Mało kasy, godne życie! Czyli rad kilka jak oszczędnie żyć....: września 2015\nAutor: Oszczednie o 9/30/2015 9 komentarzy:\nOd jakiegoś czasu zastanawiałam się nad oszczędnościami przy ogrzewaniu domu, przeglądałam Internet, szukałam różnych rozwiązań i trafiłam na stronę gdzie opisano produkcję brykietu z papieru. No i bingo! U męża w pracy wydają całkiem nie małe sumy na niszczenie dokumentów przez specjalistyczną firmę, jest ich sporo, co roku, dodatkowo dzieci produkują nie mało papieru w ciągu roku. Zakupiliśmy za 80 zł brykieciarkę i rozpoczęliśmy produkcję brykietu. Cześć papieru dzieci darły, zabawa była niezła, cześć mąż pociął niszczarką. Te rwane muszą stać dłużej i mięknąć, zaś z niszczarki po dwóch dnia nadawały się do formowania w kostki. Nie jest to najłatwiejsza praca, ale za to w sumie uzyskujemy bezpłatnie brykiet, jedyna inwestycja to brykieciarka ręczna. Papiery można uzyskać od znajomych, którzy nie palą w piecach, kominkach, więc nadal bezpłatnie. Nie wiem jak się ma do tego temat ekologii, mam nadzieję, że ok. Nie używaliśmy do produkcji brykietu kolorowych gazetek ze sklepu, książek, czasopism, kolorowych opakowań po produktach spożywczych je oddajemy z makulaturą. Więc myślę, że nie działamy anty ekologicznie. Szukając odpowiedzi w Internecie znalazłam opis produkcji na stronach proekologicznych, gdzie zachęcają wręcz do jego produkcji i opisują, jako alternatywne źródło energii. Zatem chwilowo czujemy się pozbawieni wyrzutów sumienia. Do brykietu można dodatkowo dołożyć suchych liści z ogrodu. Nie należy ich dokładać za dużo, bo brykiet będzie się rozsypywał.\nPrzy produkowaniu brykietu nie potrzeba nadludzkiej siły, owszem odrobinę trzeba, ale za to mamy bezpłatną siłownię, ba nawet w sumie nam płaca bo uzyskujemy produkt końcowy podwójny, brykiet i mięśnie :)\nCo do kaloryczności jeszcze nie mam pojęcia, niestety dość późno wpadliśmy na pomysł, więc brykiet jeszcze schnie. Nie czujemy też potrzeby wykonywania prób na lekko wilgotnym brykiecie, bo nie ogrzewamy jeszcze na stałe domu.\nZnalezione w Internecie w temacie kaloryczności brykietu papierowego - "Wydajność brykietów można zmierzyć porównując wartość energetyczną. 3 kilogramy brykietów to tyle samo co 1 litr oleju opałowego."\nAutor: Oszczednie o 9/28/2015 11 komentarzy:\nJadłospis z dwóch ostatnich dni lata. Odrobinę pewnie już jesienny, ale jednak jeszcze zjadaliśmy go latem.\nGolonka z szynkowaru, dziś będę gotować wędlinę drobiową. :)\nII śniadanie: pieczywo wieloziarniste, masło, pasztet (domowy wyrób), ogórek kiszony, pomidor, herbata owocowa\nObiad: zupa pomidorowa z ryżem, kluski śląskie polane cebulką przesmażoną z boczkiem, kapusta biała gotowana z koperkiem, sok z aronii.\nPodwieczorek: ciasto kukurydziane z cytryną, kawa z mlekiem, kisiel owocowy\nKolacja: sałatka warzywna z białą fasolą, pieczywo, herbata\nI śniadanie: jajecznica na boczku wędzonym, bułki, masło, kawa z mlekiem\nII śniadanie: sałatka rybna, pieczywo wieloziarniste, masło, herbata\nObiad: zupa pomidorowa makaronem, gulasz wieprzowy z grzybami, kasza jęczmienna, buraczki zasmażane, sok z jabłek, woda\nKolacja: śledź na ostro, pieczywo, herbata\nWszystkie pieczywa, wędliny, sałatki, ciasta robię sama, sok z aronii również, grzybki są z naszego ogrodu, (co kilka dni mamy po 5-7 maślaków), kluski śląskie oczywiście domowej produkcji są. Patrząc teraz na nasz jadłospis stwierdzam, że to bardziej jesienny już zestaw. Ach zapomniałabym, a pytacie o to, nikt u nas nie ma nadwagi, synowie mają po kilka kilogramów niedowagi, ja podobno tez mam około 2-3 kg do normy, mąż i córka mają wagę prawidłową. Dużo się ruszamy, mało spędzamy czasu przed komputerem i tv. Sporo pracujemy w ogrodzie, chodzimy pieszo i jeździmy na rowerze. Często dla rozrywki bieganiem ot tak rodzinnie, chodzimy rodzinnie na spacery do lasu. Ogólnie preferujemy dużo ruchu. Jeśli chodzi o jedzenie to dodam, że jemy dość tłusto, sprawdzaliśmy z mężem stan naszego zdrowia ostatnio i wyszło nam, że mamy cukier w normie, cholesterol u męża w normie u mnie lekko niski, morfologia i OB. Idealne. Jeśli chodzi o ciśnienie to ja mam notorycznie za niskie, mąż w dolnej granicy normy. Staramy się na ile to możliwe żyć w zgodzie z naturą, porami roku. Zwiększamy systematycznie nasz ogródek i sad, dążymy do samowystarczalności na tyle, na ile jest to możliwe. Czy robimy dobrze, czas pokaże.\nAutor: Oszczednie o 9/23/2015 13 komentarzy:\nJak ja lubię czas przetworów, uwielbiam, gdy spiżarka się wypełnia kolejnymi słoiczkami. W tym roku podeszłam na spokojnie i nie robiłam np. 30 kg ogórków na raz, ale po 5 kg. Kupowałam po 5 kg papryki, dyni i przetwarzałam. Nie było to żadne obciążenie dla mnie. Po postu przyjemna praca w kuchni. Wiele źródeł zapowiada mroźną zimę, więc tym bardziej robienie zapasów mieszkając na wsi ma sens. Zawsze mam pod ręką przetwory. Trochę przetworów zrobiła mi teściowa, np. jabłka, których ja nie mogę ścierać, obierać z powodu alergii, a reszta rodziny chętnie zjada jabłka. Udało mi się kupić antonówki i renety, teściowa przerobiła mi ponad 10 kg owoców. Jabłka zakupiłam w cenie 2 zł za kg, do całości dodano 2 kg cukru. W zimie cena gotowych jabłek w słoiku będzie o wiele, wiele wyższa, a do tego musimy się godzić na wszelkie dodatki, skrobie itp. W domowych znam skład, jakość wykonania, w zimie super je wyjąć do ciasta lub zapiec z ryżem na kolacje.\nW tym roku po raz pierwszy zrobiłam leczo w słoikach, na próbę tylko 4 litrowe słoiki, jak się sprawdzi to za rok zrobię dużo więcej. Cena papryki w sezonie, gdy kupowałam po 5 kg była 2 zł, a w zimie będzie to wielokrotność jej, a do tego mnóstwo konserwantów w oprysku na warzywie. Ogólnie papryki sporo włożyłam w tym roku w słoiki. Po za leczem, paprykę marynowaną oraz w zalewie pomidorowej z cebulą. Papryka marynowana super nadaje się, jako dodatek do pizzy, sałatek i kanapek, zaś w pomidorach można użyć do sosu, jako dodatek do obiadu lub do gulaszu. Przed mną jeszcze zrobienie soku z aronii, na razie cześć zebranej aronii jest nastawiona na wino i nalewkę, a część w zamrażarce, pozostała jeszcze na krzaku. W tym roku będzie ogólnie z 80 kg aronii, więc przetwarzamy etapami ją. I tak pomalutku szykujemy się do zimy. Niedługo początek jesieni, w domu pachnie przetworami i ciastem ze śliwkami, dziś w kominku wesoło mruga ogień, bo ranek chłodny jest. Każda para roku niesie ze sobą cuda i wspaniałe chwile.\nAutor: Oszczednie o 9/21/2015 15 komentarzy:\nAutor: Oszczednie o 9/18/2015 10 komentarzy:\nUwielbiam swój ogródek, nie jest duży, ale sprawia mi sporo frajdy.\nCo prawda, ostatnio marchewką muszę dzielić się z nornicą. Na szczęście nie podgryza każdej, tylko zabiera w całości, więc straty są mniejsze.\nPięknie rośnie mi na razie szpinak, na zdjęciu jest z przed tygodnia, teraz po tych ulewach ładnie ruszył w górę i pojawiły się już właściwe listki.\nRzodkiewki też są odrobinę większe niż na zdjęciu.\nOgród może świetnie spełniać rolę terapeutyczną, nikt mi wcześniej tego w ten sposób nie pokazał, zawsze przyjmowałam prace w ogrodzie jak karę. A wystarczy zmienić podejście. Idę do ogrodu i biorę motykę w rękę. Jak tak sobie solidnie podziabię grządki tą motyką, to normalnie jakbym parę spuściła. Czuję się odprężona, uwalniam myśli, skupiam się tylko na ruchu motyki. Lepsze od medytacji. Do tego wysiłek fizyczny, ruch na powietrzu, a finałowo zdrowe warzywa i owoce - czyli same korzyści. Mam gratis psychoterapię, fitness i za niewielką cenę eko warzywa. Czego chcieć więcej. :)\nNawet uprawa ziół na parapecie może być jak medytacja. A jak jeszcze otworzymy okno podczas zabiegów pielęgnacyjnych ziół, to mamy zajęcie na powietrzu. Nie da się tu dołożyć fitnessu, chyba, że będziemy w międzyczasie robić przysiady czy coś w tym stylu, ale to już zaczyna się robić jakieś dziwactwo. Ogólnie polecam nerwusom pracę w ogródku, fajna nauka cierpliwości, pokory i możliwość wyciszenia.\nA to moja papryka, która w tym roku nieźle mi obrodziła pod folią.\nAutor: Oszczednie o 9/16/2015 3 komentarze:\nEtykiety: Hobby, Zdrowie\nAutor: Oszczednie o 9/15/2015 10 komentarzy:\nCzy wiecie ile kilogramów odzieży miesięcznie pierzecie i jaki jest tego koszt?\nNaukowcy wyliczyli, że człowiek przeciętnie przez miesiąc produkuje 9 kg rzeczy do prania, nie uwzględniając ręczników, ścierek, pościeli, narzut, firan itp. Zakładam, więc, że wliczając powyższe rzeczy produkujemy dodatkowe 5 kg miesięcznie. Jeśli przemnożymy tą ilość przez liczbę członków rodziny np. rodzina 2+2 wyjdzie nam około 56 kg miesięcznie do wyprania. Przy założeniu, że większość gospodarstw domowych posiada pralki o pojemności 5-6 kg, to wychodzą nam 11-9 pralek w miesiącu to średnio 3-2 pralki tygodniowo.\nZatem finansowo wychodzi nam całkiem pokaźna kwota, jeśli chodzi o tak często pomijaną w obliczeniach finansowych czynność w domu. Można powiedzieć, że koszt około 50 zł miesięcznie to nie jest wiele, ale nie jest to kwota do pominięcia zupełnie. Warto rozważyć zakupy środków piorących dokładniej. Czy na pewno potrzebujemy drogiego płynu do prania/płukania? Czy może zamienić go na tańszy i dokładać łyżkę sody do prania? Trzeba dokładnie przeliczyć, co jest bardziej opłacalne. Ja zmniejszam ilość środka piorącego i dokładam sodę do szufladki gdzie wlewam/wkładam środek piorący. Zamiast płynu zmiękczającego używałam przez długi czas octu z odrobiną olejku zapachowego. Zdrowiej i taniej, a przy okazji ubrania są odkażane, owszem nie wszystkie rodzaje włókien to lubią, ale większość owszem, zwłaszcza ręczniki, pościel, ścierki. Jak zakupię ubrania używane to zawsze je piorę z dodatkiem octu i sody. Dzięki temu nie mam obaw, że coś złego zostanie w odzieży np. środek odkażający, zarodniki pleśni czy grzybów. Mam pewność, że odzież jest czysta i bezpieczna. Pamiętajcie również by nie włączać pralki z niepełnym wkładem, jest to rozrzutności podejście zupełnie nie ekologiczne. Starajcie się zebrać pełen wkład. Dodatkowo warto się zastanowić, czy nie wymienić starej pralki na nową by sporo zaoszczędzić na energii. Pralki dawniej pobierały więcej prądu i wody w cyklu prania, obecnie normy zupełnie się zmieniły i często dziesięcioletnia pralka wymieniona na nową przyniesie nam zwrot zakupu nowego urządzenia, a i jakość prania będzie dużo lepsza. Znam to z doświadczenia jakiś czas temu wymieniliśmy naszą 11 letnią pralkę, kompletna zmiana, jakości, głośności oraz finansowa, nie musi to być model delux wystarczy dobra klasa energetyczną, a czy ma super programator, opóźniony start, wyświetlacze, muzyczki to sprawa drugorzędna. Warto pomyśleć, jakich programów używamy najczęściej i czy warto inwestować w dużą ilość programów. Pranie odzieży to naprawdę istotna sprawa, koszt środków piorących, koszt energii, jakość prania, nie niszczenie odzieży to elementy ważne w domu gdzie oszczędzamy finanse i środowisko.\nPolecam założenie filtra do pralki na wężyk z wodą czysta. Jak dla mnie rewelacja, zmiękcza super wodę, pranie jest mniej sztywne, ręczniki puszyste, a koszt takiego filtra to około 30 zł na rok. Używamy dzięki niemu mniej środków piorących i zmiękczających, zatem spokojnie przez rok się zwróci z naddatkiem. A odzież dużo mniej się niszczy w miękkiej wodzie, a do tego na grzałce i bębnie nie osadza się kamień. Niewielka inwestycja, ale warta swojej ceny.\nAutor: Oszczednie o 9/14/2015 14 komentarzy:\nAutor: Oszczednie o 9/11/2015 22 komentarze:\nAutor: Oszczednie o 9/10/2015 17 komentarzy:\nAutor: Oszczednie o 9/09/2015 25 komentarzy:\nAutor: Oszczednie o 9/08/2015 3 komentarze:\nPo latach podchodów, wahań czy warto zainwestować, obliczeń czy naprawdę warto, stało się zakupiliśmy szybkowar. Zainspirowana wieloma pozytywnymi opiniami i ekonomicznym wymiarem tego wynalazku kupiłam go i nareszcie mam. Pierwsze wrażenie, o rany wybuchnie!!! Nie wybuchł, ba mało, że nie wybuchł to jeszcze zachwycił rodzinę. Stanie się to chyba nasz podstawowy garnek. Wydaliśmy na niego coś koło 179 zł, można powiedzieć – szaleństwo, ale nie do końca. Ja długo opierałam się przed takim wydatkiem, a jednocześnie mnie kusił. Używam go od kilku dni i jestem zachwycona. Jak dla mnie to idealne rozwiązanie dla rodzin, które chcą jeść domowe obiady, chcą zaoszczędzić na energii (zwłaszcza, gdy mają kuchenki elektryczne), mają mało czasu na przygotowanie dań, zabierają ze sobą danie w drogę (nie trzeba przepakować, mamy, w czym podgrzać). Jeśli chodzi o wygodę to nie stoimy, nie mieszamy, zamykamy i z głowy. Garnek mój ma pojemność 6 l. tyle gotuję zupy na dwa dni dla naszej rodziny. Gotowałam w nim np. buraki, które były idealnie miękkie po 25 minutach od postawienia garnka na gazie, zaś ziemniaki gotowały się około 9 minut. Dla mnie wydatek 175 zł jest ok, bo sporo zaoszczędzam na energii oraz czasu. W instrukcji podają, że gulasz ugotuję w 30 minut, czyli obok wstawię ziemniaki i mam obiad po 30 minutach. Zupę dyniową gotowałam prze 15 minut od chwili wstawienia. Naprawdę jestem zachwycona nowym nabytkiem. Mogę z czystym sumieniem polecić taki zakup, zwłaszcza jeśli chcemy jadać obiady domowe, a mamy mało czasu, nie trzeba sięgać po gotowe dania. Zdrowo i oszczędnie. Szybkowar kupiłam w sklepie Aldi.\nOto moje nowe cudo! :)\nDodane w dniu 11.09.2015 w wyniku zwiększenia doświadczeń związanych z gotowaniem szybkowarze.\nGotowałam gulasz wieprzowy, mięso wstępnie obsmażyłam, a potem gotowałam w szybkowarze 20 minut. Wyszło idealnie ugotowane, rodzina była zachwycona.\nPo otwarciu doprawiłam sos solą, wcześniej dodałam ziła przed zamknięciem.\nNaprawdę super wyszedł.\nGotowałam już w nim golonkę bez kości, którą trzymałam w solance przez 4 dni.\nGolonka była miękka po 40 minutach, następnie ją krótko obsmażyłam na patelni i mam świetny dodatek do pieczywa.\nAutor: Oszczednie o 9/07/2015 12 komentarzy:\nTaka mała prośba techniczna.\nPiszcie komentarze pod tematem, którego komentarz dotyczy. To na pewno ułatwi dalszą dyskusję na dany temat. Zachęcam też do pisania komentarzy przez „formularz kontaktowy” osoby nieposiadające konta. Będę je publikować z podaniem autora komentarza.\nPrzypominam również, że teksty zawierające bluźnierstwa, wulgaryzmy nie będą publikowane.\nProszę również by wszelkie uwagi, pretensje i niezadowolenie kierować bezpośrednio do mnie np. przez „formularz kontaktowy”. Miejcie, choć tyle odwagi.\nDziękuję wszystkim za komentarze, które mogą pomóc innym czytelnikom. Za rady i wskazówki dla mnie również serdecznie dziękuję.\nPiszcie o swoich sposobach na walkę z kryzysem finansowym, na pewno takie pomysły pomogą innym w radzeniu sobie w trudnym czasie.\nProszę również o wyrozumiałość dla mnie „mylić się jest rzeczą ludzką", "tylko ten nie popełnia błędów, kto nic nie robi"\nAutor: Oszczednie o 9/04/2015 Brak komentarzy:\nWczoraj przeglądałam listę książek wskazanych dla odpowiednich grup wiekowych, znalazłam tam pozycję pt. " Mały duży poradnik życia". Poszukując opinii na temat tej książki, znalazłam takie fragment. Chciałabym się nim z Wami podzielić, uważam, poniższe punkty za bardzo rozsądne i warte zastosowania w życiu codziennym.\nTekst pochodzi ze strony - wiersze.doktorzy.pl\nPowstrzymuj się od mówienia ludziom jak trzeba coś zrobić. Mów tylko, co zrobić, a nieraz zaskoczą cię twórczymi rozwiązaniami.\nAutor: Oszczednie o 9/04/2015 3 komentarze:\nMam już sakwy do mojego rowerku!! Dziś pojechałam nim na zakupy, fajnie się robi je na rynku, od ręki pakuję wszystko do sakwy i nic nie taszczę w ręku. Całkiem sporo zapakowałam i weszłoby więcej (kupiłam po 1 kg buraków, cebuli i ogórków, ½ kg śledzi, ½ kg wątróbki, 5 paczek masła, 1 kg kaszy, musztardę oraz 1 kg mrożonej ryby). Super sprawa takie sakwy, nie czułam zwiększonego ciężaru i mogłam spokojnie zrobić zakupy nie wydając pieniędzy na paliwo. Pogoda dziś jest akurat rowerowa, nie za gorąco, nie deszczowo po prostu idealna. Zaliczyłam przejażdżkę na trasie 13 km, bardzo miłe pobudzenie mięśni i dotlenienie organizmu. Po powrocie poszłam popracować w ogródku, co raz bardziej lubię swój ogródek. Szpinak pięknie rośnie, wzeszły rzodkiewki, koperek i sałata. Dziś wyrwałam już całą cebulę, położyłam do przesuszenia jutro przyniosę do domu.\nJak dobrze się żyje w symbiozie z naturą i samym sobą.\nUczymy się w domu, córka obecnie przerabia ze mną gramatykę polską, zaś syn z pasją wkroczył w historię (uwielbia ten przedmiot). Od 6.30 do 9.00 jestem tylko mamą i żoną, od 9.00 - 12.00 staję się nauczycielką;) by potem znowu stać się statystyczną mamą i żoną, robiącą zakupy, gotująca obiad, prasującą, porządkująca dom, pracującą w ogrodzie itd.........\nOd chwili, gdy wstanę rano o 6.30 jestem wciąż zajęta, często wieczorem bardzo zmęczona, ale wiem, że każda moja prac pozwala nam na taki styl życia, jaki lubimy, na zdrowe odżywianie, na kroczenie wraz z dziećmi, na bycie razem, a nie obok siebie. Mąż wracając z pracy wie, że czeka na niego ciepły obiad, wie, że w szafie znajdzie czyste koszule. Powiecie, że hodujemy staremu modelowi rodziny, a ja powiem, co w tym złego?\nAutor: Oszczednie o 9/03/2015 4 komentarze:\nJadłospis obiadowy na tydzień dla rodziny. To moja propozycja dań do podania, na co dzień rodzinie. Dania nie są bardzo pracochłonne, ani drogie, nie są również skomplikowane w wykonaniu. Ja zawsze zupę gotuję na dwa dni, tak jest łatwiej, rodzina już do tego przywykła. Nie jest on wskazaniem dietetycznym, ani zaleceniem zdrowotnym. Poniższy jadłospis jest stworzony dla mojej rodziny, uwzględnia nasze alergie, zasoby finansowe, upodobania kulinarne :)\nZiemniaki, jajko sadzone, buraki zasmażane\nZiemniaki, karczek w sosie, sałatka z pomidorów\nZiemniaki, kotlet mielony, kapusta gotowana z koperkiem\nPizza domowa z kurczakiem i warzywami - papryka, cebula, oliwki, pomidory\nGulasz wieprzowy z warzywami, kasza jaglana, ogórki kiszone\nAutor: Oszczednie o 9/02/2015 Brak komentarzy:


Zobacz wątek - Witam w ogrodzie u Aguniady cz.11\nWitam w ogrodzie u Aguniady cz.11\nTytuł: Witam w ogrodzie u Aguniady cz.11\nNapisane: 2 paź 2012, o 10:29\nWitam wszystkich odwiedzających mój ogród i zapraszam do kolejnej jego odsłony, tym razem jesiennej\nPonieważ jak wiecie, jestem osobą z natury małomówną, to jak zwykle przygotowałam krótki wstęp.\nGwoli przypomnienia, moja działka ma 1300m i usytuowana jest wśród brzóz, w podwarszawskiej wsi? Moim zamierzeniem jest tworzenie ogrodu naturalnego, wpisanego w otoczenie, pozbawionego udziwnień, ale też przez cały rok atrakcyjnego dla oka? Dlatego znajdziecie w nim głównie drzewa i krzewy iglaste i liściaste, stanowiące ramy ogrodu, w który staram się wkomponowywać pasujące doń rośliny: hortensje, trawy, różaneczniki, wrzosowate oraz ukochane róże. Ogród tworzę szósty rok, ale tak naprawdę udoskonalam go, odkąd od półtora roku jestem tu z Wami? To Wy mnie inspirujecie, uczycie, dajecie nowe wyzwania i bodźce do kolejnych pomysłów? Dziękuję Wam za to!\nTytuł: Re: Witam w ogrodzie u Aguniady cz.11\nNapisane: 2 paź 2012, o 10:34\nkocham Twój ogród\nNapisane: 2 paź 2012, o 10:37\nTeż jestem . Zupełnie przypadkiem choć raz załapię się na pierwszą stronę\nNapisane: 2 paź 2012, o 10:38\nA ja już myślałam że trafiłam na wizytówkę, tak pięknie się prezentuje Twój ogród.\nNapisane: 2 paź 2012, o 10:43\nMagdo, Franci, Comciu - witam Was serdecznie! Grzane wino na powitanie wręczam\nNapisane: 2 paź 2012, o 10:51\nJa również spieszę by się przywitać w nowej części i móc cieszyć oko Twoim ogrodem\nNapisane: 2 paź 2012, o 10:56\nWieczorem po przyjściu z fabryki chętnie skorzystam\nA tymczasem rozkoszuję się zdjęciami Twojego ogrodu. Trawnik idealny, Vanillka niepowtarzalna...\nNo proszę, kolejna część (przecież dopiero co zaczynałaś poprzednią ). Ale co się dziwić - piękny ogród przyciąga rzesze wielbicieli i podziwiaczy, a świetnej jakości, artystyczne zdjęcia przyprawiają o zawrót głowy\nMam nadzieję, że przesilenie jesienne szybko Ci minie i ochota na prace w ogrodzie powróci. Tymczasem odpoczywaj, korzystaj z uroków ogrodu i oczywiście relacjonuj jesienno-zimowe zmiany w szacie roślinnej.\nNapisane: 2 paź 2012, o 10:59\nChwilę mnie nie było i nowa część... A ja na jakimś szarym końcu Ale jestem...\nNapisane: 2 paź 2012, o 11:00\nJak na małomówną osobe idzie ci bardzo dobrze. 11 część\nPiękne jesiennie u ciebie w ogrodzie. Wspaniale przebarwiają ci się hortensje ogrodowe. bardzo lubię ta ich jesienna odslonę. Pomimo, że w tym roku u mnie nie kwitły to czerwieniejące liście teraz to wynagradzają.\nNapisane: 2 paź 2012, o 11:06\nNapisane: 2 paź 2012, o 11:11\nI ja się jesiennie melduje na podczytywanko\nNapisane: 2 paź 2012, o 11:15\nmelduję się i ja w kolejnej części wątku\nNapisane: 2 paź 2012, o 11:19\nSpacerowym kroczkiem dotarłam i ja\nNapisane: 2 paź 2012, o 11:23\nJejku Aga jesienny ogród jest cudny\nWitaj Aguś tym razem się nie spóźniłam Uwielbiam te Twoje cudowne, ogrodowe zakątki\nNapisane: 2 paź 2012, o 11:29\nAgnieszko, Duczku, Kasiu, Dorciu, Dorotko, Aniu, Dominiko, Magdo, Ilonko, Dana, Doris - dzięki że jesteście, zaglądacie i wspieracie w moim ogrodowym marazmie (chwilowym!) dobrym słowem... Bardzo jestem Wam za nie wdzięczna; może dzięki temu niedługo się obudzę do działania ;-)\nDla Was moje ukochane róże:\nPrzeglądają dział: Beaby, Google Feedfetcher, pendrak, przemek1136 i 109 gości


Czeka nas kolejna afera "łowców skór" w Łodzi\nWiadomości24 » Wydarzenia » Depesze agencyjne » Czeka nas kolejna afera "łowców skór" w Łodzi\nData dodania: 2008-06-03 07:38\nRodziny zmarłych w Łodzi dostają "skierowanie" do firmy pogrzebowej - czytamy w dzienniku "Polska". Stowarzyszenia firm funeralnych alarmują, że lada moment wybuchnie kolejna afera "łowców skór".\n"Polska" opisuje historię jednej z mieszkanek Łodzi, której w ubiegłym tygodniu zmarła matka. Gdy kobieta przyszła do szpitala, by przygotować pochówek, otrzymała kartę informacyjną. Na dokumencie opatrzonym szpitalną pieczęcią znalazła numery telefonów do Przedsiębiorstwa Pogrzebowego.\nFirma ta zarządza chłodnią do przechowywania zwłok oraz prosektorium w szpitalu. Na podstawie karty zgonu jej pracownicy odbierają zmarłych ze szpitali i przygotowują do pochówku. Za usługę płaci szpital.\nStowarzyszenie przedsiębiorców pogrzebowych uważa, dokument, który otrzymała łodzianka to zwykła akwizycja. Zgodnie z przepisami szpitale mogą powierzyć prowadzenie prosektorium firmie zewnętrznej. Tak dzieje się w większości placówek. Jednak, jak pisze "Polska", prowadzące przyszpitalne prosektoria firmy pogrzebowe wykorzystują swoją silniejszą pozycję i nagabują rodziny zmarłych, by powierzyli pogrzeb właśnie im. Zysk z jednego pochówku wynosi około 500 złotych.\nTagi: Łódź szpital śmierć pogrzeb łowcy skór


Czym różnią się licówki od koron? - Dent Land\nKażdy chce mieć piękny uśmiech, ale nie zawsze jest to możliwe. Ukruszenie lub złamanie zęba lub jego przebarwienie powoduje duży dyskomfort i może prowadzić do kompleksów. Na szczęście z pomocą może przyjść protetyka stomatologiczna oferując licówki lub korony. Czym różnią się licówki od koron? Kto i kiedy może je zastosować?\nLicówki to cienkie płytki, które nakładane są na przednią część zęba lub kilku zębów przednich. Licówka pełni przede wszystkim funkcję estetyczną. Za jej pomocą można korygować przebarwienia, nieodpowiedni kształt zęba lub zmniejszyć szpary między jedynkami. W niektórych wypadkach założenie licówek może zastąpić kosztowne i długotrwałe leczenie ortodontyczne.\nLicówki mogą być zakładane tylko na zęby całkowicie zdrowe, bez żadnych ubytków. O możliwości ich zastosowania zawsze decyduje stomatolog.\nNajbardziej popularne są licówki wykonane z porcelany lub kompozytu. Te pierwsze są droższe ale znacznie trwalsze, wytrzymują nawet 8 lat. Licówki kompozytowe są zdecydowanie tańsze ale mogą ulec przebarwieniom. Ze względu na ich plastyczność można w trakcie noszenia korygować nie tylko ich kształt, ale także kolor.\nKorony zębowe – charakterystyka i rodzaje\nZadaniem korony zębowej jest przede wszystkim uzupełnienie braku w uzębieniu, np. złamanego lub utraconego zęba. Korona zębowa stosowana jest także w celu odbudowy zęba zniszczonego przez próchnicę i leczonego kanałowo. Korony stomatologiczne stosuje się także w przypadku implantów.\nKorona przywraca zębowi jego naturalny kształt i wygląd, ale przede wszystkim jego funkcje. Nawet ubytek jednego zęba ma negatywny wpływ na przeżuwanie pokarmów i prawidłowy przebieg procesu trawiennego.\nDo wykonania korony stosowane są różne materiały:\n– tlenek cyrkonowy,\n– akryl kompozytowy.\nKorony wykonane z cyrkonu to korony pełnoceramiczne, najbardziej zbliżone są właściwościami do naturalnych zębów. Z tego względu stosuje się je przede wszystkim do uzupełnienia braków w przednim uzupełnieniu.\nKorony porcelanowe to najpopularniejszy rodzaj koron. Montowane są na podbudowie metalicznej lub złotej, które są niewidoczne. Cechuje je trwałość i łatwość dopasowania do pozostałych zębów.\nKorony wykonane z akrylu kompozytowego ze względu na swoją trwałość najczęściej stosowane są jako rozwiązania tymczasowe.\nZałożenie korony wymaga wcześniejszego całkowitego wyleczenia zęba, czasami musi być to leczenie kanałowe.\nKiedy ząb jest wyleczony, lekarz musi dokonać jego oszlifowania (50-60%). Dopiero teraz może wziąć wycisk protetyczny i zlecić wykonanie korony protetykowi. W razie konieczności może założyć koronę tymczasową koronę akrylową. Kiedy właściwa korona będzie gotowa, lekarz może ją założyć. Na koniec zostanie sprawdzenie odczuć, czy gdzieś nie uwiera, nie przeszkadza w zgryzie i oczywiście jak wygląda.\nLicówka czy korona zębowa?\nWybierając licówkę lub koronę należy pamiętać, że pełnią one różne funkcje. Licówka służy przede wszystkim do poprawienia estetyki uzębienia, natomiast korona do uzupełnienia braków w uzębieniu.\n31 sierpnia 2021 27 sierpnia 2021 DentLand\n27 sierpnia 2021 27 sierpnia 2021 DentLand\nHigienizacja zębów – na czym polega? Tłumaczymy.


Resort energii: te departamenty będzie nadzorował nowy wiceminister - netTG.pl – Gospodarka - Ludzie\nResort energii: te departamenty będzie nadzorował nowy wiceminister\nTadeusz Skobel (po prawej) swą funkcję pełni od poniedziałku, 20 listopada. Na zdjęciu z szefem resortu energii Krzysztofem Tchórzewskim ( w środku) i wiceministrem energii Grzegorzem Tobiszowskim\nTadeusz Skobel swą funkcję pełni od poniedziałku, 20 listopada. O jego nominacji na to stanowisko poinformował w ub. tygodniu szef resortu energii Krzysztof Tchórzewski. Podkreślił, że Skobel to doświadczony energetyk z wieloletnim stażem.\nTagi: ministerstwo energii tadeusz skobel\nPaweł24 listopada 2017 19:38:36\nPowołajcie jeszcze z pięciu wice . Po wolcie z deputatami forsy macie dość .\nPolityka energetyczna: projekt jeszcze przed COP24\nGórnictwo: rozporządzenia w sprawie jakości paliw podpisane


Zdewastowane auto na parkingu przy markecie Wideo\nZdewastowane auto na parkingu przy markecie. Stoi i straszy.\n11 kwietnia 2018 (164 opinie)\nNa parkingu pod hipermarketem Kaufland przy ul. Morskiej w Gdyni od kilkunastu dni zalega niezabezpieczony wrak samochodu. - Problemem jest to, że parking jest...\nZdewastowany wrak na parkingu przy markecie\n23 marca 2018 (4 opinie)\n(168) 8 zablokowanych\nZobacz raport Zdewastowany wrak na parkingu przy markecie\ndo auta to jeszcze brakuje...\nKtoś sobie pojechał na saksy dorobić na lepszą furę a tu mu cieniasa zniszczyli. Co za naród!\nnie wracaj, ne masz do czego\nNormalnie cały dzień będzie mnie ta informacja męczyć...\ngdzie jest stoi ten pojazd\ngdzie stoi ten pojazd\nJabloniowa, parking tam gdzie jest freshmarket, lewiatan itp. Polowa aut ktore tam stoją sa chyba porzucone, w zimie wiecznie nieodsniezone i blokują klientom postoje\nale o co chodzi? skoro parking jest prywatną własnością sklepu po co ta interwencja?\nJarosławie czytelniku zajmij się sobą ofiaro losu.\njakby mi ktos wszedl do domu i powiedzial ze mam burdel i napisal o tym na trojmiastopl\nto w zeby\nSkoro właściciel terenu nic nie robi to mu pewnie nie przeszkadza.\npewnie to miejsce upatrzył sobie do parkowania jakiś Janusz z okolicznych domów i ma ból pupy.\nprzeszkadza bo, (1)\nzajmuje najlepsze miejsce pod sklepem, gdyby stał w najdalszym rogu parkingu, nikt by go nawet nie zauważył. widać, że nie robisz tam zakupów, więc masz gdzieś ten problem.\ntak, drogi kliencie, szanuje ciebie Kaufland\nniemniej to ich teren, ty na swoim podjeździe też masz prawo trzymać wraki\nTakie problemy z rana...tez chciałbym przychodzić do pracy i pisać o aucie na parkingu w kaufie\nPewnie jakiś z urzędu...\nPewnie jakiś z urzędu... To co ma robić?\nNie pracuje (2)\nRano o 7:00 urząd jeszcze nie pracuje to jakiś inny darmozjad\nHmm, Jarosław interweniował w sprawie wraku...? Sprawdźcie, czy ip z Żoliborza!\nnie w sprawie wraku a ludzi ktorzy zgineli.\nrozumiem, ze ty zrobilbys inaczej gdyby taki wypadek ciebie dopadl. smialbys sie i robil zarty?\nDzień zaczynasz od czytania portal trójmiasto i za to twój właściciel płaci\nw Gdyni totalnie nic się nie dzieje, marazm i dziury w drogach a o czymś pisac trzeba,\nZ Gdyni w ostatnich 4 latach uciekło ponad 10 000 osób. (1)\nMoże to jeden z uciekinierów porzucił auto?\nMożesz podać źródło ? Bo akurat sam przemeldowałem się na Rumie ale to z powodu biedy\nGdynia to stan umysłu. Teraz jak noce zimne to niech samochod stoi. (6)\nNocuje tam bezdomny Lutek z Irena.\nW Gdansku samochod zostalby usuniety w 2 godziny. W Gdyni jak zwykle balagan.\nKarol z Karwin\nNocuje tam bezdomny Lutek z Irena. W Gdansku samochod zostalby usuniety w 2 godziny. W Gdyni jak zwykle balagan.\nNa Karwinach buraki (1)\nOstatnio telewizja publiczna informowała że na karwinach mieszkają sami inteligentni ludzie i co się okazuje znowuż nas okłamali\nKarwiny to element po stoczni lenina\nTjaaaa, w Gdańsku to poduszkowce latajo\nStan umusłu to Gdańsk!!! (1)\nZ gdańska to ostatkami sił nawet wrak by zwiał :)\nw Gdańsku też stoją\nsamochody na parkingach. Np. w leclercu widać pozostawione samochody.


TheTaz - Joe Monster.org - Joe Monster\nTheTaz Superbojownik (Tomek) wyślij cześka\n1 542 · 254 104x · 232 · 4 lat temu\n541 · 73 630x · 404 · 6 miesięcy temu\n830 · 74 106x · 264 · rok temu\n302 · 93 305x · 90 · rok temu\nDziś m.in. bardzo nietypowy wóz strażacki, ile czasu zajęło Francji przestawienie się na energię atomową oraz oburzenie mieszkańców słynnej wyspy Lesbos.\n415 · 121 858x · 127 · rok temu\nMistrzowie Internetu CCXXXIV - Mieszkańcy zablokowali budowę paczkomatu\nW dzisiejszym odcinku m. in. typowo polska pszczoła, zdrowy zestaw z McDonald's i jaja od szczęśliwych kur.\n428 · 126 402x · 120 · rok temu\n364 · 58 883x · 283 · 3 lata temu\n796 · 88 890x · 95 · 3 lata temu\n1 599 · 64 596x · 103 · 4 lat temu\nKoty i dziewczyny - najpopularniejsze tematy internetu\nWyobraźmy sobie sytuację, gdy w necie mąż chce oglądać cycki, a żona posty z kotami. Co zrobić, gdy w domu jest tylko jeden komputer?\nPortal catsboobs.com znalazł złoty środek - teraz…\n1 059 · 102 314x · 31 · 8 lat temu\nSzczeniak uczy się szczekać\nMały blablador próbuje nauczyć się szczekać. Niestety, jak słychać nie ma dobrego wzorca.\n410 · 28332x · 10 · 7 miesięcy temu\n1086 · 37206x · 107 · 9 miesięcy temu\nKompilacja #YouTubeRewind, czyli podsumowanie 2014 roku\nPod hasłem "Turn Down for 2014", przypomnicie sobie wszyscy najlepsze momenty, memy i ludzi mijającego roku. Jest polski akcent!\n152 · 85620x · 90 · 6 lat temu\nDługopis dla palaczy


Wieki katakombowe/Odczyt Trzeci - Wikiźródła, wolna biblioteka\nWieki katakombowe/Odczyt Trzeci\n< Wieki katakombowe\nTytuł Wieki katakombowe\nPodtytuł Odczyty w Dreznie\nPochodzenie Kronika Rodzinna, 1870 nr 23—24\nWydawca Aleksandra Borkowska\nWieki katakombowe. Odczyty w Dreznie - Odczyt Trzeci\nWracamy teraz od grabarzy, o których mówiliśmy, do wyszczególnienia innych społeczności chrześcijanskiéj stanów; a naprzód do kobiét, które przewodniczyły swéj płci, szczególną odznaczając się gorliwością, i wyróżniając ściśle przytém obowiązkami surowszemi.\nDuchowieństwo, o którego wysokiém stanowisku społeczném mówilismy, przez osoby niższych święceń i skromne sługi ołtarza, łączyło się i zlewało w gromadkę chrześcijańską, dla któréj było ojcowską władzą i starszém braterstwem. Tak samo jak męzkiéj części téj społeczności przewodniczyli duchowni, na czele niewiast stały kobiety, wyłączniéj, całkowicie poświęcone Bogu, modlitwie, i w imię Boże posłudze sióstr i braci. Ich rodzinę stanowili ci, co jéj nie mieli; były one matkami, siostrami, córkami osieroconych przez męczeństwa, osamotnionych i biednych... Taką była naprzód instytucya Dyakoness, odnosząca się do pierwszych wieków Kościoła.\n[III-02] Dyakonessy wszystkie, wedle Tertuliana, musiały, nim przyjęły to zobowiązanie, być wdowami, matkami, i mieć najmniéj lat 40. Warunkiem téż było aby nie więcéj jak jednemu mężowi ślubowały. Dyakonessy przewodniczyły kobietom w obrządkach pobożnych, strzegły drzwi kościoła któremi one wchodziły, uczyły katechumenki, pomagały biskupom przy chrztach kobiécych, naostatku poświęcały się służbie i opiece ubogich i chorych. Ilekroć biskupi i księża potrzebowali tajemnie mówić z kobiétami, Dyakonessy używano za nieme świadki.\nW czasach prześladowań srogich, gdy do więzień nie można było wysłać Dyakonów, one chodziły na usługi męczenników.\nW drugim wieku, Dyakonessy, przez naśladownictwo westalek pogańskich, dopominały się pewnych posług u ołtarzów, w czasie ofiar; ale papież Soter energicznie przeciwko temu wystąpił, i zakazał kadzenia przy ołtarzach i dotykania poświęconych sprzętów kościelnych.\n[III-03] Grobowce Dyakoness po katakombach są bardzo częste i dowodzą wielkiéj ich liczby. Instytucya ta wzbronioną została za naszych czasów u protestantów, a u katolików zastąpiły ją zakony ze ściślejszemi regułami.\nOprócz Dyakoness, w społeczeństwie pierwotném niewiasty, które się poświęcały wyłączniéj życiu ofiary i modlitwy, składały jakby osobne stowarzyszenia dziewic i wdów. Prezbyterkami zwano niewiasty, które Kościół utrzymywał swym kosztem dla dozorów i porządku; zwykle były to wdowy lub żony tych, którzy późniéj zostali kapłanami. Ś. Prakseda była mianowaną presbyterką przez Piusa I. Obowiązki te były najpokorniejsze a najmniéj ponętne, bo schodziły niemal do stróżowania i oczyszczania miejsc poświęconych; ale w tych wiekach pokora była jedną z najpowszechniejszych cnót chrześcijańskich, i uważaną za podstawę innych.\nPo osobach płci niewieściéj, do kościołów stale przywiązanych, wymienić jeszcze należy te, które od pierwszych wieków wyrzekły się świata, i żyły na nim tylko dla zbudowania go. Za czasów apostolskich jeszcze niektóre z dziewic ślubowały Bogu, odbierały błogosławieństwo i wiodły życie poświęcone pobożności i dobrym uczynkom.\n[III-04] Pobożność owych czasów była bowiem przedewszystkiém czynem i ofiarą. Zaparcie się siebie, musiało nie tylko być przykładem, ale korzyścią dla społeczeństwa. Dziewice poświęcone Bogu, zwano kwiatem Kościoła. Już w wiekach prześladowania mnogie są przykłady tych ślubów na całe życie składanych. Nie szły owe poświęcone dziewice do osobnych domów, ale żyły we własnych, i w walce ze światem, unikając tylko towarzystw zbyt lekkich.\nWiemy że kilka z tych dziewic, wziętych w niewolę przez Sapor’a, w czasie jego wojny z Rzymianami w Mezopotamii, około połowy III wieku, zostały przez niego poszanowane, i dozwolono im było uczęszczać na nabożeństwa, do których się zobowiązały. W aktach męczeńskich zowią się one same gołębicami Bożemi, owieczkami Pana i t. p.\nW IV wieku, gdy Kościół został uspokojony, liczba dziewic tych zwiększyła się niezmiernie, i dopiero naówczas zaczęły się tworzyć klasztory i osobne reguły. Śluby dopiero po 25 leciech składane być mogły, chociaż są przykłady poświęceń pierwszych w 12 leciech. Przy ślubach wkładano na znak ich zasłonę poświęconą.\nNa grobach wzmianki o dziewicach są dosyć w znacz[III-05]néj liczbie. Obok dziewic szły poświęcone Bogu wdowy, matrony, jak Marcella, która była pierwszą założycielką klasztoru. I one składały śluby, odbierały błogosławieństwo, zobowiązywały się wieść życie poświęcone Bogu; przyczém wkładały poświęconą zasłonę i wdowie szaty. Wymagano po nich kilku lat życia przykładnego po owdowieniu. Z tych wdów wybierano Dyakonessy, pełniące ważne obowiązki, które szczególniéj miewały sobie powierzone nauczanie katechumenek. Zasiadały one w katedrach, podobnych do biskupich, które się spotykają w katakombach, a z obrazów widzimy że miały, oprócz zasłony, włosy przepaską ujęte, i suknie surowszego kroju, okrywające je całkiem.\nOtóż stoimy już w progu, na którym schodzi się świeckie społeczeństwo z duchowném, wyszłém z jego łona; ale nim skreślim obraz obyczajów instytucyi, musimy jedno słowo powiedzieć o prześladowaniach, które uważamy za jeden z głównych czynników, tworzących nową tę społeczność.\nWyżéj napomknęliśmy już o prześladowaniach za Nerona, których opis Tacyt zostawił. Z tego powodu mówiliśmy o potwarzach, miotanych na chrześcijan. Tu się o nich jeszcze rozpisać nieco musimy, bo one w porównaniu do cnót, jakiemi jaśnieli chrześcijanie, dadzą nam miarę nienawiści i obaw, jakie wzbudzali. Nie nazywali inaczéj chrześcijan poganie, jak ateuszami, czarownikami, oszustami, sofistami i szatanami złemi. Imion tych wymyślonych, a było ich mnóstwo, wyliczyć niepodobna. Sami Izraelici w początkach, na wyszłych z ich łona chrześcijan, pierwsze miotali potwarze, rozsyłając po całym świecie listy przeciwko Chrystusowi i jego uczniom, jak świadczy Tillemont.\n[III-06] Głównemi zarzutami przeciwko nim były, że nauka ich nie uznawała swobody czynu, bo wszystko przypisywała Bogu, nic nie zostawiając człowiekowi; — że do niczego nie byli zdatni, i społeczeństwu szkodliwi, infructuosi in negotiis — to jest, że sprawy świeckie ich nie obchodziły; że się nie kłaniali bałwochwalczo władzy świeckiéj, i ulegać jéj nie chcieli, a więc byli buntownikami; naostatek, że się przyczyniali do rozbicia społeczeństwa, na które ściągali nieszczęścia. Oskarżano ich o czary, o oddzielanie się od świata; zwano trzeciemi ludźmi, bo ani Rzymianami ani Żydami być nie chcieli; malowano jako barbarzyńców gardzących nauką, jako bezwstydników i rozpustników. Męztwo ich zwano uporem kary godnym; cześć Boga mianowano bałwochwalstwem; przypisywano im że czcili słońce; szydzono że Bogiem ich był haniebnie ukrzyżowany, że cześć oddawali głowie ośléj, Serapitowi, i t. p.\nNie możemy się powstrzymać od obszerniejszéj wzmianki nad tą szczególniéj potwarzą o czci, jakoby przez chrześcijan oddawanéj głowie ośléj. Wieść o niéj była tak rozpowszechnioną, iż ją liczyć należy do najpospolitszych. Minutius Felix, o którego ksiązceksiążce w obronie chrześcijan kilkakroć wzmiankowaliśmy, tak odpycha tę baśń pogańską.\n„Całe to szatanów zajęcie siać najfałszywsze wieści. Z tego to źródła pochodzi owa brednia, że dla nas ośla głowa jest rzeczą świętą. A któżby był tak szalonym, aby podobne sobie bóstwo utworzył; kto tak nieroztropnym, aby czci jego mógł uwierzyć? chyba wy poganie, którzyście poświęcili wszystkie obór waszych osły, przez boginię Eponę; wy, co czcicie głowy byków i baranów.“\nTertulian przypisuje wszakże powstanie niedorzeczności téj Izraelicie, który miał puścić w obieg rysunek głowy ośléj z podpisem: Bóg Chrześcijan.\nŻe ta potwarz musiała być nader upowszechniona, dowodem jest wyryty na murze wizerunek, który zna[III-07]leziono na górze Palatyńskiéj, w ścianie pałacu Cezarów. Znalazł go pono sławny starożytnik X Garucci, i otrzymał pozwolenie zdjęcia tynku, na którym jest wyrysowany, i który dziś zachowuje się w muzeum Kirchera w Rzymie. Rysunek ten wystawia niezgrabnie przez ulicznika nabazgraną postać człowieka z głową oślą na krzyżu, przed nim figurka oddająca mu cześć obyczajem pogan, to jest całująca swą rękę, i podpis (po grec. ku): Alexamenes czci swojego Boga. Nadzwyczaj ciekawy ten pomnik w wielu dziełach jest powtórzony.\nNiektórzy archeologowie przypuszczają, że wjazd do Jerozolimy na osiołku, o którym mogli coś zasłyszeć poganie, albo baśń przywiedziona przez Tacyta, o żydach czczących osła, są w związku z tym wymysłem.\nCecilius poganin pisząc o chrześcijanach, tak się wyraża. „Opisy w jaki sposób odbywa się przyjęcie do ich stowarzyszenia, są okropne, ale prawdziwe. Podają nowo przybyłym dziecię okryte ciastem, aby nie postrzegli się że mord popełnić mają, a neofita oszukany, kilka ciosów nożem zadaje dziecięciu; krew płynie, obecni wysysają ją chciwie, i dzielą się rozszarpaném ciałem. Tak się wiąże ich stowarzyszenie i zapewnia tajemnica wzajemna. To są ich ofiary, okropniejsze nad wszystkie innneinne.“\nŁatwo jest pojąć z czego taka potwarz powstać mogła, na którą wymownie odpowiada Octavius: „Myślicież, pisze on, żeśmy tak okrutni, iżbyśmy mogli przelewać i napawać się krwią istoty słabéj, i zaledwie na świat przyszłéj? Takiemu okrucieństwu zaprawdę uwierzyć mogą łatwo ci, co są w stanie je popełnić. Wy to poganie wyrzucacie dzieci wasze nowonarodzone zwierzętom dzikim i ptastwu drapieżnemu. Wy to dzieciobój[III-08]cy, nimeście ojcami zostali, mordujecie w łonie matek zatrutemi napojami wasze potomstwo. Od waszych to bogów pochodzi ten zwyczaj barbarzyński, boć Saturn pożerał swe dzieci. Dla tego i w niektórych krajach Afryki poświęcają mu dzieci, dusząc je w pocałunkach i uściskach, aby nie mogły płakać, a jemu aby nie dawano ofiary bolejącéj. W Taurydzie, nawet w okolicach Pontu, poświęcano obcych ludzi Bogom, przychodzących prosić o gościnność. Buzyrys wprowadził ten zwyczaj w Egipcie, a Gallowie niemniej okrutni, poświęcali Merkuremu ofiary ludzkie, nieludzkie raczéj. — Rzymianie zakopywali parami żywcem Greków i Greczynki, Gallów i ich żony.\n„Dziś jeszcze mężobójstwem czcicie waszego Jupitera Latiaris, i co godném jest dzieci Saturna, napawacie się krwią skazanych. Ten to który zapewne nakazał Katylinie i jego wspólnikom, związek ich krwią zapieczętować; przykładem tego boga rozlewacie krew na cześć Bellony, a w waszéj medycynie krwią leczycie epileptyków, lekarstwem od choroby gorszém. Nie mniéj winni są ci, co się karmią ciałami zwierząt zabitych na igrzyskach, jeszcze zmazanemi krwią, wykarmionemi trupy ludzkiemi. Co do nas, nam nawet zakazano jest patrzéć na widowiska zabójstw i mordów ludzi; opowiadać nam o nich nie wolno; tak dalecy jesteśmy od przelewania krwi człowieka, że krwi nawet zwierząt, co na pokarm nam służą, nie pożywamy.“\nPotwarzy cynicznych i obrzydliwych nie szczędzono chrześcijanom, co dowodzi, że nauki ich nie znano wcale, lub głucho o niéj tylko zasłyszano.\nAle ta spółeczność rosnąca codzień, podkopująca pogańską, rozszerzająca się, nabierająca siły, niepochwychona, niezwalczona, potężna siłą ducha, przerażała tych, w których łonie się niewidomie wyrabiała. Usiłowano ją potępić bezczeszcząc naprzód, aby przystęp do niéj uczynić wstrętliwym.\n[III-09] Naostatek w krwi chciano utopić nową wiarę. Po prześladowaniach Nerona i Domicyana, nastąpiło Trajanowe.\nTrajan nie ogłosił, jak się zdaje, żadnych nowych praw przeciwko chrześcijanom, bo nie ma o nich nigdzie wzmianki, ale się nie krył ze swym wstrętem dla chrześcijan, malującym się szczególniéj w liście jego do Pliniusza, w którym pochwala postępowanie prokonsula Bitynii. Pro-konsul ten, z logiką godną naszych czasów, uznawał wprawdzie chrześcijan zupełnie niewinnymi, ale tych co się bogom pogańskim kłaniać nie chcieli na śmierć jednak skazywał. Upór ich obudzał przeciw nim tłumy i urzędników, którzy go pojąć nie mogli.\nNiechęć Trajana tłómaczą także znanym jego wstrętem do wszelkich stowarzyszeń oddzielnych, do tak zwanych bractw (sodalitia), kollegiów i korporacyi, nawet pogańskich. Zdaje się że za jedno z tajemnych takich bractw uważał on chrześcijan, i lękał się ich z tego powodu. Za Trajana ponieśli śmierć i mẹczeństwa: Ś. Symeon Jerozolimski, Ignacy z Antyochi, i Domicylla, siostrzenica tego Flaviusza Klemensa, którego Domicyan, choć był jego bratem stryjecznym, zamordował. Prześladowanie szczególniéj się szerzyło w Bitynii i Syryi; nie było ono powszechném w całém państwie, ale wedle Grotius’a, więcéj krwi kosztowało niż dwa poprzednie. Jeden szczególniéj fakt poświadcza o srogości tych ucisków; jest to znany raport złożony Trajanowi przez Tiberianusa, rządcę Palestyny, w którym mu się uskarżał na smutne i ciężkie obowiązki swoje; męczyło go bardziéj wysyłanie na śmierć chrześcijan niż ich męczeństwo, na ktorektóre ochotnie spieszyli.\n[III-10] Prześladowanie za Adryana, 118 do 129 roku, było bardzo gwałtowném, chociaż nie on sam był jego powodem, ale gorliwość pochlebców i chcących mu się zasłużyć ludzi, którzy znali jego przywiązanie do pogańskich zabobonów i fanatyzm. Przyczyną prześladowań być też mogły nadużycia sekciarzy, karpokratami zwanych, odkrytych za tego panowania, których winę na wszystkich chrześcijan zrzucono. — Adryan odznaczał się, jak świadczą napisy, szczególną gorliwością o wiarę bałwochwalczą. Baronius utrzymuje, że ucisk spowodowany był buntem Izraelitów.\nApologie Ś. Quedrata i Arystyda wstrzymały wymównemi swemi argumentami ten ucisk. Męczennicy z tego czasu są lịczni: Alexa I. papież, Ś. Eustachy z żoną i dziećmi, ŚŚ. Serafia i Sabina. Na wschodzie także jest wielu. Nie wyliczyliśmy nawet celniejszych.\nNastąpiło potém nowe prześladowanie za Marka Aureliusza, którego jednak jemu samemu również przypisywać nie można. Był to panujący łagodny z charakteru i dobry w duszy, i chociaż powstrzymać nie mógł gorączki fanatycznéj w odległych prowincyach, jednak skłoniony do pobłażania apologją Ś. Justyna, usiłował położyć tamę uciskom w Azyi, w Tessalonice, w Laryssie i t. d. Prześladowanie to przypisują filozofom, którymi się otaczał, a nadewszystko jednemu z nich Crescensowi, zajadłemu wrogowi i przyczynie śmierci Ś. Justyna.\nMarek Aureliusz nowych praw nie wydał przeciw chrzescijanom, ale stare potwierdził i utrzymał. Prześladowanie rozciągało się aż do Gallii.\nZa Septyma Sewera, który z razu był chrześcijanom przychylny, póżniéj tak okrutnie ich ścigać poczęto, iż sądzili że się zbliżyło panowanie antychrystowe. W ogóle, z małemi wyjątkami, nie tyle Cezary ile tłuszcza podżegały do tych ucisków. Lud ciemny przypisywał wszyst[III-11]kie nieszczęścia chrześcijanom, i za lada pobudką, wołał i domagał się aby ich lwom na pożarcie wydano. W r. 201 Cezar Septym Sewer, znajdował się w Palestynie, z powodu nowego buntu żydów, i naówczas najsurowiéj zakazał poddanym swym, aby żydami lub chrześcijanami się nie czynili, jedną lub drugą wiarę przyjmując. Rozciągniono to i do już dawniej nawróconych. Prześladowanie było straszliwe, w Aleksandryi szczególniéj. Ś. Klemens Aleksandryjski, który na nie patrzał i widział męczeństwa zadawane, pisze, że krew męczenników płynęła jako wody źródła niewyczerpanego. Temu to prześladowaniu winniśmy najwspanialsze dwie obrony chrześcijaństwa, Tertuliana i Minuciusza Felixa: napisane bowiem były z tego powodu.\nSzeregiem za tém idą inne prześladowania za Maxymina. Uwierzyć trudno, ale przyczyną ich były trzęsienia ziemi na Wschodzie, które czarom chrześcijan przypisywano. W tym czasie umęczony był ś. Ksawery, przyjaciel Origenesa.\nPomimo to wiara Chrystusowa rozszerzała się coraz więcéj, tak że Filipa Cezara posądzano już o jéj przyjęcie tajemne. Następca jego Decyusz, który go zabił, przez nienawiść dla poprzednika postanowił wytępić całkowicie chrześcijan. Krwawe edykta, ogłoszone po całém państwie, rozniosły po niém przestrach i zgrozę; męczeństwa były niezliczone, okrutne, barbarzyńskie do nie opisania. Szczególniéj ścigano duchownych, starszyznę, ludzi wyżéj położonych, zmuszając gwałtem wszelkiemi sposoby do apostazyi. Ś. Cyprian powiada: że na ten cel wymyślano męki, o jakich nigdy nikt wprzódy nie słyszał, i niestety, srogość ta istotnie wiele umysłów zastraszyła, wielu zmusiła uledz i zachwiać się, ale nie zachwiała wiary saméj.\n[III-12] Chwilą żałoby dla Kościoła i zgromadzenia wiernych było to przerażenie, spowodowane okrucieństwem prześladowania, w skutek którego mnóstwo słabszych, w obawie śmierci i męczarni, powróciło do pogaństwa.\nPrzestrach był tak wielki, że niektórzy, nie czekając aby ich zmuszano nawet, lub zapytywano, biegli składać bogom ofiary. „Żołnierzami zwyciężonemi bez walki“ nazywa ich ś. Cyprian. Znajdujemy smutne szczegóły z téj epoki o ludziach, co sami naglili urzędników, aby ich apostazyą co rychléj przyjęli. Ale jakiż terroryzm nie wyradza chwilowo tych samych skutków? Chrześcijańska wiara nie upadła przez to, nie zachwiała się, że kilku, a choćby i seciny wylękłych i osłabłych, zaparli się jéj i siebie samych spodlili. Tych odstępców zwano Lapsi, upadłemi, a Kościół wahał się długo, czy mógł ich nazad przyjąć na swe łono. Jedni byli za surowością nieubłaganą, drudzy za przebaczeniem; przeważyło zdanie ś. Cypriana, który z pewnemi nieustannemi ostrożnościami, nie odpychał powracających. Idąc za jego zdaniem, czyniono między niemi różnice, roztrząsając którzy upadli bez przymusu, z dobréj woli, lub pokonani zostali długą męczarnią. Trzy lata pokuty naznaczano za upadek ostatnim; wszyscy upadli musieli surową odbywać pokutę, i okazać poprawę.\nApostazya wszakże zapierała drogę do kapłaństwa na zawsze, a kapłani, którzy upadli, nie spełniali już swych obowiązków. Wielu z takich nieszczęśliwych, którzy się z Kościołem pojednali, szli potém z podwójną gorliwością na męczeństwa.\nW żadnym razie nie przypuszczali chrześcijanie, aby z przekonaniami i sumieniem można było wchodzić w jakieś układy, kłamać czynem przeciwko myśli, co innego mówić i działać, dla uchronienia się od prześladowań, a zachować w sercu wiarę. Jedno z dwojga, albo [III-13]człowiek trwał aż do męczeństwa, albo upadał aż do znikczemnienia; ludzi o twarzy podwójnéj, jakich dzisiejsze nasze obyczaje i obojętność przyjmują, nie znano naówczas jeszcze.\nCiekawy mamy dowód, jak podobnych ludzi uważano, w ś. Cyprianie. Znani oni byli pod nazwaniem libellatyków; albowiem nie składając ofiary, nie kadząc bałwanom, nie popełniwszy istotnie odstępstwa, wyrabiali sobie u Cezarów i urzędników za pieniądze świadectwa fałszywe, które ich broniły od prześladowań.\nTe libelle cesarskie, poświadczające spełnienie nakazanego bałwochwalstwa, choć ono czynem nie było dokonane, zawsze dla pogan były zwycięztwem, a dla chrześcijan upadkiem; dla tego też ludzi, co się do takich środków uciekali, i pozyskiwali sobie świadectwa dobrze myślących i nieposzlakowanych, ś. Cyprian kładzie na równi z odstępcami.\nRóżne jeszcze stopnie tych libellatyków wymieniają, rozróżniając ich winę; ale w ogóle Kościół, w jakikolwiek bądź sposób zaparcie się prawdy, musiał potępiać jako fałsz i jako zdradę.\nW czasie tych ucisków na Wschodzie, ś. Paweł Eremita uszedł na pustynie Tebaidy, i tu pierwszym był założycielem pustelni, późniéj rozszerzonych po całym świecie.\nToż samo działo się za Waleryana, chociaż wielu chrześcijan było nawet na jego dworze, a Denys Alexandryjski powiada, że dwór ten wyglądał jak kościół; ale wkrótce się to zmieniło. Marcyan nieprzyjaciel chrześcijan, zyskał jego zaufanie i skłonił go do prześladowania. Wydano edykt, zaczęto ścigać. Niedaleko Konstantyny w Afryce znaleźli niedawno oficerowie francuzcy na skale cały szereg imion męczenników, w tym czasie za wiarę zamordowanych.\n[III-14] Ciągnęło się to i za panowania Galliena, chociaż on sam chciał powstrzymać uciski; za Klaudyusza i za Aureljana, i w czasie sześciomiesięcznego bezkrólewia. Cóż dopiero powiedziéć o Dioklecyanie i Maxymjanie! Dioklecyan wahał się podobno długo z zaczęciem krwawego dzieła. Zrazu wydał tylko edykt odsądzający chrześcijan od praw obywatelskich, a raczéj od wszelkiego prawa, jakiego inni ludzie używali. Kazano zburzyć kościoły i spalić ich księgi. Potém drugim i trzecim edyktem do więzienia wtrącono i osądzono na śmierć tylko biskupów i duchownych, aż nareście wydany został czwarty, wymierzony na cały lud.\nW drugim roku prześladowania Dioklecyanowego, została umęczoną Św. Agnieszka, dla któréj cześć w Kościele pierwiastkowym była tak rozpowszechnioną i wielką, iż niemal równała się czci apostołów. Mnóstwo wyobrażeń z godłami różnemi i jej imieniem znaleziono w katakombach; w pismach apologików i chrześcijańskich autorów, pełno jest wzmianek o niéj. W istocie ta dziewicza pełna wdzięku postać, życie Ś. Agnieszki, śmierć jéj, męczeństwo, musiały wielkie na umysłach uczynić wrażenie. Ś. Agnieszka była rzymianką, i jak się zdaje z rodziny znakomitéj. Od dzieciństwa poślubioną została Bogu i chciała pozostać w stanie panieńskim. Młody człowiek, zdaje się syn prefekta Rzymu, starał się o nią napróżno, a przez zemstę wydał ją jako chrześcijankę, mając nadzieję, że z obawy kary wyrzecze się religii i pójdzie za niego. Ale Ś. Agnieszka nie dała się przemódz ani groźbami, ani ohydnym środkiem, użytym przez pogan, którzy ją gniewnie rzucili między najwyuzdańszą tłuszczę. Na tém miejscu, gdzie 13 letnia dzieweczka pełna siły i męztwa bohatersko przetrwała próbę męczeńską, wznosi się dziś jéj kościół na placu Navone. Późniéj została świętą. Ciało jéj ro[III-15]dzice nieszczęśliwi uzyskawszy pochowali w grobie nad drogą Nowentańską, niedaleko murów Rzymu, i od niéj poczęła się pieczara, zwana katakombą Ś. Agnieszki.\nPrześladowanie to jedno z najsroższych, chociaż się przeciągnęło za Maxymina, a nawet jeszcze za Konstantyna, dopóki rządził z nim wspólnie, było już ostatniém; Kościół zwyciężył i został uspokojony. Ale erą męczeńską najszczególniéj zowie się Dioklecyanowa, tak była straszliwą i okrutną.\nW liczbie Cezarów prześladowców, którzy wydawali owe edykta i dozwalali spełniać okrucieństwa, wedle słusznéj uwagi Martigny’ego, są ludzie uchodzący w historyi za łagodnych, za dobroczynnych, za filozofów, jak Trajan, Marek Aureliusz, Antonin pobożny, nareszcie Aleksander Sewer. Czémże się więc to działo, że pod panowaniem tych ludzi, tak sławionych z dobroci, spełniano jednak okrucieństw tyle? To się tłómaczy łacno, naprzód fanatyzmem ludu, tłuszczy, którą gdy raz na chrześcijan oburzył Neron, powstałą jéj nienawiść do nich, podsycano ciągłemi potwarzami. Cokolwiek nieszczęśliwego zaszło w imperjum, jakeśmy mówili o trzęsieniu ziemi na Wschodzie; — czy Tybr wylał, czy posucha paliła pola, czy Nil opóźnił się z wylewem; czy głód przyszedł, czy zaraza; skupiano się w ulicach wołając; Christianos ad leones! (Chrześcijan lwom), bo oni mieli być wszystkiemu winni. Smutno jest dodać, że i filozofowie przyczyniali się do obudzenia nienawiści przeciwko chrześcijanom. Słynne są z tego imiona Celsa, Porfyrego, Arrjana, Frontina, Lucyana i Filostratesa. Chrześcijanie odbierali im chleb i powagę nauczycielską; dwie rzeczy, o które nawet filozofowie bić się gotowi.\n[III-16] Mamyż wystawiać jak rozliczne, jak srogie, jak nieludzkie były męczeństwa? Należy to do obrazu wieku. Materyały wszakże nie są liczne, gdyż za Djoklecyana niszczono księgi i akta; martyrologii nie wiele dawnych ocalało; ale pozostały żywe ślady, groby i narzędzia męczarni. Często męczenników spisać nie było podobna, bo ich bez sądu, nieliczonych, tłumnie, jak trzody gnano na śmierć. Ofiar było tyle, że grzebiąc je ledwie miano czas palmę narysować na wieku grobowém.\nW jedném z prześladowań w Lyonie, o którém pisze Ś. Grzegorz Turonenski „tak wielka liczba chrześcijan została zabitą, że na placach i rynkach krew rzekami płynęła“. W Hiszpanii za Dioklecyana zdawało się że już ani jeden chrześcijanin nie pozostał; na kolumnach marmurowych kładziono napisy chlubiące się, że imie nawet chrześcijan zgładzoném zostało.\nA jednak w chwili gdy tak pogaństwo tryumfowało, najbliżéj był Kościół zwycięztwa.\nŚwiadectwa pisarzy chrześcijańskich nie dopuszczają wątpić, a katakomby w jednym tylko Rzymie dozwalają obrachowywać, ile to ofiar padło na rozległych przestrzeniach państwa rzymskiego, które cały prawie ówczesny świat ogarniało.\n[III-17] Poeta Prudencyusz, którego często przytaczamy, powiada o samym Rzymie. „Wysłowić niepodobna jak on jest pełen ciał męczenników, jak bogatym w święte zwłoki.” — „Imiona ich zapisane są w księdze żywota“, powiada martyrolog jeden. Indziéj nazwani są: tłumem białym (massa candida).\nObchodząc kościoły Rzymu, każdy z podróżnych, choćby tylko ciekawością wiedziony, zajrzeć może do tak zwanego: San Stefano Rotondo, na Monte Celio. Kościół ten krągły, podobny do świątyni i zbudowany w V. wieku ze szczątków dawnych świątyń, jest żywym jednym obrazem straszliwym wszystkich męczeństw wycierpianych za wiarę. Nie każdemu daném jest nawet wszystkie te malowania, otaczające kościół, obejrzéć, tak przerażające one robią w końcu wrażenie. Jest cóś niewysłowienie okropnego w tych kartach, z których każda coraz się okropniejszą wydaje; dusza słabnie, serce się ściska, głowa zawraca, naostatek ucieka człowiek pod wrażeniem tych scen, ścigany jest on ich widmem.\n[III-18] A jednak są to dzieje prawdziwe, są to przecierpiane męki, jest to historya chrześcijaństwa.\nObrazy te z rozkazu Grzegorza XIII wykonał dosyć dobry artysta Pomerancia, niektóre są Tempesty. Obaj oni studjowali, pod przewodnictwem x. Michała Jezuity, akta i martyrologie. Obrazy te są tylko wcieleniem opisów dawnych.\nW dawnych téż kościołach, jak się okazuje ze wzmianek po różnych pismach, podobne obrazy się trafiały od VI wieku.\nJedne w końcu XVI wieku obrazy z kościoła S. Stefano Rotondo były sztychowane przez Tempesta, i służą za illustrację do ciekawego pisma Gallonio o męczeństwach. Były one w istocie tak okrutne, że ich wszystkich wymieniać niepodobna. Zawieszano jednych za nogi, za ręce, za włosy, i tak trzymano aż do skonania; bito i odzierano ze skóry żelaznemi szponami, które widzimy zachowane do dziś dnia w muzeum Watykanu; odrąbywano ciało kawałami, palono i pieczono w najróżniéjszy sposób, tarto i rozdzierano, jak Ś. Hipolita, który był roztargany końmi na sztuki, a krew jego oblała plac męczeństwa.\nByło obyczajem chrześcijan, szczególniéj kobiét, że po tych krwawych ofiarach, nocą, z lampami szły na pola i zbierały najmniejsze szczątki zwłok, chustami i gąbkami krew wybierając przelaną.\n[III-19] Do niższych stopni duchownych należeli tak zwani Martyrarii, stróże grobów męczenników; szli oni przed pod-dyakonami. Papież Sylwester rozkazał, aby wszyscy chcący być uczestnikami wojującego Kościoła, poczynali od tego, żeby pełnili obowiązki odźwiernych, potém lektorów, potém exorcystów przez czas pewien, akolytów przez lat pięcpięć, poddyakonów lat 5, stróżów męczenników lat 5, kapłanów lat 3, a dopiero potém mogli być wyniesionymi na biskupstwo.\nPozostaje nam jeszcze choćby napomknąć, w jaki sposób doszły do nas tradycye o męczennikach i cierpieniach Kościoła, nad których zatratą, jakeśmy to już mówili, ubolewał Prudencyusz. Nie ma bowiem wątpliwości, że poganie prześladując i nękając chrześcijan, chwaląc się że imię ich nawet zgładzili, starali się zatrzeć ślady, pamięć, imiona męczeńskich swych oflar. Kościół natomiast od pierwszych czasów starał się, czuwał, aby dzieje te najświetniejszéj jego epoki, przeszły do wiadomości przyszłych pokoleń. Wiemy naprzykład, że Ś. Klemens ofiarował siedmiu pisarzy do zbierania opisów akt męczeńskich, a Ś. Fabjan siedmiu poddyakonów dla nadzoru i sprawdzania tych dziejów.\nPrzywiązywano do tego taką wagę, że akta czasem spisywano na ołowianych sztabkach, które wkładano ze zwłokami do grobów. Tak wiemy, że Cyrus pewien spisany akt męczeństwa Leontiusza włożył z nim do grobu. Podobny znaleziono także przy zwłokach Ś. Walentyna, biskupa Padewskiego, a Roldelt daje rysunek ołowianego zwitka, który, gdy go rozwinąć chciano, cały się pokruszył, tak że choć litery były znaczne, wyczytać go już nie było podobna.\n[III-20] Pisarze którzy sobie mieli powierzoném zbieranie aktów podobnych, musieli to czynić kryjąc się, gdyż poganie karali ich za to srodze. Z prześladowania Neronowegɔ i innych, akta wszystkie prawie zniszczone zostały za Domicyana; późniéj książki chrześcijan i ich pomniki kazał spalić Dioklecyan. Ztądto do pierwszych trzech wieków zabytki te prawie całkiem zostały zgładzone.\nDoszły nas tylko szczątki, a jednak i to jeszcze jak wymówne, jak straszliwe! Pierwszy Euzebiusz Pamfilus przedsięwziął zebrać akta męczenników i czerpał do nich ze wszystkich ówczesnych bibliotek.\nW czasie napadu barbarzyńców na Rzym, zniszczone znòwu zostały wszelkie prawie księgozbiory i akta, i musiano w wiekach średnich poszukiwać ich na nowo, na Wschodzie i gdziekolwiek się uchowały. Nie będziemy wymieniać dzieł późniéjszych w tym przedmiocie już powszechniéj znanych, aż do Ruinart’a, który krytycznie obrobił i wydał akta pozostałe zbioru wielkiego Bollandystów, dotąd nieukończonego.\nAkta najstarsze jakie nas doszły dzielą się: na opisy urzędowe, prokonsularnemi zwane, to jest oficyalne protokóły indagacyi i processu — i te są najautentyczniejsze, (jest ich dość wiele); na własne autobiograficzne opowiadania samych męczenników, które zwykle dokończali po ich zgonie świadkowie; na opisy przez notaryuszów ustanowionych sporządzane, i naostatek na treść processów i t. p.\nDo własnych opowiadań autentycznych należy pamiętnik Ś. Perpetui i Felicyty, pomnik tak ciekawy, zajmujący, rozrzewniający, a noszący na sobie takie cechy niezmiennéj prawdy, iż go do najpiękniejszych dzieł tych czasów policzyć można.\nW innych, kreślonych z opowiadań, ze słuchów czasem, mogły się wcisnąć niedokładności, omyłki; z tych to korzystając krytyka w epoce swéj młodzieńczéj dra[III-21]żliwości, nieraz odrzucała całość gdy szczegoł znalazła niedokładnym. Szczęściem tę gorączkę Baylów przeżyliśmy już; krytyka sprawdza, poszukuje, ale nie tak już dziś pragnie obalać i wywracać jak niegdyś. Jéj zadaniem prostować i szukać prawdy, nie burzyć.\nOtóż w takich cierpieniach i boleści ukształcała się społeczność nowa. Prześladowanie skupiało ją, podnosiło ducha i mnożyło wiernych.\nWiemy czém było zepsute społeczeństwo pogan w ostatnich czasach; do jakiego stopnia rozpusty i bezbożności doszło ono za panowania Tyberyusza, Kaliguli, Nerona i jego następców. Samo jednak to rozerwanie wszystkich węzłów, wzgarda wszystkiego szlachetniejszego, zużycie się rozpustą, wycieńczyło ludzkość, która szalała, ale szalejąc czuła się nieszczęśliwą — i upadłą.\nOdrodzenie nową wiarą znajdowało w tych znękanych nicością żywota biednych ludziach, namiętnych i rozpragnionych, gotowość tém większą do przyjęcia go, że po ludzku, aż do ostateczności wyczerpano wszystko a nie nasycono się niczém.\nNowa wiara przynosiła nie tylko objawienie nowego i jedynego Boga, ale całą nową zupełnie moralność, prostą, jedną, i połączoną z religją najsilniejszemi węzłami.\nW religii pogan nie było związku pomiędzy nią a życiem; wiara była państwa podstawą, mistycznym węzłem który je sprzęgał; najwyższy władzca był razem arcykapłanem, choćby był Neronem, a bogów robiono z jego faworytów stajennych, jak Jacitatus, lub pokojowych, jak ów Antinous Cezara. Prawo świeckie kładło granice występku, cnota była dowolną i niczém nie nakazaną, a przynajmniéj przykład ubóstwianych postaci do niéj nie skłaniał. Tylko wyższe umysły i czystsze serca w starożytności, jak Sokrates, jak Plato, przeczuwali związek obowiązków moralnych człowieka z ideą Bóstwa i nadziemskiemi rzeczami.\n[III-22] Religia nowa burzyła całe bałwochwalstwo pogan, cały gmach ich mytologii, zlepionych z najdzikszych podań różnych narodów; potém wskazywała jedność Boga, szlachetny cel człowieka i zbliżanie się do niego; życie zaświatowe, a w ziemskiém, pole zasługi i próby. W całéj téj nowéj budowie była prostota, logika, związek, zamionujące prawdę, tak, że umysły co ją przeczuwały, olśnione się czuły tém światłem nowém, i jak Saul po chwilowéj ślepocie przejrzały dopiero. Nowy świat się odkrywał: ludzie braćmi, Bóg ojcem wszystkich, skruszone więzy niewoli, podniesienie ducha kosztem ciała, które wprzód całe w sobie zamykało życie.\nZastosowanie wielkich prawd do nowéj budowy społeczeństwa było łatwe, wypływało ono z nich samo. Nowy porządek nie burzył co było zdrowego; niszczył złe, oczyszczał a utwierdzał co przeczuciem zachowało się w ludziach dobrego.\nSpołeczność chrześcijańska, jakeśmy to już wspomnieli, składała się w pierwszych wiekach z najrozmaitszych żywiołów i narodowości, z ludzi téż wszystkich stanów i powołania. Od senatorów i mężów konsularnych, do wyzwoleńców i niewolników, skupiali się w niéj wszyscy, co do rzymskiego państwa ludności należeli. Widzimy chrześcijan na dworze Cezarów pełniących nawet wysokie urzędy i piastujących godności. Nauka chrześcijańska nie zabraniała im żadnego zajęcia, oprócz tych, które miały związek z bałwochwalstwem i jemu wprost posługiwały. Z tego powodu musieli się chrześcijanie wyrzec mnóstwa rzemiosł i powołań, które dotykały świątyń pogańskich, ich ozdób, i dostarczały materyałów do nich. Tak naprzykład: nie mógł żaden [III-23]z nich być rzeźbiarzem i wyrabiać posągów bóstw, ani malować mytologicznych przedmiotów.\nMamy tego przykład, gdyż znalazł się właśnie nawrócony artysta rzeźbiarz, który się tém tłómaczył, że wprawdzie rzeźbił posągi, ale im czci nie oddawał. Na to prześliczną mu dał odpowiedź Tertulian: „Czcisz je, pisze, ty, co czynisz że je czczą drudzy; nie oddajesz im czci kadzidłem jakiéjś pospolitej ofiary, ale wonią siebie samego. Nie poświęcasz im życia zwierzęcia, ale własną duszę. Na ofiarę zarzynasz im twój gienjusz, a pot pracy twéj jest dla nich libacyą. Twego umysłu siła, oto kadzidło które spalasz przed niemi. Tyś więcéj dla nich niż kapłanem, bo oni ci winni, że kapłanów mają“.\nZakazaném więc było sprzedawać i kupczyć wszelkim przedmiotem do czci bałwanów potrzebnym, szczególniej kadzidłem. Oprócz tego zakazaną była chrześcijanom lichwa, powołanie skoczków, mimów, kuglarzy i komedyantów. Wiemy bowiem czém był teatr rzymski i jak ściśle dramat przesiąkł bałwochwalstwem. Było to naówczas konieczném.\nPomiędzy chrześcijany znajdujemy za to wielu pierwszych prawników, chociaż niewiadomo czy wyznający otwarcie nową wiarę mieli sobie dozwoloném spełnianie publiczne obowiązków rzeczniczych.\nImiona najznakomitsze chrześcijan juryskonsultów są: Minucjusz Felixa, który zostawił dyalog apologetyczny w obronie wiary; senatorów Hipolita i Apolonjusza, i tego Cajanusa, którego Konstantyn wybrał do swego boku. Wymieniają także chrześcijan lekarzy, jak Ś. Łukasz, Koźma i Damian, którzy ubogich leczyli szczególniéj. Napisów grobowych w katakombach z tytułami temi mnóstwo. Są lekarze zarazem kapłani; takiego jednego przywodzi nagrobek kardynał Wiseman.\nWielu także chrześcijan służyło w wojsku, gdyż wiara im tego nie wzbraniała, zalecając tylko aby nadużyć nie popełniali i płacą swą się zadawalniali. Całe nawet legje, jak Tebańska, składały się z samych chrześcijan niekiedy.\n[III-24] Ze słów Tertuliana, broniących chrześcijan od zarzutów że do niczego nie byli zdatni i że się nie trudnili interesami, widać że kupiectwo także nie było im obce. „My także mamy swe forum, mówi wymieniony pisarz, mamy swe targi, sklepy i jarmarki. I my téż kupcami jak wy być umiemy”. Ale gdzieindziéj dodaje, że kupcy chrześcijanie nie byli chciwymi i z serc miłosierdzia nie wygnali. Euzebiusz także pisze, iż pierwsi chrześcijanie nie wzgardzali ani rolnictwem ani handlem, ale we wszystkiém byli umiarkowanymi, unikając chciwości i żądzy zbytniéj zbogacenia się. Na dworach Cezarów, znajdujemy chrześcijan na rozmaitych posługach, jako pisarzy, sekretarzy (commentariensis), bibliotekarzy, posłańców, skarbników, pokojowych (cubicularii). Z tych pokojowców cezarskich wielu cierpiało męczeństwo, między innymi Hyacynt, Trajana pokojowiec, który przetrwawszy różne męki, z głodu umarł w więzieniu. Za Dioklecyana, Lucian starszy nad pokojowcami, których wielu nawrócił, także został skazanym.\nNazwania wyszukane różnych dworskich urzędów mnogie są na grobowcach męczenników. Spotykamy tam silenciaryuszów (silentiarii) rodzaj przybocznéj służby, stróżów cesarskiéj purpury, która się zwała aż świętą, vestis sacra! kursorów co biegali z listami; scrivarius’a archiwisty, i jednego princeps medicorum, naczelnego lekarza przy Cezarze i t. d. Wszystko to potwierdza tylko, że chrześcijaństwo wciskało się tam nawet, [III-25]gdzie mu największe groziło niebezpieczeństwo, gdzie ono mogło być poczytywane za zdradę.\nW Katakombach niezliczona jest rozmaitość wymienionych powołań różnych urzędników od poboru, rachmistrzów. Rękodzielników także nie brakuje, jako to, tarczowników, sprzedających purpurę, rzeźbiarzy, malarzy, kamieniarzy, garncarzy, grabarzy, których długi szereg znajdujemy w dziele uczonego Lami. X. Marchi i Kaw de Rossi z napisów dobyli ich więcéj jeszcze i zbogacili naukę starożytności całkiem nowemi odkryciami rzemiosł i handlów prawie nieznanych.\nGodném jest uwagi, że najcięższych i najbiedniejszych rzemiosł i powołań musieli się podejmować chrześcijanie z powodu swego położenia i ubóstwa, i że ich z tego powodu Juvenalis zowie wyrazem cerdones, to jest przekupniami lichemi.\nNa grobach w katakombach, oprócz napisów oznaczających rzemiosła, jakiemi się zmarli zajmowali, ryte są i malowane godła ich i znaki, narzędzia. Są to dziś nader ciekawe wizerunki, na których znajdujemy, naprzykład na grobowcu Entroposa, rzeźbiarza sarkofagów u Ś. Heleny, zajętego robotą tego grobowca w którym spoczywał. Na kamieniach pokrywających rzeźbiarzy, jako godła znajdują się rylec, pion i iglica; na grobach malarzy cyrkiel, igła i dwa pędzle; pisarza odznacza tabliczka, styl, pióra trzcinowe i t. p.\nJuż z listów Ś. Pawła i całéj Ewangelii widzimy jak u chrześcijan pojęte było małżeństwo, w tym właśnie czasie, gdy ta instytucya, na któréj spoczywa rodzina, od któréj zależy cały organizm społeczny, u Rzymian była tylko czczą formą, pokrywającą najzupełniejsze obyczajów rozprzężenie. Dość jest czytać Juvenalis’a aby się o tém przekonać. Dla odrodzenia społeczeństwa ten węzeł musiał być na nowo ściśniętym silniéj, — i u chrześcijan małżeństwo stało się sakramentem. [III-26]W pismach ojców kościoła i historykach pierwszych wieków, widzimy chrześcijańską rodzinę taką, jaką ją Kościół utworzył; jest ona w istocie obrazem wzniosłéj i czystéj piękności pełnym. Ojcowie Kościoła i koncylja, natchnieni słowy Chrystusowemi i pismami Ś-go Pawła, określili jak najszczegółowiéj wzajemne obowiązki małżonków w rozmaitych życia okolicznościach, tak, aby między niemi pokój i zgoda niezachwiana panowały. Mąż powinien był być dla żony przyjacielem i opiekunem pełnym czułości; żona była mu uległą, ale ta uległość nie była niewolniczą; była w niéj i chrześcijańska pokora i serdeczna miłość. Z tém dwojgiem łatwą się ona stawała. Kościół chcąc uchronić w tych czasach ciężkich walki od wszelkich sporów rodzinę, nawet w rzeczach nie tyczących wiary i religii, dawał władzę mężowi do stanowczego rozstrzygania. Tak koncyljunm Arlezyjskie w r. 330 zastrzegło, że żona bez zezwolenia męża nie mogła iść do spowiedzi i odprawiać pokuty. X. Martigny przywodzi także koncyljum w Elwirze, które wzbraniało kobiétom bez wiedzy mężów pisania listów, odbierania ich, nawet w sprawach religijnych.\nW historyi tych wieków przykłady małżeństw, które do prawdziwéj chrześcijańskiéj doszły doskonałości, są liczne. W wielu z nich, za wspólną zgodą, stosunki te kończyły się świętém a czystém braterstwenm. Pomników odnoszących się do pożycia małżeńskiego jest mnóstwo w katakombach, pełne są one czułości — pełne rzewnego smutku. Na szkłach także znajdowanych w katakombach, obrazy przedstawiające męczeństwa i śluby, w których Chrystus wieńczy parę, są dosyć pospolite. Był zwyczaj wieńczenia koronami przy ślubie, który się dziś tylko w kościele wschodnim zachował [III-27]gdy we Francyi, starego rzymskiego obyczaju zabytkiem, nowożeńców rodzajem zasłony okrywają, a raczéj trzymają ją nad ich głową. Na grobach małżonków, pochowanych razem, dwa baranki, dwa gołębie skubiące winne grona, są zwykłém godłem. W Arles, we Francyi, przed dwudziestu laty odkryty sarkofag chrześcijański przedstawia całą historję małżonków w nim pochowanych; naprzód żołnierza z koniem; potém tegoż z kobiétą, (prośba o rękę) zaślubiny; daléj tegoż samego rycerza już starszego podającego rękę żonie. Obojga postacie stoją w środku sarkofagu. Na jednéj stronie jest napis: „Tych, których z cnoty równych, Pan wszechmogący złączył słodkim małżeństwa węzłem, grób zachowuje zwłoki do wieków ostatka. Cater vinci Severina cieszy się, że jest z tobą połączona w jednym grobie. Obyście za łaską Chrystusową, zmartwychwstali równie szczęśliwi.” Pełno jest wizerunków tego rodzaju na pomnikach. Na jednym z nich widać matkę karmiącą dziecię z napisem: „Żyj dla twych rodziców”, na innym ojca uczącego czytać synów; na innym jeszcze ojciec uczy śpiewu dziecię, a matka, może siostra, (Venerosa), wybija takt nogą. Napisy są choć w krótkich słowach często przejmujące uczuciem. Czytamy na jednym grobie: „Alicyi Sewerze, matce i karmicielce, najsłodszéj niewieście.” Na innym wspomniano, że biedna matka, dziecięcia swego, choć je odumarła w 6-ciu miesiącach, nigdy nie widziała: „Zostawiła syna, którego oblicza nie oglądała”.\nPochwały cnót na nagrobkach tych są lakoniczne, ale jeden tu wyraz więcėj mowimówi, niż gdyby ich było zbyt wiele: „Żyła bez sporu”. „Najczystsza z niewiast, najlepsza z towarzyszek” „Żyła ze mną w poszanowaniu i niezakłóconéj niczém zgodzie” i t. p.\n[III-28] Już z tego co poprzedza wnosić było można, jak staranném było wychowanie dzieci i ich stosunek do rodziców. Obyczaj stary, tradycye, sam duch chrześcijańskiéj nauki wymagał od nich poszanowania, posłuszeństwa, przez miłość łatwego, i nierozerwanego związku z rodziną, od któréj nawet już osobną stanowiąc, syn się jeszcze nie odrywał. Patryarchalna władza ojcowska trwała tyle co życie rodzica. Córka tylko przechodziła z domu idąc pod władzę męża i stanowiła nowe ogniwo tego łańcucha, który wiązał społeczność. Ale nie tylko dziećmi własnemi zajmowali się czynnie chrześcijanie, było ich obowiązkiem czuwać i opiekować się każdém dzieckiem sierotą, które rodziny było pozbawione. Chociaż od najpierwszych wieków znaną była u chrześcijan instytucya szpitali dla sierot, dla chorych, których chroniono od pogańskich xenodochiów Eskulapa, bo w nich się z pogańskiéj wiary obrzędami stykaćby musieli: Kościół wymógł od pojedynczych osób aby sieroty przyjmowały na wychowanie. Tak zwani alumni, przybrane dzieci, są na grobach i napisach wspominani bardzo często. Opiekunowie stawili groby alumnom, a alumni swym rodzicom przybranym — niektóre są pełne wdzięczności i uczucia.\nDzieci sieroty składano zwykle u drzwi kościołów głównych, a koncylja określały warunki, w których wiernym wolno je było przyjmować. Ten co się podejmował wychowywać sierotę, składał w ręce duchownych rodzaj pismiennego zobowiązania (epistola contestationis), wymieniając w niém wiek, dzień, miejsce gdzie ją znalazł, ażeby w przypadku odkrycia rodziców oddaną być im mogła. Późniéjsze nadużycia i potwarze rzucane na chrześcijan z powodu ich miłosierdzia, zmusiły w VI wieku obostrzyć formy tego przyjęcia; ogłaszano z ambony, lub od ołtarza, o każdém dziecku [III-29]przyjętém, a potwarców miłosierdzia zrównano z zabójcami.\nChociaż w wiekach prześladowania, chrześcijanie od wszelkich praw nie tylko obywateli ale człowieka byli odsądzeni, i działalności ich równie prawo jak fantastyczne usposobienie tłumów stały na przeszkodzie; wcześnie jednak czuli oni potrzebę oświaty i zakładów, które by ją rozpowszechniały. Szkoły więc, o ile dozwolił ucisk, otwierano nietylko po miastach, ale przy wiejskich kościołach. Naówczas wszystko od kolebki do grobu koło nich się skupiało. Starożytnicy przypuszczają że uczono w baptysterjach, w budynku do chrztu odprawiania przeznaczonym, albo w innéj może części bazylik. W małych szkółkach nauka nie sięgała daleko, dawano początki; w wyższych, przy głównych katedrach, nauczano przedmiotów, jakie wówczas w innych zakładach tego rodzaju wykładano: grammatyki, retory ki, filozofii. Juljan Apostata, chcąc zabić chrześcijaństwo ciemnotą, zabronił nauk świeckich uczyć chrześcijan. Trudno uwierzyć żeby w XIX wieku oświatę z rozmysłem tamowano; ale Julian Apostata znalazł naśladowców.\n[III-30] Szkoły istniały od końca pierwszego wieku; o podobnéj pisząc historyk kościoła Euzebjusz pod r. 180, nazywa ją już starą. Mowa tu o szkole Aleksandryjskiéj która wielu znakomitych mężów wydała. Znane są szkoły w Rzymie, Konstantynopolu, Antyochii, Cezarei. Oprócz tych wielu biskupów i ludzi pobożnych nauczali prywatnie po domach. Późniéj ustanowiono szkoły osobne dla lektorów i śpiewaków kościelnych. Ale początkowo, to niewyczerpane miłosierdzie chrześcijańskie, które ożywiało wszystkich, najlepszą ze szkół było. Każdy się dzielił z dziecięciem nie tylko chlebem ale i nauką swą chętnie; nauczali rodzice, kapłani, bracia. Gorliwość o oświatę mogła jedna chrześcijanom zapewnić: zwycięztwo nad temi, których sofiści, retorowie, filozofowie, greccy argumentatorowie, aż nadto byli wykształconymi; trzeba było powagi, wymowy, nauki aby takich przeciwników zwyciężyć, nie tylko cnotą, ale słowem, które dla nich zrozumialszém było może od cnoty.\nDodam tu jeszcze słówko i o bibljotekach, mówiąc o oświacie. Gorliwość o nią obudzała do zbierania pomników pismiennych. Od najpierwszych lat, i w czasie najsroższych prześladowań, Ś. Aleksander, biskup Jerozolimski, zgromadził jedną z najgłówniejszych bibljotek, z któréj czerpał Euzebiusz. Wiemy o drugiéj w Cezarei, zebranéj przez Ś. Pamfila i darowanéj swemu kościołowi; liczono ją do 30,000 zwitów, a chociaż volumina pargaminowe ówczesne znacznie mniéj niż nasze tomy zawierały — zawsze był to zbiór na swój czas wielki.\n[III-31] Za Dioklecyana zniszczono wiele bibliotek chrześcijańskich, i akt tyczących się pierwszych wieków.\nWiększa część tych zbiorów przeznaczona była dla kształcenia duchownych i młodzieży, a składała się z nowego i starego Testamentu i wykładów, których mnóstwo zaginęło, z pism ojców kościoła, szczególniéj apologistów i obrońców jego, a naostatek i ze znakomitszych pisarzy starożytnych, nawet pogańskich, których gieniuszowi oddawano cześć należną, i często ich cytowano, a zbytnia i źle zrozumiana gorliwość nie wypędzała ich z półek. Nadto byli chrześcijanie pewni prawdy swéj i jéj wyższości, aby się współzawodnictwa obawiać mieli. Wiemy naprzykład, że biblioteka Orygenesa zawierała w sobie najstaranniéj kaligrafowane arcydzieła klassycznéj starożytności, których on z konieczności tylko musiał się pozbyć. Zbiór to być musiał znaczny i szacowny, gdy mu zań obowiązano się dożywotnie płacić po 4 obole dziennie. Ojcowie kościoła, znakomici pisarze chrześcijańscy pierwszych wieków, pełni są cytat z dzieł klassycznych; widoczna w nich i znajomość ich, i wykształcenie na nich. Gdy Juljan Apostata zakazał uczyć literatury świeckiéj chrześcijan, starano się na wzór klassyków stworzyć książki dla młodzieży, ale późniéj do nich samych powrócono. Zdaje się że od pierwszych wieków, przy każdym kościele była biblioteka, po lewéj stronie absidu, w tak zwanéj sekretaryi. Na drzwiach w jednéj z nich, napisał Ś. Paulin dwa wiersze, świadczące że była otwartą dla wszystkich wiernych.\n[III-32] „Jeśli kto z was ma święte pragnienia, rozmyślania nad prawem w tém miejscu przejąć się może księgami świętemi.”\nW tych zbiorach leżał, jak świadczy Sidonius Apolinaris, Horacyusz obok Prudencyusza. Tolerancya była wielka, bo wiara była potężną. W wiekach to sceptycyzmu zazwyczaj rodzi się fanatyczna wyłączność, bo strach ogarnia, gdy własną wymierzy się słabość.\nWinniśmy szczegóły te o biblijotekach uczonéj rozprawie Lami, wielekroć przez nas przywodzonéj. Wiemy z niéj, że lektorowie duchowni byli stróżami zbiorów, że księgi mogli brać nawet do domów, i t. p.\nBiblioteki ciągnęły za sobą kaligrafów i przepisujących, którzy się zwali librarii, i dla ogółu wypisywali w całości, co stenografowie, których starożytni mieli tak dobrych jak my, w skróceniach zebrali. Takich pisarzy, pod różnemi nazwiskami, wspominają grobowce w katakombach. Na jednym z nich wyryto pugilares, styl i wiązkę piór, naówczas robionych ze trzciny. Przy każdym kościele były pisma święte, księgi liturgiczne, a w wieku X-ym noszono jako amulety ewangelie pisane. Wysoko ceniono pracę kopistów, a zasługę ich niemal równano z kaznodziejami; był to bowiem sposób rozpowszechnienia zdrowéj nauki. Wielu znakomitych ludzi, jak Ś. Pamfil męczennnik, Ś. Lucyan z Antyochii, byli wprzód kopistami nim zostali kapłanami. Późniéj w klasztorach było to zajęciem mnichów. Wiemy że w zgromadzeniach dziewic chrześcijańskich także się zatrudniano tą kaligrafią. Rzym miał nauczycieli pisania ozdobnego i poprawnego, i jest prawo Dioklecyana, które oznacza ich płacę za naukę. Potrzeba było pewnego stopnia wykształcenia, aby się temu powołaniu oddawać.\n[III-33] Wspomnieliśmy już o szpitalach. Wyraźne słowa Chrystusa nakazywały chrześcijanom jak najtroskliwszą nad ubogiemi pieczę, Chrystus sam porównał się do jednego z nędzarzy, i wyrzekł: że co im daném będzie, jakoby jemu daném było. Kościół téż zajmował się zawsze ze szczególną pieczołowitością ubogiemi. Osobna instytucya w łonie społeczności téj czynna, nieutsannie czuwała nad zapomożeniem nędzy. Dyakonowie nad mężczyznami, Dyakonessy nad kobietami, mieli powierzoną opiekę nad kalekami i choremi.\nCodziennie Dyakonowie i Dyakonessy szli szukając tych, którzyby pomocy potrzebować mogli, i zawiadamiali o nich biskupa, który w towarzystwie kapłana, udawał się potém sam, odwiedzając nędzarzy i chorych.\nTo miłosierdzie niewyczerpane, było istotném bogactwem Kościoła. W trzecim wieku dyakon Wawrzyniec Św., którego prefekt zmuszał aby mu odkrył skarby, jakie miały być u niego złożone, pokazał przed kościołem tłum starców zgrzybiałych, ślepych, niemych, kaleków, trędowatych, sierot i wdów z całego zebranych miasta. „Oto są, rzekł, skarby nasze.”\nW czasie prześladowań, gdy się ukrywać musiano z miłosierdziem nawet, Dyakonowie odwiedzali ubogich po mieszkaniach. Późniéj za Konstantyna już, można było zakładać szpitale, rosocomia. Obowiązkiem było biskupów budować je i zarządzać niemi: stawiano je w pobliżu ich mieszkań, i zwyczaj ten przetrwał aż do średnich wieków. Szpitale te inaczéj, a daleko miléj dla biednych, niż dzisiejsze urządzonemi były; wiemy o tém z Prokopa, iż nie budowano jednego gmachu, w którymby się cisnęli po celach ubodzy, ale stawiano dla nich pojedyncze domki i chatki, w których mieszkali. Budowano liczbę tych domków taką, jaka dla biednych była potrzebną. Szpitale wyglądały jak małe mieściny. Takie pod Cezareą wzniósł Ś. Bazyli, a Ś. Jan Złotousty w Konstantynopolu. Przy tych osadach ubogich, zwykle mieścili się lekarze.\n[III-34] Przyjmowano do nich nie tylko chorych i ubóstwo miejscowe, ale obcych i pielgrzymów, co nazwisko xenodochiów tłómaczy. Szpitale jednak tego rodzaju, głównie na Wschodzie były we zwyczaju; na Zachodzie, zamiast nich, biskupie mieszkania były przytułkiem ubogich. Ś. Augustyn, jak wiemy, zasiadał do stołu ze swemi ubogiemi i choremi.\nBiskupi jednak w czasach wielkiego trudu i pracy, z pomnożeniem się społeczeństwa i liczby chorych i ubogich, musieli zdać opiekę nad szpitalami i instytucyami miłosierdzia, osobnym do tego postanowionym urzędnikom, którzy się zwali prefektami. Godłem szpitalów, które długo i u nas zachowano, był Duch Święty; jego opiece powierzano je wyłączniéj.\nMieli téż chrześcijanie i swoje łaźnie odrębne. U starożytnych używanie łaźni i kąpieli, było aż do przesady upowszechnioném; nie obchodził się bez nich nawet najuboższy lud, dla którego bogatsi zakłady tworzyli, gdzie kąpiel umyślnie jak najtańsza była. Bogaci nadużywali łaźni wytwornych. Klimat gorący, strój jakiego używano, czynił kąpiel hygieniczną potrzebą, i stawała się ona póżniéjpóźniéj nałogiem. Rzymianie brali kąpiele codziennie, i przesiadywali w nich długo. Thermy zawierały w sobie to wszystko, czego można było do wygody wymagać, i całe dnie w nich téż spędzano. Chrześcijanom naganiano zbyteczne roskoszowanie się w kąpielach, ale obejść się bez nich całkowicie nie było podobna. Wiemy z Euzebiusza, że w czasach prześladowania, niemożebność używania kąpieli, uważała się za jedną z najcięższych pry[III-35]wacyi. Tertulian pisze: „Nie kąpię się w nocy o saturnaliach, abym nie stracił nocy i dnia; kąpię się w godzinie przyzwoitéj i dogodnéj, abym ciepło krwi utrzymał. Dość być zlodowaciałym i bladym, gdy mnie po śmierci mojéj obmyją.” Ś. Augustyn po zgonie śwéj matki, dla uśmierzenia boleści, musiał wziąć kąpiel.\nOprócz kąpieli dla zdrowia, były i te we zwyczaju, które można nazwać oczyszczeniem, przed obrzędami religijnemi, przed chrztem naprzykład, przed uroczystości wielkich obchodem dla kapłanów. Przy kościołach były urządzone dla nich łaźnie, a także i przy cmentarzach. Taka łaźnia liturgiczna w szczątkach z pierwszych czasów, pozostała dotąd w Puzzoli pod Neapolem. Niektóre przyozdabiano dosyć wytwornie, a zwykle założycielami ich byli biskupi.\nZ tego pobieżnego zarysu, widzimy, że nawet w czasach najcięższych, chrześcijańska nauka wydała czynem świadectwo swojéj siły odradzającéj. Już przed Konstantynem i uspokojeniem Kościoła, zrodziły się w niéj zarodki tych instytucyi, które do utrzymania społeczności, z jéj charakterem nowym, nieodzownie były potrzebne. Głównie uderzać musi to, że cała ludzkość ochrzczona, czuła się jedną, solidarną, obowiązaną do wspólnéj pomocy, i choć się hierarchicznie dzieliła, łączyła się bratersko przed ołtarzem, jednym łamiąc się chlebem. Widzimy już opiekę nad sierotami, nad wdowami, nad ubóstwem; chętne udzielanie się nie z nakazu, ale przez miłość, zamożniejszych dla biednych; szpitale, domy przytułku, szkoły, biblioteki, towarzystwa wzajemnéj pomocy, ratunek dla więźniów i prześladowanych; słowem miłość braterską w czynie, zastosowaniu, gorącą, niezmordowaną. Czy dziś zaszliśmy daléj na téj drodze, czy zacofaliśmy się pod parciem egoizmu pogańskiego, jest przynajmniéj wątpliwém.\n[III-36] Dziełom naszym dobroczynnym, jakkolwiek rozumniéj określonym, brak może tego nacechowania, tego ciepła serdecznego, które samo wartość im nadać może.\nChrześcijanie stronili pilnie od zabaw i biesiad pogańskich, ale mieli je téż pomiędzy sobą. Ze wszystkich zaś tych uczt najmilszemi pobożnemu spółeczeństwu były obchody dni uroczystych, pamiątkowych, odnawiające żywo wspomnienie wielkich wypadków, które nowy świat stworzyły.\nTe dni świąteczne, (które i my po dziś dzień jeszcze obchodzimy tradycyjnie, z obrzędami jakie im towarzyszyły od wieków), już w bardzo dawnych czasach, naprzód dobrowolnie przez pobożne uczucia, potém z prawa kościelnego ustanowionemi były jako uroczystości.\nPrzebieżymy je wedle następstwa miesięcy, mówiąc tylko o świętach nieruchomych. Najpierwszém z nich, w Styczniu dnia 1-go obchodzoném, od którego my Nowy Rok poczynamy, było święto obrzezania Chrystusa, ustanowione przez Leona Wielkiego, papieża.\nTen dzień, który poganie poświęcali Janusowi, uświęconym został pamiątką Chrystusową dla zatarcia wspomnienia bałwochwalczych obrzędów. Aż do IX wieku był zwyczaj dzień ten obchodzić postem.\nDnia 6 go Stycznia, przypada Epifania, czyli Objawienie. Oprócz pamiątki hołdu trzech króli, złożonego Nowonarodzonemu, dzień ten uważa się za rocznicę chrztu Chrystusowego w Jordanie, i ztąd pochodzą obrzędy zachowujące się we wschodnim kościele, święcenia wody i kąpieli w wodzie poświęconéj. Dzień ten obchodzono bardzo uroczyście zawsze w obu kościołach, wschodnim i zachodnim. Bardzo ciekawą jest wzmianka o Epifanii w pogańskim pisarzu Amianie Marcellinie, który wspomina, że to święto obchodził w Vienne [III-37]Juljan Apostata, który już był chrześcijańską wiarę porzucił, ale powierzchownie jeszcze zachowywał jéj zwyczaje.\nOprócz hołdu Trzech Króli i chrztu Chrystusa, na dzień ten przypada jeszcze i pamiątka godów w Kanie Galilejskiéj. Od IV-go wieku w ten dzień obchodzono razem trzy święta, a w kościołach Afryki, jak pisze Ś. Augustyn, dodawano jeszcze czwartą pamiątkę, pomnożenia chlebów na puszczy.\nOd IV-go i V-go wieku, w dzień ten zwykle odbywano chrzty neofitów. Na pamiątkę godów w Kanie, Grecy mieli zwyczaj iść w nocy poprzedzającéj święto Epifanii, o północku czerpać ze źródeł wodę, która się niezepsuta lat kilka zachowywała.\nW ten dzień biskupi mieli zwyczaj rozsyłać listy pasterskie, oznajmujące wiernym, którego dnia święto Wielkiéj Nocy w roku tym obchodzone być miało.\nW Lutym przypadały: Oczyszczenie, dnia 2-go, z którém łączyło się spotkanie Symeona z Chrystusem w świątyni; ztąd dawne nazwanie dnia tego Hipopante (Spotkanie). Święto to jest bardzo starożytne; znajdujemy o niém wzmianki w IV wieku. Litanje śpiewane i procesye są także obyczajem dawnym.\nW Marcu, dnia 25-go, obchodzono Zwiastowanie N. P. Maryi, zwane także Initium Redemptionis: (Początek odkupienia). Odnoszą to święto Bollandyści do czasów apostolskich. W IV wieku już jasne są dowody że je obchodzono, ale w innym dniu, na Wschodzie.\nDnia 3-go Maja przypada Znalezienie KrzyzaKrzyża Ś-go, ustanowione w początkach VIII wieku u katolików łacińskich, późniéj jeszcze u Greków.\n[III-38] Nie podpada wątpliwości fakt zņalezienia krzyża przez Ś. Helenę, matkę Konstantyna. Ś. Cyryll Jerozolimski pisze w IV wieku, że świat już był pełen szczątków tych i relikwii.\nObchodzono także w Maju święto Konstantyna i Heleny, które nie we wszystkich się kościołach zachowało. Dawniéj było ono uroczystością wielką, a Konstantyn i Helena zwali się od Boga uwieńczonemi, — Teosteptus, i równemi apostołom — Isoapostolos. Obchodzą to święto jeszcze w Czechach, Flandryi, w Grecyi, Kalabryi, i w Neapolu.\nW Czerwcu, dnia 21, Ś-go Jana Chrzciciela, bardzo starożytne. Ś. Augustyn uważa je za jedno z najdawniejszych. W niektórych kościołach dawniéj odprawiano w dzień ten po trzy msze, jak na Boże Narodzenie; był téż zwyczaj odbywania chrztów.\nŚwięto Piotra i Pawła apostołów, dnia 29-go Czerwca, od II-go wieku stale święconém było. Wspomina o niém Prudencyusz. Z najdalszych stron pielgrzymi na ten dzień śpieszyli do Rzymu. Papież odprawiał dwie msze, jedną u Ś. Piotra, drugą u Ś. Pawła, nad drogą Ostyjską.\nDnia 25-go, a późniéj 26-go Lipca, obchodzono pamiątkę Ś. Anny, którą także razem z Joachimem święcono dnia 9-go Września.\nDnia 6-go Sierpnia, Przemienienie Pańskie — święto nie starsze nad wiek X, a przyjęte powszechnie dopiero w XV wieku.\nWniebowzięcie, dnia 15-go Sierpnia, jest jedném z najstarożytniejszych, ale obchodzono je początkowo dnia 18-go Stycznia, a przeniesiono na Sierpień w VI wieku. W najstarszych martyrologach o téj uroczystości są wzmianki.\nWe Wrześniu, dnia 8-go, Narodzenie N. Panny, nie dawniejszém jest nad wiek VIII.\n[III-39] Od IV-go wieku obchodzono Podwyższenie Krzyża Ś. dnia 14, na pamiątkę widzenia Konstantyna.\nW Październiku nie mamy żadnego znaczniejszego święta nieruchomego.\nW Listopadzie, dzień WW. Świętych poczęto uroczyście święcić za Bonifacego IV. Ustanowienie tego dnia nastąpiło z powodu obrócenia Panteonu rzymskiego na kościół chrześcijański, poświęcony Bogu prawdziwemu, N. Pannie i wszystkim męczennikom i wyznawcom. Jest to prześliczna świątynia starożytna, na placu della Rotonde, między Corso i piazza Navone, którą wystawił Agryppa, zięć Augusta, na lat 26 przed erą naszą, a która się przez 1592 lat, mimo wielu drobnych zmian, zachowała całą i z charakterem dawnych świątyń.\nDnia 2-go Listopada Kościół święci pamięć wszystkich zmarłych chrześcijan. Już w Tertulianie i innych pisarzach pierwszych wieków są wzmianki o obchodzie Zaduszek, wedle starożytnego obyczaju, a zatém z czasów apostolskich pochodzącego.\nŚ. Augustyn pisze w swéj xiędze o pieczy nad zmarłemi, iż Kościół postanowił modlitwy i wspomnienie powszechne, bez wypowiedzenia żadnego imienia, za wszystkich zmarłych w spółeczności chrześciańskiéj i katolickiéj, aby ci, co nie mają rodziny, dzieci, krewnych i przyjaciół, coby się za nich modlili, od wspólnéj dobréj Macierzy posługę tę odebrali.\nW kościele wschodnim dzień zaduszny obchodzono podobno co piątek. Dopiero od X wieku dzień umarłych oznaczono na 2-go Listopada.\n[III-40] W Grudniu przypada Narodzenie Pańskie, dnia 25, wedle stałéj tradycyi kościelnéj. W téj mierze jednak, chociaż najpowszechniéj przyjętą jest data 25-go Grudnia, były w początku różnice zdań. Kościoły w Azyi obchodziły to święto późniéj, w dniu 6-go Stycznia, a nawet 19-go lub 20-go Kwietnia. Od IV-go wieku zgodziły się dopiero na 25-go Grudnia. Było to zawsze jedno z najuroczystszych świąt roku. Dzień ten zwano Natale. Rozpoczynano obchód już za czasów Ś. Augustyna nocą, w wigilją, i wszyscy wierni obowiązani byli znajdować się w kościele głównym, a wzbronione były osobne nabożeństwa po kaplicach i kościołkach wiejskich. Biskup odprawiał liturgję, od czego u nas jéj nazwanie Pasterki. Wszyscy przystępowali do kommunii pod karą trzech lat exkomuniki t. j. wyłączenia z Kościoła.\nNajstarsze xięgi liturgiczne mają już trzy msze na ten dzień oznaczone, chociaż nie we wsztystkichwszystkich kościołach. Od XIV i XV wieku zwyczaj się ten upowszechnił.\nW dzień Bożego Narodzenia sługi uwalniano od ich obowiązków zwykłych; post był surowo zakazanym, ale zarówno i widowiska.\nOd IV-go wieku, na drugi dzień po Bożém Narodzeniu, obchodzono pamiątkę Ś. Szczepana Męczennika, następnie Ś. Jana Ewangelisty. W niektórych kościołach kapłanie odprawiali po dwie msze w ten dzień.\nNaostatek, we trzy dni po Bożém Narodzeniu, przypadało święto Młodzianków. W Menologu greckim i liturgii Ethiopskiéj liczba ich podaną jest na 15, 000. Kościół pamięć ich miał zawsze w wielkiém poszanowaniu, ale niewiadomo kiedy dzień ten mianowicie został oznaczonym. Obchód tego dnia był uroczysty, ale smutny i żałobny. W kościele Te Deum, Alleluja, i inne radosne formy nie brzmiały dnia tego. W średnich wiekach przyłączyły się zabobonne obchody.\nUroczystość Wielkiéj Nocy, zwykle w dawnym Kościele nie dniem jednym, ale obchodzono w dniach pię[III-41]tnastu, obemujących wspomnienia: wydania Chrystusa, sądu, męczeństwa i zmartwychwstania.\nRozróżniano w tych dniach piętnastu dwie Paschy: Paschę męczeńską, Pascha Staurosimon, i Paschę chwały, Zmartwychwstanie, Anastasimon.\nWiadomo wszystkim, że o dzień, w którym się Wielkanoc obchodzić była powinna, kościoły gorące zrazu wiodły spory, w których szczegóły wchodzić nie możemy. Koncylium Nicejskie w IV wieku ostatecznie ten spór rozstrzygnęło, nakazując obchodzenie Zmartwychwstania w niedzielę najbliższą po 14-tym dniu nowiu marcowego. Dzień to był wesela, i niedziela ta nazywała się Niedzielą Radośną, Dominica Gaudii.\nO rannym brzasku wierni zbiegali się do kościoła i ściskali się całując bratersko, przy wymawianiu słów: Surrexit Dominus de Sepulcro (powstał Pan z grobu). U Greków obyczaj ten się zachował. Biskup uroczystą mszę odprawiał, a gdy się obrócił dyakon do ludu mówiąc: Venite populi — przyjdźcie ludy, wszyscy szli do stołu Pańskiego. W dni te Cezarowie wypuszczali więźniów na wolność i przebaczali skazanym, z wyjątkiem kilku najcięższych zbrodniarzy; uwalniano także niewolników, a choć wszystkie sądy były zamknięte, tylko oswobodzenie ich przyjmowały w te dni. Chrześcijanie rozdawali obfite jałmużny. Konstantyn po całém państwie rzymskiém rozsyłał bogate dary.\nŚwięto Zesłania Ducha Św. — Pentecostes, oznaczało całe 50 dni od Wielkiéj Nocy, do dnia Ducha Ś-go, i w tém rozumieniu jest początkowo używane. Cały bowiem ten przeciąg czasu był jakby jedném świętem i weselem. Spędzano go na czytaniu i rozważaniu akt apostolskich; niewolno było pościć i modlić się klęcząc, tak samo jak w niedzielę nie klęczano także przy modlitwie.\n[III-42] Koncylium Nicejskie postanowiło to wyraźnie, mówiąc: „Są osoby, które uginają kolana w dzień Niedzielny, i w dnie Zielonych Świąt. Zdało się właściwém świętemu Koncylium, aby we wszystkich kościołach panował obyczaj jeden, postanowić, aby w te dni ofiarowano Bogu modlitwę stojąc.”\nNie było to jednak powszechnie przyjętém w Afryce i w Syryi.\nW dnie te 50, nie wolno było sprawiać igrzysk, widowisk cyrkowych i. t. p. Wprawdzie sądy odbywały swe czynności, i praca ręczna zakazaną nie była.\nKończył się ten peryod dni 50, w dniu zesłania Ducha Świętego.\nW najdawniejszych czasach obchodzono ten dzień tak uroczyście jak Wielkanoc. O szóstéj godzinie nocy, (to jest około północy) zbierali się do kościoła wierni i katechumeni, którym w nocy Biskup chrzest administrował. Zaczynało się nabożeństwo od nauki dla katechumenów, trzech litanii jak w sobotę; potém święcono świecę, chrzcielnicę, i udzielano chrzest. To było nabożeństwo nocne, po którém następowała msza św. W wielu kościołach obyczaj był w czasie mszy św. sypać z góry na kościół kwiaty, oznaczające dary Ducha Św., lub maleńkie zapalone kawałeczki przędziwa, ulatujące w powietrzu.\nSą to mniéj więcéj wszystkie starożytniejsze uroczystości naszego Kościoła.\nW czasach prześladowania, gdy chrześcijanie ukrywać się musieli, a szło o to wielce, aby nie podać na złośliwe pośmiewisko nauki Chrystusowéj, musiano zachowywać tajemnicę jak największą, i przy nawróceniach nawet, stopniowo dopiero i powolnie odkrywać najważniejsze prawdy.\nZ potwarzy, jakie miotano niedorzecznie, widać, że rzadko tajemnica została zdradzoną.\n[III-43] Dla tego nawet Katecheci i Neofici, którzy objawili chęć przyjęcia wiary, z ogólnych tylko poznając ją zasad, nie byli od razu całkiem wtajemniczani. Nie mówiono im nic o wielkiéj tajemnicy, o sakramencie Eucharystyi, i dopiero ochrzczonych do niéj przypuszczano. Tajemnica Trójcy Świętéj należała téż do ukrywanych, i dopiero przy chrzcie objaśnianych. Ś. Cyryll Jerozolimski powiada: „Nigdy żadnemu z pogan nie mówiono o tajemnicy wielkiéj Ojca, Syna i Ducha Św. Nie mówimy o tém nawet otwarcie przed katechumenami, ale mówimy w sposób taki, aby wtajemniczeni nas zrozumieli, a nieprzypuszczeni przedwcześnie nie domyślali się.”\nPrzygotowanych także dopiero uczono Ojcze nasz. (Modlitwy Pańskiéj).\nStosowało się to do sakramentów; w ogóle zaś, o czém profanom nie wolno było wiedzieć, o tém téż w czasach prześladowania nie pisano.\nSzczególniéj wielka tajemnica Eucharystyi była pilnie strzeżoną; a katechumenów dopiero po wyprobowaniu, do zgromadzenia wiernych i wspólnéj ofiary dopuszczano, tak, że w czasie mszy wychodzili po pewnéj jéj części i reszcie przytomnymi być nie mieli prawa. Stosuje się to, jakeśmy rzekli, do wszystkich sakramentów.\nW malowaniach téż, rzeźbach, obrazach pierwszych wieków, wszystko jest tak obmyślane, aby poganin nawet wypadkiem je znalazłszy, nic z nich dowiedzieć się nie mógł; wszystko było w symbolach, znakach pewnych, lub scenach allegorycznych.\nTę stronę ostatnio edytowano 13 wrz 2021, 00:06.


Jak znaleźć dobrą butelkę dla dziecka? – Przedszkole MiP\nJak znaleźć dobrą butelkę dla dziecka?\nW życiu każdej młodej mamy mogą nastąpić chwile, kiedy będą trudności z laktacją i konieczne stanie się karmienie dziecka mlekiem modyfikowanym. I chociaż większość mam pragnie karmić piersią, zresztą karmienie piersią jest w dzisiejszych czasach bardzo mocno promowane, warto mieć w domu dobrą butelkę, którą będzie można nakarmić dziecko w kryzysowych momentach.\nDobra butelka do karmienia dziecka\nNie jest wcale łatwo znaleźć dobrą butelkę do karmienia maluszka. Najważniejsze jest bowiem to, aby w butelce znajdował się smoczek, który jak najbardziej przypomina brodawkę sutkową u mamy, oraz który nie ma zbyt dużego przepływu mleka, dzięki czemu maluszek musi mocno przykładać się do ssania. Jeżeli istnieje konieczność dokarmienia dziecka mlekiem modyfikowanym, a jednocześnie nie chcę się zaburzać własnej laktacji, zakup butelki z takim smoczkiem to jedyne rozwiązanie.\nJak znaleźć dobrą butelkę dla dziecka\nCoraz więcej marek produkuje tego typu butelki, które są zaopatrzone w świetnie skonstruowane smoczki. Jedną z butelek godnych polecenia jest butelka Tommee Tippee. Wiele mam poleca butelki tej marki na forach internetowych oraz blogach parentingowych, warto zatem wziąć pod uwagę ich opinie. Butelki Tommee Tippee są również proste w utrzymaniu czystości i dezynfekują się naprawdę łatwo. A to również ważny czynnik, który powinien wpływać na wybór butelki.\n← Popularność książek dla dzieci Kojec dla dziecka →