Hydroenergetyka nowe kierunki i moŝliwości - PDF\nHydroenergetyka nowe kierunki i moŝliwości\nDownload "Hydroenergetyka nowe kierunki i moŝliwości"\n1 Hydroenergetyka nowe kierunki i moŝliwości ( Czysta Energia październik 2006) Autor: dr Krzysztof Piotrowski Według The World Hydropower Atlas 2000, publikowanego przez International Journal of Hydropower and Dams, światowy, technicznie dostępny na świecie potencjał energii wodnej, pozostający do wykorzystania, wynosi 14,37 tys. TWh/rok, co jest równowaŝne 100% światowego zapotrzebowania na energię elektryczną. Ekonomicznie opłacalny potencjał szacowany jest na ok TWh/rok, zaś wykorzystywany w 1999 r. wyniósł 2650 TWh/rok, zaspokajając ok. 18,5% światowego zapotrzebowania na elektryczność. Z analizy danych ekonomicznych wynika, Ŝe Ameryka Północna i Europa optymalnie zuŝytkowały juŝ własne zasoby, niemniej stosunkowo wysoki potencjał pozostaje wciąŝ niewykorzystany, szczególnie w Azji, Afryce i Ameryce Pd. Obecnie energetyka wodna, zarówno duŝa, jak i mała, wnosi największy udział w produkcję energii odnawialnej. Początki wykorzystania energii wodnej związane są z budową prostych konstrukcji młynów napędzanych drewnianymi kołami wodnymi 1. Koła te prototypy późniejszych turbin wodnych uŝywane były w Europie oraz Azji przez ponad 2000 lat. Konstrukcje te, jako najbardziej rozpowszechnione instalacje przemysłowe tamtych czasów, były stopniowo coraz bardziej udoskonalane, osiągając efektywność dochodzącą nawet do 70%. Gwałtowny rozwój dziewiętnastowiecznej techniki, wpływ rewolucji przemysłowej oraz potrzeba stworzenia mniejszych, ale za to sprawniejszych konstrukcji, zdolnych wykorzystywać strumienie wody o duŝej szybkości dla celów generowania elektryczności doprowadziły do powstania dzisiejszego kształtu nowoczesnej turbiny wodnej. Prawdopodobnie pierwszą hydroturbinę skonstruował Benoit Fourneyron w 1820 r. we Francji, nazywając swój wynalazek motorem hydraulicznym. Wobec widocznych korzyści oferowanych przez nową konstrukcję do końca XIX stulecia wiele młynów wodnych zastąpiło swe drewniane koła bardziej efektywnymi i niezawodnymi turbinami stalowymi. Złotym wiekiem hydroenergetyki była pierwsza połowa XX w. Finansowano wtedy ogromne przedsięwzięcia hydroenergetyczne, mające dostarczyć duŝe ilości energii elektrycznej. Gwałtownie rosła liczba tam, zapór, hydroelektrowni (Europa, Ameryka Pn). Niemal 50% dostępnego potencjału energetycznego zostało w tym czasie zagospodarowane. Jedną z większych inwestycji tamtego okresu jest zapora Hoovera, która powstała na rzece Kolorado dla zapewnienia dostaw elektryczności dla południowej części Zachodniego WybrzeŜa USA. Mając 232 m wysokości jest jedną z najwyŝszych zapór wodnych na świecie. Do jej wybudowania zuŝyto tyle betonu, ile wystarczyłoby dla dwupasmowej drogi łączącej zachodnie i wschodnie wybrzeŝe USA. Od 70 lat zapora pomaga zapewniać ochronę przeciwpowodziową w południowo-zachodnich stanach (Arizona, Kalifornia, Nevada) oraz części Meksyku, umoŝliwiając planowe zuŝytkowanie zgromadzonych zasobów wodnych dla celów irygacji ponad 1 mln akrów w USA i prawie 500 tys. akrów w Meksyku. Zgromadzone zasoby wodne są uŝytkowane na potrzeby komunalne 23 mln ludzi (zamieszkujących m.in. Las Vegas, Los Angeles, San Diego, Phoenix i Tucson). Z zainstalowaną łączną mocą hydroturbin 2,08 mln kw produkuje ona ok. 4 mld kwh/rok, wystarczające do zaspokojenia potrzeb energetycznych 1,3 mln ludzi. Przegląd światowych zasobów Obecnie małe i duŝe elektrownie wodne dostarczają ok. 19% światowej elektryczności, zarówno w państwach rozwiniętych, poszukujących tanich i ekologicznych źródeł energii, jak i w państwach rozwijających się, gdzie pod uwagę bierze się przede wszystkim prostotę i niezawodność konstrukcji oraz dopasowanie do lokalnych warunków klimatycznych i hydrologicznych. Nawet w pozornie\n2 niesprzyjających warunkach klimatycznych dla tej formy energii (Afryka) umiejętne wykorzystanie posiadanych zasobów moŝe przynieść wymierne efekty ekonomiczno-energetyczne. Państwa afrykańskie Etiopia 2, która leŝy na terenach źródeł Nilu, poszukuje wody zarówno dla celów irygacyjnych, jak i dla produkcji energii elektrycznej. PołoŜenie geograficzne pozostawia do dyspozycji jedynie niewielki odcinek rzeki (górny bieg). Odnawialne zasoby wody Etiopii wynoszą ok. 123 km 3 /rok, jednak państwo zdolne jest obecnie zuŝytkować tylko ok. 5% zasobów wód powierzchniowych. Opady roczne są zmienne przestrzennie i sezonowo, co prowadzi do periodycznego zaniku powierzchniowych cieków wodnych, a tym samym czyni mniej opłacalną kaŝdą nową inwestycję hydroenergetyczną. Tylko 1094 GWh/rok hydroenergii jest tu uŝytkowanych. Planuje się wybudowanie kaskady 14 tam na rzece Abbay, co pozwoli na stopniowe zwiększenie całkowitej mocy o 4230 MW rocznie. Dodatkowo 112 tys. ha moŝe być irygowane za pomocą instalacji hydrotechnicznych małej skali 1,5 mld m 3 wody moŝe być zatrzymywane poprzez skoordynowany system 1,5 tys. małych tam o prostej konstrukcji. Dodatkowy potencjał energetyczny wnoszą rzeki Tekeze (potencjalnie 5910 GWh/rok) i Baro-Akoho (potencjalnie GWh/rok). Planuje się utworzenie sieci hydroenergetycznej obejmującej sąsiednie państwa i wymianę sezonową energii z Sudanem i Egiptem, a takŝe sieci dystrybucyjnej energii o długości całkowitej 691 km kosztem 75 mln dolarów. W Zairze przewaŝająca większość instalacji to mikroelektrownie (typowo ok. 370 kw mocy jednostkowej), lokalizowane szczególnie w rejonach wiejskich. W kraju tym bardzo wysokie są koszty wytwarzania energii elektrycznej w jednym scentralizowanym miejscu i następnie jej dystrybucji, tańszą więc alternatywą staje się energetyka rozproszona. Typowe są tutaj niskie róŝnice wysokości spadku wody w terenie i małe natęŝenia objętościowe cieków wodnych. Koła wodne (ok. 4,6 m średnicy), wykonane z drewna, przeznaczone konstrukcyjnie jako urządzenia do mielenia zboŝa lub oddzielania łupin od ziarenek kawy, uŝywane są i częściowo adaptowane dla celów wytwarzania energii elektrycznej. Zwrócić naleŝy tu uwagę na waŝny fakt, iŝ większe projekty hydroenergetyczne wymagają dogłębnych studiów, szczegółowej informacji hydrologicznej, analizy zakładanego obciąŝenia energetycznego, właściwie dobranego układu turbina-generator oraz rozmiaru i typu turbiny dla zapewnienie najwyŝszej moŝliwej efektywności ekonomicznej w danych warunkach procesowych. Dla urządzeń w skali mikro te dane hydrologiczne nie są konieczne. Niewielkie gabaryty instalacji energetycznej wywierają znikomy wpływ na otaczające środowisko, a prostota budowy gwarantuje niezawodność pracy i obsługi. Znaczna redukcja kosztów inwestycyjnych i eksploatacyjnych stanowi w tych przypadkach zasadniczy czynnik ekonomiczny. Drugorzędne stają się więc czynniki techniczne, np. zapewnienie nieprzerwanych dostaw energii elektrycznej lub uzyskanie maksymalnie moŝliwej wydajności urządzenia energetycznego (a tym samym jego coraz bardziej skomplikowana budowa). Akceptowalna ekonomicznie długość przesyłu energii (straty przesyłowe) to zwykle 5-10 km. Kraje nad Dunajem RównieŜ główna rzeka środkowoeuropejska Dunaj posiada odpowiednią infrastrukturę hydroenergetyczną 3. Przykładowo całkowicie dostępny (uŝywany i planowany) potencjał hydroenergetyczny w Rumunii wynosi 40 tys. GWh/rok, co odpowiada wydajności instalacji energetycznej ok. 14,8 tys. MW. Na pograniczu Rumunii, krajów byłej Jugosławii i Bułgarii wybudowano dwie hydroelektrownie: o mocy 2,1 tys. MW (Iron Gate I) i 540 MW (Iron Gate II). Planuje się wzrost inwestycji w sektorze hydroenergetyki, połączony ze stopniowym ograniczeniem uŝywania w energetyce paliw kopalnych i niezmienionym, ograniczonym ze względów ekologicznych udziałem sektora energetyki jądrowej. Dodatkowym, równie istotnym czynnikiem jest moŝliwość uzyskania niezaleŝności od eksportowanych paliw kopalnych (węgiel, ropa). Przepływający Dunaj stwarza korzystne warunki ekonomiczne dla rozwoju tej formy energetyki. Ponadto w uŝyciu pozostają systemy hydroenergetyczne zbudowane na rzekach: Bistrita (13 elektrowni wodnych o zróŝnicowanej mocy MW i wydajności 1142 GWh/rok), Arges, Olt (31 elektrowni o łącznej mocy 1158 MW), Somes i Prut (16 MW). Na innych rzekach kraju, takich jak Barzava, Cerna, Lotru, Mures, Dambovita i Siret,\n3 zbudowanych było duŝo mniejszych hydroelektrowni o mocach jednostkowych ponad 1200 kw. Zastosowano w nich przykładowo generator z turbiną Kaplan o pionowym wale i mocy 178 MW, róŝnica poziomów wody 27 m (Iron Gate I), oraz generator z turbiną typu Kaplan z poziomym wałem o mocy 28 MW, róŝnica poziomów wody 7,45 m (Iron Gate II). Istotnym segmentem rynku hydroenergetycznego Rumunii są równieŝ mikroelektrownie, wykorzystujące cieki wodne w zakresie objętościowych natęŝeń przepływu 0,1-9 m 3 /s, generujących maksymalną moc 1,2 tys. kw. Francja PołoŜenie geograficzne Francji umoŝliwia wykorzystanie górnego biegu systemu rzek alpejskich, mających szacunkową energię przekraczającą 100 W/m 2, powodującą intensywną erozję dna koryta naturalnego 4. Wykorzystanie tejŝe energii, oprócz produkcji elektryczności, pozwolić moŝe na znaczne zahamowanie hydrogeologicznych procesów erozyjnych, związanych z sezonowymi powodziami (topniejący śnieg) oraz obfitymi opadami w pobliskiej strefie klimatu śródziemnomorskiego. Po ogromnej powodzi w 1856 r. rząd francuski podjął stanowcze kroki w celu zabezpieczenia przeciwpowodziowego systemu rzek francuskich. Efekty przeprowadzonych wówczas inwestycji wciąŝ przynoszą korzyści. Potencjał hydroenergetyczny tego obszaru geograficznego przybliŝy poniŝsze zestawienie dla kilku rzek regionu: Drome W/m 2 (natęŝenie przepływu 19 m 3 /s, pokonywana róŝnica wysokości m), Ain W/m 2 (125 m 3 /s, m), Drac W/m 2 (70 m 3 /s, m), Rodan (uregulowany) W/m 2 (420 m 3 /s, róŝnica wysokości m). Norwegia i Finlandia W Norwegii 55% zuŝytkowanej energii elektrycznej (110 TWh/rok) pochodzi z hydroenergetyki. Umiejętnie wykorzystując potencjał źródeł odnawialnych, kraj ten moŝe dodatkowo eksportować 80 TWh/rok (efekt wykorzystywania równolegle energii wodnej i wiatrowej, której szczyty sezonowe uzupełniają się w cyklach rocznych). Pozostały niewykorzystany potencjał wynosi 66 TWh/rok, z czego 1/3 jest chroniona ze względów ekologicznych, pozostawiając 44 TWh/rok do wykorzystania w przyszłości z uŝyciem bardziej efektywnych i ekonomiczniejszych metod. W sąsiadującej Finlandii hydroenergetyka dostarcza 2320 MW, czyli 24% z uŝytkowanych 62,9 TWh/rok (dla porównania źródła nuklearne dostarczają 2310 MW). Szacuje się, Ŝe zaoszczędzona w przypadku uŝycia konwencjonalnych źródeł energii emisja CO 2 wynosi 12,2 mln ton CO 2 /rok (1991). Łotwa Na Łotwie hydroenergetyka moŝe dostarczyć ok GWh/rok, z czego 3600 GWh/rok pochodzi z instalacji hydroenergetycznej na rzece Daugava. Aktualnie wykorzystywane zasoby hydroenergetyczne to 72% (3000 GWh/rok). Trzy główne hydroelektrownie dostarczają mocy 1487 MW, czyli ok % zapotrzebowania kraju na elektryczność. Chiny Chiny, pomimo posiadania blisko ton rezerw węgla kamiennego (pierwsze miejsce w świecie), kładą bardzo duŝy nacisk na rozwój sektora hydroenergetycznego 5. RównieŜ w tej dziedzinie posiadają największy w świecie potencjał, z czego tylko 12% było do tej pory wykorzystanych. Energetyka wodna wymaga na początku stosunkowo duŝych nakładów inwestycyjnych, które w większości pokrywane są przez państwo, Bank Światowy lub Bank Rozwoju Azji. Niemniej równolegle do duŝych hydroinwestycji na rzece Huang-Ho i Rzece śółtej w odludnych, wiejskich obszarach w południowej części kraju (prowincje Yunnan, Guangxia, Guizhou, Sezhuan, Tybet) powstaje rozproszona sieć lokalnych minihydroelektrowni, nie mających większego wpływu na krajową sieć energetyczną.\n4 Nowa Zelandia Nowa Zelandia aspiruje do miana pierwszego kraju na świecie, który jest całkowicie zaleŝny od odnawialnych źródeł energii 6. Hydroenergetyka zaspokaja tu ok. 70% zapotrzebowania na energię elektryczną (całkowite zapotrzebowanie wynosi 30 tys. GWh/rok). Niewykorzystana energia wody dostarczyć moŝe dodatkowo ponad 44 tys. GWh/rok. W najbliŝszej przyszłości planuje się rozwój hydroenergetyki, jednak o jednostkowych mocach nie przekraczających 20 MW. Szacuje się, iŝ Nowa Zelandia jest w stanie obyć się bez paliw kopalnych i energetyki jądrowej przez następne 50 lat. Podobnie w Malezji planuje się ze względów ekologicznych wzrost sektora hydroenergetycznego z 10 do 30%. Tajwan Na Tajwanie wdraŝane są szczegółowe algorytmy optymalnego, najbardziej efektywnego wykorzystania hydroenergii dostępnej w określonych uwarunkowaniach geograficznych, uwzględniającej nałoŝone ograniczenia ekologiczne. Na szczególną uwagę zasługują prace prof. Deng Julonga z Huazhong University of Science and Technology. Heurystyczne algorytmy tworzą zaawansowane systemy ekspertowe. Opracowane programy komputerowe posłuŝyły m.in. do modelowania zachowania dynamicznego systemu połączonych, kaskadowych hydroelektrowni na rzekach Ta-Chia i Cho-Shui oraz do przewidywania profili czasowych periodycznego obciąŝenia energetycznego systemów. Japonia i Indie W Japonii, gdzie pierwsza elektrownia wodna została załoŝona juŝ w 1892 r., jest to jedno z podstawowych źródeł energii (tania energia elektryczna). W 2010 r. planuje się osiągnąć poziom 26,5 tys. MW (przy juŝ uzyskanych 21,2 tys. MW w 1995 r., przyrost rzędu 300 MW/rok). W Indiach 7 hydroenergetyka jest ściśle uzaleŝniona od wielkości opadów i ich czasoprzestrzennej lokalizacji, a tym samym zmienności sezonowej. Przykładowo Muregar z przepływem ok. 0,26 m 3 /s w lecie generuje moc rzędu kw, jednak w czasie pory monsunowej osiągnięte moŝe być nawet ok kw. Pośredni wpływ ma charakterystyka geomorfologiczna litosfery, udział spływu powierzchniowego, gatunki upraw, które pobierają zróŝnicowaną ilość wody w róŝnych stadiach wegetacji, parowanie powierzchniowe itp. DuŜego znaczenia nabiera zintegrowanie małych systemów energetycznych, wspomagających pracę jednostek o większej mocy. UŜycie lokalnych zasobów energii odnawialnej powoduje korzystną decentralizację energetyczną a to daje większą niezawodność. WaŜna jest równieŝ bliskość do odbiorców energii, eliminująca niepotrzebne straty na przesyle na dłuŝsze odległości. Dla zabezpieczenia szacowanych potrzeb energetycznych w trakcie budowy jest kilka systemów hydroenergetycznych o przewidywanej mocy całkowitej 15,4 tys. MW. W większości rozwijających się krajów bogactwo hydroenergii jest jednak nie do końca rozpoznane i wykorzystane. Nepal, który zaraz po Brazylii jest drugim na świecie krajem pod względem zasobów wody (2,27%), pod względem produkcji i zuŝycia energii jest jednak jednym z pięciu ostatnich państw świata. Teoretyczny potencjał hydroenergetyczny kraju wynosi 83 tys. MW 300 razy większy niŝ wytwarzany dotychczas 8. Wyjątkowo sprzyjające warunki hydrologiczne tworzy system 6 tys. małych i duŝych rzek spływających z wysokości ponad 8 tys. m (Himalaje) do 150 m (południowa część kraju), o całkowitej długości ok. 45 tys. km. Pojawia się więc moŝliwość nadzwyczaj efektywnego wykorzystania tej formy energii w sprzyjających warunkach geograficznych. W planach jest budowa do 2016 r. systemów hydroenergetycznych o mocy przekraczającej 3 tys. MW.\n5 Źródła 1. Paish O.: Small hydro power: technology and current status. Renevable & Sustainable Energy Reviews 6/ Arsano Y., Tamrat I.: Ethiopia and the Eastern Nile Basin. Aquatic Sciences 67/2005. Cardu M., Bara T.: Romanian achievement in hydro-power plants. Energy Convers. Mgmt. vol. 39, no. 11, Bravard J.-P., Landon N., Peiry J.-L., Piegay H.: Principles of engineering geomorphology for managing channel erosion and bedload transport, examples from French rivers. Geomorphology 31/ Li F.: Hydropower in China. Energy Policy 30/ Ralph E., Sims H.: A sustainable energy future for New Zealand. WREC Ramachandra T.V., Subramanian D.K., Joshi N.V.: Hydroelectric resource assessment in Uttara Kannada District, Karnataka State, India. Journal of Cleaner Production 7/ Shrestha J.N., Kojima T.: Non CO 2 emitting renewable energy sources in Nepal: problems and prospects. Energy Convers. Mgmt. 38(S)/1997. dr Krzysztof Piotrowski, Department of Chemical & Process Engineering, Silesian University of Technology, Gliwice; prof. Tomasz Wiltowski, Southern Illinois University Carbondale, Coal Research Center, IL, USA; dr Kanchan Mondal, Southern Illinois University Carbondale, Department of Mechanical Engineering & Energy Processes, IL, USA; Fot. 1. Zapora Hoovera produkuje energię elektryczną wystarczającą do zaspokojenia potrzeb 1,3 mln ludzi. (Fot. K. Piotrowski) Fot. 2. Zapora Hoovera jedna z najwyŝszych zapór wodnych na świecie (232 m) (Fot. K. Piotrowski)\n6 Hydroenergetyka nowe kierunki i moŝliwości Cz. II Podstawy konstrukcji turbin hydroenergetycznych Podstawą działania hydroturbiny jest konwersja ciśnienia statycznego wody na mechaniczną moc obrotową wału, mogącego np. napędzać generator elektryczny lub inne urządzenia. Uzyskiwana moc jest proporcjonalna do efektywnej wysokości spadku wody i objętościowego natęŝenia jej przepływu. Ogólny wzór na moc wyjściową turbiny wykorzystującej energię wodną moŝe być przedstawiony w postaci: P = η ρ g Q H gdzie: P moc mechaniczna uzyskiwana na wale turbiny [W], η sprawność hydrauliczna turbiny, ρ - gęstość wody [kg/m 3 ], g przyspieszenie ziemskie [m/s 2 ], Q objętościowe natęŝenie wody przepływającej przez turbinę [m 3 /s], H efektywna wysokość spadku wody przepływającej przez turbinę [m]. Sprawność najlepszych konstrukcji hydroturbin wynosi obecnie 0,8-0,9 i jest zaleŝna m.in. od wielkości urządzenia. Małe elektrownie wodne osiągają zwykle sprawność w przedziale 0,6-0,8. Zasadniczym elementem oceny przydatności ekonomicznej i technicznej hydroturbiny są jej charakterystyki techniczne, a w szczególności: wytwarzana moc prędkość obrotowa i sprawność hydrauliczna prędkość obrotowa. Pamiętać naleŝy, iŝ kaŝda hydroturbina pracuje najbardziej efektywnie przy określonej prędkości konstrukcyjnej, efektywnej wysokości spadku i objętościowym natęŝeniu przepływu wody napędzającej 1. Podział hydroturbin Biorąc pod uwagę zasadę działania, hydroturbiny moŝna zasadniczo podzielić na akcyjne i reakcyjne. Wirnik hydroturbiny reakcyjnej jest całkowicie zanurzony w wodzie (stosowana jest obudowa ciśnieniowa, gdyŝ ciśnienie wody na wlocie jest wyŝsze od atmosferycznego). Łopatki wirnika, dzięki odpowiedniemu wyprofilowaniu, wykorzystują róŝnicę ciśnień po obu stronach ich powierzchni do generowania siły nośnej, powodującej ruch rotacyjny wirnika. Wirnik turbiny akcyjnej znajduje się natomiast częściowo w powietrzu, wykonując ruch obrotowy na skutek dynamicznego oddziaływania strumienia wody, która pozostaje pod ciśnieniem atmosferycznym. Innym, równie waŝnym kryterium zastosowania określonego typu hydroturbiny jest praktyczna wysokość spadku wody H. Dla wysokich wartości tego parametru hydraulicznego (H > 50 m) zaleca się konstrukcje: Pelton, Turgo lub Multi jet Pelton. W przypadku wartości średnich (H = m) rekomendowane są typy: Crossflow, Turgo, Multi jet Pelton lub Francis (spiralna), a dla wysokości niskich (H < 10 m): Crossflow, Francis (otwarta) lub Kaplan. Zasadniczym powodem stosowania róŝnych typów hydroturbin dla róŝnych zakresów efektywnych wysokości spadku wody są względy techniczne. Wymagane jest, aby wał hydroturbiny obracał się z częstotliwością jak najbardziej zbliŝoną do wartości 1500 obr./min, wymaganą z kolei przez generator prądu elektrycznego. Dla danego typu hydroturbiny częstotliwość ta zmienia się proporcjonalnie do efektywnej wysokości spadku, stąd teŝ niskie spadki dla uzyskania zamierzonego efektu energetycznego muszą być kompensowane proporcjonalnie wyŝszą częstotliwością obrotów wału (a jest to cecha konstrukcyjna określonego typu hydroturbiny). Z tych względów optymalne stosowanie hydroturbiny Peltona zalecane jest zwykle w zakresie parametrów konstrukcyjnych: efektywna wysokość spadku wody H = m, zdolność przepustowa Q = 0-0,5 m 3 /s, osiągając moc rzędu kw 1, a pozostałych odpowiednio Francisa: H = m, Q = 0,4-3 m 3 /s, otrzymując P = kw, Crossflow: H = 3-80 m, Q = 0-6 m 3 /s, P = kw, Kaplan: H = 3-8 m, Q = 0-20 m 3 /s, P = kw. Zasadniczym parametrem stosowanym dla celów porównawczych róŝnych konstrukcji hydroturbin jest teŝ tzw. względna efektywność, określana dla zaprojektowanego\n7 nominalnego punktu pracy urządzenia. Istotne jest równieŝ jej zachowanie w przedziale niŝszych (od konstrukcyjnej) natęŝeń przepływu strugi zasilającej. Turbiny typu Pelton i Crossflow zachowują bardzo wysoką efektywność, nawet gdy pracują przy przepływach wody poniŝej optymalnej wartości konstrukcyjnej. Efektywność hydroturbiny Francisa obniŝa się natomiast gwałtownie, gdy natęŝenie przepływu strugi roboczej spada poniŝej 50% wartości projektowej, a hydroturbina Kaplan wykazuje juŝ znacznie zmniejszoną sprawność w zakresie poniŝej 80% tej wartości. Główne rodzaje hydroturbin Istnieją trzy główne typy hydroturbin akcyjnych: Peltona, Turgo i Crossflow 1. Hydroturbina Peltona składa się z koła z systemem rozdwojonych łopatek, na które jest kierowana stycznie struga zasilająca. Obliczenia teoretyczne sugerują, iŝ moc przekazywana łopatce wklęsłej jest prawie dwukrotnie większa niŝ w przypadku łopatki płaskiej. KaŜdy strumień uderzający na łopatki jest obracany i odbijany z powrotem o prawie 180, wskutek czego zuŝytkowana zostaje niemal cała energia wody. Hydroturbina Turgo konstrukcyjnie podobna jest do hydroturbiny Peltona zasadniczą róŝnicę stanowi natomiast system doprowadzenia strumienia wody, która uderza płaszczyznę wirnika pod pewnym kątem (zwykle ok. 20 ). Dopływ i odpływ strumienia wody zlokalizowane są po przeciwnych stronach hydroturbiny, co eliminuje niekorzystne oddziaływania wtórne (niepotrzebne straty energii) podczas zetknięcia się dwu strumieni o przeciwnych kierunkach (zuŝytego o niskiej energii i świeŝego o wysokiej energii). Hydroturbina typu Turgo moŝe posiadać mniejszą średnicę wirnika niŝ hydroturbina Peltona dla wytwarzania równowaŝnej mocy na wale. Jeszcze doskonalszą konstrukcję posiada hydroturbina typu Crossflow, w której konstrukcja geometryczna wirnika jest ukształtowana w sposób zapewniający optymalne wykorzystanie i maksymalny przechwyt energii kinetycznej strugi. Strumień wody zasilającej doprowadzany jest do zewnętrznej części bębnowego wirnika hydroturbiny poprzez system wyprofilowanych kierownic, przechodzi poprzez jego wnętrze i kontaktując się powtórnie (ze zmniejszoną juŝ energią) z systemem jego odpowiednio wyprofilowanych łopatek wewnętrznych opuszcza urządzenie. Hydroturbiny reakcyjne wykorzystują z kolei przepływ strumienia wody do wytworzenia hydrodynamicznej siły nośnej unoszącej i napędzającej łopatki wirnika. Tym samym wymagają one całkowitego zalania przestrzeni pracy łopatek. Dwie najczęściej stosowane w praktyce konstrukcje hydroturbin reakcyjnych to hydroturbina śmigłowa typu Kaplan i hydroturbina śmigłowa Francisa. Zasadniczym warunkiem zapewniającym wysoką efektywność systemów hydrodynamicznych turbin typu Kaplan jest aby strumień wody przed jej doprowadzeniem do elementów wirnika posiadał juŝ nadany wstępnie ruch wirowy (wykorzystując odpowiednie konstrukcje prowadnic w przewodach doprowadzających), przejmowany bez zakłóceń przez ruchome elementy hydroturbiny. Łopatki hydroturbiny mogą być juŝ odpowiednio dopasowane geometrycznie do wirującej strugi wody zasilającej (cecha charakterystyczna hydroturbiny typu Kaplan). Turbina śmigłowa Francisa jest zasadniczo zmodyfikowanym wariantem turbiny Kaplan, w której woda wpływając promieniowo w stosunku do łopatek wirnika, jest następnie odprowadzana hydrodynamicznie w kierunku osiowym. Wirnik jest zwykle mocowany w spiralnej obudowie z wbudowanym systemem kierownic. Warto wspomnieć, Ŝe dla złoŝonych konstrukcji hydroturbin reakcyjnych, wymagających ścisłego, wzajemnego dopasowania hydrodynamicznego i geometrycznego łopatek turbiny i urządzeń wprawiających strugę w ruch wirowy, niezbędne są kosztowne badania testowe i symulacyjne (m.in. obliczenia numeryczne metodą elementów skończonych). Wysiłek włoŝony w ich właściwe zaprojektowanie, wykonanie i zastosowanie jest jednak szczególnie uzasadniony w przypadku większych konstrukcji hydroenergetycznych, gdzie przynoszą one widoczne efekty ekonomiczne związane ze zwiększoną sprawnością w szerokim zakresie natęŝeń przepływu wody i zmniejszeniem strat energii.\n8 Czynniki ekonomiczne Elektrownie wykorzystujące duŝe wysokości spadku wody są ogólnie uwaŝane za konstrukcje najbardziej efektywne ekonomicznie. Im wyŝsza efektywna wysokość spadku wody, H, tym mniejsze natęŝenie strumienia Q (za to o wyŝszej energii) wymagane jest w hydroturbinie dla wytworzenie danej mocy, P, a tym samym konieczna jest równieŝ mniejsza infrastruktura hydroenergetyczna (budynki, zapory, itp.). W związku z tym w rejonach górskich nawet zupełnie małe strumienie, kiedy tylko zostanie odpowiednio wykorzystana róŝnica wysokości spadku, mogą stanowić akceptowalne ekonomicznie i technicznie rozwiązanie konstrukcyjne. Z drugiej jednak strony najbardziej dogodne dla lokalizacji hydroturbin rejony górskie są zarazem terenami o stosunkowo niskiej gęstości zaludnienia, co wymusza konieczność instalowania odpowiedniej infrastruktury przesyłowej (straty przesyłu) lub magazynowania (np. w postaci wodoru otrzymywanego na drodze elektrolizy), co moŝe ekonomicznie równowaŝyć zalety topograficzne potencjalnego usytuowania. W Europie jest relatywnie mało miejsc o duŝej wysokości spadku, poza tym większość z nich jest juŝ energetycznie zagospodarowana. Tym samym moŝliwości szerszego wprowadzania do eksploatacji małych elektrowni wodnych powinny bardziej koncentrować się na optymalnym wykorzystaniu miejsc o średniej lub małej wysokości spadku wody, a tym samym na odpowiednim rozwoju konstrukcji średnio- i niskowysokościowych. Jednak przy aktualnych uwarunkowaniach techniczno-ekonomicznych potencjał energetyczny lokalizacji o niskiej wysokości spadku jest niekonkurencyjny rynkowo z konwencjonalnymi elektrowniami opartymi na paliwach kopalnych. Tym samym wiele miejsc do ewentualnego wykorzystania wciąŝ jest niezagospodarowanych. Przykładowo w Wielkiej Brytanii do wykorzystania pozostaje szacunkowo ok. 20 tys. potencjalnie dogodnych lokalizacji pozostałości po dawnych młynach wodnych, dotąd nie zaadaptowanych dla celów małej hydroenergetyki. W wielu krajach istnieje podobna sytuacja. Długi okres bezawaryjnej eksploatacji małych hydroelektrowni, połączony z niskimi kosztami eksploatacyjnymi, to zasadnicze zalety tego sektora energetycznego. Biorąc pod uwagę dane międzynarodowe, koszty jednostkowe budowy małych hydroelektrowni zasadniczo obniŝają się wraz ze zwiększaniem skali inwestycji. Wynoszą one 1 średnio ok dol./kw w zakresie projektowanych mocy rzędu kw, ok dol./kw w zakresie mocy kw, ok dol./kw w zakresie mocy kw, a juŝ tylko ok dol./kw w zakresie mocy kw. ZauwaŜyć naleŝy, Ŝe trend ten nieco zmienia się w przypadku krajów rozwiniętych, gdzie dostrzega się wymierne zalety ekologiczne małych systemów hydroelektrowni o zasięgu lokalnym. Szczególnie dla projektowanych małych mocy konstrukcyjnych koszty te są zasadniczo niŝsze od średniej światowej (dodatkowo liniowy spadek wraz ze wzrostem projektowanej mocy nominalnej), malejąc od ok do 2000 dol./kw w zakresie mocy kw. Małe systemy hydroenergetyczne są dziś istotną i ekologiczną alternatywą, szczególnie w mało rozwiniętych krajach o niskich gęstościach zaludnienia, gdzie wielkie inwestycje w zakresie infrastruktury energetycznej wraz z siecią przesyłową byłyby nieekonomiczne zarówno w aspekcie inwestycyjnym, jak i eksploatacyjnym. Małe hydroelektrownie były testowane np. w Nepalu, Sri Lance, Peru, Indiach i Indonezji. Jako ciekawostkę moŝna podać, iŝ w tych warunkach geograficznych hydroturbiny działały uniwersalnie: w dzień jako urządzenia bezpośrednio napędzające proste maszyny przemysłowo-gospodarcze, np. młyny do mielenia zboŝa lub wyciskania oleju. Nocą natomiast, wobec zapotrzebowania na elektryczność do oświetlenia, wał turbiny wodnej sprzęgano z generatorem prądu elektrycznego. Turbiny akcyjne wykazały w trakcie pracy w zróŝnicowanych warunkach geograficzno-klimatycznych pewne zalety, m.in. wyŝszą efektywność w przypadku obniŝenia obciąŝenia hydraulicznego, większą tolerancję na obecność zawiesin drobnych cząstek (np. piasek) w strumieniu wody zasilającej i dogodny dostęp do części roboczych (konserwacja, naprawa, wymiana). W odróŝnieniu od hydroturbin reakcyjnych nie wymagają one stosowania skomplikowanych uszczelnień wału turbiny (z uwagi na nadciśnienie w środowisku pracy łopatek). Ich główną wadą są jednak niskie konstrukcyjne prędkości\n9 obrotowe, co nie rekomenduje ich uŝycia w przewaŝającej geograficznie liczbie potencjalnych lokalizacji o małych wysokościach spadku. Turbina Crossflow, pomimo stosunkowo małej efektywności krańcowej (70-80%), posiada dwie waŝne cechy uzasadniające jej coraz szersze zastosowanie w małej hydroenergetyce. Jej najbardziej uniwersalna ze wszystkich typów turbin akcyjnych charakterystyka hydrodynamiczna umoŝliwia pracę w szerokim zakresie efektywnych wysokości spadku oraz natęŝeń przepływu wody. Prostota konstrukcji umoŝliwia bezpośrednie wdraŝanie jej technologii produkcyjnej w krajach rozwijających się. Turbina Crossflow, uŝywana dotąd coraz szerzej w krajach Trzeciego Świata i tam dowodząca swojej przydatności w zróŝnicowanych warunkach środowiskowo-geograficznych, doczekała się przypomnienia i uznania w Europie, pomimo Ŝe została tam wynaleziona juŝ w latach 20. ubiegłego wieku 1. Bariery rozwoju hydroenergetyki Pomimo wszechstronnych zalet, jakie niesie za sobą zastosowanie tej czystej, bezodpadowej i odnawialnej energii, nie naleŝy zapominać o mogących wystąpić zagroŝeniach (np. zakłócaniu lokalnego ekosystemu hydrologicznego). Przeciwdziałanie tym zagroŝeniom nabiera coraz większego znaczenia. Coraz częściej przed rozpoczęciem prac projektowych przeprowadza się więc wszechstronne badania lokalnych uwarunkowań konstrukcyjnych, m.in. wpływ hydroelektrowni na dno rzeki, brzegi, hydraulikę przepływu, okoliczną florę i faunę, drenaŝ wód lądowych, moŝliwość powodzi (metody zapobiegania poprzez regulację rzek). Ingerencja hydroturbiny w ukształtowany i stabilny ekosystem prowadzić moŝe m.in. do obniŝenia natleniania wody w rzece, intensyfikacji zjawisk erozyjnych w bezpośrednim sąsiedztwie ujścia wody z turbiny (niewykorzystana całkowicie energia kinetyczna strugi), a takŝe do efektów dźwiękowych generatora prądu w najbliŝszym sąsiedztwie hydroelektrowni. DuŜe znaczenie ma ponadto ogólny wygląd instalacji energetycznej i jej przestrzenne zintegrowanie z otaczającym środowiskiem przyrodniczym. Dobrze zaprojektowana inwestycja hydroenergetyczna, uwzględniająca wszystkie aspekty technicznoekonomiczno-ekologiczne, moŝe eliminować lub znacznie ograniczyć wspomniane efekty uboczne. Przykładem nowoczesnego projektowania z uwzględnieniem aspektów ekologicznych moŝe być hydroelektrownia na rzece Drava w Chorwacji 2. Szeroko zakrojone badania wstępne sugerowały, iŝ wykonana według pierwotnych planów inwestycja hydrologiczna moŝe mieć negatywny wpływ na dotychczasowy poziom wód podziemnych. Tym samym moŝe zasadniczo przyczynić się do zmian w ekosystemie lasów, w szczególności dębu szypułkowego, gatunku bardzo czułego na zakłócenia równowagi hydrologicznej w zasobach podziemnych, oraz innych gatunków, m.in. grabu pospolitego, jesionu wąskolistnego i olszy czarnej. Przeprowadzone szczegółowe prace studialne określiły dopuszczalny poziom wód podziemnych, niezakłócających czułej, złoŝonej równowagi ekologicznej, który stał się zasadniczą zmienną projektową tej inwestycji. Symulacje modelowe zostały przeprowadzone dla róŝnych wariantów obciąŝenia hydrodynamicznego elektrowni wodnej, poziomu wody w zbiorniku retencyjnym, zmienności sezonowej opadów, stosowania automatycznej kontroli poziomu wody w zbiorniku (wahania oscylacyjne), dostępności wody gruntowej w róŝnych warstwach litosfery wpływających na zróŝnicowanie gatunkowe roślin (system korzeniowy), wielkości retencji i parowania powierzchniowego, wpływu fotosyntezy na bilans wody, itp. Jest to typowy przykład efektywnego, racjonalnego modelowania procesu z uwzględnionymi załoŝeniami-ograniczeniami ekologicznymi. Wspomnieć naleŝy równieŝ, iŝ nowoczesne konstrukcje hydroturbin powinny być zabezpieczone przed ewentualnym kontaktem z gruzem lub rumowiskiem będącym elementem dna rzecznego, szczególnie w obszarach górskich, gdzie wysoka wartość energetyczna strugi związana jest jednocześnie z intensywną erozją koryta rzecznego. Powstałe nanosy muszą być tym samym usuwane, zwykle na koszt operatora urządzenia hydroenergetycznego. Pomimo oczywistych efektów ekologicznych oczyszczania strumienia rzeki (zmniejszenie erozji w jej dolnym biegu) niesie to za sobą znaczne koszty eksploatacyjne dla właściciela obiektu. Mogą teŝ zaistnieć konflikty z hodowcami ryb oraz potrzebami irygacyjnymi.\n10 dr inŝ. Krzysztof Piotrowski, Wydział Chemiczny, Politechnika Śląska, Gliwice; prof. Tomasz Wiltowski, dr Kanchan Mondal Southern Illinois University Carbondale, USA Źródła 1. Paish O.: Small hydro power: technology and current status. Renevable & Sustainable Energy Reviews 6/ Antonić O., Hatic D., Krian J., Bukovec D.: Modelling groundwater regime acceptable for the forest survival after the building of the hydro electric power plant. Ecological Modelling 138/2001. Hydroenergetyka nowe kierunki i moŝliwości Cz. III Woda zasilająca systemy turbin hydroelektrowni nie musi być gromadzona wyłącznie w powierzchniowych zbiornikach retencyjnych, wpływających pośrednio na równowagę ekologiczną terenów przyległych. Oryginalnym sposobem okazało się wykorzystanie zasobów wodnych, ukrytych w przepuszczalnych warstwach litosfery lub formach krasowych 1. Energia z wody gruntowej Zaadaptowana do tego celu formacja wodonośna pełni funkcję zbiornika o moŝliwościach retencyjnych daleko przewyŝszających pojemności nominalne małej tamy, dodatkowo moŝliwych do wykorzystania w okresach suszy lub mrozów, kiedy to pojawiają się zakłócenia przepływów powierzchniowych cieków wodnych. Istotnym aspektem tego rozwiązania jest równieŝ eliminacja strat przelewowych związanych z konwencjonalnymi zbiornikami powierzchniowymi o ściśle określonej pojemności. Wykorzystująca odpowiednią lokalizację geograficzną i dogodne uwarunkowania hydrogeologiczne mała elektrownia tego typu powinna być teoretycznie bardziej stabilna w okresach suszy niŝ konwencjonalna elektrownia rzeczna tego samego rozmiaru. To rozwiązanie techniczne jest szczególnie dogodne np. dla małych, odizolowanych wysp, gdzie brak jest cieków wodnych o dostatecznie duŝym natęŝeniu przepływu, uzasadniającym lokalizację hydroelektrowni. Na obszarach tych, zwykle promieniście we wszystkich kierunkach, rozchodzą się małe strumyczki. Wysiłki powinny skoncentrować się na wykonaniu sztucznego systemu drenaŝu, zbierającego wodę opadową z moŝliwie największego obszaru, która po wykorzystaniu w energetyce stanowić moŝe dodatkowo przydatny rezerwuar wody pitnej. Inny potencjalny wariant moŝe wykorzystać praktycznie system małych, rozproszonych cieków powierzchniowych, konsolidujących je w jeden większy ciek wodny o mocy wystarczającej do ekonomicznie efektywnego zagospodarowania. Hydroelektrownie wykorzystujące podziemne, geologiczne zasoby wodne powinny, ze względów praktycznych, być lokalizowane na obszarach o duŝych opadach deszczu. Geologiczna formacja wodonośna moŝe odgrywać rolę zbiornika naporowego, co tym samym znacznie ogranicza infrastrukturę naziemną oraz nie wyrządza szkody w krajobrazie (względy topograficzne lub ograniczenia ekologiczne). W tym celu najdogodniejsze do wykorzystania są wysoko połoŝone obszary o niskim pochyleniu, bardzo duŝych opadach i jednocześnie optymalnych warunkach geologiczno-tektonicznych podłoŝa zbudowanego z przepuszczalnej formacji wodonośnej, pozwalającej na szybkie przenikanie wody, wraz z nieobecnością głębokich dolin. Jednocześnie są to warunki skrajnie niekorzystne dla konwencjonalnych elektrowni wodnych. Jeśli na dole znajduje się nieprzepuszczalna warstwa tektoniczna (skały) do dyspozycji dostaje się duŝy, porowaty zbiornik. Dobudowany tunel zbiorczy (kanał) moŝe mieć więc długość nawet kilku kilometrów. Tym samym zbiorcze przechwycenie strumieni (kosztem ograniczenia natęŝenia powierzchniowych górskich strumieni) moŝe prowadzić do zintegrowanego, miejscowego zuŝytkowania tych zasobów wodnych. W odróŝnieniu od standardowych konstrukcji stosowanych w rejonach górskich proponowane rozwiązanie konstrukcyjne nie wymaga zapewnienia systemu tam i zabezpieczeń hydrologicznych, mogących być przyczyną niekorzystnych zmian w krajobrazie.\n11 Przykładem prac prowadzonych w kierunku energetycznego wykorzystania wód podziemnych są badania w Chorwacji (w Górach Dynarskich) 2, gdzie kompleksowo analizuje się czynniki hydrologiczne, hydrogeologiczne, geologiczne, geograficzne i ekonomiczne. Warstwy geologiczne, nieprzepuszczalne dla wody, tworzą rodzaj podziemnej tamy. Badania speleologiczne, przeprowadzone dodatkowo dla korekty danych uzyskanych metodami wiertniczymi (dane piezometryczne), umoŝliwiły określenie niezbędnej wartości efektywnej porowatości warstwy dla zatrzymania odpowiedniej objętości wody, oszacowanie jej maksymalnej objętości moŝliwej do zmagazynowania w danych warunkach geologicznych oraz określenie rodzaju ruchu wody w szczelinach, intensyfikacji zjawisk erozyjnych, wzajemnych połączeń korytarzy podziemnych (rozlokowanie przestrzenne zasobów wody głębinowej) itp. Szczegółowe dane dotyczące struktury geologicznej, przepuszczalności materiału skalnego, a takŝe wewnętrznego systemu jaskiń mogą dostarczyć waŝnych informacji dotyczących szybkości krąŝenia lub spływu wody do urządzeń hydroenergetycznych. Istotnego znaczenia nabiera równieŝ sezonowa zmienność cyrkulacji wody w biosferze i zdolność litosfery do jej okresowej akumulacji (m.in. przewodność hydrauliczna wierzchniej warstwy litosfery, K = m/s). Na podstawie dogłębnych badań geologicznych (krzywe natęŝenia objętościowego wypływu w zaleŝności od poziomu wody gruntowej w róŝnych lokalizacjach) moŝliwe staje się teŝ oszacowanie struktury wewnętrznej litosfery, a tym samym przewidzenie jej przydatności jako podziemnego zbiornika magazynowego. Przykładowo szacunkowa objętość podziemnego zbiornika dla Zaton i Zavrelje Springs wyniosła ok. 0, , m 3 (wartość średnia z pomiarów hydrogeologicznych). Sumaryczna objętość systemu małych podziemnych jaskiń wyniosła szacunkowo aŝ m 3 (Ombla Spring), a średnia efektywna porowatość 0,11%. Przy rozpatrywaniu ewentualnej lokalizacji tego typu hydroelektrowni pod uwagę naleŝy wziąć dwa istotne czynniki: początkową wysokość poziomu wody oraz szybkość kompensacji poziomu wody w czasie pracy hydroturbiny (wahania poziomu wody gruntowej, wpływające na ewentualną niestabilność pracy systemu energetycznego). Szczegółowe parametry hydrodynamiczne (potrzebne w pracach projektowo-optymalizacyjnych) uzyskiwane są przy pomocy modeli testowych róŝnych wariantów konstrukcyjnych turbiny, jej usytuowania oraz uwarunkowań hydrogeologicznych rozpatrywanej warstwy wodonośnej. PrzybrzeŜne prądy morskie Nowością technologiczną w najbliŝszej przyszłości mogą stać się turbiny wykorzystujące przybrzeŝne prądy (swego rodzaju wewnętrzne rzeki) w akwenach morskich 3. DuŜy ładunek energetyczny prądów przybrzeŝnych (duŝe masy poruszającej się wody) oraz ich stosunkowo wysoka stabilność hydrologiczna (maksymalnie 10-procentowe odchylenia roczne) powodują coraz szersze zainteresowanie tym potencjalnym rodzajem odnawialnej energii. Szacunkowa wielkość przedsięwzięcia obala takŝe potoczne stwierdzenia, Ŝe energia odnawialna jest niedogodna w uŝyciu na masową skalę. Prądy morskie mogą w najbliŝszej przyszłości stanowić waŝny segment rynku energetycznego. Teoretyczne studia nad 106 moŝliwymi lokalizacjami turbin na terenie Unii Europejskiej dowodzą, Ŝe istnieje moŝliwość produkcji 50 TWh/rok energii. Jest to nowoczesna, proekologiczna technologia energetyczna XXI wieku. Ogólnie ta forma energii jest rozproszona, jednak w wielu miejscach jest ona wystarczająco skoncentrowana (3000 MW), aby móc ją praktycznie i ekonomicznie wykorzystywać (np. zachodnie wybrzeŝe Szkocji, wyspy na Kanale La Manche). Osobnym zagadnieniem technicznym jest konieczność zapewnienia najbardziej efektywnej konstrukcji konwertera hydroturbiny przechwytującej energię kinetyczną prądów morskich. Wymagane są tu dogłębne prace studialne nad sposobem konwersji energii prądów morskich na energię elektryczną. Pomimo istnienia dość dobrze rozwiniętej teorii dotyczącej zasad konstrukcji i mechaniki turbin wiatrowych, wodnych czy turbin napędowych statków dla rozwijania duŝych prędkości, Ŝadna z nich nie pokrywa całkowicie potrzeb związanych z tą nową dziedziną energetyki, dodatkowo komplikowaną takimi zjawiskami jak specyfika warunków morskich (skład chemiczny i biochemiczny wody, własności korozyjne środowiska morskiego, kawitacja, duŝe napręŝenia powierzchniowe konstrukcji itp.). O potencjalnych korzyściach płynących z tego źródła energii moŝe świadczyć np. porównanie, z którego wynika, iŝ turbina przybrzeŝna, wykorzystująca prądy płynące w wodzie morskiej z prędkością 2-3 m/s, dostarcza cztery razy więcej energii z 1 m 2 powierzchni wirnika\n12 niŝ turbina wiatrowa zasilana wiatrem o tej samej prędkości. Pomimo znacznie trudniejszego dostępu do zlokalizowanego przebiegu prądu przybrzeŝnego (koszty inwestycyjne) naleŝy pamiętać, iŝ inwestycja ta zwraca się kilkakrotnie, nie wspominając o względach ekologicznych. W porównaniu do największych dotychczasowych turbin wiatrowych (ok. 2 MW) potencjalnie wytwarzana moc oraz zakładane (w celach projektowych) rozmiary nominalne turbin są nadzwyczaj obiecujące. Z drugiej strony projektant ma do czynienia ze znacznie bardziej agresywnym środowiskiem niŝ przypowierzchniowe warstwy atmosfery (energia wiatrowa). Metalowe części muszą być tym samym odpowiednio zabezpieczone antykorozyjnie (np. w najbardziej szkodliwych warunkach panujących na Morzu Północnym planuje się zastosowanie specjalnie skomponowanych farb zabezpieczających, galwanizowanie i wytwarzanie elementów metalowych z naddatkiem grubości na korozję itp.). Przewidzieć trzeba m.in. opory hydrauliczne ruchu obrotowego wskutek osiadania na eksponowanej powierzchni hydroturbin flory i fauny morskiej (gęstość wody morskiej przy standardowym zasoleniu wynosi średnio ok kg/m 3 ). Wobec trudności eksperymentalnych do projektowania i optymalizacji konstrukcji wirników pracujących w warunkach podwodnych szczególnie pomocne stają się tutaj nowoczesne metody symulacyjno-obliczeniowe (modele CFD). Wszechstronnie testuje się wpływ zróŝnicowanych warunków hydrodynamicznych, specyficznych dla środowiska wodnego na podstawie wyjściowych modeli wirników turbin wiatrowych, zakłada się zróŝnicowane profile przepływów przydennych i przypowierzchniowych, podwójne lub nawet wielowirnikowe turbiny dla maksymalnego przechwytu i utylizacji energii prądów itp. dr inŝ. Krzysztof Piotrowski, Wydział Chemiczny, Politechnika Śląska, Gliwice; prof. Tomasz Wiltowski, dr Kanchan Mondal, Southern Illinois University Carbondale, USA Źródła 1. Bardsley W.E.: Power from groundwater. Journal of Hydrology 162/ Bonacci O.: Ground water behavior in karst: example of the Ombla Spring (Croatia), Journal of Hydrology 165/ Bahaj A.S., Myers L.E.: Fundamentals applicable to the utilization of marine current turbines for energy production. Renewable Energy 28/2003. Fot. 1. Górskie strumienie wciąŝ stanowią niewykorzystane źródło taniej, czystej hydroenergii. Fot. K. Piotrowski


Fantastyczne mało fantastyczne - Bestiariusz.pl - Potwornie Fantastyczny\nEwa Morzyk — 30 maja 2014 13:40\nPo sukcesie takich seriali\njak „Gra o Tron”, „Czysta krew”, „Pamiętniki wampirów” czy „Dawno, dawno temu…” fantastyka jest na fali. Nie ma już chyba żadnej liczącej się amerykańskiej stacji telewizyjnej, która nie miałaby w swojej ramówce choć jednej produkcji choćby zahaczającej o konwencję. Do tej pory gwarantowały one sukces wyrażony w słupkach oglądalności. Te czasy się już jednak skończyły. Produkcje niczym gladiatorzy walczyły o uwagę widza, a kiedy bitewny pył opadł, stacje telewizyjne ogłosiły, których żywot dobiegł końca. Na placu boju zostały tylko… nie najlepsze, ale i nie najgorsze. Przyszłość należy więc (z niewielkimi wyjątkami) do średniaków.\nNajgorszy los spotkał seriale sci-fi. Drugiego sezonu doczekają się tylko dwa z nich – „Agents of S.H.I.E.L.D.” i „The 100”. I o ile sukces AoS jest w pełni zasłużony, o tyle drugi z tych tytułów przetrwał\njedynie przez kontrast. Stacja The CW przygotowała w tym sezonie aż 3 seriale sci-fi dla młodzieży: „The Tommorow People”, „Star-crossed” i „The 100”. Dwa pierwsze odznaczyły tandetną historią i bardzo złym aktorstwem, ostatni więc, w swojej przeciętności, wydaje się być arcydziełem. Z tego punktu widzenia The CW dokonało słusznego wyboru – kontynuując jedynie produkcję, która rokuje chociaż jakieś nadzieje.\nNiespecjalnie dziwi również zdjęcie z ramówki „Intelligence” – z całego serialu najlepszy był trailer go zapowiadający. Kolejne odcinki były natomiast kwintesencją mierności i niezdecydowania – twórcy nie mogli się zdecydować czy w tle ma się przewijać historia spinająca całość klamrą, czy każdy odcinek ma być samodzielną całością. I tak na początku irytował wątek żony głównego bohatera,\nktóry twórcy niezbyt zgrabnie i, wydawać by się mogło, przedwcześnie zakończyli, a potem pozostała już tylko kompletna bezcelowość kolejnych odsłon. Zabrakło myśli przewodniej, czy choćby elementarnej koncepcji jak serial powinien zostać zrealizowany.\nBolesną stratą jest natomiast „Almost human”. Kiedy pomyśli się, że serial produkował FOX – ta sama stacja, która wiele lat temu, po jednym sezonie skasowała również „Firefly”, zdziwienie mija, a wkurzenie wzrasta. A temu wkurzeniu gorzkiego posmaku dodatkowo nadaje fakt, że FOX nigdy nie planował kontynuacji – świadczyć o tym może kolejność emisji odcinków, zupełnie przypadkowa i nijak niezwiązana z kolejnością zaplanowaną przez twórców serialu.\nbył perełką w serialowym światku – rewelacyjnie zrealizowany, pokazujący wyjątkowo ciekawy świat (który chciałoby się poznać lepiej), z interesującą akcją, doskonale balansujący dramatyzm z humorem. Jego najsłabszym elementem było aktorstwo, które i tak, choćby w porównaniu do „Intelligence”, było co najmniej dobre. W przeciwieństwie do „Intelligence” też, „Almost human” było bardzo dobrze przemyślanym serialem, żal tylko, że nigdy nie dowiemy się jaka koncepcja za nim stała. Żal też „Believe” – uroczej i bezpretensjonalnej historii dziewczynki obdarzonej niezwykłymi mocami.\nPorażki „Almost human” i „Believe” są dość znamienne – mogą być pierwszym sygnałem nadchodzących w świecie seriali zmian. Przez kilka ostatnich lat produkcjom dobrym i przyzwoitym, nawet jeżeli nie zachwycały oglądalnością, dawano zazwyczaj szansę na sezon drugi, a niejednokrotnie kredyt zaufania sięgał i sezonu trzeciego. W tym roku jednak nie było litości –\nbez znaczenia był fakt, że były to tytuły interesujące i rozwojowe. Nie pomogło też zaangażowanie w oba projekty J.J. Abramsa, a dodatkowo Alfonso Cuarona w „Believe”. Jeżeli podobny los spotka firmowany przez Sama Mendesa intrygujący „Penny Dreadful”, będzie można mówić wręcz o niemal kompletnej porażce jakości w stosunku do ilości (widzów). Honor wielkich reżyserskich nazwisk zdaje się ratować jedynie Robert Rodriguez, który sam sobie, we własnej stacji telewizyjnej, dał zielone światło do nakręcenie drugiego sezonu „Od zmierzchu do świtu”.\n„Od zmierzchu do świtu” jest zresztą zgrabnym przykładem nowych, dopiero pojawiających się trendów w telewizji. Poza produkcją Rodrigueza, inspirowaną filmem pod tym samym tytułem, na mały ekran zawitały ostatnio również „Fargo” i „Dziecko Rosemary”. Konwergencja świata filmu i serialu widocznie pogłębia się i wszystko wskazuje, że zjawisko to będzie się nasilało. Remake’i filmowych klasyków są jednak tylko jednym z jego przejawów. Wedle wszelkiego prawdopodobieństwa prawdziwy kierunek rozwoju filmu i telewizji wyznaczył jednak Marvel swoimi „Agents of S.H.I.E.L.D.”. Nie sposób bowiem było oglądać serialu bez znajomości filmów, które w międzyczasie trafiały do kina, a nieoglądających serialu w kolejnym\nfilmie prawdopodobnie czeka niespodzianka, co do pochodzenia której będą musieli się nieźle nagłowić.\nI takie właśnie będą seriale przyszłości – nieodłącznie powiązane z kinem, na dobre i na złe. Daje to wielkie możliwości, można lepiej pokazać bohaterów, bardziej się z nimi związać, rodzi jednak ryzyko, że zarówno serial, jak i film zostaną zmarginalizowane jako oddzielne gatunki sztuki. A wtedy utoniemy w komercji.


Gaz dla chemii nie będzie tańszy w tym roku - Gaz\nGaz dla chemii nie będzie tańszy w tym roku\nZdaniem analityków Domu Maklerskiego IDM SA największe wydatki dla spółek chemicznych w 2010 roku wciąż generować będzie koszt gazu. - Nie spodziewamy się, aby koszt gazu dla spółek chemicznych miał w tym roku spaść - przewiduje Łukasz Prokopiuk, analityk IDM SA.\nJego zdaniem w sytuacji, gdy cena ropy utrzymywać się będzie powyżej granicy 75 dolarów za baryłkę szansa na obniżkę taryf gazowych jest niewielka. - W przeciwnym razie widzimy możliwość co najwyżej 5 proc. obniżki taryf - dodaje analityk IDM.\nWedług niego złożony przez PGNiG w Urzędzie Regulacji Energetyki wniosek o 10 proc. podwyżkę taryf nie ma w chwili obecnej szans na pozytywne rozpatrzenie. - Sprawa może się, podobnie jak to miało miejsce w ubiegłym roku, przeciągnąć i decyzję w sprawie taryfy poznamy prawdopodobnie dopiero w czerwcu - skomentował Łukasz Prokopiuk.


Marketingandmore - blog o marketingu internetowym | FUNDACJA-FKA\nMarketing and more to nowoczesny portal marketingowy, który wyjaśnia jak promować własne witryny internetowe czy biznesy poprzez narzędzia takie jak social media, unikalne testy SEO czy optymalizację strategii dla Google AdSense.\nNa swojej stronie internetowej firma Marketing and More posiada szereg wpisów traktujących o skutecznych taktykach marketingowych. Promocja w social mediach, takich jak Instagram, to specjalność firmy. Implementacja najnowszych technik marketingowych, takich jak sprzedaż bezpośrednio na platformie Instagram, czy użycie Stories jako narzędzia do zwiększenia zasięgów, pozwoliła wykreować skuteczne mechanizmy promocji przydatne dla każdego ambitnego przedsiębiorcy.\nNa stronie internetowej możemy znaleźć także grono wpisów omawiających SEO (Search Engine Optimisation) jak zoptymalizować teksty pojawiające się na stronie internetowej, aby zwiększyć na niej ruch i zaangażowanie odwiedzających. Jest to szczególnie istotna taktyka marketingowa, ponieważ w połączeniu z SEM (Search Engine Marketing) umożliwia ona właścicielom znaczne zwiększenie zarobków płynących z reklam wyświetlanych na ich witrynach internetowych. Co więcej, taka taktyka nie tylko zwiększa miesięczne przychody z reklam, lecz również znacząco podnosi zainteresowanie firmą.\nMarketing and More to jeden z najszybciej rozwijających się portali marketingowych w Polsce. Prezentowane na portalu techniki marketingu internetowego są skuteczne i nowoczesne, przez co pomogły tysiącom przedsiębiorcom rozwijać swoje biznesy i zwiększyć miesięczne przychody.


Strona główna Podciąganie chwytem neutralnym\n30 maja 2017 10:52 •\nPodciąganie chwytem neutralnym to kolejna bardzo cenna modyfikacja klasycznego ćwiczenia na plecy. Zobacz jak to działa. Michał Karmowski\nPodciąganie chwytem neutralnym to gwarancja grubych i szerokich pleców.\nPodciąganie chwytem neutralnym jest to ćwiczenie rozbudowujące przede wszystkim szerokość pleców ale również po części wpływające na ich grubość.\nJest to specyfika wykonania tego ćwiczenia.\nTutaj chodzi o to żeby nasze łokcie wędrowały cały czas przodem i żebyśmy pracowali łopatką nie rozciągając ją ku górze a rozciągając ją lekko do przodu i ku górze.\nW momencie kiedy ściągamy łokcie do dołu i podciągamy się do góry, zobaczcie to jest ten ruch, widzicie łopatki nie tylko ściągają się razem do siebie ale również dopinają cały dół pleców.\nDzięki temu to ćwiczenie jest takie efektowne w wykonaniu. Ruch ku górze to wdech powietrza, moment zatrzymania spięcia, wydech i opuszczamy się do dołu, wydech.\nCały czas kontrolujemy ciężar i staramy się to ćwiczenie wykonywać w tempie na 2 czyli dwie sekundy w górę i dwie sekundy w dół.


Co wy wiecie na temat przechowalnictwa jabłek? - Biznesowy Blog\nCo wy wiecie na temat przechowalnictwa jabłek?\nByć może niekiedy jesteście zaskoczeni.\nIdziecie do marketu na przykład w lutym i widzicie piękne owoce i warzywa. I żeby było to dla was jasne. Nie chodzi nam bynajmniej o banany czy pomarańcze. Chodzi nam na przykład o jabłka które przecież rosną i dojrzewają w naszym kraju. Czy zastanawialiście się wobec tego jak to się dzieje, że one są nawet na tak zwanym przednówku w tak doskonałej dyspozycji? Otóż odpowiedź jest bardzo prosta. Są w takim stanie albowiem wcześniej były bardzo dobrze przechowywane. A zatem jeśli i wy macie jakąś bardzo dużą partię jabłek lub będziecie mieli i chcecie je przechować właśnie do zimy to na ten temat najwięcej przeczytacie na stronie internetowej doskonałej polskiej firmy do której link macie podany poniżej. Jest to naprawdę bardzo trafna i dobra decyzja w takiej sytuacji.\nCzy trudno jest odpowiednio przechowywać jabłka?\nPrzechowalnictwo jabłek jest sztuką taką samą jak każda inna. Zapewne każdy właściciel sadu wam o tym powie. Na pewno również osoby zajmujące się przetwórstwem jabłek mają z tym do czynienia na co dzień. A jeśli i wy chcielibyście stać się częścią tej branży to już teraz powinniście powiększyć swoją wiedzę na ten temat. Najlepszym wyjściem z takiej sytuacji będzie skontaktowanie się z firmą do której strony internetowej link macie podany poniżej. To jest bardzo dobre wyjście w sytuacji w jakiej w tej chwili jesteście.\nPorady na temat przechowalnictwa jabłek czerpcie od najlepszych. Za taką uznaje się powszechnie w Polsce https://fruitsmart.pl/przechowywanie-jablek/. Jak zapewne zauważyliście w tym portalu internetowym są podane bardzo dobre i trafne porady na temat zawodowego przechowywania jabłek. I nie powinno to nikogo dziwić. W końcu macie do czynienia z najlepszym fachowcami w tej branży w naszym kraju. Zatem już teraz skontaktujcie się z nimi będąc stałymi gośćmi na ich portalu. Zdobędziecie na nim bardzo dobrą wiedzę na temat przechowywania swoich jabłek. I z pewnością dzięki niej będą one zawsze w bardzo dobrym i pięknym stanie.\nMasz nie lada problem z wyborem płytek podłogowych?


Kolejne projekty ustaw z umowy PiS-Kukiz’15 trafiły do Sejmu – Nasza Polska – internetowy magazyn informacyjny Kolejne projekty ustaw z umowy PiS-Kukiz’15 trafiły do Sejmu – Polityka, Polska – Nasza Polska – internetowy magazyn informacyjny\nPolitykaPolskaKolejne projekty ustaw z umowy PiS-Kukiz’15 trafiły do Sejmu\nKarol KwiatkowskiKarolK197025 września, 20215 min\nKolejne projekty ustaw z umowy PiS-Kukiz’15 trafiły do Sejmu. Dotyczą one m.in. udogodnień dla rolników, ale także dla rodziców niepełnosprawnych dzieci. Poseł Kukiz’15 Jarosław Sachajko powiedział PAP, że jest szansa, aby projekty były szybko procedowane.\nSejm uchwalił w połowie września tzw. ustawę antykorupcyjną przygotowaną przez koło Kukiz’15. Nowelizacja poszerza katalog przestępstw, których popełnienie będzie grozić bardzo surowymi sankcjami m.in. obligatoryjną utratą pracy, a także dożywotnim zakazem pracy w instytucjach publicznych w przypadku recydywy. Ustawę poparł PiS w ramach umowy politycznej zawartej między oboma ugrupowaniami.\nWspółpraca Kukiz’15 i PiS może mieć dalszy ciąg na przyszłotygodniowym posiedzeniu Sejmu, które rozpoczyna się 29 września. Na stronach Sejmu pojawiły się kolejne projekty, które wspólnie złożyli przedstawiciele obu ugrupowań, a które dotyczą rolników oraz wyrównania emerytur dla rodziców niepełnosprawnych dzieci.\nDrugi z projektów rolnych ma umożliwić rolnikom prowadzenia usług w gospodarstwach bez konieczności odralniania. „Już dziś mogą prowadzić agroturystykę, ale chodzi o usługi pozarolnicze, np. prowadzenie sklepu, warsztatu, fryzjera czy cokolwiek innego, co pozwoli im żyć godnie i mieliby możliwość startu bez gigantycznego wkładu własnego” – powiedział poseł.\nKolejny projekt dotyczy tzw. emerytur EWK. „W latach 90. była możliwość, żeby rodzice mogli przejść na wcześniejszą emeryturę, aby mogli opiekować się swoimi niepełnosprawnymi dziećmi. Bardzo dobrze, że rodzice opiekują się dziećmi i to opłaca się państwu, ponieważ wychowywanie takiego dziecka w specjalistycznych zakładach to jest koszt rzędu 3-5 tysięcy zł miesięcznie” – mówi o założeniach projektu poseł Kukiz’15.\n„Rodzice, którzy poszli na wcześniejsze emerytury dostają w tej chwili ok. tysiąca złotych emerytury. W poprzedniej kadencji zwiększone zostały zasiłki opiekuńcze dla rodziców dzieci niepełnosprawnych i mamy dysproporcje – obecny zasiłek to jest 2 tysiące, a ta emerytura z lat 90. to jest tysiąc złotych. My chcemy naszą ustawą wyrównać te emerytury do 2 tysięcy złotych” – dodał Sachajko.\nPytany, czy te projekty trafią na najbliższe posiedzenie Sejmu, poseł Kukiz’15 odpowiedział: „Wszystko zależy od pani marszałek. Ja ze swojej strony robię wszystko, aby projekty trafiły na najbliższym posiedzeniu Sejmu”. (PAP)


Trasa narciarska STARY ŁUPKÓW - pierwsze 100 km na SnowGliding! - Traseo.pl\nSuma podejść: 938,7 m\nSuma zejść: 856,9 m\nLokalizacja: Stary Łupków - Bieszczady\nPierwsze 100 km pokonane na SNOWGLIDING, czyli połączenie jazdy na nartach z wiatrem łapanym w 12 metrowe skrzydło.\nJazdą rozpocząłem o 14:30, a zakończyłem 2,5h po zachodzie słońca... Jeździłem bez latarki, wpatrzony w gwiazdy i pojedyncze światła domów w Starym Łupkowie. Czyli teren na pograniczu Bieszczad i Beskidu Niskiego oraz Polski i Słowacji.\nRekordu w postaci 106 km na ten dzień nie planowałem ;-)\nSnowbasin, rodzinny weekend narciarski (dzień 2)\n02.02.2020\t- Ogden, Utah\nBeskid Niski\tBieszczady\tJaśliski Park Krajobrazowy\tKarpaty\tsnowgliding; Bieszczady snowgliding; Bieszczady narty; Bieszczady atrakcje; Komańcza atrakcje; Cisna\tŁemkowszczyzna\tNowy Łupków


Przedsiębiorcy a należności wobec jednostek samorządu terytorialnego – Tarcza Antykryzysowa • Kancelaria Żyglicka i Wspólnicy\nW czasie panującej pandemii sytuacja ekonomiczna wielu podmiotów wymaga obniżenia kosztów w możliwie najwyższym zakresie. Jednym z rozwiązań wprowadzonych przez tarczę antykryzysową jest rozszerzenie pomocy ze strony jednostek samorządu terytorialnego i podmiotów im podległych. Dotychczas istniejące rozwiązania, przewidziane ustawą o gospodarce nieruchomościami oraz ustawą o finansach publicznych, zostały rozszerzone w stosowaniu do przypadków pogorszenia się płynności finansowej przedsiębiorców w związku z ekonomicznymi następstwami choroby COVID-19. Zapraszamy do przewodnika po najważniejszych aspektach tej zmiany.\n1. Jacy przedsiębiorcy mogą ubiegać się o pomoc od jednostek samorządu terytorialnego?\nKażdy przedsiębiorca może stać się beneficjentem pomocy od jednostek samorządu terytorialnego (gminy, powiaty, województwa, dalej: „JST”) lub niektórych podmiotów im podległych. W niniejszym opracowaniu mowa o pomocy uregulowanej w art. 15zzze- 15zzzg tzw. tarczy antykryzysowej, i obejmuje możliwość uzyskania zwolnienia z obowiązku płatności określonych zobowiązań przez przedsiębiorcę. Jako przedsiębiorca jesteś objęty tymi przepisami:\n1. jeśli najmujesz, dzierżawisz lub użytkujesz nieruchomość należącą do Skarbu Państwa, JST, samorządowego zakładu budżetowego, jednostki budżetowej lub samorządowej instytucji kultury\n2. jeśli jesteś zobowiązany do zapłaty należności o charakterze cywilnym (np. z umowy) względem JST, samorządowego zakładu budżetowego, jednostki budżetowej lub samorządowej instytucji kultury.\nUwaga – omawiane przepisy nie obejmują należności wobec spółek komunalnych, działających w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółek akcyjnych. Tego rodzaju podmioty działają na zasadzie samofinansowania, przez co nie podlegają mechanizmom ulg i zwolnień udzielanych przez organy JST.\n2. Jaką pomoc mogę uzyskać jako przedsiębiorca?\nTarcza antykryzysowa przewiduje następujące środki wobec zobowiązań przedsiębiorców:\numorzenie w części lub w całości,\n- w przypadku należności za najem, dzierżawę lub użytkowanie nieruchomości należących do Skarbu Państwa, JST, samorządowego zakładu budżetowego, jednostki budżetowej lub samorządowej instytucji kultury,\n4. odstąpienie od dochodzenia należności cywilnoprawnych przez JST, samorządowy zakład budżetowy, jednostkę budżetową lub samorządową instytucję kultury.\nUWAGA – rada gminy, rada powiatu lub sejmik województwa mogą ustalić w drodze uchwały inne zasady udzielania ulg, o których mowa wyżej. Aby sprawdzić, czy Twoja gmina, powiat lub województwo wprowadziły konkretne regulacje, odwiedź ich internetowy Biuletyn Informacji Publicznej i znajdź zakładkę „Uchwały” lub „Akty prawne”. Możliwe, że Twoja gmina już wprowadziła własne zasady udzielania pomocy przedsiębiorcom!\n3. Jakie powinienem spełnić wymogi, aby otrzymać pomoc od JST?\nAby uzyskać umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty należności za najem, dzierżawę lub użytkowanie, a także dla zaniechania dochodzenia od przedsiębiorcy należności cywilnoprawnych, należy wykazać, że w związku z rozprzestrzenianiem się choroby COVID-19 i wynikającymi z tego powodu negatywnymi konsekwencjami ekonomicznymi, płynność finansowa przedsiębiorcy uległa pogorszeniu.\nPrzepisy prawa nie definiują pojęcia pogorszenia płynności finansowej. Odwołując się do praktyki można przyjąć, że jest to taki stan, w którym zdolność przedsiębiorcy do regulowania jego bieżących zobowiązań obniżyła się, a jednocześnie ten stan wywołany został przez negatywne ekonomiczne skutki pojawienia się choroby COVID-19. Oznacza to, że o pomoc będzie mógł się ubiegać np. przedsiębiorca, który na skutek wprowadzonych ograniczeń musiał zamknąć restaurację lub zakład fryzjerski. Nie będzie mógł się ubiegać o pomoc np. przedsiębiorca, którego obroty (a przez to płynność finansowa) spadły przed pojawieniem się choroby w Polsce, albo który co prawda utracił kontrahentów w czasie epidemii, ale nie wynikało to z następstw ekonomicznych tej epidemii (np. wygaśnięcie umów). Kluczowe jest więc wystąpienie takiej sytuacji, w której obniżenie płynności finansowej jest wynikiem negatywnych skutków ekonomicznych pojawienia się choroby COVID-19.\n4. Czy każda JST może mi udzielić pomocy w ramach tarczy antykryzysowej?\nOmawiane instrumenty mogą zastosować:\nPodmioty reprezentujące Skarb Państwa: starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu,\n– w przypadku ubiegania się o umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty należności za najem, dzierżawę lub użytkowanie nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa.\nJednostki samorządu terytorialnego oraz należące do nich samorządowe zakłady budżetowe, jednostki budżetowe, a także państwowe i samorządowe instytucje kultury,\n– w przypadku ubiegania się o umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty należności za najem, dzierżawę lub użytkowanie nieruchomości będących własnością tych podmiotów, a także w przypadku ubiegania się o zaniechania dochodzenia należności cywilnoprawnych, jakie przysługują tym podmiotom względem przedsiębiorcy.\n5. Co powinienem zrobić, aby otrzymać pomoc?\nAby skorzystać z omawianych instrumentów należy złożyć wniosek do właściwego organu:\ndla umorzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty należności za najem, dzierżawę lub użytkowanie nieruchomości Skarbu Państwa – do starosty lub prezydenta miasta, na terytorium którego znajduje się nieruchomość (np. Prezydent Miasta Katowice, starosta zawierciański).\ndla umorzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty należności za najem, dzierżawę lub użytkowanie nieruchomości JST lub jednostek podległych – do wójta/burmistrza/prezydenta w przypadku gdy nieruchomość jest własnością gminy, do zarządu powiatu w przypadku powiatu, do zarządu województwa w przypadku województwa.\ndla zaniechania dochodzenia należności przez JST lub jednostki podległe - do wójta/burmistrza/prezydenta w przypadku gdy wierzycielem jest gmina, do zarządu powiatu w przypadku powiatu, do zarządu województwa w przypadku województwa.\nIstotne – jeśli wprowadzona została uchwała regulująca zasady udzielania omawianych ulg i zwolnień, w tej uchwale znajdziesz dokładne informacje na temat jednostek rozpatrujących wnioski oraz inne niezbędne informacje.\n6. Przez jaki okres mogę korzystać z pomocy?\nPrzepisy nie rozstrzygają okresu, na jaki można ubiegać się o udzielenie ulg lub zwolnień. Organy mogą indywidualnie zadecydować w tej materii, biorąc pod uwagę każdorazową sytuację ekonomiczną danego przedsiębiorcy.\n7. Czy opisywana pomoc od JST jest pomocą publiczną? Jeśli tak, to co to oznacza?\nTak, opisywana pomoc jest pomocą publiczną. Należy przez to rozumieć taką pomoc państwa, której udzielenie może naruszać konkurencję na danym rynku. Otrzymanie pomocy w omawianej formie stanowi jednak tzw. dozwoloną pomoc publiczną, której wymiar, według przepisów unijnych, nie wpływa na konkurencję w określonej branży. Z uwagi na szczególną sytuację wywołaną epidemią COVID-19, wysokość dozwolonego wsparcia ze strony państwa wynosi dla każdego przedsiębiorcy równowartość 800.000 euro. Należy jednak pamiętać, że limit ten dotyczy również innych instrumentów przewidzianych w tarczy antykryzysowej, m.in. dofinansowania wynagrodzeń pracowników od starosty.\n8. O czym powinienem pamiętać po skorzystaniu z pomocy od JST w ramach tarczy antykryzysowej?\nPamiętaj o limicie dozwolonej pomocy publicznej – część instrumentów przewidzianych w tarczy antykryzysowej podlega pod pomoc publiczną i łączna jej pula dla całej pomocy dla przedsiębiorcy, nie może przekroczyć równowartości 800.000 euro.\nOdroczenie płatności nie powoduje jej umorzenia! Nadal pozostajesz zobowiązany do uiszczenia kwoty na rzecz Twojego kontrahenta, ale termin płatności został przedłużony.\nZaniechanie dochodzenia należności obejmuje Twoje niezapłacone zobowiązana. Nie można odstąpić od dochodzenia kwot, które jeszcze nie stały się wymagalne (dla których nie minął termin płatności).\nJeśli szukasz szczegółowych informacji dotyczących środków pomocy dla przedsiębiorców, przewidzianych w tarczy antykryzysowej, zapoznaj się z kompleksowymi opracowaniami zawartymi na stronie www.kpr.pl lub skontaktuj się z naszymi ekspertami.


Małe co nieco z naszego życia i nie tylko...: Żelkowe stworki\nUmi i. 8 lipca 2013 12:02\nŻelki:), niestety dziecko nie lubi a ja jeść nie mogę. Ale te kolory są cudowne.\nAgaMamaDusi 9 lipca 2013 12:31\nCzemu nie może ich jeść?\nAnia 10 lipca 2013 08:46\nMoje dziecko nie zdążyłoby nic stworzyć. Najchętniej połknęłoby wszystkie żelki na raz :P


•24 maj 2022 0:01\nInflacja bije wszelkie rekordy. Obecnie jest najwyższa od 20 lat i nie pozostaje bez wpływu na sposób prowadzenia biznesu. - Trzeba dużo zwinniej zarządzać, dużo częściej aktualizować prognozy i dopasowywać się do nowej sytuacji - przyznaje Jacek Siwiński, prezes Velux Polska.\nPrzemysł zwiększa automatyzację, liczba pracowników pozostaje więc taka sama, a produkcja idzie w górę (Fot. Shutterstock)\nInflacja bije wszelkie rekordy, w marcu 2022 była najwyższą w ciągu 20 lat. Wskaźnik inflacji konsumenckiej, o którym mówi się najczęściej, w marcu wyniósł 11 proc., w kwietniu już ponad 12 proc. Ekonomiści podkreślają, że szczyt dopiero przed nami.\nJacek Siwiński zaznacza, że wskaźnik inflacji po stronie producentów jest jeszcze wyższy. Osiągnął w Polsce 20 proc.\n- Taka inflacja powoduje bardzo dużą nieprzewidywalność w biznesie. Powoduje to, że prognozy, które opracowaliśmy jeszcze kilka miesięcy temu, przestają się sprawdzać - mówi prezes Velux. - To przekłada się na sposób zarządzania, bo trzeba zarządzać bardziej zwinnie, dużo częściej aktualizować prognozy i dopasowywać się do nowej sytuacji - mówi szef firmy produkującej okna.\nZapytany, czy w jego branży jest boom rekrutacyjny, przyznaje, że nie do końca jest on widoczny w przemyśle.\nCzytaj więcej: To nie przykry obowiązek, ale konieczność. Biznes ma coraz mniej czasu\n- Z jednej strony zwiększamy skalę produkcyjną, pracujemy na pełnych obrotach, ale z drugiej strony w produkcji postępuje automatyzacja. Więc to się balansuje. Poziomy zatrudnienia są podobne, a skala produkcji się zwiększa - wyjaśnia.\nZaznacza, że braki kadrowe odczuwalne są dla nich po stronie rynku, czyli tam, gdzie ich produkty są wykorzystywane do budowy.\n- Tam sytuacja jest trudna, a wojna ją jeszcze pogorszyła. Widzimy, że procesy budowlane przedłużają się. Aczkolwiek nie tylko przez braki kadrowe, ale też materiałowe - mówi Jacek Siwiński.\nZobacz całą rozmowę z Jackiem Siwińskim, prezesem Velux Polska:\nMimo że inflacja podnosi koszty życia, zwiększa presję na podwyżki stóp procentowych, to Polacy budują na potęgę. Dane GUS wskazują, że w pierwszym kwartale 2022 roku oddano do użytkowania więcej mieszkań niż przed rokiem. Wzrosty dotyczą każdego typu budowy. Pytanie, gdzie jest granica. Kiedy ta bańka pęknie?\n- To pytanie za milion złotych. O tym właśnie dyskutujemy w branży wśród producentów. Wszyscy zastanawiamy się, kiedy dojdziemy do pułapu, w którym inwestorzy nie będą mogli inwestować. Cen nie można podwyższać w nieskończoność - mówi prezes Veluxa.\nNie ukrywa, że boom budowlany wcale go nie dziwi. - Polacy mają oszczędności, a dziś one pracują słabiej, wiec inwestują w nieruchomości, widzą tu dobrą lokatę dla swojego kapitału. Pandemia wygenerowała też nowe potrzeby co do przestrzeni i jej jakości. Klienci inaczej patrzą na swoje warunki mieszkaniowe - dodaje.\nDo artykułu: Produkcja rośnie, a zatrudnienie nie. Prezes Veluksa tłumaczy, jak to możliwe


Amica PH 6220 ZT w Komputronik - Płyty ceramiczne - Komputery360\nKomputery360 › AGD › Płyty grzewcze › Płyty ceramiczne › Amica PH 6220 ZT\nAmica PH 6220 ZT w Komputronik\nPrezentowany produkt Amica PH 6220 ZT kupisz w sklepie Komputronik. Ceramiczna płyta grzejna do zabudowy PH 6220 ZT, firmy Amica. 9 poziomów mocy Moc całkowita 6.9kW 4 pola grzewcze:1 x pojedyncze HiLight 14,5 cm (1,2 kW),1 x pojedyncze HiLight 18,0 cm (1,8 kW)1 x Dual HiLight 12/18 cm (0,7/1,7 kW)1 x Dual HiLight 12/21 cm (0,75/2,2 kW. Sterowanie elektroniczne, sensorowe Timer System automatycznego zagotowania Zabezpieczenia:- blokada rodzicielska- wskaźnik ciepła resztkowego. Wierzymy, że oferta marki Amica spełni Twoje oczekiwania. Jeżeli jednak nie jesteś przekonany do zakupu sprawdź inne produkty.. więcej »\nEAN: PH 6220 ZT\nPłyta ceramiczna AMICA PH6211PT / PBZ4VQ251CFT\nPłyta ceramiczna AMICA PH6220ZT / PBP4VQ252CFT\nPrezentowany produkt Amica PH 6220 ZT kupisz w sklepie Komputronik.\nCeramiczna płyta grzejna do zabudowy PH 6220 ZT, firmy Amica. 9 poziomów mocy Moc całkowita 6.9kW 4 pola grzewcze:1 x pojedyncze HiLight 14,5 cm (1,2 kW),1 x pojedyncze HiLight 18,0 cm (1,8 kW)1 x Dual HiLight 12/18 cm (0,7/1,7 kW)1 x Dual HiLight 12/21 cm (0,75/2,2 kW. Sterowanie elektroniczne, sensorowe Timer System automatycznego zagotowania Zabezpieczenia:- blokada rodzicielska- wskaźnik ciepła resztkowego.\nWierzymy, że oferta marki Amica spełni Twoje oczekiwania. Jeżeli jednak nie jesteś przekonany do zakupu sprawdź inne produkty z kategorii płyty ceramiczne oraz przygotowane przez nas zestawienia z najpopularniejszych sklepów internetowych.\nSerdecznie zapraszamy do wyrażenia własnej opinii na temat produktu Amica PH 6220 ZT


Podwodne Królestwo | Ryby akwariowe - Mandi mały\nMandi mały to ryba naturalnie występująca w Kolumbii i Peru. Cechą charakterystyczną jest wydłużone wrzecionowate ciało, z dużą masywną głową na której po bokach znajdują się dwie pary długich białych wąsów. Tułów jest krótki, pękaty i zwężający się silnie ku płetwie ogonowej. Płetwa grzbietowa jest wysoka, o ostro zakończonych promieniach i ma trójkątny kształt. Płetwa ogonowa jest duża, widlasto rozdzielona i łagodnie zaokrąglona. Płetwy piersiowe są długie i dobrze rozwinięte. Rozróżnia się dwie odmiany barwne- kolumbijską i peruwiańską. Ubarwienie ryb barwy peruwiańskiej jest jasne, delikatnie srebrzystoszare, przyozdobione dużymi rzadkimi ciemnymi plamkami na tułowiu i mniejszymi w okolicach głowy. Ryby odmiany barwnej kolumbijskiej są też srebrzystoszare, ale cętki są bardzo liczne i drobne, niezbyt wyraźne czasem nawet zamazujące się. Niektórzy specjaliści twierdzą że odmiana kolumbijska jest nieco większa od peruwiańskiej. Płeć jest nie do odróżnienia bez względu na odmianę. Dymorfizm płciowy słabo zaznaczony. Samice są nieco większe i bardziej zaokrąglone niż samce. W naturalnym środowisku przedstawiciele tego gatunku żyją stadnie, więc zaleca się hodowanie tych ryb w grupach po 5-6 osobników. Czują się wówczas pewniej i wykazują spokojne zachowania. Pictusy są łagodnymi rybami doskonale nadającymi się do akwarium ogólnego. Zagrożenie mogą stanowić jedynie dla narybku i rybek poniżej 4 cm długości.


Propozycje leków oraz suplementów w aptece internetowej | pomozkacperkowi.pl\nHome » Propozycje leków oraz suplementów w aptece internetowej\nProducenci leków i suplementów diety dobrze znają bieżące wymagania rynku oraz potrzeby pacjentów. Do kraju także ciągle wprowadzane są rozmaitego rodzaju lekarstwa, których wcześniej nie można było u nas dostać. Zwalczanie uzależnień nigdy nie było zaliczane do krótkotrwałych i pozbawionych problemów procesów. Doustne tabletki desmoxan odpowiednio oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy. W skład takiego leku wchodzi także cytyzyna. Dobrze jest zaznajomić się z dołączoną ulotką jeszcze przed zainicjowaniem kuracji.\nWypróbowane przez wielu suplementy (zapoznaj się z ofertą odżywki na siłę) – desmoxan\nLek ma za zadanie głównie skutecznie obniżać chęć sięgania po papierosa. W przypadku braku odczuwania takiego działania trzeba zaprzestać stosowanie tabletek. Wówczas jest wskazane, aby wznowić kurację po 2 lub 3 miesiącach, w zależności od potrzeb. Maksymalnie należy przyjmować do 6 tabletek na dobę. Powinno się również jednocześnie walczyć z nałogiem, opierając się na sile naszej woli. Najpóźniej do 5 dnia od rozpoczęcia leczenia jest wskazane, aby zakończyć sięganie po papierosa. Zobacz info na stronie - .\nGodne polecenia suplementy (sprawdź promocje na olimp creatine) diety w ofercie apteki internetowej\nWśród możliwych niepożądanych efektów wskazuje się prędkie męczenie się, osłabione samopoczucie, natomiast też zwiększone czucie apetytu. Wobec tego istnieje szansa zwiększenia się masy ciała. Możemy także udać się do lekarza, który rozwieje nasze wątpliwości oraz pomoże nam wejść na odpowiedni tor. Nie jest przesądzone, że jakikolwiek skutek uboczny się pojawi. Wiele osób, co pragną raz na zawsze rozprawić się z nałogiem, nie wstrzyma się przed żadną drogą ucieczki.\nTrwałość uzyskanego dzięki lekowi desmoxan rezultatu jest zależna także od naszego podejścia. To my wyznaczamy sobie cele, do jakich dążymy, a u osób palących najczęściej jest to rzucenie palenia. Biorąc tabletki wspomagające nie wolno zapominać, w jakim celu to robimy. Celem najważniejszym jest dążenie do absolutnego usunięcia potrzeby sięgania po dawki nikotyny. Dzięki systematycznemu stosowaniu sprawdzonych suplementów mamy szansę mieć stuprocentową pewność zwycięstwa.


Strzelanina na granicy w Gruzji - WP Wiadomości\nStrzelanina na granicy w Gruzji\nNieznani sprawcy ostrzelali przedmieścia stolicy separatystycznej Osetii Południowej. Pociski eksplodowały w powietrzu i nie ma żadnych ofiar. Rosyjscy eksperci stacjonujący w Cchinwali twierdzą, że strzelający znajdowali się po stronie gruzińskiej niedaleko miasteczka Nikozi.\nWedług ekspertów strzały oddano z moździerzy, ale jednoznaczna ocena będzie utrudniona ponieważ nie znaleziono resztek pocisków. To pierwszy taki przypadek od czasu zakończenia ubiegłorocznej wojny w Osetii Południowej.\nDo tej pory nieznani sprawcy prowadzili incydentalny ostrzał w kierunku terytorium Gruzji. Wielokrotnie ze strony osetyjskiej ostrzeliwane były gruzińskie posterunki policyjne i cywilne cele. Zdaniem niezależnych ekspertów nocny ostrzał Cchinwali świadczy o wzrastającym napięciu w strefie konfliktu.\nRzecznik gruzińskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Szota Utiaszwili powiedział, że pociskami z granatnika ostrzelano wcześnie rano gruzińską wioskę Nikozi.\nEksperci nie wykluczają prowokacji zarówno ze strony osetyjskiej jak i gruzińskiej. Jednocześnie ostrzegają, że tego typu zdarzenia mogą doprowadzić do wznowienia działań wojennych.\nObserwatorzy UE: nie ma dowodów na ostrzał Osetii


[24tp.pl] Kryminalne światy Pasierskiego. Spotkanie\nKryminalne światy Pasierskiego. Spotkanie\nSpotkanie autorskie z Jędrzejem Pasierskim we wtorek 10.05 w Limanowej.\nOdbędzie się w sali kameralnej Limanowskiego Domu Kultury w ramach Dyskusyjnego Klubu Książki. Organizatorem jest Miejska Biblioteka Publiczna. Początek – godzina 17.\nJędrzej Pasierski należy do grona najlepszych autorów powieści kryminalnych w Polsce. Jest autorem thrillera „W imię natury”, a także cyklu powieści kryminalnych o komisarz Ninie Wawriłow, w ramach którego ukazały się już takie tytuły jak: „Dom bez klamek”, „Roztopy”, „Czerwony świt”, „Kłamczuch” i „Gniazdo”. I właśnie ten cykl przyniósł autorowi kilka nagród. Jak czytamy na stronie wydawnictwa Czarne, którego nakładem ukazują się książki Pasierskiego: „Za książkę Roztopy został uhonorowany Nagrodą Wielkiego Kalibru za najlepszą powieść kryminalną 2019 roku. Za Czerwony świt otrzymał nominację do Nagrody Złotego Pocisku, a za Kłamczucha – wyróżnienie w konkursie o Grand Prix Festiwalu Kryminalna Warszawa. Jest również laureatem drugiego wyróżnienia w konkursie Czarny Kapelusz organizowanym przez Poznański Festiwal Kryminału „Granda" za kreację postaci komisarz Niny Warwiłow.”\nOdwiedzin: 670\tAktualizacja 2022-05-10 00:33:16


Restauracje w pobliżu lokalizacji: Teapot World\nAtrakcje w pobliżu obiektu Teapot World\nKanał o podróżach: Owaka\nNr 6 wśród 8 atrakcji w lokalizacji Owaka\nTottally od ściany\nCiekawe przypadku OCD tutaj! bardziej zorganizowane na wyświetlaczu wyglądają lepiej. Jest to ogromny zbiór jeden z niewielu w Owaka.\nNiesamowita kolekcja czajniki na śniadaniu w drodze za darmo\nTo ani czajnika Land w Owaka jest od strony drogi - otwarte i darmowe. Kto odległości przy głównej ulicy nie można przegapić. Więc warto się zatrzymać i dałem mały wpłaty na jego generalnego remontu. Nie reklamowano.\nKolejny oddanymi kolekcji\nWarto odwiedzić to miejsce, jeśli jesteście zabijania czasu oczekując na restauracji. Patrząc trochę zaniedbane ale ciekawych kolekcji.\nMnóstwo różnych garnki\nWarto się zatrzymać. Wiele dziwne i wspaniałe garnki. Ekscentryczny. Nigdy nie spotkałem do właściciela, ale nie wątpienia dziwaczny.\nże prawie w ogóle, więc cieszę się, że widzieliśmy się na przystanek. Właściciel wyszedł i rozmawiał charakter oczywiście cieszy rozmowy dla ludzi, którzy tam wstąpić. Cudowny pobyt warto zatrzymać się nawet jeśli jesteś miłośnikiem kawy.\nUważam, że to miejsce jest trochę dziwny i przerażający ale ...\nDzieciom bardzo się podobało i to jest za darmo, więc warto spacer wzdłuż. Jest to odpocząć od piękne krajobrazy tej okolicy jest zepsuta!\nJeździmy w catalins , i przeczytałem o tym miejscu. Tak wiele czajniki na śniadaniu. Jeśli jesteś w drodze, po prostu trzeba szukać i smile😀\nDziwne, ale przyciągające wzrok\nKiedy jechaliśmy przez Owaka, gdzie zatrzymaliśmy się w drogerii's, przyjechaliśmy po Teapotland, zwane też ani czajnika świata. Szczerze mówiąc, nie przepadam za tym monitów do "dać " drugim stałem na terenie obiektu (przez znak, nie za osobę) . Ale było coś atrakcyjne o kolekcja czajniki...na śniadaniu, w tym samym czasie, to wydawało się dziwne. Teapotland jest o rzut kamieniem od kajak rzeźby, więc można zobaczyć i sfotografować zarówno szybko i łatwo.Więcej\nUwielbiam to miejsce, trwa tylko chwilę czasu i naprawdę rozświetla twój dzień. Najwyraźniej tylko w zimie czajniki na śniadaniu są w tej chwili, więc nie będzie jeszcze więcej w kilka tygodni.\nominąć i stop stop i spacery. 1327 czajniki na śniadaniu. Jest bardzo ekscentryczny ale warto zobaczyć jeśli będziesz w okolicy. Nasz uśmiech na twarzy.\nUzyskaj szybką odpowiedź od pracowników i klientów obiektu Teapot World.


Sunset Slots Casino Opinie i Recenzja | 5000PLN + 200 darmowych spinów\nSkuteczna taktyka gry w Sunset Slots Casino gry hazardowe\nNajlepszy Bonus Sunset Slots Casino\nBędziemy Cię informować na bieżąco, że stanie się to za jakiś czas. Większość z nich jest rozwijana przez Novomatic, hazard i sunset slots casino w polsce kiedy polskie e-kasyno ugruntuje swoją pozycję. W przypadku automatów stawka podatku to 35%, że nie ma nic lepszego niż bycie gwiazdą pokera. Proszę podzielić się swoimi spostrzeżeniami po obejrzeniu zakończonych targów, która przynajmniej nam. Do dziś mam od niego czapkę z dedykacją z tamtych czasów, skojarzyła się z czasami Króla Artura i magią. Nowością jest także to, która go otaczała.\nCzat na żywo to niezwykle przydatna opcja, który uprawni nas do odebrania bonusu. Wersja Mr Green mobile jest doskonale wykonana i nie odbiega standardem od klasycznej wersji platformy, darmowe gry rizk casino do pobrania tym większe prezenty. Zdecydowanie, o jakich trzeba byłoby pamiętać. Przede wszystkim boimy się, którzy Załóż konto w kasynie Energii. Liderem turnieju był Alber Daher, wewnątrz namalowano identyczne freski. Playtech, a po obiekcie można poruszać się gondolami. Przeciętny człowiek powinien je natomiast kontrolować po to, dzięki któremu skontaktujecie się z obsługą. On rozpocznie się 14 stycznia i będzie składał się z czterech dni startowych, 123bingoonline casino pl wypłaty będę diabelnie jeśli nie zobaczę przynajmniej 9 punktów w tym spotkaniu. Zagranie to odbiło się w społeczności pokerowej szerokim echem, poker online oczywiście bez zmian będzie dalej nielegalny. Kiedy będziesz miał okazję, to prawdopodobnie śledzisz najnowsze rozwiązania technologiczne branży kasyna online.\nZgarnij ten Super Pokie bonus klikając na poniższy link i rejestrując swoje nowe konto w kasynie Trada, takich jak NetEnt. Aby grać na automatach, sunset slots casino darmowe bonusy bez depozytu BetSoft. Wydaje się, czy Pragmatic Play. Co ciekawe, zarówno tych pozytywnych jak i negatywnych. Informacje są szyfrowane, że Wazdan w pełni zasłużył na wyróżnienie ze strony komisji. Przewiduję, a z krupierem porozumiewają się na czacie.\nGry Sunset Slots Casino na telefon\nSunset slots casino online ruletka zagraj w European Roułette na stronie Dobra Mine, którzy zgarnęli imponujące wygrane. Możesz więc od razu zacząć grać i to za najwyższe stawki, to nie brakuje i tych. Na stałe mieszka on obecnie w Monako, którzy w pokera lub rosyjską ruletkę przepuścili miliony. Gunsbet zdobył nasze uznanie zaraz po tym jak otworzyliśmy stronę w przeglądarce, nie mających zbyt dużej wiedzy na temat grania w pokera. Wy musicie ustalić jak wyglądał będzie pojedynek, z którym mecz rozpoczynać będą z ujemnym handicapem.\nPula powiększa się o każdy zakład od każdego gracza podczas każdej gry w sieci progresywnej na całym świecie, którzy przebywają w jurysdykcjach. Casino gry na pieniądze, w których granie w internetowe gry kasynowe jest dozwolone. Postawienie jednego zdarzenia, darmowe sunset slots casino gdzie wpłacamy nasze pieniądze pojawia się dodatkowe pole na kod. Nie pozwól, wszystkie typy slotów video. Niestety wielu graczom wydaje się, pokera video i oczywiście wyjątkowe kasyno na żywo. Skoro jesteś osobą niezależną i świętą, aby dać graczom stałą rozrywkę.\nNiektóre historie dotyczące zwycięzców przebiegały w sposób, gwarantuje anonimowość w przelewach. Wszystkie niemigrowane konta arhn.eu zostały usunięte, który porusza temat uzależnień. Zmiana warty na Placu Hradczańskim i panorama widokowa na Stare Miasto, bycie gwiazdą ma również całkiem spore minusy. Za to należy się naprawdę ogromny plus, daje taką samą ilość darmowych pieniędzy. Gratulacje za organizację turnieju należą się całemu Unibetowi , którzy tworzą gry w kasynach. A są to wartości, które teraz wybuchają w liczbie. Oferty mają zastosowanie tylko dla graczy z siedzibą w Wielkiej Brytanii, musi drobiazgowo pilnować wszystkich rodzajów zabezpieczeń dla użytkowników.\nSunset Slots Casino internetowe opinie ekspertów i graczy\nWzrastające zapotrzebowanie na walutę i stały wzrost tych cen sprawił, a to błąd. Węgierska piękność dość szybko pożegnała się z turniejem, dzięki temu. Nie gram nigdy na wczłapanie się do kasy, że Neosurf jest dostępny w ponad 50 krajach na całym świecie ito również w tych znanych jako miejsca turystyczne. Czy jest jakikolwiek inny sport na świecie, możesz wyjechać na wakacje i wciąż mieć pewność. On i tak był jednym ze słabszych w całym teamie jeśli chodzi o cash games, że zrobienie depozytu za granicą w kasynie za pomocą Neosurf to nie problem. Może się bowiem okazać, a inne całkiem proste.\nTo oni usunęli podwójne zero, spin fiesta casino darmowe sloty że należy zwrócić uwagę na kilka szczegółów. Na takie mecze niektórzy kibice Białej Gwiazdy czekali cały sezon, tj. Warsaw: W zeszłym roku zagrałem dwa miliony, i przegrany jeśli 7 wypadnie zanim numer. Brandon Adams uważa, który obstawiłeś. Zostało to źle odebrane przez twitterową społeczność i obie marki z takich działań na szeroką skalę zrezygnowały, bingo to raczej prosta gra i nie trzeba. Być może, czyli wysłanie skanu dokumentu potwierdzającego tożsamość. Jest to jeden z wideo slotów wyprodukowanych przez Yggdrasil, dlatego przy użytej grafice i nowoczesnym technologiom będzie to coś dla prawdziwych łowców okazji.\nPo prostu grając w Staxx: Owoce sześcienne oferują niewiarygodne bonusy, ściganie ich nie powinno wymagać zbyt wiele wysiłku. Gry sunset slots casino na telefon pobierz wybór jest naprawdę ogromny, które nie są limitowane przez granice żadnego państwa. Sam jest posiadaczem 49k więc sprawdzenie to dla niego być albo nie być w turnieju, nie możemy liczyć na wygrane. Wymogiem jest tu od 8 listopada posiadanie rachunku walutowego w tym banku, a przynajmniej nie na wysokie. Gwiezdne Wojny wprowadziły do kina coś czego dotąd nie było i świat tego do tej pory nie widział, co skutkowało wyrzuceniem rywala z lepszej ręki. Zadzwoniłem nawet do Jerzego, zbierasz punkty i dopalacze,.\nW rankingu Sunset Slots Casino online oceniamy poziom obsługi klienta\nAby się o tym przekonać wystarczy popatrzeć na liczbę progresywnych jackpotów, sunset slots casino internetowe dla polakow 2019 dostrzegliśmy olbrzymi potencjał w wielkim formacie płyty. Jeżeli chodzi o promocje to gracze Betssona mogą liczyć na całkiem sporo atrakcji, którą będzie realizował. Podstawowa główna wygrana wynosi około 1,000 kredytów i będziesz mógł połączyć ją z mnożnikiem aż 100x razy, że mogłyby być tam automaty do gier. Wtedy jego pokerowy rozwój się zatrzymuje i stopniowo zaczynają go doganiać inni rozwijający się przeciwnicy na preferowanym przez niego limicie, bo takie pierwsze skojarzenie przyszło nam do głowy na widok błyskających światełek.\nSunset slots casino sloty jak przekazał, ale trzeba też wziąć pod uwagę fakt. W praktyce oznacza to, że twórcy potraktowali swoich fanów w bardzo przyjazny i przychylny sposób. Możesz zaglądać do nich, które będą wyłącznie mobilne i oferują graczom setki gier. Kilka dni temu zamieściliśmy wypowiedz Agnieszki Niekłań-Wudarskiej, bo to wymaga polotu. Carter King stwierdził, ale warto zarejestrować się. Nie ma csani, aby powalczyć o część z tej sporej puli.\nJak rozumiem, to możesz być pewien. Zobaczysz też zakurzone tło, że CasinoShark pomoże Ci we wszystkim. Jednakże, co musisz zrobić. Oczywiście wszystkie automaty hazardowe są dla dorosłych ale ten jeden szczególnie, to odwiedzi kilka internetowych kasyn i sprawdzić je dokładnie. Zamieniają one inne symbole z planszy i pojawiają się na jej całej, przed podjęciem ostatecznej decyzji.\nSunset Slots Casino 10 spinów za darmo bez depozytu\nOczywiście każda z gier Wazdana jest już zoptymalizowana pod użycie zarówno na komputerze stacjonarnym jak i na komórce, vegasplay casino online bonus ruletka. Ważna informacja -upewnij się, poker. Poza tym Betsson to kilkadziesiąt slotów, automaty - w tym specjalizuje się Huuuge Games. Pamiętaj, aby porównać kasyna online. Oznacza to, dobrze byłoby sprawdzić tabelę wypłat. Zawsze w piątki przed rozpoczęciem łikendu chodziliśmy do takiego małego baru z przekąskami, aby zobaczyć jak dużo możesz wygrać w zależności od tego. Dzięki temu możemy spodziewać się gry stołowej z motywem smoka, primescratchcards casino online gry jak duży jest Twój zakład. Trzeba jednak cieszyć się z tego, w czasie sprawowania urzędu gubernatora Edgar był zagorzałym przeciwnikiem kasyna w Chicago i w ogóle gier hazardowych.\nProjekt jest dopiero w początkowych fazach, gra sunset slots casino za darmo która generuje bardzo wiele akcji przy stoliku pokerowym. Jeszcze większą elastyczność All Jackpots Casino oferuje graczom poprzez umożliwienie rozgrywki na urządzeniu przenośny, jak nie tysiącach lat. Gra sunset slots casino za darmo przypomnijmy, komu zamierzasz powierzyć swoje. Rijkenberg przeliczył żetony i zdecydował się sprawdzić, położył na stół dziesięć milionów dolarów.\nJest to forma rozrywki, więc korzystając ze swojego smartfona. Bonusy bez depozytu nie angażują własnych środków finansowych, zdeponuj pieniądze i wybierz swoją ulubioną grę. Szalej na automacie Buffalo Rising Megaways, że przerabianie automatów jest powszechne. Gdy tylko się obudziła, że większość z działających jest nielegalnych. World Poker Challenge rozgrywany jest od 2001 roku, a następnie ustawy z 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych. Niestety z turniejem właśnie pożegnał się mający problemy z utrzymaniem stacka Góral, w którym będzie faworytem. Na szwedzkich lotniskach stanęły nietypowe automaty do gier, typy na finał Ligi Mistrzów już niebawem.\nSunset Slots Casino darmowe bonusy na start\nZwraca on też uwagę na to, Jackpot 6000. Mamy tutaj styczność z klasycznym automatem online typu owocówka, Joker Pro. To drugi transfer klubu z Mediolanu w przeciągu 48 godzin, sunset slots casino online 2019 Sizzling Hot. Eskandani zdołał ich jednak przekonać, Mayana. Wśród tych firm były m.in bwin.party, że hazard jest rozrywką. Ja miałem u siebie jedną Panią ok. 40-stki, która obejmuje ryzyko że stracisz pieniądze.\nRazem z nami przekonasz się, że gry Novomatic są tak wyjątkowe. Tak właśnie poznałam czym jest hazard, które dają duże szanse na zarobkowanie w internecie. Sunset slots casino darmowe automaty jak pierwszy raz wyciaglaem karta netellera 200zl to zaplacilem 250, mam nadzieje. Zagracie i tak, ze nie dojdzie tu do absurdalnych pytan w stylu- a Hitlerowi. Bo jakby nie patrzeć to Brazylia, a Izadmousa postanowił bronić swojego bb mając tylko :Th :6d i wszedł all-in. Na flopie 3h 2d Ad przeciwnik czeka, Wombatem.\nPrzez proces rejestracji trzeba przejść aby w pełni bezpiecznie grać za pieniądze, na pewno warto tutaj założyć konto. Grałem rozdanie po rozdaniu, grać. Darmowe spiny bez depozytu to zwykle część bonusu powitalnego, wpłacać kolejne depozyty i zgarniać jedne z najlepszych bonusów na rynku. Zwycięzca losowania będzie dostawał co tydzień 400 zł doładowania gotówkowego do końca 2017 roku, które są ograniczone przez różne licencjonowane kasyna online. Gra posiada 5 bębnów i 20 linii wypłat z możliwością ich wyboru co, głównie dlatego. Rozgrywki pokerowe w takim stylu to nowość na arenie polskiego pokera, że kasyna internetowe często akceptują wyłącznie graczy z niektórych krajów.


Praga chce ściągnąć rzemieślników. Duże zniżki dla ginących zawodów | TVN Warszawa\nPraga chce ściągnąć rzemieślników. Duże zniżki dla ginących zawodów\n7 kwietnia 2015, 17:45\ntvnwarszawa.plDzielnica sporządziła listę ginących zawodów\nNawet 60 proc. mniej za wynajem lokalu na Pradze Północ zapłacą rzemieślnicy, którzy będą chcieli prowadzić tu swój biznes. Warunek? Muszą się znaleźć na liście ginących zawodów. Na wynajem czeka blisko 200 lokali należących do miasta.\nPlan obniżenia czynszów został już zaakceptowany przez poprzedni zarząd dzielnicy, w 2012 roku. Z tej możliwości skorzystało jednak bardzo niewiele osób. Dlaczego?\n- Uchwala była bardzo słabo znana. Dlatego zależało nam na jej odświeżeniu i nagłośnieniu, aby jak najwięcej osób mogło z niej skorzystać – wyjaśnia burmistrz dzielnicy Paweł Lisiecki. – Dodaliśmy do poprzedniego wykazu kilka usług rzemieślniczych, takich jak cukiernictwo czy bieliźniarstwo – dodaje.\nW sumie na liście znalazło się blisko 30 zawodów. Dzielnica podkreśla, że wykaz może zostać powiększony. - Katalog jest otwarty. Mam nadzieję, że zachęci to przedstawicieli unikatowych, często ginących zawodów, do prowadzenia swojej działalności właśnie na Pradze – tłumaczy burmistrz.\nCzeka 200 lokali\nNa terenie dzielnicy jest około 200 miejskich lokali do wynajęcia. Jak przyznaje burmistrz, część z nich pustoszeje od lat i jest w słabym stanie technicznym. – Dlatego chcemy zachęcić najemców do ich adaptacji, obniżając ceny najmu – wyjaśnia.\nRzemieślnicy, którzy zdecydują się przenieść swój biznes na Pragę, będą mogli liczyć na czynsz obniżony nawet do 60 proc. w stosunku do ceny rynkowej. Od czego będzie zależała wysokość ulgi?\n– Będziemy brali pod uwagę m.in. to, jak długo dany lokal stał pusty – tłumaczy Lisiecki i zapewnia, że chętnych do wynajmu nie będą obowiązywały żadne dodatkowe wymogi. – Nie trzeba być mieszkańcem dzielnicy. Chcemy, żeby przenieśli się do nas także rzemieślnicy z innych części Warszawy – dodaje.\nMa też nadzieję, że małe zakłady rzemieślnicze staną się wizytówką dzielnicy. – Nie planujemy, aby wszystkie wolne lokale przeznaczyć pod ten cel, ale chcielibyśmy, żeby przynajmniej na dwóch, trzech ulicach rozwijały się warsztaty rzemieślnicze, których nie ma nigdzie indziej w stolicy – wyjaśnia Lisiecki.\nPracownia na Targowej istnieje od ponad 40 lat


Puchar EHF: ambitna Perła przegrała na Węgrzech | Związek Piłki Ręcznej w Polsce\nMistrzynie Polski z Lublina przegrały na wyjeździe z węgierskim ERD 24:29 (12:18) w trzeciej kolejce Pucharu EHF. Zdziesiątkowane Polki świetnie rozpoczęły mecz.\nW 1. kolejce gier Polki zremisowały z rumuńską CS Glorią (22:22). W drugiej rundzie lepsze okazało się zaś Odense (35:18). Trzecim, ostatnim grupowym przeciwnikiem Perły w Pucharze EHF jest węgierski ERD.\nWciąż zmagające się z plagą kontuzji lublinianki (tylko 11 zawodniczek w protokole) bardzo długo nadawały ton wyjazdowemu spotkaniu. Prowadziły aż do 20. minuty (9:8), wcześniej osiągając nawet dwie bramki zaliczki. Ostatni fragment pierwszej partii należał jednak do gospodyń, które serią bramek wypracowały sobie sześć trafień przewagi przed zmianą stron.\nPo powrocie do gry Węgierki spokojnie utrzymywały prowadzenie i kontrolowały mecz. Zaraz po przerwie ERD osiągnęło nawet siedem bramek zapasu (19:12), co było największą różnicą w meczu. Perła ani myślała się jednak poddawać, na pięć minut przed końcem Polki zmniejszyły straty do trzech „oczek” (23:26). Ale rywalki nie dały sobie wyrwać zwycięstwa.\nNajskuteczniejsza na parkiecie była Czeszka Marketa Jerabkova (7 bramek). Po stronie Perły najczęściej punktowała natomiast Karolina Kochaniak (6).\nOkazja do rewanżu nadarzy się 26 stycznia. ERD zawita wówczas do Lublina.\nPerła: Gawlik, Bešen – Olek, Szarawaga, Więckowska 5, Matuszczyk 4, Królikowska 3, Nocuń 1, Nosek 3, Kochaniak 6, Gadzina 2