1 ZAŁĄCZNIK NR. DO UCHWAŁY NR. RADY GMINY ZGIERZ Z DNIA. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ dla Gminy Zgierz ZGIERZ, PAŹDZIERNIK 2015 r.\n2 Opracowanie: Centrum Doradztwa Energetycznego Sp. z o.o. Biuro: ul. Krakowska Mikołów Tel/fax: Zespół autorów: Agnieszka Kopańska Klaudia Moroń Michał Mroskowiak Wojciech Płachetka Aleksandra Szlachta Kierownik projektu: Agnieszka Skrabut 2\n3 Spis treści Spis treści... 3 Streszczenie w języku niespecjalistycznym... 5 Ogólna strategia CELE STRATEGICZNE I SZCZEGÓŁOWE ZAŁOŻENIA DO PLANU GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ WIZJA I MISJA PLANU CELE STRATEGICZNE I OPERACYJNE GOSPODARKA NISKOEMISYJNA ŹRÓDŁA PRAWA PRAWO MIĘDZYNARODOWE PRAWO KRAJOWE CELE I STRATEGIE WYMIAR KRAJOWY WYMIAR REGIONALNY WYMIAR LOKALNY Stan obecny CHARAKTERYSTYKA INWENTRYZOWANEGO OBSZARU POŁOŻENIE GMINY ZGIERZ WALORY PRZYRODNICZO - TURYSTYCZNE OBSZARY CHRONIONE STAN POWIETRZA NA TERENIE GMINY DEMOGRAFIA MIESZKALNICTWO DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA ASPEKTY ORGANIZACYJNE I FINANSOWE UNIJNA PERSPEKTYWA BUDŻETOWA ŚRODKI NFOŚIGW ŚRODKI WFOŚIGW INNE PROGRAMY KRAJOWE I MIĘDZYNARODOWE Wyniki bazowej inwentaryzacji emisji dwutlenku węgla METODOLOGIA CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA EMISJĘ INWENTARYZACJA I PROGNOZA EMISJI DO 2020 R TRANSPORT\n4 8.2. RUCH TRANZYTOWY RUCH LOKALNY ENERGIA ELEKTRYCZNA GAZ PALIWA OPAŁOWE BUDYNKI UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ OŚWIETLENIE ULICZNE PODSUMOWANIE INWENTARYZACJI CO IDENTYFIKACJA OBSZARÓW PROBLEMOWYCH Działania/zadania i środki zaplanowane na cały okres objęty planem METODOLOGIA DOBORU PLANU DZIAŁAŃ OPIS POSZCZEGÓLNYCH METOD REDUKCJI EMISJI ENERGETYKA WIATROWA ENERGETYKA SŁONECZNA ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII ZESTAWIENIE BIOMASA POMPY CIEPŁA REKUPERATOR DOMY PASYWNE TERMOMODERNIZACJA STEROWANIE OŚWIETLENIEM ULICZNYM I IDEA SMART STREET LIGHTING ZESTAWIENIE PROPONOWANYCH DZIAŁAŃ PLANOWANE REZULTATY MONITORING I EWALUACJA DZIAŁAŃ INTERESARIUSZE UWARUNKOWANIA REALIZACJI DZIAŁAŃ Spis rysunków i wykresów Spis tabel Załącznik I Baza emisji CO Załącznik II Harmonogram działań\n5 Streszczenie w języku niespecjalistycznym Celem Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Zgierz jest przedstawienie zakresu działań możliwych do realizacji w związku z ograniczeniem zużycia energii finalnej we wszystkich sektorach na terenie Gminy, a co za tym idzie z redukcją emisji gazów cieplarnianych, w tym CO 2. Osiągnięcie tego celu bezpośrednio wpłynie na poprawę jakości życia mieszkańców gminy. Cel główny gmina Zgierz zamierza osiągnąć poprzez realizację następujących celów szczegółowych: promowanie gospodarki niskoemisyjnej na terenie gminy, efektywne gospodarowanie energią w gminie Zgierz, zwiększenie udziału energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych, podniesienie świadomości ekologicznej mieszkańców oraz ich wpływ na lokalną gospodarkę ekoenergetyczną i jakość powietrza. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Zgierz wyznacza główne cele strategiczne rozwoju gminy, które są następujące: GMINA ZGIERZ STANIE SIĘ GMINĄ O WYSOKIM POZIOMIE REDUKCJI EMISJI GAZÓW CIEPLARNIANYCH, RACJONALNEGO WYKORZYSTANIA ENERGII ORAZ WZROSTU UDZIAŁU WYKORZYSTANIA ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Jako rok bazowy przyjęto rok 2013 (wybór roku bazowego wynika z faktu możliwości pozyskania wiarygodnych danych dotyczących zużycia energii w tym okresie). Rokiem oceny stanu obecnego jest rok Rokiem docelowym, dla którego zostały opracowane prognozy zarówno w scenariuszu nie zakładającym działań niskoemisyjnych jak i scenariuszu niskoemisyjnym jest rok W celu zdiagnozowania stanu istniejącego pozyskano dane dla zużycia ciepła, gazu, energii oraz w sektorze transportu i oświetlenia ulicznego. Na podstawie wszystkich uzyskanych danych stworzono bazę emisji CO 2, która pozwoliła zidentyfikować główne obszary problemowe gminy Zgierz. W celu osiągnięcia zamierzonego przez gminę celu należy wprowadzić działania ograniczające zużycie energii finalnej, a co za tym idzie emisji CO 2 skierowane do wszystkich sektorów. Niniejszy dokument składa się z trzech bloków tematycznych: 5\n6 Ocena stanu aktualnego Inwentaryzacja emisji CO 2 Plan działań PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ W pierwszej części opracowania dokonano charakterystyki Gminy z perspektywy aspektów wpływających na emisję CO 2 do atmosfery w szczególności przeanalizowano zmiany ilości mieszkańców gminy, ilości pojazdów, ilości obiektów mieszkalnych i przedsiębiorstw działających na terenie gminy. Ocenie poddano również zgodność opracowania z przepisami krajowymi, dokumentami strategicznymi oraz wytycznymi Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W drugiej części dokumentu zaprezentowano raport z inwentaryzacji emisji dwutlenku węgla na terenie gminy Zgierz. W trzeciej części opracowania wskazano działania, które mogą stanowić remedium, na rosnącą emisję CO 2 na terenie gminy. Wraz z działaniami wskazano potencjalne źródła ich finansowania, które powinny sprzyjać realizacji założonych celów. Realizacja wszystkich działań pozwoli ograniczyć emisję CO 2 o 4,81 % w stosunku do roku bazowego. Zużycie energii finalnej do roku 2020 zredukuje się o 7 158,20 MWh. Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii zwiększy się o około 5%. 6\n7 1. CELE STRATEGICZNE I SZCZEGÓŁOWE Ogólna strategia Plan gospodarki niskoemisyjnej jest dokumentem strategicznym, obejmującym swoim zakresem całkowity obszar terytorialny gminy Zgierz. Działania w nim ujęte przyczyniają się do realizacji celów określonych na różnych szczeblach administracyjnych. Na płaszczyźnie regionalnej, działania przewidziane w PGN zmierzać powinny do poprawy jakości powietrza na obszarach, na których odnotowano przekroczenia jakości poziomów dopuszczalnych stężeń w powietrzu i realizowane są programy ochrony powietrza oraz plany działań krótkoterminowych. W ujęciu lokalnym zadaniem PGN jest natomiast uporządkowanie i organizacja działań podejmowanych przez gminę sprzyjających obniżeniu emisji zanieczyszczeń, dokonanie oceny stanu sytuacji w gminie w zakresie emisji gazów cieplarnianych wraz ze wskazaniem tendencji rozwojowych oraz dobór działań, które mogą zostać podjęte w przyszłości ZAŁOŻENIA DO PLANU GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ Wymogi dotyczące ostatecznego kształtu PGN określa Załącznik nr 9 Regulaminu Konkursu nr 2/PO IiŚ/ 9.3/2013, prowadzonego przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (Priorytet IX. Infrastruktura Energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna Dz Termomodernizacja obiektów użyteczności publicznej plany gospodarki niskoemisyjnej (PGN). Szczegółowe założenia dotyczące przygotowania Planu Gospodarki Niskoemisyjnej obejmują następujące zagadnienia: objęcie całości obszaru geograficznego gminy, skoncentrowanie się na działaniach niskoemisyjnych i efektywnie wykorzystujących zasoby, w tym poprawie efektywności energetycznej, wykorzystaniu OZE, czyli wszystkich działań mających na celu zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do powietrza w tym pyłów, dwutlenku siarki, tlenków azotu oraz emisji dwutlenku węgla, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów, na których odnotowano przekroczenia dopuszczalnych stężeń w powietrzu, współuczestnictwo przy tworzeniu dokumentu podmiotów będących producentami i odbiorcami energii, objęcie planem obszarów, w których władze lokalne mają wpływ na zużycie energii w perspektywie długoterminowej, podjęcie działań mających na celu wspieranie produktów i usług efektywnych energetycznie, 7\n8 podjęcie działań mających wpływ na zmiany postaw konsumpcyjnych użytkowników energii (współpraca z mieszkańcami i działania edukacyjne), spójność z nowotworzonymi bądź aktualizowanymi założeniami do planów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, a także programami ochrony powietrza. WYMAGANIA PROCEDURALNE ZWIĄZANE Z ZE STRATEGICZNĄ OCENĄ ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO: Zgodnie z art. 46 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko 1 (ustawa OOŚ), przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko wymagają projekty: koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju, studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, planów zagospodarowania przestrzennego oraz strategii rozwoju regionalnego; polityk, strategii, planów lub programów w dziedzinie przemysłu, energetyki, transportu, telekomunikacji, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami, leśnictwa, rolnictwa, rybołówstwa, turystyki i wykorzystywania terenu, opracowywanych lub przyjmowanych przez organy administracji, wyznaczających ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko; polityk, strategii, planów lub programów, których realizacja może spowodować znaczące oddziaływanie na obszar Natura 2000 jeżeli nie są one bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynikają z tej ochrony. Dla dokumentów nieujętych w powyższym katalogu (w taką sytuację wpisuje się PGN) konieczne jest przeprowadzenie uzgodnień stwierdzających konieczność lub brak konieczności przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Zgodnie z art. 57 i 58 ustawy OOŚ, w przypadku PGN, organami właściwymi do przeprowadzenia uzgodnień są: Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny. Konieczność przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko pojawia się w sytuacji, gdy opracowywany dokument wyznacza ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko lub gdy realizacja postanowień dokumentu może spowodować znaczące oddziaływanie na środowisko. Niniejsze opracowanie ma następujący zakres i strukturę: 1 Dz. U. z 2013 r., poz ze zm. 8\n9 1. Streszczenie. 2. Ogólna strategia: Cele strategiczne i szczegółowe: Misja planu, Gospodarka emisyjna definicja pojęcia oraz cele jej promowania w perspektywie , Źródła prawa podstawy prawne opracowania Planu Gospodarki Niskoemisyjnej, Cele i strategie przedstawienie dokumentów strategicznych obowiązujących na poszczególnych szczeblach administracyjnych wraz z oceną ich zgodności z treścią Planu. Stan obecny (charakterystyka Gminy), Aspekty organizacyjne i finansowe. 3. Wyniki bazowej inwentaryzacji emisji dwutlenku węgla: Metodologia opis sposobu przeprowadzenia inwentaryzacji, Informacje ogólne opis czynników wpływających na emisję, Inwentaryzacja i prognoza emisji CO 2 - obliczenia dotyczące emisji gazów cieplarnianych na terenie gminy powstałej w skutek wykorzystania paliw transportowych, opałowych oraz energii elektrycznej oraz planowany poziom emisji dla roku 2020 przy założeniu braku działań ukierunkowanych na obniżenie emisji gazów cieplarnianych oraz w wariancie niskoemisyjnym, Podsumowanie inwentaryzacji i prognozy emisji CO 2 wraz z identyfikacją obszarów problemowych. 4. Działania/zadania i środki zaplanowane na cały okres objęty planem (długoterminowa strategia, cele i zobowiązania oraz krótko/średnioterminowe działania/zadania): Metodologia doboru działań opis sposobów doboru proponowanych działań, Opis poszczególnych metod redukcji emisji część informacyjna planu działań poświęcona przybliżeniu korzyści płynących z zastosowania poszczególnych źródeł odnawialnych oraz przedsięwzięć sprzyjających poprawie efektywności energetycznej, Zestawienie proponowanych działań spis działań razem z planowanym efektem ekologicznym, kosztem ich realizacji oraz wskazaniem podmiotów odpowiedzialnych za ich realizację, Monitoring i ewaluacja działań zalecenia dotyczące monitorowania rezultatów prowadzonych działań, 9\n10 Uwarunkowania realizacji działań określenie czynników sprzyjających oraz utrudniających realizację założonych działa 1.2. WIZJA I MISJA PLANU Plan gospodarki niskoemisyjnej (PGN) jest dokumentem strategicznym, który wyznacza kierunki dla Gminy w zakresie działań w takich obszarach jak: transport prywatny, oświetlenie uliczne, budownictwo publiczne, zwiększenie efektywności energetycznej oraz ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. Dokument oraz wyznaczone w nim cele, a także działania do realizacji obejmują teren należący administracyjnie do gminy Zgierz. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Zgierz do 2020 roku docelowo służyć ma wszystkim mieszkańcom Gminy poprzez poprawę jakości powietrza, zmniejszenie zużycia energii finalnej oraz podniesienie efektywności energetycznej. Dodatkowo dzięki uchwaleniu PGN Gmina będzie mogła ubiegać się o dofinansowanie szeregu działań w ramach nowej perspektywy finansowej na lata Zakres działań obejmował będzie m.in. termomodernizację budynków mieszkalnych, montaż odnawialnych źródeł energii oraz modernizację oświetlenia ulicznego. Przyjmując horyzont czasowy do roku 2020, znajdujących się w granicach niniejszego opracowania zdefiniowana dla gminy Zgierz wizja brzmi następująco: Zgierz gminą stale i dynamicznie rozwijającą się w kierunku gospodarki niskoemisyjnej z zachowaniem zasad zrównoważonego rozwoju. Analiza dotychczasowego rozwoju Gminy oraz ocena uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych wskazują na potrzebę sformułowania następującej misji, która kształtuje jej wizerunek. Misją samorządu lokalnego dla gospodarki niskoemisyjnej jest zapewnienie jak najlepszych warunków do długofalowego, zrównoważonego rozwoju, który oparty będzie na wiedzy, nowoczesnych technologiach i partycypacji społeczności lokalnej służących poprawie jakości powietrza oraz stanu środowiska naturalnego, a tym samym także warunków jakości życia mieszkańców poprzez szeroko rozumianą oszczędność energii. 10\n11 Wizja i misja planu gospodarki niskoemisyjnej wyznaczają podstawowe kierunki prac nad określeniem strategicznych celów rozwoju gminy Zgierz w tym zakresie oraz sposobu ich realizacji CELE STRATEGICZNE I OPERACYJNE Opracowany dokument formułuje trzy cele strategiczne (kierunkowe i długofalowe) odpowiadające na pytanie, co chcemy osiągnąć w perspektywie czasowej do roku Cele strategiczne zostały oznaczone literami od A do C. Oznaczenie to spełnia rolę porządkującą. Cele nie posiadają rangi lecz są sobie równe pod względem zarówno wagi i znaczenia. Następnie zostały wyznaczone cele operacyjne wskazujące sposoby realizacji celów strategicznych, które odpowiadają na pytanie, w jaki sposób należy lub można je osiągnąć. Głównym wykonawcą celów postawionych w strategii będzie samorząd lokalny, który z mocy ustaw ustrojowych jest odpowiedzialny za zaspakajanie potrzeb zbiorowych wspólnoty, którą reprezentuje. W ramach osiągnięcia jak najbardziej optymalnego rozwoju gospodarki niskoemisyjnej Gminy Zgierz zakłada się udział we wdrażaniu zapisanych postanowień licznych aktorów lokalnych, w tym instytucji publicznych i prywatnych oraz wszystkich mieszkańców gminy. CEL A. Zgierz gminą o wysokiej redukcji emisji gazów cieplarnianych Działania prowadzące do realizacji celu osiągnięcia wysokiego poziomu redukcji emisji gazów cieplarnianych będą w pierwszej kolejności dotyczyły działań w wymiarze publicznym i będą opierały się przede wszystkim na termomodernizacji budynków wymianie źródeł ciepła na niskoemisyjne. Kolejną formą realizacji celu ma być szereg działań promocyjnych prowadzących do rozpropagowania wśród społeczności lokalnej zarówno transportu publicznego, jak również budownictwa pasywnego oraz postaw ecodrivingu. Realizacja celu doprowadzić ma do zmiany filozofii podejścia do korzystania ze wszelkiego rodzaju energii mającej za cel minimalizację jej zużycia a co za tym idzie, zmniejszenie emisji zanieczyszczeń. Cel strategiczny A będzie osiągany przez realizację następujących celów operacyjnych: CEL Operacyjny A.1. Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej CEL Operacyjny A.2. Termomodernizacja budynków mieszkalnych CEL Operacyjny A.3. Wymiana źródeł ciepła na niskoemisyjne CEL Operacyjny A.4. Propagowanie pasywnego budownictwa 11\n12 CEL B. Zgierz gminą racjonalnego wykorzystania energii Racjonalne wykorzystanie energii elektrycznej przez odbiorców końcowych, może zostać ograniczone w ramach poprawy efektywności energetycznej obiektów, cel strategiczny poprzez realizacje celów szczegółowych zakłada obniżenie zużycia energii w obiektach mieszkalnych i komercyjnych oraz poprzez wytwarzanie energii elektrycznej w mikroinstalacjach wykorzystujących odnawialne źródła energii. W szczególności potencjałem rozwojowym wykazują się instalacje fotowoltaiczne i mikroturbiny wiatrowe, które można zamontować nie tylko na obiektach publicznych ale także na dachach domówjednorodzinnych. Cel strategiczny B będzie osiągany przez realizację następujących celów operacyjnych: CEL Operacyjny B.1. Inwentaryzacja i Modernizacja oświetlenia ulicznego CEL Operacyjny B.2. Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii do wytworzenia energii elektrycznej CEL C. Gmina Zgierz gminą odnawialnych źródeł energii W Polsce odnawialne źródła energii zaspokajają około 4,2% zapotrzebowania na energię. Rozwój infrastruktury gmin musi być podporządkowany wymogom środowiska przyrodniczego, stąd też kolejny cel strategiczny zakłada rozbudowę i wdrażanie systemów wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Cel ten zakłada, że gmina będzie posiadała wysoko rozwiniętą infrastrukturę odnawialnych źródeł energii. Służą temu zadania przeprowadzenia promocji wykorzystania tego typu instalacji poprzez proces uświadamiania, edukacji i wsparcia aktorów sceny lokalnej. Dodatkowym elementem realizacji tego celu jest przeprowadzenie kolejnych inwestycji na obiektach użyteczności publicznej prowadzących do montażu instalacji kolektorów słonecznych oraz potencjalnie mikroturbin wiatrowych. Takie działania oprócz zmniejszenia zużycia energii i kosztów jej wykorzystania służyć mają poprzez formę przykładu promocję tego typu inwestycji. Cel strategiczny C będzie osiągany przez realizację następujących celów operacyjnych: CEL Operacyjny C.1. Montaż instalacji odnawialnych źródeł energii na obiektach użyteczności publicznej CEL Operacyjny C.2. Edukacja z zakresu wykorzystania instalacji odnawialnych źródeł energii 12\n13 2. GOSPODARKA NISKOEMISYJNA Na szczeblu prawa międzynarodowego i unijnego Polska podjęła zobowiązania zmierzające do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w ramach tzw. pakietu klimatyczno-energetycznego UE 2 oraz strategii Europa Są to: zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 20% w porównaniu z poziomem z roku 1990, zwiększenie do 20% udziału energii odnawialnej w ogólnym zużyciu energii, zmniejszenia zużycia energii o 20% w stosunku do tzw. scenariusz Business As Usual4. Realizacja ww. celów wymagać będzie podjęcia szeregu różnorodnych i szeroko zakrojonych działań, nie tylko bezpośrednio sprzyjających ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń, ale również tych które wpływają na redukcję w sposób pośredni sprzyjając zmniejszeniu zużycia paliw i energii. Jak wynika z opublikowanego 24 lutego 2011 r. raportu Banku Światowego Transformacja w kierunku gospodarki niskoemisyjnej w Polsce, krajowy potencjał redukcji emisji gazów cieplarnianych wynosi około 30% do roku 2030 w porównaniu z rokiem Realizacja tego potencjału może jednak nastąpić tylko w sytuacji współdziałania w ramach kluczowych sektorów gospodarczych (energetyka, transport, przemysł) oraz na różnych szczeblach administracyjnych nie tylko krajowym i europejskim, ale także w skali regionalnej i lokalnej (gminy oraz powiatu). W perspektywie krajowej, odpowiedzią na wyzwania w dziedzinie ochrony klimatu, jest opracowanie Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej. Istotą programu jest podjęcie działań zmierzających do przestawienia gospodarki na gospodarkę niskoemisyjną. Zmiana ta powinna skutkować nie tylko korzyściami środowiskowymi ale przynosić równocześnie korzyści ekonomiczne i społeczne. W przyjętych 16 sierpnia 2011 roku przez Radę Ministrów Założeniach 2 Pakiet klimatyczno energetyczny jest próbą zintegrowania polityki klimatycznej i energetycznej całej Unii Europejskiej. W skład pakietu wchodzi szereg aktów prawnych i założeń dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych, zwiększenie efektywności energetycznej, promocji energii ze źródeł odnawialnych m.in.: Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r., zmieniona dyrektywą 2009/29/WE, Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/406/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. 3 Europa 2020 jest strategią rozwoju społeczno gospodarczego Unii Europejskiej obejmującą okres 10 lat do 2020 roku. Jest to dokument przedstawiający cele rozwoju Unii Europejskiej pod względem społeczno gospodarczym, przy uwzględnieniu założeń zrównoważonego rozwoju. Przez rozwój zrównoważony należy rozumieć taki wzrost gospodarczy w którym zachowana jest wszelka równowaga pomiędzy środowiskiem naturalnym a człowiekiem. Jak podaje serwis internetowy europa.eu, W strategii Europa 2020 ustalono pięć nadrzędnych celów, które UE ma osiągnąć do 2020 roku. Obejmują one zatrudnienie, badania i rozwój, klimat i energię, edukację, integrację społeczną i walkę z ubóstwem 4 Termin Business as Usual określany jest jako scenariusz referencyjny, oznacza on perspektywę rozwoju gospodarczego w dotychczasowym, najbardziej standardowym kształcie bez wpływu zdarzeń nadzwyczajnych, czy wydatków na dedykowane działania inwestycyjne. 13\n14 Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej, określono cele szczegółowe sprzyjające osiągnięciu wskazanego celu głównego, a są to: rozwój niskoemisyjnych źródeł energii, poprawa efektywności energetycznej, poprawa efektywności gospodarowania surowcami i materiałami, rozwój i wykorzystanie technologii niskoemisyjnych, zapobieganie powstawaniu oraz poprawa efektywności gospodarowania odpadami, promocja nowych wzorców konsumpcji. Na szczeblu lokalnym, zachętą do realizacji celów wynikających z pakietu klimatyczno-energetycznego, mają być działania Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, pełniącego rolę instytucji zarządzającej i wdrażającej Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ) na lata Planuje się bowiem, aby w sposób uprzywilejowany traktować gminy i miasta, aplikujące o środki z programu krajowego POIiŚ na lata oraz z programów regionalnych na lata , które będą posiadały opracowany Plan Gospodarki Niskoemisyjnej. 3. ŹRÓDŁA PRAWA 3.1. PRAWO MIĘDZYNARODOWE Przekształcenie w kierunku gospodarki niskoemisyjnej stanowi jedno z najważniejszych wyzwań gospodarczych i środowiskowych stojących przed Unią Europejską i państwami członkowskimi. Gmina Zgierz dostrzega korzyści, jakie niesie ze sobą przestawianie gospodarki na tory niskoemisyjne. Rozwój gospodarczy odbywa się w głównej mierze na poziomie lokalnym, a więc chcąc transformować gospodarkę właśnie tam powinno się planować określone działania. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Zgierz będzie spójny z celami pakietu klimatycznoenergetycznego, realizując ponadto wytyczne nowej strategii zrównoważonego rozwoju gospodarczego i społecznego Unii Europa Dokument ten jest ważnym krokiem w kierunku wypełnienia zobowiązania Polski w zakresie udziału energii odnawialnej w końcowym zużyciu energii do 2020 r., w podziale na: elektroenergetykę, ciepło i chłód oraz transport. Wymagania te wynikają z dyrektywy 2009/28/WE z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych. Celem dla Polski, wynikającym z powyższej dyrektywy jest osiągnięcie w 2020 r. co najmniej 15% udziału energii z odnawialnych źródeł w zużyciu energii finalnej brutto, w tym co najmniej 10% udziału energii odnawialnej zużywanej w transporcie. 14\n15 PGN jest również zgodny z Dyrektywą 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej, w której Komisja Europejska nakłada obowiązek dotyczący oszczędnego gospodarowania energią, wobec jednostek sektora publicznego oraz z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, która zobowiązuje państwa członkowskie UE aby od końca 2018 r. wszystkie nowo powstające budynki użyteczności publicznej były budynkami o niemal zerowym zużyciu energii. Źródła prawa europejskiego: 1. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej (Dziennik Urzędowy UE L315/1 14 listopada 2012 r.) 2. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (Dz. U. UE L ) 3. Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 2009/406/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wysiłków podjętych przez państwa członkowskie, zmierzających do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w celu realizacji do roku 2020 zobowiązań Wspólnoty dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych PRAWO KRAJOWE Regulacje prawne mające wpływ na planowanie energetyczne w Polsce można znaleźć w kilkunastu aktach prawnych. Planowanie energetyczne, zgodne z aktualnie obowiązującymi regulacjami, realizowane jest głównie na szczeblu gminnym. W pewnym zakresie uczestniczy w nim także samorząd województwa. Biorą w nim także udział wojewodowie oraz Minister Gospodarki, jako przedstawiciele administracji rządowej. Na planowanie energetyczne ma również wpływ działalność przedsiębiorstw energetycznych. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej tematycznie zbliżony jest do Projektu założeń do Planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, określonym w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r., poz oraz z 2013 r. poz. 984 i poz. 1238). Jednak jako dokument strategiczny - ma bowiem charakter całościowy (dotyczy całej gminy/miasta) i długoterminowy, koncentrujący się na podniesieniu efektywności energetycznej, zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz redukcji emisji gazów cieplarnianych, nie podlega regulacjom związanym z przyjęciem projektu założeń do planu. Warto podkreślić, iż sporządzenie Planu Gospodarki Niskoemisyjnej nie jest na dzień jego sporządzania wymagane żadnym przepisem prawa, inaczej niż w przypadku programów ochrony powietrza i planów działań krótkoterminowych unormowanych ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2013 r. poz ze zm.). Potrzeba jego opracowania wynika z zachęt proponowanych przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, w szczególności jest to program 15\n16 operacyjny Infrastruktura i Środowiska perspektywy budżetowej , priorytet 9.3 Plany Gospodarki Niskoemisyjnej. Potrzeba opracowania Planu jest zgodna z polityką Polski i wynika z Założeń Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej, przyjętych przez Radę Ministrów 16 sierpnia 2011 roku. Program ma umożliwić Polsce odegranie czynnej roli w wyznaczaniu europejskich i światowych celów redukcji emisji gazów cieplarnianych, ma też uzasadnienie w realizacji międzynarodowych zobowiązań Polski i realizacji pakietu klimatyczno-energetycznego UE. Dlatego też bardzo ważne jest ukształtowanie postaw ukierunkowanych na rzecz budowania gospodarki niskoemisyjnej oraz efektywności energetycznej. Z założeń programowych NPRGN wynikają również szczegółowe zadania dla gmin/miast: rozwój niskoemisyjnych źródeł energii, poprawa efektywności energetycznej, poprawa efektywności gospodarowania surowcami i materiałami, rozwój i wykorzystanie technologii niskoemisyjnych, zapobieganie powstaniu oraz poprawa efektywności gospodarowania odpadami. Plan gospodarki niskoemisyjnej dla Gminy Zgierz pomoże w spełnieniu obowiązków nałożonych na jednostki sektora publicznego w zakresie efektywności energetycznej, określonych w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (Dz. U. Nr 94, poz. 551 z późn. zm.). Powyższa ustawa określa m.in.: zasady określenia końcowego celu w zakresie oszczędnego gospodarowania energią, zadania jednostek sektora publicznego w zakresie efektywności energetycznej, zasady uzyskania i umorzenia świadectwa efektywności energetycznej. Pełnienie modelowej roli przez administrację publiczną wykonywane jest na podstawie powyższej ustawy, określającej między innymi zadania jednostek sektora publicznego w zakresie efektywności energetycznej. Na podstawie art. 10 ustawy, jednostka sektora publicznego realizując swoje zadania powinna stosować, co najmniej dwa z pięciu wyszczególnionych w ustawie środków poprawy efektywności energetycznej. Wymogi w zakresie ostatecznego kształtu Planu Gospodarki Niskoemisyjnej zwiera również Załącznik nr 9 do Regulaminu Konkursu nr 2/PO IiŚ/ 9.3/2013, prowadzonego przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska. Dokument ten, zatytułowany Szczegółowe zalecenia dotyczące struktury planu gospodarki niskoemisyjnej, zawiera założenia i wymagania dotyczące treści Planu: Założenia do przygotowania planu gospodarki niskoemisyjnej: objęcie całości obszaru geograficznego gminy/miasta, 16\n17 skoncentrowanie się na działaniach niskoemisyjnych i efektywnie wykorzystujących zasoby, w tym poprawie efektywności energetycznej, wykorzystaniu OZE, czyli wszystkich działań mających na celu zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do powietrza w tym pyłów, dwutlenku siarki, tlenków azotu oraz emisji dwutlenku węgla, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów, na których odnotowano przekroczenia dopuszczalnych stężeń w powietrzu, współuczestnictwo podmiotów będących producentami i/lub odbiorcami energii (z wyjątkiem instalacji objętych systemem EU ETS) ze szczególnym uwzględnieniem działań w sektorze publicznym, objęcie planem obszarów, w których władze lokalne mają wpływ na zużycie energii w perspektywie długoterminowej, podjęcie działań mających na celu wspieranie produktów i usług efektywnych energetycznie (np. zamówienia publiczne), podjęcie działań mających wpływ na zmiany postaw konsumpcyjnych użytkowników energii (współpraca z mieszkańcami i zainteresowanymi stronami, działania edukacyjne), spójność z nowotworzonymi bądź aktualizowanymi założeniami do planów zaopatrzenia w ciepło, chłód i energię elektryczną bądź paliwa gazowe (lub założeniami do tych planów) i programami ochrony powietrza. Wymagania wobec planu: przyjęcie do realizacji planu poprzez uchwałę Rady Gminy, wskazanie mierników osiągnięcia celów, określenie źródeł finansowania, plan wdrażania, monitorowania i weryfikacji, spójność z innymi planami/programami (miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, założenia/plan zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, program ochrony powietrza), zgodność z przepisami prawa w zakresie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. kompleksowość planu, tj.: wskazanie zadań nieinwestycyjnych, takich jak planowanie miejskie, zamówienia publiczne, strategia komunikacyjna, promowanie gospodarki niskoemisyjnej oraz inwestycyjnych, w następujących obszarach: zużycie energii w budynkach/instalacjach (budynki i urządzenia komunalne, budynki i urządzenia usługowe niekomunalne, budynki mieszkalne, oświetlenie uliczne; zakłady przemysłowe poza EU ETS fakultatywnie), dystrybucja ciepła, zużycie energii w transporcie (transport publiczny, tabor gminny, transport prywatny i komercyjny, transport szynowy), w tym poprzez wdrażanie systemów organizacji ruchu, 17\n18 gospodarka odpadami w zakresie emisji nie związanej ze zużyciem energii (CH 4 ze składowisk) fakultatywnie, produkcja energii zakłady/instalacje do produkcji energii elektrycznej, ciepła i chłodu, z wyłączeniem instalacji objętej EU ETS. Źródła prawa krajowego: 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz.1232 ze zm.) 1. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz ze zm.) 2. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1515). 3. Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów obowiązujący (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 712). 4. Konstytucja RP (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483). 4. CELE I STRATEGIE 4.1. WYMIAR KRAJOWY Gospodarka niskoemisyjna i zwiększenie efektywności energetycznej są przedmiotem planów i strategii na szczeblu gminnym, wojewódzkim i krajowym. Polska czynnie uczestniczy w tworzeniu wspólnotowej polityki energetycznej, a także dokonuje implementacji prawodawstwa z uwzględnieniem warunków krajowych, biorąc pod uwagę ochronę interesów odbiorców, posiadane zasoby energetyczne oraz uwarunkowania technologiczne wytwarzania i przesyłu energii. Kwestia efektywności energetycznej jest traktowana w polityce energetycznej kraju w sposób priorytetowy, a postęp w tej dziedzinie będzie kluczowy dla realizacji wszystkich jej celów. Strategia rozwoju kraju 2020 Działania mające na celu ograniczenie emisji w gminie Zgierz są zgodne ze strategiami na szczeblu krajowym. Jednym z dokumentów wyznaczającym działania w tym zakresie jest Strategia rozwoju kraju 2020, który określa cele strategiczne do 2020 roku oraz 9 zintegrowanych strategii, które służą realizacji założonych celów rozwojowych. Jedną z nich jest bezpieczeństwo energetyczne i środowisko, której głównym celem jest poprawa efektywności energetycznej i stanu środowiska. Poprawie efektywności energetycznej służyć mają prace nad innowacyjnymi technologiami w systemach energetycznych, rozwój odnawialnych źródeł energii oraz zastosowanie nowoczesnych, energooszczędnych maszyn i urządzeń. 18\n19 Poprawie jakości powietrza służyć natomiast będą działania na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych oraz pyłów i innych zanieczyszczeń powietrza, zwłaszcza z sektorów najbardziej emisyjnych (energetyka, transport) i ze źródeł emisji rozproszonych (likwidacja lub modernizacja małych kotłowni węglowych). Promowane będzie stosowanie innowacyjnych technologii w przemyśle, paliw alternatywnych oraz rozwiązań zwiększających efektywność zużycia paliw i energii w transporcie, a także stosowanie paliw niskoemisyjnych w mieszkalnictwie. Polityka energetyczna Polski do 2030 Kolejnym dokumentem krajowym, który wyznacza kierunki działań w celu ograniczenia niskiej emisji jest Polityka energetyczna Polski do Dokument ten, poprzez działania inicjowane na szczeblu krajowym, wpisuje się w realizację celów polityki energetycznej określonych na poziomie Wspólnoty. W związku z powyższym, podstawowymi kierunkami polskiej polityki energetycznej są: Poprawa efektywności energetycznej, Wzrost bezpieczeństwa dostaw paliw i energii, Dywersyfikacja struktury wytwarzania energii elektrycznej poprzez wprowadzenie energetyki jądrowej, Rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w tym biopaliw, Rozwój konkurencyjnych rynków paliw i energii, Ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko. Wdrożenie proponowanych działań istotnie wpłynie na zmniejszenie energochłonności polskiej gospodarki, a co za tym idzie zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego. Przełoży się to też na mierzalny efekt w postaci redukcji emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń w sektorze energetycznym. Szczegółowe działania w celu poprawy efektywności energetycznej z podziałem na sektory proponuje Krajowy Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski Poniższa tabela przedstawia zadania priorytetowe w poszczególnych sektorach. Działania w sektorze mieszkalnictwa Działania w sektorze publicznym Fundusz Termomodernizacji i Remontów System zielonych inwestycji (Część 1) - zarządzanie energią w budynkach użyteczności publicznej System zielonych inwestycji (Część 5) - zarządzanie energią w budynkach wybranych podmiotów sektora finansów publicznych Program Operacyjnego Oszczędność energii i promocja odnawialnych źródeł energii dla wykorzystania środków finansowych w ramach Mechanizmu Finansowego EOG oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego w latach 19\n20 Działania w sektorze przemysłu i MŚP Efektywne wykorzystanie energii (Część 1) - Dofinansowanie audytów energetycznych i elektroenergetycznych w przedsiębiorstwach Efektywne wykorzystanie energii (Część 2) - Dofinansowanie zadań inwestycyjnych prowadzących do oszczędności energii lub do wzrostu efektywności energetycznej przedsiębiorstw Program Priorytetowy Inteligentne sieci energetyczne Działania w sektorze transportu Środki horyzontalne System zielonych inwestycji (Część 2) Modernizacja i rozwój ciepłownictwa Systemy zarządzania ruchem i optymalizacja przewozu towarów Wymiana floty w zakładach komunikacji miejskiej System białych certyfikatów Kampanie informacyjne, szkolenia i edukacja w zakresie poprawy efektywności energetycznej Plan Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Zgierz zakłada działania wpisujące się w wyżej wymienione obszary priorytetowe. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Planowane działania dla Gminy w celu zmniejszenia niskiej emisji pochodzącej z różnych sektorów gospodarki są zgodne z celem tematycznym Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko zakładającym wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną we wszystkich sektorach. Twórcy tego programu przyjmują, że najbardziej oszczędnym sposobem redukcji emisji jest efektywne korzystanie z istniejących zasobów energii. W Polsce obszary, które wykazują największy potencjał poprawy efektywności energetycznej to budownictwo (w tym publiczne i mieszkaniowe), ciepłownictwo oraz transport. Ważne jest zatem podejmowanie działań związanych m.in. z modernizacją energetyczną budynków. Cel tematyczny podzielony jest na następujące priorytety inwestycyjne: wspieranie wytwarzania i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych; promowanie efektywności energetycznej i korzystania z odnawialnych źródeł energii w przedsiębiorstwach; wspieranie efektywności energetycznej, inteligentnego zarządzania energią i wykorzystania odnawialnych źródeł energii w infrastrukturze publicznej, w tym w budynkach publicznych, i w sektorze mieszkaniowym; 20\n21 rozwijanie i wdrażanie inteligentnych systemów dystrybucji działających na niskich i średnich poziomach napięcia; promowanie strategii niskoemisyjnych dla wszystkich rodzajów terytoriów, w szczególności dla obszarów miejskich, w tym wspieranie zrównoważonej multimodalnej mobilności miejskiej i działań adaptacyjnych mających oddziaływanie łagodzące na zmiany klimatu; promowanie wykorzystywania wysokosprawnej kogeneracji ciepła i energii elektrycznej w oparciu o zapotrzebowanie na ciepło użytkowe. Strategia rozwoju energetyki odnawialnej z 2001 roku Istotną rolę w poprawie efektywności energetycznej Polski pełni Strategia rozwoju energetyki odnawialnej z 2001 roku. Dokument ten zakłada, że wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii (OZE) ułatwi m.in. osiągnięcie założonych w polityce ekologicznej celów w zakresie obniżenia emisji zanieczyszczeń odpowiedzialnych za zmiany klimatyczne oraz zanieczyszczeń powietrza. Wszystkie z wyżej wymienionych dokumentów stawiają sobie wspólny cel poprawą efektywności energetycznej i stanu środowiska. Proponują szereg strategii umożliwiających osiągnięcie zamierzonego celu, tym samym Plan Gospodarki Niskoemisyjnej dla gminy Zgierz wpisuje się w treść tych dokumentów WYMIAR REGIONALNY Kwestia efektywności energetycznej jest ważnym elementem polityki regionalnej, dlatego działania mające na celu ograniczenie emisji w gminie są zgodne z ze strategiami na szczeblu regionalnym. Regionalny Program Operacyjny Województwa Łódzkiego na lata Oś Priorytetowa IV Efektywność energetyczna, odnawialne źródła energii i gospodarka niskoemisyjna Wsparcie zostanie przeznaczone na realizację projektów dotyczących wytwarzania energii z odnawialnych źródeł (OZE) wraz z podłączeniem do sieci dystrybucyjnej/przesyłowej. Istotnym zakresem działań będzie poprawa efektywności energetycznej, zarówno w przedsiębiorstwach jak i w sektorze publicznym i mieszkaniowym (budynki wielorodzinne) poprzez głęboką, kompleksową modernizację energetyczną. Dofinansowanie przeznaczone zostanie także na budowę i modernizację instalacji do produkcji energii w wysokosprawnej kogeneracji. Ponadto, wspierane będą działania w zakresie infrastruktury transportu, zakup taboru autobusowego i tramwajowego, wdrażanie inteligentnych systemów transportowych ITS - w tym SDIP oraz wymiana oświetlenia w gminach na instalacje o wyższej efektywności energetycznej. Działanie 4.1 Odnawialne źródła energii w ramach działania przewiduję się wsparcie projektów dotyczących budowy i przebudowy infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii ze źródeł odnawialnych. Wśród beneficjentów działania znajdują się jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia, podmioty, w których większość udziałów lub akcji 21\n22 posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i stowarzyszenia oraz spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe. Działanie 4.3 Efektywność energetyczna i odnawialne źródła energii w infrastrukturze publicznej i mieszkaniowej w ramach w ramach działania przewiduję się wsparcie projektów dotyczących: o Modernizacji energetycznej budynków użyteczności publicznej oraz wielorodzinnych budynków mieszkalnych. o Likwidacji niskiej emisji poprzez wymianę/modernizację indywidualnych źródeł ciepła lub podłączanie budynków do sieciowych nośników ciepła. o Budowy instalacji OZE w modernizowanych energetycznie budynkach. Beneficjentami działań są jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia, podmioty, w których większość udziałów lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i stowarzyszenia raz spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe; Działanie 4.4 Wysokosprawna kogeneracja w ramach działania przewiduję się wsparcie projektów dotyczących budowa i modernizacji instalacji do produkcji energii w wysokosprawnej kogeneracji. Wśród beneficjentów działania znajdują się jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia, podmioty, w których większość udziałów lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i stowarzyszenia oraz spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe. Działanie 4.5 Niskoemisyjny transport miejski oraz efektywne oświetlenie w ramach w ramach działania przewiduję się wsparcie projektów dotyczących: o Budowa, przebudowa liniowej i punktowej infrastruktury transportu zbiorowego (np. zintegrowane węzły przesiadkowe, drogi rowerowe, parkingi Park&Ride i Bike&Ride, buspasy, budowa systemów miejskich wypożyczalni rowerów wraz z zakupem rowerów). o Wdrażanie inteligentnych systemów transportowych (ITS). o Zakup taboru autobusowego na potrzeby transportu publicznego. o Poprawa efektywności energetycznej oświetlenia. Beneficjentami działań w zakresie niskoemisyjnego transportu są: o Jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, których statutowym zadaniem jest wykonywanie ustawowych zadań jednostek samorządu terytorialnego w zakresie transportu publicznego, o Podmioty działające na zlecenie jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, realizujące zadania z zakresu transportu publicznego, wybrane zgodnie z prawem zamówień publicznych, 22\n23 o Podmioty, w których większość udziałów posiada jednostka samorządu terytorialnego lub związek JST, realizujące na podstawie statutu zadania publiczne z zakresu transportu publicznego. Beneficjentami działanie w zakresie poprawy efektywności oświetlenia w gminach: o Jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia, o Podmioty, w których większość udziałów lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i stowarzyszenia, o Jednostki zaliczane do sektora finansów publicznych (nie wymienione wyżej), o Spółdzielnie, wspólnoty mieszkaniowe, towarzystwa budownictwa społecznego. Strategia Rozwoju Województwa Łódzkiego W obrębie wyznaczonych priorytetów rozwoju na podstawie zidentyfikowanych dziedzin wsparcia w perspektywie 2015 roku wyznaczono cele strategiczne, dla których określono kierunki działań i przedsięwzięcia. Wybór celów, kierunków i przedsięwzięć dokonany został na podstawie nakreślonej wizji rozwoju oraz wyznaczonych na jej podstawie priorytetów rozwoju. Dla priorytetu pn.: Województwo łódzkie regionem nowej gospodarki, kreującym i skutecznie absorbującym technologie wyznaczono trzy cele strategiczne. Jednym z nich jest: Rozwinięta infrastruktura nowej gospodarki. W ramach tego celu wytyczono kierunek działania: Rozbudowa i unowocześnienie systemów energetycznych i przesyłowych. Jednym z wymogów współczesnej gospodarki jest proekologiczna przebudowa, rozbudowa i modernizacja istniejących systemów energetycznych oraz kreowanie nowych źródeł energii, ze szczególnym uwzględnieniem wartości krajobrazowych. Systemy energetyczne muszą zapewniać bezpieczeństwo zaopatrzenia w energię elektryczną, cieplną i gaz, umożliwiać racjonalne gospodarowanie nośnikami energii oraz minimalizację kosztów, a także w jak najwyższym stopniu wykorzystywać lokalne zasoby i nadwyżki paliw i energii z uwzględnieniem wykorzystania źródeł energii odnawialnej, energii cieplnej skojarzonej z wytwarzaniem energii elektrycznej oraz ciepła i paliw odpadowych pochodzących z działalności górniczej i przemysłowej. W powiązaniu z dużym oddziaływaniem sieci przesyłowych na środowisko naturalne należy położyć nacisk na redukcję nadmiernych kosztów ekonomicznych i ekologicznych. Do głównych typów działań w zakresie tego kierunku zaliczyć należy m.in.: prowadzenie prac nad rozwojem alternatywnych, odnawialnych i ekologicznych źródeł energii gwarantujących bezpieczeństwo energetyczne; wsparcie rozwoju i wdrożeń technologii energetycznych; ułatwienie implementacji nowatorskich rozwiązań z dziedziny energetyki; zintensyfikowanie badań w dziedzinie energetyki w ośrodkach naukowych i badawczych; 23\n24 budowę, rozbudowę i modernizację infrastruktury służącej do wykorzystania energii odnawialnej; rozbudowę i modernizację infrastruktury sieci przesyłowej; wsparcie produkcji energii elektrycznej i cieplnej w ramach elektrowni wodnych i energetyki geotermalnej oraz elektrowni wiatrowych; wspieranie rozwoju energetyki rozproszonej na terenach wiejskich; wspieranie badań rozwoju odnawialnych źródeł energii WYMIAR LOKALNY Niniejszy Plan Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Zgierz jest zgodny z obowiązującymi dokumentami szczebla lokalnego: Program Ochrony Środowiska dla Gminy Zgierz na lata z perspektywą na lata Zmiana studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz (UCHWAŁA Nr XXV/228/12 z dnia r. w sprawie uchwalenia zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz) Strategia Rozwoju Gminy Zgierz na lata (UCHWAŁA NR XI/161/15 z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata ) W przytoczonych powyżej dokumentach strategicznych, mimo iż nie traktują bezpośrednio o temacie gospodarki niskoemisyjnej, zadania wyznaczane do realizacji mogą prowadzić, pośrednio lub w sposób bezpośredni do realizacji celów określonych w niniejszym planie. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Zgierz na lata Celem aktualizacji Programu jest przedstawienie wytycznych do racjonalnych działań programowych na dalsze lata i poprawa stanu środowiska przyrodniczego Gminy Zgierz. Zawarte w nim rozwiązania organizacyjne oraz logistyczno techniczne przyczynią się do właściwego, zgodnego z zasadą zrównoważonego rozwoju gospodarowania zasobami przyrodniczymi. Niniejsza aktualizacja jest wypełnieniem obowiązku Gminy w zakresie aktualizacji strategicznych dokumentów gminnych, co pozwala władzom Gminy na bieżąco kontrolować stan środowiska oraz planować na tej podstawie działania służące ochronie środowiska. Głównymi celami strategicznymi dla Gminy Zgierz, w nawiązaniu do prowadzonej obecnie polityki zrównoważonego rozwoju (obowiązującego dotąd Programu Ochrony Środowiska) są następujące kierunki: 5. Cel ekologiczny: utrzymanie standardów jakości powietrza, redukcja emisji pyłów gazów i odorów 24\n25 8. Cel ekologiczny: racjonalizacja zużycia energii, surowców i materiałów oraz wzrost udziału zasobów odnawialnych. Jakość powietrza Najważniejszym zadaniem będzie dążenie do spełnienia zobowiązań wynikających z Traktatu Akcesyjnego oraz z dwóch dyrektyw unijnych. Z Dyrektywy LCP wynika, że emisja z dużych źródeł energii, o mocy powyżej 50 MWc, nie powinna być wyższa niż 454 tys. Mg dla SO2 i 254 tys. Mg dla NOx. Limity te dla roku 2012 wynosiły dla SO2-358 tys. Mg, dla NOx tys. Mg. Trzeba dodać, że są to limity niezwykle trudne do dotrzymania dla kotłów spalających węgiel kamienny lub brunatny nawet przy zastosowaniu instalacji odsiarczających gazy spalinowe. Podobnie trudne do spełnienia są normy narzucone przez Dyrektywę CAFE, dotyczące pyłu drobnego PM 10 oraz PM 2,5. Do roku 2016 zakłada się także całkowitą likwidację emisji substancji niszczących warstwę ozonową przez wycofanie ich z obrotu i stosowania. Najważniejszymi kwestiami dla Gminy Zgierz w ramach prowadzonych działań są inwestycje w zakresie gospodarki wodno ściekowej, drogownictwa oraz innych sieci infrastruktury, w tym rozwój energii odnawialnej. Wszelkie inne działania, już pozainwestycyjne, związane są z prowadzeniem rejestrów, ewidencji, kontrolami oraz prowadzeniem postępowań administracyjnych i edukacją ekologiczną. Cele i zadania Tabela 1 Harmonogram realizacyjny Programu Ochrony Środowiska Koszty realizacji w poszczególnych latach [zł] Termin realizacji Źródło finansowania Cel ekologiczny: utrzymanie standardów jakości powietrza, redukcja emisji pyłów gazów Wprowadzanie energii odnawialnej na terenie Gminy (promocja kolektorów słonecznych, pomp ciepła, biomasy, elektrowni wiatrowych). Budowa zachodniej obwodnicy Łodzi w ciągu drogi ekspresowej S14 wraz z obwodnicą Pabianic, odc. DK1 m. Słowik węzeł Lublinek. Koszty administracyjne Gmina, przedsiębiorcy, organizacje zadanie ciągłe Przedmiot odpowiedzi alny Gmina, inwestorzy Środki własne GDDKiA 2016 GDDKiA Rozbudowa drogi wojewódzkiej nr 702. Środki własne ZDW ZDW Bieżące utrzymanie dróg powiatowych (remonty cząstkowe, nakładki bitumiczne). Modernizacje dróg gminnych Rozbudowa drogi gminnej nr E Lućmierz Las Dąbrówka Malice droga woj. 702 ulice Sadowa i Brak szczegółowych danych kosztowych środki własne ZDP zadanie ciągłe ZDP Brak danych 2014 / zadanie kosztowych ciągłe Gmina Środki własne gminy, kredyty, RPO, WFOŚiGW, PROW Brak danych kosztowych Mazowieck środki własne jednostek realizujących a Spółka 25\n26 Łanowa. Rozbudowa sieci dystrybucyjnej w rejonie miejscowości: Kania Góra, Adolfów, Słowik, Dębniak, Rosanów, Ciosny, Lućmierz, Czaplinek, Józefów, Janów, Smardzew, Palestyna, Stare Łagiewniki, Nowe Łagiewniki, Jedlicze A, Jedlicze B, Grotniki, Ustronie, Jasionka. Dotowanie działań związanych z usuwaniem azbestu. Zmniejszenie strat energii, poprawy parametrów energetycznych budynków, podnoszenie sprawności wytwarzania energii. Brak danych kosztowych środki własne jednostek realizujących Gazownict wa Mazowieck a Spółka Gazownict wa Brak danych kosztowych Środki własne Gminy, WFOŚiGW corocznie / do 2032 Gmina Cel ekologiczny: racjonalizacja zużycia energii, surowców i materiałów oraz wzrost udziału zasobów odnawialnych przedsiębio Brak danych kosztowych ze względu na szeroki rstwa, zakres zadań w ramach działalności różnych zadanie ciągłe operatorzy operatorów sieci infrastruktury sieci Modernizacja oświetlenia ulicznego. środki własne jednostki realizującej, dotacje, kredyty Brak szczegółowych danych kosztowych środki własne Gminy Gmina Źródło: Aktualizacja Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Zgierz na lata z perspektywą na lata Strategia Rozwoju Gminy Zgierz na lata Cel strategiczny: IV. Czyste środowisko naturalne, ochrona wartości przyrodniczych i historycznych gminy Kierunki działań w zakresie działania strategicznego: realizacja programu usuwania azbestu, edukacja społeczna i promowanie zachowań chroniących środowisko i przestrzeń gminy, wspieranie ekologicznych przedsięwzięć inwestycyjnych, prowadzenie i monitorowanie racjonalnej gospodarki odpadami, termomodernizacja obiektów użyteczności publicznej, likwidacja dzikich wysypisk śmieci, wspieranie rozwoju wykorzystywania odnawialnych źródeł energii, odnowa obiektów zabytkowych oraz zwiększenie ich roli w ofercie turystycznej gminy, dbanie o istniejące chronione elementy przyrody (rezerwaty, pomniki), wspieranie gospodarki niskoemisyjnej, doskonalenie edukacji regionalnej i popularyzacja wiedzy o gminie Zgierz. 26\n27 Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego Na terenie gminy Zgierz aktualnie obowiązuje 30 miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, są to następujące dokumenty będące aktami prawa miejscowego: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla terenu wsi Dąbrówka Wielka podjęty Uchwałą Nr XXI/196/04 Rady Gminy Zgierz z dnia 30 czerwca 2004 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 26 sierpnia 2004 r. Nr 242, poz. 2149). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części obrębu Emilia-Wschód podjęty Uchwałą Nr XLIII/364/06 Rady Gminy Zgierz z dnia 30 marca 2006 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 20 maj 2006 r. Nr 167, poz. 1337). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części obrębu Emilia-Zachód podjęty Uchwałą Nr XXXVI/322/05 Rady Gminy Zgierz z dnia 19 października 2005 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 14 grudnia 2005 r. Nr 358, poz. 3224). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dotyczącego terenu wsi Lućmierz-Wschód podjęty Uchwałą Nr XLI/411/14 Rady Gminy Zgierz z dnia 30 stycznia 2014 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 17 marca 2014 r., poz. 1336). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dotyczącego terenu wsi Lućmierz-Zachód podjęty Uchwałą Nr XI/85/07 Rady Gminy Zgierz z dnia 30 sierpnia 2007 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 15 października 2007 r. Nr 319, poz. 2890). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części obrębu Lućmierz - Południe podjęty Uchwałą Nr XXIX/276/13 Rady Gminy Zgierz z dnia 31 stycznia 2013 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 25 marca 2013 r., poz. 1692). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części obrębu Lućmierz - Południe podjęty Uchwałą Nr XXXI/294/13 Rady Gminy Zgierz z dnia 28 marca 2013 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 30 kwietnia 2013 r., poz. 2433) w sprawie sprostowania oczywistej omyłki odnoszącej się do niewłaściwych jednostek redakcyjnych w uchwale Nr XXIX/276/13 Rady Gminy Zgierz z dnia 31 stycznia 2013 roku w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części obrębu wsi Lućmierz Południe. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części obrębu Słowik-Wschód podjęty Uchwałą Nr XXXVI/321/05 Rady Gminy Zgierz z dnia 19 października 2005 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 14 grudnia 2005 r. Nr 358, poz. 3223). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części obrębu Słowik-Zachód podjęty Uchwałą Nr XI/73/11 Rady Gminy Zgierz z dnia 25 sierpnia 2011 roku (Dz. Urz. Woj. 27\n28 Łódzkiego z dnia 25 sierpnia 2011 r. Nr 354, poz. 3565). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz obejmujący działkę nr ewid. 667/3 położoną w miejscowości Łagiewniki Nowe podjęty Uchwałą Nr XLVI/487/02 Rady Gminy Zgierz z dnia 29 sierpnia 2002 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 11 października 2002 r. Nr 250, poz. 3171). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla działek o nr ewid. 647, 649, 665 i 842 położonych w miejscowości Łagiewniki Nowe, gmina Zgierz podjęty Uchwałą Nr XLV/473/02 Rady Gminy Zgierz z dnia 27 czerwca 2002 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 10 sierpnia 2002 r. Nr 194, poz. 2781). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz obejmujący działki o nr ewid. 836/10, 836/11, 836/12, 836/13, 836/14 położone w miejscowości Łagiewniki Nowe podjęty Uchwałą Nr XLVI/488/02 Rady Gminy Zgierz z dnia 29 sierpnia 2002 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 11 października 2002 r. Nr 250, poz. 3172). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz obejmujący działki o nr ewid. 93/2, 129/2, 130 położone w miejscowości Leonardów, obręb Józefów podjęty Uchwałą Nr XLVI/489/02 Rady Gminy Zgierz z dnia 29 sierpnia 2002 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 11 października 2002 r., Nr 250, poz. 3173). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz obejmujący działkę nr 136 położoną w miejscowości Józefów podjęty Uchwałą Nr XLV/472/02 Rady Gminy Zgierz z dnia 27 czerwca 2002 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 31 lipca 2002 r. Nr 185, poz. 2632). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz obejmujący działkę o nr ewid. 9 położoną w miejscowości Józefów podjęty Uchwałą Nr XLV/471/02 Rady Gminy Zgierz z dnia 27 czerwca 2002 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 06 sierpnia 2002 r. Nr 194, poz. 2712). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz obejmujący działkę nr ewid położoną we wsi Rosanów podjęty Uchwałą Nr XXVI/267/00 Rady Gminy Zgierz z dnia 16 listopada 2000 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 28 grudnia 2000 r. Nr 148, poz. 871). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz obejmujący działki o nr ewid. 688, 689/1, 689/2, 689/3, 689/4, 689/5, 689/6, 689/7, 689/8, 689/9, 689/10, 689/11 położone w miejscowości Rosanów podjęty Uchwałą Nr XLVI/490/02 Rady Gminy Zgierz z dnia 29 sierpnia 2002 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 11 października 2002 r. Nr 250, poz. 3174). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz obejmujący działki o nr ewid. 107/7 i 107/30 położone we wsi Kania Góra podjęty Uchwałą Nr XXVI/268/00 Rady Gminy Zgierz z 28\n29 dnia 16 listopada 2000 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 28 grudnia 2000 r. Nr 148, poz. 872). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dotyczący terenu wsi Ustronie dla działek o nr ewid. 3/1, 3/2, 3/3, 3/4, 3/5, 3/6, 3/7, 3/8, 3/9, 3/10, 3/11, 3/15, 3/16, 3/17 podjęty Uchwałą Nr XXXVI/387/01 Rady Gminy Zgierz z dnia 27 września 2001 roku (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 03 listopada 2001 r. Nr 226, poz. 3295). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla działki o nr ewid. 129/1 położonej w miejscowości Glinnik podjęty Uchwałą Nr XLVII/498/02 Rady Gminy Zgierz z dnia 26 września 2002 roku. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego w Gminie Zgierz w części dotyczącej terenu wsi Dąbrówka Wielka - Zachód podjęty Uchwałą Nr XLV/462/09 Rady Gminy Zgierz z dnia 29 października 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 23 grudnia 2009 r. Nr 390, poz. 3473). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego w Gminie Zgierz w części dotyczącej terenu wsi Dąbrówka Wielka - Północ podjęty Uchwałą Nr XLV/464/09 Rady Gminy Zgierz z dnia 29 października 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 23 grudnia 2009 r. Nr 390, poz. 3474). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Dąbrówka Wielka dla części obrębu wsi Dąbrówka Wielka Cegielniana podjęty Uchwałą Nr LIV/597/10 Rady Gminy Zgierz z dnia 19 sierpnia 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 29 października 2010 r. Nr 317, poz. 2695). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Dąbrówka Wielka w części dotyczącej działek o nr ewid. 802, 473/16, 472/42, 472/48, 472/52, 472/55, 473/34 podjęty Uchwałą Nr XLV/466/09 Rady Gminy Zgierz z dnia 29 października 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 23 października 2009 r. Nr 390, poz. 3475). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla części obrębu wiejskiego Dąbrówka Wielka, dla działek nr ew. 781/5, 781/7, 781/13, 781/14, 781/15, 781/16 podjęty Uchwałą Nr XLIII/439/14 Rady Gminy Zgierz z dnia 27 marca 2014r. (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 29 kwietnia 2014 r., poz. 2009). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części obrębu Glinnik- Maciejów-Józefów podjęty Uchwałą Nr V/30/11 Rady Gminy Zgierz z dnia 24 lutego 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 18 kwietnia 2011 r ). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części obrębu wiejskiego Glinnik-PKP podjęty Uchwałą Nr XLIII/433/14 Rady Gminy Zgierz z dnia 27 marca 2014 r. (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 29 kwietnia 2014 r., poz. 2008). 29\n30 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części obrębu wiejskiego Kwilno Północ podjęty Uchwałą Nr V/32/15 Rady Gminy Zgierz z dnia 26 lutego 2015 r.(dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 9 kwietnia 2015 r., poz. 1454). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części dotyczącej terenu wsi Jedlicze A południe i Jedlicze B południe podjęty Uchwałą Nr V/34/15 Rady Gminy Zgierz z dnia 26 lutego 2015 r.(dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 10 kwietnia 2015 r., poz. 1494). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla części dotyczącej terenu wsi Łagiewniki Nowe Zachód podjęty Uchwałą Nr V/33/15 Rady Gminy Zgierz z dnia 26 lutego 2015 r.(dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 9 kwietnia 2015 r., poz. 1455). Plany w trakcie opracowania: Uchwała Nr XLVII/394/06 Rady Gminy Zgierz z dnia 31 sierpnia 2006 roku o przystąpieniu do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w Gminie Zgierz w części dotyczącej terenu wsi Łagiewniki Nowe - Wschód, Uchwała Nr XIX/156/12 Rady Gminy Zgierz z dnia 29 marca 2012 roku o przystąpieniu do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy Zgierz dla obrębu wiejskiego Astachowice i części obrębu wiejskiego Bądków (Uzdrowisko Rogóźno ). 30\n31 5. CHARAKTERYSTYKA INWENTRYZOWANEGO OBSZARU Stan obecny 5.1. POŁOŻENIE GMINY ZGIERZ Gmina Zgierz jest gminą wiejską, położoną w centrum Polski, na północ od m. Łodzi i m. Zgierza i wchodzi w skład następujących jednostek podziału terytorialnego kraju: Powiatu Zgierskiego, Województwa Łódzkiego oraz obszarów funkcjonalnych: Obszaru Łódzkiej Aglomeracji Miejskiej, (ŁAM), Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego (ŁOM). Od południa gmina Zgierz graniczy z gminą miejską Zgierz i gminą miejską Łódź, od zachodu z gminą miejsko-wiejską Aleksandrów Łódzki i gminą wiejską Parzęczew, od północy z gminą wiejską Ozorków i gminą wiejską Piątek, natomiast od wschodu z gminą wiejską Głowno oraz gminą miejsko-wiejską Stryków. Wchodząca w skład powiatu zgierskiego gmina Zgierz należy do największych i najbardziej zalesionych gmin województwa łódzkiego. Zajmuje powierzchnię ha z czego 385 hektarów stanowi własność gminy (niecałe 2%). Pozostała powierzchnia to własność prywatna. Gmina pod względem komunikacyjnym jest położona bardzo korzystnie, ma dobre powiązania komunikacyjne z pobliskimi ośrodkami miejskimi. Odległość drogowa miejscowości Zgierz (siedziby Gminy) od Łodzi, będącej siedzibą władz rządowych szczebla wojewódzkiego wynosi ok. 14 km. 31\n32 Rysunek 1: Położenie Gminy Zgierz na tle województwa łódzkiego. (Źródło: Strategia Rozwoju Gminy Zgierz na lata ). Rysunek 2 Położenie Gminy Zgierz na tle powiatu zgierskiego (Źródło: Strategia Rozwoju Gminy Zgierz na lata ). 32\n33 W skład gminy wchodzi 69 miejscowości, skupionych w 40 sołectwach: Astachowice, Bądków, Besiekierz Nawojowy, Besiekierz Rudny, Biała, Brachowice, Ciosny, Czaplinek, Dąbrówka Strumiany, Dąbrówka Wielka, Dzierżązna, Emilia, Gieczno, Glinnik, Grabiszew, Grotniki, Jasionka, Jedlicze A, Jedlicze B, Józefów, Kania Góra, Kębliny, Kwilno, Lorenki, Lućmierz, Łagiewniki Nowe, Maciejów, Rogóźno Rosanów, Skotniki, Słowik, Szczawin, Śladków Górny, Ustronie, Warszyce, Wiktorów, Władysławów, Wola Branicka, Wola Rogozińska, Wypychów. Zgodnie z fizyczno - geograficzną regionalizacją Polski, wg J. Kondrackiego, w ogólnym podziale, obszar Gminy Zgierz jest położony w obrębie następujących głównych jednostek: megaregion Pozaalpejska Europa Środkowa, prowincja Niż Środkowoeuropejski. Gmina leży na pograniczu trzech makroregionów: północna część terenu należy do Równiny Łowicko- Błońskiej stanowiącej mezoregion Niziny Środkowomazowieckiej. Rozległy, środkowy i południowy obszar Gminy należy do Wysoczyzny Łaskiej w makroregionie Niziny Południowowielkopolskiej. Południowo - wschodni fragment terenu obejmujący Stare Łagiewniki, Smardzew i Józefów, należy do Wzniesień Łódzkich w makroregionie Wzniesień Południowomazowieckich WALORY PRZYRODNICZO - TURYSTYCZNE W lasach na terenie gminy Zgierz znajdują się unikalne w skali centralnej Polski rezerwaty przyrody: Grądy nad Lindą, Ciosny, Dąbrowa Grotnicka, Grądy nad Moszczenicą oraz liczne pomniki przyrody, parki, drzewa i aleje. Lasy pokrywają niemal 30% terenów gminy. Przecinające gminę cieki wodne posiadają II klasę czystości. Do największych z nich należą: Ciosenka, Czerniawka, Jasionka, Linda i Moszczenica. Dużą atrakcją dla amatorów wypoczynku nad wodą i wędkowania są również liczne stawy rozsiane na całym terenie gminy. Turystom poszukującym aktywnego wypoczynku polecane są szlaki turystyczne piesze i rowerowe, których wiele przebiega przez tereny gminy Zgierz. Szczególne atrakcje przewidziano na Agroturystycznym Szlaku Rowerowym. Odkrywa on przed turystami ciekawostki przyrodnicze, miejsca historyczne i zabytki. Natomiast miłośnicy hippiki mogą skorzystać z konnych przejażdżek trasą szlaku konnego. Jazdę konną na padoku lub w terenie proponują stajnie w gospodarstwach agroturystycznych zrzeszonych w Stowarzyszeniu Agroturystycznym Ziemi Zgierskiej. Na dłuższy pobyt w gminie Zgierz zapraszają ośrodki wypoczynkowe. Pozycję uprzywilejowaną zajmują pod tym względem Grotniki. Pierwszy ośrodek kolonijny powstał na tym terenie w 1924r. a miejscowość była chętnie odwiedzana przez Łodzian już w okresie międzywojennym. Obecnie ośrodki oferują urozmaicone formy wypoczynku: możliwość korzystania z basenu lub kąpieliska, łowienie ryb oraz jazdę konną. Niektóre z nich poza okresem wakacyjnym prowadzą działalność związaną z organizacją szkoleń, konferencji, zielonych szkół. 33\n34 Zasoby naturalne gminy doskonale przekładają się na możliwości związane z agroturystyką. Stowarzyszenie Agroturystyczne Ziemi Zgierskiej, które działa od roku 2000, przyjęło sobie za cel podejmowanie wszelkich działań prowadzących do rozwoju gospodarstw rolnych, podniesienia poziomu życia mieszkańców wsi, zmniejszenia bezrobocia wśród rolników oraz stworzenie wizerunku gminy nowoczesnej i dobrze zarządzanej, w której warto inwestować i w której można wypocząć w nowoczesnych gospodarstwach agroturystycznych. Kilkuletnie funkcjonowanie związane jest także z prowadzeniem działalności promującej możliwości wypoczynkowo-rekreacyjne, walory klimatyczne i kulturalne regionu a także gromadzeniem danych na temat istniejących możliwości rozwoju bazy agroturystycznej. W powstawaniu coraz to nowych gospodarstw agroturystycznych stowarzyszenie upatruje szanse alternatywnych źródeł zarobkowania dla małorentownych gospodarstw rolnych. Aktualnie na terenie gminy działa dziesięć agroturystycznych gospodarstw rolnych, które oferują między innymi naukę jazdy konnej, przejażdżki bryczką, programy edukacyjne: regionalna, ekologiczna i prozdrowotne. Trzeba jednak zwrócić uwagę na fakt niewielkiej liczby miejsc noclegowych, które oferują gospodarstwa. Tylko trzy gospodarstw dysponują pokojami gościnnymi lub domkami kempingowymi, na łącznie 22 miejsca noclegowe. Dodatkowo cztery gospodarstwa oferują możliwość rozbicia namiotu na polach namiotowych i biwakowych. Turystyczna oferta gminy Zgierz Agroturystyczny szlak rowerowy Ma około 33 km długości, znaki zielone. Przebieg: Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji Malinka Dąbrówka Wielka Rosanów rez. Ciosny źródła rzeki Ciosenki Ciosny Dzierżązna ferma strusi w Swobodzie Kolonia Głowa Biała Cyprianów las szczawiński Jeżewo Dąbrówka Sowice Dąbrówka Strumiany Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji Malinka. Do najciekawszych miejsc przy tym szlaku należą: rez. jałowców Ciosny, źródła rzeki Ciosenki, kuźnia oraz park i dwór w Dzierżąznej, ferma strusi w Swobodzie, Izba Pamięci Narodowej i kościół w Białej. Łącznikowy agroturystyczny szlak rowerowy Ma około 9 km długości, znaki żółte. Łączy Agroturystyczny szlak rowerowy ze szlakiem rowerowym na terenie Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich (znaki czarne). Przebieg: klasztor oo. franciszkanów w Łagiewnikach (ul. Okólna w Łodzi) Smardzew Maciejów Rozalinów Dąbrówka - Marianka Dąbrówka - Strumiany Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji Malinka. Do najciekawszych miejsc przy tym szlaku należą: klasztor oo. franciszkanów w Łagiewnikach, galeria rzeźby w kamieniu w Smardzewie, dolina rzeki Czerniawki. 34\n35 Agroturystyczny szlak konny Ma około 17 km długości, znaki czerwone. Przebieg: Rosanów, Ciosny, Dzierżązna, Ostrów, Leonów, granica Gminy, las lućmierski, droga nr 1 w Lućmierzu, Rosanów. Do najciekawszych miejsc przy tym szlaku należą: rozlewisko rzeki Ciosenki, a także młyn, kuźnia oraz park i dwór w Dzierżąznej. Szlak do rezerwatu Ciosny Długość trasy 9 km. Szlak rozpoczyna się w Zgierzu przy Starym Rynku. Prowadzi poprzez dąbrowskie lasy na najbardziej na północ wysuniętą krawędź Wzniesień Łódzkich. Zwieńczeniem trasy jest, znajdujący się w miejscowości Rosanów, rezerwat jałowców Ciosny. Jest to jedyne skupiska jałowców o tej wysokości w Polsce. Powrót do Łodzi i Zgierza tramwajem. Szlak ze Smardzewa do Łodzi Trasa o dł. 9 km umożliwia zwiedzenie zespołu klasztornego w Łagiewnikach, będącego najstarszym zabytkiem barokowym w Łodzi. Początek szlaku znajduje się w Smardzewie przy przystanku PKP. Jedną z atrakcji, oprócz klasztoru, jest wzgórze o wysokości 225 m, z którego roztacza się widok na Zgierz i jego okolice. Szlak przebiega przez Las Łagiewnicki, a następnie kieruje się w stronę Zgierza. Szlak Zgierz Lućmierz, fragment Szlaku Pamięci Hitlerowskiego Ludobójstwa Na trasie dł. 16 km, której początek znajduje się w Zgierzu na pl. Kilińskiego, poznajemy dwa miejsca martyrologii Polaków, upamiętnione pomnikami w Zgierzu i Lućmierzu. Szlak ten doprowadza również do rezerwatu jałowców Ciosny w Rosanowie, po czym wychodzi na drogę nr 1 w Emilii, skąd można wrócić do Łodzi. Szlak Lućmierz Smardzew Liczący 22 km szlak rozpoczyna się przy barze Pod Kogutem. Atrakcją szlaku są: rezerwat jałowcowy Ciosny w Rosanowie, w Dzierżąznej - miejsce Pamięci Narodowej, z obeliskiem i tablicą pamiątkową, w Białej zabytkowy kościół drewniany. Szlak wieńczy panorama doliny Czerniawki, która tworzy długie rozlewisko, porośnięte trzciną, pełne ptactwa wodnego. Stąd już niedaleko do stacji PKP w Smardzewie - ostatniego punktu na szlaku. Szlak okolic Łodzi Trasa szlaku o długości 22 km rozpoczyna się na pl. Kościuszki w Aleksandrowie. Szlak wiedzie wśród malowniczego lasu o urozmaiconym drzewostanie w obrębie miejscowości Grotniki i Ustronie, poprzez najpiękniejsze fragmenty Lasów Lućmierskich. Kontynuując wędrówkę mijamy pomnik pamięci pomordowanych w latach okupacji hitlerowskiej. 35\n36 Ośrodki wypoczynkowe w Gminie Zgierz 1. Gminny Ośrodek Szkoleniowo Wypoczynkowy w Dzierżąznej 2. Ośrodek Urzędu Miasta Łodzi Słoneczna polana 1 w Grotnikach 3. Ośrodek Harcerski Hufca Zgierz w Grotnikach 4. Ośrodek Rehabilitacyjno-Wypoczynkowy Zacisze w Jedliczu A 5. Ośrodek Rehabilitacyjno-Wypoczynkowy Jedliczanka w Jedliczu A 6. Ośrodek Wczasowy Boruta w Grotnikach 7. Ośrodek Wczasowy Energetyk w Grotnikach 8. Ośrodek Wczasowy Wojewódzkiej Komendy Policji w Grotnikach Ośrodki Jazdy Konnej 1. Stajnia Ceduła w Rosanowie 2. Stajnia w Wiktorowie 3. Ranczo w Kotowicach 4. Stajnia w Dąbrówce Wielkiej. Miejsca do wędkowania 1. Piętnastki - akwen łowiecki Polskiego Związku Wędkarskiego 2. Grotniki akwen łowiecki PZW 3. Biała akwen łowiecki Koła Wędkarskiego działającego przy Urzędzie Wojewódzkim w Łodzi Oprócz łowisk pod opieka PZW na terenie gminy funkcjonuje pięć łowisk prywatnych w następujących miejscowościach Ciosny, Wiktorów, Rogóźno i Glinnik. Zabytki, które warto zobaczyć: 1. zespół kościoła parafialnego w Białej p.w. św. Piotra i Pawła, kościół drewniany, XVIII, rozbudowany w 1938 roku, dzwonnica drewniana z XVIII w. 2. zespół kościoła parafialnego w Giecznie p.w. Wszystkich Świętych, drewniany 1717 r., dzwonnica drewniana pierwsze ćwierćwiecze XVIII w., 3. zespół dworski w Jeżewie, budynek murowany z połowy XIX w, park z połowy XIX w., obiekt wojskowy, 4. zespół dworski w Kęblinach z parkiem z ostatniego ćwierćwiecza XIX w., obiekt MONAR-u. 36\n37 5.3. OBSZARY CHRONIONE Na terenie gminy Zgierz znajdują się formy ochrony przyrody, które przedstawia poniższy rysunek. Rysunek 3. Obszary chronione na terenie gminy Zgierz (Źródło: Zmiana Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Zgierz). 37\n38 Natura 2000 Na terenie Gminy Zgierz najważniejszą pod względem rangi, formą ochrony przyrody jest sieć NATURA W ramach tej sieci na terenie Gminy utworzono 3 specjalne obszary ochrony siedlisk: Dąbrowa Grotnicka (PLH100001), Grądy nad Lindą (PLH100022), Silne Błota (PLH100032). Dąbrowa Grotnicka Obszar leży na polodowcowej równinie u podnóża krawędzi Wzniesień Łódzkich. W całości obszar porośnięty jest liściastymi lasami - grądem środkowoeuropejskim oraz świetlistą dąbrową, która zajmuje aż 60% powierzchni obszaru. Jest to największa dąbrowa świetlista w województwie łódzkim. W drzewostanie dominują dęby i sosny, których wiek nierzadko przekracza lat. Występuje tu 5 chronionych gatunków roślin, w tym cenny dzwonecznik wonny, którego populacja liczy ok osobników. Fauna reprezentowana jest m.in. przez żmiję zygzakowatą. Obszar położony jest wewnątrz dużego kompleksu "Lasów Grotnickich. Grądy nad Lindą Położony w południowo-wschodzniej części Lasów Grotnickich obszar jest dość zróżnicowany geomorfologicznie. Obok pagórków żwirowych występują formy dolinne i nisze źródliskowe. Południową granicę obszaru stanowi rzeka Linda. Dolina Lindy charakteryzuje się zróżnicowaną rzeźbą terenu i wynikającą z niej naturalną mozaiką fitocenoz. Drzewostany osiągają wiek do 145 lat, obecne są też przestoje dębowe w wieku 250 lat. Przy korytach cieków i w niszach źródliskowych zachowały się dobrze wykształcone fitocenozy łęgów i olsów źródliskowych, w wyższych częściach doliny i na pagórkach żwirowych dominują siedliska grądu subkontynentalnego, natomiast w najwyższych partiach piaszczystych wzniesień stwierdzono sosnowodębowe bory mieszane. W granicach obszaru znalazł się również zabagniony obszar wysiękowy porośnięty przez zapust z olszą czarną - inicjalne stadium olsu oraz fitocenozy nieleśne z elementami torfowisk niskich i szuwarów. Obszar posiada istotne znaczenie dla geograficznego rozmieszczenia obszarów sieci Natura Jest reprezentacją dla szaty roślinnej źródlisk typowych dla strefy krawędziowej Wzniesień Łódzkich, uzupełnia również sieć obiektów chroniących fitocenozy grądowe. Oba wspomniane typy siedlisk reprezentowane są w omawianym obszarze przez płaty zróżnicowane ekologiczne. Występują typowe łęgi przystrumykowe i olsy źródliskowe oraz grądy niskie, typowe i płaty grądów wysokich z udziałem gatunków ciepłolubnych. 38\n39 Istotnym jest również występowanie gatunku rośliny z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej - dzwonecznika wonnego. Silne Błota Zbiornik wodny o powierzchni ok. 21 ha powstały w skutek eksploatacji torfu w XIX wieku oraz w czasie II wojny światowej. Niegdyś bezodpływowy, po zabiegach melioracyjnych w latach 70. odwadniany do strugi Malinki. Powierzchnia otwartego lustra wody stanowi nie więcej niż 30% całej powierzchni. Pozostałą część porasta głównie szuwar szerokopałkowy, wąskopałkowy, trzcinowy oraz turzycowiska - przede wszystkim zespoły turzycy błotnej, zaostrzonej i pęcherzykowatej. Niewielki fragment zajmuje ols porzeczkowy. Otoczenie obszaru stanowi - od północnej strony, bór sosnowy porastający kompleks wydm śródlądowych, od południowej zaś grunty wsi Kwilno - niegdyś łąki i pastwiska, dziś głównie nieużytki. Jest to ważne w regionie miejsce godowania i żerowania płazów z 9 gatunków. Licznie występuje tu m.in. traszka grzebieniasta i kumak nizinny. Dla obydwu gatunków jest jednym z cenniejszych stanowisk w okolicach Łodzi. Jako pozostałość po torfowisku wysokim, w charakterystycznym dla regionu układzie z kompleksem wydm śródlądowych, obszar od kilkudziesięciu lat proponowany do ochrony rezerwatowej, później jako zespół przyrodniczo - krajobrazowy. Lokalnie - ważna ostoja ptactwa wodno-błotnego, zarówno jako miejsce lęgu: m.in. bąka, bączka, żurawia, błotniaka stawowego; żerowania: m.in. bielika, bociana czarnego i białego jak i miejsce postoju w trakcie wędrówek. Cenny obiekt dydaktyczno - naukowy, zarówno dla biologów, przyrodników, geomorfologów ale także jako pamiątka lokalnego zwyczaju eksploatacji torfu. Rezerwaty przyrody Na terenie gminy znajdują się następujące rezerwaty przyrody: Ciosny - utworzony na podstawie Zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 10 grudnia 1971 r., o powierzchni 2,42 ha. Utworzony w celu zachowania okazałych jałowców rosnących na wydmach, ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych. Dąbrowa Grotnicka - utworzony na podstawie Zarządzenia Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 25 czerwca 1990 r., o powierzchni 100,47 ha. Obejmuje fragment lasów Grotnicko Lućmierskich. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie dąbrowy świetlistej oraz grądu subkontynentalnego z licznymi stanowiskami roślin ciepłolubnych i chronionych. Grądy nad Moszczenicą - utworzony na podstawie Zarządzenia Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 13 czerwca 1994 r., o powierzchni 42,14 ha. Przedmiotem ochrony są zespoły grądowe z gatunkami roślin chronionych, rzadkich i zagrożonych, zachowanie naturalnej różnorodności zbiorowisk leśnych. 39\n40 Grądy nad Lindą - utworzony na podstawie Zarządzenia Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 25 lipca 1997 r., o powierzchni 55,83 ha. Rezerwat leśny między miejscowościami Lućmierz i Grotniki. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie fragmentu rzeki Lindy, jej dopływu i źródlisk oraz fitocenoz grądu, łęgu jesionowo - olszowego i olszyn źródliskowych o cechach lasów naturalnych. Pomniki przyrody Pomnikowa aleja lipowa składa się obecnie z 35 lip drobnolistnych. Kębliny ul. Strykowska 3 (dz. nr 25, obręb Kębliny) teren parku wiejskiego 2 modrzewie europejskie, 1 kasztanowiec zwyczajny, 1 jesion wyniosły. Rosanów, ul. Długa 50 (obok sklepu) dz. nr 677, obręb Rosanów 1 kasztanowiec zwyczajny. Biała dz. nr 422 i 469, obręb Biała 2 lipy drobnolistne, 2 kasztanowce zwyczajne. Biała, ul. Łąkowa 7 dz. nr 333, obręb Biała 1 żywotnik zachodni. Biała cmentarz ewangielicko - augsburski (dz. nr 584, obręb Biała) 1 kasztanowiec zwyczajny. Kębliny Moszczenica, ul. Letniskowa 66 (dz. nr 378, obręb Kębliny) 1 dąb szypułkowy, 2 lipy drobnolistne, 1 wiąz. Dąbrówka Strumiany, ul. Pogodna 102a (dz. nr 34/3, obręb Dąbrówka Strumiany) 1 dąb szypułkowy. Dąbrówka Strumiany, ul. Pogodna 48 (dz. nr 102/1, obręb Dąbrówka Strumiany) 2 dęby szypułkowe. Grotniki, ul. Ozorkowska (teren przy stawie) (dz. nr 220/1, obręb Grotniki) 2 lipy drobnolistne i 2 dęby szypułkowe. Grotniki, ul. Lipowa -pomnikowa aleja lipowa składa się obecnie z 180 sztuk drzew gat. lipa drobnolistna, rosnącego w formie zadrzewienia przydrożnego drogi gminnej (dz. ozn. nr 38, obręb Grotniki). Jeżewo 7 (dz. nr 539, obręb Biała) 1 lipa drobnolistna. Ostrów (dz. nr 336/3, obręb Dzierżązna) 1 lipa drobnolistna, 1 dąb szypułkowy. Wołyń (dz. nr 107, obręb Glinnik) 1 klon zwyczajny. Wołyń (dz. nr 131, obręb Glinnik) 1 klon zwyczajny. Jedlicze A (dz. nr 252/10, obręb Jedlicze A) 1 dąb szypułkowy. Władysławów (dz. nr 14/2, obręb Władysławów) 1 dąb szypułkowy. Lorenki (dz. nr 175/1, obręb Lorenki) 1 dąb szypułkowy. Szczawin Kościelny teren gospodarstwa Kurii Biskupiej (dz. nr 568, obręb Szczawin) 1 jesion wyniosły. Smardzew ul. Dębowa (teren PKP dz. nr 113/1, obręb Smardzew) 1 dąb bezszypułkowy. 40\n41 Smardzew, ul. Podleśna 33 (dz. nr 245/96, obręb Smardzew) 1 buk zwyczajny. Grotniki, ul. Lipowa 44 A (dz. nr 12/8, obręb Grotniki) 1 żywotnik zachodni (thuja). Grotniki, ul. Topolowa -przy posesji nr 34 (droga gminna ozn. nr 56/49, obręb Grotniki) 1 klon zwyczajny. Glinnik aleja bukowo-lipowa składa się z 67 szt. drzew w tym 11 buków, 54 lip drobnolistnych, 2 dębów szypułkowych rosnących po obu stronach drogi powiatowej nr 5131 E, na dz.nr 138, w miejscowości Glinnik, obręb Glinnik. Użytki Ekologiczne Na terenie gminy Zgierz znajduje się siedem użytków ekologicznych przedstawionych poniżej. Ustronie, Leśnictwo Ustronie oddz. 261 c; dz. Nr 900/1 (Ustronie, Leśnictwo Ustronie oddz. 261 c; dz. Nr 900/) Teren podmokły (Wola Branicka, Leśnictwo Szczawin oddz. 81 ax, przy rzece Moszczenica dz. Nr 145) Teren podmokły (Grotniki, Leśnictwo Zimna Woda oddz. 121 g; dz. Nr 278) Zbiornik wodny (Grotniki, Leśnictwo Zimna Woda oddz. 121 g; dz. Nr 278) Tereny podmokły (Grotniki, Leśnictwo Zimna Woda oddz. 126 a; dz. Nr 278) Teren podmokły (Grotniki, Leśnictwo Zimna Woda oddz. 137 g; dz. Nr 278, 111) Teren podmokły (Lućmierz, Leśnictwo Zimna Woda oddz. 142 d, 143 g; dz. Nr 291) 5.4. STAN POWIETRZA NA TERENIE GMINY Na stan powietrza na terenie gminy Zgierz ma wpływ emisja z różnych źródeł: Emisja punktowa. Emisja niska. Emisja transgeniczna. Głównym źródłem emisji szkodliwych substancji na terenie gminy są: system transportowy, lokalne kotłownie i paleniska indywidualne oraz obiekty przemysłowe. Emisja z punktowych źródeł zanieczyszczeń, tj. z zakładów przemysłowych jest objęta ewidencją i kontrolą, natomiast z pozostałych źródeł jest trudna do zbilansowania i nie jest kontrolowana. Brak jest szacunkowych danych z terenu gminy Zgierz w tym temacie. Według rocznej oceny jakości powietrza w województwie łódzkim za rok 2012, w strefie łódzkiej, do której zaliczana jest Gmina Zgierz nie stwierdzono przekroczeń NO 2, SO 2, CO, As, Cd, Pb, ozonu, kadmu, niklu i benzenu. Tym samym jest to strefa A, czyli strefa gdzie stężenia zanieczyszczenia nie przekraczają odpowiednich poziomów dopuszczalnych. 41\n42 Ze względu na poziom pyłu PM2,5, pyłu PM10, benzo(a)pirenu strefę łódzką zaliczono do strefy C, czyli stężenia zanieczyszczeń na terenie strefy przekraczają poziomy dopuszczalne powiększone o margines tolerancji. Klasyfikacja stref ze względu na ochroną roślin okazała się bardzo korzystna dla strefy kujawsko - pomorskiej ze względu na ozon, SO2 i NOx, ponieważ uzyskała klasę A. Na terenie Gminy Zgierz nie prowadzi się badań monitoringowych jakości powietrza atmosferycznego. Na terenie Gminy Zgierz najistotniejsze zanieczyszczenia pochodzą z emisji energetycznych z gospodarstw domowych korzystających z tradycyjnych źródeł energii, z zakładów produkcyjnych i obiektów komunalnych. Uciążliwość jednakże charakteryzuje się wahaniami sezonowymi. W sezonach grzewczych wzrost zanieczyszczeń związany jest ze spalaniem węgla w paleniskach domowych, ponieważ większość mieszkań w Gminie ogrzewana jest nadal paliwami stałymi, głównie węglem kamiennym i drewnem. Stopniowo modernizuje się kotłownie obiektów publicznych, placówek oświatowych na takie, które wykorzystują olej opałowy, jednak ich ilość jest znikoma. Wpływ na stan czystości powietrza atmosferycznego w Gminie ma również emisja ze źródeł mobilnych. Dotyczy to bezpośredniego otoczenia dróg, zwłaszcza na terenie zawartej zabudowy miejscowości. Na terenie Gminy działają tzw. zakłady korzystające ze środowiska, które wnoszą do Urzędu Marszałkowskiego w Łodzi, opłaty za wprowadzanie gazów i pyłów do środowiska. Emisja komunikacyjna Jest kolejnym źródłem zagrożenia dla walorów środowiska przyrodniczego i zdrowia człowieka. Szkodliwość systemu transportowego związana jest emisją gazów: tlenków azotu, tlenku węgla, dwutlenku węgla i węglowodorów oraz emisją pyłów zawierających związki ołowiu, kadmu, niklu i miedzi. Poza związkami będącymi produktami spalania paliw, w ruchu kołowym emituje się również duże ilości pyłów pochodzących ze ścierania się opon i nawierzchni drogi. Emisja komunikacyjna stanowi największe zagrożenie dla obszarów położonych w sąsiedztwie dróg o dużym natężeniu ruchu. W przypadku gminy Zgierz układ drogowy opiera się o drogę krajową nr 1 Gdańsk Cieszyn oraz drogę krajową nr 702 Zgierz Kutno plus droga 708. Z racji zwiększającego się ruchu lokalnego są to bez wątpienia tereny zagrożone negatywnym oddziaływaniem transportu. Transport przyczynia się do zanieczyszczenia nie tylko powietrza, ale również gleb, a w konsekwencji wód poprzez wymywanie zanieczyszczeń i ich infiltrację w głąb gruntu. Emisja niska Emisja z tych źródeł jest szczególnie uciążliwa ze względu na niskie kominy i małe rozproszenie zanieczyszczeń. W nieefektywnych urządzeniach grzewczych spala się niskiej jakości węgiel, a często także różnego rodzaju materiały odpadowe i odpady komunalne. W indywidualnym ogrzewnictwie funkcjonują urządzenia grzewcze o przestarzałej konstrukcji jak kotły komorowe tradycyjne, bez regulacji i kontroli 42\n43 ilości podawanego paliwa do paleniska oraz bez regulacji i kontroli powietrza wprowadzanego do procesu spalania, o średniorocznej sprawności do 65% DEMOGRAFIA Liczba ludności w Gminie Zgierz wykazuje tendencję wzrostową. W 2000 roku gminę zamieszkiwało mieszkańców, natomiast w 2014 roku liczba mieszkańców wynosiła osób. Wykres 1 przedstawia zmieniającą się liczbę ludności na przestrzeni analizowanych lat. Liczba mieszkańców Wykres 1. Liczba mieszkańców Gminy Zgierz w latach (źródło: GUS) Według prognozy GUS dotychczas obserwowane tendencje zmian demograficznych będą się pogłębiać. W prognozie rozwojowej kraju do 2020 roku przewiduje się wzrastającą emigrację Polaków w celach zarobkowych, a tym samym spadek ludności kraju do 35,7 mln osób. Natomiast prognozowana liczba mieszkańców gminy pokazuje tendencję wzrostową (wykres 2) Prognoza liczby mieszkańców Prognoza liczby mieszkańców Liczba mieszkańców Wykres 2. Prognoza liczby mieszkańców Gminy Zgierz do roku (źródło: GUS) Zmiany liczby mieszkańców wynikają głównie z przyrostu naturalnego, w mniejszym stopniu z migracji. W latach 90-tych przyrost naturalny i saldo migracji stałej ulegało stopniowemu zmniejszeniu, a od\n44 roku obie te wartości były ujemne. W celu zatrzymania ludności, szczególnie młodej, gmina powinna zadbać o zapewnienie odpowiednich warunków życia i rozwoju. Szczególnie ważna jest polityka mieszkaniowa, dbałość o rozwój infrastruktury sportowej i rekreacyjnej itp MIESZKALNICTWO Na terenie gminy Zgierz dominuje zabudowa jednorodzinna. Od roku 2000 obserwuje się systematyczny wzrost liczby budynków mieszkalnych na terenie gminy Zgierz. Średnioroczny trend zmian w latach wynosił 0,59 %. Poniższy wykres przedstawia przebieg zmian ilościowych zasobu mieszkaniowego gminy Zgierz od 2000 do 2014 roku Liczba mieszkań Wykres 3. Liczba mieszkań na terenie gminy Zgierz w latach (źródło: GUS) W prognozie liczby mieszkań do 2020 roku wykorzystano trend zmian na przestrzeni lat Wynika z niego, że do roku 2020 wartość ta nadal będzie wzrastać. Poniższy wykres obrazuje dodatni przebieg prognozowanych zmian dla zasobu mieszkaniowego gminy Zgierz do roku Prognoza liczby mieszkań Prognoza liczby mieszkań Liczba mieszkań Wykres 4. Prognozowana liczba mieszkań na terenie gminy Zgierz do roku 2020 (źródło: Opracowanie CDE) 44\n45 Poniższy wykres przedstawia liczbę nowych mieszkań oddanych do użytku w latach Jednorazowa, wyższa ilość oddanych do użytku mieszkań miała miejsce w 2013 roku 141 nowych obiektów Liczba nowych mieszkań oddanych do użytku Wykres 5. Liczba nowych mieszkań oddanych do użytku na terenie gminy Zgierz w latach (źródło: GUS) W związku ze wzrostem liczby mieszkań na terenie gminy, obserwuje się również wzrost ogólnej powierzchni użytkowej mieszkań [m 2 ]. Średnioroczny trend zmian na przestrzeni lat odnotowano na poziomie zbliżonym do 2,42%. W roku 2000 ogólna powierzchnia użytkowa zasobu mieszkaniowego gminy Zgierz wynosiła m 2, natomiast w roku 2014 była to łączna powierzchnia równa m Ogólna powierzchnia mieszkań na terenie gminy Wykres 6. Ogólna powierzchnia użytkowa mieszkań na terenie gminy Zgierz w latach (źródło: GUS) Biorąc pod uwagę odnotowany trend zmian na przestrzeni lat prognozuje się dalszy wzrost ogólnej powierzchni użytkowej mieszkań [m 2 ] na terenie gminy Zgierz do 2020 r. Zgodnie 45\n46 z założoną prognozą przyjmuje się, że w 2020 r. liczba powierzchni mieszkań ogółem będzie wynosiła m 2. Przebieg zmian w poszczególnych latach prognozowanego okresu przedstawia kolejny wykres Prognoza powierzchni mieszkań Prognoza ogólnej powierzchni mieszkań [m2] Ogólna powierzchnia mieszkań [m2] Wykres 7. Prognoza powierzchni użytkowej mieszkań do roku 2020 w gminie Zgierz. (źródło: opracowanie CDE) Średnia powierzchnia jednego mieszkania na terenie gminy Zgierz z roku na rok w przedziale od 2002 do 2014 roku stale wzrastała, co przy jednoczesnym wzroście liczby mieszkań oraz ogólnej powierzchni użytkowej zasobu mieszkaniowego wykazuje, że oddawane corocznie mieszkania spełniają coraz wyższe standardy pod względem tego czynnika. Na poniższym wykresie odnotowano przebieg zmian średniej powierzchni użytkowej jednego mieszkania w poszczególnych latach analizowanego okresu. Dla porównania w roku 2002 taka wartość wyniosła 73,8 m 2, natomiast w roku 2014 było to 89,3 m ,0 Średnia powierzchnia mieszkań na terenie gminy 80,0 60,0 40,0 20,0 0, Wykres 8. Średnia powierzchnia mieszkań na terenie gminy Zgierz w latach (źródło: GUS) W związku z powyżej przytoczonymi danymi prognozuje się, że do 2020 r. średnia powierzchnia mieszkań wzrośnie do około 94,1 m 2. 46\n47 Prognoza średniej powierzchni mieszkań Prognoza średniej powierzchni mieszkań [m2] Średnia powierzchnia mieszkań [m2] Wykres 9. Prognoza średniej powierzchni mieszkań na terenie gminy Zgierz do roku (źródło: opracowanie CDE) 5.7. DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA Korzystne położenie blisko aglomeracji łódzkiej oraz zaplecze rekreacyjne gminy są czynnikami kształtującymi jej gospodarcze oblicze. Na terenie Gminy brak dużych, wiodących przedsiębiorstw produkcyjnych, dominują małe podmioty gospodarcze, raczej o rodzinnym charakterze. Na terenie gminy Zgierz w roku 2014 zarejestrowanych było podmiotów gospodarczych, dla porównania roku podmioty gospodarcze Liczba podmiotów gospodarczych zarejestrowanych na terenie gminy Wykres 10. Liczba podmiotów gospodarczych zarejestrowanych na terenie gminy w latach (źródło: GUS) Poniższa tabela przedstawia podmioty gospodarcze wg PKD i rodzajów działalności zarejestrowanych w roku Największy udział mają podmioty gospodarcze z grupy G (Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle). 47\n48 Tabela 2. Podmioty wg PKD 2007 i rodzajów działalności w roku (źródło: GUS) Podmioty wg PKD 2007 i rodzajów działalności 2014 OGÓŁEM 1441 A. Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 67 B. Górnictwo i wydobywanie 4 C. Przetwórstwo przemysłowe 193 D. Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę 3 i powietrze do układów klimatyzacyjnych E. Dostawa wody; gospodarowanie ciekami i odpadami oraz działalność związana z 7 rekultywacją F. Budownictwo 172 G. Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów 366 samochodowych, włączając motocykle H. Transport i gospodarka magazynowa 99 I. Działalność związana z zakwaterowaniem i 38 usługami gastronomicznymi J. Informacja i komunikacja 34 K. Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 48 L. Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 23 M. Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 111 N. Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 38 O. Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 12 P. Edukacja 46 Q. Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 81 R. Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją S. Pozostała działalność usługowa w tym sekcja T. Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby ASPEKTY ORGANIZACYJNE I FINANSOWE Przy doborze działań dla realizacji założonych celów można kierować się strukturą organizacyjną realizujących je podmiotów. Zadania te można podzielić na trzy grupy: zadania realizowane przez gminę i jej jednostki organizacyjne; zadania realizowane przez mieszkańców; zadania realizowane przez podmioty gospodarcze. W przypadku dwóch ostatnich grup, gmina nie jest bezpośrednio zaangażowana zarówno organizacyjnie jak i finansowo w realizację zadań, niemniej aktywność takich działań zależy od roli samorządu w ich 48\n49 promocji i upowszechnianiu. Aktywizacja mieszkańców może mieć ogromne znaczenie w realizacji celów, dlatego jest to jeden z najważniejszych aspektów strategicznych UNIJNA PERSPEKTYWA BUDŻETOWA Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ ) to narodowy program mający na celu wspieranie gospodarki niskoemisyjnej, ochronę środowiska, powstrzymywanie lub dostosowanie się do zmian klimatu, komunikację oraz bezpieczeństwo energetyczne. POIiŚ jest przedłużeniem i kontynuacją najważniejszych kierunków inwestycji wyznaczonych w edycji wcześniejszej POIiŚ Odnoszą się one w szczególności do postępu technicznego państwa w priorytetowych sektorach gospodarki. Program POIiŚ kierowany jest do podmiotów publicznych (włączając w to jednostki samorządu terytorialnego) oraz do podmiotów prywatnych (szczególnie do dużych przedsiębiorstw). Podstawowym źródłem finansowania POIiŚ będzie Fundusz Spójności, którego głównym zadaniem jest wspieranie rozwoju europejskich sieci komunikacyjnych oraz ochrony środowiska w krajach Unii Europejskiej. Ponadto planuje się dofinansowania z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR). Program kierowany jest na inwestycje takie jak: a) Priorytet I (FS)- promowanie odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej: Wytwarzanie, rozpowszechnianie i wykorzystywanie OZE (poprzez budowę lub modernizację farm wiatrowych, instalacji na biomasę lub biogaz, Udoskonalenie efektywności energetycznej w obszarze publicznym i mieszkaniowym, Rozwinięcie inteligentnych systemów dystrybucji i wdrażanie ich (np. tworzenie sieci dystrybucyjnych średniego i niskiego napięcia). Planowany wkład unijny: ,4 mln euro b) Priorytet II (FS)- ochrona środowiska (włączając w to dostosowanie się do zmian klimatu): Wspieranie rozwoju infrastruktury środowiskowej (modernizacja oczyszczalni ścieków, sieci kanalizacyjnych, instalacji do zagospodarowania odpadów komunalnych), Ochrona i odbudowanie różnorodności biologicznej, poprawa stanu środowiska miejskiego (np. zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza), Planowany wkład unijny: 3 808,2 mln euro c) Priorytet III (FS)- modernizacja infrastruktury komunikacyjnej ukierunkowanej na ochronę środowiska: Modernizacja drogowego i kolejowego zaplecza w sieci TEN-T, 49\n50 Niskoemisyjna komunikacja miejska, śródlądowa, morska i intermodalna, Zwiększenie bezpieczeństwa w ruchu lotniczym. Planowany wkład unijny: ,3 mln euro. d) Priorytet IV (EFRR) - nasilenie transportowej sieci europejskiej: Udoskonalenie przepustowości infrastruktury drogowej (włączając w to obwodnice i trasy wylotowe). Planowany wkład unijny: 3 000,4 mln euro e) Priorytet V (EFRR) - udoskonalenie infrastruktury bezpieczeństwa energetycznego: Rozwinięcie inteligentnych systemów rozprowadzania, gromadzenia i przesyłu gazu ziemnego i energii elektrycznej (np. poprzez rozbudowę sieci przesyłowych i dystrybucyjnych). Planowany wkład unijny: 1 000,0 mln euro f) Priorytet VI (EFRR)- ochrona dziedzictwa kulturowego Planowany wkład unijny: 497,3 mln euro g) Priorytet VII (EFRR)- pogłębienie strategicznej infrastruktury ochrony zdrowia Planowany wkład unijny: 508,3 mln euro h) Priorytet VIII (EFRR)- pomoc techniczna Planowany wkład unijny- 330,0 mln zł 6.2. ŚRODKI NFOŚIGW Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej stanowi jedno z głównych źródeł polskiego systemu finansowania przedsięwzięć służących ochronie środowiska, wykorzystujący środki krajowe jak i zagraniczne. Na najbliższe lata przewidziane jest finansowanie działań w ramach programu ochrona atmosfery, który podzielony jest na cztery działania priorytetowe: poprawa jakości powietrza, poprawa efektywności energetycznej, wspieranie rozproszonych, odnawialnych źródeł energii oraz system zielonych inwestycji (GIS Green Inwestment Scheme). Poprawa jakości powietrza Program poprawa jakości powietrza ma na celu zmniejszenie narażenia ludności na oddziaływanie zanieczyszczeń powietrza w tych strefach, gdzie dopuszczalne i docelowe stężenia zanieczyszczeń uległy przekroczeniu. W tym celu należy opracowywać programy ochrony powietrza oraz zmniejszać emisję zanieczyszczeń, szczególnie pyłów PM2,5 i PM10 oraz emisji CO 2. Program dzieli się na dwie części. 50\n51 Pierwsza dotyczy współfinansowania opracowania programów ochrony powietrza i planów działań krótkoterminowych i jest skierowana do województw. Druga część programu finansuje działania związane z likwidacją niskiej emisji wspierającą wzrost efektywności energetycznej i rozwój rozproszonych odnawialnych źródeł energii (program KAWKA). Beneficjentami są wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Poprawa efektywności energetycznej Program poprawa efektywności energetycznej realizowany jest w ramach zadania Inwestycje energooszczędne w małych i średnich przedsiębiorstwach. Forma wsparcia to kredyt i dotacja do 100% kosztów kwalifikowanych inwestycji. Dotacja wynosi: 10% kapitału kredytu bankowego wykorzystanego na sfinansowanie kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia; 15% kapitału kredytu bankowego (w przypadku, gdy inwestycja została poprzedzona audytem energetycznym) oraz dodatkowo do 15% kapitału kredytu bankowego na pokrycie poniesionych kosztów wdrożenia systemu zarządzania energią. Innym zadaniem w ramach programu poprawa efektywności energetycznej jest REGION Wsparcie działań ochrony środowiska i gospodarki wodnej realizowanych przez WFOŚiGW. Beneficjentami są wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, a następnie podmioty realizujące przedsięwzięcia na rzecz intensyfikacji regionalnych działań ochrony środowiska lub gospodarki wodnej. Forma finansowania to pożyczka do 100% kosztów wskazanych w koncepcji opisanej we wniosku o dofinansowanie. Wspieranie rozproszonych, odnawialnych źródeł energii W ramach programu wspieranie rozproszonych, odnawialnych źródeł energii finansowane są następujące działania: BOCIAN - Rozproszone, odnawialne źródła energii oraz Prosument linia dofinansowania z przeznaczeniem na zakup i montaż mikroinstalacji odnawialnych źródeł energii. Program BOCIAN ma na celu ograniczenie lub uniknięcie emisji CO 2 poprzez zwiększenie produkcji energii z instalacji, które wykorzystują odnawialne źródła energii. Z programu mogą skorzystać przedsiębiorcy. Forma finansowania działań w ramach programu to pożyczka w wysokości 2 40 mln zł. Program PROSUMENT ma na celu promowanie nowych technologii OZE oraz postaw prosumenckich (podniesienie świadomości inwestorskiej i ekologicznej), a także rozwój rynku dostawców urządzeń i instalatorów oraz zwiększenie liczby miejsc pracy w tym sektorze. Program skierowany jest do osób fizycznych, spółdzielni mieszkaniowych, wspólnot mieszkaniowych, a także jednostek samorządu terytorialnego. Uzyskać można pożyczkę i dotację łącznie do 100% kosztów kwalifikowanych instalacji, z czego dotacja stanowi 40%. W ramach programu System zielonych inwestycji (GIS Green Inwestment Scheme) realizowany będzie program SOWA Energooszczędne oświetlenie uliczne, którego celem jest wspieranie realizacji 51\n52 przedsięwzięć poprawiających efektywność energetyczną systemów oświetlenia publicznego. W ramach programu możliwe będzie uzyskanie dotacja(do 45 % kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia) i pożyczki (do 55% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia). Wsparcie skierowane jest do jednostek samorządu terytorialnego. Międzydziedzinowe Finansowanie działań na rzecz poprawy jakości środowiska i efektywności energetycznej realizowane jest z programów międzydziedzinowych: Wsparcie przedsiębiorców w zakresie niskoemisyjnej i zasobooszczędnej gospodarki. Program został podzielony na dwie części: Audyt energetyczny/elektroenergetyczny przedsiębiorstwa i Zwiększenie efektywności energetycznej. Wsparcie finansowe skierowane jest dla przedsiębiorców realizujących inwestycje w zakresie audytów energetycznych lub zwiększenia efektywności energetycznej. Inwestycje finansowane będą w formie dotacji w wysokości do 70% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia. Program GEKON Generator Koncepcji Ekologicznych ma służyć efektywnemu wykorzystaniu potencjału innowacji technologicznych dla realizacji celów środowiskowych i gospodarczych, a także podnoszeniu konkurencyjności na rynku. Skierowany jest do przedsiębiorców, konsorcjów naukowych oraz grup przedsiębiorców wspólnie działających. Działania w ramach programu obejmują fazę badawczo rozwojową (36 mln zł) oraz fazę wdrożeniową (160 mln zł) ŚRODKI WFOŚIGW WFOŚiGW w Łodzi dofinansowuje zadania z zakresu ochrony środowiska za pomocą preferencyjnych pożyczek, wraz z możliwością ich umorzenia oraz dotacji, w sumie do 100% kosztów zadania. Beneficjentami w ramach działań priorytetowych są: jednostki posiadające osobowość prawną, samorządy terytorialne oraz utworzone przez nie jednostki organizacyjne, osoby fizyczne, prowadzące działalność gospodarczą, osoby fizyczne. Przedsięwzięcia priorytetowe z zakresu ochrony atmosfery przewidziane na rok 2016 są następujące: 1. Wspieranie budowy instalacji wykorzystujących Odnawialne Źródła Energii. 2. Wspieranie projektów z zakresu efektywności energetycznej. 3. Wsparcie przedsięwzięć w zakresie niskoemisyjnej gospodarki i zrównoważonego rozwoju. 52\n53 Ponad to Fundusz prowadzi również nabory w ramach programu Prosument (zawieszony na dzień dzisiejszy) oraz własne programy konkursowe. W roku 2015 w ramach ochrony atmosfery przeprowadzono konkurs w ramach Działania 5. Ochrona klimatu Poddziałanie 5.1 Mała termomodernizacja. Mała termomodernizacja Celem konkursu było upowszechnienie dobrych praktyk z zakresu efektywności energetycznej i wykorzystania OZE. Beneficjentami konkursu były: jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, a także ich jednostki organizacyjne organizacje pozarządowe zakłady opieki zdrowotnej kościoły, kościelne osoby prawne i ich stowarzyszenia oraz inne związki wyznaniowe. W ramach konkursu przewidziane było dofinansowanie w formie dotacji do 80% kosztów kwalifikowanych, nie więcej niż zł na 1 projekt i 1 beneficjenta. W sumie na konkurs przeznaczono zł. Warunki otrzymania pożyczek Warunkiem udzielenia pożyczki jest posiadanie zdolności finansowej przez Wnioskodawcę, rozumianej jako zdolność do spłaty zaciągniętej pożyczki wraz z należnymi odsetkami w umownych terminach spłaty. Fundusz dokonuje samodzielnie oceny zdolności finansowej lub może zlecić tę ocenę firmie zewnętrznej. Minimalny wkład środków własnych pożyczkobiorcy winien wynosić nie mniej niż 20% kosztów kwalifikowanych zadania. W przypadku łącznego finansowania zadania przez fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, łączna wysokość dofinansowania nie może przekroczyć 100% kosztów zadania. Oprocentowanie pożyczek udzielanych przez Fundusz jest stałe w skali roku i wynosi: 0,50 WIBOR 12M ustalonego na poziomie wartości średniej za rok poprzedzający rok udzielenia pożyczki na zadania z zakresu odnawialnych źródeł energii: słonecznej, geotermalnej i z biomasy, 0,75 WIBOR 12M ustalonego na poziomie wartości średniej za rok poprzedzający rok udzielenia pożyczki na pozostałe zadania oraz w przypadku pożyczek o okresie spłaty przekraczającym 5 lat. Maksymalny okres spłaty pożyczki wynosi 5 lat. W uzasadnionych przypadkach, wynikających z analizy sytuacji finansowej Beneficjenta, istnieje możliwość wydłużenia okresu spłaty do 15 lat. Spłata pożyczki 53\n54 dokonywana jest zgodnie z umową pożyczki, nie rzadziej niż raz na kwartał, liczone od chwili uruchomienia pożyczki, tj. wypłaty ostatniej transzy pożyczki. Warunki umorzenia pożyczki Pożyczka udzielona przez Fundusz, może być na wniosek Pożyczkobiorcy, częściowo umorzona, po spełnieniu następujących warunków: zadanie zostało zrealizowane w planowanym terminie, został osiągnięty założony efekt rzeczowy i ekologiczny, pożyczkobiorca spłacił w terminie wymagalną kwotę pożyczki wraz z oprocentowaniem, zgodnie z zawartą umową pożyczki, pożyczkobiorca przeznaczy umorzoną kwotę na przedsięwzięcie ekologiczne, określone we wniosku o umorzenie, zgodnie z warunkami ustalonymi w odrębnej umowie umorzenia pożyczki, pożyczkobiorca wywiązuje się z obowiązku uiszczenia opłat i kar za korzystanie ze środowiska. Umorzeniu może podlegać kwota: do 30% wysokości udzielonej pożyczki w przypadku zadań realizowanych z zakresu zapobiegania lub likwidacji poważnych awarii do 10% wysokości udzielonej pożyczki w przypadku pozostałych zadań. Nie podlegają umorzeniu: pożyczki, o umorzenie których Wnioskodawca wystąpił po ich spłacie, pożyczki wypłacone Beneficjentom, którym udzielono dofinansowania na to samo przedsięwzięcie w formie bezzwrotnej, z wyłączeniem zadań realizowanych z zakresu zapobiegania lub likwidacji poważnych awarii, pożyczki o okresie rzeczywistej spłaty krótszym niż 1 rok. Warunki otrzymania dotacji Mając na względzie jawność i przejrzystość procesu wyboru projektów oraz zachowanie odpowiedniego poziomu jednolitości zasad wyboru projektów i równego traktowania Wnioskodawców, podstawową formą wyboru dotowanych zadań są programy i konkursy, przeprowadzane na podstawie regulaminów przyjętych uchwałą Rady Nadzorczej. Dotacje mogą być udzielane przy jednoczesnym dofinansowaniu przez Fundusz w postaci pożyczki. Decyzję o udzieleniu łącznego dofinansowania w formie dotacji i pożyczki, podejmuje Rada Nadzorcza na 54\n55 wniosek Zarządu Funduszu. W przypadku finansowania zadania przez fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, łączna wysokość dofinansowania nie może przekroczyć 100% kosztów zadania INNE PROGRAMY KRAJOWE I MIĘDZYNARODOWE ŚRODKI NORWESKIE I EOG Mechanizm Finansowy EOG i Norweski Mechanizm Finansowy to bezzwrotna pomoc finansowa dla Polski, bierze się z trzech krajów Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu, którzy są jednocześnie członkami Europejskiego Obszaru Gospodarczego, tj. Norwegii, Islandii i Liechtensteinu. Polska przystępując do Unii Europejskiej, przystąpiła również do Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Na mocy Umowy o powiększeniu EOG z 14 października 2003 r. ustanowiona została pomoc finansowa dla krajów Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu, tworzących EOG. W październiku 2004 roku polski rząd podpisując dwie umowy, upoważnił się do korzystania z innych, oprócz funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności Unii Europejskiej, źródeł bezzwrotnej pomocy zagranicznej: Memorandum of Understanding wdrażania Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Memorandum of Understanding wdrażania Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Darczyńcami są 3 kraje EFTA: Norwegia, Islandia i Liechtenstein. Obydwa programy obowiązują jednolite zasady i procedury oraz zależą od jednego systemu zarządzania i wdrażania w Polsce. Koordynację nad tymi Mechanizmami sprawuje Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. PROGRAM PROSUMENT Celem programu jest ograniczenie lub uniknięcie emisji CO 2 w wyniku zwiększenia produkcji energii z odnawialnych źródeł, poprzez zakup i montaż małych instalacji lub mikroinstalacji odnawialnych źródeł energii, do produkcji energii elektrycznej lub ciepła dla osób fizycznych oraz wspólnot lub spółdzielni mieszkaniowych. Program realizowany będzie w latach , przy czym: zobowiązania (rozumiane jako podpisywanie umów) podejmowane będą do 2020 r, środki wydatkowane będą do 2022 r. Terminy i sposób składania wniosków: Nabór wniosków odbywa się w trybie ciągłym. Terminy, sposób składania i rozpatrywania wniosków określone zostaną odpowiednio w ogłoszeniu o naborze lub w regulaminie naboru, które zamieszczane będą na stronie internetowej NFOŚiGW. 55\n56 Koszty kwalifikowane: Okres kwalifikowalności kosztów od r. do r., w którym to poniesione koszty mogą być uznane za kwalifikowane. Maksymalne jednostkowe koszty kwalifikowane dla każdego rodzaju instalacji przedstawiono w poniższej tabeli. Cena sprzedawanej energii: Wariant od : Energia elektryczna wytworzona z może być sprzedawana po cenie ustawowej (0,75 zł/kwh dla instalacji do 3 kw, 0,65 zł/kwh dla instalacji od 3 do 10 kw). Wnioski: Program Prosument najlepiej sprawdza się dla modelu zakładającego zaspokajanie własnego zapotrzebowania w energię elektryczną. Pozwala to zaoszczędzić ponad 0,6 zł na 1 kw. Instalacje zorientowane wyłącznie na sprzedawanie do sieci mogą mieć dłuższy czas zwrotu ze względu na niską cenę sprzedaży energii. Bank Ochrony Środowiska kredyty proekologiczne Bank oferuje następujące kredyty: Kredyt Energia na Plus - Finansowanie jest przeznaczone na przedsięwzięcia, które zredukują emisję CO2 oraz zmniejszą zużycie energii w obszarze budynków przemysłowych i mieszkalnych oraz w obrębie infrastruktury przemysłowej. Kredyt może objąć także budowę instalacji odnawialnych źródeł energii. Kredyt z Dobrą Energią- na realizację przedsięwzięć z zakresu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, z przeznaczeniem na finansowanie projektów polegających na budowie: biogazowni, elektrowni wiatrowych, elektrowni fotowoltaicznych, instalacji energetycznego wykorzystania biomasy, innych projektów z zakresu energetyki odnawialnej. Dla JST, spółek komunalnych, dużych, średnich i małych przedsiębiorstw, Kredyt Ekomontaż - daje szansę na sfinansowanie do 100% kosztów netto zakupu i/lub montażu urządzeń tj.: kolektory słoneczne, pompy ciepła, rekuperatory, systemu dociepleń budynków i wiele innych. Okres kredytowania może sięgać nawet 10 lat. Kredyt EkoOszczędny- na inwestycje prowadzące do oszczędności z tytułu: zużycia (energii elektrycznej, energii cieplnej, wody, surowców wykorzystywanych do produkcji), zmniejszenia opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska, zmniejszenia kosztów produkcji ponoszonych w związku z: składowaniem i zagospodarowaniem odpadów, oczyszczaniem ścieków, 56\n57 uzdatnianiem wody, inne przedsięwzięcia ekologiczne przynoszące oszczędności. Dla samorządów, przedsiębiorców (w tym wspólnot mieszkaniowych). Bank Gospodarstwa Krajowego - Fundusz Termomodernizacji i Remontów Z dniem 19 marca 2009 r. weszła w życie ustawa o wspieraniu termomodernizacji i remontów (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 712), która zastąpiła dotychczasową ustawę o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych. Na mocy nowej ustawy w Banku Gospodarstwa Krajowego rozpoczął działalność Fundusz Termomodernizacji i Remontów, który przejął aktywa i zobowiązania Funduszu Termomodernizacji. ESCO Kontrakt gwarantowanych oszczędności Finansowanie przedsięwzięć zmniejszających zużycie i koszty energii to podstawa działania firm typu ESCO (Energy Service Company). Rzetelna firma ESCO zawiera kontrakt na uzyskanie realnych oszczędności energii, które następnie są przeliczane na pieniądze. Kolejnym elementem podnoszącym wiarygodność firmy ESCO to kontrakt gwarantowanych oszczędności. Aby taki kontrakt zawrzeć firma ESCO dokonuje we własnym zakresie oceny stanu użytkowania energii w obiekcie i proponuje zakres działań, które jej zdaniem są korzystne i opłacalne. Jest w tym miejscu pole do negocjacji odnośnie rozszerzenia zakresu, jak również współudziału klienta w finansowaniu inwestycji. Kluczowym elementem jest jednak to, że po przeprowadzeniu oceny i zaakceptowaniu zakresu firma ESCO gwarantuje uzyskanie rzeczywistych oszczędności energii. Program Finansowania Energii Zrównoważonej w Polsce dla małych i średnich przedsiębiorstw PolSEFF jest Programem Finansowania Rozwoju Energii Zrównoważonej w Polsce, z linią kredytową o wartości 190 milionów. Oferta PolSEFF jest skierowana do małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), zainteresowanych inwestycją w nowe technologie i urządzenia obniżające zużycie energii lub wytwarzające energię ze źródeł odnawialnych. Finansowanie można uzyskać w formie kredytu lub leasingu w wysokości do 1 miliona EURO za pośrednictwem uczestniczących w Programie instytucji finansowych (banków i instytucji leasingowych). 57\n58 Wyniki bazowej inwentaryzacji emisji dwutlenku węgla 7. METODOLOGIA Celem inwentaryzacji jest określenie wielkości emisji z obszaru gminy, tak aby umożliwić dobór działań służących jej ograniczeniu. Jako rok bazowy do analiz przyjęto rok Wybór roku 2013 jako roku bazowego dla dokonanych obliczeń wynika z faktu możliwości pozyskania wiarygodnych danych na temat emisji w tym okresie. Rokiem, w którym zebrano dane niezbędne do przeprowadzenia inwentaryzacji jest rok 2015, przy czym zebrane dane są aktualne na koniec roku 2014, stąd też przyjęto, iż dla dalszej części dokumentu rokiem, na którym ustalono aktualność inwentaryzacji jest rok Rokiem, dla którego prognozowana jest wielkość emisji jest rok W dalszej części dokumentu rok ten określany będzie jako rok docelowy. Rok ten stanowi również horyzont czasowy dla założonego planu działań. Inwentaryzacja emisji CO 2 pozwoliła wskazać obszary o największej emisji, aby następnie dobrać działania służące jej ograniczeniu. Podstawą oszacowania wielkości emisji jest zużycie energii finalnej: paliw opałowych (na potrzeby grzewcze pomieszczeń i budynków), paliw transportowych, gazu sieciowego, energii elektrycznej. Poniższy schemat prezentuje hierarchię pozyskiwania danych dla opracowania bazy emisji dokumentu jakim jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej. 58\n59 Tabela 3: Hierarchia pozyskiwania informacji (źródło: opracowanie CDE). HIERARCHIA POZYSKIWANIA INFORMACJI DANE I RZĘDU BADANIA ANKIETOWE sektor publiczny sektor mieszkalny sektor usług przedsiębiorcy ankieterzy strona internetowa CEL pozyskanie informacji o zużyciu paliw, o stanie obiektów oraz planach inwestycyjnych pozyskanie danych dla porównania konkretnych obiektów w czasie (w tym przykładowo budynków po termomodernizacji z budynkami potencjalnie wymagającymi termomodernizacji) DANE II RZĘDU INFORMACJE OD OPERATORÓW DYSTRYBUCYJNYCH w przypadku braku ankietyzacji DANE DOTYCZACE RUCHU LOKALNEGO ORAZ TRANZYTOWEGO dystrybutorzy energii elektrycznej dystrybutorzy gazu dystrybutorzy ciepła sieciowego Generalny Pomiar Ruchu Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców CEL uzyskane dane pozwalają na ocenę zużycia paliw i energii w poszczególnych sektorach dla całej gminy dane pozwalają na weryfikację globalnego efektu realizowanych działań DANE III RZĘDU DANE STATYSTYCZNE Urząd Gminy Główny Urząd Statystyczny Bank Danych Lokalnych Powszechny Spis Ludności CEL źródła te pozwalają zebrać dane dotyczące charakterystyki gminy (liczba ludności, przedsiębiorstw, mieszkań itp.) podstawa do oszacowania emisji i zużycia energii (w przypadku braku danych pozyskanych bezpośrednio w ramach ankietyzacji i od operatorów dystrybucyjnych) Dla obliczenia emisji z poszczególnych źródeł, zastosowano następujące wskaźniki: 59\n60 RUCH TRANZYTOWY Tabela 4: Wskaźniki emisji CO 2 dla ruchu tranzytowego (źródło: Załącznik nr 2 - Metodyka - do Regulaminu I konkursu GIS "GAZELA NISKOEMISYJNY TRANSPORT MIEJSKI" (NFOŚiGW)) Rodzaj pojazdu Jednostka Wskaźnik emisji CO 2 samochody osobowe gco 2/km 155 motocykle gco 2/km 155 samochody dostawcze gco 2/km 200 samochody ciężarowe gco 2/km 450 samochody ciężarowe z przyczepą gco 2/km 900 autobusy gco 2/km 450 RUCH LOKALNY Tabela 5: Wskaźniki emisji CO 2 dla ruchu lokalnego (źródło: Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO2 (WE) do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji (KOBiZE)) Typ paliwa Wskaźnik emisji CO 2 Średnie roczne zużycie paliwa kgco2/gj l/km km benzyna 73,3 0, olej napędowy 68,6 0, LPG 62,44 0, Średni roczny przebieg ZUŻYCIE NOŚNIKÓW ENERGII Tabela 6: Wskaźniki emisji CO 2 dla nośników energetycznych (źródło: Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO2 (WE) do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji (KOBiZE); System zielonych inwestycji (GIS Green Investment Scheme), Część 6) SOWA Energooszczędne oświetlenie uliczne ) Rodzaj nośnika energii Jednostka Wskaźnik emisji CO 2 energia elektryczna MgCO 2/MWh 0,89 gaz MgCO 2/GJ 0,055 węgiel MgCO 2/GJ 0,098 drewno MgCO 2/GJ 0,109 olej opałowy MgCO 2/GJ 0,076 Kluczowym elementem planowania energetycznego jest określenie aktualnych i prognozowanych potrzeb energetycznych na danym obszarze. Ocena potrzeb energetycznych w skali gminy jest zadaniem złożonym i wymaga przeprowadzenia analizy zapotrzebowania na nośniki energii. Analiza ta może zostać przeprowadzona w dwojaki sposób: metodą wskaźnikową, metodą uproszczonych audytów energetycznych lub badań ankietowych. Metoda ankietowa jest czasochłonna i wymaga dotarcia do wszystkich odbiorców energii. Metoda ta, choć teoretycznie powinna być bardziej dokładna, często okazuje się zawodna, gdyż zwykle nie udaje się 60\n61 uzyskać niezbędnych informacji od wszystkich ankietowanych. Zazwyczaj liczba uzyskanych odpowiedzi nie przekracza 60%. Ponadto metoda ankietowa obarczona jest licznymi błędami, wynikającymi z niedostatecznego poziomu wiedzy ankietowanych w zakresie tematyki energetycznej. Metoda ta jest zalecana do analizy zużycia energii przez dużych odbiorców energii, którzy posiadają kadrę dysponującą szczegółową wiedzą na ten temat i od których znacznie łatwiej uzyskać jest wiarygodne dane. W przypadku planowania energetycznego na terenie gmin i miast najczęściej wykorzystuje się metodę wskaźnikową. Analiza przeprowadzona taką metodą jest obarczona większym błędem niż analiza przeprowadzona na podstawie prawidłowo wypełnionych ankiet. Niemniej jednak, przy braku możliwości dokładnego i rzetelnego zankietyzowania każdego odbiorcy energii na terenie gminy, czy miasta metoda wskaźnikowa może być równie wiarygodna. W niniejszym opracowaniu posłużono się zarówno metodą ankietową, jak i wskaźnikową CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA EMISJĘ Pierwszym etapem inwentaryzacji emisji na terenie gminy jest identyfikacja okoliczności i cech charakterystycznych gminy mającą wpływ na wielkość emisji. Na płaszczyźnie teoretycznej wyróżnić można okoliczności: 1) Determinujące aktualny poziom emisji, 2) Determinujące wzrost emisyjności, 3) Determinujące spadek emisyjności. Do czynników determinujących aktualny poziom emisji należą: a) Gęstość zaludnienia, b) Ilość gospodarstw domowych, c) Ilość podmiotów gospodarczych działających na terenie gminy, d) Stopień urbanizacji, e) Obecność zakładów przemysłowych, centrów usługowych oraz stref przemysłowych, f) Szlaki tranzytowe przebiegające przez teren gminy, g) Ilość pojazdów zarejestrowanych na terenie gminy, h) Ilość i stan techniczny obiektów publicznych, i) Obecność zakładów i linii ciepłowniczych. Wskazane wyżej czynniki wpływają na aktualne zużycie energii finalnej, a tym samym całkowitą wielkość emisji CO 2 z obszaru gminy. 61\n62 Do czynników determinujących wzrost emisyjności należą: a. Wzrost liczby mieszkańców, b. Wzrost liczby gospodarstw domowych, c. Wzrost liczby podmiotów gospodarczych działających na terenie gminy, d. Budowa nowych szlaków drogowych, e. Wzrost liczby pojazdów zarejestrowanych na terenie gminy. Do czynników determinujących spadek emisyjności należą: a. Spadek liczby mieszkańców, b. Spadek liczby gospodarstw domowych, c. Spadek liczby podmiotów gospodarczych działających na terenie gminy, d. Spadek liczby pojazdów zarejestrowanych na terenie gminy, e. Termomodernizacja i poprawa stanu technicznego obiektów publicznych, f. Poprawa efektywności energetycznej obiektów prywatnych, g. Rozbudowa linii ciepłowniczych, h. Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii. W praktyce konieczne jest zatem dokonanie charakterystyki gminy w oparciu o wymienione wyżej kryteria co pozwoli oszacować aktualny poziom emisji gazów cieplarnianych oraz prognozowany trend zmian emisji do roku INWENTARYZACJA I PROGNOZA EMISJI DO 2020 R. W tym rozdziale emisję CO 2 przeanalizowano pod kątem wykorzystania paliw i energii przez wszystkie sektory na terenie gminy Zgierz. Przeanalizowano następujące typy nośników energii: paliwa transportowe; energia elektryczna; paliwa gazowe; energia cieplna TRANSPORT Gmina Zgierz ma rozbudowaną sieć dróg przez jej teren przebiega autostrada A2 (wschód-zachód), droga krajowa nr 71 relacji Stryków Rzgów oraz droga krajowa nr 91 z Gdańska do Częstochowy. Łączna długość tych dróg to 24,75 km. Ponadto, infrastrukturę komunikacyjną gminy tworzą dwie drogi 62\n63 wojewódzkie (nr 702 i 708) o długości 25,7 km, 19 odcinków dróg powiatowych o długości 89,3 km oraz sieć dróg gminnych, których jest ponad 105 km. Na obszarze gminy znajdują się także dwie jednotorowe linie kolejowe: w zachodniej części gminy jest to linia relacji Zgierz Łowicz wraz trzema przystankami osobowymi w granicach gminy. Połączenie to obsługuje pasażerów wewnątrz gminy oraz w stronę Łodzi-Kaliskiej, Wrocławia i Warszawy. we wschodniej części gminy jest to linia relacji Zgierz Kutno, która, pomimo że na terenie Gminy Zgierz obsługuje tylko jeden przystanek osobowy, jest istotnym połączeniem dla Łodzi, gdyż prowadzi ruch w stronę stacji Kutno, skąd odbywają się kursy na zachód, wschód i północ kraju. Komunikacja zbiorowa na terenie gminy obsługiwana jest przez Gminny Zakład Komunalny w Dąbrówce Wielkiej i obejmuje dowóz uczniów do szkół oraz transport autobusowy w relacjach Szczawin Zgierz i Zgierz Szczawin oraz Brachowice Zgierz i Zgierz Brachowice. Rysunek 4. Gmina Zgierz na tle sieci najważniejszych dróg w województwie łódzkim (Źródło: Strategia Rozwoju Gminy Zgierz na lata ). 63\n64 8.2. RUCH TRANZYTOWY Przez gminę Zgierz przebiegają następujące drogi: Autostrada A2 relacji wschodnia zachodnia granica państwa, jej długość na terenie gminy to 15,9 km. Droga krajowa nr 71 relacji Stryków Rzgów o długości 1,6 km na terenie gminy. Droga krajowa nr 91 relacji Gdańsk Częstochowa o długości 7,7 km na terenie gminy. Droga wojewódzka nr 702 o długości 17 km. Droga wojewódzka nr 708 o długości 8,6 km. W 2010 roku Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad wykonała Generalny Pomiar Ruchu opublikowany jako Pomiar Ruchu na Drogach Wojewódzkich w 2010 roku. Dane dotyczące natężenia ruchu w 2013, 2014 i 2020 roku obliczono na podstawie publikacji Prognozowanie ruchu na drogach krajowych (Jerzy Kukiełka, Budownictwo i Architektura 10 (2012) ), Zasady prognozowania wskaźników wzrostu ruchu wewnętrznego na okres na sieci drogowej do celów planistyczno-projektowych, Analiza prognozy wzrostu PKB do 2040 roku dla potrzeb prognozy wzrostu ruchu. Tabela 7. Dobowa liczba pojazdów na drogach tranzytowych przebiegających przez teren gminy Zgierz. (Źródło: Opracowanie CDE). Dobowa liczba pojazdów w roku 2013 Dobowa liczba pojazdów w roku 2014 Dobowa liczba pojazdów w roku prognoza A DK DK DW DW Suma Emisję CO 2 [Mg CO 2] wyliczono w oparciu o wskaźniki z załącznika nr 2 do regulaminu konkursu GIS - Część B.1 Metodyka GAZELA. W poniższej tabelach zestawiono wyniki dla roku 2013, 2014 i prognozowanego 2020 r. 64\n65 Tabela 8. Emisja [Mg CO 2] na drogach tranzytowych w analizowanych latach. (Źródło: Opracowanie CDE). Emisja CO 2 [Mg CO 2] w 2013 roku Emisja CO 2 [Mg CO 2] w 2014 roku Emisja CO 2 [Mg CO 2] w 2020 roku - prognoza A , , ,79 DK , , ,30 DK , , ,43 DW , , ,92 DW , , ,71 Suma , , , RUCH LOKALNY Dane dotyczące liczby pojazdów zarejestrowanych na terenie gminy Zgierz w roku 2013 i 2014, otrzymano z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Emisję CO 2 z tego sektora wyliczono w oparciu o wskaźniki KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami: wskaźniki emisji CO 2 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do emisji za rok 2014) i przedstawiono w poniższych tabelach. Tabela 9. Emisja z ruchu lokalnego [Mg CO 2] w roku 2013 na terenie gminy Zgierz (Źródło: CEPiK). Motocykle Sam. Osobowe Sam. Ciężarowe Autobusy Rodzaj pojazdu Samochody specjalne do 3,5 t Ciągniki samochodowe Ciągniki rolnicze SUMA Liczba pojazdów Benzyna 929 Diesel LPG 0 Benzyna Diesel LPG 3 Benzyna 405 Diesel LPG 115 Benzyna 2 Diesel LPG 0 Benzyna 10 Diesel LPG 0 Benzyna 0 Diesel LPG 0 Benzyna 8 Diesel LPG 0 Benzyna Diesel LPG 118 Emisja [Mg CO 2] 763, , ,44 599,72 236,08 757, , ,24 65\n66 Tabela 10. Emisja z ruchu lokalnego [Mg CO 2] w roku 2014 na terenie gminy Zgierz (Źródło: CEPiK). Rodzaj pojazdu Liczba pojazdów Emisja [Mg CO 2] Motocykle Sam. Osobowe Sam. Ciężarowe Autobusy Samochody specjalne do 3,5 t Ciągniki samochodowe Ciągniki rolnicze SUMA Benzyna Diesel LPG 0 Benzyna Diesel LPG 8 Benzyna 455 Diesel LPG 122 Benzyna 4 Diesel LPG 0 Benzyna 15 Diesel LPG 0 Benzyna 0 Diesel LPG 0 Benzyna 10 Diesel LPG 0 Benzyna Diesel LPG , , ,86 827,18 261,29 877, , ,57 Poniższy wykres przedstawia emisję z ruchu lokalnego w analizowanych latach wraz z prognozą na rok , , , , , , , , ,00 0,00 Ruch lokalny - emisja CO 2 [Mg CO 2 ] Emisja z ruchu lokalnego rok 2013 Emisja z ruchu lokalnego rok 2014 Emisja z ruchu lokalnego - prognoza na rok 2020 Ciągniki rolnicze Ciągniki samochodowe Samochody specjalne do 3,5 t Autobusy Sam. Ciężarowe Sam. Osobowe Motocykle Wykres 11. Emisja z ruchu lokalnego na terenie gminy [Mg CO 2] w analizowanych latach. (Źródło: Opracowanie CDE). 66\n67 8.4. ENERGIA ELEKTRYCZNA Obszar Gminy Zgierz jest zaopatrywany w energię elektryczną przez PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. Obszar terytorialny gminy zasilany jest z krajowego systemu energetycznego dzięki głównym punktom zasilania (GPZ) 110/15 kv: Aleksandrów, Antoniew, Ozorków i Stryków, które powiązane są liniami 110 kv. Do odbiorców energia elektryczna dociera bezpośrednio kablową i napowietrzną siecią niskiego napięcia poprzez stacje transformatorowe 15/0,4 kv. Przez teren gminy przebiegają linie elektroenergetyczne wysokiego napięcia 220 kv (o długości 25 km), średniego napięcia (o długości 189,5 km) oraz niskiego napięcia (o długości 189,5 km). Uzyskano dane na temat liczby odbiorców oraz zużycia energii elektrycznej z podziałem na grupy taryfowe dla roku 2013 i Uzyskano dane z podziałem na grupy taryfowe: Grupa taryfowa A stawki opłat dla największych odbiorców energii elektrycznej, takich jak: huty, kopalnie, stocznie oraz duże fabryki. Grupa taryfowa B stawki opłat za energię elektryczną pobieraną przez przemysł. Grupa taryfowa C to stawki opłat za energię elektryczną dla takich odbiorców jak banki, sklepy, przychodnie zdrowia, punkty handlowo-usługowe, oświetlenie ulic gminy. Grupa taryfowa R to stawki opłat stosowane w rozliczeniach z odbiorcami bez układów pomiarowo-rozliczeniowych (liczników). Ma zastosowanie dla zorganizowania tymczasowego miejsca poboru prądu. Grupa taryfowa G to stawki opłat stosowane dla odbiorców zużywających energię na potrzeby gospodarstw domowych i związanych z nimi pomieszczeń piwnicznych, strychów czy garaży. Szczegółowe zużycie energii elektrycznej dla gminy Zgierz dla roku 2013, wraz z emisją dwutlenku węgla [Mg CO 2] przedstawiono w poniższej tabeli. 67\n68 Tabela 11. Zużycie energii elektrycznej i emisja CO 2 [Mg CO 2] w roku (Źródło: PGE Dystrybucja S.A., Oddział Łódź-Miasto) rok 2013 Grupa taryfowa Liczba odbiorców Zużycie MWh Emisja [Mg CO 2] A 0 0,00 0,00 B , ,37 C , ,12 G , ,25 Suma , ,75 W roku 2014 zużycie energii elektrycznej nieznacznie wzrosło. Szczegółowe zużycie z podziałem na poszczególne grupy taryfowe przedstawiono w poniższej tabeli. Tabela 12. Zużycie energii elektrycznej i emisja CO 2 [Mg CO 2] w roku (Źródło: PGE Dystrybucja S.A., Oddział Łódź-Miasto) rok 2014 Grupa taryfowa Liczba odbiorców Zużycie MWh Emisja [Mg CO 2] A 0 0,00 0,00 B , ,82 C , ,35 G , ,94 Suma , ,11 Prognoza zużycia energii elektrycznej do roku 2020 została przeprowadzona w oparciu o Politykę energetyczną Polski do 2030 roku stanowiącą załącznik do uchwały nr 202/2009 Rady Ministrów z dnia 10 listopada 2009 r. W dokumencie tym oszacowano średnioroczny wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną jako 2,68% rocznie. W poniższej tabeli przedstawiono prognozę zużycia energii elektrycznej do roku 2020, która zakłada wzrost zużycia energii elektrycznej i zwiększenie emisji CO 2. Zakłada się wzrost zużycia energii elektrycznej we wszystkich grupach taryfowych. 68\n69 Tabela 13. Zużycie energii elektrycznej i emisja CO 2 [Mg CO 2] w roku 2020 prognoza. (Źródło: Opracowanie CDE) rok prognoza Grupa taryfowa Zużycie MWh Emisja [Mg CO 2] A 0,00 0,00 B 5 954, ,43 C 6 807, ,30 G , ,97 Suma , ,71 Graficzną przedstawienie prognozy zużycia energii elektrycznej do roku 2020 zobrazowano na poniższym wykresie. Prognoza zużycia energii elektrycznej [MWh] 30000, , , , , ,00 0, Faktyczne zużycie energii elektrycznej [MWh] Prognozowane zużycie energii elektrycznej [MWh] Wykres 12. Prognoza zużycia energii elektrycznych [MWh] do roku (Źródło: Opracowanie CDE) GAZ Operatorami sieci gazowej na terenie Gminy Zgierz są Polska Spółka Gazownictwa Sp. z o.o. Oddział w Warszawie oraz GAZ System S.A. Sieć gazową stanowią gazociągi średniego oraz niskiego ciśnienia, eksploatowane przez PSG, oraz gazociąg przesyłowy wysokiego ciśnienia i przyłączeniowy do stacji gazowej wysokiego ciśnienia eksploatowane przez GAZ System. Ponadto, w gminie są dwie stacje wysokiego ciśnienia, a mianowicie stacja redukcyjno-pomiarowa wysokiego ciśnienia Zgierz Dąbrówka i stacja pomiarowa Leonów (Dąbrówka). 69\n70 Większość miejscowości w gminie nie jest zgazyfikowanych, a ich mieszkańcy korzystają z gazu płynnego w butlach. Sytuacja ta wynika ze względów ekonomicznych. Poniższa tabela przedstawia zużycie gazu na terenie gminy Zgierz oraz emisję dwutlenku węgla w roku Tabela 14. Zużycie gazu [m 3 ] oraz emisja dwutlenku węgla [Mg CO 2] w poszczególnych sektorach w roku (Źródło: Opracowanie CDE). rok 2013 zużycie gazu [m 3 ] zużycie gazu [GJ] Emisja CO 2 [Mg CO 2] Gospodarstwa domowe , ,74 682,15 Przemysł 114,14 4,26 0,23 Handel i Usługi , ,57 106,07 Pozostali 2 013,00 75,08 4,13 SUMA , ,66 792,59 Poniższa tabela obrazuje zużycie gazu roku Jego zużycie w porównaniu do roku bazowego nieznacznie wzrosło. Tabela 15. Zużycie gazu [m 3 ] oraz emisja dwutlenku węgla [Mg CO 2] w poszczególnych sektorach w roku (Źródło: Opracowanie CDE). rok 2014 zużycie gazu [m 3 ] zużycie gazu [GJ] Emisja CO 2 [Mg CO 2] Gospodarstwa domowe , ,14 729,53 Przemysł 52,65 1,96 0,11 Handel i Usługi , ,89 99,10 Pozostali 2 014,00 75,12 4,13 SUMA , ,12 832,87 Prognoza do roku 2020 zakłada dalszy wzrost wykorzystania gazu na terenie gminy Zgierz. Tabela 16. Zużycie gazu [m 3 ] oraz emisja dwutlenku węgla [Mg CO 2] w poszczególnych sektorach w roku 2020 prognoza. (Źródło: Opracowanie CDE). rok 2020 prognoza zużycie gazu [m 3 ] zużycie gazu [GJ] Emisja CO 2 [Mg CO 2] Gospodarstwa domowe , ,71 801,00 Przemysł 57,81 2,16 0,12 Handel i Usługi , ,43 108,81 Pozostali 2 211,32 82,48 4,54 SUMA , ,78 914,47 70\n71 8.6. PALIWA OPAŁOWE Obszar Gminy Zgierz nie jest objęty siecią ciepłowniczą, stąd nie ma tam przedsiębiorstw ciepłowniczych. Działają na nim jedynie lokalne kotłownie generujące ciepło na potrzeby własne ich właścicieli. W gospodarstwach domowych przeważa ogrzewanie piecowe lub lokalne instalacje centralnego ogrzewania opalane węglem. Zapotrzebowanie na energie cieplną na terenie gminy Zgierz dla roku 2013, 2014 i prognozowanego 2020 zostało przedstawione w poniższej tabeli. W prognozie zapotrzebowanie na energię cieplną do 2020 r. wykorzystano dane na temat prognozy ogólnej powierzchni użytkowych mieszkań [m 2 ] w 2020 r. przyjmując jednocześnie, że struktura zużycia paliw na cele grzewcze nie zmieni się znacząco do 2020 r. oraz zapotrzebowanie na energię cieplną na m 2 również nie zmieni się znacznie w okresie prognozy Tabela 17.. Zapotrzebowanie na energię cieplną gminy Zgierz w analizowanych latach. (źródło: opracowanie CDE) Zapotrzebowanie na energię cieplną Ogólne zapotrzebowanie na energię w roku 2013 r. [GJ] ,54 Ogólne zapotrzebowanie na energię w roku 2014 r. [GJ] ,07 Ogólne zapotrzebowanie na energię w roku 2020 r. [GJ] ,74 Strukturę paliw wykorzystywanych na potrzeby cieplne sporządzono w oparciu o ankietyzację na terenie Gminy Zgierz. Procentowy rozkład paliw wykorzystywanych na terenie gminy przedstawiono na poniższym wykresie. 71\n72 Struktura paliw wykorzystywanych na potrzeby cieplne 2,00% 7,00% 1,00% 11,00% 79,00% węgiel i ekogroszek gaz biomasa en. elektryczna olej opałowy Wykres 13. Procentowa struktura paliw wykorzystywanych na cele cieplne na terenie gminy Zgierz. (źródło: opracowanie na podstawie przeprowadzonej ankietyzacji na terenie gminy Zgierz). Potrzeby cieplne wykorzystywane do zaspokajania mieszkańców gminy Zgierz oraz emisje CO 2 [Mg CO 2] w roku 2013 przedstawia poniższa tabela. Tabela 18. Zużycie paliw opałowych na terenie gminy Zgierz w roku 2013 (źródło: opracowanie CDE) 2013 Potrzeby cieplne zaspokajane z danego rodzaju paliwa [GJ] Emisja [Mg CO 2] węgiel i ekogroszek , ,05 gaz , ,60 biomasa ,86 - en. elektryczna 4 141, ,03 olej opałowy 8 283,61 629,55 SUMA , ,22 Potrzeby cieplne zaspokajane z danego rodzaju paliwa [GJ] w roku 2014 przedstawia poniższa tabela. W porównaniu do roku 2000 zapotrzebowanie na ciepło wzrosło o ,53 GJ. Łączne zapotrzebowanie mieszkańców wynosiło ,07 [GJ], natomiast emisja wyniosła ,16 Mg CO 2. 72\n73 Tabela 19. Zużycie paliw opałowych na terenie gminy Zgierz w roku 2014 (źródło: opracowanie CDE) 2014 Potrzeby cieplne zaspokajane z danego rodzaju paliwa [GJ] Emisja [Mg CO 2] węgiel i ekogroszek , ,15 gaz , ,77 biomasa ,15 - en. elektryczna 4 248, ,44 olej opałowy 8 497,48 645,81 SUMA , ,16 W prognozowanym roku 2020 przewidywane zapotrzebowanie na ciepło wzrośnie do ,74 GJ. Prognozowana emisja będzie wynosić ,45 Mg CO 2. Podział ze względu na wykorzystywanie poszczególnych paliw na cele grzewcze przedstawia poniższa tabela. Tabela 20. Zużycie paliw opałowych na terenie gminy Zgierz w roku 2020 prognoza (źródło: opracowanie CDE) prognoza Potrzeby cieplne zaspokajane z danego rodzaju paliwa [GJ] Emisja [Mg CO 2] węgiel i ekogroszek , ,46 gaz , ,16 biomasa ,49 - en. elektryczna 4 904, ,37 olej opałowy 9 808,63 745,46 SUMA , ,45 Graficzne przedstawienie generowanej emisji przez poszczególne sektory w analizowanych latach, umieszczono na poniższym wykresie. 73\n74 50 000,00 Emisja generowana przez pokrycie zapotrzebowania na energię cieplną [Mg CO 2 ] , , , , Prognoza węgiel i ekogroszek gaz biomasa en. elektryczna olej opałowy Wykres 14. Emisja generowana przez pokrycie zapotrzebowania na energię cieplną [Mg CO 2] (źródło: opracowanie CDE) BUDYNKI UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ Na terenie gminy zinwentaryzowano 14 budynków użyteczności publicznej. Wyniki przeprowadzonej inwentaryzacji przedstawiono w poniższej tabeli. Łączna powierzchnia budynków to ,74 m 2. Emisja z tytułu zużycia energii elektrycznej to 429,71 Mg CO 2, natomiast emisja CO 2 z tytułu zużycia ciepła na terenie gminy to 612,56 Mg CO 2. W 50% zinwentaryzowanych budynkach użyteczności publicznej paliwem wykorzystywanym w celach ogrzewania jest olej opałowy. Procentowa struktura wykorzystania paliw 7% 29% 50% 14% olej opałowy gaz węgiel elektryczne Wykres 15. Procentowa struktura wykorzystania paliw w ankietyzowanych budynkach (źródło: opracowanie na podstawie przeprowadzonej ankietyzacji na terenie gminy Zgierz). 74