Kalafior - Zalecenia uprawowe, programy nawożenia, zwiększenie odporności na stres\nPłynny nawóz NPK (10/10/10) z mikroelementami o wysokiej koncentracji składników pokarmowych w zrównoważonych proporcjach\nObjawy i skutki deficytu azotu (N) w uprawie kalafiora:\nNiedobór azotu może ujawnić się na każdym etapie rozwoju i wzrostu kalafiorów, ale częściej zdarza się to wiosną na odmianach wczesnych, w okresach chłodnych i deszczowych.\nNiedobór azotu, szczególnie u roślin młodych, powoduje osłabienie wzrostu i może być przyczyną pośpiechowatości, tj. przedwczesnego tworzenia tzw. róż guzikowatych, pozbawionych wartości handlowej. Proces ten nasila się przy jednoczesnym niedoborze wody i azotu w glebie.\nObjawy niedoboru azotu u kalafiora uwidaczniają się w pierwszej kolejności na starszych częściach roślin.\nLiście są mniejsze, barwy żółtozielonej, a w przypadku utrzymującego się niedoboru, zabarwienie liści zmienia barwę na różową i purpurową.\nNiedożywienie azotem jest istotną przyczyną niedorozwoju róż, które są niewyrośnięte, a plon znacznie obniżony.\nSkutki nadmiaru azotu\nNadmiar azotu może sprzyjać gromadzeniu się azotanów w różach i stymulować jamistość głąba.\nObjawy i skutki deficytu fosforu (P) w uprawie kalafiora:\nObjawy niedoboru fosforu mogą wystąpić na etapie produkcji rozsady, jak i w czasie uprawy w gruncie.\nNajczęściej objawy deficytu fosforu obserwuje się w początkowej fazie wzrostu we wczesnych nasadzeniach. Przyczyną jest zbyt niska temperatura gleby oraz nadmiar wilgoci.\nKalafiory niedostatecznie odżywione fosforem rosną wolniej, a tworzenie róż jest opóźnione.\nLiście są drobne, ciemnozielone, stają się powoli fioletowe (najpierw nerwy, później całe liście – od wierzchołków). Objawy te mogą występować począwszy od fazy rozsady po rośliny w pełni wegetacji. Przy nieznacznym niedoborze, objawy widoczne są pod koniec wegetacji – na liściach okrywających róże.\nU niektórych roślin jak np. kapusta czy kalafior, objawy niedoboru fosforu można pomylić z objawami niedożywienia azotowego. Przy niedoborze fosforu, liście tych roślin mają zabarwienie ciemnozielone z czerwonofioletowym odcieniem, a przy głodzie azotowym dominuje jasnozielone zabarwienie z odcieniem czerwonym.\nGROWON, FOSTAR, PLONVIT PHOSPHO, PLONVIT ENERGY, UNI PK 10:18, ALKALIN PK 10:20, TERRASTART\nMikrogranulat do nawożenia startowego łącznie z siewem nasion\nObjawy i skutki deficytu potasu (K) w uprawie kalafiora\nObjawy niedoboru uwidaczniają się przede wszystkim na starszych, dolnych liściach.\nZbyt mała ilość potasu sprawia, że brzegi dolnych liści, poczynając od wierzchołka jaśnieją, a następnie żółkną i zamierają. Widoczne może być również pomarszczenie i skędzierzawienie liści, a przy silnym niedoborze tego składnika, róże są zdrobniałe i luźne.\nNiedobory potasu w końcowej fazie produkcji powodują szybsze starzenie się róż kalafiora.\nKALPRIM, PLONVIT KALI, PLONVIT QUALITY, UNI PK 10:18, ALKALIN PK 10:20, ALKALIN K+Si, ALKALIN KB+ Si\nObjawy i skutki deficytu wapnia (Ca) w uprawie kalafiora\nKalafior wymaga dobrego zaopatrzenia w wapń, co jest warunkiem mniejszego ryzyka wystąpienia ”tipburn” – brzegowego zamierania liści.\nU kalafiora objawia się ono w postaci zamierania najmłodszych liści. We wczesnych fazach rozwojowych skutkuje to zamieraniem stożka wzrostu. W późniejszym okresie rozwoju, zamierają najmłodsze liście, bezpośrednio okrywające róże, które przylegając do róży powodują jej przebarwianie. W czasie deszczowej, wilgotnej pogody może to prowadzić do zagniwania róż w miejscu styku ze zmacerowaną tkanką nekrozy. Róże takie pozbawione są wartości handlowej.\nRośliny niedostatecznie odżywione wapniem są bardziej podatne na choroby i odziaływanie różnego rodzaju stresów.\nNiewystarczające odżywienie wapniem, prowadzi także do gwałtownej utraty turgoru róż po zbiorze.\nObjawy i skutki deficytu siarki (S) w uprawie kalafiora:\nKalafior należy do roślin o dużych wymaganiach względem siarki.\nW przypadku deficytu siarki, następuje ograniczenie pobierania azotu z gleby oraz zahamowanie wzrostu części nadziemnych roślin. Charakterystycznym objawem niedoboru siarki jest chloroza międzyżyłkowa na najmłodszych liściach (w przypadku niedoboru magnezu chloroza występuje na starszych liściach).\nDodatkowo, rośliny słabo odżywione siarką, stają się bardziej podatne na stres abiotyczny.\nJeśli w roztworze glebowym jest za mało siarki, zmniejsza się sucha masa roślin.\nPLONVIT SULFI, PLONVIT BOROSULF, SIARCZAN MAGNEZU, MIKROKOMPLEX\nKrystaliczny, rozpuszczalny w wodzie nawóz dolistny o wysokiej koncentracji boru i siarki\nObjawy i skutki deficytu boru (B) w uprawie kalafiora:\nKalafior jest bardzo wrażliwy na niedobór boru.\nWskutek niedostatecznego zaopatrzenia w bor, liście sercowe są zgrubiałe i łamliwe, koloru jasnozielonego.\nOznaki deficytu najczęściej ujawniają się w fazie zaawansowanego wzrostu roślin. Róże stają się brunatne (brunatne przebarwienia na różach) i mają tendencję do pękania, a ponadto stają się luźne i wilgotne. Pęd rośliny ulega rozgałęzieniu, korzenie przestają rosnąć i śluzowacieją.\nNiedobór boru jest też jedną z przyczyn jamistości głąba. W przypadku gdy jamistość głąba spowodowana jest brakiem boru – objawem jest początkowo wodnista tkanka w łodydze, a następnie zbrunatnienie miąższu przy powstających pustych komorach.\nObjawy i skutki deficytu miedzi (Cu) w uprawie kalafiora:\nNiedobór miedzi u kalafiora uwidacznia się w formie jasnozielonego zabarwienia liści. Na najstarszych liściach może wystąpić zasychanie ich brzegów. Rośliny mają zwiędnięty wygląd i osłabiony wzrost. Wielkość róż jest zredukowana.\nNiedobór miedzi występuje praktycznie tylko na glebach torfowych, zwłaszcza świeżo przeznaczonych do uprawy.\nW uprawie polowej klasyczne objawy niedoboru miedzi u kalafiorów występują rzadko, a w „wyselekcjonowanej formie” można je zauważyć właściwie tylko w uprawie bezglebowej, gdy brakuje miedzi w pożywce.\nMIKROCHELAT Cu-14, MIKROVIT MIEDŹ\nObjawy i skutki deficytu żelaza (Fe) w uprawie kalafiora:\nNiedobory żelaza na rozsadzie objawiają się w postaci cytrynowożółtej chlorozy najmłodszych liści, z zachowaniem zielonych wiązek przewodzących.\nSymptomem niedoboru żelaza u brokułu i kalafiora, uprawianych w polu są również chlorozy wierzchołkowych partii roślin (wierzchołki pozbawione chlorofilu).\nObjawy i skutki deficytu manganu (Mn) w uprawie kalafiora:\nObjawy niedoboru manganu u kalafiora pojawiają w postaci chlorotycznych plamek między nerwami liści, które pozostają zielone (marmurkowate zabarwienie blaszek liściowych). Tkanka pomiędzy nerwami sukcesywnie zmienia kolor na słomiasty, a przy przedłużającym się niedoborze zaczyna zamierać. Następuje spowolnienie wzrostu i występują problemy z zawiązywaniem się róż, co skutkuje spadkiem plonu.\nObjawy i skutki deficytu molibdenu (Mo) w uprawie kalafiora:\nKalafior jest szczególnie wrażliwy na niedobór molibdenu.\nNiedobór molibdenu powoduje redukcję blaszek liściowych po obu stronach nerwu głównego – rozwijające się liście mają blaszkę liściową wąską, a ich brzegi są wykrzywione. Pomiędzy nerwami powstają chlorotyczne plamy.\nW warunkach skrajnego niedoboru, blaszka liściowa jest silnie zredukowana i pozostaje tylko skrócony nerw główny – „biczykowatość liści”. Następuje zahamowanie wzrostu roślin, wierzchołki wzrostu roślin często zamierają. Róże są małe, często rozluźnione lub nie wytwarzają się wcale, a wierzchołek wzrostu obumiera.\nRośliny źle odżywione molibdenem stają się wrażliwsze na choroby pasożytnicze, zwłaszcza wywołane przez grzyby i bakterie.\nObjawy i skutki deficytu cynku (Zn) w uprawie kalafiora:\nDeficyt cynku może wystąpić na glebach świeżo wapnowanych, organicznych np. torfowych i intensywnie nawożonych fosforem mineralnym.\nU kalafiora w uprawach polowych nie obserwuje się objawów niedoboru cynku, a w „wyselekcjonowanej formie” można je zauważyć właściwie tylko w uprawie bezglebowej, gdy brakuje danego pierwiastka w pożywce.\nTERRASTART, MIKROCHELAT Zn-15, MIKROVIT CYNK\nNajważniejsze gospodarczo choroby roślin:Kapustne\nCzarna zgnilizna kapustnych\nCzerń krzyżowych (Alternarioza)\nFuzaryjne gnicie kapusty głowiastej\nMączniak prawdziwy kapustnych\nZgorzel podstawy głąba kapustnych\nChoroba roślin: Bielik krzyżowych\nSprawcą choroby jest grzyb Albugo candida. Patogen w formie oospor zimuje w resztkach porażonych roślin. Pierwotnym źródłem infekcji są zarodniki pływakowe, rozpryskiwane z kroplami deszczu lub w trakcie nawadniania. W czasie wegetacji roślin grzyb rozprzestrzenia się w formie zarodników konidialnych, które w temp. powyżej 10°C przekształcają się w zarodniki pływakowe i w tej formie zakażają rośliny. Bielik krzyżowych występuje najczęściej na chrzanie, ale także dość często w uprawie rzodkwi, rzepy, rzodkiewki, kalafiora, brokułu\nObjawy porażenia przez bielika krzyżowych\nObjawy porażenia uwidaczniają się na liściach, ogonkach liściowych, pędach oraz na kwiatostanach zainfekowanych roślin.\nPierwsze objawy to białe, małe, nieforemne wzniesienia (poduszeczki), niekiedy błyszczące, wypełnione zarodnikami konidialnymi grzyba, które po pewnym czasie wysypują się w postaci białego pyłu.\nPorażone liście są pofałdowane z charakterystycznymi wzdęciami, a tkanka w obrębie zmian chorobowych, ulega odbarwieniu i nekrozie.\nMasowy pojaw choroby w okresie lipca i sierpnia może w ekstremalnych sytuacjach doprowadzić do całkowitego zamierania roślin.\nDziałania zapobiegawcze i ochrona warzyw przed chorobami\nZasady integrowanej ochrony roślin uprawnych dają pierwszeństwo naturalnym czynnikom ograniczającym populacje agrofagów oraz określają ekonomiczne progi zagrożenia, po przekroczeniu których uzasadnione jest stosowanie chemicznych środków ochrony roślin.\nDo ochrony przed chorobami warzyw można wykorzystywać:\nmetody agrotechniczne – odpowiedni wybór stanowiska, 3–4 letni płodozmian oraz zmianowanie, odpowiedni przedplon, zabiegi uprawowe i pielęgnacyjne, niszczenie chwastów, izolacja przestrzenna, wysiew zdrowego materiału siewnego, odpowiedni termin siewu/sadzenia, odpowiednie zagęszczenie roślin, odpowiedni termin zbioru, czystość narzędzi i innych sprzętów używanych\nw trakcie uprawy i przechowywania\nmetody biologiczne – wykorzystywanie preparatów zwiększających naturalną odporność roślin – np.: OPTYSIL, FOSFYN, TYTANIT\nmetody hodowlane – uprawa odmian o zwiększonej odporności na określone choroby\nmetody mechaniczne – niszczenie porażonych roślin lub ich części oraz likwidacja innych roślin żywicielskich, znajdujących się\nw sąsiedztwie plantacji, a także stosowanie pułapek na owady, które mogą rozprzestrzeniać choroby\nmetody fizyczne – wykorzystywania wysokiej temperatury, promieniowania UV itp. do odkażania podłoży, dezynfekcji nasion i roślin\nstosowanie chemicznych środków ochrony roślin, zgodnie z obowiązującym programem ochrony warzyw.\nZabiegi ochrony roślin powinny być prowadzone w sposób zapewniający skuteczność działania ś.o.r. i jednocześnie tak, aby nie stwarzały zagrożenia dla zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska naturalnego. Za optymalne warunki pogodowe przyjmuje się: temperaturę powietrza do 25°C, wilgotność powietrza 50–95%, dopuszczalny poziom opadów 0,1 mm podczas zabiegu (kilka godzin po zabiegu nie więcej niż\n2 mm opadu), graniczna szybkość wiatru poniżej 4 m/s.\nChoroba roślin: Czarna zgnilizna kapustnych\nSprawcą czarnej zgnilizny kapustnych jest bakteria Xanthomonas campestris pv. campestris.\nBakteria zimuje w resztkach pożniwnych w glebie lub na chwastach należących do rodziny kapustowatych. Źródłem infekcji mogą być też porażone nasiona. W takim przypadku proces chorobowy rozpoczyna się w okresie kiełkowania zakażonych nasion – bakterie przedostają się z okrywy nasiennej do komórek wodnych liścieni. Pierwsze objawy na liścieniach mają postać żółtych plam, które następnie przechodzą w nekrozy.\nInfekcja roślin w trakcie wegetacji następuje najczęściej w wyniku przenoszenia bakterii wraz z kroplami deszczu lub przez owady. Dochodzi do porażenia systemicznego i bakterie przenikają do wnętrza rośliny przez uszkodzone tkanki (powstałe w wyniku gradobicia, żerowania owadów, porażenia przez inne patogeny) oraz przez szparki wodne (zwane hydatodami) na obrzeżach liści.\nObjawy porażenia przez czarną zgniliznę kapustnych\nW miejscach porażenia przez Xanthomonas campestris początkowo obserwuje się żółknące plamy w kształcie litery V, skierowane klinem w stronę środka liścia. Z czasem plamy brązowieją i zasychają, a bakterie wnikają do nerwów, powodując ich charakterystyczne ściemnienie, a nawet sczernienie widoczne na żółknących starszych liściach kapusty, postępujące w głąb rośliny. Objawy te są widoczne na przekroju główki. Z upływem czasu, przez nerwy docierają do pędu, wskutek czego powstają sczerniałe kręgi, widoczne po przecięciu łodygi. Starsze liście mogą odpadać i z rośliny pozostaje głąb z kilkoma liśćmi wierzchołkowymi.\nPatogen może porażać rośliny w różnych fazach ich rozwoju.\nWarzywa porażone we wczesnej fazie wzrostu najczęściej zamierają albo są zahamowane we wzroście i nie tworzą główek/róż.\nJeśli porażenie nastąpiło po wytworzeniu główek lub róż, to nie powstają widoczne oznaki chorobowe na ich powierzchni. Dopiero na przekroju poprzecznym widoczne są ciemne przebarwienia tkanki przewodzącej. Jeśli choroba nie została zauważona w czasie zbioru,\nnp. odmian późnych kapusty, może rozwijać się dalej w okresie przechowywania.\nZ czasem może nastąpić całkowity rozpad enzymatyczny tkanek i rośliny przekształcają się w bezpostaciową maź (rozpad gnilny). Jest on z reguły konsekwencją nie tylko porażenia przez Xanthomonas campestris, ale także zasiedleniem porażonych tkanek przez liczne bakterie wtórne.\nRozwojowi choroby sprzyja wysoka temperatura powietrza (25–30°C), przy równoczesnych długotrwałych opadach, mgłach\ni rosie, które sprzyjają utrzymywaniu się zwilżenia roślin, a tym samym ułatwiają wnikanie patogena do wnętrza roślin. Bakterie mogą także wnikać bezpośrednio do korzeni, ale tylko poprzez uszkodzoną tkankę i w warunkach silnego nasycenia gleby wodą.\nDziałania zapobiegawcze i ochrona przed chorobami bakteryjnymi\nW integrowanym systemie ochrony przewiduje się zakres czynności ograniczających rozwój bakterioz:\nwybieranie do uprawy gleb o dobrej przepuszczalności, bez tendencji do zastoisk wodnych\nwysiewanie nasion zdrowych, zaprawionych chemicznie\nprzestrzeganie 3–4 letniej przerwy w uprawie roślin kapustowatych na danym stanowisku\nlokalizowanie upraw z dala od innych kapustowatych, zwłaszcza tych zimujących w polu (rzepak)\ndokładne zwalczanie chwastów z rodziny kapustowatych\nwstrzymanie prowadzenia prac agrotechnicznych na polu kiedy rośliny są wilgotne\ndokładne usuwanie lub niszczenie resztek pożniwnych po zbiorach\nregularne wapnowanie, które sprzyja rozwojowi pożytecznych bakterii, odpowiedzialnych za rozkład resztek po zbiorze plonu,\na także stosowanie preparatów przyspieszających rozkład resztek pozbiorczych, np.: SŁOMEX i BACTIM\nstosowanie nawadniania kroplowego zamiast deszczowania\nustalanie terminu zbioru tak, aby nie dopuścić do przejrzałości zbiorczej warzyw i ich przerośnięcia, a zbierane główki/róże powinny być nieuszkodzone i suche.\nChoroba roślin: Czerń krzyżowych (Alternarioza)\nSprawcami choroby są grzyby z rodzaju Alternaria. A. brassicicola i A. brassicae występują tylko na roślinach kapustowatych, natomiast\nA. alternata – to polifag atakujący wiele gatunków roślin uprawnych.\nNajczęstszym źródłem infekcji patogenów są resztki roślinne, pozostawione po zbiorze na polu. Ponadto A. alternata mogą pochodzić\nz resztek pożniwnych i ścierni pozostałej po zbiorze zbóż. Ważnym źródłem infekcji są też chwasty z rodziny kapustowatych, na których grzybnia może przetrwać zimę.\nZarodniki grzybów z rodzaju Alternaria są łatwo przenoszone przez wiatr i wodę na sąsiednie rośliny. Przenoszenie może następować również w czasie zabiegów pielęgnacyjnych. Sprzyjające infekcji warunki to temperatura 21–27°C i zwilżenie roślin przez co najmniej\n5 godzin lub wysoka wilgotność powietrza w zakresie 95–100%, utrzymująca się przez 18–20 godzin. Od infekcji do pojawienia się objawów na roślinach, w zależności od warunków pogodowych upływa 8–16 dni.\nObjawy porażenia przez czerń krzyżowych\nAlternarioza zagraża warzywom kapustnym we wszystkich fazach rozwoju. Źródłem pierwotnej infekcji są nasiona, plantacje rzepaku\ni nasienne plantacje warzyw kapustnych. Jeżelili zarodniki Alternaria znajdowały się na okrywie nasiennej, to infekcja może powodować zgorzel siewek. Choroba może także atakować rozsadę w trakcie jej rozwoju oraz w sytuacji dużego zagęszczenia, np. w czasie transportu rozsady.\nNajwrażliwsze na infekcje są najstarsze, zewnętrzne liście, uszkodzone przez szkodniki lub uszkodzone podczas zabiegów pielęgnacyjnych. Zwiększone ryzyko porażenia, istnieje także w przypadku roślin niedożywionych, osłabionych przez stres wodny lub przenawożonych azotem.\nGrzyb powoduje charakterystyczną koncentryczną plamistość na porażonych liściach. Początkowo pojawiają się plamy o zróżnicowanej wielkości, wewnątrz z koncentrycznymi pierścieniami ciemniej zabarwionymi, otoczone żółtą obwódką odbarwionej tkanki liścia (tzw. halo). Na powierzchni plam, w warunkach dużej wilgotności, pojawia się aksamitny, ciemnobrązowy (czarny) nalot tworzony przez zarodniki konidialne. Często, w obrębie plam tkanka zamiera i wykrusza się.\nW zmienionej tkance grzyb Alternaria spp. wytwarza wiele metabolitów wtórnych w formie mykotoksyn negatywnie wpływających na zdrowie człowieka.\nW uprawie kapusty – pojedyncze plamy z czasem zlewają się na znacznej powierzchni zewnętrznych liści, a na wewnętrznych liściach mogą pojawić się drobne czarne plamki, wyglądem przypominające kropki.\nChoroba może powodować także istotne straty w okresie przechowywania główek kapusty.\nW uprawie brokułu i kalafiora – największe straty powstają, kiedy patogeny porażają róże – wówczas na różach można zaobserwować czarne, drobne plamy, dyskwalifikujące warzywa pod względem handlowym.\nPrzy silnym porażeniu czernią krzyżowych, rośliny są wtórnie infekowane przez sprawcę szarej pleśni oraz przez bakterie gnilne. Rozwój alternariozy możliwy jest także po zbiorze, co w konsekwencji powoduje gnicie warzyw podczas przechowywania.\nChoroba roślin: Fuzaryjne gnicie kapusty głowiastej\nChoroba powodowana przez grzyb Fusarium avenaceum. Pierwsze symptomy choroby w uprawie polowej można zaobserwować\nw okresie przedzbiorczym na przełomie sierpnia i września. Choroba pojawia się także w trakcie długiego przechowywania.\nObjawy porażenia przez Fusarium avenaceum\nPoczątkowe objawy choroby to okrągłe wodniste plamy, otoczone brązowoszarą obwódką na powierzchni porażonych główek kapusty.\nW krótkim czasie pojawia się obfita, puszysta, biała grzybnia, która z czasem od wnętrza zmienia barwę na pomarańczowobrązową – pokrywa się skupieniami zarodników konidialnych o barwie pomarańczowobrązowej.\nTkanki w obrębie przebarwień ulegają procesowi gnicia, a zmiany te przypominają wyglądem gnicie bakteryjne.\nPrzebieg choroby jest bardzo gwałtowny – od momentu zaobserwowania pierwszych objawów infekcji do zamarcia całych główek mija zaledwie kilka dni.\nFusarium avenaceum poraża wiele roślin żywicielskich (duże straty powoduje np. w uprawie zbóż i kukurydzy).\nstosowanie chemicznych środków ochrony roślin, zgodnie z obowiązującym programem ochrony warzyw\nZabiegi ochrony roślin powinny być prowadzone w sposób zapewniający skuteczność działania ś.o.r. i jednocześnie tak, aby nie stwarzały zagrożenia dla zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska naturalnego.\nZa optymalne warunki pogodowe przyjmuje się: temperaturę powietrza do 25°C, wilgotność powietrza 50–95%, dopuszczalny poziom opadów 0,1 mm podczas zabiegu (kilka godzin po zabiegu nie więcej niż 2 mm opadu), graniczna szybkość wiatru poniżej 4 m/s.\nChoroba roślin: Kiła kapusty\nSprawcą kiły kapusty jest pierwotniak Plasmodiophora brassicae. Choroba występuje głównie w tych regionach, gdzie rośliny kapustowate, w tym rzepak, uprawiane są w uproszczonym płodozmianie – zbyt krótka przerwa w uprawie na tym samym polu, roślin z rodziny kapustowatych oraz występowanie chwastów z tej rodziny. Przerwa w cyklu uprawy warzyw kapustnych na danym stanowisku powinna wynosić co najmniej 4 lata.\nChoroba może wystąpić na wszystkich typach gleb, zwłaszcza lekkich oraz torfowych. Gleby torfowe są mało przydatne do uprawy warzyw kapustnych z uwagi na endemiczne występowanie w nich sprawcy choroby, w tym na wielu chwastach należących do rodziny kapustowatych. Rozwojowi choroby sprzyjają stanowiska źle zmeliorowane, gleby zwięzłe i zlewne, z tendencją do zaskorupiania się,\na także ubogie w wapń gleby kwaśne o odczynie pH‹6,5.\nOptymalną dla procesu infekcji jest temperatura z zakresu 18–26°C oraz wilgotność gleby dochodząca do 70% maksymalnej pojemności wodnej. Silne uwilgotnienie gleby oraz opady atmosferyczne sprzyjają przemieszczaniu się zarodników pływakowych na znaczne odległości.\nNajwrażliwsze na kiłę kapusty są: kapusta głowiasta biała i czerwona, włoska, pekińska oraz kalafior i brokuł. Objawy choroby mogą również wystąpić na rzodkiewce.\nObjawy porażenia przez kiłę kapusty\nObjawy choroby widoczne są na korzeniach, a niekiedy również na podziemnych pędach, początkowo w postaci jasnożółtych, małych narośli. Z czasem, tkanka naroślowa rozpada się i uwalnia bardzo duże ilości zarodników przetrwalnikowych grzyba, pozostających\nw glebie przez wiele lat. Z zarodników przetrwalnikowych wydostają się pływki, które zakażają włośniki korzeni. W zakażonej tkance\nw wyniku kolejnych procesów, tworzą się zarodniki pływakowe i zygoty – obydwie formy są źródłem kolejnych infekcji.\nZ czasem, w porażonych tkankach korzeni dochodzi do hipertrofii – nadmiernego powiększania się komórek i w mniejszym stopniu do hiperplazji – zbyt szybkiego podziału porażonych komórek. Wówczas, powstają charakterystyczne narośla zawierające duże ilości zarodników przetrwalnikowych, które po rozpadzie narośli ponownie uwalniają się do gleby i stają się kolejnym źródłem infekcji. Zarodniki przetrwalnikowe wraz z wodą mogą rozprzestrzeniać się na okoliczne pola.\nRośliny zainfekowane kiłą kapusty mają liście bladozielone lub żółte przez co następuje spowolnienie procesu fotosyntezy. Wytwarzają zredukowany system korzeniowy (brak włośników utrudnia pobieranie i transport wody oraz składników pokarmowych) – rośliny więdną, szczególnie w okresach z wysoką temperaturą powietrza. Wykazują osłabiony wzrost, a przy silnym porażeniu zamierają.\nGłówki kapusty są małe i nieprawidłowo wykształcone, a u brokułów i kalafiorów następuje zahamowanie procesu tworzenia róż.\nWarzywa porażone w późniejszej fazie wzrostu posiadają zdolność szybkiej regeneracji systemu korzeniowego lub tworzą wtórny system korzeniowy. Pozwala to roślinie przetrwać, a nawet częściowo wydać plon handlowy.\nPlon roślin, które przetrwały porażenie kiłą kapusty, ma ograniczoną zdolność przechowalniczą. Takie rośliny są często wtórnie atakowane przez inne patogeny, zwłaszcza pochodzenia bakteryjnego.\nRozsada warzyw kapustnych z porażonymi korzeniami nie nadaję się do wysadzenia w pole, gdyż takie rośliny nie będą w stanie wydać plonu handlowego.\nPreparaty chemiczne do zwalczania kiły kapusty (opryskiwanie gleby przed siewem lub wysadzaniem rozsady na miejsce stałe, moczenie korzeni rozsady przed wysadzeniem na miejsce stałe, podlewanie roślin) zmniejszają skutki porażenia, ale ich nie eliminują całkowicie.\nAgrotechniczne metody (zalecane w integrowanym systemie ochrony) w walce z kiłą kapusty na stanowiskach, gdzie wystąpiła choroba to:\nzaprzestanie uprawy roślin podatnych na kiłę przez okres kilku lat (4–5 lat)\nusuwanie z pola korzeni porażonych kiłą kapusty\nstosowanie do produkcji rozsady podłoża wolnego od zarodników\nwykorzystywanie odmian odpornych na kiłę\nuprawa (przez okres 2–3 lat) roślin przedplonowych, charakteryzujących się naturalnymi właściwościami wyniszczania zarodników grzyba w glebie, np.: por, pomidor, fasola, ogórki lub rośliny zbożowe, zwłaszcza owies\ndoglebowe stosowanie dopuszczonych środków chemicznych.\nNajlepszym sposobem ograniczania strat, które powstają na zakażonych polach, jest połączenie ww. sposobów z uprawą odmian wykazujących odporność na kiłę kapusty. Ponieważ odmiany te charakteryzują się co najmniej 70-dniowym okresem wegetacji, nie są przydatne do wczesnowiosennych nasadzeń w tunelach.\nPrzy doborze odpowiedniego środka ochrony roślin, przeznaczonego do zwalczania patogenów bakteryjnych i grzybowych w uprawach warzyw kapustnych, rekomendujemy zapoznanie się z zaleceniami publikowanymi w aktualnych Programach Ochrony Roślin Warzywnych.\nChoroba roślin: Mączniak prawdziwy kapustnych\nChoroba powodowana przez grzyb Erysiphe cruciferarum. Patogen zimuje głównie na chwastach lub na plantacjach roślin ozimych, np. rzepaku. Wiosną, pierwotne infekcje wywoływane są przez zarodniki workowe i konidialne. Grzybnia patogena rozwija się na powierzchni porażonych roślin – zapuszcza ssawki (haustoria) do komórek roślinnych i w ten sposób pobiera składniki pokarmowe.\nObjawy porażenia przez mączniaka prawdziwego krzyżowych\nSpośród warzyw kapustnych, choroba występuje najczęściej na kapuście głowiastej i brukselskiej, brokule i kalafiorze. Do infekcji dochodzi zazwyczaj pod koniec okresu wegetacji. Na porażonych liściach pojawia się biały, mączasty nalot, po pewnym czasie zmieniający barwę na szarą. W obrębie nalotu widoczne są ciemne, drobne punkty – owocniki stadium doskonałego patogena (kleistotecja). Porażone części roślin żółkną i w efekcie mogą ulec zamieraniu nekrotycznemu.\nmetody fizyczne – wykorzystywanie wysokiej temperatury, promieniowania UV itp. do odkażania podłoży, dezynfekcji nasion i roślin\nChoroba roślin: Mączniak rzekomy kapustnych\nSprawcą choroby jest organizm grzybopodobny Peronospora parasitica.\nPatogen może zimować w formie grzybni lub w formie oospor (zarodników przetrwalnikowych) w gnijących resztkach roślinnych w podłożu lub w glebie, a także w zimozielonych roślinach żywicielskich (np. samosiewy rzepaku). Źródłem tego patogena są także (a nawet przede wszystkim) porażone nasiona, w których okrywie nasiennej obecne są grzybnia i oospory. W czasie wegetacji rośliny zainfekowane systemicznie wytwarzają zarodniki konidialne, które rozprzestrzeniając się, są źródłem infekcji wtórnych.\nObjawy porażenia przez mączniaka rzekomego kapustnych\nChoroba powoduje największe straty w czasie produkcji rozsady warzyw kapustnych – porażone siewki w szybkim tempie zamierają.\nObjawy choroby na rozsadzie – na dolnej stronie liścieni lub młodych liści można zaobserwować delikatny, biały lub białoszary nalot zarodnikującej grzybni (zarodniki konidialne). Na górnej stronie w miejscu zarodnikowania, na blaszce liściowej, widoczne są jaśniejsze, oliwkowożółte przebarwienia tkanki liścia, o nieregularnym kształcie, ograniczone nerwami. Objawy tej choroby na rozsadzie często nie są zauważane przez producentów lub mylone z objawami nieprawidłowego odżywienia roślin. Cechą rozróżniającą te dwie przyczyny powstania uszkodzeń jest aksamitny nalot.\nMączniak rzekomy kapustnych stanowi również zagrożenie w okresie wegetacji na polu, zwłaszcza w uprawie jesiennej. Intensywny rozwój choroby w czasie wegetacji w polu, obserwuje się podczas wilgotnej i chłodnej pogody, a sprzyja mu niedostatek światła i zbyt duże zagęszczenie roślin. Najczęściej porażanymi gatunkami są: kapusta głowiasta, kalafior, brokuł i kalarepa.\nObjawy choroby uwidaczniają się w postaci przebarwionych plam na górnej stronie blaszki liściowej, zwykle na liściach najstarszych, znajdujących się najbliżej ziemi. Prowadzi to często do obumierania całych liści. W obrębie tych przebarwień, na dolnej stronie blaszki liściowej może być widoczny białawy nalot zarodnikującej grzybni. Mączniak rzekomy jest bardzo niebezpieczny dla brokułów i kalafiorów, gdyż w okresie jesiennym następuje tzw. infekcja systemiczna grzybni do wnętrza róży i głąba, powodująca szarzenie tkanek\n(w początkowej fazie rozwoju choroby objawy są niewidoczne na zewnątrz, a można je zaobserwować dopiero po przekrojeniu łodygi).\nW czasie przechowywania kapusty, patogen przerasta z porażonych liści na zdrowe, znajdujące się wewnątrz główek. U brokułów\ni kalafiorów ciemnieją wnętrza róż i głąbów.\nmetody agrotechniczne – odpowiedni wybór stanowiska, 3–4 letni płodozmian oraz zmianowanie, odpowiedni przedplon, zabiegi uprawowe i pielęgnacyjne, niszczenie chwastów, izolacja przestrzenna, wysiew zdrowego materiału siewnego, odpowiedni termin siewu/sadzenia, odpowiednie zagęszczenie roślin, odpowiedni termin zbioru, czystość narzędzi i innych sprzętów używanych w trakcie uprawy i przechowywania\nZabiegi ochrony roślin powinny być prowadzone w sposób zapewniający skuteczność działania ś.o.r. i jednocześnie tak, aby nie stwarzały zagrożenia dla zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska naturalnego. Za optymalne warunki pogodowe przyjmuje się: temperaturę powietrza do 25°C, wilgotność powietrza 50–95%, dopuszczalny poziom opadów 0,1 mm podczas zabiegu (kilka godzin po zabiegu nie więcej niż 2 mm opadu), graniczna szybkość wiatru poniżej 4 m/s.\nChoroba roślin: Mokra zgnilizna bakteryjna\nMokra zgnilizna bakteryjna powodowana jest przez polifagiczne bakterie z rodzaju Pseudomonas i Erwinia, porażające wiele gatunków roślin, w tym warzywa kapustne. Występuje na roślinach kapustnych w okresie wegetacji, a także w okresie przechowywania. Patogeny te zimują na resztkach porażonych roślin w glebie i w przechowalniach oraz na innych roślinach żywicielskich. Przenoszone są na zdrowe rośliny przez różne gatunki muchówek (głównie śmietkę kapuścianą). Źródłem patogenów mogą być także porażone nasiona lub woda ze stawów używana do podlewania.\nObjawy porażenia przez mokrą zgniliznę bakteryjną\nInfekowane mogą być rośliny we wszystkich fazach rozwoju. Bakterie wnikają do rośliny najczęściej w miejscach, gdzie tkanka jest uszkodzona mechanicznie. Początkowo choroba uwidacznia się w postaci małych, wodnistych, tłustych plam, które stopniowo się powiększają i zajmują dużą powierzchnię róż brokułu i kalafiora oraz dolną część główek kapusty. Tkanka w miejscach przebarwień ciemnieje i gnije. Gniciu tkanek, towarzyszy wodnisty wyciek i charakterystyczny nieprzyjemny zapach wydobywający się z martwej tkanki. Po pewnym czasie gnilne plamy zapadają się.\nRozwojowi choroby sprzyjają intensywne opady i długotrwała wysoka wilgotność względna powietrza, przy umiarkowanej temperaturze (optymalna temp. 23–24°C).\nSzczególnie wrażliwe na mokrą zgniliznę bakteryjną są: kapusta pekińska (w okresie tworzenia główek) oraz wykształcone roże brokułów i kalafiorów. Na kapuście głowiastej objawy choroby pojawiają się często w czasie jej składowania lub długotrwałego przechowywania.\nChoroba roślin: Sucha zgnilizna kapustnych\nChoroba powodowana przez Leptosphaeria maculans i Leptosphaeria biglobosa (stadium konidialne Phoma lingam). Patogeny zimują na porażonych nasionach oraz resztkach roślinnych w glebie. Przyczyną choroby na plantacji może być rozsada wyprodukowana\nz zainfekowanych nasion. W trakcie wegetacji w polu, źródłem zakażenia są identycznie wyglądające (niewidoczne gołym okiem) zarodniki konidialne obu gatunków grzyba. Powstają one w piknidiach na porażonych roślinach (w obrębie chorobowo zmienionych tkanek)\ni rozprzestrzeniają się wraz z kroplami deszczu lub roznoszone są przez wiatr na znaczne odległości.\nObjawy porażenia przez suchą zgniliznę kapustnych\nW zależności od sezonu, różnie kształtuje się dominacja gatunków ww. grzybów, ale w każdym sezonie wegetacyjnym porażenie wywołują równolegle obydwa gatunki, co utrudnia identyfikację choroby. Przed wystąpieniem wyraźnych objawów chorobowych\nw miejscach porażenia powstaje chlorotyczna lub zielonożółta plama, która następnie zmienia barwę, w zależności od rodzaju grzyba, który ją wywołał.\nWspólną cechą i objawem etiologicznym choroby jest obecność owocników grzyba (piknidiów), co widoczne jest w postaci czarnych, najczęściej licznych punktów, rozproszonych na powierzchni plamy. Tkanka plam jest stopniowo niszczona przez grzyb\ni po pewnym czasie może się wykruszyć. Wtedy obserwuje się w miejscu porażenia „dziurę” otoczoną chlorotyczną lub brązową obwódką.\nPatogen może infekować rośliny już w stadium siewek, powodując objawy podobne do zgorzeli siewek – szyjka korzeniowa brunatnieje\ni przewęża się, co powoduje pokładanie się i zamieranie roślin. Na liścieniach pojawiają się szarozielone plamy z brązowoczarną obwódką, co prowadzi do ich więdnięcia i zamierania. Po posadzeniu rozsady – zainfekowane rośliny nagle więdną, dolne liście sinieją\ni z czasem zamierają. Patogen poraża również przyziemne części łodygi oraz korzenie, co uwidacznia się w formie wgłębionych, suchych, jasnobrązowych plam z karminową obwódką, pokrytych ciemnymi wzniesionymi punktami. Porażone tkanki korzeni i łodyg obumierają\ni ulegają rozpadowi. Często wokół szyjki korzeniowej wyrastają korzenie przybyszowe, co sprawia że chore rośliny nie zamierają, ale ich wzrost jest ograniczony, a rośliny przybierają sinoczerwone zabarwienie.\nWarzywa kapustne mogą zostać porażone suchą zgnilizną kapustnych także przed zbiorami. Wówczas na porażonych roślinach patogen rozwija się dalej w przechowalni. Symptomy choroby w trakcie przechowywania mają postać ciemnobrązowych plam z widocznymi skupiskami zarodników konidialnych u podstawy liści przy głąbie.\nChoroba roślin: Szara pleśń\nChoroba powodowana przez grzyb Botrytis cinerea, który jest patogenem polifagicznym – poraża wszystkie gatunki roślin uprawnych.\nB. cinerea zimuje w formie konidiów, grzybni i sklerocjów w glebie na martwych resztkach roślin, a także na narzędziach, opakowaniach\ni w pomieszczeniach przechowalni. Źródłem infekcji mogą być także nasiona.\nGrzyb jest przenoszony z łatwością na znaczną odległość, głównie w postaci zarodników konidialnych (za pośrednictwem wiatru i wody), w mniejszym stopniu przez rozrost grzybni.\nObjawy porażenia przez szarą pleśń\nPatogen może porażać warzywa kapustne na każdym etapie rozwoju. U młodych roślin grzyb wywołuje objawy podobne do zgorzeli siewek z tą różnicą, że miejsca zmian chorobowych (nekrozy, przewężenia) pokrywa szary, puszysty nalot grzybni.\nNajczęściej jednak choroba ujawnia się tuż przed zbiorem lub w trakcie przechowywania warzyw kapustnych. Porażone warzywa często ulegają wtórnym infekcjom bakteryjnym. W trakcie uprawy, zainfekowaniu ulegają w pierwszej kolejności obumarłe lub mechanicznie uszkodzone części roślin. Szybko infekowane są także rośliny osłabione innymi chorobami oraz niedożywione (niedobór wapnia i potasu stymuluje rozwój choroby, a przenawożenie azotem zwiększa podatność roślin na infekcję).\nB. cinerea na różnych częściach roślin wywołuje początkowo drobne, wodniste, szare plamy gnilne stopniowo brunatniejące i szybko powiększające swoją powierzchnię. W okresach wysokiej wilgotności powietrza, porażone miejsca pokrywają się charakterystycznym szarym, lekko fioletowym, puszystym i pylącym nalotem zarodników konidialnych grzyba – określanym właśnie jako szara pleśń. Nalot ten jest charakterystyczną cechą rozpoznawczą choroby i pozwala szybko odróżnić patogen od objawów zgnilizny, powodowanych przez bakterie. W porażonej tkance roślin, w obrębie grzybni (szary nalot), pojawiają się czarne sklerocja grzyba (czarne, grudkowate twory zwartej grzybni), będące jego formą przetrwalnikową.Porażone części roślin szybko gniją.\nOkresy z dużą ilością opadów deszczu i wysoką wilgotnością powietrza, opóźnienie zbiorów oraz jesienne przymrozki sprzyjają rozwojowi choroby. W warunkach polowych, patogen najczęściej poraża róże brokułu i kalafiora oraz główki kapusty zbyt długo przetrzymywanej na polu po osiągnieciu dojrzałości zbiorczej lub które uległy popękaniu w wyniku nadmiaru wody.\nSzara pleśń jest jedną z głównych przyczyn procesu gnicia warzyw kapustnych, a zwłaszcza kapusty głowiastej i pekińskiej\nw przechowalni. Niska temperatura przechowywania spowalnia, ale nie hamuje procesów gnilnych zainfekowanych tkanek. Optymalna temperatura rozwoju grzyba to ok. 20°C, ale może rozwijać się też w temp. 0°C. Patogen jest zdolny do wytwarzania etylenu przyspieszającego dojrzewanie roślin w przechowalni.\nChoroba roślin: Tipburn\n„Tipburn” – brzegowe zamieranie liści, to choroba fizjologiczna powstająca w wyniku nieprawidłowego rozwoju blaszki środkowej, będącej spoiwem, które łączy komórki ze sobą.\nChemicznie, blaszka środkowa jest zbudowana z cukrów prostych, których wiązania są połączone jonami wapnia. Gdy blaszki środkowe nie są wystarczająco mocno wysycone jonami wapnia, to podczas rozrastania się liści dochodzi do rozerwania tkanek i ich zamierania.\nZ czasem, komórki obumierają, a martwa tkanka na krawędzi blaszki liściowej staje się brązowa. Rośliny z takimi objawami nieestetycznie wyglądają, co obniża ich wartość handlową. W martwych tkankach mogą rozwinąć się patogeny, obniżając zdolność przechowalniczą warzyw.\nPodstawową przyczyną powstawania „Tipburn” są problemy z pobieraniem i transportowaniem jonów Ca2+ w roślinie.\nCzynników, które przyczyniają się do niedostatecznego odżywienia roślin wapniem jest wiele, a najważniejsze to:\n1. Niewydolność systemu korzeniowego w okresie, gdy część nadziemna rośliny intensywnie się rozwija i transpiruje, system korzeniowy nie jest w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości wapnia rozwijającej się roślinie.\n2. Brak mobilności wapnia w roślinie – jony wapnia są na trwałe wbudowane w struktury komórkowe i nie ulegają przemieszczaniu\nw roślinie z tkanek starszych do młodszych.\n3. Warunki atmosferyczne ograniczające transpirację, a tym samym ograniczające bierny transport wapnia wraz z przepływem wody\nW przypadku wystąpienia warunków atmosferycznych, takich jak okresowy brak wody, wysoka temperatura i towarzysząca jej niska wilgotność względna powietrza, rośliny początkowo bardzo intensywnie transpirują, aby chłodzić tkanki.\nPo przekroczeniu tzw. maksimum termicznego, zamykają się aparaty szparkowe, aby nie dopuścić do nadmiernego spadku turgoru – to hamuje transport wapnia.\nRównież w okresie wysokiej wilgotności i niskiej temperatury powietrza (np. jesienią), ograniczona jest transpiracja, a tym samym transport wapnia.\n4. Niedostateczna wilgotność gleby (utrudnione pobieranie składników pokarmowych z gleby), jak również zbyt wysoka zawartość wody\nw glebie (nadmierne opady lub zbyt intensywne nawadnianie).\n5. Brak regularnego wapnowania.\nDuże dawki nawozów wapniowych, dzięki którym utrzymuje się odpowiednie pH gleby, dodatkowo zapewniają dobrą strukturę gleby dzięki wysyceniu próchnicy i kompleksu sorpcyjnego jonami Ca2+. Sprzyja to utrzymaniu prawidłowych warunków powietrzno-wodnych.\n6. Złe warunki powietrzno-wodne.\nWażnym czynnikiem wpływającym na pobieranie wapnia jest ilość tlenu w glebie, wpływająca na metabolizm korzeni. Jeżeli gleba jest zalana lub zbyt zagęszczona może w niej wystąpić deficyt tlenu.\n7. Antagonizm jonowy.\nNa stan odżywienia roślin wapniem istotnie wpływa stosowanie innych nawozów, głównie potasowych i azotowych w formie amonowej, ponieważ nadmierna koncentracja kationów jednowartościowych K+ i NH4+ wywołuje antagonizm jonowy w stosunku do kationów Ca2+.\nDlatego, dla dostarczenia azotu, wskazany jest wybór nawozów azotowych w formie saletrzanej (N-NO3-). Azot w tej formie, dodatkowo stymuluje pobieranie wapnia (efekt synergii = korzystnego współdziałania).\n8. Niedostateczne odżywienie roślin borem\nBor wpływa korzystnie na pobieranie i transport wapnia w roślinie. Dostępność boru z gleby jest uzależniona od pH i bywa ograniczona – wskazane dokarmianie dolistne – BORMAX.\n9. Dobór odpowiednich odmian.\nWrażliwość na tipburn jest częściowo uzależniona od czynników genetycznych.\nPrzeciwdziałanie występowaniu „tipburn” u warzyw kapustnych możliwe jest poprzez dolistne dostarczanie roślinom wapnia – OPTYCAL, WAPNOVIT.\nZabiegi dokarmiania dolistnego wapniem należy rozpocząć na tyle wcześnie, aby dostarczyć ten składnik do liści sercowych zanim pąk wierzchołkowy zostanie zakryty przez liście. Pierwszy zabieg można wykonać już 2–4 tygodnie po sadzeniu rozsady, a następne co 14–21 dni, kończąc 1–2 tygodnie przed planowanym zbiorem.\nChoroba roślin: Zgnilizna twardzikowa\nChoroba powodowana przez grzyb Sclerotinia sclerotiorum, który jest patogenem polifagicznym – rozwija się na wielu gatunkach roślin uprawnych. Sklerocja zimują na resztkach roślinnych w glebie, a także na zainfekowanych roślinach w przechowalni. W czasie wegetacji grzyb rozprzestrzenia się za pomocą fragmentów grzybni oraz sklerocjów.\nObjawy porażenia przez zgniliznę twardzikową\nPierwsze objawy choroby pojawiają się zwykle dość późno, czasem dopiero pod koniec okresu wegetacji lub tuż przed zbiorem warzyw. Na porażonych organach, pojawiają się szarobrunatne (brązowe), powiększające się plamy gnilne, które szybko pokrywają się białym, watowatym nalotem grzybni. Po pewnym czasie wśród tego nalotu tworzą się początkowo jasne, później ciemne sklerocja. Czarne, twarde, dojrzałe skleroty odpadając od porażonych organów, powodują zakażenie podłoża. Choroba rozwija się bardzo szybko (początkowo objawy mogą być mylone z objawami mokrej zgnilizny). Porażona tkanka szybko gnije.\nNa polu, pierwsze infekcje na kapuście mogą pojawić się w okresie tworzenia główek, w postaci ciemnobrązowych wodnistych plam. Najczęściej zmiany chorobowe obserwuje się u podstawy pędu kapusty (głąba) lub na zewnętrznych liściach główki. Najszybciej, zgniliźnie ulegają części roślin, stykające się ze skażoną glebą.\nNajwiększe straty choroba powoduje w okresie przedzbiorczym i w czasie przechowywania. Do przechowalni lub kopca, choroba przenoszona jest wraz z zakażonymi główkami kapusty i zakażoną glebą z pola. Wówczas w okresie przechowywania wytwarza się puszysta, biała grzybnia na porażonych główkach kapusty. Największe straty występują w kopcach, gdzie nie ma możliwości regulowania warunków przechowywania. W przechowalniach (w temperaturze kilku °C) przebieg choroby jest spowolniony, ale nadal postępuje.\nW praktyce rolniczej zabiegi ochrony roślin (fungicydowe i insektycydowe) są wykonywane łącznie z dokarmianiem dolistnym. Mieszając agrochemikalia należy zachować szczególną ostrożność i wcześniej sprawdzić taką możliwość korzystając z publikacji lub doradztwa bezpośredniego INTERMAG.\nPreparaty takie jak: kondycjoner wody PROAQUA oraz adiuwanty ADITENS i FASTER poprawiają właściwości fizykochemiczne wody, zwiększają możliwość łącznego stosowania agrochemikaliów oraz podnoszą ich skuteczność.\nChoroba roślin: Zgorzel podstawy głąba kapustnych\nChoroba powodowana przez grzyb Phytophthora megasperma. Patogen zimuje w glebie na porażonych fragmentach roślin. Jego rozwojowi sprzyjają gleby zwięzłe z zastoiskami wodnymi.\nObjawy porażenia przez zgorzel podstawy głąba kapustnych\nPatogen poraża rośliny w różnych fazach wzrostu. Objawy choroby uwidaczniają się w formie karminowego przebarwienia liści, które następnie brunatnieją i zamierają. W dolnych częściach łodyg, tworzy się przewężenie – tkanki w tych miejscach ulegają nekrozie i pękają. U starszych roślin zgnilizna atakuje podstawę główki, co często prowadzi do jej odpadania od głąba.\nPatogen poraża także korzenie, które gniją i ulegają rozpadowi.\nChoroba roślin: Zgorzel siewek\nZgorzel siewek powodowana jest przez, m.in. Phytium spp., Fusarium spp., Rhizoctonia solani, Alternaria spp., Olpidium brassicae. Patogeny te mogą rozwijać się w zakażonej ziemi, podłożach i substratach ogrodniczych. Sprawcy zgorzeli siewek, jak np. Alternaria spp. czy Fusarium spp. mogą być także przenoszone przez nasiona.\nZgorzel siewek może występować na nasionach przed wschodami (zgorzel przedwschodowa) lub na młodych roślinach, tuż po wschodach (zgorzel powschodowa).\nZaprawianie nasion jest najskuteczniejszą metodą chroniącą przed tą chorobą. Rozwojowi zgorzeli siewek sprzyja m.in. zbyt gęsty siew, zbyt głębokie wysianie nasion (także w wielodoniczkach) oraz zbyt wilgotne podłoże.\nZgorzel przedwschodowa – nasiona w glebie po skiełkowaniu ulegają porażeniu przez patogeny, co prowadzi do braku wschodów siewek.\nZgorzel powschodowa potocznie nazywana „czarną nóżką” – objawia się zamieraniem siewek. Oznaką jest najczęściej przewężenie siewki tuż przy powierzchni podłoża, w rezultacie czego roślina przewraca się, więdnie i zamiera.\nZamieranie siewek (zwłaszcza warzyw kapustnych na przełomie lutego i marca) może być też spowodowane czynnikami nieinfekcyjnymi, jak np. nadmierne zasolenie podłoża.\nTest sprawdzający czy podłoże jest zbyt zasolone – wyjąć kilka zahamowanych we wzroście roślin z doniczek i przesadzić je do doniczek\no większej średnicy, wypełnionych dobrej jakości podłożem. Jeśli po kilku dniach rośliny wznowią wzrost i będą się normalnie rozwijać, można sądzić, że przyczyną nieprawidłowości było nadmierne zasolenie podłoża, a nie porażenie przez czynniki chorobotwórcze.\nZasolenie (stężenie rozpuszczalnych soli) w podłożach do produkcji rozsady nie może przekraczać 1 g NaCl w 1 dm3 podłoża.\nSzkodniki najczęściej zagrażające uprawie:Kapustne\nChowacz brukwiaczek (Ceutorhynchus napi)\nChowacz czterozębny (Ceutorhynchus quadridens)\nChowacz galasówek (Ceutorhynchus pleurostigma)\nGnatarz rzepakowiec (Athalia colibri)\nMszyca kapuściana (Brevicoryne brassicae)\nPaciornica krzyżowianka (Contarinia nasturtii)\nPiętnówka kapustnica (Mamestra brassicae)\nRolnica zbożówka (Agrotis segetum)\nŚmietka kapuściana (Delia brassicae)\nTurkuć podjadek (Gryllotalpa gryllotalpa)\nWciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci)\nZmienik lucernowiec (Lygus rugulipennis)\nPróg zagrożenia: 3–4 złoża jaj lub 10 gąsienic na kolejnych 10 roślinach w rzędzie.\nTermin lustracji: lipiec–wrzesień.\nBielinek kapustnik to duży motyl, którego białokremowe skrzydła mają rozpiętość 50–60 mm. Na wierzchołkach przedniej pary skrzydeł znajdują się brunatnoczarne plamy. Dodatkowo, samice mają na skrzydłach pierwszej pary dwie czarne plamki, które nie występują\nu samców. Tylne skrzydła motyli są białe z parą czarnych plam na spodniej stronie.\nFormą zimującą są poczwarki (poczwarka zamknięta, białawożółta z czarnymi kropkami, o długości ok. 25 mm), z których\nw kwietniu/maju wylatuje pierwsze pokolenie motyli.\nSamice bielinka kapustnika składają jaja (żółtopomarańczowe, żeberkowate) w złożach liczących od kilkudziesięciu do ponad 100 sztuk, na liściach rzepaku, rzepiku i innych roślinach z rodziny kapustowatych (w tym na chwastach). Po upływie 6–7 dni wylęgają się gąsienice. Szkodliwa jest gąsienica tego motyla – barwy żółtozielonej z dużymi, czarnymi kropkami i czarną głową o długości do 45 mm.\nBielinek kapustnik ma dwa pokolenia w ciągu roku.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez bielinka kapustnika\nGąsienice pierwszego pokolenia żerują głównie na chwastach z rodziny kapustowatych, na gorczycy i na rzepaku, a tylko sporadycznie na warzywach kapustnych. Dopiero drugie pokolenie występujące w drugiej połowie lipca i w sierpniu (aż do września) stanowi zagrożenie dla warzyw kapustnych. Po wyjściu z jaj, młode gąsienice żerujące gromadnie, zeskrobują skórkę i miękisz dolnej strony liści. Natomiast starsze gąsienice, rozchodzą się po roślinie i zjadają tkankę między nerwami – szkieletują liście. Gąsienice zanieczyszczają rośliny odchodami.\nZwalczanie szkodników w uprawie warzyw kapustnych\nW integrowanej produkcji warzyw, do ograniczania liczebności szkodników w pierwszej kolejności zalecane jest wykorzystanie metod niechemicznych, takich jak:\nodpowiednio dobrany płodozmian (zachowanie co najmniej 4-letniej przerwy w uprawie warzyw kapustnych na tym samym polu)\nstaranne wykonanie mechanicznych zabiegów uprawowych (orka zimowa i wiosenna, bronowanie, kultywatorowanie, itp.) niszczących wiele szkodników zimujących w glebie, jak np. larwy śmietki kapuścianej, drutowców, gąsienic rolnic itd.\nunikanie sąsiedztwa upraw długo kwitnących, które wabią szkodniki z rzędu muchówek i motyli\nniszczenie chwastów we wczesnej fazie ich rozwoju, tak aby nie dopuścić do ich zakwitnięcia\nstosowanie osłon kładzionych bezpośrednio na młode rośliny (tworzących barierę mechaniczną uniemożliwiającą owadom kontakt\nW przypadku niedostatecznej skuteczności metod niechemicznych, konieczne jest racjonalne zastosowanie chemicznych środków ochrony roślin w oparciu o progi szkodliwości ustalone dla najważniejszych gospodarczo gatunków szkodników.\nNa skuteczność zabiegów chemicznych zwalczających szkodniki, oprócz doboru odpowiednich ś.o.r. i odpowiedniego sprzętu, duży wpływ ma termin wykonania zabiegu. W ustalaniu odpowiedniego momentu zwalczania szkodników pomocne są różne narzędzia monitorujące, np.:\nniebieskie tablice lepowe – do monitorowania pojawu wciornastków\npomarańczowe tablice lepowe lub żółte naczynia Moerick’a do sygnalizacji obecności chowaczy\npułapki zapachowe – do odławiania śmietki kapuścianej\npułapki feromonowe – do sygnalizacji obecności rolnic i piętnówki kapustnicy.\nDostępny jest też system sygnalizacji pojawu szkodników na stronie internetowej Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.\nPróg zagrożenia: 1–3 gąsienice na 10 kolejnych roślinach w rzędzie.\nBielinek rzepnik to motyl podobny do bielinka kapustnika, ale nieco mniejszy (rozpiętość skrzydeł 30–40 mm). Skrzydła ma białe, samica na przedniej parze ma dwie czarne plamki, a samiec w tym samym miejscu tylko jedną plamkę. Formą zimującą jest poczwarka (kształt podobny do poczwarki bielinka kapustnika), koloru jasnozielonego z żółtymi liniami.\nJaja bielinka rzepnika są małe, jasnożółte, składane przez samice pojedynczo lub po kilka sztuk na dolnej stronie liści – trudne do zauważenia.\nSzkodliwa jest gąsienica tego motyla, długości ok. 35 mm, delikatnie owłosiona, matowo jasnozielona, z trzema wąskimi żółtymi paskami wzdłuż ciała.\nBielinek rzepnik występuje w dwóch pokoleniach w ciągu roku.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez bielinka rzepnika\nOsobniki dorosłe pierwszego pokolenia bielinka rzepnika, pojawiają się w maju i na początku czerwca. Gąsienice tego pokolenia żerują na chwastach i warzywach (groźne dla wczesnych warzyw kapustnych).\nDrugie, liczniejsze pokolenie pojawia się pod koniec czerwca i w lipcu. Szczególnie groźne dla upraw są gąsienice tego drugiego pokolenia (lipiec, sierpień, aż do początku września) – stwarzają duże zagrożenie dla upraw jesiennych warzyw kapustnych.\nGąsienice żerują pojedynczo na zewnętrznych liściach, wygryzając w nich okrągłe otwory różnej wielkości miedzy nerwami blaszki liściowej. Starsze gąsienice mogą się wgryzać do główek kapusty, róż kalafiora lub brokułu – zanieczyszczają je odchodami, a tkanka roślin w miejscach uszkodzeń gnije.\nstaranne wykonanie mechanicznych zabiegów uprawowych (orka zimowa i wiosenna, bronowanie, kultywatorowanie, itp.) niszczących wiele szkodników zimujących w glebie, jak np. larwy śmietki kapuścianej, drutowców, gąsienice rolnic itd.\nPróg zagrożenia: 4–5 gąsienic na 50 kolejnych roślinach w rzędzie.\nTermin lustracji: I pokolenie – w czerwcu i lipcu\nII i III pokolenie – w sierpniu i wrześniu.\nBłyszczka jarzynówka to motyl o rozpiętości skrzydeł ok. 40 mm, z których przednia para jest ciemnobrunatna ze złocistą plamką\nw kształcie greckiej litery gamma. Tylna para skrzydeł jest koloru szarożółtego z brunatną strzępiną. Zimują wszystkie stadia rozwojowe szkodnika. W ciągu roku występują 2–3 pokolenia. Lot motyli obserwuje się od czerwca do września – najliczniej jesienią.\nGąsienice o długości ok. 30 mm są zielone lub zielonożółte, a czasem ciemnozielonooliwkowe. Ich ciało zwęża się ku głowie. Na grzbiecie występuje sześć słabo widocznych jasnych linii, na głowie ciemne plamki, a na bokach bladożółte pasy. Gąsienica ma trzy pary odnóży odwłokowych i w trakcie przemieszczania wygina się na kształt odwróconej litery U.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez błyszczkę jarzynówkę\nGąsienice dziurawią liście (mogą powodować gołożery) i zanieczyszczają rośliny odchodami. W niektórych latach mogą powodować znaczne straty.\nPróg zagrożenia: 2–4 chrząszcze w liściach sercowych roślin na 25 kolejnych roślinach.\nTermin lustracji – od posadzenia rozsady do początku formowania główek/róż (od kwietnia do początku lipca).\nChowacz brukwiaczek to chrząszcz o długości 3,2–4 mm, jednolicie szary o długich silnie zbudowanych odnóżach. W ciągu roku występuje jedno pokolenie szkodnika. Zimują chrząszcze w wierzchniej warstwie gleby na polach po uprawie rzepaku. Uaktywniają się wiosną, gdy temperatura wzrośnie do 6°C.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez chowacza brukwiaczka\nSamice żerując wygryzają w łodygach i ogonkach liściowych otwory, w które składają jaja (w pobliżu wierzchołka wzrostu). W miejscach tych tkanka pęka.\nLarwy (białożółte, z ciemniejszą głową, beznogie, długości 7 mm) żerują wewnątrz rośliny pod wierzchołkiem wzrostu, wygryzając podłużne tunele. Prowadzi to do zamierania stożków wzrostu. W miejscach uszkodzenia, po odpadnięciu chorej tkanki, pozostają jasnobrązowe blizny. Porażone rośliny nie zawiązują główek/róż.\nPostać dorosła chowacza czterozębnego ma długość 2,5–3 mm. Owad jest ciemnoszary, łuskowato owłosiony z białawą plamą na skrzydłach za tarczą szyjną i czerwonobrunatnymi odnóżami.\nChrząszcze zimują w ściółce lub pod grudkami ziemi. Wiosną przelatują na plantacje roślin kapustowatych (najczęściej rzepak).\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez chowacza czterozębnego\nSamice chowacza czterozębnego składają jaja do nerwu głównego liścia lub na dolnej stronie ogonka liściowego.\nLarwy (długości 4–5 mm, zakrzywione do wewnątrz, białawe, bez odnóży, głowa żółtobrązowa) żerują w głównym nerwie liścia,\na później przemieszczają się do rdzenia łodygi, gdzie żerują gromadnie. Doprowadza to często do pękania nerwu. W jednym ogonku może żerować po kilka do kilkunastu larw, przez co tkanka w miejscu żerowania staje się gąbczasta i po pewnym czasie gnije.\nPo zakończeniu żerowania larwy spadają na ziemię i przepoczwarzają się w jej wierzchniej warstwie.\nChowacz galasówek to czarny, matowy chrząszcz, niekiedy z odcieniem brunatnym o długości 2–3 mm. Głowa zakończona długim ryjkiem z kolankowo zagiętymi czułkami.\nLarwa żółtawa z brązową głową, łukowato zgięta, beznoga, długości do 5 mm.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez chowacza galasówka\nŻerujące larwy uszkadzają szyjkę korzeniową lub korzeń główny powodując powstawanie narośli.\nChrabąszcz majowy (Melolontha melolontha L.)\nChrabąszcz kasztanowiec (Melolontha hippocastani Fabr.)\nChrabąszcze to brązowe chrząszcze o długości ok. 30 mm. Samice składają jaja w glebie w formie złóż. Rozwój larw trwa 4 lata.\nW czwartym roku następuje przepoczwarczenie, a powstałe chrząszcze opuszczają glebę wiosną następnego roku.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez chrabąszcze\nLarwy tej samej długości co osobniki dorosłe (rogalikowo wygięte pędraki w kolorze białym z brązową głową, z trzema parami odnóży tułowiowych) żerują na korzeniach różnych gatunków, w tym także w systemie korzeniowym warzyw kapustnych. Powodują osłabienie rozwoju i wzrostu roślin, a nawet mogą spowodować zamieranie roślin.\nDrążyn czarny (Baris laticollis )\nDrążyn zielonawy (Baris coerulescens )\nDrążyn zielony (Baris chlorizans )\nDrążyny to chrząszcze o długości 3–4 mm o metalicznie połyskującym zabarwieniu ciemnozielonym lub ciemnoszafirowym. W ciągu roku występuje jedno pokolenie szkodnika. Chrząszcze zimują w glebie lub w resztkach roślinnych. Wiosną przelatują na plantacje roślin kapustowatych.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez drążyny\nSamice składają jaja do łodyg oraz dolnych części ogonków liściowych. Larwy rozwijają się wewnątrz łodyg. Larwy (o długości 5 mm, bez odnóży, barwy kremowej z brązową głową) drążą tunele w korzeniach i łodygach warzyw kapustnych. Rozwój i wzrost uszkodzonych roślin jest zahamowany (mocno uszkodzone żółkną, więdną i zamierają). Warzywa kapustne nie zawiązują główek/róż.\nOsiewnik ciemny (Agriotes obscurus )\nOsiewnik rolowiec (Agriotes lineatus )\ni inne chrząszcze z rodziny sprężykowatych.\nDrutowce to chrząszcze o wąskim wydłużonym ciele z małą głową, długości 7–15 mm, barwy brunatnoszarej, mają aparat skoczny między śródpleczem a przedpleczem, dzięki czemu przewrócone na grzbiet powracają do pozycji na odnóżach, wydając przy tym charakterystyczny trzask.\nZimują osobniki dorosłe oraz larwy schodząc w głąb gleby.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez drutowce\nSamica składa jaja do ziemi. Larwy wylęgają się w lipcu, a ich rozwój w zależności od gatunku trwa 4–5 lat. Larwy (do 30 mm długości)\nw pierwszym stadium są białe, później żółtopomarańczowe, pokryte mocną chitynową, błyszczącą powłoką. Drutowce należą do wielożernych szkodników glebowych. Niszczą rośliny zjadając korzenie. Na plantacjach warzyw kapustnych występują sporadycznie, mogą być zagrożeniem na stanowiskach po zbożach lub ugorach.\nGnatarz rzepakowiec to owad błonkoskrzydły o długości 6–8 mm, koloru pomarańczowego z elementami czarnymi: głowa, czułka, rysunek na tułowiu oraz przednie brzegi skrzydeł.\nWystępuje w 1–2 pokoleniach w ciągu roku.\nLarwy zimują w kokonach w glebie na głębokości ok. 15 cm. Przepoczwarzają się w maju – owady pierwszego pokolenia pojawiają się na plantacji na przełomie maja i czerwca. Drugie pokolenie owadów pojawia się na przełomie lipca–sierpnia, a jego larwy wyrządzają szkody na plantacji we wrześniu.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez gnatarza rzepakowca\nSamice składają jaja do wnętrza liści. Łącznie jedna samica może złożyć kilkaset jaj. Po 5–15 dniach (w zależności od przebiegu pogody) wylęgają się larwy i żerują przez 2–3 tygodnie. Larwy gnatarza rzepakowca o długości do 20 mm są podobne do gąsienic motyli, lecz z 11 parami odnóży (3 pary odnóży tułowiowych i 8 par odnóży odwłokowych). Bezpośrednio po wylęgnięciu są szare, później szarozielone\nz czarną głową, a następnie koloru aksamitnoczarnego z jaśniejszymi smugami po bokach. Larwy gnatarza rzepakowca (mało ruchliwe, łatwo spadają po poruszeniu rośliną) początkowo żerują na dolnej stronie liści, wygryzając okrągłe otwory, przypominające uszkodzenia spowodowane przez pchełki. Z czasem otwory są coraz większe, a czarne larwy pojawiają się na górnej stronie blaszek liściowych. Są szczególnie groźne dla młodych roślin na rozsadnikach i dla młodej rozsady posadzonej w polu. Żerując przez dłuższy okres mogą doprowadzić do powstania gołożerów na rozsadzie, a na starszych roślinach szkieletują liście. W krótkim czasie mogą całkowicie zniszczyć rośliny na rozsadniku lub plantacji. Występowaniu gnatarza rzepakowca na warzywach kapustnych sprzyja bliskie sąsiedztwo plantacji rzepaku i gorczycy.\nMączlik szklarniowy (Trialeurodes vaporariorum)\nMączlik ostroskrzydły (Bemisia tabaci)\nMączliki są powszechnymi szkodnikami w uprawach pod osłonami, a w latach upalnych mogą powodować straty także w uprawach polowych.\nMączliki szklarniowe to owady o długości 1,1–1,5 mm i rozpiętości skrzydeł do 5 mm (samce są nieco mniejsze od samic). Warstwa wosku pokrywająca ich jasnożółte ciało, sprawia, że są śnieżnobiałe. Żółtozielone jaja o długości ok. 0,1 mm samica składa na spodniej stronie liści. Samice żyją 20–40 dni i w tym czasie składają ok. 200 jaj. Larwy mają kształt owalny (pierwsze stadium ma widoczne czółki oraz odnóża, natomiast larwy drugiego i trzeciego stadium tracą odnóża i są przytwierdzone na stałe do spodniej strony liści). Mają kształt owalnej tarczki i są pokryte warstwą białego wosku. Pod koniec czwartego stadium, larwa przekształca się w poczwarkę pokrytą najgrubszą warstwą wosku. Rozwój od jaja do postaci dorosłej trwa 3–5 tygodni. W szklarniach może wystąpić do 8 pokoleń szkodnika w ciągu roku.\nMączlik ostroskrzydły – jest gatunkiem podobnym do mączlika szklarniowego pod względem morfologicznym oraz przebiegu cyklu rozwoju. Owad dorosły ma ok 1 mm długości i ciemnożółte ciało pokryte woskową wydzieliną o barwie od białej do jasnożółtej. Samice żyją ok. 60 dni i w tym czasie składają ok 160 jaj.\nAktywność i długość cyklu rozwojowego mączlików zależą od:\nrośliny żywicielskiej – najchętniej żerują na takich gatunkach jak: oberżyna, ogórek, melon, kawon, papryka i pomidor,\nwilgotności i temperatury powietrza – optymalna wilgotność i temperatura dla mączlika szklarniowego to 75–80% i 20–25°C, a dla mączlika ostroskrzydłego to 55–80% i 25–30°C.\nW sezonach upalnych, kiedy temperatura pod osłonami przekracza ww. optymalne dla mączlików wartości – migrują one spod osłon na sąsiednie uprawy polowe.\nNa uprawy polowe mogą się także dostawać wraz z rozsadą pomidorów, oberżyny, a także warzyw kapustnych.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez mączliki\nDorosłe mączliki oraz ich larwy (w różnych stadiach rozwojowych) nakłuwają tkanki roślin aparatem gębowym i wysysają soki roślinne.\nW tych miejscach powstają początkowo przejaśnienia, a następnie następuje maceracja ścian komórkowych. Na warzywach kapustnych mączliki zasiedlają przede wszystkim dolne strony liści, gdzie żerują i rozmnażają się. Objawy żerowania szkodnika, to pojawiające się na liściach odbarwienia, początkowo w odcieniach żółci, liście z czasem zasychają i opadają. Dodatkowo, szkodniki wydzielają rosę miodową, która stanowi znakomitą pożywkę do rozwoju grzybów sadzakowych. Grzyby te hamują wzrost asymilacji, przyczyniają się do pojawienia się chlorozy oraz obniżenia jakości roślin, jak i owoców.\nProwadząc sygnalizację pojawienia się szkodnika na uprawach polowych, należy od strony upraw pod osłonami umieścić żółte tablice lepowe oraz feromonowe. Można również wykorzystać rośliny pułapkowe (fuksja i oberżyna) dla zwabienia szkodnika i jego likwidacji poprzez opryskiwanie odpowiednio dobranymi insektycydami. Liczebność populacji mączlika na plantacji jest ograniczana podczas zabiegów zwalczania mszyc i wciornastków.\nPróg zagrożenia dla mszycy brzoskwiniowej: obecność szkodników na 20% roślin w początkowym okresie uprawy lub na 10% w okresie rozpoczęcia formowania się główek/róż.\nPodobnie jak mszyca kapuściana występuje w formie bezskrzydłej i uskrzydlonej.\nMszyce bezskrzydłe – owady o długości do 2 mm, o różnym zabarwieniu: żółtozielone, zielone lub oliwkowe.\nMszyce uskrzydlone – owady o długości do 2,3 mm, mają czarną głowę i tułów oraz oliwkowozielony odwłok. Czółki mają krótkie, sięgające do nasady syfonów.\nTen gatunek jest groźnym szkodnikiem wielu roślin uprawnych oraz dziko żyjących.\nMszyce brzoskwiniowe do przejścia pełnego cyklu rozwojowego potrzebują drzew moreli lub brzoskwini, na których zimują w postaci jaj. Mogą też zimować w uprawach pod osłonami i w przechowalniach oraz na roślinach ozdobnych.\nWiosną na tych drzewach rozwijają się dwa pokolenia, żerujące w zwartych skupiskach. W maju (w drugim pokoleniu) pojawiają się osobniki uskrzydlone, które przelatują na rośliny zielone, na których rozwija się kilka pokoleń letnich.\nJesienią mszyce przelatują na drzewa moreli i brzoskwini – gospodarzy zimowych.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez mszycę brzoskwiniową\nMszyca brzoskwiniowa wyrządza szkody przede wszystkim na kapuście pekińskiej. Atakuje rozsadę produkowaną pod osłonami i wraz\nz nią jest przenoszona na pole. Porażone liście żółkną, wzrost roślin jest zahamowany, plon o znacznie obniżonej wartości handlowej jest opóźniony.\nPróg zagrożenia dla mszycy kapuścianej: 60 mszyc na kolejnych 10 roślinach w rzędzie.\nTermin lustracji – tworzenie pierwszych kolonii przez mszyce uskrzydlone.\nMszyca kapuściana jest groźnym gospodarczo szkodnikiem warzyw kapustnych. Wyrządza szkody na wszystkich gatunkach warzyw kapustnych. Występuje licznie i często, a ponadto jest bardzo trudna do zwalczania.\nWystępują dwie formy tego szkodnika :\nMszyce bezskrzydłe – owady o długości 2–2,5 mm, żółtozielone z dwoma rzędami ciemnych plamek na grzbiecie. Mszyce bezskrzydłe wydzielają obficie nalot woskowy, który pokrywa ich ciała, przez co kolonia mszyc przyjmuje popielate zabarwienie.\nMszyce uskrzydlone – owady o długości 1,9–2,3 mm, z długimi przeźroczystymi skrzydłami. Mają czarne głowę i tułów, zielony odwłok z czarnymi plamkami oraz krótkie czarne syfony.\nMszyca kapuściana zimuje w postaci jaj (czarne długości ok. 0,5 mm) składanych na głąbach, na dolnej stronie liści i na chwastach\nz rodziny kapustowatych oraz na roślinach rzepaku ozimego. Larwy wyglądem są podobne do osobników dorosłych, ale wyraźnie mniejsze. Wylęgające się wiosną pierwsze pokolenie zasiedla rzepak i inne rośliny z rodziny kapustowatych. Na plantacje warzyw kapustnych przelatują w czerwcu i pozostają tam do zbiorów. W ciągu roku, w zależności od przebiegu pogody, może rozwinąć się od kilku do kilkunastu pokoleń. Mszyce kapuściane występują najczęściej na spodnich stronach liści warzyw kapustnych oraz na różach kalafiorów\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez mszycę kapuścianą\nJeśli mszyce wystąpią na rozsadzie – mogą uszkodzić stożek wzrostu. Szczególnie wrażliwe są młode rośliny po wysadzeniu w pole – mszyce mogą doprowadzić do zamierania młodych roślin.\nOpanowane przez mszyce liście, w wyniku wysysania przez nie soków komórkowych, skręcają się i odbarwiają w miejscach żerowania – tkanka może mieć barwę białą lub różowofioletową. Obecność na roślinach licznych kolonii mszyc powoduje utratę turgoru, co prowadzi do więdnięcia liści.\nJeśli kolonia jest duża – rośliny mogą zamierać.\nJeśli zasiedlą środkowe liście – rośliny nie zawiązują główek/róż.\nW przypadku przedostania się mszyc między luźne liście do wnętrza zawiązującej się główki (np. kapusta pekińska), wartość handlowa plonu jest zdecydowanie obniżona.\nRównie groźne jest pojawienie się mszyc przed zbiorem, gdyż niezwalczone i przeniesione do przechowalni mogą tam kontynuować rozwój, ogładzając i zanieczyszczając rośliny. Wartość handlowa przechowywanych warzyw, na których występują mszyce jest znacznie obniżona.\nW celu ograniczenia liczebności mszyc, po zbiorze plonu należy niszczyć lub głęboko przyorywać resztki roślinne, na których zimują jaja mszyc. W okresie wegetacji, należy zwalczać chwasty żywicielskie, na których mogą zimować jaja i rozwijają się mszyce.\nZabiegi chemiczne należy rozpocząć najpóźniej do ok. 10 dni po zauważeniu pierwszych kolonii mszyc (po przekroczeniu progu szkodliwości). Opóźnienie zabiegu grozi zniszczeniem wrogów naturalnych mszyc, jakimi są błonkówki, biedronki i złotooki. Wrogowie naturalni w sprzyjających warunkach mogą zredukować liczebność mszyc o 80–90%.\nPróg zagrożenia: 10–15 złóż jaj w liściach sercowych na 50 kolejnych roślinach.\nTermin lustracji – przed formowaniem główek lub róż.\nPaciornica krzyżowianka to muchówka o długości ok. 2 mm, koloru jasnożółtobrązowego. Odnóża ma cienkie i długie, a skrzydła delikatne oraz słabo użyłkowane. Pokrojem zbliżona jest do małego komara.\nW ciągu roku występują 3–4 pokolenia. Paciornica krzyżowianka zimuje w wierzchniej warstwie gleby w postaci larw w ziemnych kokonach. Wiosną na przełomie maja i czerwca następuje przepoczwarczanie i wylot owadów. Samice składają po 15–20 jaj,\nw przestrzeniach między liśćmi sercowymi, a także na różach kalafiora i brokułu.\nRozwój jaj trwa 3–5 dni, a wylęgłe po tym czasie larwy rozpoczynają żerowanie w okolicy stożka wzrostu. Po około 2 tygodniach przemieszczają się do gleby, gdzie przepoczwarczają się w kokonach. Cały cykl rozwojowy jednego pokolenia trwa 3–4 tygodnie.\nLarwy o długości 2–3 mm są beznogie, koloru białożółtego. Cechuje je duża ruchliwość i zdolność skakania.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez paciornicę krzyżowiankę\nLarwy żerują u nasady (w pomarszczeniach) liści sercowych i u podstawy ogonków liściowych młodych i starszych roślin. Uszkodzone liście grubieją i ulegają zniekształceniu – skręcają się nad liśćmi sercowymi. Wskutek żerowania larw, powstają skorkowaciałe blizny. Niekiedy uszkodzenia są niewielkie i blizny są niewidoczne. Często centralna część rośliny gnije i odpada.\nNiszczenie wierzchołków wzrostu powoduje, np. u kapusty, wybijanie uśpionych pąków i wykształcanie kilku małych główek zamiast jednej. Często rośliny karłowacieją i nie wytwarzają główek w ogóle. Żerowanie larw na kalarepie lub brukwi, powoduje zniekształcenie\ni pękanie zgrubień. U kalafiora czy brokułu nie tworzy się róża, a na jej miejscu powstaje kilka małych różyczek.\nUstalenie terminu ochrony przed tym szkodnikiem jest trudne, gdyż skutki żerowania można zaobserwować dopiero w środku rośliny,\na skuteczny zabieg powinien być przeprowadzony wcześniej – przed formowaniem róż i złożeniem jaj przez muchówkę.\nrozsadnik – 2–4 pchełki zaobserwowane na 1 m.b. rzędu\npo wysadzeniu rozsady w pole – 2–4 pchełki zaobserwowane na 1 m2 uprawy.\nTermin lustracji – od początku wschodów do fazy 4–6 liści.\nPchełki ziemne to małe chrząszcze o długości 2–3 mm. Cechą charakterystyczną tych szkodników jest zdolność do skakania.\nNa kapuście występuje kilka ich gatunków, z których najczęstsze to:\nPchełka smużkowana (Phyllotreta nemorum) – długości 3 mm, w kolorze czarnym z metalicznym zielonym połyskiem i dwoma, jednakowej szerokości żółtymi paskami na grzbietowej stronie ciała.\nPchełka falistosmuga (Phyllotreta undulata) – długości do 2 mm, czarna z dwiema falistymi, na końcu szerszymi, żółtymi smugami na pokrywach skrzydłowych od strony grzbietowej.\nPchełka czarna (Phyllotreta atra) – długości do 2,5 mm, koloru czarnego.\nPchełka czarnonoga (Phyllotreta nigripes) – długości do 2,5 mm, koloru metalicznozielonego.\nDorosłe owady zimują w resztkach roślin, w ściółce i w glebie. Chrząszcze pojawiają się masowo na wiosnę.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez pchełki ziemne\nNajwiększe zagrożenie stwarzają na rozsadnikach oraz na młodych roślinach po wysadzeniu w pole – wyżerają liczne wgłębienia i otwory w liścieniach i liściach młodych roślin.\nMogą także uszkadzać zewnętrzne liście główek wczesnych odmian warzyw kapustnych, uprawianych także pod osłonami. Szczególnie licznie występują w okresach suchej, upalnej pogody od połowy maja do końca lipca.\nW konsekwencji powstania wygryzionych otworów w liściach zmniejsza się powierzchnia asymilacyjna, jak również, zwłaszcza\nw warunkach suchej upalnej pogody, następuje nadmierne wyparowywanie wody, co powoduje żółkniecie i więdnięcie liści oraz słaby rozwój roślin. Przy masowym wystąpieniu pchełek liście brązowieją i zamierają.\nDla jesiennych nasadzeń groźne są pchełki nowego pokolenia, pojawiające się w lipcu. Po krótkim, ale bardzo intensywnym żerowaniu przechodzą one na miejsca zimowania.\nOdłowienie pierwszych motyli. Termin lustracji przy zastosowaniu pułapki foromonowej (2 pułapki na ha): I pokolenie – lot motyli od końca maja, II pokolenie – lot motyli od końca lipca do końca sierpnia.\n4–5 gąsienice na 50 kolejnych roślinach w rzędzie w trzech miejscach w równych odległościach po przekątnej pola.\nTermin lustracji – pierwsze obserwacje w maju i czerwcu, następne w sierpniu i wrześniu.\nPiętnówka kapustnica, spośród ok. 20 gatunków piętnówek występujących w Polsce, stwarza najwięcej problemów producentom warzyw kapustnych. Dorosłe osobniki piętnówki kapustnicy to duże motyle barwy szarobrunatnej (z widocznymi na pierwszej parze skrzydeł ciemnobrązowymi, jasno otoczonymi plamami) o rozpiętości skrzydeł 40–45 mm. Motyle te są aktywne nocą.\nSzkodnik ten zimuje w formie czerwonobrunatnej, błyszczącej poczwarki w glebie. Jaja piętnówki kapustnicy są jasno zabarwione\nz fioletowym odcieniem oraz z wklęsłym środkiem, składane są w złożach po kilkanaście lub kilkadziesiąt sztuk na dolnej stronie liści. Gąsienice piętnówki kapustnicy osiągają 40–50 mm długości. Są grube, a ich barwa się zmienia – po wylęgnięciu są jasnożółte, później zielone, a następnie brunatnieją. Mają jasną pręgę wzdłuż ciała (różowy lub żółty pas boczny).\nMotyle pierwszego pokolenia wylatują na przełomie maja i czerwca. Po 5–10 dniach od złożenia jaj, pojawiają się gąsienice i żerują do połowy lipca (groźne dla odmian wczesnych), po czym schodzą do gleby na przepoczwarczenie.\nMotyle drugiego pokolenia wylatują pod koniec lipca i latają w sierpniu i wrześniu. Gąsienice drugiego pokolenia żerują od września do końca października – aż do zbiorów późnych odmian kapusty (właśnie w późnych odmianach warzyw kapustnych wyrządzają największe szkody).\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez piętnówkę kapustnicę\nGąsienice początkowo żerują na powierzchni liści – uszkadzają zewnętrzne liście, wygryzając otwory pomiędzy nerwami. Brzegi i nerwy liści pozostają nienaruszone. Jest to najlepszy moment do zwalczania szkodnika. Później wgryzają się do wnętrza główek kapusty, róż kalafiora i brokułu – zanieczyszczają je odchodami, a tkanka roślin w miejscach uszkodzeń gnije.\nPiętnówka kapustnica to najgroźniejszy szkodnik późnych odmian kapusty, gdyż gąsienice drugiego pokolenia żerują do października.\nMniej znane gatunki piętnówki to:\nPiętnówka brukiewka (Mamestra oleracea)\nMotyl ma przednie skrzydła rdzawobrunatne z białą falistą linią i bladymi jasnymi plamami, a tylne są jasnobrunatne. Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 36 mm. Gąsienica o barwie zielonej lub czerwonobrunatnej, z trzema białymi pasami na grzbiecie i żółtymi pręgami po bokach ciała – dorasta do 40 mm. W ciągu roku występuje 1–2 pokolenia. Lot motyli trwa od drugiej dekady maja do trzeciej dekady września.\nPiętnówka chwastówka (Mamestra trifolii)\nMotyl ma przednie skrzydła szarobrązowe z ciemną plamką, a tylne białoszare o rozpiętości 30–35 mm. Gąsienica o barwie jasnozielonej do rudej z ciemniejszymi pasami na grzbiecie oraz czerwonobrązowymi pręgami z białym obrzeżem wzdłuż boków. W ciągu roku występują 2 pokolenia. Lot motyli trwa od maja do września.\nPiętnówka rdestówka (Mamestra persicariae)\nMotyl ma przednie skrzydła brunatnoczarne z odcieniem fioletowym i z białawą plamką o rozpiętości 35 mm. Gąsienica o barwie zielonej, zielonobrunatnej lub czerwonobrunatnej z żółtą linią grzbietową oraz z trójkątnymi ciemnobrunatnymi plamami dorasta do 40 mm. Lot motyli trwa od czerwca do sierpnia.\nNa skuteczność zabiegów chemicznych zwalczających szkodniki, oprócz doboru odpowiednich ś.o.r. i odpowiedniego sprzętu, duży wpływ ma termin wykonania zabiegu.\nW ustalaniu odpowiedniego momentu zwalczania szkodników pomocne są różne narzędzia monitorujące, np.:\nRolnica zbożówka jest nocnym motylem o rozpiętości skrzydeł 40–45 mm. Kolor przednich skrzydeł może być różny: szary, brązowy lub ciemnobrunatny z nerkowatym znamieniem i trzema ciemnymi falistymi liniami. Tylne, białe skrzydła w czasie spoczynku motyla są ukryte pod przednimi. Gąsienice, o barwie ziemistej, osiągają długość do 50 mm. Wzdłuż ich ciała widoczna jest ciemna, szaro obrzeżona linia,\na na głowie znamię w kształcie litery X, zimują w ziemi.\nW Polsce występuje wiele gatunków rolnic.\nOprócz rolnicy zbożówki najczęściej występują:\nRolnica czopówka (Agrotis exlamationis)\nRolnica gwoździówka (Agrotis ypsilon)\nRolnica panewka (Agrotis c-nigrum)\nRolnice są polifagami żerującymi na wielu gatunkach roślin uprawnych i dziko rosnących. Charakterystyczną cechą wszystkich rolnic jest spiralne zwijanie się gąsienic w czasie spoczynku lub w razie zaniepokojenia. Rolnice mają z reguły jednoroczny cykl rozwojowy. Próg zagrożenia wynosi 6 larw na m2.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez rolnicę zbożówkę\nGąsienice w ciągu dnia kryją się pod ziemią na głębokości do 10 cm i żerując uszkadzają korzenie – wygryzają w korzeniach otwory,\na czasem całkiem go przegryzają. Z reguły uszkadzają kilka sąsiadujących ze sobą roślin, co powoduje placowe ich zamieranie. Nocą gąsienice wychodzą na powierzchnię gleby i żerują na liściach pozostawiając tylko ogonki liściowe lub wciągają liście pod ziemię. Mogą też podcinać młode rośliny u nasady.\nPomrów plamisty (Deroceras reticulatum)\nPomrów polny (Deroceras agreste)\nŚlinik ogrodowy (Arion hortensis)\nW uprawie warzyw w gruncie i pod osłonami, ślimaki są często spotykanymi szkodnikami. Należą do szkodników wielożernych. Czynnikiem warunkującym ich rozwój i aktywność jest wysoka wilgotność powietrza i gleby.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez ślimaki\nRoślinożerne ślimaki najchętniej uszkadzają i zjadają miękkie i delikatne części roślin, np. stożki wzrostu, liścienie i inne młode organy roślin. Żerując na warzywach kapustnych, wchodzą pomiędzy liście, wygryzają w nich otwory, zanieczyszczają rośliny odchodami i śluzem.\nPróg zagrożenia: odłowienie minimum dwóch samic dziennie przez dwa kolejne dni (średnia z dwóch pułapek zapachowych) lub (gdy na plantacji nie jest prowadzony odłów do pułapek) znalezienie powyżej 10 jaj na 10 kolejno lustrowanych roślinach.\nTermin lustracji: I pokolenie – kwiecień, II i III pokolenie – w lipcu i sierpniu.\nŚmietka kapuściana to najważniejszy gospodarczo szkodnik warzyw kapustnych. Jest to muchówka nieco mniejsza od muchy domowej (ok. 6 mm), szara, pokryta czarnymi szczecinkami. Jaja są białe i podłużne, długości ok. 1,2 mm. Zimuje w stadium bobówki (brązowobrunatna) w ziemi, w strefie korzeniowej rośliny żywicielskiej. Dorosłe owady żywią się nektarem kwiatów, a szkody wyrządzają larwy – białożółte, beznogie, długości do 7 mm, które żerują na roślinach uprawnych i chwastach z rodziny kapustowatych. W ciągu roku występują 2–3 pokolenia, a każda mucha w ciągu życia może złożyć do 120 jaj.\nMuchówki pierwszego pokolenia, pojawiają się zwykle w drugiej połowie kwietnia/na początku maja, gdy gleba ogrzeje się do temperatury 10–12°C. Drugie pokolenie muchówek zaczyna składać jaja od końca czerwca, a trzecie pokolenie – od końca lipca do połowy września.\nSamice pierwszego pokolenia składają jaja w glebie przy i na szyjce korzeniowej roślin, a drugiego i trzeciego pokolenia – również na roślinach.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez śmietkę kapuścianą\nZ jaj złożonych na przełomie kwietnia i maja, po kilku dniach wylęgają się masowo larwy pierwszego pokolenia, które atakują rozsadę po jej posadzeniu w pole (uszkadzają części podziemne roślin). Żerują w korzeniu głównym i szyjce korzeniowej. Wgryzają się pod skórkę korzenia i drążą w nim kręte, płytkie korytarze. Korzeń często gnije i jest pozbawiony korzeni bocznych. Żerowanie larw w korzeniu hamuje wzrost roślin, które więdną i można je łatwo wyciągnąć z ziemi. Silnie porażone rośliny żółkną i zamierają. Żerowanie 2–3 larw\nw jednej roślinie prowadzi do zahamowania wzrostu rozsady i jej zamierania.\nLarwy drugiego (przełom czerwca i lipca, lipiec) i trzeciego pokolenia (sierpień, wrzesień, a nawet październik), mogą również uszkadzać korzenie, ale żerują głównie w częściach nadziemnych roślin. Drążą korytarze w głównych nerwach liści kapusty głowiastej i pekińskiej, różach kalafiorów i brokułów oraz w główkach kapusty brukselskiej. Tkanka w miejscu żerowania gnije, co obniża wartość handlową plonu.\nPróg zagrożenia: 1–5 gąsienic na 10 kolejnych roślinach w rzędzie w trzech miejscach w równych odległościach po przekątnej pola.\nTermin lustracji – okres formowania główek/róż, co 3–4 dni.\nDorosłe motyle tantnisia krzyżowiaczka o długości ok. 8 mm, mają skrzydła o rozpiętości 15–18 mm (pierwsza para stosunkowo długa, wąska, brązowa z białą falistą smugą wzdłuż tylnego brzegu, a tylna para jest szara, z długą strzępiną).\nCykl rozwojowy tantnisia trwa ok. 1 miesiąca, a w ciągu roku mogą pojawić się trzy pokolenia.\nZimują poczwarki w siateczkowatych kokonach w miejscu żerowania lub motyle w resztkach roślin lub innych kryjówkach. Poczwarka tantnisia krzyżowiaczka w charakterystycznym oprzędzie, przytwierdzona jest najczęściej do liścia. Motyle z zimujących poczwarek pojawiają się już w kwietniu. Samica składa jaja na spodniej stronie liści, wzdłuż nerwów. Jaja tantnisia krzyżowiaczka – owalne i żółte (żółtozielone) są trudne do zaobserwowania ze względu na ich małe rozmiary. Gąsienice osiągają długość ok. 10–12 mm. Są jasnozielone z ciemniejszą głową. Cechuje je wyraźna segmentacja ciała. Gąsienice pierwszego pokolenia pojawiają się w czerwcu, drugiego w lipcu, a trzeciego w sierpniu i wrześniu.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez tantnisia krzyżowiaczka\nPo wylęgnięciu, larwy początkowo żerują wewnątrz liści, po czym wychodzą na zewnątrz liści i zeskrobują tkankę. Uszkodzenia powstają w wyniku zeskrobywania dolnej skórki i miękiszu przez żerujące gąsienice i mają postać nieregularnych pocienień, które wraz z rozwojem rośliny pękają, a następnie powstają liczne otwory (charakterystyczne okienka). Na jednej roślinie żeruje często od kilku do kilkudziesięciu gąsienic, co może prowadzić do całkowitego zniszczenia rośliny i utraty plonu. Szkodliwość gąsienic polega właśnie na wygryzaniu „okienek” w liściach, szczególnie sercowych. Mogą one także wgryzać się w róże kalafiorów i brokułów. Poważne straty plonu kapusty, powodowane są szczególnie w okresie zawiązywania się główek. Jeśli gąsienice zaatakują roślinę w początkowej fazie rozwoju i zniszczą stożek wzrostu, rośliny nie zawiązują główek lub róż.\nTurkuć podjadek to duży brązowy owad o długości ok. 5 cm. Larwy wyglądem są podobne do postaci dorosłych szkodnika, ale wyraźnie mniejsze. W glebie zimują owady dorosłe oraz larwy.\nW czerwcu samica wygrzebuje komorę, w której składa jaja (150 – 600 sztuk każda).\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez turkucia podjadka\nW okolicy złoża jaj samica turkucia podjadka niszczy wszystkie korzenie, przez co uszkodzone rośliny zamierają.\nTurkuć podjadek jest owadem wielożernym. Żywi się pokarmem roślinnym, ale zjada również dżdżownice i larwy owadów. Drążąc tunele w glebie przegryza korzenie napotkanych roślin i wypycha („wysadzanie”) je na powierzchnię, co powoduje wysuszanie systemu korzeniowego i w konsekwencji więdniecie roślin.\nWarzywnice są to szkodniki z rzędu pluskwiaków o wielkości 6–8 mm. Warzywnica kapustna w swoim zabarwieniu posiada elementy czerwone (samiec) lub żółte (samica), natomiast warzywnica ozdobna ma na ciele geometryczny ornament w kolorze czerwonym.\nZimują postacie dorosłe w pobliżu miejsc żerowania. Wiosną samice składają jaja (żółte, baryłkowate) na spodniej stronie liści, rozlokowane w złożach po kilkanaście do kilkudziesięciu sztuk.\nLarwy warzywnic są podobne w kształcie do postaci dorosłych, ale mniejsze, z dominującą żółtą barwą. Ich cykl rozwojowy i żerowanie trwa ok. dwóch miesięcy, po czym przemieszczają się do kryjówek na okres zimowania.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez warzywnice\nWarzywnice żerując nakłuwają liście i wysysają sok komórkowy, co powoduje powstawanie niewielkich, jasnych plamek. W tych miejscach tkanka zamiera i zasycha, a po jej wykruszeniu powstają niewielkie otwory na liściach.\nPróg zagrożenia: pojedyncze osobniki na kolejnych 10 roślinach przed formowaniem główek.\nTermin lustracji – początkowa faza rozwoju głowek (przełom czerwca i lipca).\nWciornastek tytoniowiec to niewielki, trudno dostrzegalny gołym okiem owad o długości do 1,3 mm. Jego barwa zmienia się w kolejnych stadiach rozwojowych. Larwy (nie mają skrzydeł) i nimfy (posiadają zaczątki skrzydeł) są koloru żółtawego. Osobniki dorosłe w kolorze szarobrunatnym, posiadają dwie pary skrzydeł z charakterystyczną tzw. frędzlą.\nW ciągu roku, w warunkach polowych, w zależności od przebiegu pogody rozwija się 4–6 pokoleń wciornastka tytoniowca. Osobniki dorosłe zimują w resztkach roślin, w wierzchniej warstwie gleby, na miedzach, nieużytkach oraz w przechowalniach i w szklarniach.\nWczesną wiosną owady wylatują z miejsc spoczynku zimowego i zasiedlają różne gatunki roślin, na których samice składają pojedyncze jaja pod skórkę liści. Z jaj wylegają się larwy, które żerują na roślinie, na której się wylęgły, a następnie przekształcają się w nimfy\n(w przeciwieństwie do larw, nimfy są mało aktywne i nie pobierają pokarmu). Nimfy przekształcają się następnie w osobniki dorosłe, które rozpoczynają żerowanie oraz rozmnażanie na kolejnych roślinach.\nStadium szkodliwym wciornastków są zarówno larwy, jak i osobniki dorosłe. Odżywiając się, nakłuwają komórki miękiszowe liści\ni wysysają z nich soki komórkowe. Do uszkodzonych, pustych komórek dostaje się powietrze, przez co uszkodzenia przybierają postać srebrzystych plamek, widocznych na powierzchni liści. Przy silnym porażeniu, plamki zlewają się ze sobą, a liście po pewnym czasie żółkną, zamierają i opadają.\nW okresie koniec czerwca–lipiec wciornastki zaczynają masowo pojawiać się na warzywach kapustnych (w tym okresie rozpoczynają się zbiory warzyw, na których żerowały dotychczas, np. cebula).\nPlanując lokalizację plantacji warzyw kapustnych warto unikać bezpośredniego sąsiedztwa upraw cebuli czy pora.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez wciornastka tytoniowca\nWciornastki zagrażają wszystkim gatunkom kapust późnych (biała, czerwona i pekińska).\nLarwy i osobniki dorosłe początkowo żerują na liściach zewnętrznych kapusty, a następnie zasiedlają liście wewnętrzne.\nW wyniku żerowania wciornastków, powstają duże, beżowobrunatne plamy zaschniętej tkanki na liściach zewnętrznych oraz liczne drobne, jasne, płaskie brodawki na powierzchni liści wewnętrznych. Na liściach kapusty głowiastej czerwonej, brodawki te charakteryzują się białą barwą. Uszkodzenia sięgają głęboko między ściśle przylegające liście. Obniżeniu ulega plon roślin oraz jego wartość handlowa.\nZmiennik lucernowiec to owad o wielkości 4–8 mm, barwy zielonkawobrunatnej z żółtą, trójkątną plamką na górnej stronie skrzydeł. Larwa podobna do postaci dorosłej, jest barwy zielonej. Zmieniki są polifagami – żerując uszkadzają wiele roślin uprawnych.\nUszkodzenia na warzywach kapustnych powodowane przez zmiennika lucernowca\nPierwsze pokolenie owadów powoduje duże szkody w uprawie warzyw w lipcu. Wysysają soki roślinne z liści np. kapusty pekińskiej, co prowadzi do powstania dziur w liściach. Przyczyniają się także do przenoszenia chorób wirusowych i bakteryjnych w uprawach. Przy masowym pojawie szkodnika, dochodzi do znacznych spadków plonu handlowego.\nKapustne : Zwiększenie odporności na stres\nStrategia Wspomagania Naturalnej Odporności Roślin STRESS CONTROL SYSTEM to zestaw zaleceń stosowania stymulatorów\ni aktywatorów INTERMAG w uprawie poszczególnych gatunków roślin rolniczych i ogrodniczych, celem zwiększenia ich odporności na niesprzyjające czynniki środowiskowe i uprawowe.\nISTOTĄ STRATEGII SĄ DZIAŁANIA PROFILAKTYCZNE PRZED WYSTĄPIENIEM\nWARUNKÓW POWODUJĄCYCH STRES ROŚLIN.\nPolegają one m.in. na wzmocnieniu odporności na uszkodzenia mechaniczne tkanek, stymulacji wzrostu i rozwoju kluczowych organów roślin, aktywacji naturalnych systemów obronnych oraz intensyfikacji procesów fizjologicznych roślin.\nWyszukiwarka SCS ułatwia dobór odpowiednich stymulatorów i aktywatorów do konkretnych warunków na plantacji (przewidywane stresy).\nKalafior jest rośliną bardzo wymagającą pod względem stanowiska glebowego, czynników pogodowych oraz zabiegów agrotechnicznych. Dla uzyskania pełnowartościowego plonu róż kalafiora kluczowe znaczenie mają działania, których celem jest maksymalne ograniczenie stresu roślin podczas okresu wegetacyjnego.\nStrategia Wspomagania Naturalnej Odporności Roślin STRESS CONTROL SYSTEM (SCS-KALAFIOR) stwarza możliwość zwiększenia naturalnej odporności roślin na stresy i dzięki temu poprawia efektywność uprawy zgodnie z zasadami Integrowanej Produkcji Roślinnej.\nWykaz stresów ograniczanych przez SCS-KALAFIOR\nStrategia SCS-KALAFIOR – schemat graficzny\nStrategia SCS-KALAFIOR – w kolejnych fazach rozwojowych


Rozmiar okładki: oprawa miękka, 21 x 30 cm\nCzy wiecie ile ważył jeden kęs mięsa pożeranego przez Tyranozaura? 227 kilogramów!\nNektar z ilu kwiatów jest potrzebny do produkcji pół kilograma miodu? Nie do wiary - z aż 2 milionów!\nIle metrów pasków materiału używano do zawinięcia mumii? Całe 140 metrów!\nA ile czasu opada na ziemię płatek śniegu? 1 godzinę!\nTa niezwykła książka wypełniona jest po brzegi niesamowitymi liczbami i zdumiewającymi faktami. Poprowadzi czytelnika w podróż w czasie i przestrzeni – poprzez wieki, dookoła świata, do świata zwierząt, a nawet do kosmosu!\nZnajdziecie w niej oszałamiające fakty, o których zapewne nigdy nie słyszeliście. Możecie nimi zadziwić koleżanki i kolegów. Nieważne, czy tylko przerzucicie strony tej książki, czy też przeczytacie ją od deski do deski, gwarantujemy, że podczas jej lektury nie raz wyrwie wam się z ust gromkie "Nie do wiary!”.


Co za emocje! Trzecie zwycięstwo! – Krispol Września\nCo za emocje! Trzecie zwycięstwo!\nOpublikowano 11-10-2014 przez Administrator\nWrzesińscy siatkarze pokazali charakter. Choć przegrywali już 0:2 odwrócili losy sobotniego meczu. W spotkaniu 3. kolejki KRISPOL 1. Ligi APP Krispol pokonał Victorię Wałbrzych 3:2.\nAPP Krispol Września – TS Victoria PWSZ Wałbrzych 3:2 (21:25, 18:25, 26:24, 25:22, 15:10)\nSkład APP Krispolu: Witold Chwastyniak, Marcin Iglewski, Damian Dobosz, Krzysztof Antosik, Mateusz Jasiński, Sebastian Tylicki (libero) oraz Patryk Skup, Łukasz Murdzia, Krystian Kempiński, Bartosz Wajdowicz, Paweł Sęk,\nPierwszy set od samego początku należał do gości. Victoria objęła prowadzenie przy stanie 6:3. APP Krispol próbował gonić ale popełniał zbyt dużo błędów własnych. Na nic się zdały punktowe bloki Chwastyniaka czy Antosika. Goście nie oddali przewagi do końca i wygrali do 21.\nRozpędzona Victoria poszła za ciosem w drugiej odsłonie. Od remisu 3:3 wrześnianie stracili sześć punktów z rzędu. Przewaga beniaminka wzrosła nawet do ośmiu oczek (17:9). Trener gospodarzy Marek Jankowiak próbował odwrócić losy, wpuszczał kolejnych graczy, jednak drugą partię również wygrali siatkarze w niebieskich strojach (25:18).\nW trzecim niezwykle zaciętym secie do gry wrócili pomarańczowi. Sygnał do ataku dał niezawodny w takich sytuacjach Marcin Iglewski. Walka punkt za punkt trwała do samego końca (8:8, 16:16, 23:23). Pierwszą piłkę setową i meczową mieli goście ale APP Krispol obronił ją. Po chwili popularny „Igła” dał prowadzenie 25:24, gospodarze od razu zakończyli, przedłużając swoje szanse na końcowe zwycięstwo.\nPo przerwie inicjatywa nadal była po stronie podbudowanych wrześnian. Szybko wypracowali sobie bezpieczną przewagę (14:7) za sprawą Łukasza Murdzi, który zdobył cztery punkty z rzędu. Goście gonili do końca doprowadzając do stanu 23:22. Kolejne dwa oczka padły łupem pomarańczowych. Zakończył seta Murdzia, tym samym wyrównał wynik 2:2. O losach zwycięstwa miał zdecydować tie-break.\nW ostatniej emocjonującej partii lepsi gospodarze. Kluczowe okazały się trzy wygrane piłki (11:8). Niesieni głośnym dopingiem wrześnianie ostatecznie wygrali 15:10. Kropkę nad „i” postawił asem Mateusz Jasiński. APP Krispol Września nadal niepokonany w I lidze.\n– Bardzo źle weszliśmy w ten mecz. Zaczynamy grać w roli faworyta i było widać, że chłopakom to ciążyło. Na szczęście w trzecim secie w końcu się odblokowaliśmy. Mamy siłę, pokazaliśmy ją odwracając losy tego spotkania – powiedział Marek Jankowiak, trener APP Krispolu Września.\n← Previous Previous post: Widać nas na mieście!\nNext → Next post: Trzy punkty zdobyte w Szczecinie!


Reel Crazy Barbados (Bridgetown) - opinie - TripAdvisor\nRestauracje w pobliżu lokalizacji: Reel Crazy Barbados\nAtrakcje w pobliżu obiektu Reel Crazy Barbados\nReel Crazy Barbados opinie, Bridgetown\nNr 31 wśród 61 Rejsy i sporty wodne w lokalizacji Bridgetown\nWspaniała podróż z kapitanem Zed i Mario\nMoja żona, 4 dzieci i ja pojechaliśmy na 5 godziny połowów i nurkowaniem z kapitanem Zed i Mario. Udało nam się nurkować na statków, pływać z żółwi i najbardziej ekscytujących, złapaliśmy cztery ryby! Zał oga była bardzo pomocny i kompetentny i zabawne! Bawiliśmy się świetnie...i polecam je każdemu, kto ma dzieci i szukają niezapomniane wrażenia. Jeśli kiedykolwiek wrócę do Barbados pierwsza rzecz, którą chciałbym zrobić jest kolejną podróż z kapitanem Zed!Więcej\nDzięki milion Zed i Mario! Świetnie się bawiliśmy na pokładzie nagarniacza Szalone w zeszłym tygodniu. Nie myślę że wyjazd na Barbados nie będzie kompletna bez połowy dalekomorskie wycieczki i kompletny dla poczatkujacych byliśmy całkowicie w ręce. Nie zawiódł nas. . . niesamowite doświadczenie i się...udało 3 Barracuda to dla nas. Blisko Zed! Wielkie dzięki również ma iść do Mario która dołączyła do nas w wodzie w drodze powrotnej do podstawki dokującej, aby pływać z żółwi i również nam spojrzenie na niektóre płaszczki. Niesamowite wyjście i będziemy zawsze pamiętać. Zed również zawiózł nas do naszego hotelu pod koniec naszej podróży, o tym jak wspaniałych PR! . . Dzięki jeszcze raz chłopaki.Więcej\nŚwietnie z kapitanem Zed i Mario\nMieliśmy wspaniałe wrażenia z kapitanem Zed i Mario/Marco haha. Pracowali również razem to niezapomniana podróż. Jest to, że to był nasz pierwszy raz, Zed i Mario zdecydowanie sprawił, że czuliśmy się komfortowo i swobodnie na wodzie. Jeszcze raz dziękuję za doświadczenie i Bretanii przeprasza za...bałagan w umyć pojemnik.Więcej\nAutorem odpowiedzi dotyczącej tej recenzji jest: ZedBarbados, Owner, Reel Crazy BarbadosOdpowiedź udzielona 3 czerwca 2017\nWybraliśmy się na 4-godzinną wycieczkę z łowieniem ryb dziś z moją dziewczyną. Osobiście to nie było warte swojej ceny. Wydałem 300 PLN nie widząc nic podczas gdy inne wycieczki gwarancji ryby. Mimo, że proces był bardzo uprzejmy i miły.Więcej\nAutorem odpowiedzi dotyczącej tej recenzji jest: ZedBarbados, Owner, Reel Crazy BarbadosOdpowiedź udzielona 22 maja 2017\nWspaniały czas z Zed i Mario\nMój mąż i ja świętowaliśmy naszą 5 rocznicę na Barbados. On zaplanowany rejs o zachodzie słońca katamaran a potem wcześnie następnego dnia rano on planowane rybołówstwa morskiego. Nie byłem zbyt przekonany i trochę się obawiałem szczerze mówiąc. Zed i Mario są niesamowici, są śmieszne i...sprawiają, że czujesz się komfortowo. Czułem się, jakbym był na wycieczkę na ryby ze starymi znajomymi. Byli cierpliwi i mili dla mnie (nigdy nie byłem na ryby przed). Mój mąż i ja świetnie się bawiliśmy i złapaliśmy 16 Dolphin w sumie. Mario jest niesamowitym Fisherman i Zed był wspaniały kapitan! Kiedy odwiedzamy Barbados, rezerwujemy kolejne ryby! Jest to jedna wycieczka nie chcesz przegapić!Więcej\nAutorem odpowiedzi dotyczącej tej recenzji jest: ZedBarbados, Owner, Reel Crazy BarbadosOdpowiedź udzielona 23 maja 2017\nWspaniały dzień odpowiednich ryby\nMój partner i ja wybraliśmy się na pół dnia ryby z Zed i Rob w grudniu i był to jeden z najlepszych dni na wodzie, jaki kiedykolwiek miałem. Zgodziliśmy się na spokojny karaibski morza na zachodnim wybrzeżu za nami i skierować się na wschód do...głębokiej wody, coś nie sądzę, że wiele Skippers byłoby chętni, by zrobić. Byli przyjazni, pomocni i kochają to co robią. Jeśli wrócę na Barbados, będzie to w dużej części można łowić z nich ponownie.Więcej\nUzyskaj szybką odpowiedź od pracowników i klientów obiektu Reel Crazy Barbados.