You are here: Home / Archives for Środowisko\n11. December 2017 by Natalia Pobłocka\nCodziennie produkujemy tony śmieci, które trafiają do koszy, a następnie na wysypiska. Czy zdajemy sobie sprawę co się dzieje z nimi dalej? Co chwilę słyszymy o segregacji odpadów i dbaniu o środowisko, a Ziemia z każdym rokiem jest coraz bardziej zanieczyszczona i wkrótce niestety możemy odczuć tego skutki. Caroline Power, fotografka specjalizująca się w fotografii […]\nFiled Under: Środowisko, Świat Tagged With: morze, Morze Karaibskie, oceany, plastiki, plastiki w morzach, plastiki w oceanach, plastiki w wodzie\nNikt z plażowiczów nie spodziewał się, że po 2 minutach rozpęta się piekło\n17. November 2017 by Natalia Pobłocka\nGorące temperatury sprzyjają wylegiwaniu się na plaży. Ciepła woda, rozgrzany piasek, słoneczna pogoda – wszystko wskazuje na beztroski odpoczynek. Jednak dla plażowiczów w Nowosybirsku na Syberii spokojny dzień na plaży zakończył się koszmarem. Gorąca pogoda przyciągnęła na plażę w Nowosybirsku mieszkańców. Sielski wypoczynek został niespodziewanie przerwany przez rozpętującą się w kilka sekund burzę z gradem. Po sieci […]\nFiled Under: Środowisko Tagged With: grad, gradobicie, Nowosybirsk, plaża, Rosja, rzeka Ob\n14. November 2017 by Natalia Pobłocka\nFiled Under: Ciekawostki, Fakty, Środowisko Tagged With: natron, niesamowite zjawiska atmosferyczne, planeta, przyroda, wulkan, Ziemia\n5. October 2017 by Veronika Krol\nFiled Under: f7kulinarne, Środowisko Tagged With: domowe przepisy, domowe przpisy, gotowanie, grzybobranie, grzyby, jedzenie, jesień, Polska, polska jesień, przpeisy, suszone grzyby, zdrowe bugery\n14. July 2017 by Natalia Pobłocka\nFiled Under: Europa, Polityka, Polska, Środowisko Tagged With: KE pozywa Polskę za Puszcze bialowieska, Komisja Europejska pozywa Polskę za wycinkę w Puszczy Białowieskiej, Natura 2000, nie ma drugiej takiej, Puszcza Białowieska, Soyka, Soyka Nie ma drugiej takiej, wycinka drzew, wycinka drzew puszcza bialowieska


Co powoduje, że niektóre firmy odnotowują wielki sukces finansowy, a niektóre szybko plajtują | Wydarzenie kulturalne nie tylko w krakowie\nTak naprawdę jednoznacznej odpowiedzi na te pytania nie znajdziemy. Na powodzenie ma wpływ naprawdę dużo czynników: profil działalności, metoda zarządzania i to jasne zatrudnieni pracownicy. To oni w ogromnej mierze tworzą każdą firmę, bo to ich praca przyczynia się do powstawania produktu lub też usługi, na które bywa bardzo duży popyt. Pracownik, by właściwie wykonywał własne zadania, powinien się czuć emocjonalnie związany z firmą. Jak takie poczucie solidarności w nim wyzwolić? To proste - zadowalająca pensja i przyjazna atmosfera w pracy. Aby taka była, konieczna bywa odpowiednia integracja zespołu. Najlepszym do tego sposobem bywa organizowanie imprez integracyjnych. Ty do tego momentu takich nie organizowałeś? To wielki błąd, ale prędko da się to naprawić. W jakim miejscu najwłaściwiej takie spotkanie zorganizować? Jeżeli chodzi o imprezy integracyjne Trójmiasto - niezwykle- https://magnumarena.pl/oferta/imprezy-integracyjne - świetnie się do tego nadaje. To sprawdzone miejsce i jeżeli Ty również chciałbyś nadrobić stracony czas i planujesz dla swojego zespołu imprezy integracyjne Trójmiasto bezwzględnie weź pod uwagę. Na pewno ani Ty, ani Twoi pracownicy nie będą zawiedzeni.\nSzybko spostrzeżesz, iż doskonale zgrany zespół posiada niebagatelny wpływ na funkcjonowanie Twojej działalności. To naturalnie przenosi się też na wyniki finansowe. Przy ich podziale nie zapominaj, jak duży wpływ mieli na to zatrudnieni.


Uchwała w sprawie nowych celów w Narodowym Planie Szerokopasmowym - JPP PROJEKT\nUchwała w sprawie nowych celów w Narodowym Planie Szerokopasmowym\nRząd przyjął uchwałę w sprawie nowych celów w Narodowym Planie Szerokopasmowym. Co się w niej znajduje?\nDokument określa, że największe miasta Polski do 2025 roku będą mieć dostęp do sieci 5g. Poza tym, do tego samego roku dostęp do internetu o przepustowości co najmniej 1 Gb/s mają otrzymać wszystkie szkoły, węzły transportowe i miejsca świadczenia usług publicznych.\nW kwietniu ma się odbyć aukcja na częstotliwości umożliwiające rozwój sieci 5G w Polsce. Firmy, które zostaną zwycięzcami przetargu, zobowiązane zostaną do zbudowania sieci zawierającej minimum 700 stacji bazowych, co ładnie daje liczbę 2,8 tys. sztuk w całym kraju.


Pogoda dla Przechlewa na 15 września 2021 - meteo.interia.pl\nPogoda dla Przechlewa na 15 września 2021\nW środę 15 września, w Przechlewie będzie przejściowe zachmurzenie.\nCzeka nas bardzo ciepły dzień. Jednak nad ranem będzie chłodno. O siódmej termometry wskażą 9 stopni Celsjusza. Najwyższa temperatura 21 stopni spodziewana jest około godziny piętnastej. Temperatura zacznie spadać wieczorem i o 22:00 będzie wynosiła 16 ºC.\nWschód słońca będzie o 6:24, a zachód o 19:06. Dzień potrwa 12 godzin i 42 minuty i będzie krótszy od najdłuższego dnia w roku o 4 godziny i 23 minuty. Pozostało siedem dni do rozpoczęcia astronomicznej jesieni.\nWschód Księżyca nastąpi o 17:10, a zachód o 23:55. Jego widoczność dwa dni po pierwszej kwadrze wyniesie 68%.


Aż czy asz? - JakSięPisze.pl\nAż czy asz?\nPoprawna pisownia, znaczenie: słowo aż należy zapisywać przez ż. Jest to słowo, które można spotkać już w staropolszczyźnie, dlatego jego pisownia została utarta historycznie i wymaga zapamiętania.\nAż oznacza do momentu, w którym coś się stanie. Jest używane jako spójnik pomiędzy dwiema częściami zdania, wskazujący na pozytywny warunek, który musi zostać spełniony. Słowo to łączymy wyłącznie z niezaprzeczonymi czasownikami.\nCzekał, aż skończy się prelekcja, ponieważ chciał osobiście porozmawiać z wykładowcą.\nPatrzył na nią tak długo, aż w końcu podniosła głowę znad książki, skonsternowana natarczywością.\nMusisz gotować ryż tak długo, aż odpowiednio zmięknie, a jednocześnie nie będzie byt kleisty.\n7 komentarzy do “Aż czy asz”?\n26 maja 2020 o 20:39\nOczywiście pszczoła jest poprawnie, mamy to słówko od dawna w bazie, wystarczyło wpisać w pole szukania 😉\n26 maja 2020 o 15:56\npomocy to na dzisiaj!\n26 maja 2020 o 15:55\na jak jest przczoła czy pszczoła?\n14 lipca 2019 o 20:01\n24 kwietnia 2018 o 10:23\n6 listopada 2016 o 12:18\nComiesięczny czy co miesięczny\nWiędz czy więc\nWszedłeś czy weszłeś\nBląd czy blond\nZ powarzaniem czy z poważaniem\nBlaha czy blacha\nWmiare czy w miarę\nKurz czy kusz\nKorzeń czy kożeń\nNiezagięty czy niezagjęty\nPańcia czy pańdzia\nTżeba czy trzeba\nNiepasujące czy niepasujonce\nRzołądku czy żołądku


BreeVintage-cottage: marca 2012\nWystarczy pare promykow slonca i juz buzia usmiechnieta i az blogi milo czytac. Zerkam do Was i prawie wszedzie wiosna! U mnie tez pieknie sloko swieci, prawie 18 stopmni, nareszcie. Wszyscy poczuli klimat, nawet pszczoly i muszki - dzieki nim musze po raz kolejny myc okna, moja kicia ma niezla zabawe :)\nNie to by mnie dzierganie wciagnelo na dobre, bo nie potrafie tworzyc ciekawych wzorow, prosty kwiatek sprawia mi trudnosc, a zamarzylam sobie chodniczek do lazienki, prosty scieg wiec moze sie uda.\nProsciutko tez udalo mi sie wydziergac ta oto czapunie, dla malej ksiezniczki, ktora lada chwila pojawi sie na swiecie. Mama podobno zadowolona :)\nCzapeczka z przeznaczeniem na sesje zdjeciowe, gdy bedzie w uzyciu postaram sie pokazac.\nGrafika w misie na zdjeciu, oczywiscie od Lilli z malowanego kokonu.\nA w zeszlym tygodniu, srode spedzilam spiewajaco :), mialam swoje male swieto, Kochana Syl spelnila moje male marzenie\nStarenki, przepisnik !!!!!\nDlugo szukalam takiego na targu staroci, jakos nie mialam szczescia, a tu prosze, kochana Syl dziekuje Ci pieknie, Ty wiesz jak :)\nRecznie pisane zapiski, na tradycyjne niemieckie specjaly :) bede probowac oczywiscie :)\nNotesik pachnie wanilia!!! i hii ....budyniem :)\nW paczuszce zanalzlam tez oczywiscie kolorowe szpuleczki\ni piekny recznik kuchenny, w slodziutki wzorek\nKokardkami juz zaopiekowala sie Luni :)\nMialam w planach zrobic post szyciowy, ale nie wyrobilam sie z fotkami i inne sprawy poszly w gore.\nZycze Wam slonecznego weekendu, pierwszych kielbasek grillowych :D i duzo duzo slonka!!!!!!\nLece do Was papa:)


Jaki prezent pod choinkę? 24 najlepszych pomysłów\nJaki prezent pod choinkę kupić?\nHej! Tak jak wspominałam w poprzednim poście – grudzień to miesiąc poradników zakupowych, co pewnie Was nie zdziwi. W grudniu najczęściej pojawia się problem i pytanie – jaki prezent pod choinkę kupić? U mnie oprócz prezentów pod choinkę pojawiają się prezenty urodzinowe, bo chyba większość rodziny jest właśnie z grudnia. Dzięki temu znam asortyment większości sklepów i mogę doradzić Wam w wyborze najlepszego, świątecznego prezentu 😉\nCo brać pod uwagę przy wyborze prezentu?\nTo może być banalne, ale często zapominamy o czynnikach, którymi powinniśmy się kierować. Przede wszystkim patrzmy na hobby i zainteresowania danej osoby – jeśli ktoś lubi sport, to możemy podarować mu karnet na zajęcia (np. na kurs szpagatu), nową matę do ćwiczeń, gumy oporowe. Słuchajmy innych przez cały rok – często zdarza się, że ktoś mówi o fajnej rzeczy, którą chciałby mieć, a nie uda się mu tego kupić. Warto personalizować prezenty – jeśli ktoś kocha koty – kup coś nawiązującego do kotów. Jeśli ma fioła na punkcie pielęgnacji włosów – kup super kosmetyk polecany przez wszystkie włosomaniaczki. Jeśli trafiło na kawosza – podaruj mu kawiarkę, super kubek lub dripa (na Coffeedesk znajdziecie mnóstwo pomysłów). Czasami wystarczy coś od siebie – np. upieczenie ulubionego ciasta, ugotowanie czegoś dobrego, stworzenie czegoś własnoręcznie.\nPrezent pod choinkę – dla dziewczyny i chłopaka\n1. Kubek ceramiczny / Coffeedesk.pl\n2. Satynowy szlafrok z koronką – na poranną krzątaninę czy wieczorne leniuchowanie. Ta opcja sprawdzi się na cieplejsze dni, za to na zimowe wieczory polecam te ocieplane modele / OYSHO\n3. Kapcie / Oysho (jeż), Oysho (króliczki) i Roboty Ręczne (klapki futrzane)\n4. Ryżowy krem do twarzy – najlepszy krem jaki kiedykolwiek udało mi się testować, idealny do skóry suchej, odwodnionej. Zakocha się w nim każda kobieta / YASUMI\n5. Różowy domek dla kota – jak kot szczęśliwy, to i właścicielka kota szczęśliwa / Homla\n6. Książka Kawa: Instrukcja obsługi najpopularniejszego napoju na świecie – Ika Graboń – wszystko o kawie / CoffeeDesk.pl\n7. Bialetti Moka Express 6tz – klasyczna kawiarka pozwalająca wkroczyć na nowy level picia kawy / CoffeeDesk.pl\n8. Odżywka i szampon Superfruits – kosmetyki do włosów z świetnym składem, które zadowolą każdą włosomaniaczkę / Kallos\n9. Ulubione perfumy – ja stawiam na Calvin Klein Eternity Intense i Moschino Pink Bouquet/ iPerfumy\n10. Czapki z pomponem (jasna i ciemna) – ręcznie wykonane, prosto z Polski / Roboty Ręczne\n11. Maska do włosów – naturalne bogactwo składników dla włosów rozjaśnionych / Vianek\n12. Mata fitness Domyos – wygodna mata do pilatesu, jogi lub innych / Decathlon\n13. Kawa Hard Beans Gwatemala Carlos Ros – kawa miesiąca! Idealny prezent dla każdego miłośnika kawy / CoffeeDesk.pl\n14. Hamak w klimacie boho – idealny dodatek do domu, który zrelaksuje każdego domownika/ Allegro\n15. Kamienne kostki do drinków – idealnie schłodzone, nie rozwodnione drinki / Ministerstwo Gadżetów\n16. 4-pak świec zapachowych – wypełnią zapachem cały dom / H&M\n17. Klocki do jogi – pozwalają na wykonanie przeróżnych pozycji i lepsze rozciągnięcie. Szpagaty gwarantowane! / Decathlon\n18. Kierunkowskazy rowerowe – powinny znaleźć się w wyposażeniu każdego rowerzysty! / Ministerstwo Gadżetów\n19. Szczotka do brody z włosia dzika – punkt obowiązkowy w pielęgnacji każdego brodacza / Dear Barber\n20. Czekolada 70% kakao – czekolada nie pyta, czekolada rozumie / CoffeeDesk.pl\n21. Maska Nawilżająca w Płacie Animal Mask – to, co chyba każda kobieta uwielbia. Dobra maseczka nawilży suchą skórę, a ciekawy design doda temu zabiegowi radości / Skin79\n22. Pomada do włosów – ujarzmia i utrwala włosy na długi czas / Pan Drwal\n23. Uchwyt samochodowy do telefonu – dla każdego podróżnika / Allegro\n24. Skarpetki z ciekawym nadrukiem – najlepszy, kolorowy dodatek do każdej stylizacji / CoffeeDesk.pl\nPS: W CoffeeDesk na kod: KOLOROWADUSZA macie -30 zł przy zamówieniu za min. 149zł, ważny do końca roku, jednorazowy, łączy się z innymi promocjami\nJaki prezent pod choinkę podoba się Wam najbardziej? Co sami kupujecie swoim bliskim? 🙂\nReply\tNatalia 10 grudnia, 2018 at 21:19\nKwestia prezentów zawsze spędza mi sen z powiek już pare tygodni przed świętami. Super propozycje! Jedną z nich już na pewno wykorzystam dla mojego chłopaka, mianowicie fajny uchwyt na telefon do samochodu.\nReply\tGabriela Grębska | Kolorowa Dusza 11 grudnia, 2018 at 08:55\nTo punkt obowiązkowy w każdym samochodzie 🙂\nReply\tSiljan 10 grudnia, 2018 at 21:50\nŁadne rajstopy w uroczych kapciach 🙂\nReply\tMichał 10 grudnia, 2018 at 22:54\nPięknie wyglądasz. Fajny biały kubek, takie same (podobne) były juz w latach 80 na stołówkach w szkołach. ponadczasowy, klasyczny wzór, ten kształt umożliwia ustawianie ich jednego w drugim bez obawy o wywrócenie.\nReply\tGabriela Grębska | Kolorowa Dusza 11 grudnia, 2018 at 08:56\nMój chłopak się właśnie śmiał, że widział takie na stołówce 😉 Jest super\nReply\tMichał 11 grudnia, 2018 at 19:59\nPRLowskie rozwiązania i wzory sa klasyczne i ponadczasowe.\nReply\tEwa Macherowska 11 grudnia, 2018 at 11:08\nReply\tShikatemeku 11 grudnia, 2018 at 16:25\nMężczyzną trudno jest kupic coś fajnego na święta, łatwiejsze jest jednak kupno prezentu kobietą;)\nReply\tMichał 11 grudnia, 2018 at 19:56\nZarówno dla mężczyzny jak i kobiety dobrym prezentem będzie np słownik ortograficzny w ładnej twardej oprawie, ale nie koniecznie. Może być z antykwariatu, jakieś starsze wydanie.\nReply\tSiljan 12 grudnia, 2018 at 00:05\nGenialne. Myślę, że należy jeszcze objaśnić słowo antykwariat, bo publika może nie znać jego znaczenia.\nReply\tI am Emilia 12 grudnia, 2018 at 11:05\nReply\tPaula 12 grudnia, 2018 at 19:25\nsuper propozycje, na wiele bym nie wpadła 🙂\nReply\tJanina 13 grudnia, 2018 at 13:11\nŚwietnie wygląda ten świąteczny kaktus <3\nReply\tMarta P. 13 grudnia, 2018 at 13:41\nBardzo fajne zestawienie! Jest tu sporo klasyki, ale i rzeczy, o których istnieniu nawet nie wiedziałam (jak na przykład te kostki do drinków – genialne!). Na pewno coś z tego wybiorę, dzięki za podpowiedzi! 🙂\nReply\tNatalia 15 grudnia, 2018 at 00:48\nCześć, bardzo podoba mi się grafika przedstawiająca Twoją postać. 🙂 Czy mogłabym prosić o jakieś namiary do osoby, która ją przygotowała? Byłabym bardzo wdzięczna :)) Pozdrawiam!\nReply\tGabriela Grębska | Kolorowa Dusza 19 grudnia, 2018 at 12:20\nHej, to ta dziewczyna: https://www.instagram.com/alexowo/ 🙂\nReply\tNatalia 27 grudnia, 2018 at 22:53\nReply\tMarysia 17 grudnia, 2018 at 12:57\nJa osobiście lubię robić przydatne prezenty, takie jak biżuteria, perfumy, czy jakiś oryginalny słodycz. Napewno skorzystam z paru punktów z Twojej listy, bardzo fajne przedstawiłaś propozycje.\nDziękuję! Też staram się dawać coś, co się przyda 🙂\nReply\tGerda 19 grudnia, 2018 at 14:07\nWiększość kosmetyków miałam okazję sobie już kupić na wyprzedażach oferowanych przez większe drogerie, jednak jest kilka droższych palet cieni, na które mam ochotę. I jeśli jakaś z nich będzie na wyprzedażach styczniowych to postaram się kupić. Może również jakąś dostanę pod choinke bo zasugerowałam taki pomysł prezentowy siostrze i mężowi 🙂\nNa mojej liście prezentów znajdzie się na pewno również\nnaszyjnik z nowej kolekcji biżuterii Martyny Wojciechowskiej\noraz buty na zime, które planowalalm sobie kupić już rok temu ale nie miałam okazji, bo nic mi sie konkretnie nie podobało. W tym roku jednak jestem zmuszona sobie kupić jakieś porządne czarne kozaki z uwagi na to, ze po prostu nie mam w czym chodzić….\nReply\tWeronika z Moyemu 21 grudnia, 2018 at 09:20\nGdybym miała tę huśtawkę – hamak, to już bym z niej nie wyszła 😀 Świetne zestawienie!\nReply\tMonika Mo 21 grudnia, 2018 at 09:38\nNie pogardziłabym takim hamakiem pod choinką 🙂\nReply\tAnna 21 grudnia, 2018 at 14:56\nsamo najlepsze 🙂 i książka o kawie wydaje mi się ciekawa 🙂\nReply\tAnka 27 grudnia, 2018 at 08:58\nfajne pomysły nie tylko na święta 🙂\nReply\tIzka 3 stycznia, 2019 at 17:01\nśliczny szlafrok oysho! 🙂\nReply\tEwa 10 stycznia, 2019 at 13:14\nżałuję że wcześniej tu nie wpadłam 🙁\nReply\tAgnieszka 26 stycznia, 2019 at 17:26\nCiekawe propozycje… Mam zawsze problem z wyborem prezentu\nP.S. Kupiłam ostatnio tę książkę I. Graboń, jest świetna!\nReply\tklaudia 7 lutego, 2019 at 13:01\nCzy proste czy kręcone i tak świetne


Zakupy do łazienki - mocnemedia.pl\nPost autor: Hańka » 28 paź 2020, 13:40\nGdzie kupujecie płytki i pozostałe wyposażenie łazienki? Szukam jak najtańszych możliwości, ale przy tym zależy mi, żeby jakość była dobra. No i trafiłam na stronę Cerdesign, znacie ten sklep z płytkami?\nRe: Zakupy do łazienki\nPost autor: Miiśkaa » 01 kwie 2021, 22:11\nJeśli szukasz najtańszych, to przygotuj się także na marną jakość. Nie ma co się oszukiwać w tej kwestii. Piękne i przede wszystkim solidne akcesoria do łazienek ma producent Hozze. Jego produkty możesz znaleźć w sklepie internetowym https://arenalazienek.pl/pl/producer/HOZZE/336. Powiem ci szczerze, że ostatnio wszystko zamawiam z dostawą do domu. Polubiłam tą opcję\nPost autor: bogusława1 » 27 lip 2021, 11:24\nJa mam w łazience pralkę Electrolux Perfect Care i jestem z niej bardzo zadowolona. Pranie wychodzi z pralki pachnące i bez żadnych zagnieceń Na dodatek pralka sama ustala czas pracy. Dla mnie to rewelacyjne rozwiązanie i ogromna wygoda. Warto zainteresować się tymi sprzętami.\nPost autor: kłopot » 02 wrz 2021, 23:52\nOdnośnie zakupu wanny idealnej - akrylowe są świetnie. Mi wpadły w oko te ze sklepu Świat Łazienek XXi w. Koszt jest różny, widziałam że można kupić już od 700 zł w jakiejś promocji. Modeli jest wiele, do wyboru do koloru Także wejdź sobie też na stronę tego sklepu.\nPost autor: marta547 » 18 paź 2021, 12:05\nJeżeli chodzi o pranie to ja korzystam najczęściej z kapsułek, ubrania po praniu zawsze czyste i pachnące. A zakupy wszystkich środków czystości robię zawsze na tej stornie https://sklepinco.pl/, gorąco Wam polecam, mają ogromny asortyment w bardzo przyjemnych cenach.\nPost autor: Kaśka81 » 27 paź 2021, 10:47\nJa podczas ostatniego remontu mojej łazienki wyposażyłam ja w coś takiego jak toaleta z funkcją bidetu. Jest to bardzo praktyczne i nowoczesne urządzenie, które pozwala korzystanie z sedesu i bidetu w jednym. Urządzenie to jest popularne za granicą u nas dopiero zaczyna się rozpędzać!


Bezpieczne media. poradnik dla rodziców - PDF\nDownload "Bezpieczne media. poradnik dla rodziców"\n1 Bezpieczne media poradnik dla rodziców\n2 Spis treści To tylko statystyka, ale... Wstęp To tylko statystyka, ale Dla dziecka internet znaczy więcej... 6 Nie tylko w domu... 7 Serwisy społecznościowe najpopularniejsze Co zagraża dziecku? Mowa nienawiści Kiedy udostępnić dziecku internet, telefon, laptop, tablet? Porozmawiaj z dzieckiem Bezpieczny adres, login i hasło Serwisy społecznościowe Blogi/wideoblogi Cyberprzemoc Niebezpieczne kontakty Sexting i kamerki internetowe Gry System PEGI Nadużywanie internetu i telefonów Zakupy w internecie Oszustwa sieciowe Plagiat Netykieta Wiarygodność informacji Publikowanie zdjęć dzieci w sieci Zdrowie Zdrowie a urządzenia mobilne Dostęp do internetu Co telefon wie o swoim użytkowniku? Geotagowanie Wi-Fi w domu Publiczne sieci Wi-Fi Kopie zapasowe NFC Bluetooth Utrata telefonu lub tabletu Konsole do gier Gry a bezpieczeństwo dziecka Telefon stacjonarny Smart TV Wideo na żądanie kontrola rodzicielska Jak dochodzić swoich praw? Ciekawe miejsca w sieci i oferta edukacyjna Fundacji Dzieci Niczyje Upewnij się, że komputer twojego dziecka jest bezpieczny Nasza umowa o używaniu internetu To tylko statystyka, ale Niechciane reklamy Kontrola rodzicielska Aplikacje mobilne Telefon i tablet w szkole Blokowanie dostępu Podawanie numeru telefonu w internecie ICE IMEI Blokowanie usług\n3 To tylko statystyka, ale... Wstęp Oddajemy w Państwa ręce treściwy poradnik poświęcony bezpieczeństwu dzieci i młodzieży korzystających z mediów elektronicznych. Znajdą w nim Państwo m.in. informacje dotyczące zabezpieczeń technicznych, które warto wykorzystać, oddając w ręce dzieci komputer, telefon lub tablet. Jesteśmy jednak przekonani, że wszelkie programy opieki rodzicielskiej, filtry i oprogramowanie antywirusowe to jedynie niezbędne minimum i dobry początek, a wyrazem prawdziwej troski o bezpieczeństwo dzieci w internecie jest ich edukacja i wychowanie. Jesteśmy również przekonani, że tak jak i w realnym świecie, to zadaniem rodzica jest bezpieczne wprowadzenie dziecka w świat nowoczesnych mediów. Dlatego też poważną część tej broszury poświęciliśmy na porady dotyczące tego, jak razem z dzieckiem odkrywać świat gier, portali społecznościowych, transakcji online i całego bogactwa informacji, jakie oferuje światowa sieć. To tylko statystyka, ale... Chcemy, by świat nowoczesnych mediów był przyjazny dla dzieci i młodzieży, jesteśmy przekonani, że najlepszą ku temu drogą jest właśnie edukacja. W tak dynamicznie zmieniającym się środowisku, jakim jest internet, w którym z dnia na dzień pojawiają się nowe usługi, nowe serwisy, a więc i nowe zagrożenia, jedynym sposobem na ich uniknięcie lub zminimalizowanie ich skutków jest wiedza, najlepiej jak najbardziej aktualna. Mamy nadzieję, że we wspólnym, razem z dzieckiem, odkrywaniu świata nowoczesnych technologii pomoże Państwu ten poradnik. 4 5\n4 To tylko statystyka, ale... To tylko statystyka, ale... Pokolenie nastolatków (15-19 lat) Pokolenie rodziców (40-49 lat) Pokolenie dziadków (60+) 1. internet 1. telefon komórkowy 1. telewizja 2. telefon komórkowy 2. ex aequo telewizja 2. radio 3. telewizja i internet 3. telefon stacjonarny 4. radio 4. radio 4. telefon komórkowy 5. telefon stacjonarny 5. telefon stacjonarny 5. internet Jednocześnie nie należy wierzyć mitowi wszystkowiedzących dzieci, które, będąc samorodnymi komputerowymi specami, same doskonale radzą sobie w sieci. Nawet jeśli dzieci i młodzież potrafią swobodnie korzystać z internetu, nie oznacza to, że same z siebie opanują techniczne i społeczne aspekty bezpieczeństwa online. Ogranicza je w tym m.in. niedojrzałość psychospołeczna, niezdolność do dostrzegania odległych konsekwencji swoich działań. Zadaniem dorosłych jest bezpieczne wprowadzenie dziecka w ten świat. Do niewiedzy przyznają się same dzieci. Według badań EU Kids Online 39 proc. dzieci w wieku lat przyznało, że nie potrafi zmienić ustawień prywatności w portalu społecznościowym (jeden z podstawowych warunków ochrony prywatności w sieci), 42 proc. stwierdziło, że nie umie zablokować niechcianych kontaktów w komunikatorze, a aż 70 proc. nie wiedziało, jak zablokować natarczywe reklamy (nie zawsze adresowane do nich). Warto więc pamiętać, że nawet jeśli dzieci spędzają dużo czasu w internecie, nie zawsze wiedzą, jak się zachować w potencjalnie zagrażającej sytuacji i co zrobić, gdy natkną się na problem. To tylko statystyka, ale... To tylko statystyka. Na pewno nie odzwierciedla w pełni tego, jak z sieci korzysta twoje dziecko. Ale opisuje ogólne trendy, a dzięki wynikom badań łatwiej zrozumieć perspektywę dziecka, presję otoczenia, pod jaką się znajduje i wybory, z jakimi ma do czynienia. Dla dziecka internet znaczy więcej Nie przeceniaj wiedzy swojego dziecka i jego umiejętności technicznych, a tym bardziej umiejętności dostrzeżenia niebezpiecznych sytuacji i poradzenia sobie z problemami. Jako dorosły jesteś odpowiedzialny za jego bezpieczeństwo w internecie, zadbaj o to, by wiedziało, że może się do ciebie zwrócić z problemami. O ile dla osoby dorosłej sieć jest źródłem informacji lub narzędziem pracy, o tyle dla dziecka ma ona dużo większe znaczenie, bo oprócz źródła wiedzy i rozrywki jest miejscem, w którym często rozgrywa się jego życie społeczne i towarzyskie. Patrzenie z perspektywy dorosłego na internet, jego zastosowania i zaangażowanie w wydarzenia mające miejsce wyłącznie w sieci, może prowadzić do nieporozumień i konfliktów pokoleniowych. Komputer i internet dla większości obecnych dorosłych to rzecz nabyta, dla większości dzisiejszych dzieci i nastolatków naturalne środowisko, w obecności którego się urodziły i wychowały. Wystarczy odwołać się do wyników badań World Internet Project Polska, których uczestnicy mieli uporządkować media od najważniejszych do najmniej istotnych: Nie tylko w domu Internet w Polsce rzeczywiście trafił pod strzechy według danych GUS w 2013 roku już 72 proc. gospodarstw domowych miało dostęp do sieci, a tam, gdzie są dzieci, wskaźnik ten wzrasta aż do 93 proc. Wśród dzieci i młodzieży w wieku szkolnym praktycznie nie ma osób niekorzystających z internetu. Już w 2010 roku (badania EU Kids Online) 98 proc. dzieci w wieku 9-16 lat deklarowało, że korzysta z internetu przynajmniej raz w tygodniu. A według europejskiego raportu Zero to Eight. Young children and their Internet use z 2013 roku, z sieci korzysta już ponad połowa dzieci w wieku przedszkolnym. 6 7\n5 To tylko statystyka, ale... Najnowsze dane dotyczące polskich dzieci w wieku lat pochodzą z badania Bezpieczeństwo dzieci w internecie, zrealizowanego w 2013 roku na zlecenie Orange Polska przy współpracy Fundacji Orange i Fundacji Dzieci Niczyje. Wszystkie dzieci biorące udział w badaniu miały dostęp do sieci w domu, 86 proc. z nich korzystało z internetu w szkole, a 77 proc. u znajomych. Tylko 15 proc. rodziców zdawało sobie sprawę z tego, że ich dzieci korzystają z sieci także u kolegów i znajomych. Komputer pozostaje najpopularniejszym urządzeniem, dzięki któremu dzieci korzystają z sieci, powszechne jest jednak także używanie telefonu lub tabletu wykorzystuje je aż 55 proc. dzieci w wieku lat. 17 proc. dzieci do przeglądania sieci używa konsol do gier lub telewizorów typu Smart TV. W ciągu tygodnia większość dzieci korzysta z internetu najczęściej od godziny do dwóch dziennie. Tylko 17 proc. przekracza ten czas. W weekendy i dni wolne od zajęć ponad dwie godziny dziennie online jest już 40 proc. dzieci. Serwisy społecznościowe najpopularniejsze Najczęściej odwiedzaną stroną wśród dzieci i młodych ludzi w 2013 roku były Google. Nic dziwnego wiele osób właśnie od tej wyszukiwarki rozpoczyna przeglądanie stron internetowych. Ale już kolejne pozycje tego rankingu (ustalonego na podstawie realnego zachowania internautów, a nie ich deklaracji, źródło: Megapanel PBI) różnią się w zależności od wieku: Odsetek internautów, którzy odwiedzili daną stronę serwis 7-14 lat lata Google 88% 89% YouTube 75% 78% Facebook 70% 84% To tylko statystyka, ale... Polskie dzieci znalazły się w czołówce użytkowników telefonów komórkowych. Według badania firmy The Marketing Store z 2012 roku przeprowadzonego w 12 krajach, to Polska odnotowała najwyższy odsetek 10-latków deklarujących posiadanie własnego telefonu komórkowego (83 proc.). Na kolejnych pozycjach znalazły się: Wielka Brytania (73 proc.), Brazylia (73 proc.) i Niemcy (69 proc.). Nawet jeśli zadbałeś o zabezpieczenia techniczne domowego komputera i poświęcasz swojemu dziecku uwagę w trakcie, kiedy używa internetu, pamiętaj, że dostęp do sieci może mieć nie tylko w domu. Co więcej by korzystać z internetu, nie musi włączać domowego komputera. Warto więc wprowadzić ustawienia kontroli rodzicielskiej we wszystkich urządzeniach, do których dziecko ma dostęp. Allegro 69% 82% Onet 63% 72% Aż ¾ młodszej grupy odwiedzało Youtube serwis wideo, w którym od filmów przeznaczonych dla dzieci łatwo przejść do materiałów zupełnie dla nich nieodpowiednich. Na kolejnym miejscu znalazł się Facebook. Według regulaminu tego serwisu korzystać z niego mogą osoby powyżej 13 roku życia, jednakże ze względu na nieproporcjonalnie duży odsetek użytkowników Facebooka w grupie badanych 7-14 lat można przypuszczać, że wiele dzieci musiało podawać nieprawdziwy wiek, by móc z niego korzystać. Warto zauważyć również popularność wśród dzieci serwisu zakupowego Allegro, co może być źródłem dodatkowych zagrożeń związanych z transakcjami w sieci. Wyniki badań przeprowadzonych wśród gimnazjalistów (EU-NET-ADB, 2012) wskazują, że najpopularniejszą wśród nich formą aktywności w internecie są komunikatory i serwisy społecznościowe (obydwie usługi są coraz bardziej zintegrowane). Korzysta z nich odpowiednio 80 i 79 proc. młodzieży. Bardzo popularne jest także oglądanie filmów i wideoklipów online do serwisów tego typu zagląda aż 84 proc. młodych internautów. Co ciekawe, z popularnej wśród dorosłych poczty elektronicznej korzysta tylko 61 proc. nastolatków, jeszcze mniej z portali szkolnych i serwisów z wiedzą naukową (odpowiednio 58 i 54 proc. nastolatków). Twoje wyobrażenia o tym, co dziecko robi w internecie, mogą mijać się z rzeczywistością. Postaraj się znaleźć wspólne tematy, interesujące zarówno ciebie, jak i twoje dziecko. Wspólne korzystanie z internetu to również okazja do budowania bliskości. 8 9\n6 To tylko statystyka, ale... Co zagraża dziecku? Dzieci i młodzież intensywnie korzystają z sieci i możliwości, jakie oferuje. Pamiętajmy jednak, że wciąż są dziećmi nie zawsze potrafią właściwie ocenić zagrożenia i się przed nimi obronić. Jedną z metod usystematyzowania niebezpieczeństw, które mogą dotyczyć dzieci, jest typologia nazywana 5C, od anglojęzycznych określeń zagrożeń: 1. Content: niebezpieczne treści, na jakie dzieci i młodzież mogą natrafić w internecie; 2. Conduct: niebezpieczne zachowania, w jakie mogą się angażować młodzi ludzie w internecie; 3. Contact: niebezpieczne kontakty, jakie mogą dzieci i młodzież nawiązać w sieci; często jest związana z tradycyjną przemocą rówieśniczą, zarówno fizyczną, jak i psychiczną. Według badań EU-NET-ADB, ofiarą cyberprzemocy padło w Polsce 22 proc. gimnazjalistów. Sexting termin ten powstał z połączenia słów sex i texting (sms-owanie, czatowanie). Polega na przesyłaniu osobistych zdjęć i filmów o charakterze seksualnym za pośrednictwem telefonu komórkowego (MMS) lub sieci (pocztą elektroniczną, poprzez komunikatory internetowe, pozowanie nago przed kamerą online). Odbywa się to często pomiędzy osobami, które są w relacji intymnej lub dopiero chcą zwrócić na siebie uwagę drugiej osoby. Przeprowadzone w 2010 r. europejskie badania EU Kids Online pokazywały, że w Polsce 17 proc. dzieci w wieku lat otrzymywało tego typu wiadomości, zaś 2 proc. przyznało się do ich wysyłania. To tylko statystyka, ale Confidentiality: naruszenie prywatności i danych osobowych; 5. Commercialisation: zagrożenia związane z aktywnością komercyjną firm online. Content niebezpieczne treści Młodzi internauci mogą się zetknąć w sieci z treściami, które są dla nich nieodpowiednie przeznaczone wyłącznie dla dorosłych lub wręcz nielegalne. Przede wszystkim dotyczy to pornografii. Według badań EU-NET-ADB, kontakt z nią miało 67 proc. uczniów klas trzecich gimnazjum. Do treści szkodliwych należą także m.in.: materiały rasistowskie i ksenofobiczne, strony zachęcające do zachowań autodestrukcyjnych: zażywania narkotyków, skrajnego odchudzania, samookaleczeń i samobójstwa. Treści tego typu są bardzo powszechne kontakt z nimi miało łącznie 54 proc. gimnazjalistów. Odsetek młodzieży w wieku lat deklarującej kontakt z treściami niebezpiecznymi w internecie Samookaleczanie się 22,3% Popełnienie samobójstwa 15,6% Nadużywanie internetu chociaż zjawisko to nie zostało jeszcze do końca rozpoznane przez psychologów i psychiatrów, na pewno można o nim mówić, gdy korzystanie z internetu wymyka się użytkownikowi spod kontroli i wpływa negatywnie na inne aspekty jego życia. Badania z użyciem testu psychologicznego IAT wykazało, że problem ten dotyczy w znacznym stopniu 1,3 proc. gimnazjalistów, a w grupie osób zagrożonych, u których stwierdza się część symptomów, znalazło się 12 proc. gimnazjalistów. Problem ten dotyka stosunkowo wąskiej grupy młodzieży, jednak często mogą to być sytuacje bardzo poważne, wymagające pomocy specjalisty (psychologa lub psychoterapeuty). Contact niebezpieczne kontakty Fakt, że w kontakcie wyłącznie online łatwo zafałszować swoją prawdziwą tożsamość, stwarza ryzyko, że z dziećmi mogą się kontaktować osoby o niekoniecznie uczciwych zamiarach. Kontakty z osobami znanymi wyłącznie z internetu są powszechne wśród gimnazjalistów aż 69 proc. z nich poznało przez internet kogoś, kogo nie znało wcześniej, a aż 31 proc. spotkało się na żywo z kimś, kogo poznało po raz pierwszy w internecie. Skrajne odchudzanie 28,6% Przekazy rasistowskie i pełne nienawiści 40,1% Informacje promujące zażywanie narkotyków 24,1% Źródło: EU-NET-ADB Conduct niebezpieczne zachowania Kategoria ta obejmuje różne zjawiska, najważniejsze z nich to: cyberprzemoc, sexting oraz nadużywanie internetu lub uzależnienie od niego. Cybeprzemoc to przemoc psychiczna z wykorzystaniem internetu i telefonu. Może przyjmować bardzo różne formy: od obraźliwych SMS-ów, komentarzy, zdjęć, po bardziej wyrafinowane: tworzenie specjalnych, obraźliwych stron lub profili. Narzędziem agresji mogą być również portale społecznościowe. Cyberprzemoc Confidentiality naruszenie prywatności Do sieci trafia coraz więcej prywatnych informacji o użytkownikach w przypadku dzieci dotyczy to zarówno danych osobowych (miejsce zamieszkania, wiek, szkoła), jak również zdjęć, które nie powinny być dostępne publicznie. Zagrożeniem są również usługi geolokalizacyjne. Nierzadkie są także przypadki, w których dzieci udostępniają znajomym bądź nawet nieznanym sobie osobom hasła do serwisów online. W badaniach EU Kids Online, 7 proc. polskich nastolatków w wieku lat zadeklarowało, że doświadczyło naruszenia swojej prywatności. Commercialisation zagrożenia związane z działalnością komercyjną Dzieci i młodzież często postrzegają internet jako źródło darmowych w większości usług, nie rozumiejąc modelu biznesowego przyjętego przez firmy, chcące zarabiać także na młodych użytkownikach. Młodsze dzieci często mają problem z rozróżnieniem informacji od reklamy, zagrożeniem może być również wyłudzanie danych oso\n7 To tylko statystyka, ale... bowych (wykorzystywanych później marketingowo), np. pod pozorem udziału w konkursie. Problemem są także ukryte bądź odroczone opłaty za usługi i aplikacje online. Na przykład w przypadku gier freemium (ich używanie jest zasadniczo bezpłatne, płacić trzeba za dodatkowe funkcje lub kolejne etapy) opłaty te mogą być pobierane w systemie in-app purchases dzięki zapisaniu w urządzeniu danych karty kredytowej dziecko może dokonywać opłat, nie mając świadomości wydawania pieniędzy rodzica. Nie warto demonizować internetu, upatrując w nim siedliska wszelkiego zła. Jednocześnie warto świadomie podchodzić do internetowych zagrożeń. Przyjęcie założenia mojego dziecka to nie dotyczy może się okazać złudne. To tylko statystyka, ale... Mowa nienawiści Powszechnym problemem internetu jest tzw. mowa nienawiści (język nienawiści), z którą dziecko może się zetknąć zarówno na forach internetowych, w serwisach społecznościowych, jak i na stronach WWW. To według definicji Rady Europy wszelkie formy wypowiedzi, które szerzą, propagują czy usprawiedliwiają nienawiść rasową, ksenofobię, antysemityzm oraz inne formy nienawiści bazujące na nietolerancji. Pozory anonimowości jakie daje internet, sprzyjają radykalnym opiniom i powodują, że mowa nienawiści często pojawia się w komentarzach i opiniach na temat innych osób i grup społecznych. Zwróć uwagę dziecka na język, jakim się posługuje w internecie, naucz je szanować innych ludzi, przekonaj je, by nie publikowało treści, których nie potrafiłoby powiedzieć drugiej osobie twarzą w twarz. Problemem mowy nienawiści zajmuje się Koalicja Przeciwko Mowie Nienawiści, wspierana przez firmę Orange. To nieformalne zrzeszenie organizacji, instytucji i osób, którym bliska jest problematyka praw człowieka w internecie. Więcej informacji: Kiedy udostępnić dziecku internet, telefon, laptop, tablet? Z komputera korzystają coraz mniejsze dzieci. Zadecydowało o tym rozpowszechnienie urządzeń mobilnych z ekranami dotykowymi, wygodniejszymi dla maluchów niż myszka i klawiatura. Według danych z 2014 roku, 38 proc. amerykańskich dzieci w wieku poniżej 2 lat korzysta już z tabletu lub smartfona. To blisko 4-krotnie więcej niż 3 lata temu. Tymczasem według wytycznych Amerykańskiej Akademii Pediatrii: dzieci w wieku 0-2 lata nie powinny mieć kontaktu z telewizją, grami, komputerem lub telefonami; dzieci w wieku 2-6 lat czas przed ekranem (najlepiej nie pozwalającym na interakcję) nie powinien wynosić więcej niż 20 minut dziennie; gry wideo powinny pojawić się w życiu dziecka nie wcześniej niż od 6 r.ż.; w wieku 6-12 lat czas, jaki dziecko spędza przed ekranem, nie powinien przekraczać 1-2 godzin; powyżej 13 r.ż. młodzi użytkownicy mogą spędzać 2-3 godziny, używając urządzeń elektronicznych; 12 13\n8 smartfon, zintegrowany z usługami internetowymi i z tego powodu stale absorbujący użytkownika, powinien być udostępniany starszym dzieciom i młodzieży tylko wtedy, gdy potrafią kontrolować swój czas przed ekranem. Jeżeli decydujemy się podarować dziecku tak absorbujące urządzenie, warto rozważyć skonfigurowanie sprzętu tak, by udostępniał użytkownikowi tylko wybrane przez nas funkcje konkretne gry lub aplikacje edukacyjne, z ograniczonym dostępem do sieci i płatności online. To rodzic decyduje, kiedy przekazać dziecku pierwszy telefon komórkowy. Sam musisz rozstrzygnąć, czy to już właściwy moment. Upewnij się, że dziecko rozumie podstawowe zasady korzystania z telefonu, ale wcześniej jasno je określ. Upewnij się, że dziecko nie widzi w telefonie przede wszystkim zabawki, która będzie je np. rozpraszała w szkole. Porozmawiaj z dzieckiem Twoje dziecko wchodzi w świat internetu lub jest w nim już od kilku lat. Od chwili upowszechnienia sieci, pomimo rozwoju zabezpieczeń technicznych, wiele problemów związanych z bezpieczeństwem dzieci w internecie wciąż pozostaje nierozwiązanych. Dzieci nadal są narażone na kontakt z niebezpiecznymi treściami, próby uwodzenia przez osoby o skłonnościach pedofilskich, próby wymuszenia określonych zachowań, przemoc rówieśniczą. Co więcej w efekcie pojawiania się nowych technologii, upowszechniania nowych usług powstają nowe zagrożenia. Zabezpieczenia techniczne po prostu za nimi nie nadążają. Dlatego też mogą być jedynie wsparciem dla rodziców i nigdy nie zastąpią ich uwagi i rozsądku. Dodatkowo dziecko, a z czasem nastolatek, chce być coraz bardziej samodzielne, wymykając się kontroli rodziców. Jedynym sposobem, by potrafiło poradzić sobie z problemami w sieci, jest jego edukacja i wychowanie. To rolą rodziców jest nauczenie dziecka, jak bezpiecznie poruszać się w sieci, tak jak nauczenie bezpiecznego przechodzenia przez ulicę. Nikt nie jest w stanie przewidzieć, co dziecku może się przytrafić w internecie. Warto więc uczyć je samodzielności i zadbać, by wiedziało, jak unikać internetowych zagrożeń, a przede wszystkim przekonać je, że zawsze może się do ciebie zwrócić w przypadku problemów. Rozmawiaj z dzieckiem, mów mu o zagrożeniach, na które może natrafić w internecie. Naucz je, jak może sobie poradzić, jeśli będzie miało kontakt ze szkodliwymi treściami lub nieprzyjemnym zachowaniem innego internauty. Zainteresowanie dorosłego daje dziecku poczucie bezpieczeństwa i wykształca dobre nawyki korzystania z sieci i sprzętu elektronicznego. czajenia i nawyki w korzystaniu z komputera mają ogromne znacznie dla rozwoju dziecka i sposobów korzystania z nowych technologii. Ustal z dzieckiem zasady korzystania z internetu. Powiedz mu, czego od niego oczekujesz. Ważne, by zasady korzystania z komputera były adekwatne do wieku dziecka. Stosuj programy filtrujące treści, zabezpieczenia w przeglądarkach i oprogramowanie kontroli rodzicielskiej. Pamiętaj również o odpowiednim zabezpieczeniu komputera przed złośliwym oprogramowaniem. Korzystajcie wspólnie z komputera zawsze dziecko razem z rodzicem. Komputer nie może niczego dziecku zastępować: nie może być nagrodą, uspokajać, być sposobem na nudę lub brak kontaktu z rodzicami. Warto przeglądać strony, z których może korzystać dziecko i sprawdzać, w jakie miejsca w sieci prowadzą. Nie traktuj sprzętu elektronicznego i internetu jako jedynego sposobu spędzania wolnego czasu przez twoje dziecko. Pomyśl o innych zajęciach, również tych ruchowych, w które warto angażować dziecko. Zadbaj, by miało znajomych i spotykało się z nimi w realnym świecie. Rozmawiaj z dzieckiem o grach i stronach, z których korzysta. Wspólnie z nim odkrywaj możliwości nauki i zabawy, jakie oferuje internet. Na bieżąco oceniaj, co jest dla dziecka dobre, a co nie. Rozmawiaj o tym, co się dzieje online. Dziecko poznaje świat przez bezpośredni kontakt, towarzyszące temu słowa nadają mu znaczenie. Młodym ludziom często brakuje umiejętności oceny i selekcjonowania informacji znalezionych w sieci. Dzięki obecności rodziców i rozmowie z nimi dzieci mają możliwość uczenia się tego, co jest wiarygodne i sprawnego korzystania z zasobów online. Naucz dziecko zasady ograniczonego zaufania do osób, które spotykają w sieci. Jeśli zgadzasz się na kontakty dziecka z osobami poznanymi w internecie, monitoruj te znajomości. Reaguj na wszelkie podejrzane sytuacje. Zapewnij dziecko, że w sytuacji zagrożenia zawsze może liczyć na twoją pomoc. Jeśli jesteś świadkiem podejrzanej sytuacji, w której bierze udział twoje dziecko, rozmawiaj z nim, daj mu poczucie, że ma w tobie oparcie. Razem szukajcie najlepszego wyjścia. Nie zostawiaj dziecka sam na sam z jego problemami. Nawet tymi, które wydają ci się niepoważne, bo istnieją wyłącznie w internetowym świecie. Pamiętaj, że to tylko dziecko może mu brakować dystansu nawet do tak błahych spraw, jak natrętne wpisy internetowego trolla. Umieść komputer w ogólnodostępnym miejscu, by wiedzieć, co robi twoje dziecko w internecie. Bardzo duże znaczenie ma to, w jaki sposób sam posługujesz się internetem i urządzeniami elektronicznymi. Jesteś dla swojego dziecka przykładem. Dobre przyzwy- Ustal czas, który wolno dziecku spędzić przy komputerze i konsekwentnie pilnuj przestrzegania tych ustaleń\n9 Bezpieczny adres, login i hasło Login i hasło to najczęstsza metoda identyfikacji użytkowników w większości serwisów i usług internetowych. Zazwyczaj w procesie rejestracji do tych serwisów konieczne jest również podanie adresu . By uniknąć sytuacji, w której inne osoby przejmują dostęp do konta naszego dziecka (pocztowego, w serwisie społecznościowym, usłudze internetowej) lub są w stanie wywnioskować z pozornie błahych informacji sporo faktów związanych z dzieckiem, naucz je zasad tworzenia bezpiecznego adresu mailowego, loginu i hasła. Nawet najbardziej złożone hasło nie ochroni konta, jeśli jego użytkownik sam je zdradzi. Przekaż dziecku, że nie powinno hasła nigdzie notować, a przede wszystkim nie powinno się nim dzielić ze swoimi znajomymi, nawet najbardziej zaufanymi, nawet w dowód przyjaźni. Ani adres mailowy dziecka, ani login do usług sieciowych nie powinny ujawniać informacji na temat dziecka nie mogą zawierać imienia, nazwiska, informacji o wieku lub roku urodzenia ani innych prywatnych danych, pozwalających na zidentyfikowanie dziecka. W internecie dziecko powinno się posługiwać nickiem, czyli internetowym pseudonimem. To pod nim będą widoczne efekty jego aktywności w sieci. Podobne zasady mają zastosowanie w przypadku tworzenia bezpiecznego hasła nie należy w nim zawierać informacji, które mogą się kojarzyć z jego właścicielem (np. data urodzenia, imię, imię kogoś z rodziny, psa, nazwa ulubionego zespołu itd.). W takim wypadku byłoby ono bowiem łatwe do odgadnięcia przez każdego, kto zna twoje dziecko. Pomagając dziecku przy wyborze hasła, weź również pod uwagę inne zastrzeżenia: Hasło nie powinno być wyrazem słownikowym. Podstawianie wyrazów ze słownika jest jedną z podstawowych metod ataku internetowych włamywaczy. Im więcej znaków w haśle, tym lepiej. Minimum to 8 znaków, dodanie każdego kolejnego znacznie wydłuża czas konieczny na jego złamanie. Nie powinny to być tylko litery, warto wykorzystać zarówno cyfry, duże litery, jak i znaki #, $, %, ^, &, *, (. Nie należy używać jednego hasła do różnych serwisów. Jego złamanie otworzy dostęp do całej tożsamości internetowej dziecka. Zdarza się, że hasło zostanie zapomniane. Pomagając dziecku w rejestracji w danym serwisie, zadbaj o bezpieczne procedury odzyskiwania lub resetowania hasła: podanie aktualnego adresu , do którego dostęp ma wyłącznie użytkownik hasła, wymyślenie pytania pomocniczego, na które tylko konkretny użytkownik będzie znał odpowiedź. Naucz dziecko, by po zakończeniu korzystania z danego serwisu ZAWSZE się z niego wylogowywało i nie zaznaczało opcji zapamiętywania hasła przez przeglądarkę, przede wszystkim na ogólnodostępnych komputerach. Serwisy społecznościowe Portale społecznościowe (m.in. Facebook, NK, Twitter, Ask.fm) są obecnie jednymi z najpopularniejszych wśród dzieci i młodzieży serwisów internetowych. Toczy się na nich poważna część życia towarzyskiego rówieśników twojego dziecka, prawdopodobnie również ono w nim uczestniczy. Serwisy te wymagają jednak szczególnej uwagi, gdyż ich specyfika stwarza zagrożenia dla bezpieczeństwa dzieci, chociażby ze względu na łatwość dotarcia do treści niekoniecznie przeznaczonych dla najmłodszych. Jeżeli nie korzystasz z serwisów społecznościowych, poproś dziecko, by pokazało ci, jak działają te, z których ono korzysta. Łatwiej będzie wam wtedy rozmawiać o związanych z nimi zasadach bezpieczeństwa, a dodatkowo twoje dziecko poczuje się dostrzeżone i docenione. Jednym ze sposobów na skonstruowanie silnego hasła, które będzie łatwo zapamiętać, jest wymyślenie zdania na swój temat i stworzenie skrótu z pierwszych liter każdego z wyrazów, np. Bardzo lubię chodzić na basen, kiedy jest ciepło. Uzyskamy wtedy: blcnbkjc. Jeśli zastąpimy część liter podobnymi do nich cyframi, uzyskamy 8lcn6kjc, a jeśli dodamy do niego jeszcze znaki specjalne (np. 8lcn6,kjc) otrzymamy hasło, którego złamanie wymaga wielokrotnie więcej czasu (w tym przypadku ponad 12 dni w porównaniu z 52 sekundami wobec hasła podstawowego, howsecureismypassword.net). Popularne serwisy społecznościowe nie są przeznaczone dla najmłodszych dzieci. Obowiązująca np. na Facebooku granica 13 lat wydaje się rozsądnym minimum, mimo to korzystanie z serwisów tego typu deklaruje duża część dzieci nawet z początkowych klas szkoły podstawowej. Jeżeli jest wśród nich i twoje dziecko, spróbuj skierować jego uwagę na inne formy aktywności online, bardziej adekwatne do wieku, np. serwis Sieciaki.pl (więcej o Sieciakach na str. 60). Razem możecie też ustalić, kiedy będzie odpowiedni czas na korzystanie z serwisów społecznościowych\n10 Jeżeli zgadzasz się na korzystanie przez dziecko z serwisów społecznościowych, zawczasu ustal z nim zasady bezpieczeństwa. Profil dziecka nie może być profilem otwartym, dostępnym dla wszystkich. W niektórych serwisach jest to ustawienie domyślne. Zmiany można dokonać w zakładce ustawienia prywatności, należy wybrać jego widoczność tylko dla bliskich znajomych. Ustal z dzieckiem, jakie informacje na swój temat może zamieścić na profilu. Nie należy publikować informacji ułatwiających zidentyfikowanie dziecka, w tym adresu domowego, nazwy i adresu szkoły. Zwróć uwagę dziecka na konsekwencje nieodpowiedzialnego publikowania materiałów w internecie te bliskie i te odległe. Lekkomyślnie zamieszczenie w sieci np. ośmieszającego je zdjęcia lub filmu może natychmiast spowodować lawinę złośliwych komentarzy. To samo zdjęcie może również zostać odnalezione w sieci po latach, czyniąc dużo złego w dorosłym już życiu twojego dziecka. Profil powinien być zabezpieczony silnym hasłem (str. 16), przypomnij dziecku o konieczności trzymania go w tajemnicy, nawet przed najbliższymi znajomymi. Jego ujawnienie może oznaczać utratę przez twoje dziecko internetowej tożsamości i próby podszywania się pod nie na przykład publikowania złośliwych, wymierzonych w inne osoby wpisów. Ostrzeż dziecko przed dodawaniem do grona znajomych osób, których nie zna osobiście. Nie powinno również wysyłać do takich osób zaproszeń do grona znajomych. Porozmawiaj z dzieckiem o zdjęciach i filmach, które publikuje na profilu, powinno unikać zdjęć ośmieszających (siebie i innych), o charakterze erotycznym lub seksualnym, wszelkich, które mogą być wykorzystane przeciwko dziecku. Naucz dziecko korzystania z funkcji udostępniania zdjęć tylko konkretnym osobom. Zwróć uwagę dziecka na zamieszczane przez nie komentarze lub statusy. Nie mogą być wulgarne, obrażające lub w inny sposób kogoś krzywdzące. Nadmierne korzystanie z serwisów społecznościowych może prowadzić do uzależnienia. Ustal z dzieckiem limit czasu na korzystanie z portali tego typu. Blogi/wideoblogi Blog, czyli serwis internetowy zawierający przemyślenia, osobiste lub tematyczne (moda, kuchnia) wpisy, samodzielnie przygotowane materiały wideo lub zdjęcia, to częsta forma ekspresji młodych internautów. Może być ciekawą formą prezentowania i rozwijania pasji dziecka. Tym bardziej trzeba zadbać o jego bezpieczeństwo. Zapoznaj się z serwisem, na którym dziecko prowadzi lub planuje prowadzić blog, sprawdź, czy udostępnia on regulamin, informuje o polityce prywatności. Porozmawiaj z dzieckiem o tym, jakie materiały może bezpiecznie publikować na blogu. Zwróć szczególną uwagę na prywatne zdjęcia i filmy. Z młodszym dzieckiem możesz się umówić, że każdorazowo będziesz akceptował materiały przed ich publikacją. Zwróć uwagę dziecka, by nie podawało na blogu nazbyt prywatnych informacji dotyczących jego i bliskich osób (przede wszystkim danych osobowych). Porozmawiaj z dzieckiem o szanowaniu praw autorskich związanych z materiałami, które decyduje się publikować online. Przekaż dziecku, że powinno ignorować i usuwać wszelkie internetowe zaczepki, ataki lub złośliwości pod swoim adresem, a w przypadku gdy się powtarzają zgłosić je moderatorowi serwisu. Reagowanie na nie agresją prowadzi jedynie do ich eskalacji. Przekonaj dziecko, że powinno cię informować o wszystkich niepokojących sytuacjach. Cyberprzemoc Zaglądaj regularnie na blog prowadzony przez dziecko. Doceń jego inicjatywę, reaguj na niepokojące treści i sytuacje. Naucz dziecko zasady ograniczonego zaufania do osób poznawanych w sieci i przekonaj je, że liczba znajomych w serwisach społecznościowych nie jest wyznacznikiem jego wartości. Cyberprzemoc (cyberbullying), czyli przemoc z użyciem internetu i telefonów komórkowych (często rówieśnicza), to jedno z poważniejszych i bardziej powszechnych zagrożeń, z jakimi mogą mieć kontakt młodzi internauci, szczególnie w wieku gimnazjalnym. To na przykład publikowanie ośmieszających filmów i zdjęć, wulgarne i ośmieszające komentarze, włamania na konta w serwisach społecznościowych, nękanie telefonami i SMS-ami oraz cały szereg intryg i ataków w sieci\n11 Przemoc w sieci często występuje równolegle z tradycyjną przemocą rówieśniczą, ale specyfika sieci (zasięg, możliwość pozornie anonimowego działania sprawcy) powoduje, że nawet błaha sytuacja może się stać dla dziecka bardzo poważnym doświadczeniem. W skrajnych przypadkach akty cyberprzemocy mogą prowadzić do załamania nerwowego ofiary, a nawet do prób samobójczych. Porozmawiaj z dzieckiem na temat podstawowych zasad reagowania wobec cyberprzemocy: Powiedz dziecku, że jeśli padnie ofiarą przemocy w sieci, powinno się natychmiast zwrócić do ciebie lub innej zaufanej osoby dorosłej (nauczyciel, pedagog szkolny). Przekonaj je, że nie powinno odpowiadać na cyberprzemoc przemocą, doprowadzi w ten sposób do jej eskalacji. Pokaż dziecku, jak może poinformować moderatora serwisu o nadużyciu (przycisk Zgłoś nadużycie ). Zagrożeniem są również osoby próbujące zainteresować je niebezpiecznymi treściami (np. pornografią), zachowaniami (np. obrót narkotykami) lub ideami (np. faszyzmem, sektami). Bardzo poważnym zagrożeniem są również próby uwodzenia dzieci w internecie, których celem jest doprowadzenie do spotkania z dzieckiem i/lub pozyskania od niego materiałów o charakterze erotycznym. Sprawcy uwodzenia w sieci często wprowadzają dzieci w błąd, fałszują swoją tożsamość, szantażują dzieci pozyskanymi materiałami lub zapisami intymnych rozmów. Przekonaj dziecko, że nie wszyscy w internecie są tymi, za których się podają, powinno więc stosować zasadę ograniczonego zaufania do wszystkich osób poznanych w sieci. Pokaż dziecku, jak zabezpieczyć dowody cyberprzemocy (zapisanie i, zrzutów ekranu z agresywnymi komentarzami w serwisach społecznościowych, natrętnych SMS-ów, więcej str. 59). Przekaż dziecku, że jako świadek cyberprzemocy powinno reagować: udzielić wsparcia ofierze, poinformować o sytuacji osobę dorosłą. Przekonaj dziecko, że nigdy nie powinno popierać przemocy (np. poprzez udostępnienie krzywdzących materiałów, klikanie Lubię to! czy przyłączanie się do złośliwych komentarzy). Sprawdź, czy w szkole twojego dziecka została wprowadzona polityka bezpieczeństwa dzieci w internecie, również w kontekście cyberprzemocy. Jeśli nie wiesz, jak rozwiązać problem związany z cyberprzemocą, zwróć się do konsultantów Helpline.org.pl (tel , więcej str. 59). Młodsze dzieci powinny mieć ograniczony dostęp do serwisów komunikacyjnych, korzystać z nich jedynie w obecności rodziców. Uświadom dziecku, jakie możliwości manipulacji daje internet i jakie intencje mogą mieć obce osoby próbujące nawiązać z nim kontakt. Przekaż dziecku, żeby kontaktowało się online jedynie z osobami, które zna spoza sieci. W przypadku nowych znajomości ustal z dzieckiem, że cię o nich poinformuje. Przestrzeż dziecko przed przyjmowaniem w serwisach społecznościowych zaproszeń do grona znajomych od osób nieznanych. Zwróć uwagę dziecka, by w kontaktach online z nieznajomymi nie przesyłało prywatnych informacji i materiałów (zdjęć, filmów). Reaguj na przejawy cyberprzemocy i naucz dziecko, jak powinno na nie reagować. Nigdy nie bagatelizuj tego problemu. Cyberprzemoc może mieć dramatyczne skutki, zwłaszcza w sytuacji pozostawienia dziecka bez należytego wsparcia. Kategorycznie przestrzeż je przed angażowaniem się w cyberprzemoc w roli sprawcy. Niebezpieczne kontakty Dzieci samodzielnie korzystające z internetu są narażone na kontakty z obcymi osobami, m.in. za pośrednictwem czatów, komunikatorów, poczty elektronicznej, serwisów społecznościowych. Nie wszyscy użytkownicy sieci mają uczciwe intencje dziecko może paść ofiarą próby wyłudzenia danych osobowych, kradzieży lub stać się źródłem informacji o bliskich, co może ułatwić popełnienie przestępstwa przeciwko nim. Ustal z dzieckiem kategoryczny zakaz przesyłania w sieci materiałów o charakterze seksualnym. Wyjaśnij mu, jakie wiążą się z tym zagrożenia (str. 22). Przypomnij dziecku, że w sytuacji niepewności lub zagrożenia ze strony kogokolwiek w sieci zawsze powinno się do ciebie zwrócić o pomoc. Zwróć uwagę dziecka na zagrożenia związane ze spotkaniami z osobami poznanymi w sieci: W przypadku młodszych dzieci najbezpieczniej jest całkowicie wykluczyć spotkania z osobami znanymi jedynie z internetu. W przypadku dzieci starszych, spotkania takie mogą się odbywać jedynie zgodnie z ustalonymi zasadami, pod ścisłym nadzorem rodziców. Ustal z dzieckiem, że poinformuje cię o każdej propozycji spotkania otrzymanej od osoby poznanej w sieci. Uzgodnijcie, że do spotkania może dojść jedynie za zgodą rodziców\n12 Ustal z dzieckiem zasady bezpiecznego spotkania z osobą poznaną w sieci: -- dziecku powinna towarzyszyć zaufana osoba dorosła lub (w przypadku starszych dzieci) przynajmniej znajomi rówieśnicy, -- spotkanie powinno się odbyć w ciągu dnia w miejscu publicznym. Już samo nawiązywanie przez osobę dorosłą w internecie kontaktów z dzieckiem, których celem jest doprowadzenie do spotkania i wykorzystania seksualnego lub pozyskanie od dziecka materiałów pornograficznych, jest przestępstwem. Zawsze kiedy podejrzewasz, że twoje dziecko padło ofiarą uwodzenia, poinformuj o tym policję. Gry Gry komputerowe są dla dzieci i młodzieży stałym elementem spędzania wolnego czasu. Większość młodych użytkowników gra, przynajmniej od czasu do czasu. Rodzice, nie wiedząc zbyt wiele na temat gier, mogą się niepokoić ich rolą w życiu dzieci. Duża część gier jest przeznaczona dla nastolatków, a czasem wyłącznie osób pełnoletnich, ponieważ zawiera niebezpieczne treści związane z przemocą, erotyką lub pornografią. W przypadku gier umożliwiających rozgrywkę w sieci pojawia się dodatkowo ryzyko niebezpiecznych kontaktów i cyberprzemocy. Wiele gier jest bardzo wciągających wiąże się z nimi ryzyko uzależnienia. Jednocześnie gry komputerowe mogą być dla dziecka pozytywnym doświadczeniem rozwijają umiejętności manualne, ćwiczą koncentrację, uczą pracy w zespole, a gry edukacyjne w atrakcyjny sposób poszerzają wiedzę dziecka. Sexting i kamerki internetowe W przypadku sextingu (zjawiska polegającego na przesyłaniu osobistych zdjęć i filmów o charakterze seksualnym za pośrednictwem telefonu i internetu, więcej str. 11), zdarza się, że intymne zdjęcia trafiają do sieci czasami wbrew intencjom ich odbiorcy, czasami w formie zemsty lub szantażu. W każdym z tych przypadków jeśli już zostaną rozpowszechnione ich usunięcie może się okazać niemożliwe. Podobnym zagrożeniem wobec dzieci są serwisy internetowe oferujące transmisję na żywo dla pojedynczego odbiorcy lub wielu widzów. Część z nich specjalizuje się w pokazach erotycznych, część umożliwia zarabianie pieniędzy osobom występującym przed kamerą internetową. Ryzykowne zachowania dziecka przed kamerą internetową (zazwyczaj jedynym zabezpieczeniem przed dostępem osób nieletnich do tego typu serwisów jest deklaracja użytkownika, że ukończył 18 lat) mogą wynikać z odkrywania własnej seksualności, chęci zysku lub prowokacji ze strony widowni, która komentując to, co dzieje się na ekranie i nagradzając autora transmisji realnymi pieniędzmi, ma możliwość wymuszania konkretnych zachowań, również o charakterze seksualnym. Grono odbiorców tego typu pokazów nie musi się ograniczać do odbiorców transmisji na żywo, mogą one zostać zarejestrowane w postaci filmu lub zrzutów ekranu. Naucz dziecko, żeby pod żadnym pozorem nie wysyłało ani nie publikowało w sieci zdjęć i filmów nago lub o charakterze seksualnym. Rozmawiaj z dzieckiem o seksualności i zagrożeniach związanych z upublicznianiem intymnych zdjęć. Podstawą bezpieczeństwa młodych graczy jest dobór gier odpowiednich do wieku dziecka, ustalenie z nim zasad korzystania z gier oraz konsekwentne ich egzekwowanie. Zanim twoje dziecko zacznie grać: Znajdź grę odpowiednią dla jego wieku. Możesz się oprzeć na systemie oznaczeń PEGI (str. 24) i/lub opisie danej gry w internecie. Przekonać się, z czym będzie miało kontakt dziecko, możesz również, oglądając fragmenty gry w serwisie Towarzysz dziecku w czasie gry. Spróbuj rozmawiać z dzieckiem o grach co jest w nich najbardziej interesujące, a co może być nieodpowiednie. Zwracaj uwagę, jakie zachowania są nagradzane/promowane w grze i rozmawiaj o tym z dzieckiem. Zagrożenia płynące z gier komputerowych często są związane z treściami, z którymi dziecko ma kontakt. Rozmawiajcie o tym, co widzi, jak to odbiera. U graczy często następuje proces zobojętnienia na brutalne zachowanie zabijanie, kradzieże, wulgarny język. Często angażowanie się w przemoc jest warunkiem przejścia do następnego poziomu gry. Regularnie powtarzanie agresywnych zachowań modeluje i wzmacnia taką postawę. Ustal z dzieckiem zasady, m.in. czas, który może poświęcać na grę, porę dnia. Przypomnij dziecku, żeby podczas interakcji z innymi graczami nie podawało prywatnych informacji na swój temat i przestrzegało zasad netykiety. Możliwość wspólnego grania i komunikowania się z innymi użytkownikami oznacza kontakt z nieznanymi osobami. Zwróć uwagę dziecka, by w przypadku gier sieciowych nie ujawniało innym loginu i hasła, np. z prośbą o pokonanie trudniejszego etapu gry\n13 Dodatkowe oprogramowanie, rozszerzenie gry, możliwość grania online może zmienić klasyfikację wiekową wybranej pozycji. Zachęć dziecko do mówienia o niepokojących zdarzeniach w sieci i zapewnij je, że może się zwrócić do ciebie w trudnej sytuacji. Młodsze dzieci powinny korzystać z gier pod okiem rodziców. Starszym dzieciom również należy od czasu do czasu towarzyszyć podczas grania. Może się to okazać ciekawym doświadczeniem i pozwolić na zaobserwowanie, czy nie dzieje się nic niepokojącego. Więcej o grach na konsole i ich zabezpieczeniach technicznych str. 54. Narkotyki. W grze pojawiają się nawiązania do narkotyków lub jest pokazane zażywanie narkotyków. Seks. W grze pojawiają się nagość i/lub zachowania seksualne, lub nawiązania do zachowań o charakterze seksualnym. Reaguj, jeżeli zauważysz, że granie negatywnie wpływa na zachowanie dziecka. Zwróć uwagę na ewentualne symptomy uzależnienia (str. 26). Strach. Gra może przestraszyć młodsze dzieci. Przemoc. Gra zawiera elementy przemocy. System PEGI PEGI to ogólnoeuropejski system klasyfikacji gier (Pan-European Game Information, odnoszący się do wieku graczy, informujący o charakterze treści zawartych w grach komputerowych i wideo oraz aplikacjach. Klasyfikacja PEGI pomaga w podjęciu decyzji o zakupie gry dostosowanej do wieku gracza. Oznaczenia odnoszą się do treści zawartych w produkcie (nie jest to informacjach o poziomie trudności czy wymaganych umiejętnościach). I tak np. oznaczenie 16 informuje, że jest to gra odpowiednia dla osób powyżej 16 roku życia. Hazard. Gry, które zachęcają do uprawiania hazardu lub go uczą. System ten jest stosowany i uznany w całej Europie. Nadużywanie internetu i telefonów Online. Gra, w którą można grać online. Internet i komputer mogą uzależniać. Dostęp do ogromnej ilości informacji, rozrywki, rywalizacja z innymi graczami, łatwy kontakt ze znajomymi powodują, że część użytkowników internetu traci kontrolę i zaczyna szukać coraz silniejszych bodźców. Najczęściej młodzi ludzie nadużywają gier, serwisów społecznościowych oraz serwisów pornograficznych. O uzależnieniu można mówić, kiedy spełnione są dwa podstawowe warunki: Z kolei piktogramy informują o charakterze zawartości, np. przemocy czy wulgarnym słownictwie. 1. Czas spędzany w internecie i intensywność poszukiwanych doznań wymykają się spod kontroli. 2. Korzystanie z sieci prowadzi do zaniedbywania innych aspektów życia, nawet potrzeb fizjologicznych, powoduje cierpienie osoby uzależnionej bądź osób z jej otoczenia. Wulgarny język. W grze jest używany wulgarny język. Dyskryminacja. Gra pokazuje przypadki dyskryminacji lub zawiera materiały, które mogą do niej zachęcać. By zapobiec patologicznemu używaniu internetu i komputera, ustal z dzieckiem zasady korzystania z mediów elektronicznych dostosowanych do jego wieku. Uzgodnij czas, jaki dziecko może poświęcić na korzystanie z mediów elektronicznych i porę dnia na to przeznaczoną. W przypadku dzieci w wieku wczesnoszkolnym i młodszych nie powinno to być więcej niż godzina dziennie\n14 Ustal z dzieckiem, z jakich serwisów może korzystać, wybierzcie te, które są dostosowane do jego wieku. Skieruj jego uwagę na pozytywne zastosowania sieci. Zainteresuj dziecko formami aktywności niezwiązanymi z mediami elektronicznymi. Wykorzystaj oprogramowanie filtrujące i programy kontroli rodzicielskiej, pamiętaj jednak, że dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym powinny korzystać z sieci pod okiem rodziców. Zastanów się, czy twoje dziecko nie nadużywa sieci. Występowanie u niego nawet kilku spośród poniższych objawów nie musi świadczyć o uzależnieniu, ale na pewno jest sygnałem do wzmożonego zainteresowania: spędza przy komputerze coraz więcej czasu kosztem innych zainteresowań, Zakupy w internecie Dzieci coraz częściej samodzielnie dokonują transakcji w sieci. Co prawda, z wszystkich praw konsumenta dziecko zacznie korzystać wraz z ukończeniem 18 roku życia, jednak w wieku lat może samodzielnie kupować drobne towary, takie jak książki, prasa, żywność. Poważna część płatności w internecie odbywa się w oparciu o karty kredytowe. Niektórzy rodzice dla własnej wygody podają dzieciom numer swojej karty. To ryzykowna praktyka, mogąca narazić ich na poważne konsekwencje finansowe. Problemem mogą być nie tylko nadmiar i kwoty transakcji dokonanych przez dziecko, ale również ryzyko kradzieży numeru karty. z powodu aktywności w internecie zaniedbuje obowiązki rodzinne i szkolne, pojawiają się konflikty rodzinne na tle używania komputera lub internetu, pojawiają się kłamstwa dotyczące czasu, jaki spędza w internecie, podejmowane próby ograniczenia czasu online są nieudane, reaguje rozdrażnieniem lub nawet agresją, gdy korzystanie z komputera jest utrudnione lub niemożliwe. Jeśli podejrzewasz, że dziecko nadużywa internetu lub mediów elektronicznych: 1. Nazwij problem. Porozmawiaj z dzieckiem, powiedz mu, co niepokojącego widzisz w jego zachowaniu. 2. Przyjrzyj się sytuacjom, w których dziecko ucieka w internet lub sięga po elektroniczne gadżety. Wspólnie z dzieckiem poszukaj alternatywy, np. działań, które sprawiają mu równie dużo przyjemności lub w podobny sposób pomagają odreagować negatywne emocje. 3. Ustalcie harmonogram dnia, by zrównoważyć czas spędzany przez dziecko w sieci i poza nią. 4. Ustalcie zasady i etapy ograniczania korzystania z internetu. Warto wraz z dzieckiem omówić stopniowe ograniczenie czasu przed monitorem. Nie udostępniaj dziecku numeru swojej karty kredytowej. Sprawdź wiarygodność ewentualnej transakcji i sam wprowadź niezbędne dane. Sprawdź, czy dane karty nie zostały zapamiętane przez aplikację, dzięki której dokonałeś płatności. Część banków udostępnia nieletnim klientom karty płatnicze typu prepaid, które są zasilane przed transakcją, np. z konta rodziców. Jeśli zgadzasz się, by dziecko mogło dokonywać zakupów online, rozważ wyposażenie go w taką kartę. Coraz częściej specjalne usługi dla niepełnoletnich użytkowników udostępniają też serwisy internetowe, np. konto Junior w serwisie aukcyjnym Allegro, o ograniczonej wysokości transakcji oraz wykluczające pewne kategorie towarów (erotyka, samochody, broń itp.). Porozmawiaj z dzieckiem o podstawowych zasadach zachowania bezpieczeństwa w transakcjach online: Naucz dziecko, że dane karty płatniczej oraz loginy i hasła do serwisów transakcyjnych w sieci powinno utrzymywać w tajemnicy, nawet przed najbliższymi znajomymi. 5. Nagradzaj sukcesy w ograniczaniu czasu spędzanego w internecie. Pokaż dziecku, jak można zweryfikować wiarygodność sprzedawców: 6. Jeśli dziecko korzysta z internetu lub komputera w sposób, który zagraża jego zdrowiu i/lub życiu (np. zaniedbuje podstawowe potrzeby fizjologiczne), odłącz internet, wyłącz komputer, ale wyjaśnij dziecku przyczyny tych ograniczeń. Dziecko poczuje się bezpieczniej, gdy będzie znało twoje intencje. -- zapoznając się z regulaminem sklepu, -- sprawdzając, jak długo działa sklep, -- zasięgając opinii znajomych, W skrajnych przypadkach nadużywanie internetu i komputera może się okazać poważnym problemem, wymagającym profesjonalnej pomocy. Szukaj jej u pedagoga lub psychologa szkolnego oraz specjalistów w poradniach uzależnień. -- czytając opinie kontrahentów, -- sprawdzając liczbę pozytywnie zrealizowanych transakcji. Opisy przedmiotów sprzedawanych w sklepach internetowych lub na portalach aukcyjnych często nie są wiarygodne. Naucz dziecko weryfikowania informacji marketingowych. Zwróć jego uwagę na fakt, że nawet prywatne komentarze na temat danego produktu mogą być manipulacją marketingową\n15 Oszustwa sieciowe Netykieta Pozwalając dziecku na dysponowanie pieniędzmi w sieci, zwróć jego uwagę na popularne oszustwa sieciowe. Fałszywe e z prośbą o pomoc (choremu dziecku, bezdomnym zwierzętom itp.) lub zawierające ofertę wyjątkowo korzystnej transakcji. Zazwyczaj adresat proszony jest o przesłanie pieniędzy na wskazany numer konta. Nierzetelne transakcje. Zdarza się, że zakupiony towar nie dociera do nabywcy lub nie jest zgodny z opisem, a jego wartość jest istotnie niższa niż spodziewana. W sieci, tak jak i poza nią, uczciwość i zasady kulturalnego zachowania obowiązują wszystkich. Zwróć na to uwagę swojego dziecka, bo poczucie anonimowości i brak bezpośredniego kontaktu z odbiorcą powodują, że dzieci łatwiej łamią te zasady w internecie, niż w świecie rzeczywistym. Netykieta nie jest jednym ogólnie przyjętym kodeksem zasad, zmienia się wraz z internetem. Przekaż dziecku kilka najbardziej podstawowych reguł: Komunikuj się kulturalnie i bez używania wulgaryzmów. Plagiat Kradzież numerów kart płatniczych, loginów i haseł do systemów bankowych lub serwisów aukcyjnych (phishing). Zazwyczaj polega ona na stworzeniu fałszywej strony, łudząco podobnej do strony np. banku, na którą ofiara próbuje się zalogować, podając poufne dane. Może również polegać na rozsyłaniu maili udających oficjalną korespondencję (np. z banku) z prośbą o podanie poufnych informacji. Wyłudzenia. Złodzieje w sieci biorą czasem na cel dzieci, wykorzystując ich naiwność. Na przykład pod pretekstem uruchomienia nowych funkcji w grze proszą o podanie poufnych danych, w ten sposób je pozyskując. Zdecydowana większość stron, na których dokonywane są płatności online, posługuje się protokołem szyfrującym przekazywane dane (HTTPS, znak kłódki w polu adresu). Brak tego bezpiecznego protokołu powinien wzbudzić podejrzenia co do rzetelności sprzedawcy. Obecne pokolenie dzieci i młodzieży nazywane jest pokoleniem kopiuj, wklej. I rzeczywiście, metoda ta znajduje częste zastosowanie, chociażby w trakcie odrabiania prac domowych. Wiele popularnych serwisów udostępnia gotowe wypracowania i inne teksty pomocnicze. Przedmiotem bezprawnego wykorzystywania są również zdjęcia, grafiki i filmy. Naucz dziecko poszanowania cudzej własności intelektualnej i przestrzeż je przed kopiowaniem prac domowych z sieci. Pokaż dziecku, jak poszukiwać w sieci materiałów i jak wykorzystywać je do przygotowania samodzielnych opracowań. Naucz dziecko, jak należy cytować fragmenty cudzych tekstów i jak wskazywać źródła oryginalnych tekstów. Uświadom dziecku, jakie konsekwencje może ponieść, posługując się plagiatem i jakie są możliwości zweryfikowania oryginalności tekstów. Zadbaj, by zadania domowe dziecka były jego własną pracą. Pisz z sensem i na temat. Nie pisz wiadomości wielkimi literami. Jeżeli stosujesz emotikony, rób to z umiarem. Nie wysyłaj spamu i łańcuszków szczęścia. Nie przesyłaj em zbyt ciężkich załączników. Duże pliki można przekazać, używając np. wirtualnych dysków. Nie zamieszczaj w sieci ciężkich grafik. Nie publikuj cudzych materiałów bez podania źródła lub wbrew ich licencji. Nie upubliczniaj adresów odbiorców maila pisanego do kilku osób (korzystaj z pola UDW ukryte do wiadomości ). Nie zadawaj na forach pytań, które już zostały zadane, nie otwieraj dyskutowanych wcześniej wątków (korzystaj z wyszukiwarki). Wiarygodność informacji Młodzi ludzie są z natury łatwowierni i często bezkrytycznie podchodzą do informacji znalezionych w sieci. Tymczasem obok treści wartościowych można znaleźć w internecie informacje nierzetelne, przekłamania historyczne, błędnie prezentowane ustalenia naukowe, a także trafić na teksty promujące nietolerancję, gloryfikujące faszyzm, niezdrowy tryb życia (anoreksja i inne), umniejszające szkodliwości używek lub propagujące błędne praktyki medyczne. Naucz dziecko zasady ograniczonego zaufania do treści dostępnych online. Naucz je również weryfikowania rzetelności informacji dostępnych w internecie. Pokaż dziecku, jak poszukiwać informacji w sieci. Naucz je metod zaawansowanego wyszukiwania. Naucz dziecko weryfikowania treści poprzez porównywanie informacji z różnych źródeł. Zwróć uwagę dziecka na fakt, że blogi i inne fora wymiany opinii prezentują subiektywne poglądy ich autorów i obarczone są wysokim ryzykiem nierzetelności\n16 Pokaż dziecku sprawdzone serwisy, które uznajesz za wiarygodne. Zwróć uwagę dziecka na treści marketingowe, które mogą sprawiać wrażenie obiektywnych informacji. Przekonaj dziecko, by w sytuacji wątpliwości co do wiarygodności znalezionych w sieci treści zwróciło się do ciebie o pomoc. Jak zweryfikować wiarygodność informacji na stronie internetowej? By ocenić wiarygodność informacji zamieszczonych na stronie internetowej, warto odpowiedzieć sobie na pytania: Nie rejestruj i nie publikuj materiałów ośmieszających dzieci (w przebraniu, przeklinających, opatrzonych zabawnymi opisami). Profil, na którym publikowane są materiały, ustaw jako zamknięty (niedostępny dla osób nieznajomych). Każdorazowo w ustawieniach oznaczaj dostępność zdjęcia jako np. widoczne tylko dla rodziny i najbliższych znajomych. Nie podpisuj zdjęć imieniem i nazwiskiem dziecka. Czy na stronie dostępne są dane kontaktowe prowadzącej ją firmy lub osoby? Czy strona publikuje daty aktualizacji? Czy strona udostępnia regulamin? Czy podano imię i nazwisko autora tekstu? Czy wpisanie go do wyszukiwarki przynosi dodatkowe informacje na temat autora? Fascynacja portalami społecznościowymi powoduje, że rodzice zakładają swoim pociechom profile już w wieku niemowlęcym. To niezgodne z regulaminem większości tego typu serwisów, przede wszystkim jednak to narażanie bezpieczeństwa dziecka i jego prywatności na niepotrzebne ryzyko. Czy autor tekstu reprezentuje konkretną organizację/instytucję? Czy jego powiązania z daną organizacją mogą mieć (pozytywny lub negatywny) wpływ na tekst? Czy podane informacje poparte są dowodami? Czy cytaty i odnośniki, definicje są opatrzone źródłami? Czy można je zweryfikować? Publikowanie zdjęć dzieci w sieci Popularność serwisów społecznościowych i repozytoriów fotograficznych powoduje, że rodzice bezrefleksyjnie zamieszczają w sieci zdjęcia swoich pociech. Publikowanie zdjęć przedstawiających dziecko może być dla niego zagrożeniem, szczególnie jeżeli przedstawione jest na nich nago lub w niezręcznych sytuacjach. Nawet po latach takie materiały mogą się dostać w niepożądane ręce i przyczynić się do skompromitowania dziecka. W przypadku zdjęć nagiego lub prawie nagiego dziecka problemem może być również zainteresowanie takimi materiałami pedofilów. Zdrowie Nadmierne korzystanie z mediów elektronicznych przez dzieci i młodzież może mieć negatywny wpływ na ich zdrowie. Spędzanie godzin przed komputerem, w pozycji zaprzeczającej zasadom ergonomii i w złych warunkach oświetleniowych, może spowodować: skrzywienie kręgosłupa, zanik mięśni, zwyrodnienie stawów (np. zespół cieśni nadgarstka, będący efektem długotrwałego używania myszy), otyłość, choroby wzroku (np. zespół suchego oka, wynikający z mniejszej częstości mrugania przed ekranem komputera). Przed zamieszczeniem zdjęcia dziecka w internecie zastanów się, czy nie będzie to dla niego w przyszłości źródłem wstydu i zakłopotania. Ustal z dzieckiem pory korzystania z komputera, maksymalny dzienny czas, jaki może spędzić przy komputerze i innych mediach, czas jednorazowej sesji. Zadbaj o dobrze zorganizowane stanowisko komputerowe dziecka: Biurko powinno być dostosowane do wysokości dziecka, ekran powinien znajdować się na poziomie wzroku dziecka. Jeżeli decydujesz się na publikowanie zdjęć lub filmów przedstawiających twoje dziecko, pamiętaj o następujących zasadach: Nie publikuj materiałów z nagim dzieckiem lub ubranym jedynie w bieliznę. Nie publikuj materiałów przedstawiających dzieci w intymnych lub niezręcznych sytuacjach (np. w toalecie, podczas czynności pielęgnacyjnych). Dziecko powinno siedzieć bokiem lub przodem do pokoju. Światło dzienne i/lub sztuczne (lampa) nie powinno padać wprost na monitor. Krzesło powinno być stabilne, obrotowe, wyposażone w kółka, z regulowaną wysokością oparcia i siedziska. Podłokietniki powinny być ustawione na tej samej wysokości co dłonie, aby przedramię mogło być ułożone poziomo\n17 Zdrowie a urządzenia mobilne Co prawda, badania nie rozstrzygają jednoznacznie, czy korzystanie z telefonów komórkowych wpływa np. na zwiększoną zapadalność na choroby nowotworowe, warto jednak, szczególnie w przypadku dzieci, zwrócić uwagę na bezpieczeństwo ich użytkowania. Wydawane do tej pory zalecenia podkreślają, że dzieci i młodzież powinny korzystać z telefonów komórkowych z umiarem. Jeżeli zgadzasz się, by twoje małe dziecko używało własnego telefonu komórkowego, zadbaj, by korzystanie z niego było ograniczone do niezbędnego minimum, maksymalny czas przeznaczony na rozmowy należy ustalić również w przypadku starszych dzieci (np minut dziennie). Telefon i inne urządzenia mobilne nie powinny być używane w bezpośredniej bliskości elektronicznego sprzętu medycznego (w tym rozruszników serca, pomp insulinowych i neurostymulatorów). Jeśli dziecko korzysta z aparatu słuchowego, poszukaj telefonu, który będzie mógł z nim współpracować. Przekaż dziecku, że powinno przestrzegać zakazów używania telefonów komórkowych większość z nich ma swoje uzasadnienie. Porozmawiaj z dzieckiem o bezpieczeństwie używania urządzeń mobilnych i minimalizowaniu wpływu fal radiowych. Zwróć uwagę dziecka na fakt, że używając słuchawek, nie powinno ustawiać maksymalnej głośności grozi to uszkodzeniem słuchu. Przekonaj dziecko, by korzystało z zestawu słuchawkowego (przewodowego lub Bluetooth moc wykorzystywana przez Bluetooth jest wielokrotnie niższa niż w przypadku transmisji w sieci komórkowej). Jego używanie powoduje oddalenie telefonu od głowy, a co za tym idzie wydatne zmniejszenie jej ekspozycji na fale radiowe. Przekonaj dziecko, by zamiast rozmów telefonicznych wykorzystywało SMS-y i internet. Patrzenie na ekran wymusza oddalenie urządzenia od ciała i zmniejsza jego ekspozycję na fale radiowe. Zwróć uwagę dziecka na fakt, że w przypadku słabego zasięgu nadajnik telefonu pracuje z maksymalną mocą. Przekaż dziecku, że rozmowy telefoniczne, szczególnie te dłuższe, powinno się prowadzić z miejsc zapewniających wysoki poziom sygnału (poza garażami podziemnymi, windą). Optymalna siła sygnału to 4-5 kresek na wyświetlaczu telefonu. Używaj i przekazuj dziecku do użytku tylko telefony komórkowe kupione w autoryzowanych punktach sprzedaży gwarantuje to spełnianie przez urządzenie wymagań bezpieczeństwa. Mogą one nie być spełniane przez telefony przerabiane, z drugiej ręki, pochodzące od nieznanych producentów. Więcej: Pamiętaj, że korzystanie z mediów elektronicznych nie może być dominującą formą aktywności dziecka. Zadbaj o jego ruch i spędzanie czasu na świeżym powietrzu. Zadbaj, by dziecko nie nosiło telefonu bezpośrednio przy ciele (z dala od podbrzusza, lepiej w torbie niż w kieszeni) i nie spało w bezpośredniej bliskości telefonu. W przypadku laptopów i tabletów dziecko nie powinno ich opierać bezpośrednio o ciało, np. trzymając na kolanach. Regularne przegrzewanie ciała może prowadzić do chorób skóry. Urządzenia mobilne nie powinny być również używane w bezpośredniej bliskości brzucha kobiety w ciąży. Zwróć również uwagę dziecka na fakt, że nie powinno używać telefonu, nawet z zestawem sluchawkowym, np. trakcie jazdy rowerem tak jak u kierowcy rozmowa telefoniczna opóźnia reakcję na wydarzenia na drodze. Co więcej ze słuchawkami w uszach, nie słysząc niebezpieczeństwa, dziecko może być narażone na wypadki komunikacyjne\n18 Wirusy i robaki samopowielające się programy, które są w stanie wbrew woli użytkownika ingerować w zawartość komputera i rozpowszechniać się na kolejne komputery, np. poprzez pocztę elektroniczną lub wraz z plikami, np. na dyskach USB. Trojany (konie trojańskie) oprogramowanie, które pod pozorem użyteczności otwiera system komputerowy na szkodliwe działania: kasowanie plików, przejmowanie dostępu przez osoby z zewnątrz, stanowi również furtkę do instalacji innych programów. Programy szpiegujące oprogramowanie zbierające w nieuprawniony sposób informacje o użytkowniku i zazwyczaj przekazujące zawartość komputera na zewnętrzne serwery, kontrolowane przez cyberprzestępców. Szczególnym rodzajem są keyloggery, które zapisują informacje o klawiszach wciśniętych przez użytkownika, aby w ten sposób wykraść np. hasła dostępu. Każdy komputer podłączony do internetu jest narażony na zainfekowanie złośliwym oprogramowaniem. Ryzyko, że w komputerze znajdzie się oprogramowanie, które negatywnie wpłynie na jakość jego działania, bezpieczeństwo danych, a nawet uniemożliwi korzystanie z komputera, rośnie w przypadku, kiedy jego użytkownikiem jest dziecko nieświadome zagrożeń i możliwości zabezpieczenia się przed nimi. Ze względu na błyskawiczną ewolucję zagrożeń komputerowych i coraz bardziej zaawansowane metody ataku, żaden komputer nie jest bezpieczny w stu procentach. Można jednak wydatnie ograniczyć ryzyko związane z podłączeniem komputera do sieci, stosując właściwe zabezpieczenia. Złośliwe oprogramowanie (malware) to wszystkie programy, których celem jest spowodowanie szkód w naszym komputerze. Programy tego typu mogą niszczyć pliki, wykradać dane, zakłócać lub uniemożliwiać działanie komputera. Czasami zainfekowanie nimi komputera wymaga naszego działania (np. otwarcia załącznika z poczty elektronicznej lub użycia pamięci USB, na którą skopiowano pliki z już zarażonego komputera), czasem jednak wystarczy nawet wizyta na niebudzącej podejrzeń stronie, kontrolowanej przez cyberprzestępców (o ile nasza przeglądarka nie została uaktualniona najnowszymi łatkami bezpieczeństwa). Najistotniejsze zagrożenia to: Niezbędnym minimum pozwalającym na ochronę komputera przed złośliwym oprogramowaniem jest posiadanie w nim zaktualizowanego programu antywirusowego i zapory sieciowej oraz systematyczna instalacja wydawanych aktualizacji oprogramowania i systemu. Oprogramowanie antywirusowe. Dostępne są zarówno programy komercyjne, jak również udostępniane bezpłatnie, np. tylko na potrzeby użytku domowego. Instalując program tego typu, warto zadbać nie tylko o to, by systematycznie aktualizował swoją bazę wirusów, ale też i systematycznie skanował nasz komputer w ich poszukiwaniu. Znanymi darmowymi programami antywirusowymi są: Avast Free Antivirus, AVG Anti-virus Free Edition lub Microsoft Security Essentials (dostępny dla systemów Windows XP/ Vista/7). W Windows 8 standardowym (dostarczanym wraz z systemem) programem służącym do ochrony komputera jest Windows Defender. Zapora sieciowa (firewall). To oprogramowanie, które kontroluje dane wymieniane przez komputer za pośrednictwem internetu. Zapobiega lub informuje o łączeniu się naszego komputera z podejrzanymi serwerami, przeciwdziała próbom włamania. W systemach Windows (począwszy od XP) zapora jest elementem systemu komputera i jest domyślnie włączona (w Windows XP i Vista funkcja dostępna w Centrum zabezpieczeń, w Windows 7 i 8/8.1 w Centrum akcji ). Aktualizacje systemu/oprogramowania. Kolejnym elementem zwiększającym bezpieczeństwo komputera jest regularne aktualizowanie systemu operacyjnego oraz oprogramowania, w szczególności używanych przez nas przeglądarek internetowych. Często dopiero po wypuszczeniu na rynek nowego oprogramowania są wykrywane w nim luki w bezpieczeństwie, umożliwiające atak na nasz komputer. Wtedy również są publikowane przez twórców oprogramowania aktualizacje. W przypadku systemu 34 35\n19 Windows warto wybrać opcję automatycznego sprawdzania i instalowania aktualizacji i absolutnie nie opóźniać aktualizacji. Od kwietnia 2014 roku nie są już udostępniane aktualizacje systemu Windows XP. Dotyczy to zarówno aktualizacji systemowych, jak i aktualizacji zabezpieczeń, w tym programu Microsoft Security Essentials. Jeśli komputer pracuje na Windows XP, trzeba pamiętać, że nie jest już chroniony przez producenta tego systemu. Tymczasowo pomóc mogą regularne aktualizacje zainstalowanych programów (w tym obowiązkowo firewalla i antywirusa), docelowo należy jednak rozważyć zmianę systemu operacyjnego na wspierany przez producenta. Objawami zainfekowania komputera przez szkodliwe oprogramowanie mogą być: wolniejsze działanie lub zawieszanie się systemu, wolniejsze działanie sieci, uszkodzone pliki, komunikaty zapory sieciowej o próbie łączenia się z internetem przez nowe, nieznane programy, niespodziewana zmiana wyglądu przeglądarki internetowej, strony startowej lub menu programów. Jeśli komputer został zainfekowany, zaktualizuj ręcznie program antywirusowy i przeskanuj twardy dysk. W przypadku wykrycia zagrożenia program antywirusowy zazwyczaj pyta użytkownika, co ma zrobić i sugeruje najwłaściwsze rozwiązanie (najczęściej jest to kwarantanna lub usunięcie zainfekowanych plików). Jeśli masz problemy z aktualizacją programu antywirusowego (złośliwe oprogramowanie często blokuje tę możliwość), skorzystaj z dostępnych w sieci skanerów online, a po przeskanowaniu dysku ponownie spróbuj zaktualizować antywirusa. Bardzo często szkodliwe oprogramowanie jest uruchamiane przez samych użytkowników, którzy nieświadomie np. otwierają załączniki z poczty elektronicznej (nawet w przypadku maila pochodzącego od znanej nam osoby, mógł on zostać wygenerowany bez jej wiedzy) bądź instalują podejrzane oprogramowanie. Jeśli z komputera korzysta dziecko (nawet, jeśli jest to jego własny komputer, a przede wszystkim jeśli jest to komputer używany przez kilku domowników), warto rozważyć stworzenie dla niego osobnego konta użytkownika z ograniczonymi uprawnieniami. Nie będzie wówczas mogło np. samodzielnie instalować nowych programów, co zminimalizuje ryzyko zainfekowania komputera złośliwym oprogramowaniem. Zainstalowanie nowego programu będzie wymagało hasła administratora, którym dysponować będzie rodzic. Niechciane reklamy Ostrzeż dziecko, że obok wirusów zagrożeniem są również fałszywe alarmy lub żarty, np. rozsyłana na portalach społecznościowych informacja o konieczności usunięcia jednego z istotnych plików systemowych. Przekonaj dziecko, by nie naprawiało komputera bez twojej wiedzy i informowało cię o napotkanych problemach. Spam to niechciane i często wprowadzające w błąd reklamy internetowe, rozsyłane za pośrednictwem poczty elektronicznej, wyświetlane w serwisach online. Warto pamiętać, że dziecko często nie jest w stanie odróżnić reklamy od rzetelnej informacji, może być także podatne na obietnice nagród bądź darmowych gadżetów. Często w ten sposób są reklamowane produkty nieprzeznaczone dla dziecka. Co więcej mogą być one powiązane ze szkodliwym oprogramowaniem, instalującym się w komputerze po otwarciu reklamy. Większość programów pocztowych posiada filtr antyspamowy, automatycznie wykrywający wiadomości reklamowe. Dodatkowo, możliwe jest wskazanie nadawców, od których otrzymujemy spam od tej chwili wiadomości tego typu zostaną skasowane lub trafią do osobnego folderu. Nie należy odpisywać na e będące spamem. Otrzymanie odpowiedzi (nawet jeśli jest to prośba o nieprzesyłanie reklam) może być potraktowane jako potwierdzenie, że adres jest aktywny i w konsekwencji może być powodem nadsyłania jeszcze większej liczby reklam. Nasz adres może trafić do baz danych natarczywych reklamodawców, jeśli publikujemy go online lub podajemy, rejestrując się w różnych serwisach. Należy maksymalnie ograniczać podawanie adresu w internecie, a jeśli to niezbędne, najlepiej używać oddzielnego adresu, stworzonego specjalnie w celu rejestracji w serwisach, które mogą się wydawać podejrzane. W przypadku reklam na stronach WWW możliwe jest zainstalowanie wtyczki/dodatku do przeglądarki internetowej, który zapobiegnie wyświetlaniu natarczywych reklam. Popularnym dodatkiem tego typu jest AdBlock+ dostępny dla większości przeglądarek internetowych\n20 Kontrola rodzicielska Żadne z rozwiązań technicznych nie zastąpi uwagi rodzica i zdrowego rozsądku. Ale programy kontroli rodzicielskiej mogą ułatwić sprawowanie nadzoru nad dzieckiem zarówno w przypadku korzystania z komputera stacjonarnego, jak i urządzeń mobilnych, takich jak laptop, tablet lub smartfon. rodzic może obejrzeć w panelu administracyjnym oprogramowania. Niektóre z aplikacji umożliwiają przesyłanie zarejestrowanych zdarzeń (obrazy i adresy WWW) na adres mailowy. Ich podstawowe funkcje to: blokowanie dostępu do nieodpowiednich dla dzieci stron WWW, stałe lub czasowe ograniczanie dostępu do określonych programów i opcji urządzenia, monitorowanie i raportowanie. Programy ochrony rodzicielskiej dają możliwość utworzenia niezależnych profili dla różnych użytkowników innego dla dziecka, innego dla osoby dorosłej. Panel administracyjny (pozwalający na zmianę ustawień) jest chroniony hasłem, dzięki czemu rodzic ma pewność, że dziecko korzysta tylko z przeznaczonego i ustawionego specjalnie dla niego profilu. W przypadku blokowania dostępu do stron WWW rodzic (administrator urządzenia) ma możliwość określenia, jakie kategorie stron nie powinny być wyświetlane, np.: erotyczne, ofensywne/agresywne, umożliwiające pobieranie plików z internetu, portale wideo, portale społecznościowe. Inną metodą jest określenie listy stron, które rodzic uznaje za nieodpowiednie dla dziecka (tak zwana czarna lista stron). Równocześnie rodzic może określić słowa lub frazy, które użyte w treści strony spowodują jej zablokowanie. Kontrola rodzicielska może się odbywać dzięki autonomicznym programom, opcjom wyszukiwarki internetowej (SafeSearch) lub programom wbudowanym w system operacyjny. Funkcja Kontrola rodzicielska w systemie operacyjnym Windows 7 pozwala na określenie limitu czasu spędzanego przez dzieci przed komputerem oraz wskazanie programów i gier, których mogą używać (a także pozwala decydować kiedy). Za pomocą Kontroli rodzicielskiej w programie Windows Media Center można też zablokować dostęp do budzących zastrzeżenia programów telewizyjnych i filmów. By zwiększyć bezpieczeństwo dzieci podczas korzystania z internetu, warto zainstalować bezpłatny program Filtr rodzinny w ramach usługi Windows Live. Pozwala on określić, jakie witryny mogą odwiedzać dzieci oraz z kim mogą rozmawiać przez internet. Udostępnia także czytelne raporty dotyczące aktywności dzieci w internecie. Najwyższym poziomem zabezpieczenia jest zezwolenie na dostęp jedynie do konkretnych stron, które rodzic określił jako bezpieczne. To tak zwana biała lista stron. Wprowadzenie ograniczenia stałego lub czasowego dostępu do określonych programów i opcji urządzenia daje rodzicom możliwość: Możliwe jest również ograniczenie dzieciom korzystającym z wyszukiwarki Google dostępu do nieodpowiednich treści. Funkcja SafeSearch usuwa z wyników wyszukiwania obrazy i filmy zawierające: nagość od przodu; określenia czasu (długości i częstotliwości) korzystania z komputera i internetu; obrazowe sceny seksu lub akty seksualne; określenia usług internetowych, z których dziecko nie będzie mogło skorzystać; blokada może zostać nałożona na: komunikatory, listy dyskusyjne, e, pobieranie programów z internetu, pobieranie dokumentów; ograniczenia dostępu do funkcji komputera blokada może dotyczyć np.: zapisu na pamięciach USB, dostępu do panelu sterowania, dostępu do panelu Dodaj i usuń programy, funkcji Uruchom z menu start. Funkcja monitorowania i raportowania daje rodzicom możliwość kontroli zachowania dziecka. Programy kontroli rodzicielskiej umożliwiają zapisywanie obrazu zawartości monitora np. co minutę, 2 lub 10 minut. Ponadto zapisywane są strony, które dziecko przeglądało lub które zostały zablokowane przez oprogramowanie kontroli rodzicielskiej. Zrzuty ekranu lub wykaz zakazanych stron, które dziecko próbowało odwiedzić, zdjęcia i filmy artystyczne, których głównym motywem są genitalia lub obrazowe sceny seksu. Filtrowanie to nie obejmuje automatycznego blokowania treści przedstawiających przemoc. Warto pamiętać, iż domyślnym poziomem filtra SafeSearch jest umiarkowany, który filtruje jedynie zawartość obrazów. Możesz również wybrać poziom Filtrowanie ścisłe, aby zastosować je zarówno do grafiki, jak i tekstu. Filtr SafeSearch można włączyć w Ustawieniach wyszukiwania wyszukiwarki (w sekcji filtr SafeSearch pole Filtruj wyniki o charakterze jednoznacznie seksualnym ), a następnie zapisać zmianę (Zapisz na dole strony). By uniemożliwić dziecku wyłączenie filtra, należy zablokować ustawienia filtra. Filtr działa, dopóki na komputerze będzie włączona obsługa plików cookies, ich usunięcie może zresetować jego ustawienia


,, Wiosna w błękitnej sukience” - Szkoła Podstawowa nr 1 im. Lecha Bądkowskiego w Luzinie\n„ Wiosna w błękitnej sukience”\nDnia 26.04.2018 r. w świetlicy szkolnej odbył się konkurs recytatorski „Wiosna w błękitnej sukience”, w którym udział wzięło 9 uczniów z klas I – II. Celem konkursu było przezwyciężenie lęku przed wystąpieniami publicznymi, doskonalenie pamięci, nauka interpretowania utworów oraz upowszechnienie kultury żywego słowa.\nZaproszeni goście oklaskiwali uczestników gromkimi brawami. Wiersze były ciekawe i barwnie zaprezentowane. Wyniki przedstawiają się następująco:\nMiejsce I – Antonina Rosak IF\nMiejsce II – Nikola Anisiewicz IIA\nMiejsce III – Klaudia Bojk IIB\nKarolina Wenta IC\nFranek Górski IE\nWszyscy uczestnicy otrzymali wiosenne dyplomy i nagrody. Za przygotowanie konkursu odpowiedzialne były: mgr M. Frymark, mgr A. Bużan oraz mgr E. Ficek. Wychowawcy składają podziękowania również dla jury ( mgr A. Bużan, mgr E. Ficek, mgr T. Waga) i rodziców za obecność podczas wydarzenia.


Projektowanie stron internetowych - Racibórz - STRONARIUM - tworzenie, projektowanie stron internetowych, www\nProjektowaniem i pozycjonowaniem stron internetowych zajmujemy się od dawna. Nasze doświadczenie pozwala nam tworzyć nie tylko niewielkie wizytówki firm w internecie ale także rozbudowane serwisy www oraz sklepy internetowe. Działamy w Raciborzu i Głubczycach – projektujemy strony internetowe od nowa ale zajmujemy się także modernizacją oraz aktualizacjami. Dziś każdy chce być numerem jeden w wyszukiwarkach internetowych a podstawowym elementem poprawy w wynikach wyszukiwania jest wprowadzanie stale zmian, aktualizowanie zawartości strony www. Wszystko to odbywa się w myśl zasady “Chcesz być widoczny ? Pokaż się z jak najlepszej strony!” Projektując Państwa nowe strony internetowe zawsze pod uwagę bierzemy nie tylko szatę graficzną, czy tekstową. Jeśli strona www ma być z pozytywnym skutkiem odnajdywana przez potencjalnych klientów bardzo istotny jest także opis dla robotów Google. Krótko mówiąc celem jest umożliwienie odpowiedniego czytania strony również, a może przede wszystkim przez komputery, które odpowiednio klasyfikują stronę internetową. Dlatego oprócz zaprojektowania nowej strony proponujemy Państwu również:\nWspółpracując z nami gwarantujemy, że Państwa firma będzie zawsze wysoko. Cenę pozycjonowania ustalamy indywidualnie – w zależności od wymogów i założeń klientów.\nRestauracje, salony samochodowe, firmy budowlane, sklepy, firmy zajmujące się sprzedażą i wynajmem drukarek i wiele innych – zaufało nam wiele firm z terenu całego Śląska. Zapraszamy do współpracy!