(ostatnia modyfikacja: 09/09.2020)\nKilka dni temu skończyłem czytanie książki Johna D. Barrowa zatytułowanej Książka o Niczym wydanej w wydawnictwie Copernicus Center Press w 2015 roku. Wbrew pozorom to nie jest książka o niczym ale właśnie o Niczym i to jest Wielka Różnica. Barrow opisuje w jaki sposób Nic okazało się być niespodziewanie ważnym Czymś, wokół którego skupia się wiele istotnych pytań dręczących ludzkość od wieków. Książka Barrowa to także opis swego rodzaju wyścigu, którego celem było z jednej strony zrozumienie możliwości jej istnienia a z drugiej wytworzenie prawdziwej próżni fizycznej oraz zrozumienie roli, jaką pełni w Kosmosie. Serdecznie polecam wszystkim przeczytanie opisu tego wyścigu. Ja w niniejszym wpisie wykorzystam książkę Barrowa do przedstawienia jednego z poruszanych przez niego wątków, który dla mnie okazał się szczególnie interesujący.\nŚwiat obiektów astronomicznych podlega próżni w sposób, którego nie można pominąć. Obraz przeszłości, teraźniejszości i przyszłości Wszechświata proponowany przez współczesną kosmologię opiera się na niezwykłych właściwościach próżni. Dopiero z perspektywy czasu będzie można powiedzieć, czy konstrukcja ta nie jest tylko mirażem. Możliwe, że czas oczekiwania nie będzie zbyt długi. Odkrycia kosmologii dokonane w ostatnich latach XX. wieku pokazały wpływ próżni na rozszerzanie się Wszechświata. Miejmy nadzieję, że kolejne badania wyjaśnią, czy – jak się tego spodziewamy – niecałe piętnaście miliardów lat temu próżnia wykonała serię energetycznych wstrząsów umieszczających Wszechświat na kursie, którym podąża do dziś i który determinuje jego przyszłość. Wiele wskazuje na to, że jeśli chcemy zrozumieć, skąd się tu wzięliśmy i jak do tego doszło, niezbędne będzie właściwe zrozumienie istoty i właściwości Niczego oraz jego skłonności do zmiany – zarówno tej błyskawicznej, jak i niezauważalnej.\nBarrow zauważa, że filozoficzne przeglądy kluczowych idei z historii myśli ludzkiej niewiele miały do powiedzenia na temat Nicości. W poważną dyskusję na temat wielorakich przejawów Niczego zaangażowali się natomiast teolodzy, aby rozstrzygnąć, czy się z niego wywodzimy i czy grozi nam powrót do jego bezbożnej otchłani. Praktyki religijne często wiążą się z rzeczywistością Niczego, głównie ze względu na poruszaną problematykę śmierci. Śmierć jako całkowite unicestwienie jest od wieków rozumiana jako jedna z najbliżej towarzyszących nam odmian Niczego. Śmierć jest stacją końcową, do której wszyscy zmierzamy i dostarcza nam najszerszej skali porównawczej, sugerując przy tym istnienie pewnej ostatecznej perspektywy czy wręcz sądu ostatecznego.\nBarrow opisuje w jaki sposób Nic, w swoich rozmaitych przejawach, okazuje się być kluczowym pojęciem w wielu dziedzinach nauki. Właściwe zrozumienie Niczego prowadzi często do wyłonienia się nowych sposobów myślenia o świecie. W tym kontekście nic nie jest takie, jak mogłoby się nam wydawać. Logika Greków, twórców naszej zachodniej filozofii, uniemożliwiła im wyrażenie idei niczego i dopiero w kulturze indyjskiej znajdziemy myślicieli, którzy nie mieli problemu z uznaniem, że Nic może być Czymś. Następnie przyjrzymy się, co zaszło, gdy również Grecy podjęli ten temat. Ich zmagania skoncentrowały się na Nic fizycznym – pustej przestrzeni, próżni i pustki. Zmaganie, aby sensownie wyrazić te pojęcia i wcielić je w schemat kosmologiczny, porządkujący codzienne doświadczenia z obiektami świata fizycznego, wyznacza początek nieustającej i coraz bardziej zawiłej dyskusji trwającej niemal dwa tysiące lat. Również nauka i teologia średniowiecza zmagały się nieustannie z ideą próżni, próbując rozstrzygnąć kwestię jej realności fizycznej, logicznej możliwości i tego, czy jest pożądana z teologicznego punktu widzenia.\nRównolegle do poszukiwań sensu Niczego i pustki narodziła się poważna eksperymentalna filozofia próżni. Same zabawy słowne mające pomóc w ustaleniu, czy próżnia może istnieć, przestały wystarczać. Pojawiła się nowa droga ku wiedzy: zobacz sam, czy umiesz wytworzyć próżnię. Dotychczasowe dysputy teologiczne na temat realności próżni zostały z czasem wzbogacone o szereg prostych eksperymentów mających pokazać, czy jest możliwe całkowite opróżnienie pewnego fragmentu przestrzeni. Ten tok rozumowania doprowadził ostatecznie naukowców takich jak Galileusz, Evangelista Torricelli, Blaise Pascal czy Robert Boyle do usunięcia powietrza ze szklanych pojemników przy użyciu pomp i wykazania istnienia rzeczywistego ciśnienia i ciężaru powietrza unoszącego się nad naszymi głowami. Próżnia stała się częścią nauki eksperymentalnej. Okazała się być przy tym bardzo przydatna.\nFizycy wątpili jednak, czy możliwe jest wytworzenie prawdziwej próżni. Uważano, że Wszechświat wypełniony jest przez ocean eterycznej substancji, w której poruszamy się, nie wywierając nań żadnego mierzalnego wpływu. Naukowcy w XVIII i XIX wieku zmagali się z tym ulotnym płynem i z próbami wyjaśnienia przy jego udziale na nowo odkrytych sił elektrycznych i magnetycznych. Został on ostatecznie przez nich porzucony dopiero za sprawą talentu eksperymentatorskiego Alberta Michelsona i przenikliwego umysłu Alberta Einsteina. Pokazali oni, że kosmiczny eter nie jest konieczny, a dowody na jego istnienie są nieprzekonujące. Po opublikowaniu szczególnej teorii względności w 1905 roku kosmiczna próżnia znów stała się możliwa. W 1915 roku sytuacja ponownie uległa zmianie: nowa, relatywistyczna teoria grawitacji Einsteina pozwalała na precyzyjne matematyczne opisanie przestrzeni całkowicie pozbawionej masy i energii. Mogły więc istnieć puste wszechświaty.\nRewolucja kwantowa zastosowana w XX. wieku do opisu najmniejszych składników świata pokazała, że dawny obraz próżni jako pustego pudełka jest nie do utrzymania. Próżnię należy raczej rozumieć jako stan pudełka po usunięciu z niego wszystkiego tego, co da się usunąć. Nie oznacza to jednak, że pudełko jest puste. Tym, co pozostaje, jest raczej najniższy dostępny stan energetyczny – taki, że wszelkiego typu zakłócenia lub wpływy z zewnątrz powodują podwyższenie jego energii.\nZ biegiem lat egzotyczna wizja kwantowej Nicości zaczęła poddawać się badaniom eksperymentalnym a fizycy odkryli, że ich asekuracyjna definicja próżni jako tego, co pozostaje po usunięciu wszystkiego, co da się usunąć, nie była tak niemądra, jak by się mogło wydawać. Rzeczywiście zawsze coś zostaje: energia próżni przenikająca każdy zakątek Wszechświata. Ta wszechobecna, niedająca się usunąć energia próżni została w końcu wykryta i pokazano, że jej obecność jest fizycznie namacalna. Jej prawdziwe znaczenie dla struktury Wszechświata zostało jednak odkryte dopiero w ostatnich dekadach XX. wieku. Jak się okazuje, świat może posiadać wiele różnych stanów próżniowych. W określonych warunkach może nastąpić przejście między dwoma takimi stanami – ze spektakularnymi konsekwencjami tego procesu. Co ciekawe, wydaje się, że tego typu przejścia trudno jest uniknąć przy opisie pierwszych chwil rozszerzania się Wszechświata. Jeszcze ciekawszy jest fakt, że owo przejście może prowadzić do szeregu interesujących skutków, co pozwala ostatecznie na wyjaśnienie wielu niezwykłych właściwości Wszechświata, które wydawały się być wcześniej owiane całkowitą tajemnicą.\nW końcowej części książki Barrow zatrzymał się nad dwoma kosmologicznymi tajemnicami dotyczącymi Niczego. Pierwsza z nich ma starożytny rodowód – jest to problem stworzenia Czegoś z Niczego i pytanie o to, czy Wszechświat miał początek. Jeśli tak, to z czego się wyłonił? Jakie są religijne źródła takiego poglądu i jaki jest dzisiaj jego status naukowy? Druga tajemnica jest nam czasowo bliższa. Łączą się w niej wszystkie współczesne przejawy próżni, opis grawitacji i nieunikniona obecność energii w próżni kwantowej. Einstein pokazał, że Wszechświat może być wyposażony w tajemniczą postać energii próżni. Aż do niedawna obserwacje astronomiczne mówiły nam tylko tyle, że jeśli ta energia rzeczywiście istnieje i wywiera wpływ na cały Kosmos, to jej intensywność musi być nieprawdopodobnie mała, aby nie zdominowała reszty Wszechświata. W 1998 roku dwa zespoły astronomów połączyły moc najpotężniejszych ziemskich teleskopów z mocą optyczną Kosmicznego Teleskopu Hubble’a i zgromadziły jednak przekonujące dowody na realność kosmicznej energii próżni. Jej działanie jest spektakularne. Okazuje się ona przyspieszać rozszerzanie się Wszechświata. Jeśli energia ta jest naprawdę czymś realnym, to wyznaczy ona przyszłe losy Wszechświata i zdeterminuje jego koniec.\nNajbardziej owocne badania próżni przeprowadzono w XVII wieku. Wiązały się one z eksperymentami nad zachowaniem się gazów poddawanych działaniu różnych ciśnień. W 1638 roku Galileusz zauważył, że przy pompowaniu wody przy użyciu pompy ssącej istnieje granica wysokości, do której można wciągnąć wodę. Było to dziesięć i pół metra i ani centymetra wyżej. W miarę ulepszania tych urządzeń naukowcy zaczęli zastanawiać się, dlaczego właściwie w ogóle one działają? Z czasem ustalono, że po usunięciu powietrza z zamkniętej przestrzeni występowała siła zasysająca ciecz do tej przestrzeni. Z początku wydawało się to potwierdzać starożytny dekret Arystotelesa, że „Natura nie znosi próżni” – po wytworzeniu pustej przestrzeni materia rusza więc, aby ją wypełnić. Arystoteles utrzymywał, że materia wypełnia próżnię, ponieważ jest to dla niej stan docelowy. Takie wyjaśnienia nie zadowalały jednak Galileusza. Widział, że jest coś niesatysfakcjonującego w traktowaniu niezdolności pompy do wciągania wody powyżej pewnego ustalonego poziomu jako dowodu na niechęć Natury wobec próżni. Dlaczego bowiem niechęć Natury miałaby sięgać akurat dziesięciu i pół metra?\nZagadka pomp wodnych została rozwiązana przez jednego z uczniów Galileusza Evangelistę Torricellego. Torricelli zdał sobie sprawę, że powietrze atmosferyczne Ziemi posiada pewien ciężar, który naciska na Ziemię i wywiera na jej powierzchni ciśnienie. Owo „ciśnienie atmosferyczne” było przyczyną, dla której powietrze miało skłonność do wypełniania opróżnianych przez nas przestrzeni. Przeprowadzanie eksperymentów przy użyciu wody było uciążliwe (choć tanie): dziesięć i pół metra, oznaczało specyficzne wymagania wobec laboratorium badawczego. Torricelli zauważył, że gdyby użyć cieczy gęstszej od wody, maksymalna wysokość pompowania byłaby niższa. Najbardziej gęstą ze wszystkich cieczy jest rtęć, płynny metal. Jest ona niemal czternaście razy gęstsza od wody, tak więc można się spodziewać, że maksymalna wysokość, na jaką uda się ją wpompować, będzie czternaście razy niższa niż w przypadku wody, co oznacza dogodną wartość ledwie 76 centymetrów słupa rtęci.\nTorricelli wziął prostą szklaną rurkę o długości przekraczającej 75 centymetrów i z jednej strony zamknął ją poprzez nadtopienie szkła, z drugiej pozostawił otwartą. Następnie wypełnił ją po brzegi, przytknął ujście palcem, obrócił do góry dnem, umieszczając jej otwarty koniec pod powierzchnią rtęci wypełniającej naczynie. Po cofnięciu palca poziom rtęci w rurce opadał. Po wykonaniu tego eksperymentu na wysokości odpowiadającej poziomowi morza, bez względu na grubość rurki, rtęć osiągała poziom zbliżony do 76 centymetrów nad poziomem rtęci w naczyniu. Niezwykłość eksperymentu Torricellego polegała na tym, że po raz pierwszy zdawało się, iż wytworzona zostaje trwała próżnia fizyczna. Po napełnieniu rurki rtęcią nie było w niej powietrza. A jednak po jej odwróceniu poziom rtęci spadał, pozostawiając za sobą pustą przestrzeń. Co się w niej znajdowało? Powietrze nie mogło się przedostać. Musiała więc być to próżnia. Przyczyną takiego stanu rzeczy był fakt, że siła wywierana przez ciężar powietrza atmosferycznego ponad naczyniem z rtęcią działała na jej powierzchnię i sprawiała, że rtęć wznosiła się w rurce do poziomu, na którym jej ciśnienie równoważyło to wywierane przez powietrze na powierzchni naczynia z rtęcią.\nObok efektu praktycznego jakim było wynalezienie barometru rtęciowego eksperyment Torricellego doprowadził ostatecznie do powszechnego zaakceptowania idei, że Ziemia otulona jest kokonem atmosfery, która rozrzedza się w miarę oddalania się od powierzchni Ziemi, stając się ostatecznie pustą przestrzenią, którą my nazywamy obecnie „przestrzenią kosmiczną”. Torricelli pokazał, że my i nasze lokalne środowisko zbudowani jesteśmy z materii o innej gęstości niż ta wypełniająca Kosmos. Jesteśmy odosobnieni i unosimy się w niezmierzonej pustce.\nWedług Barrowa najbardziej spektakularnym wytworem intelektualnym XX. wieku jest Einsteinowska teoria grawitacji, określana mianem „ogólnej teorii względności”. Wyparła ona po trzystu latach teorię grawitacji Newtona ponieważ może być stosowana do opisu obiektów poruszających się z prędkością bliską prędkości światła oraz znajdujących się w bardzo silnych polach grawitacyjnych. Gdy nie ma masy i energii, przestrzeń jest płaska. Po dodaniu masy robi się zakrzywiona. Przy dużej masie zakrzywienie płaskiej przestrzeni jest duże tylko w pobliżu źródła masy i stopniowo spada w miarę oddalania się od niego. Wedle teorii Einsteina ruchy ciał w zakrzywionej przestrzeni wynikają z lokalnej topografii. Ciała po prostu podróżują najszybszą możliwą trasą. Einstein nie wspomina o żadnych siłach – wszystko rusza się, jak gdyby nie występowały żadne siły, czyli po trajektorii, która jest analogiczna do linii prostej w geometrii euklidesowej. Poruszające się obiekty postępują zgodnie z rozkazami dyktowanymi przez lokalną krzywiznę przestrzeni.\nWykorzystując równania ogólnej teorii względności można otrzymać rozwiązania, które opisują cały Wszechświat – coś, co astronomowie nazywają „czasoprzestrzenią”. Rozwiązania takie informują o kształcie przestrzeni w dowolnym wybranym momencie dzięki czemu uzyskujemy obraz przedstawiający ewolucję kształtu przestrzeni w odpowiedzi na ruch i oddziaływania znajdującej się w niej masy i energii. Równania ogólnej teorii względności pozwalają nam na ustalenie stanu przestrzeni i sposobu, w jaki zmienia się czas ze względu na określony rozkład masy i energii. Tak więc rozwiązanie tych równań daje nam uzupełniającą się parę: geometrię wytworzoną przez dany rozkład masy i energii lub, odwrotnie, zakrzywioną geometrię wymaganą przez ustalony układ masy i energii.\nRównania ogólnej teorii względności możemy traktować jako przepis pozwalający na wyznaczenie geometrii przestrzeni na podstawie rozkładu masy i energii we Wszechświecie. Na podstawie tego opisu mogłoby się wydawać, że przy braku materii i energii – czyli w sytuacji, w której przestrzeń jest doskonale pustą próżnią w tradycyjnym sensie – przestrzeń powinna być płaska i niezaburzona. Niestety, kwestia ta jest bardziej skomplikowana. Całkowicie płaska i niezaburzona geometria faktycznie jest rozwiązaniem równań w sytuacji braku masy i energii, jak można by się spodziewać. Istnieją jednak inne rozwiązania opisujące wszechświaty bez masy czy energii, ale cechujące się zakrzywioną przestrzenią a właściwie zakrzywioną czasoprzestrzenią.\nSam fakt, że ogólna teoria względności pozwala na odnajdywanie precyzyjnych opisów wszechświatów, które rozszerzają się, jak nasz Wszechświat, ale które nie zawierają żadnej materii, nie oznacza jeszcze, że takie scenariusze są realistyczne. Na szczęście jedno z najprostszych rozwiązań równań Einsteina, w którym występuje materia oraz rozszerzanie się w takim samym tempie w każdym kierunku i w każdym miejscu, daje niezwykle precyzyjny opis zachowania się obserwowanego przez nas Wszechświata. Problemem dla kosmologów jest jednak wyjaśnienie, dlaczego właśnie to rozwiązanie zostało wybrane (przez kogo?), aby przejść od bycia czystą możliwością teoretyczną ku rzeczywistemu fizycznemu istnieniu. Dlaczego ten prosty wszechświat, a nie jakieś inne rozwiązanie równań Einsteina? Mamy podstawy by przypuszczać, że we Wszechświecie kryje się więcej niż to, co można wyczytać z samych równań. Połączenie teorii Einsteina z wiedzą na temat elementarnych cząstek materii może nakładać poważne ograniczenia na to, które zakrzywione przestrzenie są fizycznie możliwe. Może też być tak, że we wczesnym etapie ewolucji Wszechświata istniały egzotyczne formy materii, które sprawiły, że wszystkie lub prawie wszystkie skomplikowane wszechświaty dozwolone przez równania Einsteina ostatecznie po miliardach lat okazują się wyglądać coraz bardziej jak widziany dziś przez nas prosty izotropowy rozszerzający się Wszechświat.\nKiedy w 1916 roku Einstein zaczął przyglądać się konsekwencjom, jakie miała dla kosmologii jego nowa teoria grawitacji, wiedza o rozmiarze i budowie Kosmosu była znacznie mniejsza niż dzisiaj. Nie było powodu, by przypuszczać, że poza naszą Drogą Mleczną istnieją inne galaktyki. Astronomowie zajmowali się gwiazdami, planetami, kometami i asteroidami. Einstein chciał stosować swoje równania do opisu całego Wszechświata, ale były one zbyt złożone, by je rozwiązywać bez pewnych założeń upraszczających. Miał tu sporo szczęścia. Założył na temat Wszechświata coś, co z pewnością ułatwiało życie matematykowi, ale co mogło się okazać niesłuszne w odniesieniu do samego Wszechświata. Odnośne przesłanki obserwacyjne po prostu nie istniały. Założenie Einsteina polegało na przyjęciu, że Wszechświat jest taki sam w każdym miejscu i w każdym kierunku przez cały czas. Dziś powiedzielibyśmy, że jest jednorodny i izotropowy. Oczywiście "gołym okiem" widać, że nie jest on dokładnie taki. Założenie polegało na tym, że odchyłki od doskonałej jednolitości są tak małe, że nie wpływają znacząco na opis matematyczny całego Wszechświata.\nW miarę postępu badań okazywało się, że z równań wynika, coś niespodziewanego: Wszechświat musiał się nieustannie zmieniać. Nie dało się odnaleźć rozwiązania, w którym modelowany wszechświat zawierał jednolity rozkład materii, reprezentujący odległe gwiazdy, który nie ulegał zmianie w dużych skalach czasowych. Gwiazdy powinny przyciągać siebie nawzajem za sprawą siły grawitacji. Aby jednak nie doszło do skurczenia się i zgromadzenia materii w wielkiej kosmicznej implozji, musiał istnieć jakiś skierowany na zewnątrz ruch, który by temu zapobiegł: wszechświat „rozszerzający się”. Einsteinowi nie odpowiadała taka możliwość. Była ona sprzeczna z jego głębokim przekonaniem o statyczności Wszechświata. W obliczu niestatycznego Wszechświata wyłaniającego się z równań ogólnej teorii względności Einstein znalazł drogę wyjścia: do fragmentu równań przechowującego informację o geometrii czasoprzestrzeni dodał prosty dodatkowy człon zawierający informację o dodatkowej sile pomiędzy wszystkimi ciałami obdarzonymi masą, której wartość zwiększała się wraz z rosnącą odległością pomiędzy nimi. W skali lokalnej pomijalnie mała, w skali kosmologicznej ta dodatkowa siła grawitacyjna miała przezwyciężyć wpływ grawitacyjnego przyciągania między ciałami. Einstein oznaczył tę siłę w swoich równaniach grecką literą lambda – Λ. Sama teoria nie dostarczała jednak informacji o tym, jaka jest wartość lambdy, a nawet, czy jest ona liczbą dodatnią czy ujemną. Lambda stała się nową stałą przyrody, jak Newtonowska stała grawitacyjna G. Einstein określił lambdę jako „stałą kosmologiczną”. Einstein rozumiał, że dodatnia wartość lambdy oznaczałaby, że jej odpychający przyczynek do całkowitej siły grawitacji przeciwstawiałby się przyciąganiu siły Newtona. Sprawiałby, że odległe od siebie obiekty odpychają się. Zdał też sobie sprawę, że przy odpowiednim dobraniu jej wartości nastąpiłoby dokładne zrównoważenie przyciągania grawitacyjnego, dzięki czemu wszechświat byłby statyczny, ani nie rozszerzający się, ani nie kurczący. Łatwo też wyjaśnić, dlaczego nie ma dowodów na istnienie siły lambda na Ziemi. Wartość lambdy, przy której Wszechświat jest statyczny, jest niezwykle mała – tak mała, że skutków tej siły na Ziemi nie dałoby się wykryć w toku pomiarów oddziaływań grawitacyjnych. Wynika to z faktu, że siła ta wzrasta wraz z odległością. Jej wartość jest wysoka w skali astronomicznej, w której odpowiada za stabilność Wszechświata, ale znikoma w skali ziemskiej czy nawet całego Układu Słonecznego.\nEinstein nie był jedyną osobą badającą równania ogólnej teorii względności. Rosjanin Aleksandr Friedman był jednym z pierwszych, którzy pojęli matematykę leżącą u podstaw nowej teorii grawitacji Einsteina i w 1922 roku odnalazł nowe rozwiązania równań Einsteina, które sam Einstein przeoczył. Odnalazł też rozwiązania rozszerzające się i kurczące, które Einstein próbował wykluczyć poprzez wprowadzenie członu z lambdą. Znalazł jednak ponadto coś bardziej interesującego: nawet po dodaniu do równań Einsteinowskiej lambdy Wszechświat miał nie być statyczny. Znalezione przez Einsteina rozwiązanie, w którym przyciągająca siła grawitacji była dokładnie zrównoważona przez odpychającą lambdę, faktycznie istniało. Opisywało jednak wszechświat, który nie mógł trwać. Było to rozwiązanie niestabilne. Gdyby w statycznym wszechświecie Einsteina wystąpiła choćby najdrobniejsza nieregularność w rozkładzie gęstości, zacząłby się on rozszerzać lub kurczyć. Friedman wykazał, wykazując, że nawet w obecności siły lambda istnieją rozwiązania równań Einsteina opisujące wszechświaty rozszerzające się. Doprowadzając swoje obliczenia do końca, Friedman doszedł do najważniejszego, według Barrowa, twierdzenia naukowego XX. wieku: cały Wszechświat się rozszerza. W 1929 roku Amerykanin Edwin Hubble zgromadził dane obserwacyjne potwierdzające rozszerzanie się Wszechświata w zgodzie z przewidywaniami Friedmana.\nPomimo porzucenia statycznego modelu wszechświata, siła lambda przetrwała. Lambda mogła mieć tak niską wartość, że jej istnienie można było w praktyce pominąć nawet w skali astronomicznej, jednak nie było żadnego powodu, aby ją całkowicie usunąć z równań teorii. Obserwacje pokazały, że jeśli lambda istnieje, to jej wartość jest bardzo mała. Dlaczego jednak miałaby być tak mała? Teoria Einsteina nie mówiła nic na temat jej wielkości albo realnych źródeł w świecie fizycznym. Czym więc mogła być? Było to ważne pytanie, ponieważ odpowiedź na nie z pewnością powinna dostarczyć nam wiedzy na temat natury próżni. Nawet bowiem po usunięciu całej materii z Wszechświata, siła lambda wciąż by istniała, powodując jego rozszerzanie się lub kurczenie. Lambda istniała zawsze, działając na wszystko, niezależna od niczego. Z czasem zaczęła coraz bardziej przypominać jakąś wszechobecną formę energii, która pozostawała po usunięciu z Wszechświata wszystkiego, co dało się usunąć – to zaś mogło już przypominać komuś definicję próżni.\nPierwszą osobą, która zasugerowała, że stała kosmologiczna może mieć związki z innymi działami fizyki poza kosmologią, był belgijski astronom i zarazem ksiądz katolicki Georges Lemaître. Lemaître był jednym z pierwszych, którzy potraktowali ideę rozszerzającego się Wszechświata jako poważne zagadnienie z zakresu szeroko rozumianej fizyki. Był zwolennikiem Einsteinowskiej siły lambda i znalazł samodzielnie kilka nowych rozwiązań równań Einsteina, w których figurowała. Był przekonany, że musi być ona obecna w teorii Einsteina, ale w przeciwieństwie do Einsteina, który próbował o niej zapomnieć, oraz niektórych astronomów, którzy zakładali że nawet jeśli istnieje, to jest pomijalna, pragnął zinterpretować ją na nowo. Lemaître zdał sobie sprawę, że choć Einstein umieścił lambdę po geometrycznej stronie swoich równań, możliwe było przesunięcie jej na stronę materii i energii oraz zinterpretowanie jej jako jednego ze składników zawartości materialnej Wszechświata. Po dokonaniu tego kroku trzeba było zgodzić się na odwieczne istnienie we Wszechświecie dziwnego płynu, którego ciśnienie wynosi minus jego gęstość energii. Ujemne ciśnienie to po prostu siła rozciągająca, co nie jest niezwykłe, ale rozciąganie wywoływane przez lambdę to coś innego: powoduje ono odpychające oddziaływanie grawitacyjne.\nSpostrzeżenia Lemaître’a były bardzo istotne, ponieważ po takim zinterpretowaniu stałej kosmologicznej można było liczyć na zrozumienie jej pochodzenia poprzez badanie zachowania się materii w stanach o bardzo wysokich energiach. Gdyby badania tego typu ujawniły istnienie pewnej postaci materii, dla której zachodzi ów szczególny związek między ciśnieniem a gęstością energii, to możliwe byłoby powiązanie naszego zrozumienia grawitacji i geometrii Wszechświata z innymi dziedzinami fizyki. Było to również istotne dla astronomicznego pojęcia próżni. Po odrzuceniu Einsteinowskiej stałej kosmologicznej można było przypuszczać, że istnieją wszechświaty próżniowe, w których nie występowała żadna materia w zwykłej postaci. Jeśli jednak stała kosmologiczna była tak naprawdę pewną zawsze obecną odmianą materii, to prawdziwe wszechświaty próżniowe nie istniały. Zawsze istniała owa ulotna energia lambda, działająca na wszystko, ale nieporuszona przez ruchy czy obecność innych form materii. Niestety, wydaje się, że nikt nie zwrócił uwagi na te koncepcje Lemaître’a, mimo że zostały one opublikowane w 1931 roku w renomowanym czasopiśmie Nature. Naukowcy zajmujący się fizyką jądrową i fizyką cząstek elementarnych, dziedzinami wciąż wówczas młodymi, w swoich teoriach budowy materii nie dostrzegli (jeśli w ogóle szukali) nic, co wyglądałoby jak naprężenie opisywane przez lambdę.\nAstronomowie poszukiwali odpowiedzi na pytanie: czy można dostrzec wpływ lambdy na rozszerzanie się Wszechświata? Jeśli istnieje siła lambda i jest na tyle duża, że dominuje nad przyciągającą siłą grawitacji w największych skalach pozagalaktycznych, to powinna wpłynąć na rozszerzanie się Wszechświata: najbardziej odległe gromady galaktyk powinny oddalać się od siebie coraz szybciej, a nie zwalniać. Aby wykryć takie kosmiczne przyspieszenie potrzebna jest najpierw metoda wyznaczania odległości do dalekich gwiazd i galaktyk. Nie tak łatwo jednak ustalić, jak daleko znajdują się te obiekty. Problem ten sprawia, że wszelkie pomiary ekspansji Wszechświata w największej pozagalaktycznej skali były zbyt mało precyzyjne, aby mogły potwierdzić lub obalić Einsteinowską hipotezę istnienia siły lambda. Nie dawało się jednoznacznie ustalić, czy ekspansja Wszechświata przyspiesza. Brak dowodu potraktowano jako dowód braku – a tak czy inaczej wydawało się to być niezwykłym zbiegiem okoliczności, że siła lambda zaczęła przyspieszać kosmiczną ekspansję właśnie wtedy, kiedy na kosmicznej scenie pojawili się astronomowie. Lambda musiałaby mieć ponadto nieprawdopodobnie niską wartość. Uważano, że lepiej jest przyjąć, że lambda wynosi zero, i spróbować znaleźć wyjaśnienie tego faktu.\nW ostatnich latach XX. wieku sytuacja się zmieniła. Wyniki obserwacji czterdziestu odległych supernowych z teleskopów naziemnych i teleskopu Hubble’a, wykonywanych przez dwa odrębne międzynarodowe zespoły astronomów (the Supernova Cosmology Project and the High-Z Supernova Search Team). dostarczyły mocnych dowodów na przyspieszanie rozszerzania się Wszechświata. Co istotne, obserwacje te domagają się istnienia stałej kosmologicznej lub, mówiąc inaczej, siły lambda; prawdopodobieństwo, że można wyjaśnić je przez przyjęcie niezwiększającego się tempa ekspansji, jest mniejsze niż jedna setna. Gdyby udało się całkowicie wykluczyć potencjalne źródła błędów, a inne zespoły astronomów stosujące inne metody analizy innych danych potwierdziły istniejące obecnie wyniki, co na razie ma miejsce, to mielibyśmy do czynienia z czymś niezwykłym i niespodziewanym: rozszerzanie się Wszechświata przyspieszałoby i byłoby kontrolowane przez naprężenie lambda. Konsekwencje takiego stanu rzeczy dla naszego zrozumienia próżni i jej potencjalnej roli w pośredniczeniu pomiędzy grawitacją a innymi siłami przyrody byłyby daleko idące.\nOdkrycie, że Wszechświat się rozszerza, oznacza, że w przeszłości był gorętszy i gęstszy niż obecnie. Po odtworzeniu jego historii aż do kilku pierwszych minut natrafiamy na środowisko o coraz wyższej energii i temperaturze, które ostatecznie redukują znajome formy materii – atomy, jony i cząsteczki – do ich najprostszych i najmniejszych składników. Liczba i natura najbardziej elementarnych składników materii będzie więc odgrywała kluczową rolę przy ustalaniu ilości i właściwości rozmaitych form materii, które przetrwały młodość Wszechświata.\nOdkryty na początku XX. wieku i leżący u podstaw mechaniki kwantowej falowy aspekt cząstek ujawnia się w subtelny sposób. Austriacki fizyk Erwin Schrödinger zaproponował równanie, które opisuje zmiany w czasie i przestrzeni tego falowego aspektu każdej cząstki, która znajduje się pod wpływem sił lub innych oddziaływań. Schrödinger nie miał jednak jasnego poglądu na to, czym jest ów aspekt wyznaczany przez jego równanie. Fizykiem, który dostrzegł, czym on musi być, był Max Born: równanie Schrödingera opisuje zmianę prawdopodobieństwa uzyskania określonego wyniku eksperymentu. Kiedy więc mówimy, że cząsteczka zachowuje się jak fala to właściwie jest myśleć o niej jako o fali informacji albo prawdopodobieństwa. Na przykład, kiedy fala elektronowa przechodzi przez laboratorium, oznacza to, że z większym prawdopodobieństwem wykryjemy w nim elektron. Teoria kwantowa jest całkowicie deterministyczna, ale nie na poziomie przejawiania się mierzonych przez nas rzeczy. Równanie Schrödingera daje nam w pełni deterministyczny opis zmian pewnej wielkości (nazywanej „funkcją falową”), która ujmuje aspekt falowy danego układu. Funkcja falowa nie jest jednak obserwowalna. Pozwala nam wyłącznie na obliczenie wyników pomiarów, i to tylko w postaci prawdopodobieństwa uzyskania określonych wyników.\nJedną z najbardziej dramatycznych konsekwencji falowego charakteru wszelkiej masy i energii (przypomnijmy, że konsekwencją szczególnej teorii względności jest równoważność i wzajemna wymienialność masy i energii) jest jego wpływ na pojęcie próżni. Gdyby materia składała się ostatecznie z maleńkich cząsteczek przypominających kulki, moglibyśmy jednoznacznie powiedzieć, w której połowie pudełka znajduje się dana cząstka. W przypadku fali odpowiedź na pytanie, gdzie ona jest, nie jest tak prosta. Fala rozciąga się po całym pudełku.\nPo pełniejszym zbadaniu konsekwencji kwantowego obrazu materii pojawiła się nowa idea, która miała na nowo uderzyć w pojęcie próżni. Werner Heisenberg wykazał, że istnieją sprzężone ze sobą pary parametrów, których nie można jednocześnie zmierzyć z dowolną precyzją, nawet przy użyciu idealnych instrumentów pomiarowych. Owo ograniczenie pomiarowe znane jest pod nazwą zasady nieoznaczoności. Jedną z par wielkości związanych w ten sposób przez zasadę nieoznaczoności jest położenie i pęd. Nie możemy więc wiedzieć z dowolną dokładnością, gdzie coś jest oraz w jaki sposób się porusza, czyli jaką ma prędkość. Nieoznaczoność ta ma znaczenie wyłącznie dla bardzo małych obiektów o rozmiarze zbliżonym do długości ich fali kwantowej. Bardziej precyzyjne spojrzenie na zasadę nieoznaczoności jako na limit stosowania się klasycznych pojęć typu położenie i pęd przy opisie stanu kwantowego pokazuje, że klasyczne pojęcia typu położenie i pęd nie mogą współwystępować na arenie kwantowej.\nTeoria kwantowa i zasada nieoznaczoności spowodowały, że nie możemy już utrzymywać prostego poglądu, że próżnia to puste pudełko. Gdybyśmy mogli powiedzieć, że w pudełku nie ma żadnych cząsteczek i że jest ono całkowicie pozbawione wszelkiej masy i energii, złamalibyśmy zasadę nieoznaczoności, ponieważ wymagałoby to od nas pełnej wiedzy na temat ruchu w każdym punkcie i energii układu w każdym momencie. W miarę badania coraz to większej liczby układów fizycznych w świetle teorii kwantowej fizycy odkryli, że ten ostatni próg wyznaczony przez zasadę nieoznaczoności przejawia się w postaci tak zwanej energii punktu zerowego: okazało się, że w układach kwantowych zawsze obecna jest pewna niedająca się usunąć porcja energii. Z układu nie da się usunąć całej energii za pomocą żadnego procesu chłodzącego zgodnego z prawami fizyki. Poziom zerowy równa się połowie hf, kwantu energii (h oznacza stałą Plancka a f oznacza częstotliwość funkcji falowej). Granica ta jest świadectwem realności zasady nieoznaczoności, ponieważ gdybyśmy znali położenie cząstki kwantowej, wtedy jej ruch, czyli również jej energia, byłyby obarczone niepewnością, której wielkość to właśnie energia punktu zerowego. To odkrycie leżące w sercu kwantowego opisu materii oznacza, że pojęcie próżni wymaga drobnej korekty. Nie może być już ono związane z pojęciami pustki, Nicości albo pustej przestrzeni. Jest to raczej najbardziej pusty z możliwych stanów, czyli stan o najniższej możliwej energii – stan, z którego nie można już odprowadzić energii. Nazywamy to stanem podstawowym albo stanem próżni. Ilustracją tego sposobu myślenia jest pofalowany teren zbudowany z dolin i wzgórz o różnych głębokościach i wysokościach; dna dolin to rozmaite minima tego układu.\nWydaje się, że w świecie o relatywnie niskiej energii, w którym żyjemy, działają tylko cztery różne siły Przyrody. Niemal wszystkie otaczające nas rzeczy można zrozumieć poprzez działanie tych czterech oddziaływań: grawitacji i elektromagnetyzmu, które znamy z życia codziennego, oraz dwóch sił mikroskopowych, które zostały wyraźnie zidentyfikowane dopiero w XX. wieku. Siła „słaba” odpowiedzialna jest za radioaktywność, a siła „silna” za reakcje jądrowe i spójność jąder atomowych. Siła elektromagnetyczna oddziałuje na każdą cząstkę posiadającą ładunek elektryczny. Grawitacja jest wyjątkowa, ponieważ oddziałuje na każdą cząsteczkę obdarzoną masą lub energią. Obraz taki jest zwięzły i atrakcyjny, pozwala na wyjaśnienie niemal wszystkich dotychczasowych obserwacji i prowadzi do szeregu skutecznych przewidywań. Fizycy jednak głęboko wierzą w jedność Przyrody a obraz Wszechświata opierający się na czterech fundamentalnych prawach rządzących odmiennymi grupami cząstek wydaje im się niekompletny. Gdyby można spojrzeć na nie w odpowiedni sposób, wskoczyłyby na swoje miejsca jako elementy jednego, wspólnego obrazu, części tylko jednej podstawowej siły Przyrody, z której wszystko się wywodzi.\nWszelkie próby unifikacji czwórki podstawowych sił wydają się być od początku skazane na klęskę. Są zbyt różne. Działają na inne klasy cząstek elementarnych i mają odmienne „siły” oddziaływania. Grawitacja jest najsłabszą z nich. Siła grawitacyjna pomiędzy dwoma protonami jest około 1038 razy słabsza od siły elektromagnetycznej. Przy energiach osiąganych w laboratoriach siła słaba jest około 108 razy słabsza od elektromagnetyzmu, a oddziaływanie silne jest od niego 101 razy silniejsze. Fakt, że te cztery oddziaływania mają tak różne siły i działają na osobne populacje cząstek elementarnych, jest głęboko zastanawiający dla każdego, kto stara się odnaleźć ukryte połączenie tych sił w jedną supersiłę opisywaną przez obejmującą całość teorię wszystkiego. Jak można je zunifikować, skoro są tak odmienne?\nRozważmy oddziaływanie pomiędzy dwoma elektronami wystrzelonymi w swoim kierunku. Mają one ten sam (ujemny) ładunek elektryczny, odpychają się więc, zupełnie jak dwa północne bieguny magnesu. W świecie bez mechaniki kwantowej oddziaływanie to doprowadziłoby do takiego samego odchylenia torów elektronów bez względu na temperaturę lub energię środowiska. W dziewiętnastowiecznej próżni będącej pustą przestrzenią nie byłoby nic więcej do powiedzenia. Próżnia kwantowa zmienia to wszystko. Nasze dwa elektrony nie znajdują się już w całkowicie pustej przestrzeni – zasada nieoznaczoności nie zezwala nam na mówienie o takim obiekcie. Poruszają się teraz w próżni kwantowej, która nie jest ani trochę pusta. Roi się od aktywności. Jak pamiętamy, zasada nieoznaczoności głosi, że istnieją sprzężone ze sobą pary właściwości, których nie możemy jednocześnie zmierzyć z dowolną precyzją. Energia i czas życia cząstki lub grupy cząstek jest jedną z tych „sprzężonych” par wielkości. Nieograniczoną wiedzę na temat energii cząstki uzyskuje się kosztem wszelkiej wiedzy o jej czasie życia. Zasada nieoznaczoności Heisenberga mówi, że iloczyn tych nieoznaczoności zawsze przekracza stałą Plancka podzieloną przez dwukrotność liczby π: (nieoznaczoność energii) × (nieoznaczoność czasu życia) > h/2π. Nierówności tej podlega każda cząstka i układ fizyczny. Jeśli jakiś obiekt ma być obserwowalny, fizyka wymaga, aby została ona spełniona.\nPróżnię kwantową można postrzegać jako ocean składający się ze wszystkich cząstek elementarnych i związanych z nimi antycząstek, bezustannie pojawiających się i znikających. Przykładowo, przyjrzyjmy się bliżej oddziaływaniu elektromagnetycznemu. Wszędzie roi się od elektronów i pozytonów. Pary elektron – pozyton wyłaniają się z próżni kwantowej, a następnie błyskawicznie anihilują i znikają ze sceny. Jeśli masę elektronu i pozytonu oznaczymy przez m, a prędkość światła przez c, to słynny wzór Einsteina (E = mc2) mówi nam, że ich „stworzenie” wymaga „pożyczenia” z próżni energii równej 2mc2. Jeśli czas pomiędzy ich powstaniem a anihilacją jest tak krótki, że zasada nieoznaczoności [(nieoznaczoność energii) × (nieoznaczoność czasu życia) > h/2π] nie jest zachowana, czyli: (nieoznaczoność energii) × (nieoznaczoność czasu życia) < h/2π, to owe pary elektron – pozyton będą nieobserwowalne. Z tego względu określane są jako pary „wirtualne”. Jeśli natomiast żyją wystarczająco długo przed anihilacją, aby spełniona była nierówność (nieoznaczoność energii) × (nieoznaczoność czasu życia) > h/2π, to stają się obserwowalne i określa się je jako pary „rzeczywiste”. Powstawanie par wirtualnych wydaje się być pogwałceniem zasady zachowania energii. Przyroda pozwala jednak na łamanie tej zasady jeśli dług energetyczny zostanie spłacony odpowiednio szybko. W rezultacie można myśleć o próżni kwantowej jako o zbiorze nieustannie powstających i znikających wirtualnych par elektronów i pozytonów. Brzmi to nieco mistycznie – jeśli są nieobserwowalne, to czemu ich nie zignorować i wybrać prostsze życie? Przyjrzyjmy się jednak ponownie naszym dwóm elektronom przygotowanym na zderzenie. Ich obecność przynosi istotną zmianę w próżni kwantowej. Przeciwne ładunki elektryczne przyciągają się, tak więc po umieszczeniu elektronu w próżni pełnej wirtualnych par dodatnio naładowane pozytony zostaną ku niemu przyciągnięte. Elektron doprowadził do rozdzielenia się wirtualnych par i jest otoczony przez chmurę ładunków dodatnich. Proces ten określa się mianem „polaryzacji próżni”. Jej skutkiem jest powstanie naładowanego dodatnio „ekranu” wokół ujemnego ładunku elektronu. Zbliżający się elektron nie odczuwa całkowitego ujemnego ładunku elektrycznego elektronu spoczywającego w próżni. Odczuwa raczej słabszy efekt pochodzący od „ekranowanego” ładunku i zostaje rozproszony słabiej, niż gdyby polaryzacja próżni nie istniała. Efekt ten jest różny w zależności od energii środowiska lub nadciągającego elektronu. Jeśli nadlatuje on dość powoli, to nie przebije się zbyt głęboko przez chmurę ładunków dodatnich i zostanie odchylony słabo. Jeśli natomiast nadlatuje z większą energią, to przebije się daleko przez ekran i odczuje w większym stopniu wpływ ujemnego ładunku elektronu centralnego. Zostanie więc odchylony silniej niż mniej energetyczna cząstka. Widzimy więc, że efektywna siła odpychającego oddziaływania elektromagnetycznego pomiędzy dwoma elektronami zależy od energii, przy której oddziaływanie owo zachodzi. Przy wzrastającej energii oddziaływanie staje się silniejsze. Elektrony obłożone są niejako miękkim pokryciem dodatnio naładowanych protonów. Jeśli elektrony zderzą się bardzo delikatnie, to odskoczą w niewielkim stopniu, ponieważ nie dojdzie do zetknięcia się ich twardych powierzchni; odpychać się będą wyłącznie dodatnio naładowane pokrycia. Jeśli zderzenie nastąpi przy wysokich prędkościach, to obecność pokrycia nie będzie miała wielkiego wpływu i odbicie będzie silne. Trend jest klarowny: wraz ze wzrostem energii tła zwiększa się również efektywna wartość oddziaływania elektromagnetycznego. Wraz ze wzrostem energii nadciągająca cząstka ma lepszy „wgląd” w goły punktowy ładunek elektronu schowany pod chmurą wirtualnych pozytonów i zostaje silniej odepchnięta.\nTe opisane wcześniej efekty występujące w próżni kwantowej pozwalają nam dostrzec sposób na przezwyciężenie trudności z unifikacją oddziaływań związanych z ich różnymi siłami. Siły oddziaływań rzeczywiście znacząco różnią się w świecie niskich energii, jak ten, w którym występuje życie, ale jeśli prześledzimy przewidywane zmiany w tych siłach wraz ze wzrostem energii, okaże się, że zaczynają się one do siebie zbliżać, aż przy pewnej energii są sobie równe. Unifikacja ma miejsce wyłącznie w wysokoenergetycznym środowisku, którego istnienie przewidujemy we wczesnej fazie ewolucji Wszechświata. Dziś jest on chłodniejszy i pozostało nam poszukiwanie śladów jego symetrycznej przeszłości, zatartych przez miliardy lat historii. Przy energiach właściwych dla naszego sprzyjającego życiu środowiska siły te wydają się bardzo od siebie różnić i jedność siły Przyrody pozostaje ukryta. Głęboka symetria łącząca oddziaływania, której spodziewamy się przy wysokich energiach, jest możliwa tylko ze względu na wkład próżni kwantowej. Ocean cząstek wirtualnych naprawdę istnieje. Jego wpływ można zaobserwować, zgodnie z przewidywaniami, poprzez zmianę siły oddziaływań fizycznych wraz ze wzrostem energii. Próżnia wcale nie jest pusta. Nie jest też bezczynna. Jej obecność można poczuć i może ona zostać zmierzona w świecie cząstek elementarnych, a bez jej potężnego wpływu na świat nie byłaby możliwa jedność Przyrody.\nIstnienie próżni i jej uniwersalność okazują się stanowić fundament dla wszystkich sił Przyrody. Jej polaryzacja wpływa na siłę oddziaływania elektromagnetycznego, słabego i silnego, oraz wiąże ze sobą oddziaływanie grawitacyjne z kwantową naturą energii. Każdy z tych związków dostarcza kolejnego dowodu obserwacyjnego na realność próżni kwantowej i obecnych w niej fluktuacji. Było to możliwe dzięki powstaniu nowego modelu próżni, który zastąpił starożytny obraz próżni jako całkowicie pustej przestrzeni. W jej miejsce przyjmuje się obecnie bardziej skromny pogląd, że próżnia jest tym, co pozostaje, kiedy z przestrzeni usunie się wszystko, co da się usunąć. Pozostaje wtedy najniższy możliwy stan energetyczny. Co niezwykłe, oznacza to, że próżnia może się zmieniać – stopniowo lub nagle. Jeśli to nastąpi, zmianie może ulec charakter całego Wszechświata. Przyjrzyjmy się, jakie mogłyby się z tym wiązać konsekwencje.\nW odniesieniu do próżni jako stanu o minimalnej energii można zadać pytanie: dlaczego miałby istnieć tylko jeden taki stan? „Krajobraz” energetyczny mógłby zawierać pofalowania, doliny i wzgórza – jak zwykły krajobraz. Pofalowanie takie może być o wielu minimach, z których każde cechuje się specyficzną energią: energią próżni. Scenariusz ten daje dwie nowe możliwości: jeśli może istnieć wiele próżni, to musimy zdecydować, w której z nich znajdzie się nasz Wszechświat; warto by też było wiedzieć, czy można w jakiś sposób zmieniać próżnie, przeskakując z jednego minimum do drugiego i jakie mogą być tego konsekwencje.\nGdy wcześniej omawialiśmy wpływ polaryzacji próżni na siły oddziaływań fizycznych, widzieliśmy, że znaczenie ma temperatura środowiska, w którym oddziaływania te występują. Możemy się więc spodziewać, że nasz krajobraz energetyczny próżni zależy od temperatury. W miarę wzrostu temperatury kształt tego krajobrazu może się bardzo znacząco zmienić. Może zmienić się głębokość, ale i liczba próżni. Niektóre mogą wręcz przestać być minimami wraz z dogłębną zmianą krajobrazu.\nPołączenie ze sobą oddziaływań fizycznych jest możliwe dzięki zmianie ich siły wraz ze wzrostem temperatury; a to jak wiemy dzieje się dzięki istnieniu próżni. W procesie tym jako pierwsze następuje połączenie się oddziaływań elektromagnetycznych i słabych, które przy temperaturze około 1015 kelwinów stają się jednym oddziaływaniem elektrosłabym. Z obserwacji wzrostu siły tego oddziaływania oraz równoległego osłabiania się oddziaływania silnego wynika, że w temperaturze około 1027 kelwinów powinna nastąpić druga unifikacja: oddziaływania silne i elektrosłabe "zlewają" się w jedno, dla którego nie mamy jeszcze nazwy. Powyżej tej temperatury „wielkiej unifikacji” istnieje jedno symetryczne oddziaływanie, ale poniżej następuje złamanie tej symetrii i powstanie osobnych oddziaływań – silnego i elektrosłabego. Ta zmiana symetrii wraz ze spadkiem temperatury znajduje odbicie w zachowaniu się materii na bardzo wczesnym etapie ewolucji Wszechświata. Można sobie wyobrazić, że Wszechświat rozszerza się po Wielkim Wybuchu w tak wysokich początkowo temperaturach i energiach, że istnieje całkowita unifikacja sił oddziaływań silnego i elektrosłabego. Gdy temperatura spada poniżej określonej temperatury, oddziaływania te się rozdzielają, a ich drogi rozchodzą się. Gdy wszystkie oddziaływania są zunifikowane mówimy o stanie maksymalnej symetrii oddziaływań. O momentach, w których oddzielają się kolejne oddziaływania mówimy, że zachodzi w nich złamanie symetrii (oddziaływań).\nObserwowanie zmieniających się w młodym Wszechświecie oddziaływań skłoniło fizyków wysokich energii i kosmologów do zastanowienia się nad niezwykłymi rzeczami, które mogłyby się zdarzyć, gdyby zmiany tych oddziaływań nastąpiły w szczególny sposób. Gdyby wraz ze zmniejszeniem temperatury cząstki elementarne we Wszechświecie zaznały zmiany stanu próżni z poziomu wyższego na niższy, mogłoby to sprawić, że cały Wszechświat zachowywałby się w nowy i bardzo interesujący dla fizyków sposób. W toku rozpoznawania konsekwencji tego typu procesów dla rozwoju Wszechświata zainteresowanie naukowców skupiło się na hipotetycznej odmianie materii występującej w młodym Wszechświecie. Aby nie wchodzić w szczegóły, nazwijmy ją polem „skalarnym”.\nNie mamy już dzisiaj wątpliwości, że w najwcześniejszych stadiach historii Wszechświata temperatura była znacznie wyższa niż dzisiaj i można się spodziewać, że istniały wówczas nowe formy materii cechujące się rozmaitymi krajobrazami próżni. Wybierzmy jedno z takich pól energii. Pole owo może posiadać dowolną liczbę stanów próżniowych o rozmaitych poziomach. Nie musi ono odpowiadać żadnemu z pól obserwowanych dzisiaj, ponieważ mogło ono rozpaść się na fotony i inne cząstki w czasie wczesnej ewolucji Wszechświata. Ostatecznie nasza zunifikowana teoria wszystkich oddziaływań powinna wyjaśnić, czym ono jest. Pola tego typu cechują dwie formy energii – część kinetyczna związana z ruchem oraz energia potencjalna związana z położeniem. Pola energii we wczesnym Wszechświecie mogą zachowywać się jak wahadło. Gdy kinetyczna część całkowitej energii jest największa, pole zmienia się bardzo szybko, ale kiedy dominuje energia potencjalna, zmiana jest bardzo powolna. Przypuśćmy, że opisane przed chwilą sposoby zmiany kształtu potencjału mogły występować w pierwszych chwilach ekspansji Wszechświata. Pole skalarne może wystąpić w wysokich temperaturach jako pojedynczy stabilny stan próżni ale po spadku temperatury poniżej określonej wartości Tc może pojawić się nowy stan próżni o znacznie niższej energii. Co się wówczas stanie? Jeśli wokół początkowego stanu próżni występuje dość łagodny gradient, to możliwe jest, że pole odpowie na wszystkie szturchnięcia i wymiany energii z innymi cząstkami i z promieniowaniem poprzez przeskoczenie nad wzgórzem i zsunięcie się w dół ku nowemu minimum. Jeśli przemiana ta odbywa się wystarczająco wolno, to energia potencjalna pola prawie nie zostanie „rozcieńczona” przez dokonujące się wszędzie wokół rozszerzanie się Wszechświata. W tym samym czasie wszelkie promieniowanie i inne formy energii we Wszechświecie zostają w wielkim tempie rozcieńczone przez ekspansję, w związku z czym wpływ pola skalarnego szybko przewyższa wszystkie inne czynniki i staje się ono główną postacią energii i masy we Wszechświecie. Gdy to nastąpi, konsekwencje są dramatyczne. Rozszerzanie się Wszechświata przestaje stopniowo zwalniać i zaczyna przyspieszać. Zjawisko to występuje, ponieważ powoli zmieniające się pole skalarne zachowuje się, jak gdyby wywoływało odpychającą siłę grawitacyjną, podczas gdy wszystkie inne postaci materii i promieniowania są przyciągane za sprawą grawitacji. Przyspieszenie to trwa, dopóki pole powolutku stacza się w dół krajobrazu potencjału. W trakcie trwania tego procesu następuje szybki spadek temperatury promieniowania we Wszechświecie. W końcu przyspieszenie ekspansji ustaje. Kiedy pole skalarne osiąga nowy stan próżniowy, następuje seria oscylacji w jedną i drugą stronę, co powoduje stopniową utratę energii i jej zamianę w różnego typu cząstki. Ów rozpad pola powoduje uwolnienie olbrzymiej ilości energii i spadek temperatury Wszechświata wywołany jego rozszerzaniem się zostanie bardzo spowolniony. Ostatecznie wznowiona zostaje ekspansja w zwykłym, malejącym tempie.\nOpisana wyżej sekwencja zdarzeń określana jest jako „inflacja” kosmologiczna. Inflacja to okres w historii Kosmosu, kiedy rozszerzanie się przyspiesza. Występuje wtedy, kiedy pole materii, jak opisane wyżej pole skalarne, bardzo powoli przenosi się z jednego stanu próżni do drugiego. Może również nastąpić, jeśli istnieje tylko jeden stan próżni, dla którego kształt potencjału przypomina bardzo szeroką i płytką literę – U. Gdy fizycy zaczęli badać różne sposoby pojawiania się tego zjawiska, okazało się, że bardzo trudno jest przed nim uciec. Inflacja wyjaśnia, dlaczego naturalna jest ekspansja Wszechświata bardzo zbliżona współcześnie do trajektorii krytycznej; wyjaśnia, dlaczego Wszechświat jest, licząc średnio, tak jednorodny we wszystkich miejscach i kierunkach ze względu na gęstość, temperaturę i tempo ekspansji. Inflacja pozwala Wszechświatowi na utrzymanie warunków sprzyjających życiu przez miliardy lat, które są potrzebne, aby powstały gwiazdy, a procesy biochemiczne doprowadziły do wyłonienia się replikujących cząstek i złożonych organizmów. Gdyby ekspansja nie była tak bardzo zbliżona do tempa krytycznego i zboczyła z kursu, to albo nastąpiłby „wielki kolaps” ku śmiertelnie wysokim gęstościom, na długo zanim mogłyby powstać gwiazdy, albo Wszechświat rozszerzyłby się tak szybko, że ani galaktyki, ani gwiazdy nie mogłyby „się skupić” i dostarczyć stabilnego środowiska życiu. Tak więc złożoność próżni, która umożliwia zajście inflacji, może stać u podstaw jednorodności Przyrody i umożliwić istnienie Wszechświata przez miliardy lat i wyłonienie się w nim warunków sprzyjających powstaniu gwiazd i biochemicznych „cegiełek” życia.\nDo niedawna większość fizyków zajmujących się problemem stałej kosmologicznej szukała brakującej intuicji mającej dowieść, że lambda musi być równa zeru. Do tego typu podejścia przekonywała ich nienaturalność powstałej sytuacji – oto istnieje siła, która „zupełnie przypadkiem” staje się zauważalna we Wszechświecie, i to w epoce, w której żyjemy właśnie my, około czternaście miliardów lat po rozpoczęciu kosmicznej ekspansji. Nastąpiła jednak zmiana nastawienia. Astronomowie odnaleźli mocny dowód na istnienie niezerowej siły lambda. Jej wartość oznacza, że zaczęła ona dominować nad tempem rozszerzania się Wszechświata w okresie, gdy wciąż powstawały galaktyki – co dla astronomów oznacza „całkiem niedawno”. Z punktu widzenia fizyka teoretyka jest to osobliwe. Lambda nie tylko istnieje, ale przyjmuje też szczególną wartość, dzięki której siła owa zaczyna mieć znaczenie kosmologiczne w epoce, gdy we Wszechświecie powstaje życie. Jedyne pocieszenie to fakt, że jeśli te obserwacje są poprawne, to wyjaśnienia wymaga bardzo szczególna wartość lambdy. Poprawne wyjaśnienie musi więc trafić w bardzo wąsko zdefiniowany cel. Można sobie wyobrazić wiele naciąganych argumentów „wyjaśniających” zerową wartość lambdy, znacznie trudniej zaś jest uzyskać określoną, zaobserwowaną wartość tej stałej.\nByć może inflacja pomoże także w przypadku lambdy? Niestety, zdaniem Barrowa, trudno jest wyobrazić sobie, by tak się miało stać. Jak widzieliśmy, naprężenie lambda jest czymś w rodzaju energii próżni Wszechświata. Obecność lambdy można powiązać z określoną właściwością krajobrazu energii potencjalnej należącej do pola skalarnego napędzającego inflacyjne rozszerzanie się Wszechświata. W podanych wyżej przykładach poziom minimum stanowiący prawdziwy stan próżniowy został ustalony na poziomie zera. Nie ma jednak żadnego powodu, żeby była to akurat taka wartość. To tylko licentia poetica. Energia owego ostatecznego minimum może leżeć na dowolnym poziomie powyżej zera. Nasza znajomość fizyki nie pomaga nam w ustaleniu, gdzie ona leży. Jeżeli poziom ten znajduje się powyżej zera we Wszechświecie obecna będzie energia zachowująca się tak jak naprężenie lambda. Natężenie siły lambda będzie zaś związane z położeniem tego poziomu względem zera.\nSytuacja robi się jeszcze bardziej zdumiewająca, gdy przyjrzymy się konkretnym obliczeniom. Wpływ lambdy względem znanej Newtonowskiej siły grawitacji stopniowo rośnie wraz z kosmiczną ekspansją. Jeśli stała się ona dominującą siłą dopiero niedawno, po miliardach lat rozszerzania się Wszechświata, to musiała być początkowo niewyobrażalnie słabsza od siły Newtonowskiej. Odległość owego najniższego poziomu energii od poziomu zera, niezbędna, aby wyjaśnić wartość lambdy uzyskaną za sprawą obserwacji supernowych, jest przedziwna: 10–120 (ZS: w raporcie opublikowanym po zakończeniu misji Planck znalazłem nawet wartość 10-122!), jest to najmniejsza liczba, jaka kiedykolwiek pojawiła się w nauce. Czemu to nie jest zero? Jak możliwe jest tak precyzyjne dostrojenie poziomu minimum? Gdyby to była jedynka ze stu osiemnastoma zerami, galaktyki nie mogłyby powstać. Aby wyjaśnić tak niezwykłe wartości, należy powołać się na niebywale precyzyjne dostrojenie (fine-tuning). To jednak nie koniec problemów – próżnia wydaje się być wyposażona we własny mechanizm obronny zapobiegający znalezieniu przez nas łatwych rozwiązań tego problemu. Nawet jeśli inflacja posiada pewną, niedostrzeżoną na razie przez nas, magiczną własność, dzięki której po zakończeniu fazy inflacyjnej wartość energii próżni zostaje ustalona dokładnie na poziomie zera, stan ten nie jest trwały. W miarę rozszerzania się i chłodzenia Wszechświata przechodzi on przez kilka temperatur, przy których w krajobrazie energii potencjalnej występuje łamanie symetrii. Zawsze, gdy się to dzieje, uwolniony zostaje dodatkowy przyczynek do energii próżni, który zostaje włączony do lambdy, a który jest zawsze wielokrotnie większy, niż pozwalają na to nasze obserwacje. Zwrot „wielokrotnie większy” nie oznacza zaś, że jest on kilkukrotnie większy niż wartość wynikająca z obserwacji, co mogłyby skorygować przyszłe poprawki w obliczeniach lub zmieniające się wyniki obserwacji, dzięki czemu teoria i obserwacje mogłyby pasować do siebie jak ulał. Wspomniane tu przeszacowanie jest o czynnik rzędu dziesiątki ze stu dwudziestoma zerami! Nie da się już bardziej pomylić.\nWszystkie nasze pytania o to, czy lambda istnieje, a – jeśli tak – co jest odpowiedzialne za jej szczególną wartość, przypominają pytania o krajobraz energii potencjalnej skalarnego pola inflacyjnego. Dlaczego ostateczny stan próżni jest tak nieprawdopodobnie bliski poziomowi zera? Skąd on „wie”, gdzie zakończy swoją ewolucję, w momencie, gdy pole skalarne zaczyna staczać się w dół swojego krajobrazu? Nikt nie zna odpowiedzi na te pytania. Barrow twierdzi w swojej książce, że są to największe nierozwiązane problemy astronomii i fizyki grawitacji. Odpowiedź na nie może przyjąć wiele form. Może istnieć pewnego typu nowa głęboko ukryta reguła wiążąca ze sobą wszystkie oddziaływania fizyczne na sposób, który ustala poziomy próżni wszystkich pól energii, które poddają się tym oddziaływaniom. Reguła taka byłaby czymś zupełnie nowym, ponieważ musiałaby dotyczyć wszystkich możliwych składników lambdy dodawanych do niej w momencie łamania symetrii w trakcie ekspansji Wszechświata. Musiałaby więc obowiązywać fizykę w bardzo szerokim zakresie energii. Można sobie również wyobrazić mniej regularne rozwiązanie, w którym naprężenie lambda ustalone zostaje całkowicie losowo. Choć najbardziej prawdopodobne i trwałe są bardzo wysokie wartości lambdy, ich efektem są wszechświaty rozszerzające się zbyt szybko, aby pojawiły się gwiazdy, galaktyki i astronomowie. Gdybyśmy przeglądali wszystkie możliwe wszechświaty o wszelkich możliwych wartościach naprężenia lambda, mogłoby by być tak, że te podobne do naszego, o niewyobrażalnie niskich wartościach lambdy, zostają wybrane spośród wszystkich możliwości na drodze samego tylko faktu, że tylko wewnątrz nich mogli wyewoluować obserwatorzy. Rzeczywiście, gdyby lambda była ledwie sto lub tysiąc razy większa niż to wynika z obserwacji, ciąg zdarzeń prowadzący do nas mógłby się urwać. Dla jeszcze większych różnic jest to pewne. Tego typu podejście, choć może się okazać prawdziwe, nie będzie w stanie doprowadzić do precyzyjnego ustalenia wartości lambdy, ponieważ życie nie jest aż tak wrażliwe na jej wartość, aby jej, powiedzmy, podwojenie miało sprawić, że powstanie życia jest niemożliwe.\nObraz, w którym siły i oddziaływania fizyczne mają wiele różnych stanów próżniowych, prowadzi do możliwości wystąpienia inflacji. Istnieje wiele sposobów na zmianę z jednej nietrwale stabilnej próżni na prawdziwą próżnię, jednak nie wiemy obecnie, jaka jest tożsamość odpowiedzialnego za ten proces pola skalarnego. Dotychczas wyobrażaliśmy sobie, że patrząc na próżnię, w której się znajdujemy, mamy do czynienia z głębokim, stabilnym stanem – „prawdziwą” próżnią. Najgłębszą z głębokich. Co jednak, jeśli nie znajdujemy się na takim próżniowym dnie? Jest w pełni wyobrażalne, że stan otaczającego nas Wszechświata jest tylko przejściowo stabilny, że jest to „fałszywa” próżnia. Możemy nie znajdować się na najniższym piętrze krajobrazu próżniowego, ale gdzieś wyżej, w stanie, który jest stabilny tylko przez określony czas. Okres ten jest dość długi, ponieważ wydaje się, że prawa i ogólne właściwości Wszechświata są niezmienne od około czternastu miliardów lat. Pewnego dnia sprawy mogą się jednak bez żadnego ostrzeżenia zmienić. I stąd wziął się tytuł wpisu, który właśnie dobiega końca: czy Wszechświat może w przyszłości spaść na niższy poziom energetyczny próżni, a może nawet spaść na dno czyli poziom najniższej energii próżni i jakie mogą być tego konsekwencje?\nJeśli inflacja pozostawiła nas na płytkiej półce krajobrazu energii potencjalnej to pewnego dnia możemy zostać wypchnięci poza krawędź i rozpocząć wędrówkę ku niższemu minimum. Tego typu „pchnięcie” może być spowodowane przez wysokoenergetyczne zdarzenia we Wszechświecie. Jeśli w trakcie zderzenia gwiazd lub czarnych dziur wyemitowane zostaną cząstki promieniowania kosmicznego o wystarczająco wysokiej energii, mogą one być w stanie zainicjować przejście do nowej próżni w pewnym obszarze przestrzeni. Dalszy bieg zdarzeń będzie zależał od właściwości nowej próżni. Może stać się tak, że w błyskawicznie osiągniętym nowym stanie próżniowym wszystkie cząstki będą miały zerową masę i zachowywać się będą jak promieniowanie. W takim przypadku zniknęlibyśmy bez żadnego ostrzeżenia w błysku światła. Ponieważ biochemia życia uzależniona jest od dość szczególnych zbiegów okoliczności dotyczących sił i innych właściwości poszczególnych oddziaływań fizycznych, wszelka zmiana stanu próżniowego byłaby dla nas najprawdopodobniej katastrofalna w skutkach. Doprowadziłaby ona do powstania świata, w którym mogą istnieć odmienne formy życia, ale nie ma powodu, dla którego miałby je dzielić tylko niewielki krok ewolucyjny od biochemicznej postaci życia, jakie znamy.\nTyle Barrow, a jakieś konkretne liczby? Ostatnie wyniki badań supernowych sugerują, że gęstość energii próżni jest bliska wartości krytycznej, która oddziela wszechświaty przyspieszające i wszechświaty kurczące się: ρ(próżnia) = 0,75×ρ(krytyczna) = 6×10-30 g/cm3. Stosunek ρ(próżnia) do ρ(krytyczna) nazywa się ΩΛ. Wyraża to gęstość energii próżni w stosunku do wartości krytycznej. Zatem dane supernowej sugerują, że ΩΛ = 0,75. Jeśli użyjemy ΩM do oznaczenia stosunku gęstości zwykłej materii do gęstości krytycznej, to Wszechświat jest otwarty, jeśli ΩM + ΩΛ jest mniejszy niż jeden, zamknięty, jeśli jest większy niż jeden, i płaski, jeśli jest dokładnie jeden. Jeśli ΩΛ jest większe od zera, to Wszechświat będzie się rozszerzał w nieskończoność, chyba że gęstość materii ΩM jest znacznie większa niż sugerują obecne obserwacje. Dla ΩΛ większego od zera, nawet zamknięty Wszechświat może rozszerzać się w nieskończoność.\nLiczbę najmniejszą już mamy: 10−120, a liczba największa? Mądrzy ludzie szacują, że w skali Plancka, czyli przy energii MPl ∼ 1018 GeV (charakterystycznej energii (masie) w chwili gdy Wszechświat wyłonił się ze stanu kwantowego do stanu klasycznego opisywanego ogólną teorią względności: ∼ 10−44 s), wkład energetyczny próżni wynosił ρΛ,Pl ∼ (1018 GeV)4 ∼ 2×10110 erg/cm3. Mamy więc liczbę rzędu 10110! Teraz wiemy też, że 10−120 to wartość wyrażona również w skali Plancka; jest to więc dzisiejsza gęstość energii próżni wyrażona w skali Plancka.


Podaruj kęs szczęścia zwierzakom Pasji i nie tylko! - RatujemyZwierzaki.pl\nPodaruj kęs szczęścia zwierzakom Pasji i nie tylko!\n626 zł (41,73%)\n"Nie możemy pomóc każdemu, ale każdy może pomóc komuś- świąteczna zbiórka karmy, paszy i smakołyków "pod choinkę" dla zwierzaków Pasji i nie tylko..."\nKochani, święta tuż tuż, czas obdarowywania innych prezentami, zbliża się wielkimi krokami- mamy nadzieję, że w tym całym harmiderze nie zapomnicie o naszych podopiecznych!\nIstoty, różne istoty. Jedne są małymi kotkami, które od swoich pierwszych dni musiały zmagać się z bestialstwem człowieka lub bólem, związanym z ich dolegliwościami. Inne istotki to psy - te młodsze i starsze, które po ogromnym cierpieniu, poznaniu, co to oznacza prawdziwy głód i pragnienie oraz zaznawszy uczucia, jakie towarzyszy wielodniowemu konaniu, przywiązanym do drzewa sznurem lub łańcuchem, dostały swoją jedyną szansę... Wciąż przerażone, nieśmiało zerkające na nasze sylwetki... wciąż nieufne, bojące się głośniej wypuścić powietrze. Przekonane, że pomimo naszych spokojnych głosów, zaraz z premedytacją zadamy im kolejny cios, będziemy jeszcze gorszymi oprawcami od tych poprzednich.\nMijają godziny, dni, tygodnie- nic się nie dzieje. Nikt nie bije, nie krzyczy, pozwala swobodnie chodzić, jeść i pić... przytula w każdej wolnej chwili. To właśnie los i przeżycia. Przeżycia, które nie pozwalają o sobie zapomnieć, pomimo tego, że los zmienił bieg i złączył go z innym światem, światem wzajemnego szacunku, dbałości, miłości i zaufania - bez jakiegokolwiek ucisku. Czasem po kilku dniach, czasem po tygodniach, a czasem po kilku godzinach - te wszystkie skrzywdzone istotki, Nasi podopieczni, na nowo postanawiają zaufać człowiekowi. Pomagamy im jak tylko umiemy - z głębi dobroczynnego serca...\nI wreszcie pojawia się ten wzrok, wzrok pełen szacunku i ufności.\nWszyscy nasi podopieczni przeżyli okrutne chwile w swoim życiu. Pomogliśmy im o nich zapomnieć. Zapomnieć, jak tylko Oni sami nam na to pozwalali. Rany, choć z wierzchu zawsze się zagoją, to wewnątrz wciąż potrafią być żywe. Otoczyliśmy ich wspaniałą opieką i wciąż je nią otaczamy, jednak jesteśmy odpowiedzialni nie tylko za ich opiekę psychiczną, ale też fizyczną... No i tu się pojawia prośba w Waszą stronę, w stronę Waszej woli, woli do pomagania innym.\nNie powiemy nic nadzwyczajnego - jeść każdy musi. Nasi podopieczni również. Prosimy Was w ich imieniu - wykonaj prosty gest i pomóż nam w zakupieniu ich ulubionych smakołyków oraz karmy. Chcemy zebrać zapas karmy i smakołyków za kwotę 1500 zł- oni też chcą mieć syte święta i Nowy Rok.\nPrzyłącz się do zbiórki. Namaluj uśmiech na ich twarzy! Chcesz uzyskać więcej informacji? Zadzwoń 665 403 450.


Eugeniusz Kurdas, starosta wadowicki\nTŁUCZAŃ - Jak potwierdziła nam policja, do zdarzenia doszło ok. 7.15 w piątek (14.02) na drodze powiatowej w Tłuczani.\nKierujący volkswagenem golfem nie zachował należytej ostrożności i najechał na tył volkswagena polo. Nikomu nic poważnego się nie stało. Kierowcy byli trzeźwi. Sprawca został ukarany mandatem karnym - poinformowała Agnieszka Petek, rzecznik prasowy policji w Wadowicach.\nUstaliliśmy, że sprawca kolizji został ukarany mandatem w wysokości ok. 300 zł.\nPolicję na miejsce zdarzenia wezwał pokrzywdzony w tym zderzeniu kierowca volkswagena polo. Swoim samochodem jechał prawidłowo i wykonywał manewr skrętu w lewo na stację benzynową w Tłuczani. Podróżowała z nim matka.\nDo Tłuczani nie wezwano karetki pogotowia. Szczęśliwie uczestnicy zderzenia nie odnieśli obrażeń. W sprawcy stłuczki rozpoznano starostę wadowickiego... Eugeniusza Kurdasa, który rano jechał tą drogą do pracy w Wadowicach.\nSamochód starosty ma zniszczony przód i będzie wymagał naprawy, uszkodzenia volkswagena polo są mniejsze. Starosta odjechał z miejsca wypadku "o własnych siłach" i dotarł do pracy. W piątek warunki do jazdy na drogach powiatu nie są najlepsze, jest ślisko, więc lepiej ściągnąć nogę z gazu.\n« Kalwaria domaga się aptek i wzywa starostę do działania. "Chowa głowę w piasek"\tAndrychów wybuduje rurę do... "galerii handlowej". Radni specjalnie zmienili budżet i wydali 1,5 mln zł »


Seriale naszego dzieciństwa - Strona 5\nWysłany: Pią 22-04-2011, 20:13 Temat postu:\nZnam wszystkie wcześniej wymienione:p. Do tego Gorzkie dziedzictwo:d. To z Jovizną i Orinoko:d\nWysłany: Pon 25-04-2011, 21:44 Temat postu:\nZmiennicy i Alternatywy 4.\nWysłany: Pon 09-05-2011, 13:39 Temat postu:\nŚwiat wg Bunddych:) Czasy podstawówki - rewelacyjny serial. Chociaż jak dzisiaj go ogląda to już tak nie śmieszy.\nJeszcze wcześniej - Policjanci z Miami - i moja pierwsza miłość - Don Jonson (dzisiaj już dziadziuś)\nWysłany: Wto 10-05-2011, 9:14 Temat postu:\nPiątek z Pankracym:)\nWysłany: Sob 11-06-2011, 14:44 Temat postu:\nWysłany: Sob 11-06-2011, 15:30 Temat postu:\nJak byłam calkiem mała to seriale przygodowe poslkie "Tajemnica Sagali" i drugi podobny, coś tez o takich dzieciakach, co miały w piwnicy maszynę czasu czy coś... :]\n"Drużyna A", po szkole biegłam do domu, żeby zdążyć.\nKochałam się w Nicku Slaughterze z "Żaru Tropików". Ah co to był za mężczyzna, z kucykiem! - od małości lubiłam dłogowłosych...\nKochałam się też w Sallym z "Dr Quinn", głownie dlatego że miał ładnego psa...\n"Ptaki Ciernistych Krzewów" też pamiętam, oglądałam z mamą.\nZ "Dynastii" pamietam ten odcinek jak krokodyl był w basenie. :]\n"Pełna Chata" też była OK. "Dzień za Dniem" też pamiętam, o takim chłopcu z zespołem Downa.\nI koniecznie "Cudowne Lata"! Pamiętacie Kevina? Świetne to było. :]\n"Beverly Hills" 90210 też oglądałam.\n"Komisarz Rex", "Policjanci z Miami", "Skrzydła", "Przyjaciele" (Przyjaciele zostali mi do dziś! )\nDomku na Prerii nie lubiłam. Bundych też nie.\nBrazylijskie mi nie podchodziły za bardzo. Chyba oglądałam tylko końcówkę tej o kulawej z cyrku, Paloma to była?\nWysłany: Nie 12-06-2011, 17:05 Temat postu:\nZapewne to nie serial (bo takowych niestety nie pamiętam) moim ulubionym filmem, który kocham i uwielbiam oglądać do dnia dzisiejszego jest TITANIC, bohaterowie profesjonalnie zagrali powierzoną im rolę i mnóstwo romantyzmu - idealnie jak dla mnie:P\nWysłany: Wto 14-06-2011, 8:38 Temat postu:\nDaleko od szosy (uwielbiam)\ni wiele innych tylko mi tytuły pouciekały\nWysłany: Wto 14-06-2011, 9:02 Temat postu:\nMój ojciec ogląda go na okrągło.\nWysłany: Wto 14-06-2011, 9:11 Temat postu:\nBo ciągle puszczają go w telewizji.Pozdrawiam\nWysłany: Wto 14-06-2011, 9:53 Temat postu:\nTajemnicę Sagali też pamiętam. A to drugie to nie był "Łał"? Czy jakoś tak? A jak nie, to ja właśnie "Łał" o tej kulce latającej oglądałam.\nNo i jeszcze "Luz Klarita"- nie wiem jak się to pisze, o takiej dziewczynce z domu dziecka. No i "Palomę" też oglądałam. A z polskich, to w "Alternatywy 4" chyba był taki moment, że do sklepu dali robota za ladę i pamiętam jak strasznie się go bałam!\nA i jeszcze "Lesii wróć"- tylko nie pamiętam czy to był film czy serial.\nWysłany: Wto 14-06-2011, 18:57 Temat postu:\nJa jeszcze uwielbiałam 'Matki, żony i kochanki'.\nTeraz znów wróciłam do oglądanie tego i jestem tak samo zachwycona, jak w czasach mojego dzieciństwa.\nWysłany: Sro 15-06-2011, 5:03 Temat postu:\nZającówna jest tam nie do zdarcia!\nWysłany: Sro 15-06-2011, 6:11 Temat postu:\nNajbardziej tam zawsze lubiłam Gabrysię Kownacką, a teraz mi się odmieniło i podziwiam też warsztat aktorski Romatowskiej.\nWysłany: Sro 15-06-2011, 8:45 Temat postu:\nRomantowska niestety, ale dla mnie żadna aktorka, potrafi grać tylko wiecznie smutne mimozy, jak w "Matki, żony...", "Dom" itp. Chyba, że nie widziałam czegoś w czym błysnęła .\nA seriale i filmy to:\nWszystkie części Kargulów i Pawlaków,\n"Braziliana" oczywiście tzn. "Esmeralda, Zbuntowany Anioł",\n"Przeminęło z wiatrem",\n"Powrót do edenu".


Ramię w ramię – Portal Tezeusz – Chrześcijanie w świecie\nLudzie\t 7 lutego 2015\nKobiety są i odchodzą, pieniądze masz lub nie masz, przyjaciele pozostają na wieki, więc nigdy, przenigdy nie odmawiaj kumplowi wyjścia na piwo!\nTo powiedzenie w okresie moich studiów było tym czym jest amen w pacierzu. Ucinało każdą kumpelską konwersację, gdy mój rozmówca miał obiekcje co do tego, czy ma się dziś ze mną napić piwa. Wybieraj! Przyjaźń albo coś tam! Pytanie tylko, czy naprawdę na tym polega męska przyjaźń? Dzisiaj mężczyzna ma wielu kumpli, to na pewno ale czy przyjaciół? Choć nazywa ich przyjaciółmi, czy są nimi w rzeczywistości? To kwestia do rozważenia. Temu – męskiej przyjaźni – chciałbym poświęcić ten wpis.\nSzczerze od serca, jak facet z facetem\nJak wspomniałem, mamy wielu kumpli. Są kumple z podwórka, bloku, ze szkoły, uczelni, Kościoła. Mamy ekipę do grania w piłkę. Ekipę od piwa i wódki. Do tej ostatniej zazwyczaj należą najbardziej zaufani. Pytanie czy to czyni ich/nas przyjaciółmi?Dzisiaj różni „mędrcy od mężczyzn” jak to ich nazywam, mówią nam, że przyjaźń między mężczyznami jest wtedy, gdy jeden drugiemu się zwierza. Jest w tym ziarno prawdy. Jednak tylko ziarno – choć i tak więcej niż ziarenko. Jasne, przed przyjacielem mogę się otworzyć, a on mnie wysłucha. Mogę przed nim uronić łzy, a on mnie nie wyśmieje. Mogę powierzyć mu moje tajemnice, a on je dotrzyma. Może on także poznać mroczne strony mojej osoby, i wiem, że tego nie wykorzysta przeciwko mnie. Owszem jest to szalenie trudne, bo dzisiaj świat wymaga od nas facetów rywalizacji między sobą(i nie tylko, ale skupmy się na facetach). Rywalizacji o wszystko, o bycie lepszym sportowcem, uczniem(chociaż mniej), o lepszą pracę, pozycję społeczną, wreszcie o kobiety. Są jednak „ale”. Po pierwsze rywalizacja jeśli jest zdrowa, jest potrzebna każdemu z nas. Wszak bez rywalizacji nie ma rozwoju, a do rozwoju powołał nas Pan. Po drugie, wystarczy być kulturalnym i dobrze wychowanym człowiekiem aby każdego, kto do nas przyjdzie z problemem, wysłuchać, opatrzyć mu rany, dochować tajemnic, nie wyśmiać i dodawać otuchy. Jeśli jesteśmy chrześcijanami to nasz obowiązek. Na dodatek, są nawet zawody, które każą się tak zachowywać. Mianowicie lekarze, psycholodzy, prawnicy, księża czy pastorzy. Psycholodzy, księża czy pastorzy często także poznają nasze ciemne strony i są zobligowani do zachowania tajemnicy zawodowej. Na pewno są to dobrzy ludzie, którzy chcą naszego dobra, ale czy są to przyjaciele?\nDużym plusem jest, jeśli mężczyzna w ogóle ma odwagę otworzyć się na drugą osobę, nawet jeśli jest to tylko ksiądz czy psycholog. Problem rodzi się kiedy facet otwiera się przed kobietą. I jasne nie mówię, że od razu to źle. Nie źle ale jest to niebezpieczne. A oczywiście przyjaźń damsko – męska jest realna i potrzebna. Po pierwsze stąd biorą się tzw. friendzony. Friendzona dla niewtajemniczonych to sytuacja w relacji damsko – męskiej, kiedy jedna strona(zazwyczaj on), żywi uczucie to drugiej strony(zazwyczaj ona) ale ta go zwyczajnie nie chce! Dlaczego nie chce? Bo po co jej gość, który zawraca głowę swoim nieogarnięciem, a poza tym nie ma przyjaciela(płci męskiej) z którym mógłby pogadać. Tak w skrócie, bo nie o tym jest ten tekst. Po drugie, jak kobieta może poczuć się bezpiecznie przy facecie, który po wsparcie idzie do niej? Do teoretycznie – czasem bardzo teoretycznie – słabszej płci. Choćby nie wiadomo jak kobieta byłaby silna to i tak potrzebuje kogoś kto, zapewni jej bezpieczeństwo. I głownie chodzi tu o bezpieczeństwo duchowo-psychiczne. Tak myśli każda normalna kobieta – a tylko o takich tutaj mówię. Panowie, serio takie istnieją! Oczywiście to nie oznacza, że mężczyzna nie powinien nigdy, przenigdy otwierać się przed kobietami. Oczywiście, że nie, czasem jest to nawet koniecznie np. w związku, małżeństwie itd. Jeśli jednak nie jest to Twoja kobieta, bądź Mama, siostra czy kuzynka to nie rób tego! Nie przesadzajmy, jeśli zdarzyło lub zdarzy Ci się wysypać przed kumpelą z roku bo akurat siedzicie razem przy obiedzie w studenckim barze to nic nie szkodzi. To jest normalne! Problem jest wtedy, gdy idziesz do niej za każdym razem, kiedy Ci smutno i źle! Mam nadzieję, że łapiecie o co mi chodzi. Przyjaźń damsko – męska jest możliwa, nawet potrzebna, sam mam kobiety w moim życiu, które nazywam przyjaciółkami i rzeczywiście nimi są. Mama i jedna z kuzynek. Mam tez kilka zaufanych kumpel, którym od czasu do czasu się wysypuję. To tylko kumpele, ale zawsze to inne spojrzenie. Czasem –jak każdy – potrzebuję tego damskiego punktu widzenia na różne kwestie. Inaczej bym zwariował zwłaszcza, że jestem singlem. Żeby jednak zabierać się za przyjaźń z kobietą, najpierw trzeba zbudować, przyjaźń z drugim mężczyzną! Jak to zrobić? Kto to jest? – zadaje to pytanie po raz kolejny.\nMęska przyjaźń, jak to się robi?\nPrzyjaciel to oczywiście może być facet z podwórka, bloku, ze szkoły, uczelni czy z Kościoła. Możemy z nim grać w piłkę czy chodzić na piwo, czy od czasu wychylić głębszego. To nic złego! Pytanie tylko co nas łączy?\n„Od chwili tej aż do końca świata,\nten mi bratem.”\nTo fragment przemowy króla Anglii Henryka V, którą wygłosił przed bitwą z wrogiem. Pochodzi on z dramatu Wiliama Shakespeare’a „Król Henryk V”. Bez bicia przyznam się, że bardziej te słowa kojarzę z serialu „Kompania bracia”, który opowiada historię amerykańskich żołnierzy walczących w Europie podczas II Wojny Światowej. Serial chwyta za serca. Ukazuje wojenne życie legendarnej Kompani E. Ukazuje wspólnotę ludzi, którzy mają wspólny cel i towarzysza po prawej i lewej stronie. I wiedzą, że jeśli jednemu z nich coś się stanie, drugi przyjdzie mu z pomocą.\nSerial jest moim przewodnikiem po przyjaźni, a bohaterowie sagi niesamowicie mnie fascynują. Zarówno autorowi książki Stephen’owi Ambrose na której oparty jest serial(ten sam tytuł), jak i scenarzystom udało się znakomicie oddać to, na czym opiera się męska przyjaźń. Na podstawie serialu wyróżniłem kilka kryteriów męskiej przyjaźni:\n1. Wspólnota. Wspólna przestrzeń funkcjonowania – przyjaźń nie bierze się z powietrza! Trzeba z sobą przebywać, poznawać się nawzajem i znosić siebie. Przeżywać wspólnie sukcesy i porażki. Razem przeżywacie trud, ból i cierpienie. Razem cieszycie się i płaczecie. Czasem trafia się do jakieś grupy, czy na kogoś przez totalny przypadek. To może być właśnie podwórko, blok, szkoła, uczelnia, Kościół, boisko, a nawet pub. Szukaj takich miejsc! Wychodź do ludzi, bo przyjaciela nie znajdziesz na Facebook’u! Zakładam jednak, że coś w życiu robisz, studiujesz albo pracujesz, należysz do jakieś wspólnoty. Mam radę, po prostu otwórz oczy i rozejrzyj się. Przyjaciel może być bliżej niż myślisz! Po jakimś czasie stajesz przed wyborem: albo idziesz dalej albo zostajesz. Co decyduje o tym dlaczego zostajesz?\n2. Wspólny cel – wspólny cel, a nie wspólny wróg! Wyjmując wypadek wojny ale zajmujemy się sytuacjami standardowymi. Po jakimś czasie obcowania z sobą zaczynacie wyznaczać sobie cel. Albo inaczej, po prostu zauważacie po co tutaj się tutaj znaleźliście. Chcecie skończyć szkoły czy studia. Pracujecie w jednej firmie, działacie na rzecz ewangelizacji, bądź gracie w jednej drużynie piłkarskiej z którą macie sięgnąć po mistrzostwo klasy B. Albo po prostu żyjecie dla jakieś pasji. Koniecznie musi to być pasja! Może, więc najpierw zobacz czy masz w swoim życiu jakieś wartości, idee i pasję. Jeśli nie ma pasji, nie ma przyjaźni! To pasja zaprowadziła Cię do jakiegoś miejsca i to pasja przyciąga do Ciebie innych ludzi!\n3. Wierność temu celowi. Jeśli chcesz mieć przyjaciela i utrzymać go przy sobie, to musisz być wierny temu celowi choćby nie wiem co się działo! Nikt nie chce się trzymać z tymi, którzy odchodzą od pasji pod byle pretekstem. Nikt nie zostanie przy kimś, kto sobie odpuszcza bo mu się nie chce, czy bo mu się znudziło. Jeśli masz jakąś pasję i kogoś, kto z Tobą ją dzieli, to choćby była to najdurniejsza rzecz, zostań przy niej! Nawet jeśli nie przynosi ona jakiś wielkich owoców! Spokojnie nie musi, ważne, że jest ktoś, kto postanowił razem z Toba ją dzielić, i iść w tym samym kierunku co Ty!\n4. Sięganie po ten cel, praca nad nim. Jak pisałem wyżej, nie musi to być mordercza praca po sięganie po nie wiadomo jak wielkie zaszczyty i korzyści. Pewnych pasji czy celów nie da się zmierzyć. Nie zawsze osiągnięcie jakiegoś celu czy rozwijanie pasji jest widoczne gołym okiem. Mimo wszystko musimy wkładać wszelki wysiłek dla osiągnięcia celu. Jeśli Twój towarzysz zobaczy, że sobie odpuszczasz, że nie tyle co go(cel) opuściłeś, co zapuszczasz się w działaniach na rzecz osiągania tego, co sobie wyznaczyliście to odejdzie. Weźmy na przykład starcia wojenne. Czy chciałbyś walczyć, a tym bardziej przyjaźnić się z człowiekiem, który zwyczajnie odpuścił sobie studia nad taktyką wroga bo kino polowe okazało się ciekawsze? A od tego zależy Twoje życie! Zostajesz z kimś takim?\n5. Wierność i lojalność sobie nawzajem. Trzeba ufać sobie bezgranicznie. Wierność sprawdza się w próbie. Wtedy, kiedy pojawiają się trudności. Wartość sprawdza się w ogniu. Wbrew opinii części ludzi, w przyjaźni nie trzeba codziennie się widzieć, nie trzeba codziennie z sobą rozmawiać. Nie trzeba robić wszystkiego razem. Nie muszę z przyjacielem chodzić krok w krok. Mamy przecież także inne zainteresowania, jeden woli teatr, drugi kino, a trzeci mecze. Robienie wszystkiego razem, jest raczej wyrazem niezdrowej relacji, bardziej dewiacji niż przyjaźni. W przyjaźni tak jak w miłości, musi być miejsce dla wolności! O przyjaźni i jej sile świadczy co innego. Zjawią się bowiem tacy ludzie, którym wasza przyjaźń i to co robicie, będzie ewidentnie nie pasowało. Będą chcieli zniszczyć waszą relację. Będą też trudne chwile porażek czy wręcz klęsk, które zachwieją Tobą, Twoim kompanem i waszym celem, pasją. W miarę upływu czasu będziesz widział co raz więcej wad i słabości swojego towarzysza. Będziesz miał go powoli dość, będzie Ci co raz bardziej ciążył. Będziesz też widział, że nie koniecznie tak samo rozumiecie wasz cel. Będziecie się kłócić, przyjdą nieporozumienia i będą padać ostre słowa. Ale jeśli naprawdę kochasz to co robisz, jeśli naprawdę kochasz przyjaciela to zostaniesz! Inaczej nie byłeś jego przyjacielem! Jeśli komukolwiek powiedziałeś albo od kogokolwiek kto nazywał Cię przyjacielem usłyszałeś słowa: poznałem Cię lepiej i nie chcę Cię dłużej znać to nigdy przyjaźni między Wami nie było. Nie udawaj, skasuj jego numer telefonu!\n6. Wzajemna troska. Nie musicie robić wszystkiego razem, nie musicie codziennie się widzieć czy kontaktować. Możecie trwać przy celu, realizować go, możecie się znosić. Możecie się kłócić i obrzucać bluzgami, ale jeśli nie interesuje Cię los kompana, to najwyżej jesteś jego kumplem a nie przyjacielem! Jeśli Twój towarzysz nie daje znaku życia, jest jakiś nieswój, to masz zakichany obowiązek sprawdzić czy wszystko z nim w porządku. Jeśli nie jest, to robisz wszystko, aby gościa postawić do pionu! Jeśli go biją, obrażają, dzieje mu się jakakolwiek krzywda, ktoś go wykorzystuje, to bez względu na koszty stajesz w jego obronie! I nie ma wytłumaczenia jeśli go zawiodłeś bo stchórzyłeś, bądź dlatego, że Ci się to zwyczajnie nie opłacało! Jesteś wtedy zwykłym znajomym z fejsa, a nie jego przyjacielem!\n7. Least but no least. Wspólne świętowanie! Wspomniałem o tym trochę w pierwszym punkcie. Zresztą jak zauważyliście pozostałe sześć punktów niejako wypływa z tego pierwszego. Przyjaźń to nie tylko trud znoszenia siebie nawzajem i praca nad celem. Może jest to podstawą przyjaźni ale to jeden koniec kija. A kij ma ich dwa. W przyjaźni jest mnóstwo okazji do świętowania sukcesów czy radosnych chwil w życiu. Zarówno w twoim jak i przyjaciela! Śluby, obrona magistra, dostanie pracy, awansu itd. To wszystko jest okazją do tego aby ze sobą po prostu pobyć i razem się po radować! Może nawet – w granicach rozsądku – czegoś się napić!\nPrzyjaźń i Jezus\nPrzyglądając się wędrówce Jezusa po Ziemi i jego relacji z Apostołami, także możemy dostrzec wyżej wymienione kryteria przyjaźni. Byli wspólnotą, mieli wspólny cel – inna sprawa, że nie wszyscy dobrze go zrozumieli. W zasadzie byli wierni temu celowi – mieli wiele okazji aby odejść, robili wszystko żeby zaprowadzić Królestwo Boże, oczywiście rozumiane po swojemu. Pracowali nad tym celem słuchając i naśladując Jezusa – nawet jeśli do końca im nie wychodziło. Byli sobie wierni i lojalni mimo wielu kłótni i nieporozumień. Piotr usłyszał, że jest szatanem i ma zejść Jezusowi z oczu, a mimo to został. Musieli też znosić swoją obecność, swoje wady, słabości, a mimo wszystko trwali! Zasadniczo troszczyli się o siebie nawzajem. Na przykład jedna z ostatnich scen Ewangelii, kiedy Piotr pyta Jezusa co będzie z Janem. Oczywiście nie ustrzegli się totalnej porażki, gdy nie zauważyli tego co dzieje się z Judą Iskariotą. Razem też świętowali, weźmy na przykład Paschę czyli ostatnią wieczerzę. Oczywiście Apostołowie zawodzili i Jezusa i siebie nawzajem byli tylko ludźmi. Tak jest i z nami, często i my zawodzimy. Jezus jednak przebaczył im każde potknięcie i dalej pragnął gorącej relacji z każdym z nich. Jak wiemy z dalszych kart Biblii, między uczniami też doszło do pojednania. My też powinniśmy przebaczać i trwać z przyjacielem tak jak potrafimy. Nie trzeba być idealnym przyjacielem. Nie należy także szukać idealności w drugim człowieku. Nie należy także oczekiwać idealnej przyjaźni. Ideał należy tylko do Boga, a ludziom pozwólmy być ludziom. To też wielki krok w przyjaźni, gdy pozwalasz być przyjacielowi człowiekiem, takim jakim jest, z każdą zaletą i wadą.\nMoja kompania braci\nWracając jednak do „Kompani braci”. Kluczową postacią jest tam Richard Winters, poznajemy go jako podporucznika, a na końcu sagi jest już majorem. Jest to dla mnie szczególna postać. Jest przykładem zarazem przyjaciela jak i dowódcy. Jest troskliwy o towarzyszy broni, podwładnych, ale też jest wielkim autorytetem. Wspominam o nim, bo takim Richardem Wintersem w moim życiu jest mój Tata. Mój Tata jest pierwszym przyjacielem oraz autorytetem i dowódcą w moim życiu. Jest to przyjaźń odkryta po wielu, wielu latach ciężkich relacji. Jak każdy człowiek ma mnóstwo wad i słabości, ale to on był przy mnie, wtedy gdy moje życie wisiało na włosku. To on brał miesiące urlopu by tylko być z sześcioletnim chłopcem w CZD w Warszawie. Spał na podłodze w szpitalu lub na waleta w hotelu dla rodziców. Kombinował jak mógł, byle być blisko mnie! Wiele razy poświęcał się dla mnie. Czasem były to wielkie ofiary, ale w dużej mierze świadczą o tym zwykłe rodzicielskie ofiary, które giną w szarzyźnie codzienności. Mieliśmy i mamy wspólne miejsce, wspólny cel, jesteśmy mu wierni, sięgamy po niego, jesteśmy sobie wierni i lojalni oraz troszczymy się o siebie. Tata też nauczył mnie uporu w dążeniu do celu, konsekwencji i odpowiedzialności za swoje decyzje. No i wierności! Nie zostawił ani mnie, ani brata i ani mojej Mamy! Tato, to zaszczyt być Twoim przyjacielem i służyć pod Twoim dowództwem!\nJeśli trzymać się proponowanych przeze mnie kryteriów przyjaźni to także Kuba i Tomek byli moimi przyjaciółmi! Niestety byli… obaj już nie żyją. Razem dzierżyliśmy choroby i szpitala los. Panowie to był zaszczyt!\nNa studiach los złączył mnie z Ogórem, Hubsem, Jędrkiem i dwoma Mateuszami. Przez 5 lat razem studiowaliśmy, mieliśmy te same problemy, przeżywaliśmy te same sukcesy i porażki. Nawet jeśli kontakt z powodu zwyczajnego biegu czasu został ograniczony to w pamięci zostanie wiele momentów potwierdzających waszą przyjaźń! Panowie to był zaszczyt!\nale jeden przyświecał nam cel”\nGdy pierwszy raz spotkałem się z Adasiem zasadniczo stwierdziłem, że nie chce mieć z tym gościem nic wspólnego. Z drugiej strony było podobnie, nawet gorzej. To nie miało prawa się stać! A jednak! Bóg miał inne plany! To z nim rozpocząłem coś, co dziś znane jest jako „Jest nadzieja, więc warto żyć”. Nie wiedzieliśmy wtedy, że idziemy na wojnę. Wojnę z szatanem i jego ludźmi. Mamy wspólny cel, pasję, za którą gotowi jesteśmy oddać życie. Co więcej, za siebie nawzajem tracimy je codziennie. Było wiele prób, a w miarę upływu czasu pojawiało się co raz więcej nieporozumień. Różnimy się w wielu kwestiach ale cóż, kto powiedział, że będzie łatwo? Łatwo nie jest ale jest pięknie, bo wiem, że mam kogoś, kto jest w stanie zastawić za mnie bardzo dużo. Adaś nauczył mnie tego, że nie należy się nigdy poddawać. A wszystko zaczęło się od tego, że przyszedł do mnie do akademika wciskać mi podejrzany interes… Bracie, dziękuję, że zostałeś, to zaszczyt służyć u Twego boku i pod Twoim dowództwem!\nZ Piotrkiem było podobnie. Przeszkadzała mi jego osobowość, wydawał mi się… Nie napiszę tego, po prostu nie budził we mnie pozytywnych uczuć. Potem okazał się spoko znajomym, ale tylko znajomym. To też dobrze nie rokowało. A jednak! Bóg miał inne plany! Piotrek jako pierwszy zaufał naszej idei. Też nie wiedział, że wyrusza na wojnę. Na wojnę, w której nie będzie kompromisów. Na wojnę, na której straci tak wiele. Jednak wciąż idzie razem z nami i ani myśli rezygnować. Tak naprawdę, wiele razy to on, jak na Piotra przystało jest skałą Nadziei, na której Bóg Ojciec buduje swoje plany! Nadzieja jest dla nas sprawą życia. Powołując się na św. Jana Pawła II, jest naszym Westerplatte, którego gotowi jesteśmy bronić do ostatniej kropli krwi. Oczywiście wiele sobie tej krwi na co dzień na psujemy. Czasem mam ochotę użyć siły, zarówno wobec jednego, jak i drugiego. Ale trwamy, bo mamy wspólny cel przed oczami. Choć nie zawsze go rozumiemy tak samo. Staramy się jednak często korygować kierunek naszego marszu by iść tam, gdzie naprawdę iść trzeba. I wiem, że jest to ktoś, kto w imię przyjaźni na szali postawi wszystko co ma. Piotrek nauczył mnie podchodzenia do drugiego człowieka bez uprzedzeń i schematów. A wszystko przez to, że jako starosta nawalałem przy organizacji absolutorium, a Piotrek musiał się za mnie tłumaczyć. A i kiedyś jeszcze opowiedzieliśmy się przeciw chamstwu, które było wymierzone w nas obu. Oberwaliśmy nieziemsko, zmasakrowano nas, jak to teraz się ładnie mówi ale zyskaliśmy przyjaźń. Piotrze to zaszczyt służyć u Twego boku!\nRazem chłopaki, nauczyli mnie przyjaźni i wielu, wielu innych rzeczy, o których można by mówić bez końca.\nOczywiście jeszcze mam jednego przyjaciela. To Jezus, on po prostu JEST, zbawia mnie i nadaje sens każdemu wymiarowi mojego życia. No i nigdy nie zawodzi. Choć często wkurza i za Chiny Ludowe nie możemy się dogadać.\nDla Taty, Kuby, Tomka, Bartka, Huberta, Jędrka, Mateusza, Mateusza, Adama i Piotra.\nInspiracją do napisania tego tekstu była historia przyjaźni Dawida i Jonatana, którą opisuje Pierwsza księga królewska. Od rozdziału osiemnastego.\nJezus męskosć mężczyzna przyjaźń relacje


Owsianka i Kawa : Witaj na Owsiance!\nWitaj na Owsiance!\nOWSIANKA I KAWA to blog śniadaniowy tylko z nazwy. Tak na prawdę znajdziesz tu teksty na każdą porę dnia i nocy oraz przepisy na każdy nastrój. To strona poświęcona prostemu, ale nie nudnemu gotowaniu, matkowaniu i blogowaniu.\nJestem nie-ogarniętą matką Gizmolove i Bejbi oraz nie-żoną Stwórcy. Mieszkamy na chwilowej emigracji w krainie Rudolfa Czerwononosego. Ten blog jest właśnie o tym. Gdzieś z Nami w międzyczasie. Kocham Freddiego i Queen. Nie zwykłam ulegać głupim modom. Perfekcjonistka do bólu. Swoje myślę. Mało mówię. Jeśli nie relaksuję się w kuchni, możesz mnie spotkać w piaskownicy.\nJestem entuzjastką kalafiora. Nałogowo pożeram owsiankę i wypijam hektolitry kawy. Z równie wielką mocą co spalonego schabowego nie znoszę odtwarzania ciągle tych samych przepisów i stania przy garach. Staram się gotować prosto, praktycznie i smacznie. Prezentowane przeze mnie dania nie wymagają użycia wielu składników. Większość z nich przygotujesz w jednym naczyniu. A całość ogarniesz w 30 minut.\nLubię otaczać się kreatywnymi osobami i nawiązywać z nimi kontakty poprzez kuchnię. W tym właśnie celu w lutym powołałam do żucia, tycia i oblizywania paluszków z różowego lukru grupę wsparcia kulinarnego, Blogerzy od kuchni. To jedyne miejsce w blogosferze, gdzie dobrze się najesz i poznasz mnóstwo fantastycznych ludzi. Wszystko co się tu dzieje, jest w myśl zasady maksimum kreatywności i małych przyjemności.\nPomyślałam, że w tym miejscu dobrze jest zaprezentować szczyptę mojej twórczości, abyś wiedziała, o czym mówię.\n26 faktów o mnie na Dzień Matki\nJaka powinna być owsianka idealna?\nSkupiam się na momentach. Tu i teraz\nLinguini z pomarańczowym sosem tahini i pieczona ciecierzyca\nBrownie w 10 minut\n10 oryginalnych pomysłów na wpisy blogowe\nTych zdjęć moich dzieci nie zobaczysz w sieci


Działalność firm szkoleniowych w Warszawie – Aranżowanie wnętrz\nDziałalność firm szkoleniowych w Warszawie\nprzez Marek · 8 lutego 2018\nW chwili obecnej firma, której pracownicy nie podnoszą swoich kwalifikacji rzadko jest konkurencyjna na rynku. Stąd też bardzo dużego znaczenia nabiera szkolenie pracowników.\nZ usług firm szkoleniowych najczęściej korzystają duże firmy, gdyż to one najczęściej dostrzegają konieczność podnoszenia kwalifikacji zatrudnianych przez siebie pracowników.\nGdzie szukać firmy coachingowej?\nZdecydowanie najprościej jest skorzystać z pomocy Internetu. Firmy, które działają na warszawskim rynku mogą szukać firmy szkoleniowej wpisując w wyszukiwarkę internetową odpowiednią frazę.\nFirmy szkoleniowej w Warszawie można również szukać, korzystając z pomocy krajowej bazy firm szkoleniowych. Na co jednak zwrócić uwagę, aby wybrana firma szkoleniowa spełniała wysokie standardy szkolenia? Dobre firmy coachingowe w Warszawie z pewnością posiadają niezbędne akredytacje i certyfikaty. O tym, że firma szkoleniowa rzeczywiście oferuje usługi szkoleniowe na bardzo wysokim poziomie świadczy posiadany przez nią certyfikat ISO.\nJakie szkolenie wybrać dla swoich pracowników?\nFirmy szkoleniowe organizują zarówno szkolenia otwarte, jak i zamknięte. Są one dostępne dla wszystkich, co nie oznacza, że firma nie może na nie skierować swoich pracowników. Na szkolenia otwarte bardzo chętnie wysyłają swoich pracowników małe firmy. Są one organizowane nie tylko w siedzibie firmy szkoleniowej. Dużą popularnością cieszą się wyjazdowe szkolenie otarte Na potrzeby konkretnej firmy może zostać zorganizowane również szkolenie zamknięte. W tym szkoleniu udział będą mogły brać jedynie osoby, które są zatrudnione w danej firmie. Program szkoleń zamkniętych jest zawsze dostosowany do indywidualnych oczekiwań konkretnej firmy. Szkolenie zamknięte mogą odbywać się w siedzibie zamawiającej je firmy, ale mogą też mieć formę wyjazdową.\nFirma, która chce być konkurencyjna na rynku musi inwestować środki w podnoszenie kwalifikacji przez swoich pracowników. Jednym ze sposobów jest kierowanie pracowników na szkolenia organizowane przez firmy szkoleniowe. Szkolenia mogą mieć charakter otwarty lub zamknięty. Te drugie wybierane są przez pracodawców zdecydowanie częściej. Ich profil może być dostosowany do indywidualnych wymagań.\nprzez Marek · Published 24 stycznia 2018 · Last modified 9 lutego 2018\nprzez Marek · Published 10 marca 2018 · Last modified 10 kwietnia 2018\nprzez Marek · Published 21 listopada 2017 · Last modified 21 grudnia 2017\nNastępny post Jak wybrać kolor podkładu?\nPoprzedni post Czego potrzebuje cera wrażliwa?\nRola badań klinicznych


Dziki Wschód Koń z Walony – Jestem hop headem\nDziki Wschód Koń z Walony\n23/08/2020 by Hop Head\tLeave a Comment\nNo z puszki zajechało kanalizą… Bez przekonania powąchałem ze szkła i tu zaskoczenie, bo jest lepiej (choć siarkowe nuty szybko do siebie przyzwyczają). Niemniej jest kwaśno a w tle przewija się marakuja. Szału nie ma, ale nie jest źle.\nPiany brak. Barwa słoneczne, zamglone.\nW smaku, nie powiem, ponownie zaskoczenie. Nie jest to apijalne piwo, jak poprzednie wyroby tego browaru, które miałem wątpliwość pić. Jest kwaskowo, lecz bez przegięcia. Nie ma słodowej strony czy tak popularnej ostatnio jakiejś słodkiej kontry.\nNie jest jednak łatwo wyczuć dodaną tutaj marakuję. Jest ona jakby rozmyta i trzeba trochę wysiłku włożyć by ją znaleźć. Do tego wystarczy dosłownie trzy łyki na krzyż, by piwo przestało być kwaśne a stało się bardziej cierpkie. Owszem, to owocowa cierpkość, jednak niekoniecznie oczekiwana. A z czasem dochodzą smaki multiwitaminowej tabletki do rozpuszczania…\nPosmak kwaskowy, zalegający początkowo cytrusową skórką a potem multiwitaminą.\nGardzę tym browarem, bo wypuszczają absolutną padakę, ale kupiłem to piwo by pokazać, że dno polski krafcik jeszcze nie osiągnął. Niemniej okazało się, że piwo nawet da się wypić. Ale nazwa to taki bezbezk, że omg i do tego ta bardzo spóźniony.\nA robienie z tego limitowanej serii jest żenadą.


zawisł jak czarna chmura nad spokojnym dotąd życiem rodzinnym poety. Wypadł z niej piorun, który ugodził w serce żony Adama, zakrwawił je boleśnie i wyorał przepaść pomiędzy sercami małżonków." Przez ową przepaść skakał jeszcze Mickiewicz sporo razy. Ale do Ksawery najczęściej.\nBohdan Zenobi Chmielnicki i Helena\nPiękna Helena (a na Dzikich Polach brakowało kobiet) była kochanką Chmielnickiego. Porwał ją zarządca starostwa czehryńskiego Daniel Czapliński. Chmielnicki próbował dochodzić swoich praw. Rozczarowany, rozpętał powstanie. Tak zaczął się upadek pierwszej Rzeczypospolitej.\nRomuald Traugutt i Eliza Orzeszkowa\nTraugutt ma być niedługo kanonizowany, więc musimy liczyć się ze słowami. Wzmiankujemy więc tylko, że Eliza spędziła z nim\nzawisł jak czarna chmura nad spokojnym dotąd życiem rodzinnym poety. Wypadł z niej piorun, który ugodził w serce żony Adama, zakrwawił je boleśnie i wyorał przepaść pomiędzy sercami małżonków." Przez ową przepaść skakał jeszcze Mickiewicz sporo razy. Ale do Ksawery najczęściej.

Bohdan Zenobi Chmielnicki i Helena
Piękna Helena (a na Dzikich Polach brakowało kobiet) była kochanką Chmielnickiego. Porwał ją zarządca starostwa czehryńskiego Daniel Czapliński. Chmielnicki próbował dochodzić swoich praw. Rozczarowany, rozpętał powstanie. Tak zaczął się upadek pierwszej Rzeczypospolitej.

Romuald Traugutt i Eliza Orzeszkowa
Traugutt ma być niedługo kanonizowany, więc musimy liczyć się ze słowami. Wzmiankujemy więc tylko, że Eliza spędziła z nim


Timeline - sprawdź czy coś wiesz – GamesFanatic.pl\nHome / Recenzje / Gry imprezowe / Timeline – sprawdź czy coś wiesz\nPosted by: scheherazade in Gry imprezowe 6 września 2012\t10 komentarzy\nNie lubię tak otwieranych pudełek\n2 strony kart\nZ taką liczbą kart szybko się nie znudzi\nyosz (4/5) – ciekawy pomysł, szybka rozgrywka i dodatkowo można się czegoś nauczyć :) Na pewno nie jest to gra, w która można często grać, ale ilość kart w pudełku powinna dać dobrą regrywalność.\nFrédéric Henry REBEL.pl Timeline\t2012-09-06\nTagged with: Frédéric Henry REBEL.pl Timeline\nPrevious: Gry towarzyskie z wydawnictwa TREFL\n6 września 2012 at 13:08\nWadą polskiego wydania jest brak tzw. lokalizacji, czyli dostosowania zestawu kart do polskiego gracza. Skoro i tak karty były drukowane z polskimi tekstami, to trzeba było dołożyć kilka wydarzeń, związanych z historią i kulturą Polski (a może też innych krajów Europy Wschodniej), a wyrzucić karty, dotyczące wydarzeń dla polskiego odbiorcy mało istotnych, o których wręcz mało kto w Polsce słyszał, takich, jak np.:\n1. Bitwa pod Alamo\n2. Założenie Pony Express\n3. Obraz Tratwa Meduzy\n4. Bunt na statku Bounty\n5. Pojmanie pirata Jack’a Rackhama\n6. Okręt HMS Pearl atakuje Czarnobrodego\n6 września 2012 at 13:35\no buncie na Bounty to każdy ze dwa filmy widział :):):)\n(ale Tratwa Meduzy, to musi być hicior:))\nwierzę, że Rebel zrobił to specjalnie szykując się pod dodatek (dodatki??) :)\n6 września 2012 at 13:40\nPrzyznaję panu Michałowi rację. Niektóre karty były dla nas zupełnym zaskoczeniem i nic nam nie mówiły. Jednak nie jest ich zbyt wiele jak na talię 220 kart. Ja zamiast na dodatek to czekam na ładne i zgrabne metalowe pudełko ;-)\n6 września 2012 at 14:31\nee tam, nadmiar wiedzy (raczej) nie szkodzi. Gry edukacyjne mają przecież uczyć jak najwięcej.\nI można jakiejś panience w dyskotece zaimponować podając datę założenia Pony Express…\n6 września 2012 at 14:45\nPoważnie? A ja myślałam, że współcześnie to panienki na dyskotece podrywa się na co innego ;P.\n6 września 2012 at 16:10\nNo to Agnieszka opowiadaj :D\nA swoją drogą, to mam wielką ochotę na tę grę. Mam nadzieję, że na mPionku zagram :)\nByle tylko ta panienka nie odniosła wrażenia, że ta informacja o Pony Express to nawiązanie do jej urody :)\n6 września 2012 at 22:52\nPotwierdzam, Timeline będzie na miniPionu. Zapraszam.\n7 września 2012 at 09:16\nPoważnie sprawdziło się wam układanie wydarzeń w pionowej kolumnie zasłaniając ilustracje ?!\nOsobiście wolę jednak pomęczyć się chwilę i rozsunąć stosy mając widoczne wszystkie obrazki, które na pierwszy rzut oka mówią mi co to za karta, niż czytać każdy podpis. Wiadomo, że każde grono graczy ma swoje zwyczaje, ten jednak wydaje mi się dość niecodzienny (bo i tak trzeba rozsuwać karty), a do tego utrudniający rozgrywkę :)\n7 września 2012 at 11:58\nCo kraj, to obyczaj – przyjęło się.


Wprowadzenie do obrotu obligacji serii A1 - PCC Inwestor\nPCC InwestorPCC EXOL SAWprowadzenie do obrotu obligacji serii A1\nRaport bieżący nr 31/2016 z dnia 14.07.2016 19:02\nZarząd PCC EXOL S.A. informuje, że Zarząd Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. na podstawie § 38 ust. 1 i 3 Regulaminu Giełdy oraz § 2 ust. 1 Działu IV Szczegółowych Zasad Obrotu Giełdowego w systemie UTP podjął Uchwałę nr 725/2016 z dnia 14 lipca 2016 roku, w której postanowił:\n1) wprowadzić z dniem 18 lipca 2016 roku w trybie zwykłym do obrotu giełdowego na rynku podstawowym 200.000 (dwieście tysięcy) obligacji na okaziciela serii A1 spółki PCC EXOL S.A., o wartości nominalnej 100 zł (sto złotych) każda, oznaczonych przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. kodem „PLPCCEX00036″;\n2) notować obligacje, o których mowa w pkt. 1), w systemie notowań ciągłych pod nazwą skróconą „PCX0620″.