Posiedzenie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi (nr 27) w dniu 05-01-2021\n– posiedzenie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi (27.)\nw dniu 5 stycznia 2021 r.\n1. Rozpatrzenie ustawy budżetowej na rok 2021 w częściach właściwych przedmiotowemu zakresowi działania komisji: 32 – Rolnictwo; 33 – Rozwój wsi; 35 – Rynki rolne; 62 – Rybołówstwo; 72 – Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego; 83 – Rezerwy celowe; 85 – Budżety wojewodów ogółem, a także planów finansowych: Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa wraz z planem finansowym Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa; Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych; Funduszu Emerytalno-Rentowego; Funduszu Prewencji i Rehabilitacji; Funduszu Administracyjnego; Polskiego Klubu Wyścigów Konnych; Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie; Dolnośląskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Lubelskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Lubuskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Łódzkiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Małopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Mazowieckiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Opolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Podkarpackiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Podlaskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Śląskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Świętokrzyskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Warmińsko-Mazurskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Zachodniopomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego (druk senacki nr 294, druki sejmowe nr 640, 785 i 785-A).\nPunkt 1. porządku obrad: rozpatrzenie ustawy budżetowej na rok 2021 w częściach właściwych przedmiotowemu zakresowi działania komisji: 32 – Rolnictwo; 33 – Rozwój wsi; 35 – Rynki rolne; 62 – Rybołówstwo; 72 – Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego; 83 – Rezerwy celowe; 85 – Budżety wojewodów ogółem, a także planów finansowych: Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa wraz z planem finansowym Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa; Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych; Funduszu Emerytalno-Rentowego; Funduszu Prewencji i Rehabilitacji; Funduszu Administracyjnego; Polskiego Klubu Wyścigów Konnych; Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie; Dolnośląskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Lubelskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Lubuskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Łódzkiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Małopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Mazowieckiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Opolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Podkarpackiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Podlaskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Śląskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Świętokrzyskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Warmińsko-Mazurskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego; Zachodniopomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego (druk senacki nr 294, druki sejmowe nr 640, 785 i 785-A).\nMamy dzisiaj dość obszerny porządek. Mam nadzieję, że sprawnie nam to pójdzie. Dzisiaj w porządku obrad jest punkt: rozpatrzenie ustawy budżetowej na rok 2021 w częściach właściwych przedmiotowemu zakresowi działania komisji – druk senacki nr 294, po opublikowaniu, i druki sejmowe nr 640, 785 i 785-A. W związku z tym nie będę odczytywał całego brzmienia punktu – bo państwo mają je przed sobą. A według załączników przynajmniej te główne części to są: część budżetowa 32 „Rolnictwo”, część budżetowa 33 „Rozwój wsi”, część budżetowa 35 „Rynki rolne”; część budżetowa 62 „Rybołówstwo”, część budżetowa 72 „Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego”. I do tego jest szereg załączników: załącznik nr 11, czyli plan finansowy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, plan finansowy Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa wraz z planem finansowym Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, plan finansowy Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych. Mamy również plan finansowy Funduszu Emerytalno-Rentowego, plan finansowy Funduszu Prewencji i Rehabilitacji, plan finansowy Funduszu Administracyjnego. No i jest załącznik nr 14, dotyczący ośrodków doradztwa rolniczego, a także plan finansowy Polskiego Klubu Wyścigów Konnych. Dalej mamy zgodnie z przedmiotowym zakresem działania komisji część 83 „Rezerwy celowe” i część 85. No i jeszcze są pozostałe załączniki, które państwo macie tutaj wymienione. Nie będę ich czytał, bo ich jest kilkanaście.\nW takim razie przeszlibyśmy już do powitania.\nCo prawda miał być dzisiaj na posiedzeniu pan minister Bartosik – rozmawiałem z nim wczoraj przez telefon – ale nie wiem, bo na razie się jeszcze nie połączył. Nie ma go jeszcze?\n(Zastępca Dyrektora Departamentu Budżetu i Finansów w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Krzysztof Rolczyk: Tak, jeszcze nie udało się mu połączyć. Dzwonił przed chwilą do mnie. Postara się połączyć, ale prosił mnie, żebym rozpoczął.)\nNie może się połączyć.\nW każdym razie upoważnił oczywiście dyrekcję.\nWitam panią Beatę Kłopocką, zastępcę dyrektora Departamentu Budżetu i Finansów w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz pana Krzysztofa Rolczyka, zastępcę dyrektora Departamentu Budżetu i Finansów w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi.\n(Zastępca Dyrektora Departamentu Budżetu i Finansów w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Krzysztof Rolczyk: Dzień dobry.)\nWitam również Małgorzatę Zubkowicz, głównego księgowego resortu Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zdalnie jest z nami pani Anna Demusiak, naczelnik w Departamencie Instytucji Płatniczej Ministerstwa Finansów. Witam również panią Elżbietę Milewską, zastępcę dyrektora Departamentu Finansowania Sfery Gospodarczej Ministerstwa Finansów. Witam pana Piotra Dragańczuka, zastępcę dyrektora Departamentu Budżetu Państwa w Ministerstwie Finansów. Witam panią Marię Fajger, prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Jest z nami również pani Teresa Wrzosek, dyrektor Departamentu Finansowego w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – witam. Witam również pana Michała Wiśniewskiego, zastępcę dyrektora generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, i pana Pawła Mroczka, głównego księgowego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Witam też Grzegorza Nieszczerzewskiego, dyrektora Biura Finansowo-Księgowego w Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa. Witam również panią Katarzynę Wysocką, doradcę ekonomicznego w Departamencie Rolnictwa i Rozwoju Wsi w Najwyższej Izbie Kontroli. Tyle gości mam zgłoszonych. Pozostałych, skoro jeszcze się nie wpisali, a są, również witam. I tych, którzy są zdalnie, także.\nProszę państwa, dzisiaj jest zdalne posiedzenie, a w związku z tym muszę odczytać procedurę, jaka obowiązuje na dzisiejszym posiedzeniu zdalnym.\nW takim razie, jak już mówiłem, to ja będę otwierał i prowadził te wszystkie nasze posiedzenia oraz będę przeprowadzał głosowania zdalne.\nA wszystkich państwa senatorów i gości obradujących zdalnie proszę o upewnienie się, czy państwa iPady lub komputery są podłączone do zasilania, a kamery w nich włączone. Proszę także o zapewnienie takiego położenia iPada lub komputera oraz obiektywu kamery, aby byli państwo widoczni podczas połączenia. Zapisywanie się do głosu przez senatorów oraz gości biorących udział w posiedzeniu w sposób zdalny może nastąpić przez czat w aplikacji lub werbalnie. Zabranie głosu przez senatora lub gościa biorącego udział w posiedzeniu komisji w sposób zdalny będzie możliwe dopiero po jego udzieleniu przez przewodniczącego komisji. Przed zabraniem głosu proszę państwa o samodzielne włączenie mikrofonu. Po skończonej wypowiedzi proszę o wyłączenie mikrofonu. Poprawki senatorowie mogą przesyłać na adres e-mailowy podany w przekazanej państwu informacji o zdalnym posiedzeniu komisji z potwierdzonego konta e-mailowego. Złożenie poprawek należy zaanonsować na czacie lub werbalnie. W temacie e-maila proszę wpisać skrót komisji, na posiedzenie której kierują państwo poprawkę, oraz tytuł ustawy. Przypominam ponadto, że do dyspozycji senatorów obradujących zdalnie jest specjalny numer telefonu, pod którym możecie państwo dokonywać zgłoszeń problemów technicznych.\nI teraz, proszę państwa, chciałbym sprawdzić, czy jest kworum.\nW sali jest w tej chwili 4 senatorów. Tak?\n(Głos z sali: 6.)\nA zdalnie mamy… Ilu się zgłosiło?\n(Głos z sali: Zdalnych mamy 3.)\n(Głos z sali: 100%.)\nCzyli mamy 100%, tak?\nStwierdzam, że jest kworum i możemy przystąpić do obradowania zgodnie z naszym porządkiem.\nW pierwszej kolejności, skoro… Pan minister nie połączył się z nami jeszcze? Nie mamy połączenia z panem ministrem?\n(Głos z sali: Nie mamy jeszcze.)\nRozumiem, że w takim przypadku będę prosił przedstawicieli ministerstwa rolnictwa.\nKto z państwa chciałby…\n(Senator Zdzisław Pupa: Panie Przewodniczący, ja w sprawie formalnej.)\nPanie Przewodniczący, ja w sprawie formalnej. Powód nieobecności ministra… Jakie są powody? Pierwszy raz się spotykam…\nWczoraj rozmawiałem z panem ministrem. Prosiłem, żeby był osobiście. Pan minister stwierdził, że ma COVID, więc już go…\n(Senator Zdzisław Pupa: Co ma?)\n(Senator Zdzisław Pupa: Ale który minister?)\nBartosik. On został upoważniony przez pana ministra Pudę. I wczoraj rozmawiałem właśnie w tej sprawie. Powiedział, że będzie starał się łączyć z nami zdalnie. Na tę chwilę go nie ma.\nW związku z tym rozumiem, że upoważnił do prezentowania pana dyrektora. Tak?\nJa bym prosił o krótkie zreferowanie, bo my mamy materiały do części 32. I tak po kolei byśmy przechodzili… Zobaczymy, czy mamy jakieś uwagi, czy nie, czy zgłaszamy coś i ewentualnie przejdziemy do następnych punktów.\nCzy są jeszcze jakieś uwagi? Nie ma, tak?\nTo jeszcze raz proszę pana dyrektora o zaprezentowanie części budżetowej 32 „Rolnictwo”.\nZastępca Dyrektora Departamentu Budżetu i Finansów w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Krzysztof Rolczyk:\nMam zaszczyt przedstawić informację dotyczącą budżetu na rok 2021 w częściach „Rolnictwo”, „Rozwój wsi”, „Rynki rolne”, jak również dotyczącą części 62 „Rybołówstwo”, która została przejęta przez ministerstwo rolnictwa na początku listopada ub.r.\nW ustawie budżetowej na 2021 r. dochody do realizacji w częściach budżetowych 32 „Rolnictwo”, 33 „Rozwój wsi” i 35 „Rynki rolne”, których dysponentem jest minister rolnictwa i rozwoju wsi, zaplanowano w łącznej wysokości 73 milionów 269 tysięcy zł. Wydatki zaplanowane w tych częściach wyniosą łącznie 5 miliardów 159 milionów 336 tysięcy zł.\nI taka uwaga: zgodnie z zaprezentowanymi materiałami część 62 przedstawię na samym końcu, odrębnie. Podsumowania, które będą dla rolnictwa, w całości będą się odnosiły tylko do tych 3 części – 32, 33 i 35.\nPowyższe wydatki zostaną uzupełnione wydatkami zaplanowanymi na „Rolnictwo”, „Rozwój wsi” i „Rynki rolne”: w części 85 „Budżety wojewodów” w kwocie 1 miliarda 244 milionów 14 tysięcy zł, w części 83 „Rezerwy celowe” w kwocie 3 miliardów 665 milionów 509 tysięcy zł, w innych częściach budżetowych w kwocie 1 miliona 434 tysięcy zł, a także środkami europejskimi w kwocie 21 miliardów 159 milionów 927 tysięcy zł na finansowanie wspólnej polityki rolnej i innych programów wspierających działania na rzecz rolnictwa i obszarów wiejskich oraz 214 milionami 209 tysiącami zł na pożyczki z Banku Gospodarstwa Krajowego dla jednostek samorządu terytorialnego na finansowanie działań jednostek samorządu terytorialnego w ramach PROW 2014–2020. Ponadto w ustawie budżetowej na rok 2021 zaplanowano wydatki w kwocie 18 miliardów 892 milionów 18 tysięcy zł dla Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Wydatki na „Rolnictwo”, „Rozwój wsi” i „Rynki rolne” z budżetu krajowego łącznie z wydatkami na KRUS wyniosą 28 miliardów 962 miliony 311 tysięcy zł, co stanowi 5,95% wydatków ogółem budżetu państwa.\nW 2021 r. w porównaniu do nowelizacji ustawy budżetowej na rok 2020 zwiększają się wydatki na „Rolnictwo”, „Rozwój wsi” i „Rynki rolne” z budżetu państwa o kwotę 760 milionów 479 tysięcy zł, m.in. na dopłaty do ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich o kwotę 50 milionów zł oraz na funkcjonowanie szkół rolniczych i ośrodków doradztwa rolniczego, a z budżetu środków europejskich o kwotę 19 milionów 966 tysięcy zł.\nPrzejdę teraz do części 32 „Rolnictwo”.\nDochody zaplanowane w tej części wyniosą 42 miliony 847 tysięcy zł. Wydatki zaplanowano w kwocie 1 miliarda 352 milionów 185 tysięcy zł. Zostaną one przeznaczone na funkcjonowanie jednostek budżetowych i agencji wykonawczej COBORU oraz na zadania w zakresie rolnictwa, w tym na: dopłaty do ubezpieczeń rolnych i zwierząt gospodarskich, jak już wspominałem, 400 milionów zł; postęp biologiczny w produkcji zwierzęcej 71 milionów 431 tysięcy zł; postęp biologiczny w produkcji roślinnej 13 milionów 360 tysięcy zł; ochronę roślin 5 milionów 524 tysiące zł; rolnictwo ekologiczne 2 miliony 579 tysięcy zł; funkcjonowanie szkół rolniczych i internatów oraz zadania edukacyjne 395 milionów 402 tysiące zł. Wydatki administracyjne na współpracę z zagranicą i Unią Europejską przewidziano w tej części dla urzędu Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w kwocie 127 milionów 966 tysięcy zł.\nW części 32 „Rolnictwo” zaplanowano w jednostkach budżetowych łączną kwotę wydatków na wynagrodzenia razem z dodatkowym wynagrodzeniem rocznym na 378 milionów 957 tysięcy. W Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych, COBORU, założono średnioroczne zatrudnienie na poziomie 630 etatów.\nW części… Teraz przejdę do następnej części…\nJeśli państwo mają jakieś…\n(Przewodniczący Jerzy Chróścikowski: Już? Skoro pan tak idzie, to niech pan już idzie do końca…)\nDobrze. Właśnie tak myślałem.\nTo teraz część 33 „Rozwój wsi”.\nDochody zaplanowano w tej części budżetowej w kwocie 30 milionów 6 tysięcy zł. Główną pozycję dochodów stanowią dochody przewidziane do uzyskania przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w kwocie 30 milionów zł, czyli praktycznie cała ta kwota. Wydatki zaplanowano w kwocie 3 miliardów 764 milionów 132 tysięcy zł. Są one przewidziane głównie na działalność Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 1 miliarda 832 milionów 76 tysięcy zł oraz na współfinansowanie WPR, wspólnej polityki rolnej, PROW 2014–2020 w kwocie 1 miliarda 640 milionów 335 tysięcy zł. W ramach prowadzonej działalności statutowej Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa planuje przede wszystkim sfinansować: dopłaty do oprocentowania kredytów klęskowych w kwocie 69 milionów 566 tysięcy, dopłaty do oprocentowania kredytów inwestycyjnych w kwocie 66 milionów 449 tysięcy, koszty utylizacji padłych zwierząt w kwocie 120 milionów 577 tysięcy, dopłaty do materiału siewnego w kwocie 75 milionów zł, pomoc w formie pożyczki na sfinansowanie spłaty zadłużenia powstałego w związku z prowadzeniem działalności rolniczej w kwocie 70 milionów zł, finansowanie zalesiania gruntów rolnych w kwocie 48 milionów 175 tysięcy, pomoc finansową w ramach refundacji wydatków poniesionych przez producentów świń na dostosowanie gospodarstw do wymogów bioasekuracji w utrzymywaniu świń w kwocie 15 milionów zł, pomoc finansową dla producentów świń w związku z zakazem utrzymywania lub wprowadzeniem do gospodarstwa świń w kwocie 5 milionów 152 tysięcy zł, pomoc finansową dla producenta rolnego na sfinansowanie nieuregulowanych zobowiązań cywilnoprawnych i na nieoprocentowane pożyczki dla producentów świń w kwocie 9 milionów zł.\nNa funkcjonowanie urzędu Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w tej części budżetowej zaplanowano środki w kwocie 15 milionów 391 tysięcy zł. W tej części budżetowej zaplanowano również dotacje dla Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie w kwocie 29 milionów 295 tysięcy zł i dotacje dla wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego w kwocie 241 milionów 445 tysięcy zł. W części 33 „Rozwój wsi” zaplanowano w urzędzie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi łączną kwotę wydatków na wynagrodzenia razem z dodatkowym wynagrodzeniem rocznym w wysokości 11 milionów 244 tysięcy zł. W Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa założono średnioroczne zatrudnienie 11 tysięcy 302 osób, a w Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa 2 tysiące 110 etatów.\nTeraz przejdę do trzeciej części, części 35 „Rynki rolne”.\nDochody zaplanowane w tej części budżetowej wyniosą 416 tysięcy zł, a wydatki – 43 miliony 19 tysięcy zł. Zostaną one przeznaczone głównie na realizację zadań przez Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych oraz urząd ministra rolnictwa i rozwoju wsi w tej części budżetowej. Dla GIJHARS zaplanowano wydatki w kwocie 33 milionów 62 tysięcy zł. Wydatki administracyjne dla urzędu Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaplanowano w kwocie 8 milionów 118 tysięcy zł. W części 35 „Rynki rolne” zaplanowano w jednostkach budżetowych łączną kwotę wydatków na wynagrodzenia razem z dodatkowym wynagrodzeniem rocznym w wysokości 24 milionów 373 tysięcy zł.\nChciałbym jeszcze zwrócić uwagę na część 83 „Rezerwy celowe”, dotyczącą budżetu rolnictwa.\nW części 83 „Rezerwy celowe” zaplanowano wydatki ogółem w kwocie 3 miliardów 665 milionów 509 tysięcy zł głównie na: dopłaty do paliwa rolniczego 1 miliard 180 tysięcy zł, zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt 432 miliony 344 tysiące zł, środki dla spółek wodnych na dofinansowanie działalności bieżącej w zakresie realizacji zadań związanych z utrzymaniem wód i urządzeń wodnych 40 milionów zł, dofinansowanie niektórych zadań kontynuowanych 1 milion 564 tysiące zł, wspólną politykę rolną i współfinansowanie innych programów z udziałem środków unijnych 2 miliardy 11 milionów 601 tysięcy zł. W ramach działań nadzorowanych przez ministerstwo rolnictwa jest jeszcze programu wieloletni pn. „Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego”, realizowany przez Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach, na który zaplanowano kwotę 15 milionów 106 tysięcy zł.\nKrótko o części 85 „Budżety wojewodów” i dziale „Rolnictwo i łowiectwo”.\nDochody w dziale „Rolnictwo i łowiectwo” zaplanowano w łącznej wysokości 362 milionów 608 tysięcy. Wydatki na rolnictwo w budżetach wojewodów zaplanowano na 2021 r. w kwocie ogółem 1 miliarda 244 milionów 14 tysięcy zł. Wydatki te zostaną przeznaczone na funkcjonowanie jednostek budżetowych i na zadania w zakresie rolnictwa, z tego na: prace geodezyjno-urządzeniowe na potrzeby rolnictwa 139 milionów 895 tysięcy zł, spółki wodne 4 miliony 815 tysięcy zł, zwalczanie chorób zakaźnych 26 milionów 30 tysięcy zł.\nI na koniec budżet środków europejskich.\nJak już wspominałem na wstępie, w ustawie budżetowej na rok 2021 zaplanowano wydatkowanie 21 miliardów 159 milionów 927 tysięcy zł, w tym na: płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego 13 miliardów 729 milionów 401 tysięcy, wsparcie producentów owoców i warzyw 91 milionów 345 tysięcy zł, działania interwencyjne na rynku rolnym 255 milionów 765 tysięcy, Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014–2020 6 miliardów 914 milionów 937 tysięcy zł i projekty realizowane ze środków unijnych przez szkoły rolnicze 45 milionów 793 tysiące zł.\nPodsumowując: w ustawie budżetowej na rok 2021 na „Rolnictwo”, „Rozwój wsi” i „Rynki rolne” zaplanowano łącznie środki w wysokości 50 miliardów 336 milionów 447 tysięcy zł, w tym wydatki na „Rolnictwo”, „Rozwój wsi” i „Rynki rolne” 10 miliardów 70 milionów 293 tysiące, wydatki na KRUS 18 miliardów 892 miliony 18 tysięcy, wydatki z budżetu środków europejskich 21 miliardów 159 milionów 927 tysięcy i pożyczki z Banku Gospodarstwa Krajowego dla jednostek samorządu terytorialnego 214 milionów 209 tysięcy zł.\nZgodnie z tym, co mówiłem na wstępie, jeszcze tylko powiem o budżecie części 62 „Rybołówstwo”.\nCzęść 62 „Rybołówstwo” obejmuje zadania dotyczące uczestnictwa we wspólnej polityce rybołówstwa Unii Europejskiej, rozwoju rybołówstwa morskiego, rybactwa śródlądowego, akwakultury i rynku rybnego. W ramach tej części realizowane są zadania wynikające z pełnienia przez ministra funkcji instytucji zarządzającej Programem Operacyjnym „Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nabrzeżnych obszarów rybackich” 2007–2013 oraz Programu Operacyjnego „Rybactwo i morze” na lata 2014–2020.\nDochody zaplanowano w tej części budżetowej w kwocie 1 miliona 690 tysięcy zł. Zaplanowane dochody będą realizowane przez Główny Inspektorat Rybołówstwa Morskiego z siedzibą w Słupsku. Zaś wydatki zaplanowano w kwocie 99 milionów 153 tysięcy zł. Zostaną one przeznaczone na: funkcjonowanie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Głównego Inspektoratu Rybołówstwa Morskiego w Słupsku, składki dla organizacji międzynarodowych, wynagrodzenia z pochodnymi, wydatki obronne, dotacje celową na realizację zadań związanych z zarybianiem polskich obszarów morskich oraz wydatki na współfinansowanie w ramach Programu Operacyjnego „Rybactwo i morze” 2014–2020. Z tego na: wydatki budżetu państwa ze środków krajowych 22 miliony 635 tysięcy zł, wydatki na współfinansowanie Programu Operacyjnego „Ryby” 71 milionów 518 tysięcy zł i dotację celową na zarybianie polskich obszarów morskich 5 milionów zł.\nJeśli chodzi o budżet środków europejskich w części budżetowej 62, to zaplanowano wydatki w kwocie 208 milionów 68 tysięcy zł w ramach realizacji Programu Operacyjnego „Rybactwo i morze” 2014–2020.\nJeśli chodzi o część 83 „Rezerwy celowe”, to zaplanowano wydatki ogółem w kwocie 225 milionów 488 tysięcy zł w ramach realizacji Programu Operacyjnego „Rybactwo i morze” 2014–2020, z tego wydatki budżetu państwa na współfinansowanie w wysokości 75 milionów 952 tysięcy zł i wydatki budżetu środków europejskich na finansowanie w wysokości 149 milionów 536 tysięcy zł. Dziękuję państwu za uwagę.\nCzy pan minister może się z nami połączył?\n(Głos z sali: Połączył się.)\n(Głos z sali: Pan minister nie włączył kamery.)\nTo może poprosimy pana ministra, jeśli nas słyszy, o włączenie kamery i pokazanie się na monitorze.\n(Głos z sali: Słyszy?)\nW związku z tym pytanie, czy pan minister nas słyszy i czy chciałby zabrać głos.\n(Głos z sali: Sam musi włączyć mikrofon.)\nJeśli tak, to proszę o włączenie mikrofonu, Panie Ministrze.\nNie mamy połączenia, tak?\nW związku z tym przechodzimy do dalszej pracy.\nZgodnie z tym, co zaplanowaliśmy, każdy z senatorów ma przyznaną część do omówienia jako przedstawiciel komisji.\nCzyli przejdziemy do części budżetowej 32 „Rolnictwo”.\nPan senator Jacek Bogucki. Czy chciałby wnieść uwagi lub propozycje? Czy nie ma uwag?\nW części 32 dochody pochodzą z opłat pobieranych przez różne jednostki organizacyjne działające w zakresie rolnictwa. Tutaj nie mam uwag.\nJeśli chodzi o część 32 w zakresie wydatków, to cieszy wzrost wydatków, prawie o 9%, w stosunku do ustawy budżetowej po nowelizacji w tej części budżetowej. Szczególnie dobre jest to: że rosną wydatki, prawie o 13%, Głównego Inspektoratu Weterynarii; że rosną wydatki na oświatę i wychowanie, a więc szkoły, których organem prowadzącym jest ministerstwo rolnictwa, o ponad 16%; że rosną wydatki na kulturę, o prawie 70%, i na edukacyjną opiekę wychowawczą, o ponad 11%. Generalnie widać z tego, że te priorytety, które od dawna są wspominane na wielu posiedzeniach komisji, zostały uwzględnione. Tak więc uwag do tej części nie mam.\nW związku z tym mam pytanie, czy ktoś z senatorów z sali chciałby zabrać głos w tej części.\nPanie Senatorze, nie do końca jest to prawda, bo jeżeli popatrzymy na budżet, który w tej części był prezentowany, to widać, że w stosunku do założeń budżetu jest okej – tu się zgodzę – są wzrosty, ale jeżeli popatrzymy na wykonanie, na nowelizację budżetu w tej części, to nie do końca jest to prawdziwe. Chociażby jeżeli weźmiemy pod uwagę środki dedykowane na bardzo ważny obszar, jakim są służby weterynaryjne, to w stosunku do nowelizacji jest prawie 50 milionów mniej środków przeznaczonych na te działania. I tutaj byśmy musieli się pochylić. Bo jeżeli ministerstwo widzi potrzebę wzmocnienia, i my również widzimy ją w tym szczególnym czasie… Służby weterynaryjne mają więcej zadań i chodzi o to, żeby osobowo zostały wzmocnione. A jeżeli tak, to powinniśmy zadbać o to, żeby co najmniej na tym samym poziomie wydatkowym były zapisane środki w bieżącym budżecie.\nI jeżeli pan przewodniczący pozwoli, to powiem kilka słów odnośnie do całości.\nNo z przykrością stwierdzam, że po raz kolejny wtedy, kiedy omawiamy najważniejszy dział, jakim jest rolnictwo, w gospodarce polskiej, nie ma przedstawiciela, nie ma co najmniej podsekretarza czy sekretarza stanu obecnego na posiedzeniu senackiej komisji rolnictwa. Nie możemy być tak traktowani, kiedy rozmawiamy o naprawdę istotnych sprawach dotyczących wsi i rolnictwa.\nJa cieszę się, że ten budżet, który został zaprezentowany, rzeczywiście ma wzrosty. Ale jeżeli popatrzymy, to będzie widać, że jest to tak naprawdę budżet stagnacji. Ten budżet nie jest prorozwojowy. Są zapowiedzi płynące z ministerstwa, że chcemy troszeczkę zmienić i przestawić mentalnie zakresy, które są, żeby wzmocnić czy to eksport… Chociaż o tym będę mówił później, kiedy będzie prezentowany KOWR i agencja.\nNiemniej jednak nasuwa się pytanie, kto koordynuje ten budżet. Bo te środki, które są, pojawiają się w różnych miejscach. I jeśli zaczniemy potem analizować całość budżetu, to się okaże, że wykonania będą w poszczególnych działach. Tylko czy będą zamierzone efekty tego wszystkiego?\nMówimy, że rzeczywiście należy wzmocnić innowacyjną gospodarkę. Ja pytam: gdzie jest tutaj wzmocnienie? Poprzez obcięcie po raz kolejny dotacji na postęp hodowlany, na postęp biologiczny zarówno w produkcji zwierzęcej, jak i w produkcji roślinnej? Przecież środki wydatkowane na badania i rozwój w tym obszarze najprędzej nam się zwrócą. Mieliśmy 2 lata temu 105 milionów w budżecie przeznaczonych na postęp biologiczny w produkcji zwierzęcej. W ubiegłym roku było mniej. Jest zwiększenie – i chwała. Nowelizacja już zwiększyła, a w tej chwili jest lekkie zwiększenie. Ale tak naprawdę tylko poprzez zakres genomowania zwierząt możemy uzyskać największy postęp – i to nie tylko postęp hodowlany, ale i jakościowy. Przecież jeżeli popatrzymy na to, co jest realizowane w tej chwili poprzez badania genetyczne zwierząt… W Polsce realizowane to jest na poziomie 10%, czyli 10% młodych cieląt jest genomowanych, a na świecie 80–90%. A tutaj możemy… Chociażby dyskusja, która jest wokół mleka i jego przydatności dla… Ja uważam, że jest to napój Bogów do spożycia. Gdybyśmy poszli tylko w genomowanie i mogli wykluczyć frakcje białkowe, przejść z kazeiny AA na BB… Nauka pokazuje, że jest ona przyswajalna przez wszystkich mieszkańców, również tych, którzy nie posiadają enzymu – mam na myśli kraje Dalekiego Wschodu. Przyspieszyłoby to nam na pewno selekcję. Na tę chwilę dziękuję.\nDziękuję panu senatorowi Ryszardowi Boberowi.\nPytanie jest takie: czy panu ministrowi już udało się połączyć? Nie udało się.\nCzy pan dyrektor chciałby się odnieść do tej wypowiedzi?\nPan minister jest właśnie w trakcie konferencji z informatykiem. Chodzi o to, by doprowadzić do skutku połączenie.\nOczywiście, jeśli chodzi o poz. „Postęp biologiczny w produkcji zwierzęcej”, to jest tu rzeczywiście spadek z 79 milionów do 71 milionów zł. Czyli mamy dane z nowelizacji do ustawy budżetowej na rok 2021. A jeśli chodzi o postęp biologiczny w produkcji roślinnej, to mamy spadek z 15 milionów 956 tysięcy do 13 milionów 360 tysięcy zł. No i to są fakty, że tak powiem, niezaprzeczalne.\nJeśli zaś chodzi o działalność badawczo-rozwojową, to ona została przemieszczona, że tak powiem, z pozycji dotyczącej programów wieloletnich, gdzie, jak wspominałem, w tej chwili mamy tylko jeden program wieloletni, prowadzony przez Instytut Weterynarii w Puławach. Finansowanie pozostałych instytutów naukowych, które prowadzą badania dla ministerstwa w ramach ważnych dla ministerstwa zadań, znajduje się w poz. „Pozostała działalność”. W ubiegłym roku było tu 9 milionów, a teraz mamy wzrost do 45 milionów 912 tysięcy. Te 2 pozycje, tak jak mówię, trzeba rozpatrywać łącznie, ponieważ zostało to przemieszczone z programów wieloletnich na zadania typu jednorocznego. Chodziło o to, by móc po prostu bardziej elastycznie reagować na potrzeby, nie tworzyć programów wieloletnich, które się za 2 lub 3 lata dezaktualizują. Dziękuję.\n…Pan senator pytał o weterynarię. Rzeczywiście mamy problem. ASF wcale jeszcze nie zniknął. Ja mam też obawy, czy rzeczywiście liczebność kadry i te środki, które są na weterynarię, wystarczą na zwalczenie tej choroby. Czy to jest wysiłek… Już nieraz na posiedzeniach naszej komisji była dyskusja, że to już jest bardzo duży wysiłek dla weterynarii, bo brak kadry, brak wysokich wynagrodzeń, które pozwoliłyby zatrudniać weterynarzy nawet na bieżąco do tych celów, o których my mówimy.\nJeśli chodzi o zwalczanie ASF, to ministerstwo rolnictwa już od lat asygnuje poważne środki, które temu służą, od 2014 r. Takim podsumowaniem, które mamy… Jeśli te środki zostaną zrealizowane również w planie na 2021 r., to będzie w sumie prawie 1,9 miliarda zł przeznaczone na ASF.\nAle przechodząc do tego roku i budżetu na 2021 r… Na zwalczanie chorób zakaźnych, w tym również ASF, bo to nie jest wyróżnione w rezerwie celowej, są przeznaczone 432 miliony zł.\n(Senator Ryszard Bober: Łącznie z budżetami wojewodów.)\nW budżetach wojewodów są jeszcze…\n(Senator Ryszard Bober: …Które są również, na powiatowe jednostki i wojewódzkie.)\nW budżetach wojewodów jest jeszcze dodatkowo bodajże 26 milionów na zwalczanie choroby. Czyli 432 plus 26.\nJeśli chodzi o kwestie wynagrodzeń, to oczywiście jedną z głównych, że tak powiem, wytycznych do budżetu było to, że nie zwiększamy budżetu wynagrodzeń. To jeśli chodzi o Główny Inspektorat Weterynaryjny\nA jeśli chodzi o budżety podlegające wojewodom, czyli wojewódzkich inspektoratów, i starostom, czyli powiatowych, ale podlegających w zasadzie wojewódzkim, to są to budżety, które są włączane w budżet części „Rolnictwo”, bo dotyczą rolnictwa, ale są ustalane przez urzędy wojewódzkie.\nCzy są jeszcze jakieś pytania do części 32?\nJeżeli nie ma, to możemy przejść do głosowania.\nW tej chwili odbylibyśmy głosowanie nad częścią 32.\nKto jest za przyjęciem budżetu w części 32? Proszę o przegłosowanie.\n(Głos z sali: 7 za.)\n(Głos z sali: Tak. Razem.)\n7 za, 0 – przeciw, 3 senatorów się wstrzymało.\nPrzegłosowaliśmy część 32.\nPrzechodzimy do części 33 „Rozwój wsi”.\nProszę pana senatora Józefa Łyczaka o przekazanie informacji.\nTytułem wstępu: w zasadzie w pełni zgadzam się z tym, co powiedział senator Bober. Ja jestem trzecią kadencję w Senacie i nigdy nie było takiej sytuacji, jaką mamy dzisiaj, że na najważniejszym posiedzeniu komisji, bo to jest posiedzenie budżetowe, nie było ministra bądź któregoś z jego zastępców. Ja nie mam nic do państwa. Ja się cieszę, że państwo z nami jesteście. Ale tradycją zawsze było, że panujący minister wracał do minionego roku, który przeżyliśmy, wspominał, co się udało, co nie, i przedstawiał prognozy na nadchodzący rok. A wiemy, że sytuacja w rolnictwie jest bardzo trudna, jest o czym mówić, jest co planować. I niestety nie wiem, czym jest spowodowana nieobecność. Może tym, że mamy nowych ministrów, którzy, oprócz ministra Pudy, w zasadzie wszyscy nie mają wykształcenia kierunkowego, rolniczego. Może się uczą. Może to i dobrze. Ale myślę, że na następnym posiedzeniu komisji na pewno przedstawiciel resortu będzie.\nA wracając do trudnej sytuacji w rolnictwie… Wystarczy wspomnieć – my na pewno chcielibyśmy to usłyszeć – co udało się panu ministrowi do tej pory zrobić w dziale produkcji zwierzęcej i jakie są zamierzenia. Bo przecież sytuacja jest bardzo zła. Nie wiemy, co dzieje się np. z łowiectwem, pod kogo ono podlega. Lasy Państwowe i łowiectwo… A ci, którzy mają jakieś pojęcie o rolnictwie, wiedzą, że bez łowiectwa w zasadzie rolnictwu będzie bardzo trudno. Tu pan dyrektor wspomniał o ASF, prawda? Myśliwi są na rozdrożu, nie wiedzą, co ich czeka. Pan wiceminister środowiska również wzrusza ramionami, bo też nie wie, pod kogo on podlega. No, myślę, że pod Pana Boga na pewno. Ale chciałbym wiedzieć, pod którego ministra. Sytuacja jest bardzo trudna, jeżeli chodzi o słynne polskie konie. Też chcielibyśmy wiedzieć, jakie są działania. Są wnioski oddolne, żeby powołać osobę kompetentną, która by ten temat uporządkowała, może nawet w randze wiceministra – bo to niewiele nas kosztuje. Chodzi o to, aby ten temat został uporządkowany. I takich tematów jest bardzo, bardzo wiele, o których pan minister powinien na posiedzeniu komisji nam opowiedzieć.\nJeżeli zaś chodzi o część 33 „Rozwój wsi”, o której mam mówić, to pan dyrektor w zasadzie wymienił wszystkie cyfry. Ja tylko dodam, że jeżeli chodzi o dochody, to one są symbolicznie większe. One się biorą z działalności rolnictwa, leśnictwa i administracji publicznej.\nJeżeli chodzi o wydatki budżetowe, to pocieszające jest to, że one są w zasadzie wyższe w każdej pozycji, symbolicznie wyższe aniżeli były w roku minionym. Mam te dane dzięki uprzejmości pani Marty, która mi je podała, ale nie będę ich czytał, bo uważam, że korzystniej byłoby, gdyby referujący, czy to pan minister, czy pan dyrektor, te 3 części w ustawie budżetowej porównywał te dane do roku ubiegłego. Wtedy mielibyśmy pełen obraz tego, gdzie są zwiększone środki, a gdzie zmniejszone.\nKończąc chciałbym tylko poprosić o pewne wyjaśnienie. Jeżeli pan dyrektor nie odpowie, to może na piśmie odpowie pan minister. W budżecie środków europejskich na rolnictwo jest bardzo niepokojący spadek, jeśli chodzi o część 33 „Rozwój wsi”. W roku 2020 było 12 miliardów 536 milionów 53 tysiące, a na ten rok jest tylko – bo tak trzeba to określić – 8 miliardów 686 milionów 699 tysięcy. Skąd tak drastyczny spadek i jakie to będzie miało reperkusje w tym roku? Tyle z mojej strony.\nBardzo proszę o przyjęcie pozytywnej opinii. Dziękuję bardzo.\nCzy mamy łączność z panem ministrem, czy dalej nie możemy się połączyć?\nNie mamy, tak?\nCzy pani dyrektor chciałaby udzielić odpowiedzi?\nZastępca Dyrektora Departamentu Budżetu i Finansów w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Beata Kłopocka:\n(Głos z sali: Mikrofon proszę włączyć.)\nChciałabym powiedzieć, że spadek wynika z tego, że w 2020 r. budżet środków europejskich opierał się też na uruchamianych rezerwach celowych. W tej chwili czekamy na uruchomienie nowej perspektywy i ten budżet będzie zwiększony o rezerwy celowe, które są planowane. A one są planowane w części 83 w wysokości 12 miliardów 319 milionów 577 tysięcy zł. I to jest prawie 45% więcej w stosunku do uruchomionych rezerw w roku 2020 po nowelizacji ustawy budżetowej. Dziękuję.\nPanie Przewodniczący, tylko chodzi o to, abyśmy przegłosowali to po rozpatrzeniu. W związku z tym, że tu są budżety i agencji, i KOWR, przyjęlibyśmy to po tych wszystkich informacjach, jak będziemy mieli już to w całości. Te części 33 i 35, bo one są powiązane budżetowo. Przyjęlibyśmy je i głosowali nad nimi po informacjach. Taka jest moja propozycja.\nW zasadzie, Panie Senatorze, mamy do rozpatrzenia poszczególne części, a w związku z tym…\n(Senator Ryszard Bober: Ale one się wiążą. Dlatego mówię…)\nNo, wiążą się z całą informacją pana ministra, który przedstawił całość. A my mamy opiniować poszczególne części. W związku z tym myślę – i w innych komisjach też tak jest – że głosuje się nad albo się nie głosuje, jak nie ma uwag, w zależności od tego, czy wnosimy, czy nie… Bo ostateczną decyzję po opinii komisji podejmie komisja finansów. Czyli to ona wskaże, jakie mają być ewentualności. Nasza jest tylko opinia dla komisji finansów.\nTak, ale łatwiej nam będzie… Bo potem, po przyjęciu tego, trudniej nam będzie dyskutować na temat KOWR czy agencji restrukturyzacji. Lepiej, żebyśmy przedyskutowali, a potem przegłosowali. To jest formalność.\nCzy ktoś z panów senatorów ma inne uwagi?\nTo jest wniosek formalny. Jeżeli pan przewodniczący ma inne zdanie, to proszę poddać pod głosowanie wniosek formalny o to, abyśmy tak procedowali. Dziękuję.\nMoim zdaniem powinniśmy głosować tak, jak od początku głosowaliśmy, czyli po kolei, część po części. Nie głosujemy nad całością, jak zawsze, bo tutaj mamy tylko opiniowanie części.\nW związku z tym, że jest taki wniosek, żeby głosować nad całością, nie nad poszczególnymi elementami, bo tak to rozumiem, to poddaję ten wniosek pod głosowanie.\nKto jest za tym, aby głosować nad całością, a nie po poszczególnych częściach budżetowych? Kto jest za?\nI razem z wynikami głosujących zdalnie poproszę.\n(Głos z sali: 3 za.)\n(Głos z sali: 5 przeciw.)\n1 senator się wstrzymał.\nA więc będzie tak, jak ustaliliśmy. Będziemy głosować po każdej części.\nW takim razie przejdziemy do głosowania nad częścią 33.\n(Senator Zdzisław Pupa: Wcześniej prosiłem o głos, ale pan nie zauważył.)\nNie zauważyłem? Bardzo przepraszam.\n(Senator Zdzisław Pupa: Mogę?)\nJa mam pytanie do pana ministra i liczę, że mi udzieli odpowiedzi. Mianowicie Unia Europejska przyjęła strategię różnorodności biologicznej. Akurat to się wpisuje właśnie w tę część budżetową 33 z uwagi na to, że ta strategia różnorodności biologicznej ma na celu wyłączenie 10% powierzchni naszego kraju z przeznaczeniem pod właśnie strategię różnorodności biologicznej. Jakie to będzie miało reperkusje dla budżetu państwa, dla rolnictwa? Aby tę strategię realizować, trzeba przeznaczyć 10% terytorium naszego kraju właśnie na te cele. I trzeba będzie albo z Lasami rozmawiać, albo z KOWR, bo gdzie indziej tych gruntów praktycznie nie ma. Można do tego wykorzystać również nieużytki, których mamy bodajże 2 miliony ha w naszym kraju. I jaki to będzie miało wpływ na budżet rolnictwa i na sytuację w naszym kraju? Jakie tu będą relacje między ministerstwem rolnictwa a Ministerstwem Środowiska? Bo do tej pory, z tego co wiem, ustawa o działach, której pan prezydent nie podpisał… Ona miała wejść 1 stycznia, ale nie weszła, czyli zostaje po staremu. To już jest problem legislatorów i prawników, co dalej będzie się z tą ustawą o działach działo. Ale wydaje mi się dość istotne to, by pan minister w tej sytuacji zajął stanowisko. To jest ważne dlatego, że będziemy jako kraj zobowiązani do realizacji tej strategii bioróżnorodności biologicznej. Dziękuję bardzo.\nTylko jeszcze jedna informacja: na dwunastego zaplanowaliśmy posiedzenie komisji i wtedy będzie właśnie temat bioróżnorodności. Będziemy to szczegółowo omawiać…\n(Senator Zdzisław Pupa: Ale, Panie Przewodniczący…)\n…przy sprawozdaniu ministra środowiska.\nAle ja tylko tak informacyjnie…\nTo się wpisuje również, można powiedzieć, w budżet państwa, bo trzeba to w budżecie państwa założyć i trzeba wydzielić. Tu będą również koszty. Być może, będzie też wyłączenie z produkcji rolnej jakiejś części gruntów rolnych. No to chciałbym wiedzieć coś na temat tej strategii. Myślę, że to jest przy budżecie jak najbardziej właściwa informacja. Dziękuję.\nPanie Senatorze, ja tylko chcę zakomunikować, że tę sprawę poruszymy dwunastego, kiedy będzie przedstawiciel ministra środowiska, ministra rolnictwa…\nAle to już będzie, Panie Przewodniczący…\n(Przewodniczący Jerzy Chróścikowski: Ale ja…)\n…po budżecie. Ja rozumiem, że pan przewodniczący informuje. Ja dziękuję za tę informację.\n(Przewodniczący Jerzy Chróścikowski: Ale…)\nAle to już będzie po budżecie, więc…\nNo tak, ale nie próbujmy sobie przeszkadzać nawzajem.\nPanie Dyrektorze, jeśli pan może udzielić informacji, to proszę.\nPanie Senatorze, jeśli mogę dodać dwa zadania…\nJeśli chodzi o strategię bioróżnorodności, to ministerstwem wiodącym jest Ministerstwo Środowiska. A my w swojej części… No w tej chwili nie jestem w stanie dać jakiegoś szerszego wyjaśnienia. Możemy po prostu zebrać informacje od naszych merytorycznych departamentów. Ale wiodące jest tutaj zdecydowanie Ministerstwo Środowiska.\nMogę powiedzieć, bo już mamy część materiałów i odpowiedzi z ministerstw, że program będzie wdrożony dopiero po 2 latach – tak wstępnie się zapowiada. Czyli nie będzie obowiązywał przy tym budżecie. Mamy przyjętą ustawę, która określa, że w roku 2021 postępujemy zgodnie ze starymi zasadami. Co do 2022 r. to jest jeszcze dyskusja w Unii, czy będzie rzeczywiście… Ale generalnie mówi się o tym, że w 2021 r. to będzie realizowane według starych zasad. Czyli w zasadzie według mojej wiedzy, Panie Senatorze Pupa, nie będzie to miało wpływu na rok budżetowy 2021. Jeśli się mylę, to…\n(Senator Zdzisław Pupa: Czy pan minister ma takie samo zdanie, jak pan przewodniczący?)\nJeśli się mylę… Bo ja mówię o tych materiałach, które już dostaliśmy jako komisja. Dwunastego będziemy rozmawiać z ministrem środowiska i wtedy, jak rozumiem, poznamy więcej szczegółów – już bezpośrednio na posiedzeniu komisji.\nAle dzielę się z panem senatorem Zdzisławem taką uwagą, że rzeczywiście wspólnie – bo jest pan przewodniczącym Komisji Środowiska – będziemy mieli okazję ten temat jeszcze bardziej rozszerzyć.\nNa tę chwilę to tyle. Pan dyrektor też nie jest w stanie powiedzieć nic więcej.\nA w związku z tym przechodzimy…\nCzy jeszcze są inne pytania?\n(Senator Ryszard Bober: Połączył się minister.)\n(Głos z sali: Możemy spróbować.)\nO, to dobrze. To w takim razie zapraszam. Jeśli można, to udzielam panu ministrowi głosu.\nPrzepraszam, bo miałem problemy z połączeniem.\nChciałbym prosić Wysoką Komisję o pozytywne zaopiniowanie. Jak rozumiem, państwo dyrektorzy przedstawili już projekt budżetu. Jesteśmy teraz w trakcie dyskusji na posiedzeniu komisji finansów. I bardzo bym prosił, aby po dyskusji projekt budżetu został pozytywnie zaopiniowany. Zgodnie z przedstawionym projektem szczegółowe wydatki budżetowe są załączone w dokumentach, które państwu przesłaliśmy.\nJa przepraszam, ale jestem w trakcie posiedzenia. Wraz z urzędnikami ministerstwa rolnictwa jestem do państwa dyspozycji.\nI raz jeszcze bardzo przepraszam za problemy z łączami. Nie jestem na terenie ministerstwa i stąd taka sytuacja.\nRozumiem, że przedstawiciele pana resortu są kompetentni do udzielenia odpowiedzi, że upoważnił ich pan minister. Czy tak?\n(Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ryszard Bartosik: Tak, tak, tak.)\nDobrze. Na razie pan nie ma nic więcej do powiedzenia. W związku z tym przechodzimy do dalszych części. Na razie dziękujemy, Panie Ministrze.\nW związku z tym, że nie ma więcej pytań, przejdźmy do głosowania.\nKto jest za przyjęciem części 33? Kto jest za?\nProszę o wyniki razem ze zdalnymi.\n(Głos z sali: 0 przeciw.)\n(Głos z sali: 3 senatorów się wstrzymało.)\n(Głos z sali: 3 senatorów.)\n3 senatorów się wstrzymało.\nPrzechodzimy do części 35.\nMuszę zwrócić uwagę na to, że w części 35 rzeczywiście nie jest wielki budżet, ale mamy wzrost do 111%, czyli można powiedzieć, że w tej części są wskaźniki wzrastające, co jest dość pozytywne.\nNie mam uwag i w związku z tym proponuję przegłosować pozytywnie, bez uwag.\nCzy są pytania do części 35?\n(Senator Zdzisław Pupa: Ja chciałbym zapytać.)\nW ostatnim czasie przeżywaliśmy i przeżywamy jeszcze problem związany z obniżką cen żywca wieprzowego i drobiu. Sytuacja na tych rynkach jest naprawdę trudna i dramatyczna.\nChciałbym zapytać, jakie są tutaj relacje z Agencją Rezerw Materiałowych. Chodzi o to, żeby w praktyce te nadwyżki zdjąć z rynku, żeby ustabilizować ceny, po to by rolnicy mogli odzyskać płynność finansową i by nie dochodziło do, można powiedzieć, likwidacji stada podstawowego. Docierają do mnie głosy rolników. Mam kontakt z rolnikami, ze środowiskiem wiejskim. I są niestety bardzo duże problemy właśnie w tym zakresie. Co ministerstwo zamierza zrobić, żeby ustabilizować sytuację na rynku szczególnie wieprzowiny i drobiu? Ale i sytuacja na rynku wołowiny nie jest, można powiedzieć, optymistyczna, gdyż ten pesymizm się w jakiś sposób pogłębia – mówię tu o pesymizmie ekonomicznym, o realiach ekonomicznych. I co ministerstwo planuje zrobić, żeby ta sytuacja była, można powiedzieć, jak najbardziej ustabilizowana. Dziękuję.\n(Zastępca Dyrektora Departamentu Budżetu i Finansów w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Krzysztof Rolczyk: Czy mógłbym w tej sprawie prosić o wypowiedź przedstawiciela KOWR? A może agencji?)\n(Senator Ryszard Bober: Nie, KOWR jest właściwszy.)\n(Zastępca Dyrektora Departamentu Budżetu i Finansów w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Krzysztof Rolczyk: Ja wiem, że…)\n(Senator Ryszard Bober: Zdecydowanie.)\nCzy pan minister chciałby zabrać głos w tej sprawie i odpowiedzieć na pytanie panu senatorowi Zdzisławowi Pupie?\nTak, tak, jeśli mogę…\nRzeczywiście sytuacja na rynku trzody chlewnej jest w tej chwili bardzo trudna, można powiedzieć, że najtrudniejsza od lat. Jak państwo doskonale wiedzą, jeśli chodzi o bezpośrednią interwencję, to możliwości jest mało, a praktycznie ich nie ma, bo jakiś skup interwencyjny i tego typu działania zależne są od decyzji Komisji Europejskiej. Tutaj zbyt dużo ruchów nie mamy. W tej chwili udzieliliśmy pomocy i to działanie jest w trakcie realizacji. Taka pomoc bezpośrednia, czyli wszystkie działania covidowe nie są związane bezpośrednio z produkcją trzody chlewnej czy też z innymi gałęziami, ale jest to pomoc dla rolników i poszczególne tarcze były realizowane. A dla producentów trzody chlewnej ogłosiliśmy działanie, które jest w trakcie realizacji. To jest ta pomoc, której możemy w tej chwili udzielić. Bezpośredniego wpływu na rynki rolne nie ma – to wynika ze wspólnej polityki rolnej. Przyczyny tego stanu rzeczy są dość złożone, ale przede wszystkim działa na to sytuacja związana i z ASF, i z koronawirusem. Jak wszyscy wiemy, rynek chiński zamknął się dla Niemiec, bo tam się pojawił ASF, a w związku z tym Chińczycy nie kupują trzody chlewnej z Niemiec. To ma wpływ na rynek trzody chlewnej w całej Europie. Jest zmniejszone zapotrzebowanie na trzodę chlewną i w ogóle na wszystkie artykuły, w związku z tym, że nie działa wiele działów gospodarki – np. hotele i inne – ale nie chcę rozwijać tego tematu. I rzeczywiście jesteśmy w dość trudnej sytuacji, która dotychczas nie miała miejsca. A w związku z tym działania covidowe i takie działania, jak były ostatnio na rynku trzody chlewnej, w tej chwili trwają. Dziękuję bardzo.\nJa mam tylko uwagę, bo do mnie, pewnie jak do wszystkich senatorów, docierają takie sygnały, że rolnicy w ogóle mają problem ze sprzedażą i odstawiają świnie, aby tylko były zabrane, żeby nie przerastały, bo jak przerastają, to jeszcze niższe ceny dostają. Ja wczoraj miałem interwencję od rolnika, który mówił, że są po 3,40 zł, że może mu dzisiaj po 3,20 zł zapłacą. Czy w związku z tym nie jest stosowne, jak tu już koledzy wspominali, podjęcie jakichś działań, jakie w uprzednich latach były podejmowane? Ja nie mówię jakich, bo pan minister doskonale powinien wiedzieć, jakie działania ewentualnie wewnątrz kraju moglibyśmy podjąć, żeby zdjąć tę nadwyżkę, która jest. Bo to, co się dzieje w tej chwili… To już nie jeden tydzień, ale wiele tygodni i sytuacja wcale się nie polepsza, chyba że ma pan jakieś nowe wieści. Ale mnie po tych informacjach, które we wczorajszych telefonach dostawałem, ręce opadają, w jakich cenach proponują skupić. A rolnicy naprawdę już chcą… Nawet mówią: za byle co sprzedać i wyzbyć się tego, już nie mieć więcej do czynienia z produkcją trzody chlewnej. Tak więc to jest tragedia, jeśli można tak powiedzieć, że tak do tego podchodzą rolnicy.\nJeszcze pan senator?\nJa tylko powiem dwa zdania z czysto, proszę państwa, ludzkiego punktu widzenia. Słyszymy, jak pan minister się męczy, gdy odpowiada. Proponuję: nie kierujmy akurat w dniu dzisiejszym pytań do pana ministra. Życzmy panu ministrowi zdrowia. Pan minister doskonale, jak myślę, już poznał te problemy i w czasie tej choroby na pewno będzie intensywnie myślał, żeby jakoś je rozwiązać. Będziemy mieli dwunastego kolejne posiedzenie komisji, jak pan przewodniczący zakomunikował, myślę, że dwunastego pan minister się pojawi i będziemy rozmawiać, bo dziś to nie ma sensu. A poza tym słyszalność jest taka, że rozumiemy co drugie słowo pana ministra, więc efekt przekazywania informacji jest żaden. Dlatego jeszcze raz proszę z czysto ludzkiego punktu widzenia: dajmy panu ministrowi spokój, życzmy zdrowia, a jak wyzdrowieje, będziemy rozmawiali o problemach, które on musi również rozwiązywać. Dziękuję.\nJa rozumiem, że pan senator mówi to z troski o zdrowie ministra, ale pamiętajmy, że w czasie dzisiejszego posiedzenia, które odbywamy, również główny minister ma obowiązek słuchać nas i wyciągać z tego wnioski. Bo ta sprawa jest skierowana nie do pana ministra bezpośrednio, ale do głównego ministra, a on tylko pośredniczy. Tak że odpowiedź powinna być w tym momencie… powinna być podjęta jakaś decyzja przez głównego ministra i zawsze tak kierujemy sprawy.\nJeszcze pan senator Ryszard Bober.\nPanie Przewodniczący! Szanowni Państwo! Koledzy!\nNo, rzeczywiście mówimy o bardzo ważnej sprawie, jaką są rynki rolne. Za chwilę, bo w poniedziałek lub we wtorek, będzie w Senacie procedowana również ustawa o rezerwach, o Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych. Ta agencja przechodzi do pana premiera. W części 83 są środki w rezerwie na interwencję również na rynku rolnym i być może przyspieszy to procedurę i będą podjęte na najwyższym szczeblu decyzje o interwencji na rynku tego nieszczęsnego mięsa wieprzowego. Ja sam jako producent… Już nie będę mówił, od kiedy czekam, żeby dokonano zdjęcia, ale tego nie chcę już rozważać. Rzeczywiście ja mówię o promocji, o bardzo poważnej kwestii, która jest zapisana w tej części. Ale tak naprawdę prosiłem, żebyśmy to rozważali i procedowali łącznie, z tego względu, że największe zadanie w tym zakresie ma jednak KOWR, który przejął Agencję Rynku Rolnego lub został utworzony w wyniku połączenia Agencji Rynku Rolnego, która do tej pory pełniła tę funkcję, z ANR. Tak naprawdę wszyscy państwo macie po trochu wpisane w zadania promocję produktu polskiego, produktu rolnego czy przetworzonego, czy nieprzetworzonego. Ja się obawiam, że brakuje tutaj koordynacji, że rzeczywiście będzie tak, że każdy sobie coś będzie robił. A środki, które są desygnowane, są naprawdę bardzo duże. Do tego dochodzą jeszcze środki na promocję poszczególnych rynków, rynku mleka, rynku mięsa drobiowego, mięsa czerwonego, i to dopiero składa się na całość tej promocji, która jest zaplanowana. Ale mówicie państwo również o istotnych sprawach, o skróceniu łańcucha od pola do stołu, bardzo ważnej przecież sprawie, na której nam zależy. Jednak tak naprawdę w tym budżecie i w żadnym budżecie państwa nie ma powrotu do istoty tej sprawy, a mianowicie do polskich norm artykułów rolno-spożywczych. Piszecie państwo, że będziecie uczyli ludzi czytać etykiety ze zrozumieniem. No, wierzcie mi, że jest tam gdzieś taki akapit zapisany, chyba w sprawozdaniu KOWR. No, jest ważne, żebyśmy świadomie nabywali artykuły, w których są różne E, żeby to wykluczyć i żeby do konsumentów docierać, tak żeby rzeczywiście świadomie na to spojrzeli. Ale jeżeli nie wprowadzimy w Polsce norm, w których będzie określony procentowy udział poszczególnych artykułów segmentu w danym produkcie, to naprawdę nie uchronimy naszego rynku rolnego. To jest to, co Francuzi zrobili. Tam nikt nie wjedzie, jeżeli nie spełni ich norm dotyczących danego produktu i żaden inny produkt się nie pojawi. W taki sposób chrońmy te rynki. Chrońmy te rynki poprzez badania tego, co wpływa z zewnątrz. Ja nie mówię o rynku europejskim, bo on jest zunifikowany i wszystkie produkty dostępne w danym kraju na niego wjeżdżają. One pozastandardowo są produkowane w innych krajach i na to nie mamy większego wpływu, ale badajmy te produkty, chociaż od czasu do czasu. Od tego jest agencja… To wpisane jest również w działaniach państwa, ale to jest w przypadku środków ochrony roślin… W zadania PISiPAR chyba były wpisane te wszystkie zadania, które miały dotyczyć jakościowego badania tych produktów.\nNaprawdę mam prośbę o koordynację tych wszystkich działań. Piszecie państwo, że będziecie promowali na rynkach Dalekiego Wschodu, w Chinach, Singapurze, Wietnamie. Okej. Zawalił się rynek bezpośredni w Chinach, trzeba obchodzić to. Takie są łańcuchy dostaw, taki jest świat. My nie potrafimy w Polsce stworzyć naszej polskiej platformy sprzedaży. Jesteśmy piątym producentem mleka, a wszyscy poprzez kogoś sprzedają swoje artykuły. Nie ma takiego porozumienia. Dzięki Bogu, że jeszcze mamy spółdzielczość mleczarską, która powinna łączyć, która powinna pokazywać, że potrafimy stworzyć polską platformę sprzedaży, być mocni na tym rynku i konkurować z innymi. Bo gdy każdy sobie coś robi i poprzez kogoś, to niewiele z tego wynika. O takich działaniach mówię i takie działania winny być podejmowane przez państwa agencje, bo macie zapisane w statutach te wasze działania. Dziękuję.\nRozumiem, że możemy przejść do głosowania. Opinia przeze mnie zaprezentowana jest raczej pozytywna. W związku z tym przechodzę do głosowania, zarządzam głosowanie.\nKto jest za przyjęciem części 35 „Rynki rolne”?\n(Głos z sali: 2 senatorów.)\nProszę o doliczenie wyników głosowania zdalnego.\n(Głos z sali: 7 głosów za, nikt nie głosował przeciw, 3 senatorów się wstrzymało.)\n7 głosów za, nikt nie głosował przeciw, 3 senatorów się wstrzymało.\nPrzechodzimy do części budżetowej 62 „Rybołówstwo”.\nPan senator Maciej Łuczak… Czy jest na...\n(Głos z sali: Jest zdalnie.)\n(Senator Maciej Łuczak: Tak. Dziękuję bardzo, Panie Przewodniczący.)\nProszę, Panie Senatorze, udzielam głosu.\nWcześniej pan dyrektor już przedstawił cyfry. Nie wnoszę żadnych uwag, jeśli chodzi o tę część „Rybołówstwo”. Budżet jest przygotowany dość solidnie. Ale korzystając…\n(Przewodniczący Jerzy Chróścikowski: Panie Senatorze, może bliżej mikrofonu, bo słabo słychać.)\nMówię, że nie wnoszę żadnych uwag, jeśli chodzi o budżet związany z rybołówstwem. Ale korzystając z okazji chciałbym, że tak powiem, dołączyć do głosów moich przedmówców, kolegi Łyczaka, kolegi senatora Bobera, i prosić pana przewodniczącego, by zaprosić pana ministra na posiedzenie. Bo tak jak już wcześniej moi koledzy zaznaczyli, nie znamy do końca strategii ministerstwa rolnictwa. Tych problemów – już nie chcę się powtarzać – jest naprawdę bardzo wiele. My spotykamy się w terenie z rolnikami i też chcielibyśmy wiedzieć, co możemy i co powinniśmy im przekazać na temat tego, jak będzie wyglądała dalsza strategia, jeśli chodzi o ministerstwo rolnictwa. No i to w zasadzie wszystko. Bardzo dziękuję.\nCzy są z sali pytania co do części 62 „Rybołówstwo”?\n(Senator Zdzisław Pupa: Już nie ma.)\nKto jest za przyjęciem pozytywnej opinii w sprawie części 62 „Rybołówstwo”?\nProszę o podanie wyników łącznie z głosowaniem zdalnym.\n(Głos z sali: 8 głosów za, 0 przeciw, 2 senatorów się wstrzymało.)\n8 głosów za, 0 przeciw, 2 senatorów się wstrzymało.\nPrzegłosowaliśmy tę część.\nPrzechodzimy dalej: część budżetowa 72 „Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego”.\nWitam panią prezes, bo widziałem, że jest obecna.\nJest pani prezes KRUS?\nUdzielam głosu w tym momencie… Witam panią prezes i panią wiceprezes.\nW tej chwili możliwość przedstawienia sprawozdania ma pan senator Beniamin Godyla.\nW sumie ja chciałbym się skupić tylko na punkcie „Fundusz Administracyjny”. Tak jak tu już któryś z panów senatorów – zdejmę maskę – zaznaczył, nie mieliśmy porównania budżetu z budżetem na ubiegły rok. I głównie skupiłbym się też na wynagrodzeniach osobowych pracowników. Bo jak wiemy, pracownicy KRUS nie są docenieni tak, jak można powiedzieć, pracownicy ZUS, którzy wykonują podobną pracę, można powiedzieć, że taką samą. Obecnie średnie wynagrodzenie brutto pracownika KRUS to 1 tysiąc 850 zł i to są pracownicy, którzy pracują 5–15 lat w KRUS. Jeżeli teraz najniższa krajowa będzie o 200 zł większa, to tak naprawdę pracownik KRUS będzie miał tylko 50 zł więcej, niż wynosi najniższa krajowa. Dlatego też chciałbym uzyskać jakieś informacje, o ile w budżecie zwiększony został fundusz na wynagrodzenia pracowników.\n(Senator Beniamin Godyla: Tak, tak.)\nCzy pani prezes chciałabym zabrać głos…\n(Senator Ryszard Bober: Ja mam pytanie do pani prezes, jeżeli można.)\nCzy pani prezes nas słyszy i może włączyć mikrofon?\nW międzyczasie proszę pana senatora Ryszarda Bobera o zadanie pytania.\nJa mam krótkie pytanie dotyczące tych spraw przejścia rolników na emeryturę. Chyba jako jedyni pozostali oni pokrzywdzeni, bo spełniając wymogi przejścia na emeryturę rolniczą, mając ukończone 65 lat i do tego 40 kwartałów okresu składkowego, muszą również spełnić dodatkowy warunek pozbycia się w sposób trwały gospodarstwa. W pozostałych gałęziach naszej gospodarki nie ma takiego obowiązku. Każdy przedsiębiorca, każdy rzemieślnik po ukończeniu sześćdziesiątego piątego roku życia może dalej pracować, prowadzić swój biznes, swój zakład, natomiast rolnik nie może. Wiem, jakie ta ustawa miała korzenie, ona powstała dużo, dużo wcześniej, rzeczywiście wtedy, kiedy był problem na wsi, kiedy nie było sukcesji, kiedy było dużo młodych osób i te osoby oczekiwały na gospodarstwa, ale w tej chwili sytuacja diametralnie się zmieniła. Teraz ze świeczką trzeba szukać następców. Myślę, Pani Prezes, że KRUS powinien wystąpić z taką inicjatywą. Ja już wielokrotnie składałem poprawkę, aby w tym bodajże §35 dotyczącym waszej działalności ten zapis zmienić i wykreślić ten trzeci warunek. Dziękuję.\nJa mogę tylko dołączyć do tego oczekiwania, bo sam też już wielokrotnie składałem wnioski… Ostatnia inicjatywa jest u pana prezydenta, chodzi o to, żeby on sam zgłosił taką inicjatywę. No, musi być wola polityczna, czyli musi być parlament, który rzeczywiście podejmie taką decyzję, bo sam resort jak widać, jest nieskuteczny, gdyż do tej pory nie udzielono nam odpowiedzi na wielokrotnie składane wnioski. Trudno mi wyobrazić sobie, że pani prezes zechce taką inicjatywę podjąć. Ja apeluję do nas, parlamentarzystów, żebyśmy tę inicjatywę, o której pan senator mówi, a o której ja już wiele razy pisałem i którą wiele razy składałem, jednak zrealizowali. Tu naprawdę potrzebna jest wola polityczna parlamentu, bo to jest zapis ustawowy. Oczywiście pani prezes jest tylko wykonawcą. Pan minister może powiedzieć, że prosi ją o przygotowanie ewentualnie takiej propozycji, żeby potem zgłosił ją albo minister rolnictwa, albo my, posłowie, senatorowie. No ale tak jak powiedziałem, w tej chwili pan prezydent zobowiązał się do tego, że będzie taką inicjatywę składał.\nCzy pani prezes Hadzik, prezes KRUS, chciałaby zabrać głos? Jest słyszalna?\n(Głos z sali: Jest jakiś problem z głośnikiem, widzimy, ale nie słyszymy…)\nCzy pani prezes może włączyć swój głośnik, żebyśmy ewentualnie ją usłyszeli? Czy pani prezes może włączyć głośnik?\n(Głos z sali: No dobrze, jedziemy dalej.)\nNie mamy możliwości się połączyć?\nW związku z tym nie ma kto udzielić nam odpowiedzi. Pan dyrektor też nie jest w stanie.\nKto jest za przyjęciem części 72 „Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego”? Kto jest za?\nProszę o podanie łącznych wyników.\n(Głos z sali: 7 głosów za, 0 przeciw, 3 senatorów się wstrzymało.)\n7 głosów za, 0 przeciw, 3 senatorów się wstrzymało.\nDziękuję pani prezes za uczestnictwo w posiedzeniu, ale przykro, że się nie udało połączyć.\nPrzechodzimy do załącznika nr 11 „Plan finansowy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa”.\nProsiłbym o zabranie głosu pana senatora Zdzisława Pupę.\nJa w związku z tym załącznikiem nr 11 dotyczącym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa chciałbym podziękować pani prezes Marii Fajger, a także jej zespołowi, za to, że odważyła się przyjść, że nie zasłania się zdalnym uczestnictwem w posiedzeniu komisji, ale przyszła osobiście. To się ceni, że rzeczywiście możemy tutaj porozmawiać również o sprawach Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Tych tematów związanych z agencją jest bardzo dużo. Agencja wykonuje ogrom zadań. Cały ciężar, można powiedzieć, wspierania rolnictwa spoczywa na agencji modernizacji rolnictwa.\nJa zaznaczyłem i chcę podkreślić przynajmniej 2 ważne zadania, które agencja wykonuje. Jesteśmy nie tylko w okresie pandemii, ale jesteśmy też zagrożeni tym wirusem ASF. Ta pomoc finansowa w ramach refundacji wydatków poniesionych przez producentów świń na dostosowanie gospodarstw do wymogów utrzymywania świń, tzw. bioasekurację, jest istotnym elementem również w wydatkach agencji modernizacji rolnictwa. Chciałbym zapytać panią prezes, czy te środki są w jakiś sposób wystarczające, czy dużo rolników się zgłasza właśnie po pomoc finansową w celu refundacji tych wydatków poniesionych na bioasekurację. Swego czasu był raport Najwyższej Izby Kontroli, który mówił właśnie o tym, że bioasekuracja jest jednym z najistotniejszych elementów walki z chorobą ASF. Dlatego chciałbym panią prezes zapytać, aby opowiedziała ogólnie, nie szczegółowo, jakie jest zainteresowanie rolników właśnie tymi środkami i czy jest wystarczająco dużo środków na tego typu cele.\nDrugi temat, na który chciałbym zwrócić uwagę, to to, że w gospodarstwach rolnych zdarzają się sytuacje trudne, często związane z zadłużeniem gospodarstwa rolnego będącym skutkiem nie winy rolników, ale choćby sytuacji na rynku. Takie przypadki znam z racji pełnienia funkcji senatora. Do mojego biura zgłaszają się właśnie rolnicy, których dotknęła ta sytuacja trudna i skomplikowana. I widzę, że macie państwo pomoc w formie pożyczki na sfinansowanie spłaty zadłużenia powstałego w związku z prowadzeniem działalności rolniczej. Z tym się wiąże jeszcze jedna sytuacja, gdyż jest np. rolnik, który uzyskał w jakiś sposób możliwość dofinansowania, wsparcia jego gospodarstwa, tylko że bank nie chce mu przyznać dodatkowych pieniędzy z uwagi na to, że jest to gospodarstwo zadłużone, chociaż stara się on powoli to zadłużenie spłacić, wychodzić z tego zadłużenia. No i tu jest właśnie też taka potrzeba spojrzenia na sprawę tak, aby takim rolnikom pomóc. Ta sytuacja jest znana w oddziale terenowym agencji, ale również i w centrali. Wydaje mi się, że takie sytuacje należałoby w jakiś sposób szczególnie traktować, żeby takim rolnikom pomagać w wyjściu z trudnej sytuacji, bo oni wpadli w tę pułapkę zadłużenia nie z własnej winy, tylko w wyniku sytuacji na rynku i ewentualnie jakiegoś braku działań, które pozwoliłyby tę sytuację, jak już wcześniej wspominałem, stabilizować na rynkach rolnych.\nTylko na to chciałem zwrócić uwagę pani prezes. Myślę, że jeżeli pani prezes by kilka słów na ten temat powiedziała, to zainteresowani rolnicy chętnie by tego posłuchali. Dziękuję uprzejmie.\nJeśli pani prezes może o tym powiedzieć, to proszę.\nZastępca Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Maria Fajger:\nBardzo dziękuję za dobre słowa pod adresem agencji. Rzeczywiście rok 2020 był rokiem ogromnie trudnym, ale też rokiem rekordowych wypłat dla naszych beneficjentów. Ja tylko przypomnę, że ponad 28 miliardów zł w ciągu roku z agencji wypłynęło na konta naszych rolników. A żeby pokazać, jak bardzo intensywna była końcówka tego roku 2020, powiem, że wtedy, kiedy zaczęliśmy kampanię zaliczkową… że do końca grudnia było to ponad 15 miliardów zł. A żeby pokazać skalę pracy, powiem, że to ponad 3 miliony przelewów.\nAle wracając do bezpośrednich pytań pana senatora, chciałabym odpowiedzieć, że jeśli chodzi o program bioasekuracyjny, czyli ten, który ma w sposób najprostszy pomóc rolnikom w tym, żeby dostosowali swoje gospodarstwo i uchronili je przed afrykańskim pomorem świń, to w tym roku zaplanowany jest budżet na poziomie 15 milionów zł. W ubiegłym roku, niestety, nie była możliwa wypłata do końca ubiegłego roku tej pomocy, dlatego że skończył się limit pomocy de minimis, a to jest właśnie pomoc, która w ramach tamtej ścieżki pomocowej jest wypłacana. W tym roku po uruchomieniu pomocy de minimis będziemy niezwłocznie rozpoczynali wypłatę środków na bioasekurację, jeżeli będzie taka możliwość, oczywiście po przeprowadzeniu całej procedury, czyli najpierw będzie ogłoszenie naboru, potem my zbierzemy wnioski, wydamy decyzję i wypłacimy środki.\nAle wracając jeszcze do poprzedniej części dyskusji na temat sytuacji producentów trzody chlewnej, powiem, że agencja ma możliwości wpływania w sposób pośredni na sytuację finansową tych rolników. Ja chcę tylko przypomnieć, że z końcem tamtego roku ogłoszony był nabór na wyrównanie dochodów i my w ramach środków w niewygasach będziemy wypłacać tę pomoc. Rolnicy złożyli ponad 1 tysiąc 900 wniosków na niespełna 60 milionów zł. I niezwłocznie będziemy rozpoczynać wypłacanie tej pomocy.\nNowa pomoc, na którą z końcem tego roku zakończył się nabór, a który my na roboczo nazywamy „Świnie – COVID”, to jest ta pomoc, która była adresowana do producentów trzody chlewnej, którzy właśnie ucierpieli z tytułu COVID-19. Jeszcze nie mamy do końca zebranych wszystkich informacji z terenu, bo w ostatnich dniach ten nabór się zakończył, ale już w tym momencie mamy ponad 10 tysięcy 450 wniosków i zakładamy, że zostanie wypłacona pomoc na ok. 150 milionów zł. Środki na tego typu pomoc są, w związku z czym niezwłocznie, jak tylko będzie to możliwe, będziemy je wypłacać.\nDrugie pytanie dotyczyło… aha, pożyczki restrukturyzacyjnej. Pożyczka restrukturyzacyjna to jest ta pomoc, która ma, jak wiemy, bardzo długą historię. Była notyfikacja tej pomocy w Komisji Europejskiej. Ona dość wolno się rozwijała, jeżeli chodzi o końcówkę tamtego roku. Przypomnę: żeby rolnik mógł dojść do takiego etapu, że wnioskuje do agencji, musi mieć złożony plan restrukturyzacyjny. Ten plan restrukturyzacyjny musi być pozytywnie zaopiniowany przez ośrodki doradztwa rolniczego i dopiero potem kolejnym krokiem jest właśnie wniosek do agencji. Wiemy, że w tym momencie w ośrodkach doradztwa rolniczego jest ocenianych chyba ok. 5 takich wniosków. Jeden przeszedł ocenę pozytywnie, więc myślę, że z początkiem tego roku rozpoczniemy również realizację finansową tej pomocy. Dziękuję bardzo.\nDziękuję, Pani Prezes.\nCzy są jeszcze pytania państwa senatorów?\n(Senator Ryszard Bober: Przepraszam, jeszcze…)\nNo nie, przepraszam. Pani Prezes, ja jestem beneficjentem tego programu bioasekuracji i naprawdę trwało to 13 miesięcy. 31 grudnia otrzymałem przelew, dziękuję bardzo. Ale ja mówię w zupełnie innym kontekście, nie żartobliwym. Rzeczywiście jest to bardzo prosty projekt i wystarczyłoby to robić na oświadczenie rolnika: wykonał, to jedziecie, sprawdzacie i wypłacacie. A te procedury związane z tym… Ja wiem, że są pomyłki przy składaniu tych wniosków o płatność czy przy zwykłych, są poprawki. Troszeczkę inaczej to było. Ja już nie mówię o sytuacji, którą mieliśmy w przypadku SPOR czy w przypadku SAPARD, w przypadku tamtych środków, ale myślę, że za bardzo brniemy w kwestie proceduralne. No, są to środki publiczne, ja wiem, że macie swoje regulaminy. Ale powinniśmy, żeby efektywnie wykorzystać te środki, troszeczkę te procedury uprościć. Odpowiedzialność rolnika, jego podpis… To powinien być dla państwa rzeczywiście ten dokument, który jest wiarygodny, który przyjmujecie i po prostu nie ma dyskusji. Jeżeli jest odstępstwo, to jest kara, jest albo redukcja wypłaty, albo rzeczywiście odstąpienie od umowy. Ale my musimy się szanować i musimy po prostu się nauczyć z tymi wszystkimi programami… Bo to nie jest jeden program, to jest malutki program, który realizujecie, są ważniejsze, o nich dzisiaj nie będziemy dyskutować. Dziękuję bardzo.\nCzy pani prezes chciałaby jeszcze się odnieść?\nTrudno mi się odnieść bezpośrednio do pojedynczego przypadku. Tak że możemy być potem w kontakcie na roboczo.\nCzy ktoś jeszcze chciałby ewentualnie zadać pytania do tej części, którą omawiamy w tej chwili, załącznika nr 11 „Plan finansowy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa”? Nie.\nTo proszę, przechodzimy do głosowania.\nKto jest za przyjęciem „Planu finansowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa”?\n(Głos z sali: 2 senatorów się wstrzymało.)\nProszę o podanie łącznych wyników głosowania.\nPrzechodzimy do „Planu finansowego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa wraz z planem finansowym Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa”.\nProszę, pan senator Ryszard Bober.\nRzeczywiście mamy sprawozdanie, i plan, i założenia, które tak naprawdę są zdecydowanie różne, gdy je analizujemy rok do roku. I tego sprawozdania KOWR samodzielnie nie można rozpatrywać. Je należy łączyć z agencją własności, która państwu tak naprawdę bezpośrednio podlega. Macie tam bodajże 462 miliony na bieżące funkcjonowanie. Ale KOWR to nie tylko zasoby ziemi, to nie tylko gospodarstwa i dbałość o to. Ta symboliczna kwota, która jest na restrukturyzację gospodarstw w trudnej sytuacji, te 50 milionów zł to jest taka kwota śladowa. Ale te warunki, które państwo macie wpisane, żeby pomóc w procesie restrukturyzacji gospodarstwa w trudnej sytuacji, są tak drakońskie, że chyba mało który rolnik się godzi na to, żebyście w tym obszarze działali.\nWspomniałem już o tych wszystkich zadaniach promocyjnych, które państwo wykonujecie i które są bardzo istotne dla funkcjonowania całej przestrzeni rolnej i okołorolnej, ale macie państwo również bardzo duże środki na tzw. dożywianie dzieci w szkołach, które było realizowane. W tej chwili prawdopodobnie ze względu na COVID ta sytuacja się zmieniła, szkoły nie funkcjonują, są problemy z tego tytułu. Wierzę w to, że to ruszy i w tym roku będzie już jakaś normalność. Ale naprawdę w zasobach są… Pokazujecie państwo zdecydowanie mniejsze przychody w tym roku ze sprzedaży, przychody na tym samym poziomie z gospodarowania mieniem. Duże wydatki są zaś na te wszystkie prace uzgodnieniowo-geodezyjne. Pewnie jest jeszcze bardzo dużo tego do wyprostowania. W przypadku tych wszystkich zadań i promocji jesteście państwo przyzwyczajeni do tego, że jesteście tak naprawdę ośrodkiem wsparcia swoich gospodarstw, tych agencyjnych strategicznych spółek. Musicie mentalnie się zmienić. Wy jesteście Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa. A proszę zwrócić uwagę na zapis na stronie 25 waszego planu: będziecie wspierać postęp biologiczny w swoich spółkach. To przepraszam, jako skromny Bober, hodowca bydła i pasjonat pozytywnie zakręcony muszę państwu powiedzieć, że w pierwszej setce jałówek najlepiej ocenionych pod względem wartości hodowlanej mam ich 10. A waszych 38 spółek strategicznych pewnie ma 50% tego wszystkiego. Ale na litość boską nie piszcie tak, bo jak ktoś to czyta, widzi, jakie macie nastawienie do rolnictwa i w którym kierunku zmierzające działania będziecie chcieli podejmować.\nJeżeli popatrzymy na środki, którymi dysponujemy… Pan dyrektor mówił, że 30 milionów przekazujecie do budżetu, że chyba 272 miliony idą na fundusz repatriacji. No, to rzeczywiście są działania, które pokazują, że macie ujemny wynik.\nAle wracam jeszcze do zasobu. W tych przychodach z zasobu macie pokazane zero dywidendy od tych swoich spółek strategicznych . To pytam: czy rzeczywiście w tych spółkach agencyjnych jest taka sytuacja, że one w ogóle nie wypracowują zysku i wy w sumie z tego tytułu macie 122 miliony straty? Jest ona mniejsza w stosunku do założeń w poprzednich latach.\nOgrom pracy i życzę, żebyście państwo rzeczywiście mentalnie troszeczkę się zmienili i w tym ważnym okresie współpracowali między sobą jako agencje w promowaniu naszych produktów żywnościowych na rynkach zewnętrznych i wewnętrznych. Dziękuję…\nA, jeszcze jedna sprawa dotycząca tych… Jak funkcjonują te fundusze promocji? Bo państwo macie tylko udział, część w swoim budżecie, ok. 2 milionów 700 tysięcy zł, a jeżeli popatrzymy na łączny budżet stworzony dla wszystkich rynków, to zobaczymy, że on przekracza pewnie 20 milionów. W czyjej dyspozycji są pozostałe środki? Ja wiem, że są rady poszczególnych funduszy promocyjnych. Jak to jest? Czy pan dyrektor, czy KOWR na ten temat by odpowiedział? Dziękuję.\nProszę o udzielenie odpowiedzi pana dyrektora.\nZastępca Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa Michał Wiśniewski:\nPanie Przewodniczący! Szanowni Państwo! Panie Senatorze!\nWracając do tego, co pan powiedział na samym początku, powiem, że wszystkie działania promocyjne są koordynowane. One są koordynowane przez ministerstwo rolnictwa i przez departament, którym kieruje pan dyrektor…\n(Przewodniczący Jerzy Chróścikowski: Mam prośbę, żeby albo mówić bliżej mikrofonu, albo maskę sobie uchylić, bo naprawdę słabo pana słyszymy.)\n…pan dyrektor Michał Rzytki. Tak więc wszystkie działania promocyjne, które są realizowane w szeroko rozumianym sektorze rolnym, są koordynowane przez ministerstwo. Gros tych działań promocyjnych, tak jak już pan senator Bober powiedział, spoczywa na Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa. I tak jak tutaj było dobrze zauważone, mamy w tym roku również zaplanowane działania promocyjne na kwotę 15 milionów zł. Chciałbym tutaj zauważyć, że w roku 2020 od stycznia do sierpnia wartość sprzedaży towarów rolno-spożywczych za granicę osiągnęła kwotę prawie 22 miliardów euro. Co to oznacza? To oznacza 6-procentowy wzrost w stosunku do analogicznego okresu w roku ubiegłym. Te 6% równa się 1 miliardowi 200 milionom euro. Nadal będziemy planować wydarzenia zagraniczne, choć z racji pandemii one mają inny wymiar. Ponieważ czasem odbywają się w sposób tradycyjny, z racji pandemii nie jesteśmy w stanie wysłać naszych pracowników, nie są w stanie polecieć firmy, jednak artykuły są wysyłane za granicę i posiłkujemy się naszymi placówkami dyplomatycznymi. Planowane są również targi w formie hybrydowej, czyli i zdalnej, i tradycyjnej, jak również tylko i wyłącznie zdalnej. Te wszystkie działania niestety kosztują. Ta kwota 15 milionów jest tą kwotą, którą zabudżetowaliśmy na promocję.\nWracając do pytania drugiego, o odpowiedź na które pan senator Bober prosił, mianowicie pytania o gospodarstwa zadłużone, powiem, że tak, mamy zabudżetowane 50 milionów. W zeszłym roku zostało wypłaconych 20 milionów. Przypadki 70 gospodarstw w tej chwili są rozpatrywane. A w odniesieniu do tego, co pan senator powiedział, że są bardzo wygórowane wymagania, chciałbym powiedzieć, że o ile ja się orientuję, są 2 wymagania. Pierwsze to takie, że stan zadłużenia musi pokrywać majątek, a drugie jest takie, że te zadłużenia muszą być wymagane. I tak jak powiedziałem na początku, w tej chwili przypadki 70 gospodarstw, 70 rolników są rozpatrywane.\nWracając do tego, co również pan senator Bober powiedział, że nie ma takiej platformy, na której moglibyśmy handlować dużymi partiami naszych produktów, chcę zaznaczyć, że taka platforma jest rozwijana przez KOWR oraz Giełdę Papierów Wartościowych. Jest to projekt współfinansowany przez NCBiR. Projekt nazywa się, tak jak już wspomniałem, Platforma Żywnościowa. W tym momencie odbywa się handel tylko i wyłącznie jednym produktem, czyli pszenicą. W tym roku, czyli w roku 2021, planujemy rozwinąć tę platformę, rozszerzyć ją o kolejne produkty.\nJeżeli chodzi o wynik ujemny, to jeśli mogę, poproszę o odpowiedź pana Pawła, głównego księgowego, bo byłby w stanie bardziej merytorycznie wytłumaczyć to niż ja. Wynik ujemny bierze się tylko i wyłącznie z tego, że przed rokiem 2015 była sprzedawana ziemia i były nakładane… przepraszam, nie nakładane, tylko była możliwość odroczenia wpłat za sprzedaż ziemi. Ale poproszę głównego księgowego, żeby bardziej szczegółowo to wytłumaczył.\nP.O. Główny Księgowy w Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa Paweł Mroczek:\nSzanowni Państwo, jak już pan dyrektor wspomniał w kwestii ujemnego wyniku finansowego, faktycznie sytuacja jest taka, że główna część sprzedaży ziemi, która dzisiaj jest wstrzymana, była realizowana w latach 2011–2015 i dzisiaj właśnie te wpłaty ratalne powodują to, że mamy środki finansowe, które są wystarczające na realizację naszych wydatków, a przychód z tej sprzedaży był ujawniony w tamtym okresie. On dzisiaj nie zaburza funkcjonowania Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Musimy też zauważyć, że tak jak było wcześnie wspomniane, są realizowane wszystkie nasze zobowiązania dotyczące tych przekazów zewnętrznych, m.in. na Fundusz Rekompensacyjny. Dziękuję.\nCzy są jeszcze pytania z sali?\nNie ma więcej chętnych do zadawania pytań, w związku z czym przechodzimy do głosowania.\nMamy właśnie przegłosować „Plan finansowy Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa wraz z planem finansowym Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa”.\nProszę o podanie wyników łącznych.\n(Głos z sali: 6 głosów za, 0 przeciw, 2 senatorów się wstrzymało.)\n6 głosów za, 0 przeciw, 2 senatorów się wstrzymało.\nPrzechodzimy do załącznika nr 13, czyli teraz pan senator Beniamin Godyla. Są to plan finansowy Funduszu Emerytalno-Rentowego, plan finansowy Funduszu Prewencji i Rehabilitacji i plan finansowy Funduszu Administracyjnego.\nPanie Przewodniczący, ja już wcześniej wspomniałem o tym podczas omawiania budżetu Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Tak jak wspomniałem, nie ma tu jakiegoś porównania, tak żebyśmy mogli się odnieść do tego budżetu, i nie ma kontaktu z panią prezes, tak że ja bym na razie ten temat…\n(Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Aleksandra Hadzik: Dzień dobry państwu. Może teraz mnie słychać.)\nJuż mamy połączenie.\n(Senator Beniamin Godyla: No to bardzo się cieszę.)\nMamy połączenie, pani prezes słyszy.\nPan senator już skończył wypowiedź?\n(Senator Beniamin Godyla: Tak.)\n(Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Aleksandra Hadzik: Dzień dobry. Panie Przewodniczący! Szanowna Komisjo…)\nW związku z tym udzielam głosu pani prezes.\nPrezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Aleksandra Hadzik:\nJeśli mogę, to może najpierw odniosę się do tego, co zdążyłam usłyszeć wcześniej. Było pytanie o kwestię wynagrodzeń. Obecnie w planie na 2021 r. nie mamy zaplanowanej żadnej podwyżki, gdyż nie uzyskaliśmy takiej zgody, ale ja oczywiście bardzo chętnie taką podwyżkę bym zaplanowała. Padło też stwierdzenie dotyczące średniego wynagrodzenia. Ono obecnie w oddziałach regionalnych wynosi 3 tysiące 876 zł 72 gr, a w całej kasie, według angaży, ono wynosi 3 tysiące 978 zł 97 gr. Udało się to zrobić dzięki 10-procentowej podwyżce, która była w budżecie na 2020 r. Dzięki tej podwyżce wyrównaliśmy najniższe wynagrodzenie do kwoty 2 tysięcy 800 zł brutto. Niestety sytuacja, którą wszyscy teraz przechodzimy, znamy, spowodowała, że dalszych planów po prostu nie ma. Ale oczywiście liczę tutaj na wsparcie również z państwa strony.\nTyle usłyszałam. Jeżeli było coś jeszcze, to bardzo bym prosiła o powtórzenie, bo próbowaliśmy się łączyć w inny sposób i nie słyszałam wszystkiego.\nPan senator Godyla. Proszę.\nJeszcze pytanie do pani prezes odnoszące się do tego wynagrodzenia. Nie wiem, jak to jest liczone, ale mam inne dane, nie mogę ujawnić, od kogo. Jednak to nie jest tak, Pani Prezes, bo osoba, która pracuje 15 lat, ma 2 tysiące 890 zł. Nie liczę tego, że ma dodatek za staż pracy, ale ta podstawowa kwota brutto to 2 tysiące 890 zł. Jeżeli teraz najniższa krajowa to będzie 2 tysiące 800 zł, to ta osoba będzie miała praktycznie minimalnie powyżej najniższej krajowej. Dlatego wnioskowałbym, żeby wynagrodzenia ujednolicić z wynagrodzeniami w ZUS. Dziękuję.\nJa oczywiście, Panie Senatorze, jak najbardziej z tym się zgadzam. Ja też bym to postulowała. Mogę też podać, że różnica między ZUS a KRUS, jeżeli chodzi o przeciętne wynagrodzenie, to ok. 900 zł, a np. różnica między przeciętnym wynagrodzeniem w KRUS i agencji restrukturyzacji to ponad 700 zł. Tak że ja jak najbardziej przychylałabym się do tego wniosku. Cały czas w takim kontekście działamy. Ale oczywiście to nie jest tylko moja domena, aby te pensje zostały podwyższone.\nJa żeby już nie przedłużać… Może to jest wniosek do ministerstwa. Pana ministra nie ma, jest tylko pan dyrektor. Tak że ja już bym na tym skończył, bo możemy mówić i mówić, a my wiemy, ile ci ludzie zarabiają. Dziękuję.\nPani Prezes, no, fakty są faktami, nie dyskutujemy z faktami. Wiadomo, że w terenie pracownicy mają przeciętnie 2 tysiące 800 zł, 3 tysiące czy 3 tysiące 300 zł, mówimy o podstawowym wynagrodzeniu. Są dodatki, które to rekompensują pracownikom, i one podnoszą średnią. No ale wiadomo, że wchodzi w to trzynastka czy jakieś inne nagrody. Jednak generalnie to jest tak, że w terenie… Ja sam na swoim terenie sprawdzałem, jak mniej więcej to wygląda. To jest tak, że pracownik ma 2 tysiące 800 zł, 3 tysiące, 3 tysiące 300 zł, i to pracownik z długoletnim stażem pracy. Tak że takie jest podstawowe wynagrodzenie i to jest jedno z najniższych wynagrodzeń w ogóle, jak patrzę, w resorcie rolnictwa. Wynagrodzenia są najniższe w KRUS, a drugie najniższe są chyba w ośrodkach doradztwa rolniczego. To są takie 2 piony, o których cały czas mówimy, że tam muszą wzrosnąć wynagrodzenia. Pytanie, Pani Prezes, jest takie: a jaka w tym roku będzie waloryzacja wynagrodzenia?\nCzy mnie teraz słychać? Bo obsługa techniczna nas wycisza co chwilę i ja mam problem.\nTak jak powiedziałam, my nie zakładamy podwyżek, nie dostaliśmy zgody Ministerstwa Finansów, aby założyć jakąkolwiek, chociażby 1-procentową podwyżkę.\nSmutne to, co słyszą pracownicy, że ich wynagrodzenia dalej będą na niskim poziomie. No ale trudno, my musimy przyjąć ten budżet, który mamy dzisiaj. Jednak zwracam się do ministerstw i finansów, i rolnictwa o podejmowanie skutecznych działań zmierzających rzeczywiście w kierunku uczciwego wynagrodzenia, gdyż to demobilizuje pracowników i na pewno nie ma chętnych, szczególnie w dużych ośrodkach, żeby za takie pieniądze pracować. To tyle, co mogę dodać.\nW związku z tym nie ma uwag co do funduszu… Czy są jeszcze jakieś pytania?\nProszę, pan senator Bober.\nJa przepraszam, ale musiałem na chwileczkę państwa opuścić. W innym kontekście chcę powiedzieć. Jeżeli rzeczywiście popatrzymy na agencję restrukturyzacji, w której jest 11 tysięcy pracowników – ja upraszczam – na ministerstwo, w którym są 2 tysiące, poszczególne agencje i wojewodów, pracowników gdzieś tam jeszcze w terenie, to okaże się, że tak naprawdę liczebność tej rzeszy pracowników, która jest zatrudniona, jak myślę, otrze się o 20 tysięcy. Jeżeli popatrzymy na liczbę aktywnych gospodarstw w Polsce, których jest 300–400 tysięcy – bo wiemy, że pozostałe to gospodarstwa, które składają wnioski i są gospodarstwami bardziej socjalnymi – to zobaczymy, że przypada ok. 30–40 gospodarstw na jednego zatrudnionego w tym obszarze. Te statystyki, jeżeli popatrzymy na to w ten sposób, są takie, jakie są po prostu i z nimi nie da się dyskutować, ale efektywność otoczenia rolnictwa z tego względu powinna być troszeczkę inna, inaczej wyglądać. Dziękuję.\nKto jest za przyjęciem załącznika nr 13, czyli „Planu finansowego Funduszu Emerytalno-Rentowego”, „Planu finansowego Funduszu Prewencji i Rehabilitacji” i „Planu finansowego Funduszu Administracyjnego”? Kto jest za?\nProszę o podanie wyników łącznie z głosującymi zdalnie.\n(Głos z sali: 6 głosów za, 0 przeciw, 3 senatorów wstrzymało się od głosu.)\n6 głosów za, 0 przeciw, 3 senatorów wstrzymało się od głosu.\nPrzechodzimy do załącznika nr 14.\nPan senator Przemysław Błaszczyk jest na linii?\nTo udzielam głosu.\n(Senator Przemysław Błaszczyk: Jestem. Dziękuję.)\nMowa o planach finansowych Polskiego Klubu Wyścigów Konnych oraz Centrum Doradztwa Rolniczego i łącznie ośrodków doradztwa rolniczego.\nSłychać mnie dobrze?\n(Przewodniczący Jerzy Chróścikowski: Tak, słychać.)\nJeśli chodzi o Polski Klub Wyścigów Konnych, to sytuacja jest podobna do sytuacji w zeszłym roku. Subwencja, dotacja jest na takim samym poziomie. Zwiększa się tylko suma na wynagrodzenia, co jak myślę, jest pozytywne. Ta kwota na wynagrodzenia, ten wzrost jest wypracowany przez Polski Klub Wyścigów Konnych.\nDruga część załącznika, czyli plan Centrum Doradztwa Rolniczego, duża część, która dotyczy tej instytucji… Tutaj jest problem, bo jest duży spadek. Dlatego też będzie moje pytanie do panów dyrektorów, z czego to wynika. No, jest duży spadek w stosunku do poprzedniego roku, wynoszący prawie 6 milionów zł, w budżecie Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie. Jak udało mi się zauważyć, pensje są na tym samym poziomie.\nJeśli chodzi o wojewódzkie ośrodki doradztwa rolniczego, to budżet jest podobny jak w tamtym roku. Środki pieniężne na płace też są bardzo podobne do środków w zeszłym roku, chociaż w zeszłym roku chwaliliśmy, bo był duży wzrost, prawie 10-procentowy, w tym roku jest stagnacja. Tak jak wcześniej powiedział pan przewodniczący, sytuacja, jeśli chodzi o pensje, Ośrodka Doradztwa Rolniczego jest bardzo podobna jak w KRUS. Są to jedne z najniższych zarobków, dlatego warto by było, aby te środki zwiększać.\nWięcej uwag nie mam. Tak jak powiedziałem, mam tylko pytanie do przedstawicieli ministerstwa dotyczące Centrum Doradztwa Rolniczego i zmniejszenia tego budżetu o 6 milionów zł, co daje budżet mniejszy, czyli w tym roku to będzie 81% w stosunku do budżetu w poprzednim roku. Dziękuję.\nCzyli pan senator proponuje przyjąć pozytywną opinię, tak?\nProszę o odpowiedź dyrekcji na pytanie dotyczące Centrum Doradztwa Rolniczego. Jeżeli będą wyjaśnienia, to ogólnie tak, proponuję pozytywną opinię.\nSą przedstawiciele, czyli pan dyrektor, tak?\nJeśli chodzi o Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, to rzeczywiście notujemy spadek w stosunku do roku 2020. Wynika on tylko ze zmniejszenia pomocy technicznej w PROW na lata 2014–2020. Dokładnie ta kwota wynika ze zmniejszenia. Pozostałe elementy wydatkowe są utrzymane na tym samym poziomie. W tej chwili nie mogę powiedzieć, dlaczego nastąpiło to zmniejszenie pomocy technicznej. Prawdopodobnie dlatego, że jeszcze się nie rozpoczęła nowa perspektywa finansowa.\nNo ale jest zasada n+3. Czyżby wcześniej wyczerpali możliwe środki i nie realizują tego? Czy środki z tej perspektywy już wyczerpano i ich nie ma?\nNie ma pytań, więc przechodzimy do głosowań.\nKto jest za przyjęciem części załącznika nr 14 wcześniej przeze mnie wymienianych? Kto jest za?\nPrzegłosowaliśmy załącznik nr 14.\nZgodnie z przedmiotowym zakresem działania komisji mamy również do rozpatrzenia część budżetową 83„Rezerwy celowe”, załącznik nr 2.\nCzy pan senator Antoni Mężydło jest na wizji?\n(Senator Antoni Mężydło: Jestem. Bardzo dziękuję, Panie Przewodniczący.)\nJeśli chodzi o tę część budżetową, to ja do wszystkich tych części, które mam koreferować, będę się odnosił w jakiś sposób, jednak do niektórych może bardziej problemowo, do niektórych będą tylko pytania, a niektóre kwestie tylko poruszę.\nJeśli chodzi o rezerwy celowe, to rezerwy celowe, poza jedną kwestią, nie budzą większych uwag. Jednak problem zwalczania chorób zakaźnych zwierząt i Inspekcji Weterynaryjnej to jest podstawowy problem. Zresztą jeśli chodzi o te rezerwy celowe, to te wydatki są dosyć znaczące, ale one są bardzo niewystarczające ze względu na to, że wynagrodzenia, tak jak już tutaj wszyscy mówili, w sferze budżetowej są bardzo małe, a Inspekcja Weterynaryjna jest bardzo ważna. Mimo że środki w projekcie budżetu państwa i budżetu środków europejskich wydają się nie tak małe w porównaniu ze środkami na inne instytucje, to jednak tutaj jest kwestia kwalifikacji pracowników, liczby tych pracowników. Bo przecież w całej Inspekcji Weterynaryjnej pracuje 5 tysięcy 646 pracowników, pewnie trochę więcej, bo to są dane za 2017 r., i te wynagrodzenia są naprawdę na niskim poziomie. A Inspekcja Weterynaryjna odgrywa jednak znaczącą rolę ze względu na to, że jej funkcjonowanie ma bezpośrednie znaczenie dla zagrożenia zdrowia publicznego. Przewodniczący Komisji Finansów Publicznych mówi o tym, że najważniejszą ustawą jest ustawa budżetowa. Ona może jest najważniejsza ze względu na to, że pewnie zajmuje najwięcej czasu, jednak myślę, że bezpieczeństwo publiczne jest ważniejsze. I jednak bym postulował zwiększenie tych środków zarówno na zwalczanie chorób zakaźnych, jak i na inspekcję. Nie wiadomo, gdzie my to umieścimy, bo za chwilę będziemy mówili o budżecie wojewodów, a tam też jest po prostu pozycja dotycząca inspektoratów weterynarii, wojewódzkich inspektoratów. To jest znacząca liczba osób pracujących, muszą mieć one odpowiednie kwalifikacje. Szczególnie dla młodych stażem członków tego korpusu weterynaryjnego są bardzo niskie płace i niezachęcające do pracy. Ja bym postulował, żeby zwiększyć środki zarówno na zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt, jak i na inspekcję. Myślę, że w sumie to będzie ok. 200 milionów zł. Taka była chyba nasza propozycja w Sejmie, ona nie przeszła. Czy my to zgłosimy? Ja dzisiaj nie będę zgłaszał tej propozycji na posiedzeniu komisji rolnictwa ze względu na to, że i tak nie ma szans na to, żeby to zrealizować, gdyż jesteśmy w wyraźnej mniejszości w stosunku do rządzących. A czy to będzie zgłoszone na posiedzeniu plenarnym, zadecyduje nasza ogólna strategia, jak głosować nad budżetem, ze względu na to, że budżet jest ważną ustawą, na pewno bardzo ważną. Ja mam doświadczenie z Sejmu i tam przeważnie odbywają się rytualne działania. Opozycja zawsze głosuje przeciw, koalicja za. Jest to również takie sprawdzenie lojalności partyjnej. Czasami się zdarzają wyjątki, które budzą zdziwienie, szczególnie po stronie opozycji, jeżeli ktoś z opozycji się wstrzyma albo zagłosuje za. Jednak dzisiaj jest znacznie zmieniona sytuacja polityczna, bo jeszcze nie było takiej sytuacji, że opozycja w Senacie jest odwrócona, powiedzmy sobie, że w Senacie jest większość opozycyjna, a w Sejmie jest większość koalicyjna. I tu jest kwestia tego, jak zagłosować. No, my w sprawie nowelizacji budżetu na 2020 r. zagłosowaliśmy z dobrej woli za. Zgłosiliśmy mnóstwo poprawek, ale te poprawki zostały brutalnie przegłosowane w 2 głosowaniach. Ja nie wiem, czy znajdziemy taki mechanizm, żeby zmusić rządzących do zagłosowania chociażby za niektórymi poprawkami, które są nawet istotniejsze niż cały budżet. Ja uważam, że akurat ta kwestia, kwestia Inspekcji Weterynaryjnej to jest taka kwestia, że ona jest ważniejsza nawet od budżetu. No, musieliśmy nowelizować budżet, uchwalony budżet nie był tak ważny jak walka z pandemią. Tak że jeżeli znajdziemy… Bo ustawy budżetowej nie można zamrozić. Z nią nie będzie tak jak z „piątką dla zwierząt”, kiedy…\n(Senator Zdzisław Pupa: Ale czy pan senator ma jakieś propozycje do tych części, czy tylko pan opowiada, takie opowiastki robi? Prosiłbym, żeby pan bardziej merytorycznie się odniósł do tych części budżetowych.)\nNo, mówię, że jest propozycja, żeby przesunąć te 200 milionów, tylko tłumaczę, że to będzie zależało od strategii, i tłumaczę ten cały mechanizm, to, czy my możemy skutecznie te poprawki wnosić na posiedzeniu plenarnym. To chciałem zaznaczyć. To nie są opowiastki, Panie Senatorze. To jest po prostu pewien mechanizm, który my wypracowaliśmy, i akurat jeśli w ustawie budżetowej byśmy te środki znaleźli, to tę poprawkę byśmy przegłosowali, bo to jest jedyna ustawa, której nie można zamrozić w Sejmie, tzn. zamrozić przegłosowania poprawek Senatu. Nawiązałem do przykładu, ale były zamrażane również inne ustawy, jeśli chodzi o przegłosowanie poprawek senackich. Podałem przykład, który interesuje naszą komisję.\nI to by było tyle, co mam do powiedzenia. Dziękuję bardzo.\nCzy ministerstwo rolnictwa chciałoby odnieść się do tego komentarza czy uwag, które padały?\nJak zrozumiałem, to były elementy dotyczące Głównego Inspektoratu Weterynarii.\nMogę odnieść się tylko w ten sposób, że jeśli chodzi o Główny Inspektorat Weterynarii, który jest w części 32, a więc planowanej bezpośrednio przez ministerstwo, to jest wzrost wydatków na niego o 12,8%, z 16,5 miliona do 18,6 miliona zł. Jeśli chodzi, jak mówiłem poprzednio, o wojewódzkie inspektoraty weterynarii i powiatowe inspektoraty weterynarii, to budżety są planowane przez urzędy wojewódzkie. I tu następuje, niestety, lekki spadek, rzędu… Jeśli chodzi o inspektoraty wojewódzkie, to są to chyba niecałe 2 miliony zł, czyli jest spadek rzędu 1,5%, a jeśli chodzi o powiatowe, to jest spadek z 603,6 miliona zł do 599 milionów zł, tj. o 0,8%.\nJednak jeszcze raz bym podkreślił, że jest potężne narzędzie w gestii Inspekcji Weterynaryjnej w postaci zabezpieczonych środków w rezerwie celowej na zwalczanie chorób zakaźnych, która, przypominam, wynosi 432 miliony zł w ustawie budżetowej na 2021 r. Ta rezerwa w ustawie budżetowej na rok 2020 wynosiła 312 milionów zł. Dopiero w nowelizacji, która weszła w życie 2 listopada, została znacznie podniesiona. Czyli gdybyśmy porównywali budżet z budżetem, to okazałoby się, że jest tutaj wzrost o ok. 80 milionów zł w postaci rezerwy na zwalczanie chorób zakaźnych i dofinansowanie kosztów realizacji zadań Inspekcji Weterynaryjnej; to jest ASF ale nie tylko. To tyle.\nDziękuję. Ale to i tak nas nie satysfakcjonuje, bo widzimy, że nie są to nasze oczekiwania.\nPan senator Bober. Proszę.\nOczywiście, bo tak naprawdę to te doły robią krecią robotę, jeżeli chodzi o inspektoraty powiatowe i wojewódzkie. Ale ja nie o tym chcę mówić. Chcę rzeczywiście się odnieść do części 83. Po raz kolejny brakuje mi tam rezerwy na takie sytuacje… funduszu gwarancyjnego dla rolników, o którym mówię, funduszu na wypadek, gdy znajdują się oni w bardzo trudnej sytuacji ze względów niezawinionych. Gdy firma, która skupiła płody rolne, nagle upada, oni pozostają tak naprawdę w sytuacji bez wyjścia. Często procedury związane z albo restrukturyzacją podmiotu, który skupował, albo upadłością, z tym przekształcaniem trwają tak długo, że w tym momencie należałoby uruchomić taki fundusz. Prawdopodobnie wniosek z taką poprawką będę zgłaszał. Ale przede wszystkim powinniśmy utworzyć prawnie fundusz gwarancyjny, który by pozwolił w takich sytuacjach bardzo szybko reagować i pomóc tym rolnikom. Dziękuję.\nW związku z tym przejdźmy do głosowania. Mamy rozpatrzoną część…\n(Senator Antoni Mężydło: Panie Przewodniczący…)\nW przeciwieństwie do poprzednich punktów akurat w przypadku tego punktu chciałbym zgłosić wniosek o nieprzyjmowanie tego…\n(Przewodniczący Jerzy Chróścikowski: Okej.)\n…punktu, bo tutaj to są kwestie zbyt drastyczne. Tu jest bardzo wiele niedomagań i taki wniosek właśnie składam. Dziękuję.\nJest wniosek o nieprzyjęcie tej części, w związku z czym za chwilę będziemy głosować.\nPrzypominam, że mamy do zaopiniowania: część 83„Rezerwy celowe”, załącznik nr 2; część budżetową 85„Budżety wojewodów ogółem”, załączniki nr 1 i 2; załącznik nr 3 „Dochody budżetu środków europejskich”…\n(Senator Antoni Mężydło: Ojoj! To przepraszam bardzo, Panie Przewodniczący, bo ja odniosłem się tylko do tej części 83.)\nTylko do części 83, tak?\n(Senator Antoni Mężydło: Tak. Tylko do tej chciałbym zgłosić sprzeciw, bo do pozostałych nie mam…)\n(Senator Antoni Mężydło: Ja wiem, że jeśli chodzi… Ale nie odniosłem się jeszcze do pozostałych punktów. To już króciutko, naprawdę bardzo krótko, bo nie może…)\nRozumiem, że chodzi o część 83?\nTak, co do części 83 jest opinia negatywna.\nA jeśli chodzi o pozostałe punkty, to pozytywna, ale chciałbym jeszcze się odnieść do nich pokrótce. Bo ja wiem, że jeśli chodzi o Inspekcję Weterynaryjną, to w części 85 ministerstwo rolnictwa zawsze zrzuca winę na MSWiA, administrację, że to jest działka administracyjna i tam by trzeba było walczyć. Ale to jest tylko takie odniesienie.\nJeśli chodzi o środki europejskie, to te liczby nie budzą większych zastrzeżeń. Jeśli chodzi o dochody i wydatki, to pan minister dobrze to wszystko, i to nawet w skrócie, wytłumaczył w swoim pierwotnym wystąpieniu. Jeśli chodzi o wynagrodzenia w państwowych jednostkach budżetowych, to tutaj bym chciał zwrócić uwagę tylko na jedno, na kierownicze stanowiska państwowe. Tutaj jest zero i w resorcie rolnictwa też będzie zero. No, dziwnie to wygląda, bo akurat ten załącznik jest obszerny, a jest dosyć sporo pozycji właśnie dotyczących tych wszystkich jednostek państwowych, gdzie jest zero. Nawet pytania nie mam, chociaż myślałem, że zakończę omówienie pytaniem, ale tu trudno o pytanie.\nJeśli chodzi o dotacje, dotacje podmiotowe i celowe, to mam jedno pytanie, bo jest niejasność. Ale to nie ma żadnego wpływu, niezależnie od tego, jaką dostanę odpowiedź, raczej będę wnosił o przyjęcie bez uwag tych części budżetowych. Tu chodzi o rolnictwo w części 32. I tu jest dotacja podmiotowa. Ja rozumiem, że jest tu Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych, ale nie wiem, dlaczego jest tutaj akurat inny dział – bo centralny ośrodek to dział 010 – dział 921 „Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi” oraz „Muzea” są pod to podciągnięte. O co tu chodzi? Czy to dlatego, że one są związane… no, chyba bardziej ze wsią, ale czy z rolnictwem? No nie wiem, nie wiem. To jest w części „Rolnictwo”. Dziękuję bardzo. Teraz zakończyłem.\nRozumiem, Panie Senatorze, że tylko co do części 83 jest wniosek negatywny, a co do pozostałych są pozytywne. Tak?\n(Senator Antoni Mężydło: Tak.)\nJeśli tak, to możemy…\nSą jeszcze pytania? Nie ma.\nW związku z tym możemy przejść do głosowań?\nWniosek pana senatora…\n(Senator Antoni Mężydło: Czy ministerstwo chciałoby na to ostatnie pytanie odpowiedzieć, czy nie?)\nCzy ktoś z ministerstwa rolnictwa chciałby udzielić odpowiedzi panu senatorowi? No, na razie nie widzę chętnych do udzielenia odpowiedzi na to pytanie.\nWniosek pana senatora co do części budżetowej 83 jest negatywny.\nKto jest za wnioskiem pana senatora Antoniego Mężydły?\n(Głos z sali: 2 głosy.)\n(Głos z sali: 4 głosy.)\n(Głos z sali: 3 głosy za, 6 przeciw, 1 senator się wstrzymał.)\n3 głosy za, 6 przeciw, 1 senator się wstrzymał.\nCzyli rozumiem, że już nie musimy głosować nad opinią pozytywną, skoro jest odrzucona negatywna, tak? Czy głosujemy jeszcze raz? Jak by to należało zrobić?\nDobrze. Czyli w tej chwili głosujemy łącznie nad częściami 83 i 85, załącznikami nr 1, 2, 3, 4, 5, 6 i 8.\nKto jest za przyjęciem tego wszystkiego łącznie?\nPrzechodzimy do załącznika nr 10 „Zestawienie programów wieloletnich w układzie zadaniowym”. Pan senator Jacek Włosowicz.\nJest pan senator na linii?\n(Senator Jacek Włosowicz: Dzień dobry, Panie Przewodniczący.)\nProszę, ma pan głos.\nZałącznik nr 10 to „Zestawienie programów wieloletnich w układzie zadaniowym”. Jest tutaj jeden program, dotyczący Państwowego Instytutu Weterynaryjnego – Zakładu Badawczego w Puławach. Na bieżący rok jest tu przewidziane 15,1 miliona zł, jeżeli chodzi o jego budżet. W ramach tego mają być wykonane ponad 24 tysiące badań.\nJeżeli chodzi o następny załącznik, to jest to załącznik „Planowane dochody i wydatki budżetu środków europejskich oraz budżetu państwa w latach 2021–2023 w zakresie programów finansowanych z udziałem środków europejskich, programów Europejskiej Współpracy Terytorialnej oraz programów Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa”. Mamy program z naszej dziedziny, jest to Program Operacyjny „Rybactwo i morze”. Pan dyrektor wspominał o nim na początku swojego wystąpienia. Dochody to 337 milionów zł, a wydatki ze środków europejskich to ponad 208 milionów zł.\nJeżeli chodzi o kolejny załącznik, załącznik nr 16 „Wykaz programów wraz z limitami wydatków i zobowiązań w kolejnych latach realizacji programów finansowanych z udziałem środków europejskich”, to ponownie pojawia się Program Operacyjny „Rybactwo i morze” zaplanowany do końca roku 2024. I w tym roku ogółem wkład publiczny to 555 milionów zł.\nJeżeli chodzi o kolejny załącznik, załącznik „Wykaz programów finansowanych z udziałem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej wraz z limitami wydatków budżetu państwa przeznaczonych na finansowanie tych programów, nieujętych w załączniku nr 16”, to nie pojawia się żaden program, który by nas dotyczył.\nZałącznik nr 18 „Prefinansowanie zadań przewidzianych do finansowania ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej”. Dotyczy to prefinansowania wspólnej polityki rolnej. Plan na bieżący rok jest taki, że przychody zamkną się kwotą prawie 149 milionów zł, a rozchody kwotą ponad 214 milionów zł, zaś łącznie saldo to będzie minus 65 milionów zł.\n(Przewodniczący Jerzy Chróścikowski: Czyli opinia pozytywna?)\nTak, Panie Przewodniczący, opinia jak najbardziej pozytywna.\nCzy ktoś chciałby zabrać głos w sprawie tych załączników nr 10, 15, 16, 17 i 18? Nie.\nMinisterstwo też nie.\nW związku z tym przejdziemy do głosowania.\nKto jest za przyjęciem części budżetowej 85, załączników nr 10, 15, 16, 17, i 18?\nJest jeszcze jeden punkt zaległy, tj. „Plan finansowy Centralnego Ośrodka Badań Odmian Roślin Uprawnych”. Pan senator Bober musiał wtedy wyjść, nie mówiliśmy o tym.\nCzy są jakieś uwagi do tego planu?\nUwag nie ma. Zawsze jest za mało środków. Rola, którą spełnia Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych, naprawdę jest bardzo ważna. Tak naprawdę, gdyby nie wsparcie samorządów w tym obszarze, trudno byłoby im funkcjonować. Zawsze apeluję o to, aby go wspierać, bo jest to niezależna polska ocena przydatności odmian w naszych warunkach klimatycznych, jedyna miarodajna. Pozostałe to są tak naprawdę firmowe, związane tylko ze sprzedażą produktu przez firmy i każda firma pokazuje własne badania. A tu są badania obiektywne i to jest bardzo ważny ośrodek. Dziękuję.\nCzy ktoś chciałby zabrać głos? Nie ma chętnych.\nW związku z tym przegłosujemy „Plan finansowy Centralnego Ośrodka Badań Odmian Roślin Uprawnych”.\nMamy wszystkie punkty rozpatrzone.\nCzy ktoś by chciał być sprawozdawcą na posiedzeniu komisji budżetowej? Nie ma chętnych.\nPan senator Bogucki nie będzie mógł?\n(Senator Jacek Bogucki: Niestety nie.)\nNie będzie mógł, tak? No to muszę być ja. Dobrze.\nW takim razie bardzo dziękuję państwu za dość intensywną pracę, wszystkim gościom, przedstawicielom ministerstw, agencji i wszystkich instytucji, również Ministerstwa Finansów, którzy w zasadzie nie zabierali głosu, ale dziękujemy i prosimy o lepszą pracę w przyszłości oraz rozważenie tego, co ewentualnie jest jeszcze możliwe. Dziękujemy państwu senatorom. Jeszcze raz dziękuję wszystkim.\n(Koniec posiedzenia o godzinie 11 minut 18)