatków w ramach konkursu nr RPPM.03.02.01-IZ-01-22-001/15 dla Poddziałania 3.2.1 Jakość edukacji ogólnej Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Gdańsk, 10 listopada 2015 r.\n19 Cross-financing i środki trwałe Cross-financing dotyczy: takich kategorii wydatków, których poniesienie wynika z potrzeby realizacji danego projektu i stanowi logiczne uzupełnienie działań; takich kategorii wydatków, bez których realizacja projektu nie byłaby możliwa, w szczególności zapewnienie realizacji zasady równości szans; zakupu infrastruktury tj. elementów nieprzenośnych na stałe przytwierdzonych do nieruchomości (wykonanie podjazdu do budynku, zainstalowanie windy); dostosowania lub adaptacji (prace remontowo-wykończeniowe) budynków i pomieszczeń. Środki trwałe ze względu na sposób ich wykorzystania w ramach i na rzecz projektu dzielą się na: środki trwałe bezpośrednio powiązane z przedmiotem projektu (np. wyposażenie pracowni komputerowych w szkole); środki trwałe wykorzystywane w celu wspomagania procesu wdrażania projektu (np. rzutnik na szkolenia). Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020


cętkujcież - Co to jest cętkujcież? + Definicje online + eDefinicje.pl\nCo to jest cętkujcież?\nCzym jest cętkujcież? Co znaczy cętkujcież?\nWyraz cętkujcież jest odmianą słowa cętkować.\nZobacz synonimy słowa cętkujcież\nZobacz podział na sylaby słowa cętkujcież\nZobacz hasła krzyżówkowe do słowa cętkujcież\nZobacz anagramy i słowa z liter cętkujcież\nTłumaczenie wyrazu cętkujcież:\nZapis słowa cętkujcież w języku migowym\nZapis słowa cętkujcież w alfabecie Morse'a\nZapis słowa cętkujcież w alfabecie Braille'a\nZapis słowa cętkujcież w alfabecie fonetycznym NATO (ICAO)\nCharlie Echo Tango Kilo Uniform Juliet Charlie India Echo Zulu\nZapis słowa cętkujcież od tyłu\nPopularność wyrazu cętkujcież\ncieczomierz , cyneraria , Chwedoruk , Chwiejczak , Cichy Kącik , czarnina , Cieszkowice , córcia , Czarna Białostocka , Całka , Chołdzyński , Cebulak , cielesny , cytronelol , cep , chwytka , ciepielowianka , czterykroć , cukrzyca , Chmiele-Pogorzele ,


Hostal — pobyt uprzyjemni bar lub salon klubowy, a w pobliżu znajduje się Katedra Świętej Marii z Palmy\nCalle Apuntadors 8, Palma de Mallorca, 07012, Mallorca, Hiszpania\nJesteśmy zachwyceni! Hotel nie ma dobrych opinii ale przekonały nas obietnice o remoncie…\nParc de La Mar (3 minut spaceru)\nPałac królewski La Almudaina (4 minut spaceru)\nRecepcja czynna jest codziennie od 7.00 do 22.00. Jeśli planowany jest przyjazd po godzinie 21.00, prosimy o wcześniejszy kontakt z hotelem. Dane kontaktowe hotelu znajdują się na potwierdzeniu rezerwacji. Goście zostaną powitani przez portiera lub pracownika recepcji w momencie ich przyjazdu.\nCzy obiekt Apuntadores 8 umożliwia bezpłatne anulowanie rezerwacji i pełny zwrot kosztów?\nTak, w obiekcie Apuntadores 8 można za pośrednictwem naszych stron zarezerwować pokój i bezpłatnie anulować tę rezerwację z pełnym zwrotem kosztów. Zwrot kosztów nastąpi, jeśli anulowana rezerwacja była powiązana z taką opcją, a prośba o anulowanie zostanie przesłana na kilka dni przed datą zameldowania (liczba dni jest określona przez zasady anulowania rezerwacji obowiązujące w obiekcie). Należy zapoznać się z zasadami i warunkami anulowania podanymi w regulaminie obiektu.\nJakie procedury utrzymania czystości i zachowania higieny stosuje się obecnie w obiekcie Apuntadores 8?\nCzy Apuntadores 8 zapewnia miejsce parkingowe?\nCzy Apuntadores 8 akceptuje zwierzęta?\nJakie godziny zameldowania i wymeldowania ma Apuntadores 8?\nZameldowanie jest możliwe od 13.30 do 21.00. Wymeldowanie: 11.00.\nCzy Apuntadores 8 ma restaurację lub czy są jakieś restauracje w pobliżu?\nTak. W pobliżu znajdują się takie restauracje jak St. Lorenzo Tapas (3 min pieszo) i el pilón (4 min pieszo).\nCzy Apuntadores 8 ma w ofercie kasyno?\nNie, ten hostal nie ma kasyna, ale w pobliżu znajduje się Kasyno Casino de Mallorca (7-min drive).\nTabitha, Podróż: 1 nocleg,, 6 wrz, 2020\nPaul, Podróż: 1 nocleg,, 1 sie, 2020\njanice, Podróż: 1 nocleg,, 9 mar, 2020\nGGR, Wycieczka rodzinna: 2 noclegi,, 12 gru, 2019\nKathryn, romantyczny wypad: 3 noclegi,, 6 gru, 2019\nSusan, Podróż: 1 nocleg,, 7 lis, 2019\nAna, Wyjazd z przyjaciółmi: 2 noclegi, 31 sie, 2019


Prysznic solarny kempingowy turystyczny 20L - OtoPhone.pl - Akcesoria GSM\nHome TurystykaPrysznic solarny kempingowy turystyczny 20L\nPrysznic solarny kempingowy turystyczny 20L\nMamy dla Ciebie przenośny prysznic turystyczny do zawieszenia!\nObowiązkowy przedmiot każdego wypadu na biwak, kemping, wakacje nad jeziorem czy nawet działkę. Jest niewielkich rozmiarów, łatwy w użyciu, wyposażony w uchwyt, który pozwala na zawieszenie prysznica.\nDzięki czarnemu kolorowi jeszcze bardziej pochłania promienie słońca i woda nagrzewa się szybko.\nPrysznic solarny na kemping\nPraktyczny przenośny prysznic turystyczny do zawieszenia sprawdzi się w każdej sytuacji gdy nie masz dostępu do bieżącej wody ani możliwości jej podgrzania. Nie zapomnij zabrać go na biwak, kemping, wakacje nad jeziorem czy nawet działkę. Jest niewielkich rozmiarów, łatwy w użyciu, wyposażony w uchwyt, który pozwala na zawieszenie prysznica.\nOdkręcasz korek, napełniasz zbiornik wodą a energia słoneczna sprawia, że po kilku godzinach woda jest ciepła i gotowa do użycia. Temperatura wody w zależności od mocy i czasu nasłonecznienia może osiągnąć ok. 50 stopni Celsjusza więc zawsze przed użyciem należy ją sprawdzić i w razie potrzeby dolać zimnej. Po 1 godzinie woda powinna osiągnąć temperaturę około 27 stopni, po 2 godzinach - 38, a po 3 godzinach (zalecany czas) - ok. 41.\nzbiornik na wodę mieszczący 20 litrów wody\nzakrętka z zaworem do regulacji strumienia wody\nwężyk długości ok. 70 cm\nsznurek z haczykiem do podwieszenia prysznica\nrurka do usztywnienia chwytu\nPrzed pierwszym użyciem pojemnik należy wypłukać ciepłą wodą z dodatkiem 1 łyżeczki sody oczyszczonej.\nSłuchawka prysznicowa RGB\nLampka 3 LED okrągła przyklejana na 3x...


Podróże małe i duże Danusi i Radka :): czerwca 2012\n"Po stopach boju 1866" czyli piętnastokilometrowa wędróweczka :)\nDziś jedziemy na kolejny dalkovy pochod do Czech.Tego dnia dość blisko odbywało się kilka tego rodzaju imprez,wybór padł jednak na Starkoć i imprezę Po stopach boju 1866.Wybór był prostszy z kilku powodów.Otóż tu mogliśmy dostać kolejną wizytkę i przy okazji zaliczyć kilka miejsc nie widzianych jeszcze.Wiele zależało od wyboru długości trasy,wahałem się między 15 km a 25.W czwartek niestety zadzwonił Maciej i oznajmił,że nie pojedzie z nami,więc odpadł jeden z Czechofilów.W tej sytuacji jedziemy w czwórkę - Ewa,Zofia,ja i Danusia.Zabieramy na drogę reprezentacyjne okulary przeciwsłoneczne.Wyruszamy rano w dobrych nastrojach.W Cervenym Kostelcu robimy obowiązkowy postój,zamierzamy kupić vizytkę z tej miejscowości.W muzeum,domu w którym mieszkała Bożena Nemcova dostajemy tylko razitku czyli pieczątkę.Idziemy dalej do infocentrum i tu pełny sukces,mamy kolejną pieczątkę i wspomnianą vizytkę.Ewa jedyna z nas,która nie złapała jeszcze bakcyla zbieractwa czekała na nas przy aucie.Mamy jednak dla niej folderki.Opowiadam jak po drodze w menu restauracji widziałem polevkę frankfurcką i nie mam pojęcia z czego jest.Humory nam dopisują.\nDomek-muzeum Bożeny Nemcovej :)\nKościół w Cervenym Kostelcu :)\nStacja kolejowa w Starkociu :)\nRuszamy,trasa wydaje się prosta,przejeżdżamy przez wioski,gdzie nagle pojawiają się skrzyżowania bez oznaczeń i musimy pytać o drogę.Mijamy Nepomuki,ale ja jeden czuję presję czasu i nie zatrzymuję się.Docieramy do Starkocia.Tu już widać oznaczenia imprezy na drzewach.Parkujemy w cieniu.Ja lecę rozpoznać teren na koupaliste.Nie widać turystów,za to siedzi pełen sztab ;). Pracują trzy stanowiska z laptopami,jest stolik z mnóstwem razitek.Pojawienie się mojej osoby spotyka się ze zdziwieniem.Pytają mnie o trasę,mówię 15.To budzi jeszcze większe zdziwienie.Jestem proszony o formularz z potwierdzeniem.Dociera do mnie,że zamiast na start przyszedłem na metę ;). Przy takim dystansie nie miałem prawa dotrzeć o tej godzinie.Pokornie wracam do reszty i ruszamy w przeciwnym kierunku,na start.A startujemy z Nadrażi CD Starkoć.Tu znów nie obywa się bez pomocy,pan z taczką pokazuje nam jak dotrzeć na dworzec.Przy okazji opowiada nam,że był we Wrocławiu na meczu i jest zachwycony :). Mam pewne obawy,bo jest już po 10 a wg baneru,który widzę start kończy się o właśnie o tej godzinie.Ciągnę do góry i wpadam na stację.Nie jest źle,turyści ciągle wychodzą z punktu startowego.Rejestrujemy się.Pytam o vizitki i słyszę,że są na mecie.Cholera....Byłem,widziałem,mogłem kupić.....Startujemy.Ja i Danusia zakładamy patriotyczne,biało-czerwone okulary,Ewa nie wzięła,zapomniała.Wchodzimy w czereśniową wiejską aleję,jak myślałem nie będzie łatwo.Są tu różne gatunki,różne smaki,wszystkiego trzeba spróbować.Tracimy mnóstwo czasu.Dziczki,ale smakują wybornie ;).\nKiście czereśni dla Macieja :)\nMaki jak goździki :)\nBabka średnia :)\nRozpoczynamy bardzo sympatycznie,nasze okulary robią wrażenie na Czechach.Dalej trasa wiedzie przez Ratiboriće i pałac.Mijamy pomnik B.Nemcovej,tu mamy grupówkę i wchodzimy na teren parku.\nStary kasztanowiec :)\nPałac w otoczeniu chmurek,to właśnie chciałem zobaczyć.Gdy byliśmy z Bożenką nie do końca było słonecznie,teraz jest inaczej.Park pałacowy prezentuje się wspaniale,wszędzie egzotyczne i zadbane okazy roślin.Ale czas ruszać dalej,niedaleko już jest nasz punkt kontrolny.\nWchodzimy do młyna-muzeum by zdobyć pieczątki a potem rozsiadamy się w ogródku koło młyna i kusimy się na serwowane tu smakołyki.Każdy kupuje co innego i Danusia dzieli to na cztery części by każdy z nas mógł spróbować wszystkich smaków.Jemy m.in. Ratiboricky frgal czyli ciasto z makiem cięte jak listek pizzy i Kapse pana Mlynare s uzenym a zelim czyli coś podobnego do naszych pasztecików z kapustą.Zanim Danusia pokroiła to wszystko ja i Zofia byliśmy na punkcie kontrolnym i dopełniliśmy formalności.To ważne bo idąc do pałacu,troszkę zboczyliśmy z trasy,teraz ponownie możemy improwizować.Oglądamy prezentację ptaków drapieżnych.Jeden z ptaków,orzeł siedzi sam w odosobnieniu na pieńku.Gdy przechodzący obok piesek zaczyna na niego szczekać ten niewiele myśląc rzuca się na pieska.Na szczęście obaj są na uwięzi i postronek orła jest za krótki by dopaść pieska.Byłby prawdziwy pokaz.Właścicielka pieska jest zszokowana.Przy pomniku Babicki robimy obowiązkową sesję zdjęciową a potem ruszamy w kierunku Ceśkej Skalicy.\nZasłuchali się !!!\nZ Bożeną Nemcovą :)\nDocieramy na skwer przed Maloskalickym muzejni arealem.Tu w kasie muzeum zdobywamy kolejną vizytkę i razitku.Ruszamy w kierunku rynku,czas by coś zjeść i napić się piwa.Wcześniej jednak zachodzimy do Barunćinej Śkoly.Mnie tu najbardziej interesuje muzeum walk 1866.Ekspozycje pokazują m.in. mundury obu stron i plany bitew.Robię kilka zdjęć zanim zostanę upomniany.Oglądamy też klasę,w której uczyła się Bożena Nemcowa i siedzimy w ostatniej ławce.Okazuje się,że zjedzenie czegoś na rynku nie jest takie proste,ostatecznie pijemy piwo i kofolę,(oczywiście ja) w herna barze z automatami do gry.\nRatusz w Czeskiej Skalicy :)\nJak czas pokaże warto było jeszcze trochę poczekać na dalszej trasie są lokale w których podają polevki cibulkove,ceśnećkę a nawet ruski barść.Tylko,że my już nie mamy na to czasu.Opuszczamy Ceśką Skalicę kierując się na jezioro Rozkoś.Marzyło nam się zanurzyć w nim stopy,niestety nasza trasa prowadzi w sporej od niego odległości,możemy tylko oglądać jego potęgę.\nPo drodze mijamy jeszcze miejsca upamiętniające walki 1866 roku i docieramy do cilu czyli mety.Tu organizujemy się.Ja i Zofia dopełniamy znowu formalności i odbieramy dyplomy a Ewa i Danusia w tym czasie realizują kupony na obscerstveni i organizują posiłek.Organizatorzy zapewnili opećeny parek hrażeny z vkladu tj. parówkę z pieca do wędzenia z chlebem i musztardą.Smakuje nie najgorzej.Zapijamy ją kofolą i nie tylko ;).\nZabieramy dyplomy i super wrażenia,nie ma już czasu by pomoczyć nogi w basenie obok.Czas już za to by wracać do domu..\nI tak oto znów kolejna wędrówka dobiegła końca,kolejna karteczka została zapisana.\nPora na następną,więc do zobaczenia.\nPozdrawiamy wszystkich bardzo serdecznie i życzymy miłej lektury :)\nZdjęcia tu dodane są Zosi,Danusi i Radka.\nAutor: Danusia Skierś o 6/23/2012 07:00:00 AM 2 komentarze: Linki do tego posta\n"Po stopach boju 1866" czyli piętnastokilometrowa ...\nDwie połówki jak jeden dzień...\nZ wizytą u Jary Cimrmana w Tanvaldzie ;)\nTransborderem przez Nysę Łużycką..\nStorczykowa kraina,Śnieżka widziana inaczej czyli ...


Uczony rosyjskiego centrum badawczego aresztowany za zdradę » Kresy\nCentralny Naukowo-Badawczy Instytut Budowy Maszyn, gazeta.ru\n5 czerwca 2019 /0 Komentarze/w bezpieczeństwo i obrona, Rosja, Wydarzenia /Przez Karol Kaźmierczak\nRosyjskie media podały informację o aresztowaniu naukowca pracującego dla Centralnego Naukowo-Badawczego Instytutu Budowy Maszyn (CNIIMasz).\nInformację o aresztowaniu Romana Kowaliowa, naukowca pracującego dla CNIIMasz podała w środę między innymi rosyjska, państwowa agencja informacyjna RIA Nowosti. Kowaliow jest podejrzany o zdradę państwa i w związku z tym Lefortowski Sąd Rejonowy w Moskwie podjął decyzję o zastosowaniu wobec zatrzymanego naukowca sankcji w postaci aresztu tymczasowego na okres dwóch miesięcy.\nRIA Nowosti opisuje, że Kowaliow jest docentem z Moskiewskiego Instytutu Fizyczno-Technicznego, gdzie pełni też funkcję zastępcy dyrektora Katedry Kosmicznych Pojazdów Latających tego. Specjalizuje się w zakresie gazodynamiki i sondowania ziemi z dalekich odległości.\nAgencja twierdzi także, że aresztowanie Kowaliowa nastąpiło w ramach sprawy Wiktora Kudriawcewa, także naukowca CNIIMasz. Kudriancew został aresztowany w lipcy zeszłego roku pod zarzutem zdrady państwa. Kudriancew jest podejrzany o to przez przekazywał tajne informacje belgijskiemu Instytutowi Hydrodynamiki im. von Karmana. Instytucja ta współpracuje z NATO.\nCzytaj także: Norwedzy twierdzą, że napotkali walenia-szpiega [+VIDEO]\nhttps://kresy.pl/wp-content/uploads/2019/06/TASS_27986079-pic4_zoom-1500x1500-53585.jpg 837 1500 Karol Kaźmierczak https://kresy.pl/wp-content/uploads/2017/03/kresy_logo_header_vector_full.svg Karol Kaźmierczak2019-06-05 17:38:472019-06-05 17:38:47Uczony rosyjskiego centrum badawczego aresztowany za zdradę\nBosak: zwolnienie Piskorskiego z aresztu i wykorzystanie go politycznie przez media związane z PiS nie wygląda na przypadek\nUkraina: SBU zatrzymała wysokiego urzędnika Kancelarii Premiera za szpiegostwo na rzecz Rosji\nTysiące Polaków chce zostać obywatelami Niemiec Sto ofiar pacyfikacji manifestacji w Sudanie