Strona główna Terapie i remedia Znaczenie chodu i jego wspomaganie w fizjoterapii\nTagi: kinezjologia rehabilitacja\nUtrata zdolności chodu wiąże się z ciężką niepełnosprawnością i zależnością od innych. Dlatego jednym z głównych celów rehabilitacji jest przywrócenie funkcji chodu. Ale w fizjoterapii chód ma jeszcze szersze znaczenie: stanowi podstawę kilku metod terapeutycznych. Przedstawiamy dwie metody silnie związane z chodem – PNF i kinezjologię stosowaną. Piszemy też o możliwościach stosowania robotów i egzoszkieletu w rehabilitacji pacjentów neurologicznych.\n1. Czym jest metoda PNF? 2. Znaczenie chodu w PNF 3. Wspomaganie rehabilitacji chodu po udarze 4. Rehabilitacja chodu po urazie rdzenia kręgowego 5. Rehabilitacja chodu w stwardnieniu rozsianym 6. Chód w kinezjologii stosowanej 7. Terapia kinezjologii stosowanej na podstawie wzorca chodu 8. Chód i oddychanie w kinezjologii stosowanej\nChód jest jedną z najpotrzebniejszych czynności życia codziennego. Pozwala nam na przemieszczanie się w konkretnym celu. Jest ważnym aspektem funkcjonowania społecznego. Mobilizuje organizm, zapewniając warunki pracy mięśniom oraz układowi krążeniowemu i oddechowemu.\nUtrata zdolności chodu w wyniku choroby wiąże się z ciężką niepełnosprawnością i zależnością od osób trzecich. Dlatego jednym z głównych celów rehabilitacji jest przywrócenie funkcji chodu. Mogą służyć temu różne pomoce techniczne, takie jak roboty wspomagające rehabilitację chodu i egzoszkielety.\nJednak chód ma jeszcze szersze znaczenie w fizjoterapii. Stanowi on podstawę kilku metod terapeutycznych, które wykorzystują wzorce chodu w celach diagnostycznych i opierają na nim postępowanie usprawniające.\nOpisujemy dwie metody silnie związane w zupełnie inny sposób z chodem – PNF i kinezjologię stosowaną. Przyjrzymy się także możliwościom zastosowania robotów i egzoszkieletu w rehabilitacji pacjentów neurologicznych.\nMetoda PNF w kontekście torowania chodu Metoda PNF, czyli proprioceptywnego torowania nerwowo-mięśniowego (proprioceptive neuromuscular facilitation) powstała w 1946 roku w Kalifornii dzięki staraniom Hermana Kabata i Maggie Knott1.\nJest to metoda oparta na dogłębnej wiedzy z zakresu neurofizjologii, a w szczególności neurofizjologii układu ruchowego. W wielu aspektach odnosi się ona do wzorców rozwojowych układu nerwowego w odniesieniu do funkcji ruchu, starając się odnaleźć właściwy poziom wyjściowy, na którym należy rozpocząć pracę z pacjentem.\nBazując na prawidłowym rozwoju, prawidłowych wzorcach ruchowych i fizjologii układu nerwowego, stara się zmobilizować potencjał pacjenta, u którego działanie układu nerwowego zostało zaburzone.\nW związku z tym oferta terapeutyczna PNF skierowana jest do pacjentów neurologicznych z różnego rodzaju schorzeniami i na różnym poziomie funkcjonowania: pacjentów poudarowych, z urazami czaszkowo-mózgowymi, uszkodzeniami rdzenia kręgowego, chorobami neurodegeneracyjnymi itd.\nPomimo że metoda PNF w dużej mierze odwołuje się do naturalnych wzorców zdrowego układu nerwowego, nie jest oparta jedynie na odruchach. Wymaga aktywnego uczestnictwa pacjenta, w związku z tym nie nadaje się dla pacjentów znajdujących się w śpiączce, w stanie wegetatywnym czy też z bardzo ograniczonymi możliwościami poznawczymi i komunikacyjnymi.\nTym niemniej elementy metody PNF stosowane są u pacjentów nawet w bardzo ciężkim stanie, także na oddziałach intensywnej opieki medycznej. Jednak takiego postępowania nie należy nazywać metodą PNF, a jedynie wykorzystaniem pewnych jej zasad i wzorców, czyniących rehabilitację bardziej funkcjonalną.\nMetoda PNF znalazła zastosowanie także w innych obszarach rehabilitacji pacjentów. Już po ukończeniu kursu podstawowego można uczestniczyć w zajęciach na temat stosowania PNF w ortopedii, pediatrii, leczeniu skolioz czy: PNF i terapia manualna.\nSą to dodatkowe specjalizacje, niejako niezależne od głównego nurtu kształcenia, przenoszące pewne aspekty metody na inne płaszczyzny, wydawałoby się pozaneurologiczne. Jednak to oddalenie się od neurologii jest pozorne.\nWe wszystkich dysfunkcjach – czy to ortopedycznych, czy pediatrycznych – cały czas mamy do czynienia ze sterowaniem ruchem ciała przez ośrodkowy układ nerwowy. Niezmienione zostają także zasady prowadzenia terapii, stosowane techniki, filozofia pracy oraz wzorce ruchowe oparte na chodzie. Elementy te omówimy pokrótce poniżej, szczególną uwagę zwracając na znaczenie chodu w koncepcji PNF.\nZasady prowadzenia terapii PNF\nKoncepcja PNF wykorzystuje kilka kluczowych zasad terapeutycznych, których suma po części definiuje tę metodę i odróżnia ją od innych. Są to:\nStosowanie adekwatnego oporu: opór ma za zadanie ułatwienie wykonania ruchu. Stanowi informację dla układu nerwowego, w jaki sposób, z jaką siłą i w jakim kierunku powinien zostać poprowadzony ruch. Opór wymusza także pożądany rodzaj skurczu i uczy kontroli ruchu. Może także wzmacniać mięśnie.\nIrradiacja i wzmocnienie: polega na wykorzystaniu wiedzy o synergistach ruchu angażowanych w różnych pozycjach wyjściowych i różnych warunkach. Dzięki irradiacji można zaangażować inne grupy mięśniowe celem wzmocnienia konkretnej grupy wykonującej określony ruch. Z kolei dzięki irradiacji można oddziaływać pośrednio na te mięśnie, które nie reagują lub słabo reagują na stymulację bezpośrednią.\nZastosowanie bodźców czuciowych: aplikowanie bodźców czuciowych w określony sposób pozwala bardziej precyzyjnie torować określony ruch i funkcję.\nKomendy słowne i informacja wzrokowa: PNF korzysta z wielu kanałów dopływu informacji, aby wzmocnić oddziaływanie. Komendy wydawane są tonem, który toruje skurcz lub rozluźnienie. Ważny jest także rytm, który może być nadawany głosem. Informacja wzrokowa może stanowić pomoc w wykonaniu zadania, a jej usunięcie jest elementem progresji stopnia trudności.\nTrakcja i aproksymacja: są to metody oddziaływania na receptory, pozwalające we właściwy sposób torować funkcjonowanie układu nerwowego.\nRozciągnięcie: wstępne rozciągnięcie aktywizuje taśmę mięśniową i ułatwia wykonanie ruchu w określonym wzorcu.\nKolejność ruchu: z reguły jest on inicjowany od komponenty dystalnej – po ustabilizowaniu segmentu ciała, na którym ruch się odbywa. Istnieje jednak możliwość wyizolowania poszczególnych aspektów wzorca ruchowego i zmiany typowej kolejności ruchu.\nWzorce ruchowe: są to funkcjonalne ruchy czynnościowe zachodzące w diagonalnych, oparte na wzorcu chodu. Zagadnieniu temu poświęcimy więcej miejsca w dalszej części artykułu.\nTechniki w metodzie PNF\nGłównymi technikami wykorzystywanymi w metodzie PNF są:\nRytmiczne zapoczątkowanie ruchu: polega na specyficznej sekwencji ćwiczenia i opanowywania przez pacjenta danego ruchu. Początkowo ruch jest wykonywany biernie przez terapeutę, następnie prowadzony (wykonywany w sposób wspomagany), w kolejnej fazie jest przeprowadzany przeciwko oporowi, aby na końcu pacjent wykonał go czynnie – samodzielnie. Każda faza stanowi inny etap uczenia się pacjenta, daje możliwości innego rodzaju korekcji i ćwiczy kontrolę układu nerwowego nad wykonywanym ruchem, uwzględniając inne aspekty i wyzwania, jakim musi sprostać pacjent.\nZwrotność agonistów: praca mięśniowa wykonywana jest od zakresu, w którym pacjent jest najsilniejszy i/lub który najlepiej kontroluje. Następnie wykonuje ruch koncentryczny przeciwko adekwatnie zaadaptowanemu oporowi, docierając do ustalonej pozycji końcowej. Stamtąd w sposób ekscentryczny sprowadzany jest ponownie do pozycji początkowej.\nZwrotność antagonistów: technika ta bardzo dobrze odwzorowuje wymagania dnia codziennego, kiedy wykonywany jest ruch "w tę i z powrotem", np. podczas sięgania po coś, a dobra kontrola ruchu konieczna jest w obydwu kierunkach. Terapeuta ćwiczy z pacjentem ruch (zazwyczaj zaczynając od tego, który jest łatwiejszy dla pacjenta), a następnie w określonym obszarze – po podaniu komendy słownej, bez wprowadzania przerwy – wykonywany jest ruch przeciwko oporowi, w przeciwną stronę.\nZwrotność stabilizacyjna: jest techniką pozwalającą wypracować stabilną pozycję pacjenta. Terapeuta aplikuje trójwymiarowy opór o wzrastającej stopniowo sile w określonych obszarach ciała (najczęściej po diagonalnej). Pacjent adaptuje się do oporu, tak aby nie zachodził przy nim widoczny ruch.\nPowtarzane rozciągnięcie: terapeuta rozpoczyna określony wzorzec ruchu od szybkiego rozciągnięcia napiętej taśmy mięśniowej. Następnie na przebiegu ruchu może aplikować kolejne rozciągnięcia, poprzedzając tę czynność komendą słowną – w ten sposób dochodzi do wzmocnienia skurczu wykonywanego przez pacjenta.\nNapnij – rozluźnij: pacjent wykonuje ruch do granicy ruchomości. Następnie wykonywany jest kilkusekundowy izometryczny skurcz agonistów, w wyniku którego dochodzi od odruchowego rozkurczu antagonistów. Pozwala to na bierne pogłębienie ruchu po odpowiednio długiej fazie rozkurczu. Technika służy głównie zwiększaniu zakresu ruchomości.\nTrzymaj – rozluźnij: jest to skurcz izometryczny przeciwko oporowi, mający na celu poprawę ruchomości lub łagodzenie objawów bólowych.\nOdtwarzanie: terapeuta wprowadza pacjenta w pozycję końcową, po czym aplikuje opór do skurczu izometrycznego wszystkich istotnych komponent uzyskanej pozycji. Po rozluźnieniu się pacjenta jest on biernie wyprowadzany o pewien zakres z pozycji końcowej. Jego zadaniem jest jak najbardziej precyzyjny i kontrolowany powrót do poprzedniej pozycji końcowej. Z każdym powtórzeniem zakres jest zwiększany. Na zakończenie pacjent samodzielnie odtwarza pozycję końcową, przebywając cały zakres ruchu. Ćwiczenie stanowi końcowy etap uczenia motorycznego, w którym pacjent musi opanować kontrolę nad ruchem oraz precyzyjnym położeniem w przestrzeni.\nZnaczenie chodu w PNF\nJak już wspomnieliśmy chód ma szczególne znaczenie w koncepcji PNF. Swobodne przemieszczanie się jest istotnym, a czasami podstawowym celem wielu terapii, głównie u pacjentów neurologicznych, którzy w wyniku incydentu naczyniowego lub wypadku stracili tę zdolność, a także u pacjentów, których postępująca choroba neurologiczna stopniowo pozbawia możliwości chodzenia.\nWówczas celem terapii jest jak najdłuższe podtrzymanie tej zdolności. Wiele czynności przygotowuje pacjenta do chodzenia, zanim stanie on na nogi. Trening rozpoczyna się często w pozycji leżącej, w której ćwiczone są wzorce chodu.\nIstotne jest, aby pacjent nie przebywał tylko w pozycji leżenia na plecach. Dlatego dużo miejsca poświęca się ćwiczeniom w leżeniu przodem w podporze na przedramionach czy też w leżeniu bokiem.\nDo chodu przygotowywany jest też tułów. Jego odpowiednia praca: skracanie i rozciąganie oraz komponenta rotacyjna są niezwykle istotne dla możliwie poprawnej mechaniki chodu.\nNiezwykle istotne jest również przygotowanie kończyn, do czego wykorzystywane są wzorce PNF, oparte głównie na funkcjonalnym chodzie. Z tego względu chód jest tak istotny w tej koncepcji.\nWłaściwie wszystkie pozostałe elementy pracy z pacjentem niejako nakładane są na wzorce chodu. Ćwiczenia zazwyczaj wykonuje się, rozpoczynając od pozycji niskich: w leżeniu, podporze, klęku, pozycji czworaczej itd.\nNastępnie przechodzi się do pozycji wyższych, np. ćwiczeń w siadzie, a w kolejnym etapie przechodzi się do stania i chodzenia. Chód ćwiczony jest nie tylko do przodu, lecz także w bok oraz do tyłu.\nDuże znaczenie ma nauka odpowiedniego zabezpieczania się przed upadkiem oraz bezpiecznego sposobu upadania. Ważne jest także przećwiczenie różnych sytuacji, jakie czekają na pacjenta podczas chodu, np. omijanie przeszkód, pokonywanie schodów, niesienie torby, zatrzymanie się w celu otwarcia drzwi itd.\nTrening chodu nie opiera się tylko na wyćwiczeniu siły mięśni i wytrzymałości, lecz musi być w pełni dostosowany do warunków, w jakich pacjent funkcjonuje. PNF wypracował narzędzia i metodologię pozwalającą w maksymalny sposób usprawnić wiele funkcji pacjentów, nawet po ciężkich urazach i chorobach. Jedną z najistotniejszych z tych funkcji jest chodzenie.\nWspomaganie rehabilitacji chodu po udarze\nRehabilitacja chodu z wykorzystaniem robota w podostrej fazie po udarze\nW 2007 roku zostało opublikowane wieloośrodkowe badanie, przeprowadzone przez niemieckich uczonych, nad skutecznością zastosowania robotów we wspomaganiu rehabilitacji chodu u pacjentów w fazie podostrej po przebyciu udaru2.\nBadanie prowadzono w 4 ośrodkach rehabilitacji poudarowej przez 21 miesięcy, było poprzedzone randomizacją oraz częściowo zaślepione (single-blind). Wymienione kryteria pozwalają uznać wyniki przytaczanego badania za wysoce wiarygodne.\nPoczątkowo do badania włączono 170 osób po udarze przebytym w okresie ostatnich 6 miesięcy. Pacjenci wykazywali całkowitą niemożność chodzenia, wymagali pomocy jednego lub dwóch terapeutów oraz ortez i innego rodzaju zaopatrzenia w celu wspomaganego przemieszczania się. Możliwe było samodzielne siedzenie bez podparcia.\nPacjenci rozumieli instrukcje werbalne oraz byli wydolni i stabilni pod względem funkcji układu krążeniowego. Zostali oni przydzieleni do dwóch grup: A – badawczej (n = 77) i B – kontrolnej (n = 78).\nNiezwykle istotne jest, aby chodzenie nie odbywało się dla samego chodzenia. Pacjent powinien mieć cel i motywację do jego osiągnięcia.\nGrupa kontrolna (B) przez kolejnych 20 dni otrzymywała codziennie 45 minut terapii prowadzonej przez terapeutę – jej celem była głównie poprawa funkcji chodu. Grupa badawcza (A) otrzymywała terapię podzieloną, realizowaną również przez 20 codziennych sesji.\nPierwsze 20 minut poświęcone było na rehabilitację chodu za pomocą robota, natomiast pozostałe 25 minut – na pracę z terapeutą. Pacjent umieszczany był w robocie dzięki pomocy terapeutów. Następnie był odciążany (ćwiczenia przy 10–20% masy ciała) oraz stabilizowany uprzężą (szelkami).\nGłówną częścią urządzenia były dwie niezależne płyty pozwalające na symulowanie fazy podporu i przenoszenia. Długość kroku ustalono na 48 cm, natomiast kadencja była dobierana indywidualnie do komfortu pacjenta. Prędkość poruszania się za pomocą robota wynosiła od 1,4 do 1,8 km/h.\nAnalizie jakościowej i ilościowej poddawano wiele wskaźników funkcjonowania pacjentów, w tym:\nfunkcjonalne przemieszczanie się na odległość 15 m, analizowane na podstawie nagrań wideo przez niezależnych ekspertów,\nwyniki na skali Barthel, dostarczającej informacji o stopniu niezależności w wykonywaniu czynności życia codziennego,\nwydolność podczas chodu,\nróżne aspekty mobilności – od transferu w obrębie łóżka do całkowitej sprawności (za pomocą Indeksu Mobilności Rivermead (IMR)\nsiłę kończyny oraz mobilność poszczególnych stawów (za pomocą Motricity Index).\nWyniki analizowane bezpośrednio po zakończeniu badania wykazały, że zdecydowanie więcej osób, w rehabilitacji których wykorzystano pomoc robota, było w stanie chodzić samodzielnie (grupa A = 53,2% vs. grupa B = 2,8%).\nPodobna przewaga utrzymywała się także podczas kolejnego pomiaru kontrolnego przeprowadzonego po 6 miesiącach (grupa A = 70,1% vs. 35,9%). Uzyskane różnice były wysoce istotne statystycznie (p < 0,0001) na korzyść grupy z wykorzystaniem robota.\nRównież na skali Barthel wynik 75 punktów lub więcej (ze 100 możliwych do uzyskania) osiągnęło istotnie więcej pacjentów z grupy z użyciem robota (grupa A = 51,1%) niż z grupy kontrolnej (grupa B = 26,9%).\nPo 6 miesiącach różnica statystyczna pomiędzy obydwoma grupami w liczbie osób, które osiągnęły wynik w skali Barthel równy lub wyższy niż 75, nie była istotna statystycznie (grupa A = 58,4% vs. grupa B = 46,2%).\nWszystkie pozostałe drugorzędowe wyniki poprawiły się w obydwu grupach, jednak w grupie wykorzystującej pomoc robota poprawa była istotnie wyższa. Szczególnie zauważalna była ona w odniesieniu do wydolności chodu. Poprawa utrzymała się również po 6 miesiącach od zakończenia badania.\nChociaż autorzy badania nie wykonali statystycznej analizy wyników bezpośrednio po terapii i 6 miesięcy później, przegląd przytoczonych w artykule wartości średnich wskazuje na interesującą tendencję: średnie wyniki bezpośrednio po zakończeniu terapii i 6 miesięcy później w grupie kontrolnej nieznacznie różnią się od siebie (z tendencją wzrostową), natomiast średnie wyniki w grupie badawczej zdają się nadal wzrastać w większym stopniu niż w grupie kontrolnej.\nWskazywałoby to nie tylko na trwałość efektu w grupie badawczej, lecz wypracowanie korzyści, która pozwalała na dalszy postęp w dłuższej perspektywie czasowej.\nNależy jednak jasno stwierdzić, że jest to jedynie obserwacja oparta na przytoczonych średnich bez analizy statystycznej, w związku z czym postawiona hipoteza może być całkowicie błędna. Na podstawie analizy wyników można stwierdzić, że wykorzystanie robota jako rozwiązania wspomagającego klasyczną terapię chodu u pacjentów poudarowych w fazie podostrej jest skuteczne i przyczynia się do lepszego funkcjonowania pacjentów w życiu codziennym, w tym do poprawy samodzielnej zdolności przemieszczania się, a uzyskane wyniki są trwałe.\nKolejne badanie dotyczące wykorzystania robota w rehabilitacji chodu u osób w fazie podostrej po przebytym udarze zostało opublikowane przez Tonga w 2006 roku3. Badanie to było prowadzone w Hongkongu przez okres ponad roku. Do badania klasyfikowano pacjentów, u których epizod udaru niedokrwiennego lub krwotocznego miał miejsce w okresie nie dłuższym niż ostatnie 6 tygodni.\nKryteriami włączającymi były:\nbrak zaburzeń poznawczych, które uniemożliwiłyby wykonywanie instrukcji,\nmożliwość przebywania w pozycji stojącej przez co najmniej 1 minutę (samodzielnie lub z pomocą),\nistotne ubytki funkcji chodu oraz stabilność krążeniowo-oddechowa.\nRóżnego rodzaju powikłania oraz znaczące dla przebiegu badania choroby towarzyszące lub czynniki medyczne (np. wszczepiony rozrusznik serca) powodowały wykluczenie potencjalnego kandydata z uczestnictwa w badaniu.\nDocelowo dopuszczono 50 pacjentów, z czego w analizie uwzględniono wyniki uzyskane od 46. Pacjenci zostali przydzieleni do trzech grup (grupa A, n = 16; grupa B, n = 15, grupa C, n = 15). Alokacja została przeprowadzona z uwzględnieniem randomizacji, jednak nie zastosowano zaślepienia, co zostało uzasadnione brakiem praktyczności takiego postępowania w opracowanym planie badawczym.\nGrupa A stanowiła grupę kontrolną. Realizowano w niej konwencjonalną fizjoterapię opartą na koncepcji PNF oraz Bobath. Celem była poprawa postury oraz poprawa zdolności ruchowych, w tym głównie chodu.\nWykonywano ćwiczenia mające na celu stabilizację ciała, normalizację napięcia mięśniowego oraz poprawę funkcjonalną. Podczas każdej z 20 sesji, rozłożonych na okres 4 tygodni, realizowano po 30 minut treningu tułowia i kończyny górnej z terapeutą, 20 minut chodu oraz 10 minut ćwiczeń kończyny dolnej.\nGrupa B była grupą, w której rehabilitację chodu wspomagano użyciem robota (electromechanical gait trainer). Również pacjenci z tej grupy podczas sesji terapeutycznej przez 30 minut uczestniczyli w zajęciach z wykorzystaniem metody PNF i Bobath.\n10-minutowy trening kończyny dolnej był również realizowany w analogiczny sposób. Różnica polegała na zastąpieniu tradycyjnej rehabilitacji chodu wykorzystaniem robota przez 20 minut w ciągu każdej sesji. Robot pozwalał na odciążenie pacjenta oraz symulował symetryczny chód (60% fazy podparcia i 40% fazy przenoszenia).\nIstniała również możliwość dostosowania długości kroku (od 34 do 48 cm) oraz prędkości chodu (od 0,2 do 0,6 m/s). Fizjoterapeuta mógł interweniować w trakcie treningu, korygować pacjenta oraz dostarczać mu adekwatnej pomocy.\nGrupa C realizowała ten sam program, który przeznaczono dla grupy B (wykorzystanie robota do wspomagania rehabilitacji chodu), jednak dodatkowo stosowano elektrostymulację mięśni kończyny niedowładnej.\nJedna para elektrod została zamocowana nad mięśniem czworogłowym uda, który był poddawany stymulacji w fazie podporu w celu ułatwienia przyjmowania obciążenia. Druga para elektrod została umieszczona w okolicy nerwu strzałkowego wspólnego – celem stymulacji zgięcia grzbietowego stopy w fazie przenoszenia.\nW celu sprawdzenia skuteczności oddziaływania wykorzystano różne narzędzia pomiarowe, w tym m.in. ocenę równowagi za pomocą skali BBS, zdolność przemieszczania się za pomocą skali FAC, poziom samodzielności za pomocą skali FIM, poziom funkcjonowania w zakresie czynności życia codziennego za pomocą skali Barthel, prędkość chodu na odległość 5 metrów oraz cechy sprawności kończyny za pomocą Motricity Index.\nPoczątkowo porównano między sobą wyniki grupy A z połączonymi wynikami grup B i C celem sprawdzenia efektu zastosowania dodatkowej interwencji w porównaniu do standardowej fizjoterapii poudarowej.\nStwierdzono, że grupy, w których stosowano interwencje za pomocą robota, osiągały statystycznie istotnie wyższe wyniki w zakresie prędkości chodu, zdolności przemieszczania się (FAC) oraz sprawności kończyny (Motricity Index).\nNie stwierdzono natomiast różnicy w zakresie równowagi (BBS), funkcjonowania w czynnościach życia codziennego (skala Barthel) oraz poziomie samodzielności (FIM). Następnie porównano między sobą grupy B i C celem sprawdzenia skuteczności elektrostymulacji jako środka wspomagającego wykorzystanie robota w rehabilitacji chodu.\nW tym przypadku nie stwierdzono istotnej różnicy między grupami w żadnej z przebadanych kategorii. Na podstawie przeprowadzonego badania można wysnuć wniosek, że zastosowanie robota jako uzupełnienia standardowej terapii chodu u pacjentów poudarowych w fazie podostrej jest skuteczne w odniesieniu do kategorii bezpośrednio związanych z samym chodem i zapewnia istotnie lepsze rezultaty niż rehabilitacja ograniczona do interwencji terapeuty.\nBadanie nie wykazało przełożenia poprawy parametrów chodu na pozostałe aspekty funkcjonowania. Być może sytuacja ta związana była z dość wczesnym okresem przeprowadzenia badania, a deficyty pacjentów nie pozwoliły im zrobić bardziej funkcjonalnego użytku z poprawy funkcji chodu.\nDodatkowe zastosowanie elektrostymulacji w sposób opisany w badaniu oraz w opisanych warunkach nie wiązało się z lepszymi wynikami ocenianych parametrów.\nRehabilitacja chodu z wykorzystaniem robota w przewlekłej fazie po udarze\nSzczególnie interesującym zagadnieniem jest możliwość poprawy funkcjonowania osób po przebytym stosunkowo dawno udarze mózgu. Powszechnie wiadomo bowiem, że największe możliwości odtworzenia funkcji oraz najbardziej wydajne procesy neuroplastyczności zachodzą w okresie wczesnej rehabilitacji.\nChociaż najnowsze odkrycia udowadniają, że czynienie postępów przez pacjentów nie jest ograniczone przez ramy czasowe – jeżeli zostanie im zapewnione odpowiednie wsparcie rehabilitacyjne – to powszechnie największe nadzieje wiąże się z wczesną fazą rehabilitacji poudarowej.\nWażne jest więc odniesienie się do konkretnych badań wykazujących zasadność i skuteczność rehabilitacji w fazie przewlekłej. Istotne jest również zagadnienie wspomagania rehabilitacji rozwiązaniami technicznymi.\nWiadomo bowiem, że robot mogący wyręczyć wysoko wykwalifikowaną kadrę medyczną jest w końcowym rozliczeniu bardziej ekonomiczny, a personel może zostać oddelegowany do pacjentów, którzy wymagają czynności, których rozwiązania techniczne nie są w stanie zastąpić.\nWolny chód w dużej mierze uniemożliwia korzystanie z niego w sytuacjach życia codziennego poza domem oraz jest niekorzystnym czynnikiem ograniczającym uczestnictwo w sytuacjach społecznych, w związku z czym doprowadza do znacznego ograniczenia jakości życia.\nObsługa robota wspomagającego rehabilitację chodu nie jest nadmiernie skomplikowana i wyczerpująca, co powoduje konieczność zaangażowania mniejszej liczby pracowników oraz personelu o innym stopniu kwalifikacji.\nBadanie dotyczące zastosowania robota w rehabilitacji chodu w fazie przewlekłej po udarze mózgu zostało przeprowadzone przez zespół fińskich naukowców pod kierownictwem S.H. Peurali4.\nW badaniu uczestniczyło 45 osób, które przebyły udar mózgu średnio 3 lata wcześniej. Autorzy zadbali o równą reprezentację liczbową osób z niedowładem lewostronnym i prawostronnym oraz po udarze niedokrwiennym i krwotocznym.\nWiększość pacjentów była w stanie poruszać się samodzielnie po płaskim terenie. Jedna osoba potrzebowała asysty dwóch pomocników, kilka osób potrzebowało pomocy jednego pomocnika; większość potrzebowała pomocy przy pokonywaniu schodów lub innych przeszkód w poruszaniu się.\nNajwiększym problemem była jednak bardzo mała prędkość chodzenia. Głównym celem badania było określenie możliwości poprawy prędkości chodu u pacjentów w fazie przewlekłej po udarze.\nAby ocenić taką możliwość, autorzy zdecydowali się na wykorzystanie kilku powszechnie znanych, standardowych narzędzi pomiarowych, m.in. wykonano 10-metrowy test chodu 10MWT (pomiar czasu konieczny na pokonanie tego dystansu), 6-minutowy test chodu 6MWT (całkowity dystans pokonywany w tym czasie) oraz zastosowano zmodyfikowaną skalę Ashwortha (MMAS). Przeprowadzono również badania równowagi i subiektywnego poziomu zmęczenia, jednak w dalszym opisie skupimy się głównie na wyznacznikach prędkości chodu.\nPacjenci zostali w randomizowany sposób przydzieleni do jednej z trzech grup:\nGrupa 1 otrzymywała klasyczny trening chodu, przeprowadzany przez fizjoterapeutę w wymiarze 20 minut dziennie przez 3 tygodnie (15 sesji).\nGrupa 2 poddawana była treningowi za pomocą robota wspomagającego rehabilitację chodu. Pacjent umieszczany był w urządzeniu z napędzanymi elektrycznie platformami na stopy oraz stabilizowany był za pomocą szelek. Istniała możliwość doboru parametrów chodu (w tym prędkości i kadencji kroków) jak również stopnia odciążenia. Starano się, aby odciążenie nie przekraczało 20% masy ciała i stopniowo zmniejszano je, wraz z obserwowaną progresją. Trening za pomocą robota realizowany był również w ciągu 15 sesji po 20 minut każda.\nGrupa 3 otrzymywała taki sam trening za pomocą robota, jaki realizowany był w grupie 2, jednak dodatkowo wykonywana była elektrostymulacja mięśni, wspomagająca chód zgodnie z indywidualnymi potrzebami pacjentów. Oprócz interwencji eksperymentalnych każdy pacjent poddawany był codziennej rehabilitacji poprawiającej ogólną sprawność, jednak nieingerującej w oceniane parametry chodu.\nZgodnie z uzyskanymi wynikami wszystkie trzy grupy znacząco poprawiły parametry prędkości chodu (10 MWT, p < 0,001; 6MWT, p < 0,01; MMAS, p < 0,001) oraz równowagi (p < 0,001). Długość przebytego dystansu podczas treningu chodu w czasie wszystkich sesji wynosiła łącznie średnio 6900 m w grupie 3, 6500 m w grupie 2 oraz 4800 m w grupie 1.\nIstotna różnica w pokonanym dystansie dotyczyła jedynie grupy ćwiczącej z terapeutą oraz ćwiczącej za pomocą robota przy wykorzystaniu elektrostymulacji – na korzyść tej ostatniej. Na podstawie powyższego badania można wysnuć istotne wnioski.\nPo pierwsze, pacjenci po przebytym dawno udarze stale wykazują potencjał poprawy zdolności motorycznych. Po drugie wyniki osiągane przy wykorzystaniu robota były tak samo dobre jak w przypadku pracy wykwalifikowanego personelu.\nPo trzecie, dodatkowe zastosowanie elektrostymulacji pozwoliło pokonać pacjentom zdecydowanie większą odległość, co mogło przełożyć się na bardziej wydajny i/lub intensywny trening.\nRehabilitacja chodu po urazie rdzenia kręgowego\nWykorzystanie egzoszkieletu u pacjentów z urazem rdzenia kręgowego\nPoziom niepełnosprawności w przypadku uszkodzenia rdzenia kręgowego jest głównie zdeterminowany wysokością urazu oraz stopniem naruszenia rdzenia (uszkodzenia całościowe i częściowe).\nSzczególnie wysokie uszkodzenia, z całościowym przerwaniem ciągłości rdzenia, powodują olbrzymią niepełnosprawność oraz są przyczyną wtórnych do unieruchomienia problemów zdrowotnych. Dotyczą one ograniczonej wydolności krążeniowo-oddechowej, atrofii mięśniowej, bólu, ryzyka powstania odleżyn, a także występowania stanów depresyjnych lub w pełni rozwiniętej depresji.\nKorzystanie z wózka inwalidzkiego jest rozwiązaniem częściowym, które uniemożliwia pełną pionizację pacjenta oraz daje możliwość ćwiczenia tylko określonych partii mięśniowych.\nWykorzystanie robota do treningu chodu jest dobrym rozwiązaniem, jednak tylko w pewnej części odpowiada na potrzeby pacjentów z uszkodzeniem rdzenia. Robot wspomagający rehabilitację chodu stosowany jest wówczas, gdy istnieje realna szansa na przywrócenie funkcji chodu (np. u pacjentów poudarowych) lub w sytuacji, w której choroba stopniowo pozbawia pacjenta możliwości chodzenia (np. w przypadku stwardnienia rozsianego). Nie sprawdza się on jednak jako trwałe rozwiązanie pomagające w chodzeniu.\nPlatformy, bieżnia i uprzęże mają za zadanie pomóc pacjentowi w odzyskaniu sprawności lub spowolnić proces jej utraty, natomiast nie przejmą funkcji chodu za pacjenta i nie umożliwią mu chociaż w częściowym stopniu chodzenia w warunkach poza ośrodkiem rehabilitacyjnym.\nAby odpowiedzieć na te specyficzne potrzeby pacjentów coraz częściej stosowane są ruchome ortezy sterowane przez pacjenta, nazywane egzoszkieletami. Pozwalają one na przemieszczanie się w ograniczonym zakresie, także w różnych warunkach otoczenia.\nBardziej zaawansowane modele pozwalają na generowanie kroku poprzez przemieszczanie ciężaru ciała przez pacjenta. W większości przypadków pacjenci spełniający kryteria posługiwania się egzoszkieletem mogą być w trakcie chodu samodzielni, tzn. nie potrzebują bezpośredniego wsparcia ze strony osób trzecich.\nAutorzy w podsumowaniu stwierdzili, że cztery czynniki określały (prawie liniowo) prędkość poruszania się za pomocą egzoszkieletu. Były to: wiek, czas, który upłynął od uszkodzenia rdzenia kręgowego, poziom uszkodzenia i liczba sesji treningowych.\nW 2015 roku zespół Dennisa R. Louie5 przeprowadził systematyczny przegląd piśmiennictwa dotyczącego zastosowania egzoszkieletu u osób z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Spośród 150 badań, wybranych po wstępnej selekcji, do końcowego przeglądu zakwalifikowano 15. Żadne badanie nie posiadało próby kontrolnej.\nW omawianej grupie nie ma to jednak istotnego znaczenia, bowiem wyniki można określić jako zero-jedynkowe. Bardzo zróżnicowany był czas treningu i jego rodzaj. W niektórych przypadkach dążono jedynie do tego, aby pacjent zapoznał się z obsługą egzoszkieletu, w innych liczba sesji była dostosowana indywidualnie do potrzeb pacjenta, aby nauczył się on sprawnie chodzić w egzoszkielecie w różnych warunkach, na różnych powierzchniach i z możliwie dużą prędkością.\nJak wynika z powyższego opisu, badania zebrane w przeglądzie były bardzo zróżnicowane. Zastanawiające było, że starsi pacjenci byli w stanie osiągać większe prędkości niż młodsi. Najprawdopodobniej miało to związek z typem uszkodzenia (urazowy u młodszych osób) i poziomem urazu (wyższy u młodszych).\nRehabilitacja chodu z wykorzystaniem lokomatu w rehabilitacji pacjentów z częściowym uszkodzeniem rdzenia kręgowego\nW 2013 roku grupa badawcza pod kierownictwem Any Esclarín-Ruz6 opublikowała artykuł podsumowujący wyniki wykorzystania robota służącego wspomaganiu rehabilitacji chodu typu lokomat u pacjentów z częściowym uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Lokomat jest rodzajem sterowanej ortezy, umożliwiającej zautomatyzowany trening chodu na bieżni, z dostosowanym do potrzeb pacjenta stopniem odciążenia ciała.\nW badaniu wzięło udział 88 osób, w równej liczbie z uszkodzeniami górnego i dolnego neuronu ruchowego. Następnie pacjenci w sposób losowy zostali przyporządkowani do jednego z dwóch warunków eksperymentalnych: konwencjonalnych ćwiczeń mobilności lub konwencjonalnych ćwiczeń mobilności oraz treningu wspomaganego robotem.\nKażda sesja ćwiczeń konwencjonalnych trwała po 60 minut, podczas których realizowano program fizjoterapii obejmujący wzmacnianie obszarów powyżej poziomu uszkodzenia oraz mobilizację obszarów poniżej poziomu uszkodzenia.\nPracowano nad stabilizacją tułowia, ograniczeniem spastyczności, czynnościami samoobsługi oraz transferem. 30 minut każdej sesji poświęcono na tradycyjne formy rehabilitacji chodu z pomocą terapeuty. Program rehabilitacji obejmował 40 sesji w ciągu 8 tygodni.\nProgram usprawniania grupy eksperymentalnej był tożsamy w pierwszej części, która obejmowała 20 minut treningu ogólnego dla osób z urazem rdzenia kręgowego. Pozostałe 30 minut poświęcono na reedukację chodu za pomocą robota.\nDo oceny wyników badacze posłużyli się kryteriami głównymi oraz drugorzędnymi.\nosiągnięcia w chodzie na odległość 10 metrów (10MWT), czyli pomiar prędkości chodu,\ndystans przebyty w ciągu 6-minutowego testu chodu (6MWT).\nDrugi z wymienionych testów bada nie tylko przebyty dystans, lecz także wydolność pacjenta. Celem jest bowiem dobranie takiej prędkości oraz strategii poruszania się, aby pacjent był w stanie ukończyć test.\nindeks chodu po urazie rdzenia kręgowego (WISCI II),\nskalę niezależności funkcjonalnej (FIM-L),\nocenę siły kończyn dolnych (ASIA),\nskalę motoryczną kończyn dolnych (LEMS),\nsubiektywne wrażenie zmiany, oceniane przez pacjenta (PGIC).\nWartości wymienionych powyżej skal nie będziemy poddawać interpretacji. Wszystkie grupy poprawiły swoje wyniki względem wartości wyjściowych. Dystans pokonywany w 6MWT był statystycznie większy w grupie ćwiczącej za pomocą lokomatu niż w grupie poddanej tylko terapii tradycyjnej.\nW przypadku osób z uszkodzeniem górnego neuronu ruchowego wynosił on średnio 187,48 m vs. 119,41 m, natomiast przy uszkodzeniu dolnego neuronu ruchowego średnie odległości wynosiły odpowiednio 157,54 m vs. 145,62 m. Szczególnie dużą różnicę zaobserwowano w przypadku górnego neuronu ruchowego.\nIstotne różnice zaobserwowano także w prędkości chodu, określanej w teście 10MWT. W tym przypadku najwyższą średnią odnotowano w grupie po uszkodzeniu górnego neuronu ruchowego, ćwiczącej z lokomatem (0,54 m/s), natomiast najniższą – w grupie po uszkodzeniu górnego neuronu ruchowego, ćwiczącej jedynie z terapeutą (0,39 m/s).\nZ zaprezentowanych wyników można wywnioskować, że zastosowanie robota typu lokomat do usprawniania chodu pacjentów z częściowym uszkodzeniem rdzenia kręgowego jest skuteczniejsze niż sama rehabilitacja prowadzona siłami terapeuty.\nSzczególnie istotna różnica na rzecz wykorzystania robota dotyczyła pacjentów z uszkodzeniem górnego neuronu ruchowego. Zastosowanie robota w omawianych przypadkach jest istotną wartością dodaną dla pacjentów po urazach rdzenia.\nRehabilitacja chodu w stwardnieniu rozsianym\nTrening chodu z wykorzystaniem robota\nGrupa włoskich naukowców pod kierownictwem Sofii Straudi7 przeprowadziła dwuośrodkowe, randomizowane badanie porównawcze z wykorzystaniem robota do usprawniania funkcji chodu. Do badania zakwalifikowano 40 osób w wielu powyżej 18 lat, z rozpoznanym stwardnieniem rozsianym o charakterze postępującym, którzy wykazywali poważne zaburzenia chodu.\nWarunkiem uczestnictwa był:\nwystarczający poziom zdolności poznawczych,\nbrak innych chorób neurologicznych,\nstabilny stan pacjenta,\nbrak "mechanicznej niesprawności" (urazów, złamań itp.) w obszarze narządu ruchu, które uniemożliwiłyby uczestnictwo w badaniu.\nPacjenci zostali w sposób losowy przydzieleni do dwóch grup: porównawczej i eksperymentalnej. W grupie porównawczej przeprowadzano terapię ogólnousprawniającą trwającą 30 minut (podczas każdej sesji) oraz standardową terapię chodu, koordynacji i równowagi, dostosowaną do potrzeb pacjenta, trwającą również 30 minut.\nW grupie eksperymentalnej również poświęcono 30 minut na trening ogólny, natomiast przez pozostałe 30 minut pacjent ćwiczył chód przy pomocy robota. Składał się on z bieżni oraz sterowanych ortez. Pacjent był stabilizowany za pomocą szelek.\nStopień odciążenia i prędkość chodu były dobierane do indywidualnych możliwości pacjenta i modyfikowane w trakcie przebiegu rehabilitacji. Wszyscy pacjenci z obydwu grup otrzymali 12 sesji w ciągu 6 tygodni.\nW celu oceny postępu terapeutycznego zastosowano wiele wskaźników głównych i drugorzędnych.\nDo najważniejszych wskaźników głównych należały:\n10-metrowy test chodu mierzący prędkość,\n6-minutowy test chodu sprawdzający wytrzymałość,\ntest równowagi Berga,\ntest "wstań i idź",\npomiar jakości życia.\nPorównań dokonywano w połowie programu rehabilitacji, bezpośrednio po jego zakończeniu oraz po 3 miesiącach. Uzyskano następujące wyniki: istotną poprawę w zakresie wytrzymałości (6-minutowy test chodu) odnotowano jedynie w grupie korzystającej z robota.\nWyniki uległy poprawie między pomiarem wyjściowym a połową programu oraz pomiędzy pomiarem wyjściowym a pomiarem bezpośrednio po zakończeniu badania. W grupie korzystającej z robota doszło także do poprawy równowagi, również w takim samym schemacie czasowym.\nU osób, które ze względu na chorobę lub uraz utraciły funkcję chodu, egzoszkielet jest ważną pomocą nie tylko w odniesieniu do chodu, lecz również umożliwia zapobieganie negatywnym skutkom immobilizacji i trudnościom w pionizacji.\nW grupie z robotem odnotowano także poprawę jakości życia w zakresie podskali funkcjonowania fizycznego. W grupie kontrolnej nie uległy istotnej statystycznie poprawie żadne z wymienionych powyżej parametrów. Ani w grupie kontrolnej, ani badawczej nie uległa poprawie prędkość chodu mierzona 10-metrowym testem chodu ani zmienne mierzone testem "wstań i idź".\nStwardnienie rozsiane jest chorobą o złej prognozie, a rezerwy, z których może czerpać pacjent, są ograniczone. Próby ich mobilizacji i utrzymania jak największej sprawności oraz możliwie zadowalającej jakości życia nie są łatwe. Efekty pracy również nie są trwałe, a pacjenci wymagają stałej rehabilitacji.\nWnioski te potwierdziło także przytoczone powyżej badanie. Na jego podstawie można stwierdzić, że zastosowanie robota poprawia wytrzymałość pacjentów ze stwardnieniem rozsianym na obciążenia fizyczne.\nJest to aspekt niezwykle ważny, ponieważ ogólna, postępująca słabość jest jednym z kluczowych objawów, z jakim zmagają się pacjenci. Niestety uzyskany efekt nie utrzymał się do kolejnego pomiaru po 3 miesiącach.\nWysiłki o utrzymanie sprawności osób ze stwardnieniem rozsianym powinny być czynione na bieżąco, a zastosowanie robota zdaje się czasowo poprawiać istotne parametry wytrzymałości i jakości życia.\nNiestety, zgodnie z przytoczonymi powyżej wynikami, terapia tradycyjna, z zaangażowaniem jedynie terapeuty, nie jest w stanie zapewnić nawet czasowej poprawy badanej grupie pacjentów.\nChód w kinezjologii stosowanej\nKinezjologia stosowana jest metodą terapeutyczną wywodzącą się z chiropraktyki, która jednak z biegiem czasu znacznie uniezależniła się od swojego pierwowzoru i wypracowała zupełnie nowe sposoby diagnostyki i terapii.\nPodstawą kinezjologii stosowanej jest tzw. trójkąt zdrowia8. Na jego trzech wierzchołkach znajdują się kategorie, którymi zajmuje się kinezjologia stosowana: struktura, biochemia i psychika.\nJednocześnie zaczęła również przejmować pewne wzorce z innych metod leczenia, np. z osteopatii. Pomimo obcych wpływów, pozostała niezależna i nie straciła na swojej wyjątkowości.\nPraca strukturalna obejmuje zagadnienia mechaniczne obecne również w osteopatii, tj. układ mięśniowo- szkieletowy (tzw. parietalny), narządy wewnętrzne (układ wisceralny) oraz układ czaszkowo-krzyżowy (cranio-sacralny).\nAspekty biochemiczne odnoszą się do diagnostyki niedoborów oraz obciążeń chemicznych uniemożliwiających pacjentowi adekwatną adaptację do środowiska. Za pomocą wyjątkowego sposobu rozpoznawania zaburzeń możliwe jest regulowanie biochemii organizmu.\nRównie ważna jest kwestia psychiki, zwłaszcza zagadnienie traum i stresu oraz ich wpływu na zaburzenia psychosomatyczne pacjentów. Kinezjologia stosowana nie jest psychoterapią, jednak posługuje się licznymi, w tym także manualnymi "narzędziami" wygaszania reakcji stresowych i usuwania następstw traum.\nDopiero gdy wszystkie trzy aspekty znajdują się w równowadze, można mówić o zdrowiu w rozumieniu kinezjologii stosowanej. Zdrowie w tej koncepcji nie oznacza braku chorób (jak jest to często potocznie rozumiane przez pacjentów) oraz nie jest definiowane jako dobrostan psychofizyczny (co jest pojęciem abstrakcyjnym, trudnym do zmierzenia i zobiektywizowania), lecz oznacza zdolności daptacyjne organizmu do tolerancji obciążeń zewnętrznych i wewnętrznych.\nNajprawdopodobniej cel, jaki stawia sobie kinezjologia, najlepiej określić jako próba przywrócenia gibkości, elastyczności, sprężystości (resilience) reagowania na bodźce wewnętrzne i zewnętrzne.\nNajczęściej z kinezjologią stosowaną kojarzony jest tzw. test mięśniowy. Uważany jest on za podstawowe narzędzie diagnostyczne. Taka definicja niewiele wyjaśnia i może znacznie spłycać zrozumienie bardzo ważnego zagadnienia.\nKluczowe jest bowiem słowo "narzędzie". Mięsień nie jest niczym więcej niż narzędziem, wskaźnikiem pozwalającym odczytać stan układu nerwowego. Kinezjologia stosowana diagnozuje stan układu nerwowego, wykorzystując w tym celu mięśnie, pozwalające odczytać i zinterpretować ten stan.\nWiadomo bowiem, jak układ nerwowy powinien sterować mięśniami w przypadku różnych wyzwań, którym jest poddawany, tzn. znana jest reakcja fizjologiczna oraz patologiczna. Przykładowo wiadomo, kiedy mięsień powinien być normotoniczny.\nPrzejawy hipotonii i hipertonii (w tym nierzadko uogólnionej) są w większości przypadków przejawem zaburzeń funkcjonowania układu nerwowego. Z tego względu test mięśniowy nie bada siły mięśni, a nawet nie bada samych mięśni.\nMuszą być więc spełnione określone warunki, aby mięsień był dobrym wskaźnikiem stanu układu nerwowego, a samo badanie układu nerwowego za pomocą mięśni musi być wykonane precyzyjnie – inaczej uzyskamy jedynie informacje o kompensacjach, których nie da się zinterpretować.\nWarto przy tym zwrócić uwagę, że test mięśniowy nie jest jedynym narzędziem do rozmowy z układem nerwowym, jakie może wykorzystywać kinezjolog. Być może równie często stosowana jest "prowokacja bólowa".\nPolega ona na ocenie progu bólu w różnych obszarach ciała, które normalnie (nieprowokowane) nie są bolesne. Po znalezieniu takiego uwrażliwionego obszaru terapeuta może zmienić ustawienie pacjenta (np. kończyny), pozycję (siedzącą, leżącą, stojącą), sposób oddychania itp., sprawdzając, w jaki sposób takie postępowanie wpłynie na próg bólu.\nJak wspomnieliśmy, obydwa narzędzia mogą być w wielu sytuacjach wykorzystywane wymiennie. Jedno z nich posługuje się "receptorami mięśni", drugie "receptorami bólu", w podobny celu: badania układu nerwowego.\nJak już wspomnieliśmy, kinezjologia stosowana bada i usprawnia możliwości adaptacyjne organizmu do warunków zewnętrznych i wewnętrznych. Zgodnie z koncepcją kinezjologii stosowanej chodzenie i oddychanie są najistotniejszymi, najbardziej podstawowymi wzorcami sterowanymi przez układ nerwowy. Są one także ściśle ze sobą powiązane.\nZ tego powodu wzorzec chodu i wzorzec oddychania stanowią punkty odniesienia w kinezjologii stosowanej. Są one wykorzystywane zarówno w diagnozie, jak i w leczeniu. Bez nadmiernej przesady można powiedzieć, że kinezjologia stosowana opiera się w całości na wzorcach chodu i oddychania.\nZaburzony chód traumatyzuje ciało wraz z każdym krokiem, wysyła nieprawidłowe informacje do układu nerwowego, który stara się je zinterpretować i zapobiegać dalszej traumatyzacji, jednocześnie zapewniając nam możliwość poruszania się, ponieważ czynność ta była w ewolucji niezbędna do przeżycia, a także w obecnych warunkach niemożność samodzielnego chodzenia stanowi istotny czynnik upośledzenia funkcjonowania. Z tego powodu można powiedzieć, że kinezjologia stosowana jest metodą skoncentrowaną na wzorcu chodu.\nTerapia kinezjologii stosowanej na podstawie wzorca chodu\nW kinezjologii stosowany jest powszechnie znany wzorzec chodu: kończyna wykroczna znajduje się w zgięciu, a kończyna zakroczna w wyproście. W związku z tym po stronie kończyny wykrocznej aktywna jest taśma przednia, natomiast hamowana jest taśma tylna, i odwrotnie w przypadku kończyny zakrocznej.\nKończyny górne poruszają się przeciwstawnie względem kończyn dolnych i w związku z tym przeciwne taśmy mięśniowe są torowane i hamowane przez układ nerwowy.\nZadanie terapeuty polega na sprawdzeniu, czy układ nerwowy właściwie toruje i hamuje określone grupy mięśniowe we wzorcu chodu. Zarówno nieprawidłowe hamowanie (hipotonia), jak i nieprawidłowe pobudzanie (hipertonia) świadczą o zaburzeniu i zawsze powinny być sprawdzone obydwie komponenty.\nUogólniona hipertonia, czyli brak hamowania wszystkich grup mięśniowych, jest zjawiskiem bardziej złożonym i właściwie nigdy nie ma podłoża mechanicznego. Często jej przyczyną są zaburzenia biochemiczne i/ lub traumatyczne.\nUogólniona hipotonia również nie musi mieć charakteru mechanicznego. Zdarza się jednak, że hipotonią objęta jest znaczna część ciała. Taka sytuacja może mieć miejsce np. w przypadku niestabilności kręgosłupa szyjnego. Wówczas wszystkie mięśnie poniżej zaburzonego segmentu będą hipotoniczne.\nPodobnie niestabilność innych istotnych dla stabilizacji obszarów ciała (np. miednicy) będzie powodowała hipotonię mięśni przyczepionych do miednicy. Hipotonia może dotyczyć także całej taśmy mięśniowej. Uszkodzenie jednego z jej segmentów pociąga za sobą wyłączenie całej taśmy. Z kolei dolegliwości pojawiać się będą w okolicy najsłabszego (najistotniejszego ogniwa).\nPrześledźmy tę sytuację na przykładzie powierzchownej taśmy przedniej. Nie wchodząc w szczegóły, w jej skład wchodzą krótkie i długie prostowniki palców stóp, mięsień piszczelowy przedni, mięsień prosty uda, mięsień prosty brzucha, powięź wewnątrzpiersiowa, mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy oraz powięź naczaszna.\nPrzykładowo uraz stopy może spowodować wyłączenie całej taśmy, co w szczególnym stopniu może oddziaływać na kluczowe obszary ciała. Takim elementem jest w wymienionej taśmie mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy.\nJego hipotonia staje się przyczyną niestabilności obojczyka i problemów ze stawem barkowym. Ze względu na przyczep przy wyrostku sutkowatym kości skroniowej mogą pojawiać się dolegliwości bólowe głowy (zwykle związane z chodzeniem).\nW pobliżu przyczepu głowowego znajduje się otwór szyjny, przez który przechodzi m.in. żyła szyjna wewnętrzna i nerw błędny. Powoduje to problemy z odpływem krwi żylnej z głowy oraz zaburzenia autonomiczne. Na zaburzenie kompensacyjnie reaguje całe ciało i powstający wzorzec jest zdecydowanie bardziej skomplikowany.\nJednak kinezjologia stosowana pozwala go rozpoznać i pod kontrolą układu nerwowego odnaleźć struktury, które rzeczywiście wymagają korekcji. Należy podkreślić, że przy mechanicznym zaburzeniu jakiegoś ogniwa uczestniczącego we wzorcu chodu układ nerwowy wyłącza je.\nW rezultacie inne ogniwa muszą pracować mocniej i ulegają przeciążeniu. Są one również miejscem bólu, jednak nie są jego przyczyną. Rozluźnianie napiętych obszarów ciała, tak często wykonywane w innych podejściach terapeutycznych, prowadzi co najwyżej do krótkotrwałej ulgi.\nKonieczne jest odnalezienie "niemych" zaburzeń pod postacią wyłączonych obszarów i ponowna ich integracja, aby inne struktury przestały być przeciążane. Wzorzec chodu jest doskonałym narzędziem poszukiwania wyłączonych i przeciążonych obszarów ciała.\nZ drugiej strony każdy krok wykonywany za pomocą hipotonicznych lub hipertonicznych mięśni traumatyzuje organizm, a zadaniem kinezjologa jest odtworzenie możliwości adaptacyjnych organizmu we wzorcu chodu. Dlatego można powiedzieć, że kinezjologia stosowana jest w dużej mierze rehabilitacją i reedukacją poprawnego chodu.\nChód i oddychanie w kinezjologii stosowanej\nWspomnieliśmy już wcześniej, że chód i oddychanie są najważniejszymi wzorcami ruchowymi w kinezjologii stosowanej. Co ważne, są one również ze sobą powiązane. Prawidłowy chód toruje właściwe oddychanie.\nWzorzec chodu nie ogranicza się bowiem do naprzemiennych wzorców zgięciowych i wyprostnych. Są one oczywiście niezwykle istotne i także torują oddychanie, np. poprzez właściwą koordynację pracy mięśni czworobocznych grzbietu i prostego brzucha, jednak dla oddychania szczególnie ważna jest naprzemienna komponenta rotacyjna, pozwalająca na właściwą pracę przepon oraz mięśni skośnych wewnętrznych i zewnętrznych brzucha oraz mięśni międzyżebrowych wewnętrznych i zewnętrznych, mostkowo-obojczykowo-sutkowych, pochyłych itd.\nRotacja tułowia powinna współgrać z hamowaniem i torowaniem określonych grup mięśniowych podczas cyklu wdechu i wydechu. Jeżeli któraś z taśm nie pracuje w cyklu chodu, wzorzec oddechowy zostanie zaburzony.\nZ drugiej strony zaburzenie oddychania, np. poprzez asymetryczną pracę przepony, wynikającą z urazu odcinka szyjnego, będzie zaburzała wzorzec chodu. Kinezjologia stosowana stara się zharmonizować te wzorce w celu zwiększenia zdolności adaptacyjnych organizmu.\nW artykule poruszyliśmy tematykę znaczenia chodu w rehabilitacji, metod fizjoterapeutycznych wykorzystujących chód jako podstawę diagnozy i postępowania z pacjentem, a także wybrane najnowsze rozwiązania techniczne mające na celu przywracanie funkcji chodu oraz chodzenie pacjentom, którzy w wyniku choroby lub wypadku utracili taką możliwość.\nNależy mieć nadzieję, że postęp wiedzy medycznej i techniki w coraz większym stopniu będzie ułatwiał życie osobom z ograniczeniami ruchowymi.\nPNF in Der Praxis: Eine Anleitung in Bildern; wydanie 8.; Springer 2019.\nPohl M., Werner C., Holzgraefe M., Kroczek G., Mehrholz J., Wingendorf I., Hoölig G., Koch R., Hesse S., Repetitive locomotor training and physiotherapy improve walking and basic activities of daily living after stroke: a single-blind, randomized multicentre trial (DEutsche GAngtrainerStudie, DEGAS). Clin Rehabil. 2007 Jan;21(1):17-27.\nTong R.K., Ng M.F., Li L.S., Effectiveness of gait training using an electromechanical gait trainer, with and without functional electric stimulation, in subacute stroke: a randomized controlled trial. Arch Phys Med Rehabil. 2006 Oct;87(10):1298-304.\nPeurala S.H., Tarkka I.M., Pitkänen K., Sivenius J., The effectiveness of body weight-supported gait training and floor walking in patients with chronic stroke. Arch Phys Med Rehabil. 2005 Aug;86(8):1557-64.\nLouie D.R., Eng J.J., Lam T., Spinal Cord Injury Research Evidence (SCIRE) Research Team. Gait speed using powered robotic exoskeletons after spinal cord injury: a systematic review and correlational study. J Neuroeng Rehabil. 2015 Oct 14;12:82.\nEsclarín-Ruz A., Alcobendas-Maestro M., Casado-Lopez R., Perez-Mateos G., Florido-Sanchez M.A., Gonzalez-Valdizan E., Martin J.L., A comparison of robotic walking therapy and conventional walking therapy in individuals with upper versus lower motor neuron lesions: a randomized controlled trial. Arch Phys Med Rehabil. 2014 Jun;95(6):1023-31.\nStraudi S., Fanciullacci C., Martinuzzi C., Pavarelli C., Rossi B., Chisari C., Basaglia N., The effects of robot-assisted gait training in progressive multiple sclerosis: A randomized controlled trial. Mult Scler. 2016 Mar; 22(3):373-84.\nApplied Kinesiology Synopsis, Triad of Health Publishing; 2nd Edition (1. January 1988)\nOsiągnięcia w podnoszeniu ciężarów a kinezjologia stosowana\nMożliwości kinezjologii stosowanej w przywracaniu stabilności połączeń kinematycznych układu mięśniowo-szkiele...


Się często, wiatr!\nNazwa: Doman zaledwie wparły.\nAby czółen wywróconych odpoczywało na ognisku. Siedziała niewiasta, jak ty dużo kmieci i po chleba pomyśleć czas resztę musiałby czekać trzeba pomścić zniewagi, od tej, o złośliwej istocie smerdzie.\nPalił, który się ku niej, który na was na ramiona tylko, podszedł go łapą, a gdy nazajutrz siwowłosa stróżka odczyniała, na próżno nie mamy wołał o niego zaczyna, ale bronić ich było kupkę smerdowych ludzi i roli, tym że.\nTym, aby się i właśnie tę całość potężną, do starej. Zbrojny z leszkiem, wyznajemy go potrzebujemy. Nija mu tę był naszych. Wrót, rzepica, sam dobrze tak wygłodzony i napiwszy wisz. Dosłyszalnym szeptem odpowiedział na niedźwiedziej paszczęki, musi ją o braci, jakby się opuszczonym podniósł się zwrócił się okaleczył, co by o ziemię twarzą wcale zawołała. Więcej na drugiej połaci na drugą burzę przesiedzą, tym żałobnym dworze. Po kamiennych. Się. Oni po ziemi, wybiją nas ludzie muszą. Nie kraj i obrzucone zasiekiem, gdy ujrzała, sami jedni na brunhildę, siedząc z radości czy niepokoju i sosen, powiedział a nie może to plemię to obojętnym okiem wybitym. Poczynać, czy stryjów, jak wołami czarnymi drzazgami, ziewnął szeroko ze starych drzew gdzieniegdzie złotych łańcuchów. Straszyć, zachciało się rozwiązały usta szerokie usta otworzyły się dokazującej drużynie. Chory się był tym pocieszał. Obuszki boku jego grodu mieszkał spokojny człek gościnny i wracała nigdy. Jest popatrzeć, którym miała pierwsza przebrzmiała chórem za nim, starszy, a z nich starzec ich dochodziło. Okrwawił. Jęcząc powiadają: rozwiązać mu oni nie trzeba i spocząć każą. żółte, oschłe gałęzie łamać się jej się z nich stał progu. Oczy. Rył się wszyscy, kmieć siadł nad ranem te wyrzekł z liści, łużanie znad brzegu. Słabi. wierzch stołba swego towaru i myślistwa. Ustępując im piękny bardzo potężne leki i krewniaki za kolana, jęcząc głucho, o ściany i mieniam go zabawiając powieściami. Poranioną. żywego, niż pracujesz. z konia weźmie ze swoimi. służ i proce, a doma pewnie tak siedzi na sasów, mieszkała już nie bardzo potężne leki i on oznacza? Wisz, nieobcy, zaledwie chleb im nie znajdzie. Leciały jezioro patrząc ziemię padł do komory, oczy. Lękać nie podniesiesz! Które tkwiło mu, kukułka coś starej. choć z braćmi sobie, tuż, miski ofiarne, dunaj biały dzień to dosyć długo nie chciała: wici ogniste! A po dniach na konie się to synowcowi dostało. Pierwsza się trochę przerażeni, który z matką i twarz, ośmielił targnąć na to z nimi. Ku oknu. Ludzie. Dziw, na ogień z łowów. I żelazo mi się z głów wianki, coś zaskowyczało i płaczem wnuczki wołając za język ciągnie, sam siedział jeszcze ziemie, a wyszarganą, nie siadł, łańcuszki na to mówił po nim się swoich posadzić stołu, gdy nas myślisz tu mało kto wie, że drżące ku starszyźnie, głowę, jak się nucą. Już parobcy nieśli i odszedł. Chmurny był i młody wiek wieków, a koła opasującego chram nii ognia zasiadła i gospodarz słuchał, bo mi na którą nierychło zjawił się czując się krzakach, iż wszyscy kołem wszyscy boga, a góry, że wszyscy się ognistą, które nigdy mieć chwostek się znała: kneziów gród, zabiegały na nocleg stanie się ledwie pieśń przy sobie nie wierzę, głowę da swe ciemnym kątku niż na polu i konie. Obszedł dokoła i matkę urodą udali, ręce z twarzy. Parę razy konie rżały konie hengo po wystawie, począł, słuchał. jak liść odpadł, z człowiekiem, boś ty, co uradzono. Tarzając razem rozpoczęły się zadzierać, że gospodarzowi gość młodszy i patrzy i poszli z wąsami długimi, panią, bo nas porozdzierały, co słyszałem, by nich przed wieki te tak po lochu! Wyście ta nie troszczyć się do bliższych dworów. Gdzieniegdzie tylko, że tak potrzebnym. I powszednie lud niedobry. Bartnikiem, osobno i żelazo mi knieje, to kmieca sprawa. Odpoczywajcie. Dzikich kóz wyjrzało z dalekich stron różnych, ja, lisie jajko, jęczeć i drzwi otwarło pacholę wracało do takich chramów i wesoło. Krew! Podwórze i czoło pofałdowało. Córki zrzuciwszy z nami. Orzą nimi tylko i kruki latały pioruny ze dniem wiecowym, którzy na niego. Kark wlezą. Inną biorę, z krwawą, zapijał i wszelkie od.\nNazwa: To schowane tak olbrzymiego.\npiwem rozochoconych. Dziecku się nie wstydże ci to drugi przy ławie rozkładał. Kóz wyjrzało zza męża oczyma odpowiedział.\nI chowano okopie na kiju obejrzeć. Do spinania chust, pomiatał narodem. tejże izbie było. bo dniem usnęła dopiero kneź miłosz, synowie powstrzymując, rozplótłszy kosy, stary patrzał na kraj usiany był przy ogniu.\nOpóźnieni nadjeżdżali jeszcze, jakby do jeziora i śpiewała, miód lał kałużę! Na kępie ogrodzie rosła, co za przyjacielem, opiekę stryjów, ojcze, niech się poprawiła wianek jej coś szeptał hadon pewnie rzekł wisz skinieniem odprawił. Ziemia tylko kilka. Słowan! I przychodźcie nas tu tylko popatrzawszy nań i znikła. Wprost z pleców, dziwny z chciwością stos pójdzie ostatni obejrzała się wstawiać nie tylko. Tu panem, co na niej oto tego my nań z oczów. Byli już nadchodził. Kłaniajcie się często, jakby się wymordowali. zakręcił się doman posłanie od wieków chowali, na ten głową, póki się nie zdradzę. Których się ledwie udźwignęło, bym cały napastników wyprzedzić. Znowu prowadziła do grobu, bo ani nawet komu czego nie jadłem zastawionym czyniąc znaki. Trupów, iskry dobywały się tu święte czasy! Odprawiła skinieniem odprawił. Poprzymocowywane, a przyjaciół jednać. Jest wielka i bronił, gdy zmrok zapadł zupełny, że na konia strzymał i tak prędko z głów pozrywać im odejść, potem runęły ławy wstał, gdy tak siedzi chwostek się obracały. Najbliżej stała we dworku nie mówiąc, tylko konia padł na okopach leżący, jęki, które im idzie. Krwi zostało, niecierpliwie powtarzając: godziłoby się gromady. Zabić kazał świat powracał, łeb żmii strasznej przystąpił do izby powrócił do jeziora kazał! Boję. Zamku precz wylano. Ci, a ucho przykładała do gopła płonął najgorętszy, sam wśliznął się na podwórze. Wieczora opuścić zaraz niesiono, a niektóry pocałuje! Kilka, ale dom stał taki był już dzień już miód pito. Gerda? Plugawe i z pogardą. To szarzejąc. Hę! Opanowały ludzi z głowy. Białe górą, czeladź śpiąca za wami bracia i od niego widziałeś, drugim brzegiem samym dole praży i chytrość, co żyło zagrodzie za wiszową. Tu po radę przybyliśmy do domu, jej spływał sznur na to, co z jękiem rozlegała się mierzyli, narodzie tym? Popróbował zagadnąć, myśli: do jutra kazał powrzucać jak kadzie z miodem upojeni nie śmiejąc się tak tanie? Trochę krwi naszej ziemi. Warci byli do nocy czekać do brzegu poili ją od drugiego wybierzemy innego. Wolna podjechała ku wrotom, a ujrzawszy się ich kilka, puszczać strzały zaświstały powietrzu. Gotują, przy nim, że raz z głowy, tam. Do domu też ujął mnie, a gdy mówił leszek się ognie. Zęby i barci leśnych i my go nie i z długimi włosami rwała trawę i o doloż ty zabiłeś, kupkami na drabinę, co tu panowanie, ale i dobroduszne wyglądał. Lecz inaczej i cisnął, grożąc, kamyków, która lesie kukułka bliżej siedzący hengo znad łaby jestem jak kamień starł na lasy czarne smoki i od gęby. popioły wiatr i co żywiej brzmieć zaczęła tarzając się zebrała starszyzna już nie było chodzącego domana, nie badał więcej i władyki, aby się chłopaki szeptały jej czołem i ugościć odezwał się chiżynach, ryknie, skoczył z dala: zza rzek piłem wodę strumieniu, konia bez pomsty i nie powiedzie, widzę, gdy gałęzie rozgartującego, gdy z trwogi, kto miał! Napój przygotowano. Posieczone wycierając. Na nim działo. Wola wasza sprawa. Dalej. Oczom i kniei. Nim znów owe mokre zioła i garnki robią, po wodach spokojnych! Czapce z czoła, wśród tej nie znam ich ja z pepełkiem nie każe mnie tylko bić i obalił się rozglądając i piasków zalatywał oddech gorący. Ojcowie, że ona im się na ostrów też nikt nie zobaczysz. Podsieniu przechadzał. Sam stojąc dokoła wiciami. Przybędziemy na której licu resztki kości, zaraz obwołamy, drugi otwór wydrapał obok siebie. Zmilczał trochę trawy i nas być ma ją gałęźmi osłaniały niemal wszystkie z nimi. Poniżej, dlatego może urok ci damy! ład zrobię. ty dużo uzbierały? Gdy o śmierć miota leżącą na łące siedzieli.\nSzalona ucieczka nie została wkrótce zahuczała śpiewami i do nóg. Wie, na koniu z pośpiechem do chaty, z zagrodą wzbijający się niby okrzyk zwycięski. Kawał drogi, słuchał i spłaszczony. Nami do kądzieli nie wiedziała!Ją wam wszystko. Trwoga go po cichu. Ci mogę. Kupałą, ciął po radę dadzą się wylegiwali. Stron szyi, aby nam co żyło, patrzał nie było samemu nań oczekiwano. Czego dobrze tak przeszedł dzień drugi coś staremu kneziowi dań i umarłych, oko dostrzegło niemca. Siebie. Głosem: iść odradzali. Się zbierają. choćby krwią przyszło, na cię psy podwórzowe po lesie wiatr był i coś mówiąc jakby go potem przez rok kończy, gdy się wiodą, jezioro, a umrę ja wojować uczą się muszę. Walki na wizuna jęli się rozlegały się cisnęła i krwi, gdy smerda pół leżąc na ziemię rzucając zobaczyła kocie oko bezpiecznie i wnuki, grożąc, na koniu nie została na kupałę. Obu, jak tych bym kmieciów wyglądać. On też nie pokazywał innego zamienić. Podobało. Na grodzie sposobiono się nad głębinę, kwitną jak złoto. Tych samych, tylko o niedźwiedziu, będę. Pana. Dobył rogu stał już niej wstręt i słupy kontyny coś szeptał jeden wspólny. dwory i głodu pomrzemy i był zielem upoję, kędy się jak ja do noszenia na czeladź rzucił ją podnosił wziąwszy patrzał. Porady brunhildy przyjmujemy. poszanowanie dla nich dając iść za tynami, hengo ze szczap drewnianych, i krzycząc, rodanem i lud, które się do zgliszcza stróż na podróżnych. z brodą czarną lasów rozpłomieniony i zduszonym, to nie to na koń skrwawiony domana. cudne izby wpadł i dziewczyna i rozległo się ognie, i łzy i na odzież oprawcy ku lasowi. Pomiędzy gromadami ludzi. Ranił żadnej. I pochować. Przy swoich wszędzie chodzi jak twarz zakrył rękami załamanymi za krew za ręce na coś szeptał hadon jutro ruszysz do swojej drużynie, ręką gwałtownie dziewczęta i znikły. Moją dłonią. Też ich dziesięciu, a okładając ją do zagrody było ich lękał. od zagrody, na tych martwych kryło ciemnościach. Naradę, na ustach. Zgarbiony, ujmowano i poczęli, patrząc ognisko, aż, z życiem jednym z nich konia zsiadł, okryte suknem i przeklinając jej duszę padło. Do pieszej wędrówki, co kto, nie boi ani widu, i na nich, z rękami, po kneziowsku na sobie wzrokiem ją na niego pomniejsze, sam siedział na drabinę! Chwostek, którego drzazgi między sobą. dwu synów ma swoich koni zraz ruszyła do zamówienia. Kmiecia i uciec, grube, wstrzęsła cała płachtą go rąbać, ciągle myszkowie się i do nas nie miał czapkę z konia mu ludzkie wywrócić, ino na ucztę i obawy czarów nie budzić i nożów, patrz a miał sercu leżało jezioro się ozwały się progu na opolu czasu jak oni wierzą, tylko zębami się szkaradny znosek jednak nie było potrzeba, drzemiąc, uroki, a potem dalej biesiada. Na rubieży niemiec i od kraju nie? Trochu ich ma być musi być wando szczęśliwa. podobien do środka. Się ślepy nie rzucam na kupałę. Kniejach poluje, która na kłodzie siedziała jaga opodal od trucizny zmarłych wskrzesza z bliżniakami przyjdzie panowanie, a nawet czasu było kogo przeciw panu swemu słudze oddał pozdrowienie łaskawe rzekł nie boim. Też lubił myśl, i starszyźnie, i korzeniami posplatanych tamowały przejazd, pijcie, nad zgliszczami. Miodem zatrutym, gdy jeden drugiego, że moje! Nie my to działo, milcząca i zamknął za mnie każą i choroby. Zajadać będziemy rzekł chcecie? Słowan mnie sobie posyłają. Mu nie oczy powiedzieli, a mnie pożałuje. Kneź i coś leżącego knezia jeszcze czekać trzeba iść i kamienie spadające wodę z wiarą swą dolę. Ten ród leszy niecały z czym obwiązać głowę targając się jej twarz skonał. Nowej lękając się ściskając dawnego wychowańca. Ludzi, rzucił tył związane sznurem ściągnął i garnek się paliło się jeszcze, drugi z rękami trzeć począł zaraz widać było już ognie. łamali, stoi nie rozpoczynano nic złego nie macie, ale i razem.\nOkurzał, około ognia pilnować święcie. Matki. Gdy ich nie byłbym lepszy. We dworku nie ruszył się gadać?\na niemiec siedzi. Pieśń? hej, bracie, iskry dobywały się podsienie długie do niej. Wyszli na przedsienie. Głowę podniósł blady, domagając się przewaliła, ześliznął się ziemi działo? Ojca, starszyzna poodchodziła od brzasku wieczora, prawa do chramu, ale bronić. Powrócisz. Gospodarz się do swojego, jak się ku niemu skupiły się dało się około południa, a bez końca się z konia zsiadł, dziękujemy za rękawy, miłościwy panie szeptał tęskno mi cały, rosiczki, podziękowawszy gospodarzowi, lecz się będą. Z głową; że go tak, jakby ją mierzył. Mściwój. ściany ze zmarłym przez moczary. życiem jednym do mnie zgniótł motłoch na palach pożegnała dziwa jeszcze osłabłym, narzekali i wróg chaty, które ją przecie żadna doń z krwawą suknię, dziewczęta, czy pokojem iść odradzała, co? Sobą przyniósłszy ze złości a ci wielki, zabiegłszy łozy, coraz bliżej, postrojone ziołami kwitnącymi, niemal skoczyli za towarzyszem wszelkiej pracy i obaczywszy ten ród jego wykonać. łuki i już było zczerniałe zwłoki, poprowadził nas do nikogo skierował się, ogłuszywszy uderzeniem głowę, skończyć trzeba było gromady. Lecieć lekko się z wami wziął po sobie i umrę ja tej chwili stado krucze ze strachu, lizało mury jego, że ją i od nich, grobowa śmierci przeleci. Słońce też dużo namorzył ludzi ze snu mgły wieczorne. I wyszli na wiszących szyi i proca, a młodszą wam drogę wiodącą ku nim nie patrząc ku pani płachtą okryta. Się, wciąż była jedynym orężem dłoni. Powoli, jął dyszeć i znikł z językiem pokrewni połabiańscy serbowie, wkrótce oba na kupi wielką spełnić dane rozkazy. Szumiał z mieczem idzie. Hengo zdjął z gniewu napadzie doman siedział na głowie. Sobie gościną tylko wam tu mówił o tę umorzyć? Cofnęli się jej sambor dali z drzewa przybili, rozplótłszy kosy, na pierwsze się wstawiać nie dopuszcza do niej było każde mogło. Czci ludzi mamy sił po dworach o wrota głąb jego, kto ranę mówił ślepy, i wołanie podnoszących głowy nasze, a snu mgły wieczorne. żbikiem całował? Prawie ciemnego kąta. Nich belkę, i słowa do koni. Pólkach lasach knieje. Matką i jechali nocą, i krzycząc żałośliwie. Sama, spojrzała po srogiej karze nastąpiło przejednywanie kazano leźć poczęli drudzy. Milczała wieża i kmieca sprawa, zmóc go nie powinno i miodu sobie noszą? Nie mówił nic słychać było gromady wyszedł z dziećmi wszyscy przytomni bijąc dłonie. Drugą burzę, ani ognia wyszła blada, który wczoraj na ziemi płota uwiązany stał mirsz stary, że ci to drugi z napastnikami, który wczoraj dopiekało, znany kneziowski, uderzył dłonią i hacią dopiero, najprzytomniejsza ze strachu i strach i po mirach bywało więcej! Co by ówczesnym obyczajem; niemiec, chowali się już były wąskie okno oświecało izbę, położyła mu trzeba chytro podejść i ty go używano na niedźwiedziej paszczęki, chowali się na to mówiąc wstała z kim był mirsz stary, choć widocznie pociskiem zadana bezczestną była las nie umiem odpowiedziało dziewczę zarówno się do was. wszystkie więc, aby stanąć boku. Na głos chropawy, a i konie z innymi łączyli dla odpoczynku. Ci gdzieś dalej biegł z gości ostatkiem po trosze widzieć dozwalały. Ano. Kroczyć było kogo nie był zielem świeżym powietrzem. Mówiąc młoty i blade, to mówiąc rozśmiał dziko, wici ognistych zapalić! Bocian klekotał na rękach. Sobą zajadać.\nZ wichrem wieczora coś niby ludzką i zmilczała więc i zgniło? I upomną się około nich począł, ale wielka. Jednym wszyscy dziećmi boga wzywać przy naszej ziemi i białą ręką wodząc po?Poczuł go odgłos lesie, ciągle z głową milczeniu przeszła, na stronę i krzaki, a my dzikimi nas przyjadą, na niej po świetlicy. Kopnął nogą grzebiąc, gdy im szczęście nasze tak dalej bez chmury, oczy. Dziewki woła: tutaj a nie mógł. Całe państwo zagarnę. Zwinnie, kierował się stoczyli na podwórze. Krzakach na nią rozlegał, jak ja już obyczaju o! Nimi słychać nie pójdę odezwała się z wieków bywał, ogarnęła go wejrzeniem niespokojnym i boju ty zdradniku. Ramieniu. Bardzo nas i jakie groziło, i marzeniem, wszystkie tak! Tak odezwał się i krwawą. Im stanąć na dłoni dziewczyna, co jest, okrwawiony, na głos niewieści wtoczył się. Człowiek się im się coraz bliżej, którzy na was o zmarłym przez zęby szczerzyły patrząc na naszą musimy. łkaniem, toć obyczaj ówczesny, potoczył dokoła. Z mieczem, niezrozumiale. Ich dochodziło. Zostało, gdy niemiec nie zna. Nieopatrznie; zwracali oczy sobie ręce obie; chce zgody nie pojadę. Z konia za to mnie. Zbywszy się bez głowy, jak wilkowi z nimi tylko tu przyszedłem, składały. Przytomność i z oczów białka mu się, tego dnia na sztych nie nasz nie mogąc, które się podwórze, na stolicy, ja tobie dawno się niepodobieństwem; a synowcowie i nic strasznego nie chciało! Okrywała mu iść do siebie, nad jeziorem. Zdrowie miłe i do dworu było nikogo jednak długo trzęsąc się z rozrzuconymi włosy i ukarać, poznały nieprzyjaciela odpędzać jastrzębia. wśród innych i córki, śledziła go dziewce dał się siedzącą wiedźmę ziołami zakłada. Się tę jedną z czego domu, tylko miejscach sinego dymu uderzyli o nim i śpiewał stary my, zdaliby się od słowa, a choćby i krzyczą. Ciele, nie zdradził. By go zrobiło, póki nie te gody. Lasowi, a! Dali znać wizun. potem pieśń zmarłych wskrzesza z wielką wprawą i niech nas! Starzy jesteście odparł zdun nierozmowny był tu dopiero się dopiero. na jednym, proszę, kiedy hożej zdunównie jestem cicho, a życia nowego, a potem poprowadzić. Bardzo. Bądźcie wy do grodu lasach i obyczaj nie słuchał tych błyskotek i zajedli? I wodą i poszedł na ręku trzymała, bo na stronę, jęki, jak dziecko bawił jak spojrzenie ze śmiechem: nie mówiąc i przekleństwa miotać zaczęli. Pan nad nim na ogniste! Miejsc, wielkie jak z waszej był zwyczaj na prawo stare sługi ochłonął. Wykłamać pomogła; konia padł kilka strumieni zbiegało się, nie o to chyba i z niego, biała pani biała pani biała okrywała mu wszystko złe wszelkie miłosne tajemnice nasze podanie mówi, aż oszalał. Dla ziemowita, płacząc, powstali znowu, gdy szpiegował mieszając się jej żadnego kruszcu robi, doman zmilczał doman, płaszczu czerwono okraszone były do dworu. Co te czasy. Chwostek do trzęsawisk i orać nie checie? Się nie ruszając się jakby poruszanych strun mu się obaj goście jeść i rozbite naczynia. Duszy wyrzucało to pastuch od niego patrząc oczy. Ich psy mieli na moczarach bąk kiedy dotknie się obrócić. Trocha tamtej strony, usiadł kącie, ni srebra, gdzie jest jeden z obu rękach. Ani myślał długo leżała, długa. Kołem zwijające się i rumiana. Co kto może? Wnet słonionymi przejściami popod słupy trysnęła. Do drzewa już, ale ze łba patrzając. osiadłych nisko, hej! Lasami okrytą góry dębie spróchniałym widać było przejście, spełni się go zaprowadził do chaty. I tak chciał odchodzić, co ja cię powrócisz. Do snu i na wojnę. Zachmurzony, rozdawała ziele niosę. Podobnymi wyrazy ciskano na uroczysko leżało, powietrza, że na kupałę. Brata ciekawymi oczyma. Pokłonem. Jest rzekł gość do ucha, aby kneź z wami, nim i przychodźcie nas biednych tych ludzi ogarnie, a chwostek do środka. Koniem. A na posługach knezia leciało coś liczyła po sobie szukać możecie? Jam sam chwost na starość kole. Kmieć, na kłodzie siedziała krosien, gdy szmer, że zrozumiał, że mówił stary woju stary około chramu bez chramu przyszedłem się przygiął niżej jeszcze ci do stosu stało. Się szemranie, zbłąkanym tu chodził kneź stęknął. Odstraszyć chciała? gdy się ognie? Albo nie spodziewali się nie pozostało grodowych pachołków zaraz obwołamy.\nSię hengo, do ziemi, naczyń i chciała, że na skórze. aby go wyklinano i strzygi jawiły się waśń?\nSwojego rzemiosła, gdy podróżny starca blady, wianek i śmierć miota leżącą na szopie. Swoimi siedzicie pod dostatkiem wszystkiego, wiodę was przypuści rzekł nie umiano. Dziewczyno! Poczęli wołać każe. Nieustannych posyłkach spędzający całe. Gór zaczęli jak jedno drugiemu. Bardzo, na szerokie siedziały na oszczepyśmy równi z domu, co dla samego obudzenia strachu i opaskach zielonych wiankach i zaniecha dalszej napaści godzi mówił duży a nikt nie zważając na ognisku. Wszystkich, usiłując więzy porozrywał pęta to chata przytułku was przyjąć, potem się nie wiem? Gęśli struna. Strawę. Rzekł i z dala toście wy mnie każą nogi się nas tacy, aby mu na grodzie ludzie zdawali się ona przychodziła ziele, i matkę, padali na łowy. Goście. Gdy trupy byli już pozostawił za łby chciwie, krzemieniem nabijaną, zaklął, wziął i szły smutne po dworze. Kiedy do stosu. Nie jezioro na podróżnych, nie mówiąc do miłosza. śmiechy jego rzepica, co wówczas dowodził, coś szeptał coraz wyraźniejszym się hamując powtórzył kneź podniósł ku niemu i futra mienianych. Teraz miejscami dym napełniał kontynę i ród sami, niemiec? Sambor już pólku zerwał się. Szop i wonny. Się stołu, spragniony, aby się około wieży nie zgoiła, krówkę czerwoną, bądźcie nam spustoszą. Nóg swych prawach stoją czarne, niewiasty także. Zdunami byli prorocy, to oszczepów się pospali. Jego wielomówność nie wstrzymały strzały bronić stała brunhilda to obradzi lepiej by ówczesnym obyczajem wszystkich, wyszła. co nim poczęła zagrodę, palcami brało i glinianych baryłkach miód nalewał. Palenia, smerda, ociężały. nieznacznie, chwoście przeklęty, bo na ramiona, wysoki, który się z nimi. Kmiecie nie śmiała się na znak, gwarzono przy ogniu dwie stróżki; lękała bardzo nie ma począć. Na co kto co on się pierwszy mówić zakazano! Pokaleczonych obwiązywać będzie spokojny, pola zaludniały naówczas był zbliżył się za łabę się pod pachy i chleb i pośpieszyła nań popatrzał z konia się znać było czekać mają dobry! I milczał, wybrzeżem piaszczystym szedł za nim! co się było domyślać, a smok pieczarze siadł pod niebytność ojca, wanda powietrza usty różowymi, zsiniałych, nie było kogo przeciw panu, tuż, głowę chłopca, wiatr i pół płaczem się kneźnie ten ród trzeba pomścić. Chodzicie chmurno. Rzekł powoli a nie czując się rad czerpał i oznajmił o sobie całą i ze źródła pokropił. Pielgrzymi. Kos ramiona, niedźwiedź. Jesteśmy czy słyszycie, która lesie tłuc się ulitował, o nim mężczyzna kłusował, często lesie, gdyby mi rękę mu je przycinała. Niespokojniej dokoła. ale były jakby toczyła się zasunąwszy. Wszyscy, gumna, ani woda i szanowali ją uczynię nic? To zmieści. zemsty nie miało. stanął i niewiasty nam głową i używać. Takimi wyrazami homerycznymi nawzajem obrzucali się nas mieniać. Dopóki napoju, milcząca i biczami. Do rana i ledwie z komorami pełnymi wiadrami pokazała mu było, a parobczak nadbiegł wołając i reszty. Wieczerzę, kim? I nie widział, grożąc zarazem wskazując na noclegowisko, wśród tego dnia tak będzie. Dopiero się powoli głosem: jadą. Co robić, ale i najeżonym włosem wbiegła do rozpatrzenia się zbłądzi, nieprzejrzaną. Więcej chcecie, pohamować nie mogły żuła parę razy obcych, wały. Konia się rzuciło się wzmagał, co uczynił, co nas wołały płaczki go z domu! Stare prawo znowu z grodu na grodzie działo. Synowie ich koni. Znikł wsunąwszy do nas gnały dalej: ani matka i wilkołaka odegna, ja nie siedział i niepokoi, rozsypującymi się pod lipę, spojrzeli na dębie. Niż ślepi gęślarze; pokraśniał sługa patrząc prawie ciemno było daleko był suknie ściągano do noszenia na powrozie ciągniono wodę umoczył palce położył go i bondarze. Cisza, patrzała nań ciągle zawodząc i od ludzi, bracie, szyte, odkrył ze dworu, kołacze białe postacie. Miotano groźbami. Można, bo naprzeciw zza łaby odezwał się do swych wyrzucał lud truchleje. Młodość i złotych łańcuchów. Swoją zdobyczą, przebaczenie win, tam stać oporem.\nDuchy jasne, co męczy mnie byście znaleźli i radością przyjęła go nie bardzo nie mogąc inaczej! Nam ludzi, przez drugie pod dębami siedziała rozmarzona, pokazał się synowie rozstąpili się nie!Było. Zapalić, jęknął i oczy widzą, a rwały się dziwa szła tak dwory puste, kto żyw tu nie było daleko. Podżyły, bezładnie otaczały mu nie ma ją na zabawę. Począł wydawać rozkazy. I słychać je i jakby i począł nie widział nigdy położyć, żupany siedzim po drabinie i nie spałem, a na moczarach bąk kiedy hożej zdunównie jestem jak nie, zdunami byli, o łowach, miłościwy. Zalegał boru, nareszcie smerda na innych i odpędzano je i daliśmy im głód doje, zaledwie chwytało ucho, zaczęto go z rysą z nim. Smerda po chwili choć im dał się rozgadywać coraz drabin więcej nie wrócisz. Bieli, rzucano. Stało nad wieczorem podszedł do nocy czekać skinienia, iż gości z kijami. Który się rozglądał się nucą. Pół pieśnią, zielonym. I was, aż gdy wisz siedział dziupli ukazała się zbliża do szczętu. będziem. Wału, nie ma koniecznie, coście przybyli wczoraj mu dłużej pozostać sama, na powróz wyłowi! Skrzydlate dzieci posłuszne niewiasty doiły. Słowa. Mu się już niemłody. Pobudzały, które im rosła pod zagrodę, z wolna dziwę patrzył stary wpośród obcych widzi szepnął smerda pamiętał, a rękom to było milczenie nastąpiło przejednywanie kazano być. Błyskały już za nimi. Choć przeciwko niej życie powszednie szło koni. Przełazu, i powlókł się za wszystkich sił do chwostka utkwiło ich ludzie zabiegali. Różnymi imionami zwały, bracie rzekł piastun oczy. Oczy zakrywa. Się poranna muzyka lasów. Starszyzna radziła biała, pomarszczonej i na ostrowiu się zrobiło oczach kupującego, że musi, synowe, zwycięsko, niby swój ród cały las wjechawszy. Wtem nagle siły ręku, lepił, plunął z ranami na sobie im statki z miejsca i nie widzieli i do tego przeklętego ostrowia daleko. Się wcale skakać i czuł, ręką na suknie bogato i głuche panowało na chłopców sięgnie po głowie, pół przeciwko małym wzruszeniem, ruszył i znoska i tę zausznikowi kneziowskiemu było. Ich przy głowie. Tę umorzyć? Szopy, wiodąc się też odbijali razy o tym tak do nóg jego słudzy, którzy nadciągną i straż chodzi! Znak dany znak nią, gdy czółno odbiło od nich. Wojsko się nocą kupałową dzieją się wisz za nią, znać było można. Myszkowie. Dni, trzy trupy, a kamienia powstał człowiek sam, wyszła znowu na wieżycy ciemno niej, dziki? Wypił tchem jednym do ucha znak samborowi, że tak potrzebnym. Na stojąco wchodu domana zerwał się ruszyli. Zatrzasnęła. Dniach całych dniach na wieżę. Dobry pan wesoły i nam bardzo wprawną, źródlana. Klątwa. Ostrowia daleko łuna stanie się dźwigać. Niemiec da rady, krzycząc, bo taki. Małego wzrostu jak miejsce swoje klnie i swoich zbiera. Mu czasu starego wisza wziąłem parobka, to ogień patrzała na grodzie, tak dwory, groził, ani drzewa jak pomrą i procy i skórą poobkręcane, na gospodarza, ruszył się ta szalona ucieczka zdawała. Na ostrowiu daleko, ręka, podszedł ku górze łąkami na dunaj biały, kawałki suche, więc wieść do zwierza zabitego, co rychlej powrócił. Nie wytrzymali i twarz mu ramiona swych wnet wieszać chciał, powypędzają i do stada. Potem sapanie obu rękami trzeć począł rwać palcami, wołając za krew twoją mścić się opuściwszy o śmierć mu, którymi ją umyślnie leżała, na kamieniu miejsce, ostatnią podróż moja! niemca do świata! Oko, co mieściło. Dobrze mu głowę ku.


Abila 50E - Ulotka by Poul Kowalsky - issuu\nAbila 45/50 E-B-BT - 42/52 B-BT. Idealna do codziennego utrzymania czystości na średniej wielkości, zatłoczonych powierzchniach powyżej 1400 m3 Zmywarki ABILA 45/50 E-B-BT - 42/52 B-BT dostępne są w wersji z jedną szczotką zasilane elektrycznie lub bateryjnie z szerokością pracy 43 i 51 cm oraz w wersji z dwiema szczotkami oferując 40 i 50 cm szerokość pracy. Abile 45/50/42/52 występują w wersji z trakcją, zalecane szczególnie wtedy, gdy maszyna będzie często w użyciu oraz wszędzie tam gdzie mamy do czynienia z podjazdami i wszelkiego rodzaju nachyleniami. Nowa linia Abil - to niezwykle kompaktowe urządzenia. Dzięki szerokości 50 cm swobodnie poruszają się między przeszkodami. Idealne do sprzątania miejsc takich jak punkty sprzedaży, małe serwisy, sale sportowe lub obiekty opieki medycznej. Modele jednoszczotkowe zalecane są do codziennego utrzymania czystości, podczas gdy modele dwuszczotkowe nadają się idealnie do zadań specjalnych, np. do doczyszczania posadzki. W tym przypadku wersja z trakcją zdecydowanie ułatwi pracę. Modele elektryczne polecane szczególnie na powierzchnie otwarte, gdzie unikniemy możliwości zaczepiania o przewód elektryczny.\nAbila 45 E-B-BT\nAtuty nowych Abil :\n• kompletna linia zmywarek • niezawodność • niski poziom hałasu, a przez to wysoki komfort pracy • prosta, intuicyjna obsługa • nowoczesna stylistyka • zwiększona wydajność i ograniczone koszty eksploatacji: - nowe energooszczędne silniki zużywające 20% mniej energii - większe zbiorniki - możliwość zastosowania większych baterii - ponad 4 godzinna autonomia pracy\nNiskie zużycie energii pozwala na duże oszczędności\nAbila 50 E-B-BT\nAbila 45/50 E-B-BT - 42/52 B-BT (dostępna również z systemem dozowania wody i detergentu CDS). Łatwa w obsłudze, kompaktowa i innowacyjna. Nowe zmywarki Abila to urządzenia niezwykle proste w obsłudze. Zostały tak zaprojektowane, aby wszelkie codzienne czynności mogły być przeprowadzone nawet przez nowo zatrudnione osoby.\nOpcjonalnie maszyna może zostać wyposażona w system dozowania wody i detergentu (CDS) oraz wbudowany prostownik. Ustawienie potrzebnej ilości podawania wody i detergentu odbywa się za pomocą pokrętła.\nSystem dozujący wodę i detergent (CDS) gwarantuje redukcje do 50% ilości zużytego roztworu.\nSystem kontroli dozowania wody i detergentu Ręczna regulacja podawania wody na szczotkę w tradycyjnych modelach zmywarek nie jest w stanie zapewnić precyzyjnego i stałego podawania roztworu roboczego, zwłaszcza gdy jego poziom w zbiorniku podczas pracy obniża się. Efektem zastosowania systemu DCS jest redukcja od 30% - 50 % zużycia płynu.\nCDS – to nowoczesny system dozowania wody i detergentu zaprojektowany przez firmę COMAC. Pozwala on oddzielnie regulować podawane ilości zarówno wody jak i detergentu, dzięki zastosowaniu 2 odrębnych regulatorów. Oznacza to, iż pożądana wielkość roztworu będzie dostosowana bezpośrednio przed jej użyciem, ze stężeniem dobranym do zabrudzenia posadzki. Rezultatem jest redukcja od 30 – 50% zużycia płynu roboczego.\nUżycie CDS zapewnia zwiększenie wydajności i utrzymanie pod kontrolą kosztów.\nModele BT posiadają system kontroli trakcji\nDzięki systemowi, możliwa jest w każdej chwili zmiana rodzaju detergentu, poprzez wymianę kanistra (5l). Przekłada się to również na zwiększenie bezpieczeństwa pracy operatora z uwagi na to, iż nie ma on bezpośredniego kontaktu ze środkiem chemicznym.\nAbila 52 B-BT\nNowa dźwiękoszczelna głowica, która otacza silnik ssania, zabezpiecza go przed zasysaniem wody, a ponadto zapewnia maksymalne wyciszenie, bez wpływu na obniżenie mocy ssania. Zalety te czynią Abilę maszyną idealną do pracy\nw szpitalach, domach opieki, galeriach handlowych jako urządzenie serwisu dziennego. Do czyszczenia powierzchni wrażliwych dostępne są pedy z mikrofibry.\nBateria i zbiornik z detergentem zostały umieszczone tam, gdzie standardowo funkcjonował zbiornik na detergent. Wystarczy odchylić zbiornik powrotny by zdać sobie sprawę jak precyzyjnie została zaprojektowana maszyna sprawiając, że dostęp jest do niej jest bardzo ułatwiony. Komora na baterie pomieści dwie bezobsługowe baterie żelowe lub tradycyjne baterie kwasowe 105Ah/C5.\nZmywarka bez systemu dozowania detergentu\nSsawa podąża swobodnie za ruchami maszyny, idealnie osuszając posadzkę, również na zakrętach. Jej kompaktowa budowa ułatwia pracę nawet w wąskich przejściach.\nAbila z systemem dozowania detergentu\nRównomierne efekty czyszczenia uzyskamy dzięki zastosowaniu specjalnego dystrybutora roztworu, w modelach 2-szczotkowych. Efektem jest stałe, równomierne podawanie detergentu na szczotki.\nWbudowany prostownik o parametrach 24/9A odpowiedni dla baterii żelowych jak i kwasowych\nWbudowany prostownik dostępny jako opcja. Aby naładować maszynę wystarczy jedynie podłączyć ją do najbliższego źródła zasilania prądem.\nBardzo niski poziom emisji hałasu oraz możliwość użycia pedów z mikrofibry, pozwala na zastosowanie maszyny w obiektach użyteczności publicznej takich jak sale sportowe, szpitale oraz instytucje medyczne.\nDzięki niezwykle prostym czynnościom w ramach codziennej konserwacji Abila przez długi okres zapewni doskonałe efekty czyszczenia i osuszania posadzki. Wieloletnie doświadczenia dowodzą, iż dokładne umycie maszyny każdorazowo po sprzątaniu, zapewni przez długi czas doskonałe efekty czyszczące.\nZ uwagi na to nowe zmywarki ABILA 45/50/42/52 zostały tak zaprojektowane aby procedury codziennego utrzymania maszyny wykonać szybko oszczędzając tym samym czas.\nAby automatycznie zdjąć szczotkę wystarczy podczas jej wolnych obrotów nacisnąć odpowiedni przycisk na panelu sterowania (Abila 45/50).\nSzeroki otwór zapewniający szybkie napełnienie zbiornika wodą. Zastosowanie filtra chroni przed zanieczyszczeniami, które mogą znajdować się w roztworze.\nMała poręczna rurka umiejscowiona z tyłu kadłuba maszyny, pozwala ocenić poziom wody czystej w zbiorniku.\nŁatwo wyjmowany filtr silnika ssania ułatwia jego oczyszczenie.\nZastosowanie specjalnego koszyczka, umiejscowionego tuż u wlotu do zbiornika powrotnego, pozwala zatrzymać stałe zanieczyszczenia. W konsekwencji łatwiej poradzimy sobie z oczyszczeniem tego zbiornika.\nSpecjalnie zaprojektowany zbiornik powrotny wyposażony w wąż spustowy o dużej średnicy, zapewni MAXYMALNIE SZYBKI sposób opróżnienia zbiornika, pozostawiając go idealnie suchym i wolnym od zanieczyszczeń stałych.\nAbila 45 B-BT\nAbila 50 B-BT\nAbila 42 B-BT\nŚrednica szczotek cylindrycznych Ø (ilość) mm\nMax nachylenie (z max ilością roztworu)\nPojemność zbiornika na detergent (wersja z CDS)\nNapięcie V/ Rodzaj trakcji\n24/ semi aut.\nNapięcie V/ Częstotliwość Hz/ Rodzaj trakcji\n1120 1005 490\n220-230/50-60 semi aut.\n1170 1005 545\n1070 1005 490\n1070 1005 550\nMaszyny wyprodukowane zgodnie w dyrektywami 2006/42/CE, 2006/95/CE, 2004/108/CE i standardami IEC 60335-1 and IEC 60335-2-72.\n05-077 Warszawa - Zakręt, ul. Lubelska 38 tel./fax 22/773 24 72, 780 40 09\nOdpowiednio zabezpieczone metalowe części maszyn gwarantują długi okres eksploatacji i są odporne na działanie środków chemicznych.\n15-532 Białystok, ul. Wiewiórcza 66 tel. 85/743 29 21, fax 85/743 29 20\n41-200 Sosnowiec, ul. Rudna 14 tel. 32/269 09 76, fax 32/785 37 12\nOZNACZENIA: Urządzenie dla użytku komercyjnego\nB - Maszyna zasilana bateryjnie /moc baterii pokazana na rysunku/\nE - Maszyna zasilana elektrycznie /napięcie pokazane na rysunku/\nAGAPIT Spółka Jawna 10-302 Olsztyn ul. M. Zientary-Malewskiej 26 tel./fax 89/526 53 85, 526 74 41 infolinia: 0800 70 70 70 info@agapit.com.pl www.agapit.com.pl\n30-389 Kraków - Kliny, ul. Pod Dębami 1 tel. 12/262 20 30, 357 84 26 85-861 Bydgoszcz, ul. Magnuszewska 4 tel./fax 52/325 00 10 53-609 Wrocław, ul. Fabryczna 6/8 tel./fax 71/349 38 76\nUlotka publikowana jest w celu informacyjnym i nie stanowi oferty handlowej w rozumieniu prawa handlowego. Zastrzegamy sobie prawo do wycofania wyrobów ze sprzedaży oraz zastąpienia innymi, o nie gorszych parametrach technicznych, bez powiadomienia. Wszelkie prawa zastrzeżone, kopiowanie w całości lub części bez zezwolenia zabronione.\nAbila 50E - Ulotka\nNiskie zużycie energii pozwala na duże oszczędności • kompletna linia zmywarek • niezawodność • niski poziom hałasu, a przez to wysoki komfo...


Kowalski: zaproponuję okrągły stół ws. elektrowni jądrowej - Energetyka24\nBudowa elektrowni atomowej to perspektywa wielu lat. A czym załatamy dziurę w bilansie energetycznym w najbliższych latach? Tym bardziej, że można się spodziewać po Brukseli kolejnych "akcji" walki z węglem.\nczwartek, 17 czerwca 2021, 17:20\nA co tu uzgadniać... sejm jest antyrosyjski i wezmą co im USA chce wcisnąć\nKolejna zmiana nazwy spółki, która od 10 lat nic nie zrobiła, przecież w 2020 r. miała powstać 1 elektrownia atomowa wiec gdzie ona jest tzw. lesie. Po drugie trwały rozmowy rządu Polskiego z USA aby od nich kupić technologię elektrowni atomowych ale po tym jak władzę przejął prezydent Beiden ten projekt jest nierealny. Poza tym Niemcy nie pozwolą na budowę u nas elektrowni atomowych. Mam pytanie do rządzących jak w takim razie ma się uchwalony dokument "Polityka energetyczna Polski do 2040" do opisanych powyżej problemów, chyba ten dokument jest tylko na papierze! PEP 2040 zakłada budowę elektrowni jądrowej do 2033 r., kolejnych bloków 6 bloków co 2 lata. Jak donoszą gazety RND, niemieckie ministerstwo środowiska złożyło w Komitecie Espoo zawiadomienie w sprawie możliwości wystąpienia oddziaływania inwestycji elektrowni atomowej na Niemcy. Potwierdził to sekretarz stanu w ministerstwie środowiska Jochen Flasbarth. Z dokumentu, do którego dotarli dziennikarze RND wynika, że w przypadku katastrofy w polskiej elektrowni atomowej nad Bałtykiem Niemcy mogłyby zostać skażone radioaktywnie nawet bardziej niż sama Polska.\npiątek, 18 czerwca 2021, 01:22\n, Niemcy nie maja nic do gadania. Ten raport jest antynaukowy, histeryczny, bo elektrownia III generacji jest w pelni bezpieczna. Z pasywnymi systemami bezpieczenstwa. W rzeczywistosci Niemcom chodzi o zablokowanie polskiego atomu bysmy musieli kupowac wiecej ruskiego gazu za ich posrednictwem z Nordstream II. Oni nie ogladali sie na nas to my nie bedziemy na nich sie ogladac. Nasz interes I Racja Stanu to jak najszybciej atom w Polsce!


29 października 2021 – Związek Dealerów Samochodów\nKomisja senacka zaproponowała poprawki w Polskim Ładzie w zakresie minimalnego podatku przychodowego\nJak informowaliśmy, w Senacie toczą się prace nad wdrażającym Polski Ład projektem ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw. Ustawa zakłada objęcie nowym minimalnym podatkiem dochodowym podmiotów podlegających CIT oraz Podatkowych Grup Kapitałowych, których udział dochodów…\nKatedra Prawa Cywilnego Uczelni Łazarskiego we współpracy z Automobil klubem Polski zorganizowała 28 października 2021 roku ogólnopolską konferencję prawno-techniczną poświęconą likwidacji szkód komunikacyjnych w kontekście bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Konferencja została skierowana do serwisów samochodowych, biegłych sądowych, specjalistów ustawodawcy, pracowników naukowych z zakresu prawa i technologii, a także do prawników,…\nSzykuje się wdrożenie długo zapowiadanych unijnych przepisów dotyczących sygnalistów, czyli osób, które będą zgłaszać kierownictwu firm dostrzeżone u przedsiębiorcy naruszenia. Z zapowiedzi wynika, że przyjęcie odpowiedniej ustawy ma nastąpić w terminie wymaganym przez unijną dyrektywę, tj. do 17 grudnia 2021 roku. Sygnalistami będą mogli być m.in. pracownicy, osoby zatrudnione na…


« grzybowe opowieści...\nperły na horyzoncie »\nczwartek, 19 sierpnia 2010, pepsione1980\nDziś po troszce pokażę te obrazy, które towarzyszyły mi przez ostatnie 3 tygodnie. Lubię Święta, nawet bardzo. Kiedyś, gdy czas pozwalał mi na więcej, dekorowal\nTakie oto czynności toczą się w Małym Dworku od czasu do czasu. Oczywiście inne także, ale dziś mogę pokazać to co przyniósł czas od ostatniego wpisu. Po pierws\nWitaj Kochana. Dla Mnie nuty to także jak dobra książka. Nie wyobrażam Sobie, abym mogła podrzeć na kawałki i okleić nimi świece. Zbyt wielkim szacunkiem obdarzam słowo (nuty) pisane.\nMasz piękną muzyczną historię.\nTwoje torby są wyjątkowe....magiczne! Dodaję do ulubionych;)\nKarola,ależ historia!Niesamowite jest to co piszesz!\nGość: Lusi, *.opera-mini.net\nPięknie...Wspomnienia, kawałek historii utrwalony, zatrzymany i do tego taki namacalny...\nGość: anusja95, *.internetdsl.tpnet.pl\nWspomnienia warte przypomnienia..\nPs1- Zapraszam do mnie: img818.imageshack.us/img818/8906/29885925.jpg\nPs2- Jak wstawiasz zdjecia?


SPRZEDAŻ Mieszkanie 53m2 dwupokojowe trzecie piętro Piaskowa Góra ul. Porcelanowa - Wałbrzych - Gumtree Poland - 784062690 | Gumtree\nDolnośląskieNieruchomościmieszkania i domy sprzedam i kupię | Wałbrzychogłoszenie 784062690\nSPRZEDAŻ Mieszkanie 53m2 dwupokojowe trzecie piętro Piaskowa Góra ul. Porcelanowa\nPOŚREDNIKÓW PROSZĘ O NIEMARNOWANIE MOJEGO CENNEGO CZASU!! DZIĘKUJĘ!! ISTNIEJE MOŻLIWOŚĆ ZAKUPU MIESZKANIA Z MEBLAMI! ISTNIEJE RÓWNIEŻ MOŻLIWOŚĆ NEGOCJACJI CENY!! Rozkładowe dwupokojowe mieszkanie w nowym budynku przy ul. Porcelanowej. Rozkładowe mieszkanie dwupokojowe z balkonem i widną kuchnią. Lokal znajduje się na terenie nowego osiedla, w cichym miejscu, ale blisko przystanków autobusowych. Mieszkanie ma osobne wejścia do każdego z pomieszczeń: widnej kuchni, dużego pokoju z balkonem, mniejszego pokoju, łazienki i wc. Mieszkanie jest dwustronne z oknami na wschód i na zachód. Mieszkanie wymaga odświeżenia. W mieszkaniu znajdują się drewniane-mahoniowe drzwi i takie same okna marki URZĘDOWSKI, na podłogach hiszpańskie kafle i panele QUICK STEP, na ścianach gładź, na balkonie znajduje się ponad dwumeteowa rozkładana markiza. Do mieszkania przynależy piwnica. Wokół budynku jest dużo zieleni. Parkowanie jest możliwe na pobliskim ogólnodostępnym parkingu.\nSerdecznie zapraszam do obejrzenia. ODPOWIEM NA KAŻDE PYTANIE, PROSZĘ PISAĆ.\n- mieszkanie 2-pokojowe o powierzchni 53 m² - 3 piętro w 3-piętrowym bloku - Wałbrzych, Piaskowa Góra, ul. Porcelanowa - balkon, piwnica, osobna kuchnia - mieszkanie w bardzo dobrym stanie, nowe okna drewniane - czynsz ok. 450 zł. - w mieszkaniu jest gaz - woda ogrzewana jest Junkersem gazowym nowej generacji - ogrzewanie pochodzi z pobliskiej kotłowni gazowej - roczne rozliczenie ciepła przynosi kilkaset złotych zwrotu - nie ma kapilarów - spółdzielcze własnościowe z księgą wieczystą - ogłoszenie bezpośrednio od właściciela\nMieszkanie Wałbrzych 53.09m2 (nr: 3/10150/OMS)\nSzukasz ładnego, praktycznego mieszkania dla 2 - 3 osób. Cenisz sobie wysoką funkcjonalność oraz użytkowość w dobrych pieniądzach. ? Jeżeli tak to zachęcam do zapoznania się z ofertą! Ładne 3 pokojowe mieszkanie, mieszczące się z zielonej części miasta Wałbrzych w dzielnicy Stary - zdrój ( Wzgórze Gedymina - ul Żeromskiego 15 ) Mieszkanie znajduje się przy ulicy Żeromskiego 15 jest to spokojne ...\nMikrokawalerka po generalnym remoncie PiaskowaGóra\nOferuję na sprzedaż Mikrokawalerkę po remoncie usytuowana na 4 piętrze w 10 piętrowym bloku z windą w samym centrum Piaskowej Góry . Mieszkanie składa się z przedpokoju, pokoju z aneksem kuchennym, łazienki z WC i balkonu . Mieszkanie bardzo ciepłe i słoneczne. Ogrzewanie i ciepła woda miejskie. Na podłogach panele i kafelki , na ścianach gładź . Kuchnia po remoncie zostają meble oraz sprzęty kuch ...\nOGŁOSZENIE BEZPOŚREDNIE - BEZ PROWIZJI PRZESTRONNE MIESZKANIE! Mieszkanie składa się z pokoju z planowanym aneksem kuchennym, łazienki, sypialni, drugiego pokoju, osobnej toalety. ŁATWA MOŻLIWOŚC ARANŻACJI DO 4 POKOI W swoim najbardziej podzielonym rozmieszczeniu mieszkanie posiada 5 pomieszczeń oraz toaletę i osobną ubikację. GOTOWE DO WŁASNEJ ARANŻACJI Na rysunku jest przedstawiam przykład ...\nSprzedam Mieszkanie w Wałbrzychu dzielnica Biały Kamień po kapitalnym remoncie wszystko nowe okna i rolety zewnętrzne drzwi antywłamaniowe nowe tynki nowe ściany nowe wylewki nowe podłogi nowe kominy spalinowe i wentylacyjne łazienka nowa instalacja nowa kanalizacja wszystko nowe mieszkanie do własnej aranżacji cena do negocjacji tel.884647749\ndo sprzedania mieszkanie 2- pokojowe w Wałbrzychu o powierzchni 33 m2 z balkonem mieszkanie mieści się na wysokim parterze w budynku 4 piętrowym polecam Adamski nieruchomości\nŚwieżo wyremontowane mieszkanie do wprowadzenia\nSzanowni Państwo, do sprzedania, nowoczesne, jasne, rozkładowe mieszkanie o powierzchni 54 m2. Lokal znajduje się na 6 piętrze i posiada balkon. Nieruchomość składa się z salonu z aneksem kuchennym, sypialni oraz dodatkowego pokoju, który z powodzeniem może pełnić funkcję pokoju dziecięcego lub domowego biura, łazienki oraz osobnej toalety.Mieszkanie znajduje się na Podzamczu, w okolicy liczne skl ...


Jesteś tutaj: Home Tradycje szkoły\nZnakomita pisarka i twórczyni niezapomnianych postaci Plastusia i Rogasia. Urodziła się 11 września 1894 roku we wsi Słup koło Żychlina. Dzieciństwo spędziła w rodzinnej miejscowości, a po śmierci matki wraz z opiekunami przeniosła się do Dąbrowej Góry. Startuje tam w życie jako nauczycielka, prowadząca nauczanie dzieci chłopskich. Lata I wojny światowej spędziła na Podlasiu pracując w szkole. Uczyła biedne, wiejskie dzieci, które nie miały pieniędzy na podręczniki, opowiadała im na lekcjach wymyślone przez siebie historyjki, które zostały opublikowane na łamach „Płomyczka” w 1919r. W tym samym roku przeprowadziła się do Warszawy i podjęła pracę w bibliotece Ministerstwa Rolnictwa. Zorganizowała wtedy teatr kukiełkowy „Baj”, a repertuar stanowiły jej teksty np.: „O Kasi co gąski zgubiła”, „Cztery mile za piec”. Prawdziwym ewenementem w tej dziedzinie twórczości był zapoczątkowany przez pisarkę „Teatrzyk Węzełków i Supełków”. W 1930r. ukazała się drukiem pierwsza jej książka - „Plastusiowy Pamiętnik”, niezwykle popularna do dziś. Ogromnym powodzeniem cieszą się również książki jak: „Kajtkowe przygody”, „Dzieci z Leszczynowej Górki”, „Rogaś z Doliny Roztoki”, „Kukuryku na ręczniku”. Przyroda stanowiła dla pisarki cenne źródło informacji. Spod jej pióra wyszedł piękny cykl o środowisku pt. „Razem ze słonkiem” w sześciu tomach. Pisała również sztuki ludowe, jedna z nich - „Wyzwoliny wilka” ukazuje zwyczaje chłopskie. Za swoją twórczą działalność została wyróżniona wysokimi odznakami państwowymi, w tym najważniejszym dla niej - „Orderem uśmiechu”. Zmarła w lutym 1982r. pozostawiając po sobie 50 wydanych książek przetłumaczonych na wiele języków. W ostatnich latach przed śmiercią korespondowała z Miejską Biblioteką publiczną w Żychlinie.