TRANSFER WIEDZY - SCIENCE BUSINESS REVIEW - PDF\nTRANSFER WIEDZY - SCIENCE BUSINESS REVIEW\nDownload "TRANSFER WIEDZY - SCIENCE BUSINESS REVIEW"\n3 TRANSFER WIEDZY - SCIENCE BUSINESS REVIEW NR 4 GRUDZIEŃ 2011 No 4 December 2011 Transfer Wiedzy - Science Business Review Biuletyn Projektu Komercjalizacja wyników badań oraz kreowanie postaw przedsiębiorczych przez Akademię Morską w Gdyni Wydawca: Akademia Morska w Gdyni Gdynia ul. Morska tel./fax Redakcja: redaktor naczelny Marek Grzybowski Projekt graficzny: Małgorzata Grot Skład i druk: PROMA\n4 Energetyczny transfer wiedzy Transfer wiedzy ma różne wymiary i w tym numerze prezentujemy je w całej palecie możliwości. Potencjał wykorzystania wiedzy zawarty jest ludzkiej przedsiębiorczości, współpracy i energii. Dosłownie i w przenośni. Bowiem dopiero nadanie dynamizmu pomysłom i wspólnym przedsięwzięciom zapewnia pozytywny efekt, a inicjatywa jest skuteczna i przyczynia się do postępu. O współpracy na skalę europejską mówi prof. Jerzy Buzek, przewodniczący Parlamentu Europejskiego, odnosząc się do wspólnej polityki Unii Europejskiej. Choć dziś dyskusja skupia się na stabilizacji wspólnej waluty, to patrząc długofalowo należy pamiętać, że siła UE tkwi w jedności. Więc energia Wspólnoty powinna skupiać się na konsekwentnej realizacji polityki spójności, o to ona kreuje wspólny rynek (infrastruktura transportowa, energetyczna, informacyjna), wspiera badania naukowe i nowe technologie, a także kształcenie najwyżej kwalifikowanych obywateli. Dwuletni projekt transferu wiedzy między nauką a praktyką gospodarczą realizowany przez Katedrę Ekonomii i Zarządzania Akademii Morskiej w Gdyni znajduje się na półmetku. Jest więc okazja do refleksji nad wykonanymi zadaniami i stojącymi przed menedżerami projektu wyzwaniami. O tym jak postawione cele i założenia zostały zrealizowane pisze Izabela Straczewska, specjalista w projekcie Komercjalizacja wyników badań oraz kreowanie postaw przedsiębiorczych przez Akademię Morską w Gdyni. O roli pracowników wiedzy w organizacji szeroko pisze dr Michał Igielski, menedżer tego projektu, odwołując się do własnych doświadczeń i badań naukowych. We spółczesnej gospodarce opartej na wiedzy, to pracownicy odpowiedzialni za jej transfer mogą sprawić, że firmy będą bardziej zyskowne, a strategie zapewnią sukces nawet w warunkach recesji gospodarczej. Nie musimy się przy tym odwoływać do amerykańskich przykładów skutecznego wdrażania innowacji w gospodarce, bo mamy doskonałe polskie przykłady. O tym, że w warunkach polskich można skutecznie zarządzać wiedzą dowodzą przykłady menedżerów gdyńskich firm. Swą długoletnią aktywność marketingową na rynku puzzle Trefl uzyskał dzięki nieustannym innowacjom organizacyjnym, produktowym, marketingowym i technologicznym. Z kolei gdyński OPEC przekształcowny został z lokalnej firmy przesyłającej ciepło w nowoczesną organizację zarządzającą energią w regionie.warto przeczytać jak w obu firmach następowały zmiany nie tylko w technologiach ale i w kulturze organizacyjnej na wszystkich szczablach zarządzania i w relacjach z klientami. Niestety przykładów innowacyjnych działań menedżerów w polskich firmach jest wciąż mało, a szczególnie niepokojące jest zjawisko słabej współpracy z uczelniami. Wybrane działania w zakresie wdrażania studentów do praktyki gospodarczej w ramach staży przedstawia Izabela Zielińska, wspierając je opiniami studentów o swych potencjalnych pracodawcach. Wsparcia młodym przedsiębiorcom od prawie dziesięciu lat próbuje udzialać Gdynia w ramach akcji Gdyński biznesplan. Na ile jest to działanie skuteczne wypowiadają się uczestnicy tego przedsięwzięcia. O sukcesach młodych innowatorów na skalę globalną piszemy natomiast relacjonując wyniki Intel Global Challenge O innym aspekcie tego zagadnienia, powiązaniu nauki i przedsiębiorstw piszemy w kontekście kolejnej uchwały Rady Ministrów o konieczności ściślejszego powiązania badań naukowych z praktyką gospodarczą. O pozycji polskich uczelni na rynku i ich aktywności wypowiada się w tym miejscu prof. Ryszard Legutko, minister edukacji narodowej w 2007 r., były sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP, poseł do Parlamentu Europejskiego. Jaka jest tego przyczyna i możliwości przezwyciężenia niedomagań? Piszemy w materiale poświęconym uniwersyteckiej przedsiębiorczości odwołując się do poglądów, które prezentuje prof. dr hab. Grzegorz Węgrzyn, Prorektor ds. Nauki Uniwersytetu Gdańskiego oraz prof. Przemysław Kulawczuk, kierownik Katedry Makroekonomii UG, zajmujący się od lat ekonomią behawioralną. O tym, że innowacje mają wymiar globalny pisze prof. Ignacy Charzanowski, a dowodzi twórca zegara pulsarowego Grzegorz Szychliński pracownik Muzeum Historii Miasta Gdańska. Zapraszam do lektury Marek Grzybowski Redaktor Naczelny 4\n5 Energy transfer of knowledge Knowledge Transfer has different dimensions and in this issue we present them in a palette of possibilities. The potential use of human knowledge is contained entrepreneurship, cooperation, and energy. Literally and figuratively. Because only give ideas and dynamism of joint ventures provides a positive effect, and the initiative is effective and contributes toprogress. The collaboration on a European scale, says prof. Jerzy Buzek, President of the European Parlament, referring to the common European Union policy. Although the discussion todayfocused on the stabilization of the single currency, is looking long term, remember that the EU's strength lies in unity. Energy Community should therefore focus on the consistent implementation of cohesion policy, as he creates a common market (transport infrastructure, energy, information), supports research and new technologies, as well astraining the most qualified people. The two-year project knowledge transfer between science and business practice implemented by the Department of Economics and Management, Gdynia Maritime Academy is located on the halfway point. It is therefore an opportunity to reflect on the tasks and made facing the challenges of project managers. About how the aims and objectives have been achieved writes Izabela Straczewska, a specialist in the project "Commercialisation of research results and the creation of entrepreneurial attitudes in Gdynia Maritime Academy." The role of knowledge workers in large organizations, writes dr Michał Igielski, the project manager, referring to their own experience and research. In today's knowledge economy, the staff responsible for the transfer may cause the company will be more profitable and successful strategies to ensure even in conditions of economic recession. We do not need at this appeal to American examples of successful innovation in the economy, because we have excellent examples of Polish. The fact that in Polish conditions can effectively manage knowledge Gdynia show examples of party managers. His many years of marketing activity in the market puzzle Trefl gained through constant organization, product, marketing and technology innovation. The OPEC Gdynia Company was transformed from a local company, the transfer heat in modern energy management organization in the region. It should read as both companies followed the changes not only in technology but also in the organizational culture at all levels of management and customer relations. Unfortunately, examples of innovative operations managers in Polish companies is still low, especially disconcerting is the phenomenon of cooperation weak university-business. Selected activities in the implementation of business students to practice the present Izabela Zielińska internships, supporting them with the opinions of students about their potential employers. Support young entrepreneurs for almost ten years trying to give the city of Gdynia in the action "Gdynia businessplan." To what extent this action effectively express themselves participants in the project. The successes of young innovators on a global scalewhile reporting on the results we write the Intel Global Challenge 2011 The other aspect of this issue, combined science and business we write in the context of the next resolution of the Council of Ministers of the need for closer linking of research with business practice. The position of Polish universities in the market and their activity speaks in this place prof. Ryszard Legutko, Minister of National Education in 2007, former Secretary of State in the Chancellery of the President, Member of the European Parlament. What is the cause and the possibility of overcoming the short comings? We write the material devoted to university entrepreneurship referring to the views that presents prof. Grzegorz Węgrzyn, Vice-Rector for Science and prof. Przemysław Kulawczuk, Head of the Chair of Macroeconomics UG, dealing with behavioral economics for years. The fact that innovations have a global dimension, writes prof. Ignacy Charzanowski and the constractor proves the Pulsar Clock Grzegorz Szychliński - employee of the City of Gdansk History Museum. Marek Grzybowski Editor in chief 5\n6 Energia dla Wspólnoty Rozmowa z prof. Jerzym Buzkiem Przewodniczącym Parlamentu Europejskiego. chroniących nasze bezpieczeństwo. Tylko konkurencyjna gospodarka może zapewnić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy, co jest dla ludzi najważniejsze. A jak osiągnąć konkurencyjność oczywiście poprzez lepszą, nowoczesną edukację, zwłaszcza szkolnictwo wyższe, najwyższej jakości naukę i innowacje. Koło się zamyka. - Prezydencja Polski w Radzie Unii Europejskiej to także początek dyskusji na temat kształtu budżetu UE na lata Jak widzi Pan przyszłość polityki spójności w tym budżecie? Nie ma wątpliwości, że polityka spójności kreuje wspólny rynek (infrastruktura transportowa, energetyczna, informacyjna), wspiera badania naukowe i nowe technologie, a także kształcenie najwyżej kwalifikowanych obywateli a więc budżet musi skupiać się na finansowaniu, polityki spójności i polityki regionalnej. Rozmawiała Anna Kłos - W ramach priorytetu bezpieczeństwo, zawiera się również bezpieczeństwo energetyczne krajów Unii Europejskiej. Jak powinno wyglądać i jak powinno być budowane porozumienie energetyczne, obejmujące swym zasięgiem również kraje Europy Centralnej? Co już zostało osiągnięte i jakie powinny być kolejne etapy? W maju ubiegłego roku wraz z byłym przewodniczącym Komisji Europejskiej Jackiem Delorsem, zgłosiliśmy inicjatywę tworzenia Europejskiej Wspólnoty Energetycznej. Chodzi o wspólny rynek energii dla całej Unii, to wymaga budowy połączeń gazowych i energoelektrycznych pomiędzy krajami członkowskimi, a także wspólnego korzystania z zasobów energetycznych, w tym magazynów gazu ziemnego. Druga ważna kwestia to wspólne zakupy gazu czy energii elektrycznej na zewnątrz Unii, co zwiększy siłę negocjacyjną państw unijnych w rozmowach handlowych i wyeliminuje wewnętrzne napięcia podobne do tych wokół np. Gazociągu Północnego RosjaNiemcy. Pomysł wspólnoty ma już szerokie poparcie i jest stopniowo realizowany np. most energetyczny Bałtyk-Adriatyk-Morze Czarne, czy wsparcie dla wspólnego unijnego gazociągu Nabucco. Powstaje tez grupa koncernów i przedsiębiorstw Centralno-Wschodni Partnerzy Energetyczni, kierowana przez polski LOTOS. - Które dziedziny energetyki powinny być rozwijane przede wszystkim? Jak ważne są w dziedzinie energetycznej nowe technologie, w tym tzw. czyste technologie? Czyste technologie energetyczne zadecydują o przyszłości energetyki jako takiej, są więc dzisiaj najważniejsze. Proszę pamiętać, że za 80% zagrożeń związanych z ociepleniem odpowiada energetyka, a w pozostałych 20% jest cała reszta: chemia, produkcja cementu, stali itd. Kolejny kluczowy postulat Europejskiej Wspólnoty Energetycznej, o którym jeszcze nie wspomniałem, to wielki ogólnoeuropejski program badań nowych źródeł energii, nowych technologii ochrony środowiska i klimatu w energetyce, w tym niskoemisyjnego wykorzystania węgla, gazu i ropy. - Jakie znaczenie dla przyszłości zjednoczonej Europy ma rozwój i konkurencyjność jej gospodarki? Czy UE wystarczająco wspiera w tej dziedzinie innowacyjność gospodarczą i rozwój szkolnictwa wyższego? Nie ma przyszłości Europy bez konkurencyjnej, sprawnej gospodarki. To od niej zależy finansowanie opieki zdrowotnej czy służb\n7 Gdański zegar pulsarowy Obchodzony bardzo uroczyście i starannie przez Muzeum Historii Miasta Gdańska Rok Heweliusza zmierza ku końcowi. Okazją do jego proklamowania było 400-lecie urodzin tego najwybitniejszego z gdańskich naukowców. Najważniejszym osiągnięciem jubileuszu i najwyższą formą uczczenia historycznej tradycji jest zbudowanie przez Grzegorza Szychlińskiego pracownika Muzeum, kierownika Działu Zegarów Wieżowych - i jego zespół: Mirosława Owczynnika, Dariusza Samka, Eugeniusza Pazderskiego - zegara pulsarowego. Jest to dokonanie na miarę światową. Dość powiedzieć, że naukowcy ze Stanów Zjednoczonych, których też zafrapowała ta super dokładna metoda odmierzania czasu, są w konstruowaniu zegara pulsarowego ok. rok za gdańskim zespołem. Prezentacja specyfiki działania zegara pulsarowego była clou programu podczas otwarcia pierwszego budynku III etapu rozbudowy Gdańskiego Parku Naukowo-Technologicznego w dn. 8 października br. Ujarzmić wehikuł czasu fascynacją ludzkości Postanowiliśmy, aby przybliżyć ten gdański wyczyn, przytoczyć kilka wypowiedzi wynalazcy Grzegorza Szychlińskiego Czas to nieuchwytna rozciągłość, która otacza nas zewsząd, jak przestrzeń. Mówimy, że czas płynie najczęściej nieubłaganie ale cicho i ulotnie, że nie sposób zauważyć jego ruchu...wehikuł czasu podróżujący przez tunele czasowe jest wciąż postulatem z dziedziny fantazji, ale może istnieją nie odkryte własności czasoprzestrzeni. Może czas jest zjawiskiem statycznym, a to my poruszamy się poprzez jego przestrzenie i stąd wrażenie 'ucieczki' czasu? Śmiem twierdzić, że czas jest najbardziej nieuchwytnym, najmniej znanym, najtrudniejszym w pomiarach zjawiskiem naturalnym wszechświata. Jak mierzyć czas? Od najdawniejszych czasów zjawiska astronomiczne nadawały rytm życiu biologicznemu na naszej planecie. Kiedyś, w głębokiej starożytności rozpoczęliśmy rachubę czasu zegarami czerpiącymi swe wskazania z kosmosu z położenia Słońca na niebie... Mieliśmy wielką rozmaitość zegarów: wodne, ogniowe, piaskowe, olbrzymia grupa mechanicznych, kwarcowe, wreszcie atomowe. Dziś pozwalają one dokonywać pomiarów czasu z precyzjami s/s. Pomiary czasu zjawisk w skali sub-sekundowej odnoszą się do podstawowych oscylacji wzorcowych atomów i tu osiągnęliśmy bardzo wysoką precyzję. Nadal pozostającym problemem pozostaje długoczasowa stabilność chodu współcześnie używanych zegarów. Wszystkie one wymagają wprowadzenia poprawek na zmianę temperatury, ciśnienia, wilgotności, ciśnienia, lokalnego pola magnetycznego a także pola grawitacyjnego. Czas na pulsary Odkrycie radiowych pulsarów oraz późniejsze studia tych obiektów radykalnie zmieniły sytuację. Przy konstruowaniu najlepszych zegarów ponownie wracamy do zjawisk (rytmów) astronomicznych...pulsary mają najwyższą znaną dziś długoczasową stabilność okresów rotacji. Niektóre z nich wyższą niż najlepsze używane obecnie zegary atomowe. Zatem są one znakomitymi naturalnymi źródłami impulsów czasowych pozwalających korygować długoczasowy chód współcześnie używanych wzorców czasu... Przyroda zaoferowała nam rewelacyjny wzorzec czasu. Jest nim charakterystyczne tętnienie pulsarów niezwykle egzotycznych gwiazd neutronowych, którymi usiana jest nasza Galaktyka (ale nie tylko nasza). Pulsarowa skala czasu oparta na permanentnej obserwacji wielu pulsarów oferuje dokładność i stabilność pomiarów w czasie rzeczywistym o nieosiągalnych do tej pory parametrach. Regularne karły Pulsary to osobliwe gwiazdy karłowate zwane gwiazdami neutronowymi, powstałe w wyniku wybuchu supernowych. Mają 3 gęstości rzędu miliarda ton na cm przy średnicy ponad 10km i masie większej 1,5 2,5 razy niż masa Słońca. Pierwszy pulsar został odkryty przypadkowo w 1967r. podczas obserwacji radiowych. Badacze byli zaskoczeni niespotykana dotychczas regularnością i stabilnością dochodzących do ziemi sygnałów. Przez pewien czas przyjmowano, że obserwowany sygnał został wysłany przez pozaziemska cywilizację i utajniono obserwacje... Ich cechą charakterystyczną jest powtarzalna emisja impulsów elektromagnetycznych w różnych dziedzinach widma. Precyzja tej powtarzalności jest jedną z najlepszych znanych w przyrodzie...ciąg impulsów generowanych przez pulsary może być użyty do konstrukcji zegara...uwzględniając obserwacje wielu pulsarów można liczyć na precyzję rzędu (wg. niektórych źródeł możliwa byłaby nawet lepsza dokładność) w okresie dziesięcioleci. Pulsar dla Heweliusza Na początku lat 2000, zrodził się pomysł zbudowania zegara wykorzystującego jako podstawę czasu gwiazdę neutronową (pulsar). W 2009 r. idea przybrała realistyczna formę inwestorem zostało Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, które kultywuje pamięć wielkiego gdańskiego astronoma Jana Heweliusza ( ) i zbudowanie pierwszego na świecie zegara pulsarowego uznało za doskonały sposób upamiętnienia tego uczonego w roku 400 rocznicy jego urodzin. Powołano zespół badawczy, którego trzon stanowią: pomysłodawca, czyli ja, Grzegorz Szychliński z MHMG, Mirosław Owczynnik i Dariusz Samek inżynierowie elektronicy z Gdańskiej firmy EKO Elektronik oraz Eugeniusz Pazderski jeden z najlepszych specjalistów w dziedzinie aparatury radioastronomicznej w kraju z Centrum Astronomicznego UMK w Toruniu. Celem była budowa urządzenia tworzącego Pulsarową Skalę Czasu, najbardziej stabilną z dotychczas znanych skal czasu. Zbudowany w Gdańsku zegar pulsarowy ma stanowić platformę testową, której celem jest udowodnienie słuszności samej idei, oraz doprowadzenie proponowanej technologii do perfekcji. Zegar zainstalowany jest w samym centrum Starego Miasta w Gdańsku, dosłownie 20 m nad grobem Jana Heweliusza w miejscu, w punkcie Ziemi 54 21'15"N, 18 39'6"E. Zegar na 6 pulsarów W gdańskim zegarze pulsarowym sygnały od wytypowanych pulsarów są odbierane przez 16 anten pracujących w paśmie radiowym 1,2m. Dla zapewnienia ciągłości obserwacji przez całą dobę, wybrano 6 najsilniejszych pulsarów dostępnych do obserwacji z dachu kościoła Św. 7\n8 Katarzyny w Gdańsku. Każda z anten odbiera dwie liniowe polaryzacje fali, a wszystkie anteny są ustawione w macierz 4x4 zwaną interferometrem. Każda z anten widzi prawie całe niebo nad nami. Interferometr odbiera fale radiowe z ograniczonego obszaru na niebie (wiązka) dzięki odpowiedniemu opóźnianiu sygnałów z każdej anteny a następnie sumowaniu ich. Wielkości opóźnień są tak dobrane, by efektywnie obserwujące pulsara anteny były ustawione w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku obserwacji. Wraz z przesuwaniem się pulsara na niebie, komputer przelicza zapóźnienia i przesuwa wiązkę śledząc ruch gwiazdy. Dwa sumatory sumują zapóźnione sygnały z dipoli dla obu polaryzacji i przesyłają do odbiornika. Sygnał z każdej polaryzacji anteny jest wzmacniany i filtrowany i przetwarzany do częstotliwości podstawowej (0-64MHz) a następnie poddany próbkowaniu w przetworniku ADC. Przetwarzanie cyfrowe odbywa się w układach FPGA. Obróbka cyfrowa sygnału zrealizowana jest w układzie FPGA. Strumień danych jest dzielony na podpasma o szerokości 250kHz przy pomocy filtrów polifazowych i poddawany detekcji w każdym podpaśmie. Należące do różnych częstotliwości strumienie danych, są wzajemnie przesuwane w czasie w celu uwzględnienia opóźnień zależnych od częstotliwości, wywołanych jonizacją ośrodka międzygwiazdowego (dedyspersja). Tak poprzesuwane sygnały są ostatecznie sumowane dla danej chwili czasowej i rejestrowane w kolejnej komórce bufora. Po zapisaniu danych jednego okresu pulsara, dane pochodzące z kolejnego okresu są dodawane do wielkości zapisanych od początku bufora (folding). Po obserwacji wielu okresów, bufor zawierający pierwotnie szum, ujawnia obecność zintegrowanego pulsu. Podczas obserwacji komputer oblicza chwilowe okresy obserwowanego pulsara, zmieniające się wskutek bardzo złożonego ruchu obserwatora i ustawia generator tempa zapisu kolejnych danych do bufora. Po uzyskaniu pulsu zintegrowanego, komputer oblicza obserwowany czas dotarcia pulsu pulsara do barycentrum Układu Słonecznego i wylicza teoretyczny czas tego przybycia. Program filtrujący dane z kilku pulsarów interpretuje dane i zmienia częstotliwość wzorca atomowego. Dodatkowy program, działający w długim okresie czasu, ocenia wagi różnic pomiarów, co wpływa na stopień regulacji chodu zegara. W efekcie po pewnej liczbie obserwacji możemy mówić, że urządzenie tworzy pulsarową skalę czasu, najbardziej stabilną z dotychczas znanych skal czasu. Grzegorz Szychliński przedstawił system działania zegara pulsarowego podczas oddania do użytku pierwszego budynku III etapu rozbudowy Gd. Parku Naukowo-Technologicznego. Od prawej: Grzegorz Szychliński, Teresa Kamińska prezes Pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, Henryk Krawczyk rektor Politechniki Gdańskiej, Adam Koperkiewicz dyr. Muzeum Hist. Miasta Gdańska Informację opracowała i fot.: Anna Kłos 8\n9 Intel Global Challenge 2011 Innowacyjność, to termin najczęściej używany podczas Europejskiego Forum Nowych Idei w Sopocie. Promotorem takiego podejścia do nauki i praktyki w Europie jest amerykański Intel, organizator konkursu Intel Chalennge Europe Organizowany od 6 lat konkurs daje szansę młodym wynalazcom zaistnieć i skomercjalizować swe wynalazki. Europejski finał jest przepustką do finału Intel Global Challenge. W tym roku światowy finał odbył się w Berkeley w dniach 8-10 listopada. W jego trakcie uczestnicy zwiedzili światowej sławy firmy ulokowane w Dolinie Krzemowej i mieli okazję spotkać się z potencjalnymi inwestorami. W Dolinie Krzemowej Europę reprezentowali zwycięzcy, wyłonieni podczas sopockiego Forum. Do europejskiego finału zgłoszono 128 projektów. Konkurs był przeznaczony dla młodych naukowców i startujących w biznesie. Jury wybrało po dwóch laureatów pierwszej drugiej nagrody. Wręczał je przewodniczący Parlamentu Europejskiego Jerzy Buzek. Oto wybrani z wybranych. Pierwszą nagrodę i po 20 tys. dolarów otrzymali: Zespół BUCKY'o'ZUN z Danii za nowy materiał, który nałożony na skórę lub materię narażoną na blaknięcie, blokuje 99,99% światła ultrafioletowego, a Zespół Photo-Genie z Izraela, za wynalezienie nowej techniki fotografowania, dzięki której każdy, nawet najbrzydszy obiekt może wyglądać wspaniale. Laureaci drugiej nagrody otrzymali po 10 tys. dolarów. Polski NeurON za sprzęt i oprogramowanie, dzięki którym wykorzystuje się myśli, uczucia i emocje, odzwierciedlone w falach mózgowych, do kierowania urządzeniami (np. funkcjami komputera), a także tworzenia barw i kontrolowania myślowej klawiatury, a WeDecide z Danii, za system oprogramowania, który pomaga grupom i organizacjom wykorzystywać zbiorową wiedzę w procesie podejmowania decyzji przez sieć. Europę w światowym finale reprezentowali laureaci z I miejsca. Triumfatorami INTEL GLOBAL CHALLENGE zostali młodzi naukowcy z Chin, Rosji i Egiptu. Studenci i młodzi przedsiębiorcy z Chin za nowatorską platformę przetwarzania obrazu zajęli I miejsce i otrzymali 50 tys. dolarów. 2 miejsce i 20 tys. dolarów przypadło zespołowi z Rosji za Maxygen mobile DNA, czyli wynalezienie taniego, przenośnego testu DNA, umożliwiającego szybkie zidentyfikowanie tysięcy chorób zakaźnych, predyspozycji genetycznych lub cech dziedzicznych. 3 miejsce i 10 tys. dolarów to trofeum dla NanoDiagx z Egiptu za metodę używania nanocząsteczek złota do testów wykrywających wirusa zapalenia wątroby typu C w czasie do 1 godziny i użyciu 1/10 obecnie stosowanych testów. Zespół BUCKY'o'ZUN z Danii został również dostrzeżony przez jurorów z Krzemowej Doliny i wrócił do Europy z Nagrodą dla Młodych Innowatorów wspartą kwotą 5 tys. dolarów. AK 9\n10 Transfer wiedzy na półmetku Raport z realizacji projektu Komercjalizacja wyników badań oraz kreowanie postaw przedsiębiorczych przez Akademię Morską w Gdyni Dwuletni projekt realizowany przez Katedrę Ekonomii i Zarządzania Akademii Morskiej w Gdyni znajduje się dokładnie w połowie czasu przeznaczonego na jego realizację. Skłania to do refleksji i zadania sobie pytań, co do tej pory zostało zrobione? Czy cele i założenia postawione sobie na początku zostały zrealizowane i w jakim stopniu? Jednym z celów projektu jest realizacja zadań szkoleniowych skierowanych są do trzech grup odbiorców: kadry naukowodydaktycznej, pracowników przedsiębiorstw oraz studentów. Pierwszym i kluczowym etapem było zbadanie potrzeb szkoleniowych wszystkich beneficjentów. Z przeprowadzonych badań wynikało, że studentom nie wystarcza wiedza czysto teoretyczna, jaką otrzymują w ramach wykładów na Uczelni, ale potrzebują oni wsparcia praktyków, którzy pokażą im jak tą wiedzę wprowadzać w życie. Szkolenia miały więc formę warsztatów prowadzonych przez specjalistów z wybranych dziedzin związanych z przedsiębiorczością. Wszystkie opierały się na dyskusjach i praktycznym zastosowaniu wiedzy w trakcie trwania szkolenia. Na zajęciach studenci mieli więc okazję napisania biznes planu dla konkretnego, małego przedsiębiorstwa, zaprojektowania własnej działalności gospodarczej czy strategii marketingowej dla firmy. Ponadto dowiedzieli się jak prowadzić finanse przedsiębiorstwa, skutecznie pozyskać dofinansowanie zewnętrzne i na czym polega efektywna sprzedaż w biznesie. Ponieważ część słuchaczy to studenci V roku posiadający już podstawową wiedzę teoretyczną, rozszerzono dla nich zagadnienia o psychologiczne podstawy przedsiębiorczości, techniki kierownicze oraz elementy zarządzania zmianą i zespołem pracowników. Szkolenia z przedsiębiorczości i komunikacji Szkolenie z zakresu przedsiębiorczości ukończyły już cztery grupy studentów. Obecnie trwa szkolenie dla grupy piątej oraz prowadzona jest rekrutacja dla ostatniej już szóstej grupy. Grupy liczą po 15 osób, co po zakończonym cyklu szkoleniowym zaowocuje wejściem na rynek 90 dobrze przygotowanych przedsiębiorczych, młodych osób. Pracownicy naukowo - dydaktyczni chcieli podwyższyć swoje kwalifikacje zawodowe poprzez poszerzenie swojej wiedzy w zakresie szeroko pojętej komunikacji. Oczekiwali, by w trakcie szkolenia mogli nauczyć się trudnej sztuki mediacji umożliwiającej pokojowe rozwiązywanie konfliktów, świadomego porozumiewania się bez przemocy ze współpracownikami i studentami, pogłębienia skuteczności procesu dydaktycznego, budowania płaszczyzny do kontaktu i porozumiewania się pomiędzy kadrą naukową, a instytucjami i przedsiębiorstwami. Kluczowym zagadnieniem okazało się odnalezienie nowych inspiracji i pomysłów, by uczynić proces dydaktyczny atrakcyjnym dla odbiorców, usprawnienie komunikacji w zespołach oraz tworzenia dobrych, konstruktywnych relacji ze współpracownikami i studentami. Tego wszystkiego 20 osobowa grupa naukowców mogła się nauczyć podczas przygotowanego specjalnie dla nich warsztatu praktycznego pt. Świadoma komunikacja Aktualnie kolejnych 20 pracowników naukowo-dydaktycznych uczestniczy w warsztacie praktycznym Team building, którego głównym celem jest nauka i rozwój umiejętności w tematyce budowania zespołów. Na podstawie zgłoszonych problemów słuchacze uczą się jak budować płaszczyznę do współpracy pomiędzy kadrą naukową a instytucjami i przedsiębiorstwami oraz jak tworzyć zespoły do realizacji projektów naukowo-badawczych. Przybliżone zostały także główne trendy i zainteresowania kadry zarządzającej przedsiębiorstwami w kontekście współpracy ze światem nauki, nowoczesne techniki budowania zespołu w przedsiębiorstwach XXI wieku, współczesne narzędzia do rekrutacji i tworzenia zespołów oraz grup projektowych. Przećwiczono techniki efektywnego planowania i realizacji zadań zespołu a także komunikację w zespołach. Naukowcy oczekiwali, by w trakcie szkolenia mogli poznać ćwiczenia i narzędzia do przekazywania wiedzy dotyczącej budowania zespołu oraz posiedli wiedzę na temat tego jak rozbudzić i rozwijać potencjał współpracowników. Zdobyta wiedza nie tylko ułatwi pracę zespołową, ale powinna przynieść wymierne korzyści w postaci dobrze funkcjonujących zespołów badawczych. Docelowo przeszkolonych ma zostać 100 pracowników naukowo dydaktycznych. Szkolenia przedsiębiorców Także pracownicy przedsiębiorstw nie pozostali bez wsparcia. Dzięki udziałowi w szkoleniach mieli oni szansę wzbogacić swoją wiedzę o najnowsze teorie związane z funkcjonowaniem placówek naukowych, prowadzeniem badań, czy też komercjalizacją ich wyników. Była to również okazja do sprawnego wdrażania podstawowych narzędzi informatycznych, logistycznych, patentowych i innych. Niezbędne okazało się pogłębienie wiedzy z prawa gospodarczego, ordynacji podatkowej i kontroli skarbowej, rachunkowości czy procedur windykacyjnych. Szczególnym zainteresowaniem cieszyły się warsztaty z negocjacji biznesowych i podstaw marketingu. Ze względu na dużą popularność realizacji wszelkiego typu projektów kluczową rolę odegrała tematyka związana z zarządzaniem projektem, jego funkcjonowaniem i realizacją. Czterdzieści osób odbyło już szkolenie, kolejne sześćdziesiąt jest w trakcie realizacji. Część zadań szkoleniowych realizowana jest w ścisłej współpracy z Pomorskim Parkiem Naukowo Technologicznym w Gdyni. Każdy z uczestników otrzymał potwierdzenie nabycia umiejętności w formie certyfikatu. Konsultacje eksperckie Kolejnym działaniem realizowanym w projekcie jest organizowanie konsultacji eksperckich i seminariów doradczych. Głównym założeniem tych pierwszych, jest omawianie, a w konsekwencji uzyskiwanie odpowiedzi na postawione przez przedsiębiorców problemy. Ekspertami, biorąc pod uwagę wielowymiarowość uczelni mogą być dydaktycy ze wszystkich dziedzin nauki, by kompleksowo, skutecznie i w jak najbardziej efektywny sposób rozwiązać postawione na forum zagadnienia. Składy zespołów w zależności od tematyki zagadnienia ulegają zmianie. Na początku oceniana jest koncepcja i określona potrzeba podjęcia tematu z pośród wątków zgłaszanych przez przedsiębiorców. Następnie oceniane są wymierne korzyści, co będzie skutkowało definiowaniem, planowaniem i podjęciem konsultacji. W 10\n11 dalszej kolejności mając uzgodnioną i zaakceptowaną tematykę oraz dokładnie zdefiniowany problem, utworzony zostaje zespół ekspertów, który w sposób całościowy odpowiada na postawione przed nim istotne dla przedsiębiorstwa zagadnienie. Do dzisiaj z konsultacji skorzystały 4 firmy. Były to przedsiębiorstwa z branży kosmetycznej, rowerowej, gastronomicznej i jedno przedszkole. W efekcie m.in. zaprojektowano profesjonalną stronę internetową, opracowano strategię marketingową oraz rozwoju firmy, wykonano również liczne projekty graficzne materiałów promocyjnych. Dzięki temu przedsiębiorcy mogli realnie spojrzeć i ocenić swoje mocne i słabe strony a co za tym idzie wykorzystać szanse rynkowe w celu dalszego rozwoju firmy. W ramach projektu przewidziano także bezpłatne doradztwo w zakresie zakładania firm spin off/ spin out, jej prowadzenia oraz związanych z tym problemów, co ma zmotywować młodych naukowców czy przedsiębiorców do zaistnienia na rynku i wprowadzenia w życie często nie zrealizowanych, na skutek obaw przed trudnościami, pomysłów na własną działalność. Mając zapewnione wsparcie w postaci przewodnika-eksperta, o wiele łatwiej jest podjąć decyzję o założeniu własnego biznesu, która bardzo często kończy się na etapie marzeń czy odległych planów na przyszłość. czy komercjalizację wyników badań. Panel pierwszy Firma na rynku globalnym obejmował tematykę zarządzania nieruchomościami na rynku globalnym, sposobów technicznych zabezpieczeń, przedsiębiorczości pomorskiej i szkoleń menedżerskich na rynku międzynarodowym. Drugi panel Firma start-up dostarczył słuchaczom szczegółowych informacji na temat zakładania tzw. start upów, początków firmy z branży informatycznej na rynku, przedsiębiorczości akademickiej i rynku globalnego będącego sposobem na rozwój firm. Konferencje Nauka dla biznesu Projekt przewidział organizację cyklu trzech konferencji pt. Nauka dla biznesu z czego dwie Akademia Morska ma już za sobą. Pierwsze dwie konferencje, które już się odbyły, objęli patronatem honorowym Marszałek Województwa Pomorskiego oraz Prezydent Miasta Gdyni. Pierwsza miała miejsce w Pomorskim Parku Naukowo- Technologicznym w Gdyni dnia 11 kwietnia 2011 roku. Do uczestnictwa zaproszono zarówno praktyków zatrudnionych w przedsiębiorstwach lub prowadzących własną działalność gospodarczą, jak i pracowników wyższych uczelni oraz studentów z województwa pomorskiego zainteresowanych nawiązaniem bliższych relacji między nauką a praktyką gospodarczą. Wartością dodaną konferencji jest możliwość publikacji wyników badań i osiągnięć w formie artykułów w bezpłatnej monografii wydanej w ramach projektu. Wśród zaproszonych gości byli m.in. przedstawiciele Władz Uczelni, Urzędu Marszałkowskiego, Dyrektorzy Parków Technologicznych, Dyrektor Akademickiego Inkubatora Przedsiębiorczości, Członek Zarządu Gdańskiej Fundacji Kształcenia Menedżerów, Dyrektor Zarządzający COMP-Service Sp. z o.o. i inni. W sesji plenarnej można było usłyszeć o finansowaniu kapitału ludzkiego z EFS, istocie działalności parków technologicznych w Polsce i dobrych praktykach w relacjach nauka - biznes, pomysłach na innowacje Dodatkowo, na specjalnie przygotowanej wystawie, była możliwość zaprezentowania swoich osiągnięć związanych z wdrażaniem innowacyjnych rozwiązań przez uczelnię, wydział, instytut lub pomysłowych młodych przedsiębiorców. Druga konferencja zorganizowana została 27 października 2011 roku podczas Targów Techniki Przemysłowej, Nauki i Innowacji: Technicon - Innowacje w siedzibie Międzynarodowych Targów Gdańskich S.A. W sesji plenarnej, oprócz sprawozdania z projektu uczestnicy mieli okazję zapoznać się z misją i wartością działania Akademickiego Inkubatora Przedsiębiorczości. AIP umożliwia młodym ludziom realizację przedsiębiorczych marzeń, wspiera i udziela wszelkiej pomocy związanej z zakładaniem i prowadzeniem własnej firmy, poprzez ogólnopolskie oraz regionalne projekty promuje i kształtuje postawy przedsiębiorcze wśród młodych Polaków. Panel pierwszy Zrównoważony rozwój poruszał m.in. wciąż kontrowersyjną tematykę zrównoważonej turystyki na obszarach 11\n12 chronionych oraz perspektywy rozwoju morskiej energetyki wiatrowej. W drugim panelu Bezpieczeństwo transferu wiedzy cenną wiedzą podzielili się również członkowie Instytutu Badań nad Bezpieczeństwem m.in. na temat bezpieczeństwa dostaw ropy naftowej, bezpieczeństwa w transferze wiedzy czy zarządzania ryzykiem w biznesie. Praktycy w uczelni, naukowcy w firmie Kolejną formą wsparcia w ramach projektu są staże zarówno dla pracowników naukowych w przedsiębiorstwach /20 osób/ jak i dla pracowników przedsiębiorstw w jednostkach naukowych /również 20 osób/ Kandydaci zostaną wytypowani na podstawie m.in. obowiązków pełnionych w firmach. W procesie rekrutacji będą dobierane branże oraz firmy odpowiadające tematyce badań realizowanych przez kadrę naukową Akademii. Obecnie z możliwości odbycia stażu skorzysta sześciu pracowników naukowo-dydaktycznych oraz dziesięciu pracowników przedsiębiorstw, którzy swój staż będą realizowali poprzez prowadzenie zajęć dla studentów na uczelniach. Staże przybliżą pracownikom naukowo - dydaktycznym charakter pracy w przedsiębiorstwie XXI wieku. Znajdą oni między innymi odpowiedzi na pytania jakie cele stawiają sobie współczesne przedsiębiorstwa, jakie są główne aspekty zainteresowań i trendy rozwoju kadry zarządzającej przedsiębiorstw. To według założeń projektowych, ułatwi i przybliży zagadnienia pomorskiego biznesu, co wpłynie na aktywność transferu wiedzy. Współpraca między sferą nauki i praktykami biznesu przyczyni się do wzrostu innowacyjności na uczelniach i przedsiębiorstwach jednocześnie. *** W ramach współpracy, głównie przy realizacji zadań szkoleniowych i doradczych w projekcie, udało się stworzyć bazę danych wysoko wykwalifikowanej kadry dydaktycznej /oprócz nauczycieli akademickich przede wszystkim praktyków z dużym doświadczeniem/ z szeroko pojętej przedsiębiorczości oraz dziedzin pokrewnych. Tekst i zdjęcia: Izabela Straczewska 12\n13 Pracownik wiedzy w organizacji Wiodące przedsiębiorstwa w Polsce, podążając za przykładem firm w najlepiej rozwiniętych krajach świata i integrując się z gospodarką Unii Europejskiej, zmierzają również w kierunku zarządzania opartego na realizacji projektów, kładąc przy tym duży nacisk na personel - pracowników wiedzy, a także doskonałą komunikację między poszczególnymi segmentami działania. Bardzo duży udział mają w tym pracownicy wiedzy, którzy są odpowiedzialni za inicjowanie innowacji i rozwój organizacji. Wynajdują nowe produkty i usługi, projektują programy marketingowe i tworzą strategie firmy. Są dla obecnej gospodarki wołami zaprzęgowymi postępu ekonomicznego. Jeśli firmy mają stać się bardziej zyskowne, jeśli strategie mają odnieść sukces, jeśli społeczeństwo ma się rozwijać - to stanie się tak jedynie, gdy pracownicy wiedzy wykonają swoją pracę w sposób bardziej produktywny i 1 skuteczny. Produktywność wiedzy Peter Drucker jako pierwszy w znaczący sposób opisał pracownika wiedzy w swojej książce z 1959 roku Landmarks of tomorrow, a w roku 1969 postawił następującą tezę: Produktywność pracy opartej na wiedzy będzie dużym wyzwaniem zarządzania w tym wieku, tak jak produktywność pracy manualnej była wielkim wyzwaniem zarządzania 2 w poprzednim wieku. W roku 1997 Drucker posunął się dalej w swoich rozważaniach: Produktywność wiedzy i pracowników wiedzy nie będzie jedynym źródłem przewagi konkurencyjnej w światowej ekonomii. Jakkolwiek będzie to czynnik decydujący, przynajmniej dla 3 większości przemysłów w krajach rozwiniętych. Kolejnym elementem tej swoistej układanki jest struktura organizacyjna danej instytucji, czyli w skrócie instrument zarządzania całą organizacją. To właśnie ona pozwala na uporządkowanie pozycji w organizacji według zasad podziału pracy, co wiąże się z określeniem specjalistycznych zadań, które muszą być wykonane, aby organizacja mogła funkcjonować i osiągać założone cele. W szerszym pojęciu oznacza zgrupowanie ról organizacyjnych w większe całości, podsystemy (sekcje, wydziały, zakłady, piony) - gdzie następuje obarczenie odpowiedzialnością za sprawną realizację zagregowanych zadań poszczególnych komórek organizacyjnych, a zwłaszcza 4 kierowników tych podsystemów. Można więc śmiało powiedzieć, że współczesny świat jest światem opartym na organizacjach. Są one wszechobecne w życiu społeczeństw i stanowią podstawę ich funkcjonowania i rozwoju. Organizacje mają swoją specyfikę, a nawet swojego ducha i kulturę, często różnią się między sobą zasadniczo, gdyż działają w różnych dziedzinach ludzkiej aktywności, zaspokajają różne potrzeby i podlegają różnym presjom ze strony swojego otoczenia. Powoduje to, że ich struktury organizacyjne mogą przyjmować najrozmaitsze formy i kształty. Typ struktury organizacyjnej zależy od wielu czynników strukturotwórczych, specyficznych dla konkretnie badanej organizacji i warunków, w których funkcjonuje. Dlatego budowa zwartego i jasnego systemu typologicznego struktur organizacyjnych należy, przy ogromnym ich zróżnicowaniu w praktyce, do problemów bardzo złożonych. W związku z tym swoje rozważania dotyczące kierowników projektów jako pracowników wiedzy oparłem na kryterium podziału pracy i i ich miejscu w organizacji. Grupy projektowe Projekt najprościej można określić jako ogół działań, które pozwalają na organizację pracy w sposób prowadzący do osiągnięcia 5 założonego celu. Jest wiele czynników, które pomagaj bądź utrudniają osiągnięcie tego celu. Sprawne zarządzanie połączone z efektywną komunikacją, z uwzględnieniem ich wzajemnego oddziaływania to podstawa sprawnego zarządzania projektem. Niezależnie od tego, jakie spojrzenie na projekt wybierzemy, i z jakiego modelu skorzystamy największą uwagę przykłada się do pracy w zespole (ang. teamwork) oraz do dobrej komunikacji wewnętrznej, jak i zewnętrznej. Organizacja projektów i zespołów projektowych staje się przymusem dla przyszłościowo patrzących instytucji. Ze względu na postępującą globalizację biznesu, skrócenie cyklu życia produktu, rosnące zaangażowanie klienta i dostawców w rozwój produktów i inne tego typu czynniki, teamwork oraz zarządzanie ludźmi w nim pracujących staje się nie tylko czynnikiem sukcesu firmy, ale wręcz częścią edukacji. Jednak ciągle wiele projektów nie jest zarządzanych efektywnie, a wyniki pracy zespołów nie są satysfakcjonujące. Dlaczego tak się dzieje? Grupa ludzi, będących często indywidualistami, pracujących razem nad projektem napotyka nieustannie wiele problemów, które mogą wynikać np. z wykształcenia poszczególnych członków zespołu - zarówno poziom wykształcenia, jak i ukończony kierunek mogą mieć znaczenie dla ich wzajemnych kontaktów. Na poziom pracy danej osoby mogą oddziaływać różne cechy osobowe członków drużyny zadaniowej, jak np. stopień odporności i podatności na wpływy innych. Dodatkowo dominacja, wewnątrzgrupowa konkurencja czy niemiłe doświadczenia mogą mieć negatywny wpływ na wyniki grupy. Wszystkie te czynniki wpływają na spoistość grupy, a co za tym idzie także na cel projektu. Członkowie spójnych grup dobrze ze sobą współpracują, wspierają się, obdarzają wzajemnym zaufaniem i skutecznie pracują nad osiągnięciem obranego celu. W jaki sposób osiągnąć możliwie najwyższą spoistość grupy - to zadanie dla kierownika projektu. Osoba zarządzająca danym przedsięwzięciem jest odpowiedzialna za osiągnięcie celu przez cały zespół. Pracownicy wiedzy T.H. Davenport definiuje pracownika wiedzy w następujący sposób: Pracownik wiedzy posiada wysoki poziom wiedzy eksperckiej, wykształcenia lub doświadczenia, a główny cel jego pracy obejmuje 6 tworzenie, dystrybucję lub zastosowanie wiedzy. Natomiast P..F. Drucker tak określał wytwory pracy pracownika wiedzy: wynikiem ich T.H. Davenport, Thinking for a living. How to get better performance and results from knowledge workers, Harvard Business School Press, Boston, Massachusetts, 2005, s P. F. Drucker, The age of discontinuity, Harper & Row, New York, 1969, s.34. P. F. Drucker, The future that has already happened, Harvard Business Review, September-October 1997, s.21. A. KoŸmiñski, K. Ob³ój, Zarys teorii równowagi organizacyjnej, PWE 1989, s.54. Pawlak, M., Zarz¹dzanie projektami, Warszawa 2007, PWN, s T.H. Davenport, Thinking for a living..., op. cit., S\n14 7 pracy nie są fizyczne obiekty, ale wiedza i idee. G. Davis i A. Parker, pisząc o pracy opartej na wiedzy, podają czynności, które pracownik wiedzy wykonuje: Ogólna definicja pracy opartej na wiedzy (knowledge work) to ludzka umysłowa praca wykonywana w celu generowania użytecznych informacji. Podczas tej pracy pracownicy wiedzy odnajdują dane, wykorzystują wiedzę, angażują modele myślowe, stosując koncentrację i uwagę [ ] pracownicy wiedzy zwykle zajmują stanowiska zawodowe wymagające wykształcenia wyższego. Stanowiska te wymagają kreatywności, innowacyjności i umiejętności 8 rozwiązywania problemów. Pracowników wiedzy można spotkać prawie we wszystkich organizacjach w rozwiniętych gospodarkach, niezależnie od rodzaju prowadzonej działalności. Trudno dokładnie określić, jaki procent pracowników w społeczeństwie stanowią pracownicy wiedzy, gdyż na poziomie globalnym nie dysponujemy jedną, uniwersalną definicją. Zapewne większość pracowników wiedzy można zlokalizować w organizacjach zajmujących się nowymi lub zaawansowanymi technologiami, wśród osób wykonujących zawody lekarzy określonych specjalności, naukowców, inżynierów, pośród zawodów wymagających kreatywności, niestandardowego myślenia i innowacyjności, jak 9 również wśród osób zajmujących pewne stanowiska menedżerskie. Głównym jednak dylematem pozostaje, w jaki sposób zdefiniować pracowników, którzy pracownikami wiedzy nie są. Kwestia ta rodzi wiele kontrowersji, bo skoro produktywność pracowników wiedzy ma stanowić o przewadze konkurencyjnej przedsiębiorstw we współczesnej gospodarce, konieczne jest poprawne zidentyfikowanie cech specyficznych zarówno przedmiotu ich pracy (pracy opartej na wiedzy), jak i pewnego zestawu cech i predyspozycji osobistych pracowników wiedzy jako grupy. Na tej podstawie można dopiero opracowywać i wdrażać działania - tworzyć odpowiednie środowisko pracy - które pozwolą wydobyć potencjał z tej grupy pracowników, a ich wiedzę uczynić jak najbardziej produktywną. Oczywiste jest, że w dobie nowej gospodarki większość zawodów wymaga pewnego poziomu wiedzy. Tak było również w czasach, gdy F. W. Taylor wdrażał zasady naukowej organizacji pracy. Warunki zewnętrzne w ostatnim stuleciu uległy zmianie za sprawą niespotykanego wcześniej rozwoju gospodarczego, technologicznego i społecznego, dlatego też minimalny poziom wiedzy, niezbędny do wykonywania jakichkolwiek prac, uległ wzrostowi. Poprzeczka została podniesiona przez czynniki zewnętrze i dopasowana do wymogów naszych czasów. Rewolucje w zakresie technologii, telekomunikacji, automatyzacji, produktywności narzucają pewien minimalny poziom wiedzy i umiejętności jej zastosowania zarówno pracownikom bezpośrednio produkcyjnym (np. automatyzacja produkcji), pracownikom świadczącym usługi (znajomość potrzeb klientów, ofert produktowych, itp.), czy też rolnikom (mechanizacja i komputeryzacja gospodarki rolnej), ale nie stają się oni przez to pracownikami wiedzy. Pacownik wiedzy musi wykonywać pracę opartą na wiedzy (konwledge work) oraz posiadać pewne specyficzne kompetencje. Syntetyzując definicje proponowane przez badaczy tematu, można 10 stwierdzić, iż : - głównym celem pracy pracowników wiedzy jest praca oparta na wiedzy: tworzenie, dystrybuowanie lub stosowanie wiedzy (uwzględniając operacje manualne, które wymagają wysoce zaawansowanej i teoretycznej wiedzy); - myślenie zajmuje pracownikom wiedzy większość czasu, który poświęcają na pracę; - wynikiem pracy pracowników wiedzy są głównie idee i wiedza, które najczęściej stanowią wkład do pracy innych; - podstawę wykonywania pracy przez pracowników wiedzy stanowią wiedza, ekspertyza, doświadczenie, edukacja; - problemy, które rozwiązują, i szanse, które wykorzystują pracownicy wiedzy w swojej pracy, są najczęściej nowe, niespotykane, nierutynowe; - pracownicy wiedzy poszukują, przetwarzają i produkują informacje lub dane, z których potrafią wyciągnąć sens i podejmować na ich podstawie niezbędne działania; - praca pracowników wiedzy wymaga innowacyjności, kreatywności, umiejętności rozwiązywania problemów, systemowego myślenia, dużej koncentracji i skupienia uwagi. Warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym, by określić osobę mianem pracownika wiedzy, jest wykonywanie pracy opartej na wiedzy. Osoby, posiadające wyżej wymienione kompetencje pracowników wiedzy, a nie wykonujące pracy opartej na wiedzy, nie będą określane mianem pracowników wiedzy. Natomiast produktywność kierowników projektów, którzy spełniają wszystkie kryteria do nazwywania ich pracownikami wiedzy, stanowi jedno z największych wyzwań organizacji w XXI wieku. Najważniejszym i unikalnym wkładem zarządzania w XX wiek był pięćdziesięciokrotny wzrost produktywności pracowników gospodarki industrialnej (manual workers). Najważniejszym wkładem, którego musi dokonać zarządzanie w XXI wieku, jest podobny wzrost produktywności pracy opartej na wiedzy i pracowników wiedzy. Najbardziej wartościowym zasobem XX-wiecznych przedsiębiorstw było wyposażenie produkcji. Najbardziej wartościowym zasobem XXIwiecznych instytucji, biznesowych czy nie, będą pracownicy wiedzy i ich 11 produktywność. Podział i synteza Niezależnie od formy, działalność każdej instytucji opiera się na pracy zespołowej. Konsekwencją takiego sposobu funkcjonowania jest konieczność podziału ról i zadań między poszczególnych pracowników oraz zespoły, które współdziałają, by osiągnąć cele przedsiębiorstwa. W praktyce i teorii zarządzania są stosowane dwa rodzaje podziału zadań: pionowy i poziomy. Pionowy podział zadań to taki, który prowadzi do określenia nadrzędności i podrzędności zadań. Następuje oddzielenie czynności kierowniczych od czynności wykonawczych, kierowania od wykonawstwa. Zadania kierownicze są nadrzędne w stosunku do zadań wykonawczych, w związku z czym również pozycja kierownika jest nadrzędna w stosunku do pozycji wykonawców. Poziomy podział zadań to podział między równorzędnych członków zespołu wykonawczego podległych jednemu kierownikowi. Poziomy podział zadań może być dokonywany według trzech podstawowych zasad: rodzajowej (funkcjonalnej), przedmiotowej i terytorialnej. Podział rodzajowy polega na podziale zadań według podobieństwa wykonywanych czynności składających się na działanie, podział przedmiotowy - na podziale zadań według przedmiotu działania, a podział terytorialny na podziale zadań 12 według obszaru, na którym realizowane jest działanie. 7 P. F. Drucker, Management. Tasks, Responsibilities, Practices, Truman Talley Books, New York, 1986, s G. B. Davis, C. A. Parker, The doctoral dissertation. Systematic approach, Barron's Educational Series, New York, 1997, s T. H. Davenport podaje, iż w USA pracownicy wiedzy stanowią minimum 25% do maksimum 50% pracowników T. H. Davenport, Thinking for a living, op. cit., s. 5/6. P. F. Drucker natomiast szacował, iż pracownicy wiedzy stanowią około dwóch piątych siły roboczej w USA P. F. Drucker, Management challenges for the 21st century, op. cit., S P. F. Drucker, Management: Tasks, Responsibilities, Practices, op. cit., s P. F. Drucker, Management challenges for the 21st century, op. cit., s M. Trocki, B. Grucza, K. Ogonek, Zarządzanie projektami, Warszawa 2003, s\n15 Podziały pionowy i poziomy występują zawsze razem. Podział zadań może być realizowany w miarę potrzeby wielostopniowo, tzn. całość zadania musi być podzielona na dziedziny, te dalej na obszary, obszary na zakresy, zakresy na grupy czynności, te znów na czynności, aż do czynności elementarnych. Głębokość podziału zadań zależy od wielu czynników, a jednym z nich jest rozpiętość kierowania. Czynności kierownicze angażują kierownika czasowo i mentalnie. Najogólniej biorąc, zaangażowanie to jest tym większe, im większa jest liczba podwładnych. Ponieważ czas i siły kierownika są ograniczone, musi istnieć pewna wartość graniczna jego możliwości kierowniczych, czyli liczba podwładnych, którymi może efektywnie kierować w przeznaczonym na to czasie. Tę wartość graniczną określa się jako rozpiętość kierowania. Ograniczenia wynikające z rozpiętości kierowania powodują, że przy przekroczeniu pewnej liczby podwładnych konieczne jest utworzenie pośrednich instancji kierowniczych. Są to stanowiska kierownicze podporządkowane stanowiskom kierowniczym wyższego szczebla odpowiedzialnym za kierowanie wydzielonym zakresem zadań. Ograniczenia wynikające z rozpiętości kierowania powodują tworzenie hierarchicznej, wieloszczeblowej struktury kierowania. Strukturę taką określa się jako strukturę organizacyjną - inaczej strukturę zarządzania. Liczba szczebli takiej struktury jest tym większa, im liczniejszy jest zespół pracowników przedsiębiorstwa i im mniejsza jest rozpiętość kierowania. Struktura organizacyjna powstaje w wyniku trzech działań: analizy, przydziału i syntezy zadań. Analiza zadań jest to podział zadań organizacji na zadania cząstkowe możliwe do oddzielnego wykonania. Przydział zadań polega na utworzeniu zestawów (kompleksów) zadań i przypisaniu ich do specjalnie utworzonych stanowisk. Z kolei synteza zadań polega na łączeniu stanowisk realizujących zadania w struktury umożliwiające ich scalanie i koordynację. Struktura organizacyjna oparta na podziale pionowym i poziomym zadań określana jest jako struktura 13 liniowa, a jej elementy (jednostki organizacyjne) - jako komórki liniowe. W zależności od sposobu tworzenia wyodrębniania) komórek 14 struktury liniowej może ona występować w trzech wariantach: - jako struktura liniowa o komórkach wyodrębnionych funkcjonalnie (rodzajowo), - jako struktura liniowa o komórkach wyodrębnionych przedmiotowo, - jako struktura liniowa o komórkach wyodrębnionych terytorialnie Jednowymiarowe struktury organizacyjne Określenie struktura liniowa pochodzi od pojęcia linia, czyli kanału informacyjnego łączącego przełożonego z podwładnymi według przyjętego podporządkowania (podziału zadań). Kanałem tym 15 przekazywane są wszystkie informuje : - od przełożonego do podwładnych - polecenia, wskazówki itd...; - od podwładnych do przełożonego - raporty, skargi, wnioski, uwagi itd. Tworzenie pośrednich instancji kierowniczych jest jednym ze sposobów organizowania pracy kierowniczej. Oprócz tego znane są inne, często bardzo skuteczne rozwiązania usprawniające pracę kierowniczą: tworzenie komórek sztabowych oraz komórek funkcjonalnych i kierowanie zespołowe. Jeżeli kierownik jest przeciążony wykonywaniem czynności kierowniczych, a z różnych względów nie chce przekazać (delegować) swych uprawnień kierowniczych podległym mu szczeblom kierowania, wówczas tworzy komórki sztabowe. Powstają one w celu świadczenia pomocy instancji kierowniczej w zakresie realizowanych czynności kierowniczych. Do zakresu zadań komórek sztabowych należą zazwyczaj czynności kierownicze wymagające specjalnych kwalifikacji oraz pracochłonności. Komórki sztabowe zajmują się przygotowaniem decyzji dla instancji kierowniczej, z którą współdziałają. Współdziałanie to obejmuje najczęściej określenie problemów decyzyjnych, opracowanie wariantów decyzji i ich ocenę wraz z przygotowaniem rekomendacji decyzyjnych. Instancja kierownicza zachowuje prawo do podejmowania i egzekwowania decyzji. Komórki sztabowe, mimo ich umiejscowienia na wyższych szczeblach struktury kierowania, nie mają żadnych uprawnień rozkazodawczych oraz nie podlegają im komórki niższych 16 szczebli kierowania. Zaletą komórek sztabowych jest odciążenie kierownictwa od pracochłonnych czynności związanych z przygotowaniem decyzji. Struktura liniowa organziacji uzupełniona o komórki sztabowe określana jest jako struktura liniowo-sztabowa. Pomoc komórek sztabowych, przy znacznej skali zadań kierowniczych, może być niewystarczająca dla prawidłowego wywiązywania się kierownika z jego obowiązków. Samo podejmowanie i egzekwowanie decyzji może być dla niego zbyt absorbujące. W takiej sytuacji kierownik może przekazać komórkom sztabowym również niektóre uprawnienia decyzyjne. Z chwilą ich objęcia komórki sztabowe uzyskują możliwość podporządkowania fachowego komórek niższych szczebli kierowania, zmieniając się w komórki funkcjonalne. Określenie komórki funkcjonalne wskazuje, że zakres podporządkowania jest ograniczony do ściśle wyznaczonego zakresu powtarzalnych zadań (czyli tzw. funkcji) zgodnie ze specjalizacją komórki. Gdy komórki funkcjonalne są przyporządkowane najwyższej instancji kierowniczej, a więc obejmują swym zasięgiem całą organizację, wówczas nazywane są centralnymi komórkami funkcjonalnymi. Komórki funkcjonalne mogą występować również na niższych szczeblach zarządzania. Jednak sytuacja taka występuje stosunkowo rzadko, zazwyczaj w bardzo dużych instytucjach. Struktura liniowo-sztabowa, w której występują komórki funkcjonalne, jest określana jako struktura liniowo-sztabowa z 17 centralnymi (najczęściej) komórkami funkcjonalnymi. Obok powyższych struktur występują także wielowymiarowe struktury zarządzania. Przede wszystkim należy do nich struktura macierzowa. Wielowymiarowe struktury organizacyjne W strukturze tej pracownicy mają w istocie dwóch szefów, to znaczy są podwójnie podporządkowani. Jedna z linii podporządkowania ma charakter funkcjonalny lub zakładowy. Na wydziały funkcjonalne nakłada się zestaw grup wyodrębnionych według wyrobu albo wydziałów tymczasowych. Pracownicy są jednocześnie członkami wydziału funkcjonalnego i zespołu projektu. Na najwyższym szczeblu organizacji mamy jednostki funkcjonalne, na których czele stoją wicedyrektorz y- na przykład - ds. techniki, produkcji, finansów oraz marketingu. Każdy z tych menedżerów ma kilku podwładnych. Z boku 13 Praca zbiorowa pod red. J. Skalika, Projektowanie organizacji instytucji, Wrocław 1998, Skrypty Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, s M. Trocki, B. Grucza, K. Ogonek, Zarządzanie projektami, Warszawa 2003, s Na podst.: Griffin R.W., Podstawy zarządzania organizacjami, Warszawa 2004, PWN 16 Skalik J., Organizacja i zarządzanie, Wrocław 2001, Wyższa Szkoła Zarządzania i Finansów we Wrocławiu, s M. Trocki, B. Grucza, K. Ogonek, Zarządzanie projektami, Warszawa 2003, s\n16 18 schematu organizacyjnego mamy szereg stanowisk określonych mianem kierownika projektu. Każdy z nich stoi na czele grupy projektu złożonej z przedstawicieli pracowników wydziałów funkcjonalnych. Każdy członek organizacji może podlegać zarówno przełożonemu 18 funkcjonalnemu, jak i jednemu lub kilku kierownikom projektu. 19 Zaletą struktury macierzowej jest : - elastyczność - umożliwia ona bowiem tworzenie zespołów, których skład i organizacja mogą być zmieniane, a które w razie potrzeby można rozwiązać; - członkowie zespołów ze względu na ważną rolę, jaką odgrywają w podejmowaniu decyzji, będą najpewniej silnie motywowani i zaangażowani w sprawy organizacji; - pracownicy mają szerokie możliwości pozyskiwania nowych umiejętności; - umożliwia organizacji pełne wykorzystanie zasobów ludzkich; - członkowie zespołu zachowują swoje członkostwo w odpowiednich jednostkach funkcjonalnych, dzięki czemu mogą służyć jako pomost pomiędzy jednostką funkcjonalną i zespołem, co sprzyja lepszej współpracy; - daje kierownictwu najwyższego szczebla użyteczne narzędzie decentralizacji. 20 Natomiast głównymi wadami tej struktury są: stwarzanie niepewności u pracownika co do układu służbowej podległości, zwłaszcza jeśli jest on jednocześnie przypisany do kierownika funkcjonalnego i do kilku kierowników projektów; niektórzy menedżerowie traktują organizację macierzową jako formę anarchii, w której przysługuje im nieograniczona wolność; występują też problemy związane z dynamiką zachowania grupowego - czas podejmowania decyzji przez grupę jest dłuższy niż w przypadku decyzji indywidualnych; zespół pracowników może przejawiać nadmierną skłonność do decyzji kompromisowych; grupa może się zaplątać w dyskusje i stracić zdolność do koncentracji na głównych celach, co powoduje potrzebę poświęcenia większej ilości czasu na koordynację działań związanych z realizacją zadań; kierownik projektu musi częściej komunikować się z pracownikami, ponieważ najprawdopodobniej szefowie wszystkich członków zespołu będą chcieli być na bieżąco informowani o postępach prac projektowych i udziale w nich podlegających im pracowników; pojawia się konieczność składania przez członków zespołu raportów przynajmniej dwóm zwierzchnikom - kierownikowi operacyjnemu i kierownikowi projektu; członkowie zespołów projektowych mogą spodziewać się jednoczesnego uczestniczenia w wielu projektach, co oczywiście oznacza dla nich rozszerzenie zakresu odpowiedzialności, wzmożoną komunikację i większe obciążenie; od członków zespołu może być wymagane, aby poza dodatkowymi zadaniami związanymi z udziałem w projekcie, w pełnym zakresie wykonywali swoje normalne obowiązki służbowe. W przypadku zaś kolejnej struktury - projektowej - kierownik dysponuje pełną niezależnością przy zarządzaniu projektem. Członkowie zespołu zajmują się realizacją projektu w pełnym wymiarze godzinowym i raporty składają wyłącznie kierownikowi projektu. Kierownik projektu posiada tu największe uprawnienia. Do głównych 21 zalet takieh struktury organizacyjnej można zaliczyć: członkowie zespołu zajmują się realizacją projektu w pełnym wymiarze godzinowym, zespół w trakcie realizacji projektu składa raporty tylko jednemu przełożonemu, kierownik projektu całkowicie zarządza projektem, potrzeba komunikacji jest zredukowana. Jednak i taka struktura w przypadku niektórych działów, takich jak na przykład wsparcie techniczne, księgowość, zakupy, dział prawny itp., może doprowadzić do wystąpienia nadmiarowości. Ponadto członkowie zespołu nie zdobędą takiego doświadczenia, jak w przypadku pracy w grupie osób o podobnych kwalifikacjach. Model projektowy jest przeciwieństwem modelu funkcjonalnego - tu w ramach jednego zespołu czy też działu zgromadzeni są pracownicy na różnych stanowiskach, ale realizujący jeden projekt. Kierownik projektu jest tu najważniejszą osobą - w jego rękach skupiają się wszelkie decyzje. Trzeba jednak pamiętać, że w pełni projektowe zarządzanie ma dwa oblicza, możemy wyodrębnić 22 dwie sytuacje : pierwsza, gdy projekty są długotrwałe bądź pomimo tego, że są krótkoterminowe, zespoły je realizujące nie zmieniają się po każdym ukończonym projekcie (czyli ten sam zespół realizuje kolejno różne projekty); druga, gdy po zakończeniu projektu, uczestnicy wracają do puli dostępnych zasobów i przydzielani są do kolejnych projektów niezależnie. W pierwszym przypadku taka struktura organizacyjna wydaje się być wskazana. Do zalet tego rozwiązania możemy zaliczyć skupienie się wszystkich członków zespołu na wytyczonym celu (a cel ten jest jeden dla wszystkich, niezależnie od zajmowanego stanowiska). Dodatkowo decyzje dotyczące rozwoju projektu, czy też przeciwdziałające 23 występującym zagrożeniom są podejmowane znacznie szybciej: po pierwsze informacja o zagrożeniach szybciej dociera do osób na stanowiskach kierowniczych; po drugie skupienie ośrodka decyzyjnego w ramach zespołu pozwala na szybsze reagowanie. Jeśli jednak decydujemy się na model projektowy w drugim przypadku, musimy pamiętać, że w takiej sytuacjia integracja zespołu projektowego jest słaba. Dodatkowo sporą trudność sprawia przydział pracowników do projektów (ocena ich poziomu umiejętności, przydatności do realizacji konkretnego projektu itp.). W dużych organizacjach odpowiedzią na te problemy jest utworzenie Biura Zarządzania Projektami (PMO). Bez takiej instytucji całej organizacji grozi chaos, a w konsekwencji obniżenie jakości pracy. Michał Igielski J. Phillips, Zarządzanie projektami IT, Gliwice 2004, s. 74. Ibidem, s Malara Z., Przedsiębiorstwo w globalnej gospodarce. Wyzwania współczesności, PWN, Warszawa 2007, s J. Phillips, Zarządzanie projektami IT, Gliwice 2004, s. 75. Gregorczyk S., Witkowski W., Kierowanie zespołem projektowym, Warszawa 2007, SGH, s. 239 Phillips, Zarządzanie projektami IT, Gliwice 2004, s\n17 Biznes jak puzzle O ile trudno jest rozwikłać dylemat, czy pierwsze było jajko, czy kura, o tyle z całą pewnością najpierw wymyślono gry planszowe, karciane i puzzle, a dopiero wiele lat później narodziła się - ludologia dziedzina humanistyki zajmująca się systematycznym badaniem gier z perspektywy ekonomicznej, estetycznej, narratologicznej, kulturoznawczej, socjologicznej i psychologicznej. - Definicja na polskiej Wikipedii jest niepełna i nie bardzo się z nią zgadzam - uzupełnia dr. Augustyn Surdyk z Polskiego Towarzystwa Badania Gier. Frasce przypisuje się jedynie ukucie terminu ludology, lecz sam temu zaprzecza. Żaden z ludologów nie przyznaje się do autorstwa. Pełniejsza informacja nt. badań nad grami jest na anglojęzycznej Wikipedii pod hasłem game studies. - Ale - dodaje - na potrzeby artykułu myślę, że wystarczy i taka. Jesteśmy zatem na początku drogi, jaką ludologia ma przed sobą. Z komercyjnego punktu widzenia się nie sprzedaje i nie zyskała jeszcze uznania w oczach potencjalnych mecenasów. Ale nie od razu Kraków zbudowano. Opasły katalog, liczący ponad półtorej setki stron nie tylko cieszy oko i działa na wyobraźnię. Jest przewodnikiem po świecie, z którym każdy miał kiedyś do czynienia; gdy znalazł pod choinką pierwszą układankę, pierwszy raz zagrał w warcaby, młynek, czy chińczyka, albo wygrał w tysiąca. W tej wędrówce przez świat kolorowych wspomnień spotkać też można innych starych znajomych: Myszkę Miki, Kubusia Puchatka i Scooby-Doo oraz nieodłączna parę Tom & Jerry. Innowacyjne puzzle Ale można też spojrzeć na to z całkiem dorosłego punktu widzenia. Oto trójwymiarowe puzzle z Gdyni były zdaniem The Walt Disney Company (Polska) Sp. z o.o. Najbardziej innowacyjnym produktem roku 2006, a kolekcja gier Mickey Mouse Clubhouse i My Friends Tigger and Pooh - Produktami roku Tym sposobem wkraczamy w konsumencki świat biznesu, związanego z prawami popytu i podaży, gdzie do wyboru - do koloru jest 1100 różnego rodzaju wyrobów: gier, kart, zabawek i miniaturowych pojazdów, w którym ponad połowę stanowią puzzle. Wszystko zaś za sprawą firmy Trefl SĄ - polskiego lidera na rynku. Zdaniem fachowców tylko pozornie gry komputerowe wypierają tradycyjne gry towarzyskie, karciane, czy klasyczne planszowe (szachy, warcaby, chińczyk itp.). Obserwuje się nawet ich renesans i pojawianie w sprzedaży coraz większej liczby zupełnie nowych tytułów. - Często są one podobne do gier komputerowych - podkreśla dr Augustyn Surdyk, adiunkt w Instytucie Lingwistyki Stosowanej UAM w Poznaniu, pisząc o edukacyjnej funkcji gier w dobie cywilizacji zabawy. - Ale można to traktować, jako trzeźwą odpowiedź twórców i producentów na zapotrzebowania młodego pokolenia graczy wychowanych już na grach komputerowych poprzez przetransponowanie interfejsu, do którego przywykli przed monitorem, 1 z gier komputerowych na planszowe, kolekcjonerskie-karciane i inne. Jak to zwał, tak zwał - pewnym jest, że gry planszowe to nie tylko zabawa. Zawierają treści dydaktyczne i wychowawcze, integrując różne dziedziny, uczą ścisłego przestrzegania reguł, aktywizują dzieci i przyspieszają ich rozwój. Skłaniają do twórczego myślenia, rozwijają wyobraźnię, nadają sens pracy, zmuszają do współdziałania, uczą planowania zajęć, stwarzają okazję do rozwijania umiejętności, dają satysfakcję z wykonywanej pracy, a treści ujęte w grach głęboko zapadają 2 grającym w pamięci. Także puzzle - w opinii gdańskiej psycholog Mai Mądrzak- 3 Zakrzewskiej - to doświadczanie, zabawa, nauka i rozwój. Wzbudzają zaangażowanie i jednocześnie mobilizują dziecko do wytrwałości, skupienia uwagi oraz planowania własnych działań. Jako doskonały przykład zabawy konstrukcyjnej puzzle kształtują również precyzję ruchów oraz umiejętności projektowania. I to już od 18. miesiąca życia! Układanie puzzli związane jest bezpośrednio z obszarami odpowiedzialnymi za spostrzegawczość, zdolności różnicowania figur, koordynację analizatorów (oczu i rąk). Jest to szczególnie ważne dla dzieci z grupy ryzyka dysleksji lub ujawniających zaburzenia o tym profilu, co przejawia się m.in. w postaci: mylenia podobnych w kroju liter, zapisywania znaków graficznych w lustrzanym odbiciu, problemów z orientacją kierunkową (mylenie stron prawej i lewej), zaburzeń koncentracji uwagi i koordynacji wzrokowo-ruchowej. Układnie puzzli sprzyja samodzielnej lub grupowej zabawie. Uczy to współdziałania, dzięki czemu dzieci zaczynają dążyć do wywierania wpływu na zachowanie innych już nie tylko ze względu na własne potrzeby, ale przede wszystkim ze względu na wykonywane zadania i wspólne cele. Możemy obserwować to zjawisko w postaci coraz bardziej zaawansowanych zachowań społecznych, takich jak inicjowanie, protestowanie, ocenianie, zachęcanie, kierowanie. Czas spędzony z dziećmi na wspólnym układaniu puzzli przyniesie wiele korzyści - maluchy będą lepiej przygotowane do odkrywania świata, a starsze dzieci będą rozwijały wyobraźnię, zdolności społeczne i własną kreatywność. Badanie gier i graczy Popularyzowaniem wszelkiego typu gier edukacyjnych i poszerzeniem wiedzy społecznej dotyczącej tych obszarów zajmuje się 4 Polskie Towarzystwo Badania Gier - pierwsze i jak dotąd jedyne stowarzyszenie tego typu o charakterze naukowym w Polsce. M. in. organizuje doroczne międzynarodowe konferencje poświęcone kulturotwórczej funkcji gier oraz publikuje wygłaszane tam referaty. Ma w swych szeregach profesjonalnych Członków Wspierających, współpracuje z czasopismem naukowym Homo Communicativus oraz portalem Wiedza i Edukacja działającymi przy UMSC w Lublinie, a także portalem naukowym Kognitywistyka.net i Towarzystwem Miłośników Gier Umysłowych z Warszawy. Pięć oddziałów terenowych - Kół - afiliowanych jest przy Instytucie Lingwistyki Stosowanej UAM w Poznaniu, Wydziale Pedagogiki Uniwersytetu Warszawskiego, Instytucie Neofilologii i Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Zakładzie Kształcenia nauczycieli Języków Obcych Uniwersytetu Gdańskiego oraz przy Akademii Pedagogicznej w Krakowie. Od 2009 roku Towarzystwo wydaje również 5 własne czasopismo naukowe - Homo Ludens. Do PTBG należy m.in. Wojciech Pijanowski - badacz i twórca wielu gier i teleturniejów, autor szeregu publikacji na ich temat, w tym Encyklopedii gier, z wykształcenia pedagog, którego promotorem 1 2 mgr Dorota Domańska Metody pracy z dziećmi wykorzystywane w przedszkolu samorządowym w Margoninie\n18 pracy magisterskiej na temat gier był prof. Wincenty Okoń - Honorowy Członek Towarzystwa. Wśród członków towarzystwa można znaleźć specjalistów wielu dziedzin, między innymi: językoznawców, glottodydaktyków, literaturoznawców, socjologów, psychologów, kulturoznawców, medioznawców, filozofów, historyków, ekonomistów, informatyków i innych przedstawicieli nauk humanistycznych społecznych oraz ścisłych. Ideą łączącą naukowców tylu dyscyplin naukowych jest wspólne zainteresowanie badaniem szeroko pojętych gier w wielu aspektach, z perspektywy różnych dziedzin naukowych i ich zastosowaniem w edukacji (w tym w nauczaniu języków obcych oraz e- learningu). Czy zatem PTBG może być z jednej strony Trefla zapleczem, a z drugiej forpocztą naukowych podstaw dla elementarnych praw ekonomicznych rządzących rynkiem gier i zabaw? Dziś jeszcze z pewnością nie. Sylwia Popławska, kierownik marketingu /(Marketing Manager) w Trefl S.A. informuje, że Dział Badań i Rozwoju przy kilku projektach kontaktował się z Towarzystwem i były to konsultacje merytoryczne. Doktor Augustyn Surdyk co prawda nie przypomina sobie takich sytuacji. A w każdym razie nie potwierdza, by do PTBG wpłynęły z Trefla jakieś oficjalne wystąpienia. - Być może ktoś kontaktował się telefonicznie i zadał jakieś pytanie, lecz PTBG nie przeprowadzało ani nie firmowało żadnych ekspertyz poza kilkoma dla różnych ministerstw. Ale skoro Pani Kierownik tak uważa, być może tak było. S. Popławska tak tłumaczy brak dalszych kontaktów z Towarzystwem: Uznano że podejście PTBG jest jednak zbyt naukowe i mało przydatne z naszego punktu widzenia. Nie pozostawia też złudzeń, odpowiedając na inne pytanie: czy z punktu widzenia jej firmy działalność Towarzystwa może być przydatne dla branży od strony komercyjnej (rozwój sprzedaży, nowe produkty, inwestowanie w wiedzę itp.)? - Raczej nie z powodów jak powyżej, podejście zbyt naukowe, mało rynkowe. Początek drogi - W każdej nauce, w tym w ludologii, zapewne drzemie potencjał dla komercjalizacji wyników badań naukowych - stwierdza dr A. Surdyk. - Z pewnością jednak przodują w tym nauki ścisłe i przyrodnicze, więc dostrzeżenie tego potencjału w naukach humanistycznych i społecznych jest zdecydowanie trudniejsze. I w każdym przypadku trudno mówić o całej dyscyplinie jako takiej lecz raczej o konkretnych, wąskich jej zakresach badań, które mogą okazać się użyteczne na skalę komercyjną i dałoby się je sprzedać. Dla przykładu niewątpliwie niezwykle cenne dla kultury, historii i innych nauk są odkrycia archeologiczne dotyczące gier, w jakie grali nasi przodkowie. Jednak poza wzbogaceniem kulturowego dziedzictwa narodowego, czy ewentualnym wydaniem ilustrowanych albumów, podręczników i innych publikacji nie bardzo można je przekuć na zysk komercyjny. Stąd niewielkie będzie zainteresowanie biznesu tymi odkryciami. Chyba, że znajdzie się pomysłowy przedsiębiorca, który zbuduje w pobliżu wykopalisk na przykład historyczny, rodzinny park rozrywki - skansen na wzór Biskupina, lecz z domieszką Disnaylandu. Nawet Niemcy, które są uważane za stolicę gier planszowych (największego producenta na świecie) z pewnością wiele zarabiają na ich sprzedaży, ale niewiele z tego pożytku dla nauki. Dlatego, jeśli chodzi o ludologię, prawdopodobnie najwięcej szans na komercjalizację mają badania nad grami komputerowymi i to raczej nie w Polsce a w Stanach Zjednoczonych. - Jeśli to jakiś znak naszych czasów i prawdziwą okazałaby się teza mówiąca o cywilizacji zabawy, dlaczego by nie wykorzystać zatem tej tendencji (ogólnospołecznej skłonności do zabawy i rozrywki), zaprzęgając gry wszelakiego typu (od klasycznych planszowych po komputerowe) do służby w szeroko pojętej edukacji? Pomysł zresztą nie jest nowy, bo na przestrzeni dziejów już od starożytności w pedagogice i edukacji wykorzystywano różnego typu gry. Dziś czasy jakby znów 6 sprzyjały ich wykorzystaniu - mówił w jednym z wywiadów dr. Surdyk. - Sądzę, że za kilka lat nauka o grach pojawi się jako pełnoprawna dyscyplina również na polskich uczelniach. Rozwój przez innowacje Rozwojowi popularności gier i rosnącej aktywności badawczej w Treflu towarzyszy realizacja projektu: Rozbudowa przedsiębiorstwa oraz wdrożenie innowacyjnych technologii produkcji zabawek w TREFL S.A. w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Oś priorytetowa 4. Inwestycje w innowacyjne przedsiębiorstwa Działanie: Nowe inwestycje o wysokim potencjale innowacyjnym. Obejmuje ona 2 m.in. budowę nowej hali o powierzchni ok. 5 tys. m, modernizację istniejących pomieszczeń oraz zakupy różnych maszyn: od drukarskiej z oprzyrządowaniem, do produkcji i klejenia pudełek, po linię poligraficzna z nowy system termicznych naświetlarek CtP. Uwzględniono także te miejsca, w których rozpoczyna i kończy się produkcja: wyposażenie działu badawczo-rozwojowego wraz z organizacją miejsca w hali, wyposażenie magazynu w regały, wózki widłowe, paletowe i platformowe, owijarki do palet, maszynę do paskowania wraz z magazynowym systemem informatycznym WMS, pozwalającym zarządzać ruchem wyrobów gotowych. Przed 25 laty zaczynano od lokalnej, kilkuosobowej, rodzinnej firmy, która dziś liczy się na rynkach całego świata, jako największy w Europie Wschodniej wytwórca gier planszowych i uplasowany w czołówce światowej producent puzzli. Na miłośnikach kart robi wrażenie fakt, że Trefl ma również coś do powiedzenia w dziedzinie, w której przez kilka pokoleń wydawał się królować austriacki Piatnik. Ale to już było Dziś europejskim potentatem jest belgijska Cartamundi, która opanowała większość rynku. Zaś produkcję legendarnej firmy z Wiednia można porównywać ilościowo i jakościowo do Trefla Kraków, który energicznie rozpycha się wśród masowych odbiorców. Gdy przed ok. 10 laty przejmowano te zakłady, zatrudniały około 200 osób. Obecnie pracowników jest około pięćdziesięciu, a produkcja - dziesięciokrotnie większa. Nowoczesność i automatyzacja zrobiły swoje, co nie oznacza wcale zaprzepaszczenia o dorobku Krakowskich Zakładów Wyrobów Papierowych Trefl-Kraków Sp. z o.o. Charakteryzowała się przecież najwyższą jakością i estetyką kart, których opracowaniem graficznym zajmowali się najwybitniejsi twórcy krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Wśród nich znakomity artysta malarza Jan Wacław Szancenbach. Firmie-matce przyświeca wola utrzymanie dobrej tradycji i stabilizacja kadr. W fabryce ulokowanej na obrzeżach Gdyni ok. 80 proc. załogi pracuje od ponad 10 lat. Mają do dyspozycji bardzo nowoczesne i jedne z najlepszych w Europie urządzenia, w których zastosowano specyficzne i często niepowtarzalne technologie. Wynika to zresztą z konieczności, a nie np. z silenia się na oryginalność. Po prostu nikt na świecie nie produkuje maszyn do puzzli; prasy wytwarza się na konkretne zamówienia, według wzorów i pomysłów, jakie przedstawiają wytwórcy. Tak jest też w Treflu, gdzie Kazimierz Wierzbicki, właściciel i prezes ma na swym koncie wiele pomysłów racjonalizatorskich i opatentowanych systemów, takich jak np. cięcie 6 18\n19 puzzli na prasach hydraulicznych o sile nacisku od 400 do 1000 ton. I są to rozwiązania niespotykane w Europie. Personel techniczny specjalizację branżową opanowywał z marszu i w toku produkcji. Na żadnej uczelni w Polsce nie uczono przecież, jak na przykład wspomóc stare prasy nowoczesną technologię podawania papieru. Zastosowane rozwiązanie własnego pomysłu okazało się nadzwyczaj satysfakcjonujące. Warto też wiedzieć, że przy produkcji puzzli do dziś wykorzystywana jest Victoria maszyna do sztancowania tektury, wyprodukowana w 1931 roku. Kolejne cudo techniki: prasa hydrauliczno-mechaniczna spod której wyłaniają się kolejne elementy gry Piraci z wysp. W połączeniu ze stylowym okręcikiem wprowadzą użytkownika w czarowny świat dawnych bitew morskich i egzotyczne krajobrazy. Żeby wyglądało to jak prawdziwe nieodzowne okazały się nowoczesne maszyny drukarskie najnowszej generacji wprost od Heidelberga. Z kolei o to, by opakowanie było i efektowne i trwałe dba najnowocześniejsze w Europie urządzenie do foliowania. A nieopodal skromna maszyna do produkcji pudełek zbudowana własnym sumptem i według pomysłu Michała Żukowskiego, nadwornego konstruktora i wynalazcy. I jeszcze jedna, całkiem dobrze spisująca się staruszka, z 25 - letnim stażem, służąca do cięcia puzzli, z którą konkuruje maszyna z prasą o tonowym nacisku. Tutaj bez wykrojników ani rusz. U zarania dziejów firmy, z braku maszyn i dostępu do bazy surowcowej trzeba było ruszyć głową. - Na początku maszyny konstruowaliśmy sami - wspomina K. Wierzbicki. - Brat wymyślił technologię. Dopiero potem okazało się, że na Zachodzie tą samą techniką produkowano puzzle od lat. Znaleziono też sposób na wykrojniki. Jeden metrowy nóż kosztował 10 dolarów - równowartość miesięcznej nauczycielskiej pensji. Znaleziono rozwiązanie zastępcze - blachę sprężynową stosowaną w zegarkach, którą trzeba było dostosować do wymogów produkcji. Proces żmudny i nieefektywny, żeby wykonać miesięcznie paczek puzzli. Gdzie im tam dzisiaj do hartowanych noży, mogących wytrzymać nawet 100 tys. cięć. W najlepszym towarzystwie Wyścigowi z czasem i staraniom o najwyższą jakość towarzyszy dążenie do konkurowania wzornictwem. Głównie korzysta się z licencji przodujących na świecie. Np. z Disneya, którego Trefl jest jednym z najlepszych klientów, Warner Bros., Cartoon Network, Lamborghini i Hit Entertaiment. Ale oczywiście na podorędziu są także etatowi plastycy; w połączeniu z marketingiem ok. 30 specjalistów. Wygląda to nawet trochę, jak zabawa, gdy kilka osób z Działu Badań i Rozwoju przygląda się papierowym samochodzikom zawieszonym na drucianej konstrukcji. Dla laika - zagadka: co oni tam widzą? ; dla nich - szukanie odpowiedzi na pytanie, jakie zastosować rozwiązania, by pozornie prosta konstrukcja utrzymywała równowagę. Kolejna grupa, ślęczących przy komputerach specjalistów pod wodzą Mieczysława Greckiego - to absolwenci Liceum Plastycznego w Orłowie i gdańskiej ASP. Oni też, podobnie jak ich mistrz zdobywali szlify na żywym organizmie Trefla, bo przecież tylko w bajkach uczą kreowania bajek. Trzeba mieć bardzo specyficzne predyspozycje, by z nowymi propozycjami umieć trafić do gustu odbiorców. Żeby jednak nikt nie myślał, że pozjadali wszystkie rozumy - bardzo często korzysta się też z pomocy i opinii ekspertów nauczycieli, pedagogów i psychologów. Nic dziwnego. Kiedyś rynkowi wystarczyła oferta z 15 wzorami puzzli. Dziś liczy ona około 3 tys. i wszystko wskazuje na to, że będzie rosła. Dlatego na liście poszukiwanych pracowników jest zarówno projektant - grafik komputerowy, jak i specjalista ds. badań i rozwoju. Pomysłowość ludzka nie stoi w miejscu i nawet najbardziej popularne gry nie tylko bawią, ale też inspirują, wywołując przy tym bardzo żywe dyskusje. Pomysły nowych przedsięwzięć staja się kanwą cenionych prac magisterskich. Wśród 26 najlepszych dyplomów polskich uczelni, kształcących projektantów znalazła się więc praca Krzysztofa Ignasiaka autora bardzo atrakcyjnej graficznie 7 alterglobalistycznej gry planszowej Nowy wspaniały świat. Na takie i podobne inicjatywy Trefl nie jest ani ślepy, ani głuchy. Przykładem był konkurs dla projektantów wszelkiego autoramentu pt. Gramy z Treflem. Jego pokłosiem są warsztaty zorganizowane w listopadzie br. w Pomorskim Parku Naukowo Technologicznym. Poletko doświadczalne dla całej rzeszy miłośników spod znaku oraz forum Podczas imprezy poznają m.in. jakie są aktualne trendy w projektowaniu, gdzie szukać pomysłów i inspiracji, w jaki sposób przygotowywać prototyp dla wydawcy oraz tajniki produkcji planszówek. Ludolodzy w grze Niemal równolegle w Poznaniu (w dniach br.) zaplanowano VII Międzynarodową konferencję naukową na temat 8 perspektyw rozwoju ludologii z cyklu Kulturotwórcza funkcja gier. Jej organizatorami są: Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Badania Gier, Poznańskie Koło PTBG przy Instytucie Lingwistyki Stosowanej UAM oraz Pracownia Badań Ludologicznych w Glottodydaktyce i Komunikacji Interkulturowej ILS UAM. Sposobność do zastanowienia się nad aktualnym statusem i przyszłością ludologii; bardzo młodej (młodszej od Trefla!) dyscypliny naukowej zajmującej się badaniem 9 gier. Dlatego też - poza wciąż otwartymi kwestiami dotyczącymi miejsca gier w kulturze współczesnej, ich użyteczności w badaniach społecznych i zastosowaniach w edukacji - poruszane są m.in. takie tematy, jak Badania nad grami między teorią a praktyką, Edukacyjne zastosowania gier, Techniki ludyczne w glottodydaktyce i komunikacji interkulturowej, Gry jako medium kultury popularnej i kultury fanowskiej, Gamification (gamifikacja, grywalizacja): zastosowanie zasad gier w różnych dziedzinach życia czy Gry i ich twórcy zabawa, sztuka, misja, rzemiosło?. Różnorodność tematyki odzwierciedla wieloaspektowość zjawisk związanych z grami, liczne - możliwe do obrania perspektyw badawczych oraz ewoluowania - formy, treści i role gier w życiu codziennym człowieka. Do udziału w konferencji i wyrażania opinii zaproszono medioznawców, glottodydaktyków, językoznawców, literaturoznawców, historyków, filozofów, antropologów, teoretyków i badaczy kultury, socjologów, psychologów i psychiatrów, pedagogów, informatyków, ekonomistów, prawników, oraz przedstawicieli innych dziedzin w tym nauk ścisłych. Co roku zapraszani są również dziennikarze, twórcy gier, gracze i e-sportowcy. O firmach - producentach gier, ani mru mru. Doktor Surdyk z PTBG nie widzi problemu w braku zainteresowania z ich strony. - Prawdopodobnie wyniki każdych badań, także i naszych, da się w jakimś stopniu skomercjalizować. Niekoniecznie w postaci policzalnego 7 Dyplom obroniony w 2007 r na Wydziale Grafiki ASP w Poznaniu (Promotor: prof. Krzysztof Kochnowicz) Status naukowy ludologii. Przyczynek do dyskusji Polskie Towarzystwo Badania Gier Homo Ludens 1 (2009) 19\n20 zysku uzyskanego w określonym czasie ze sprzedaży konkretnego produktu lub usług. Choć nieraz ta komercjalizacja jest na pierwszy rzut oka niezauważalna, lecz długofalowa i ma o wiele szersze rzesze beneficjentów. W końcu ziarnko piasku nie jest nic warte, wiadro piasku - niewiele, ale mało kogo stać na kupno pustyni. Z powodu braku wzajemnych relacji nie robimy z siebie pokrzywdzonych tylko robimy swoje. Może nieco lepiej radzą sobie nasi koledzy w USA, lecz to innym system szkolnictwa, inne warunki ekonomiczno-społeczne i status społeczny profesji naukowca, inna gospodarka i inne pieniądze. Formuła 1 rozdaje karty Przełomowym okazało się zamówienie od Marlboro na puzzle reklamujące wyścigi Formuły 1. Nikomu nieznana rodzinna firma zaoferowała pięciokrotnie niższą cenę niż renomowani konkurenci. Obok cennych dewiz tych kilka tysięcy pudełek otworzyło Treflowi dostęp do blisko 40 krajów na całym świecie i przychody ze sprzedaży 5 mln kart oraz 6 mln puzzli i gier przekraczające w 2010 r. 80 mln zł i ponad 20 mln euro. Ciekawy jest przy tym bardzo stabilny rynek zbytu. Generalnie produkcja wyrobów dla dzieci podlega różnym wahaniom. Gry i puzzle, z uwagi także na ich cenę, nie ulegają wahaniom koniunkturalnym, a Trefl nawet zwiększa obroty i swój udział we rynku. Mówi się w branży, że najtrudniejszy jest rynek gier. Dominują na nim Amerykanie. Nie zawsze wiąże się to z jakością i nierzadko zwyciężają triki marketingowe; czasem bardzo kosztowne akcje reklamowe, głównie w telewizji. Ale, gwoli prawdy, są też przykłady udanych przedsięwzięć, jak monopol, czy scrable, na których wykreowanie żadnej firm europejskich nie byłoby chyba po prostu stać. Przy tym specyficznym jest w tej branży, że o ile w USA sprzedaje się głównie produkt, w Europie liczy się w pierwszym rzędzie marka. Tradycja plus sukcesy mają ogromne znaczenie. Dlatego dziś rekomendacją polskiej firmy jest Certyfikat ISO 9001:2000 uzyskany w 2005 r, i - w trzy lata później - Złoty Laur Konsumenta 2008 zdobyty w ogólnopolskim konkursie, organizowanym przez Przegląd Gospodarczy Gazety Prawnej. Produkty Trefla zajęły I miejsce w kategorii Puzzle. W tym samym roku warszawskie biuro renomowanej wywiadowni gospodarczej Dun and Bradstreet Poland jako wyraz wiarygodności i uczciwości finansowej nadało Treflowi Certyfikat Przejrzysta Firma. Miarą sukcesu biznesowego jest również fakt, że założyciel i właściciel Trefla znalazł się w gronie stu najbogatszych Polaków. Śmieje się, odpowiadając na pytanie, czy dobry pomysł, to dobre pieniądze? - Bogactwo, to rzecz względna. Największą wartością jest marka, fabryka, produkty itd. A biznes jest bardziej opłacalny lub mniej i zależny od wielu różnych czynników. Ten akurat, przynosi zyski; wcale nie takie duże, ale za to bardzo stabilne. Choć nasze produkty można uznać go za niszowe. W Europie sprzedaje się gier planszowych i puzzli za ok. 2 mld. euro przy bardzo minimalnej tendencji wzrostowej. Rozwój następuje poprzez sukcesywne zwiększanie udziału w rynku, podzielonym między ok tys. firm, produkujących głównie gry oraz ok. 15 proc. puzzli. W Treflu, który zaspakaja głównie rynek polski i najbliższych sąsiadów: Czechów i Słowaków, na Węgrzech, w Rosji i na Ukrainie jest akurat odwrotnie. Natomiast bardzo delikatne są kwestie finansowe, związane z obrotem pieniężnym. W okresach kryzysowych wydłużają się okresy płatności, spadają możliwości kredytowania. Jednak nie ma mowy o tym, by Trefl uczestniczył w czymś na kształt wyścigu do sukcesu. Dominującym celem jest stabilność, dobra jakość, oddziaływanie na elementy wychowawcze i edukacyjne małych odbiorców i rodziców, ważniejsza niż ściganie się z kimkolwiek o miejsce na rynku, wielkie dochody i zyski. I jest to filozofia charakterystyczna dla całej europejskiej wielkiej piątki. Inaczej niż za Oceanem, gdzie firmy powstają, padają, nie ma przywiązania do marki, lecz osiągania celów krótkoterminowych. W Europie normą jest też zasada przyjaznego traktowania młodszych konkurentów, takich jak 25. letni Trefl, przez firmy z ponad stuletnią tradycją. Jednak gdy tylko Treflowi zajrzał w oczy kryzys rosyjski, a bank wypowiedział kredytowanie i stanął zaplanowany eksport, w kolejce natychmiast stanęli chętni do przejęcia firmy. Dziś korzysta się głównie z niewielkich kredytów obrotowych, które nie przekraczają zwyczajowych norm. Zaś w ramach dywersyfikacji i komplementarnej działalności Trefl jest także przedstawicielem zabawek edukacyjnych WITCH i miniaturowych modeli różnych pojazdów marki SIKU. Grupa Trefl - to także sport i to z najwyższej półki: sponsorowanie zespołów, z powodzeniem uczestniczących w rozgrywkach ligowych. Są nimi Trefl Sopot- drużyna koszykówki męskiej, Trefl Gdańsk - drużyna siatkówki męskiej oraz Atom Trefl - drużyna siatkówki żeńskiej. W latach sztandarową drużyną był Prokom Trefl biorący udział w rozgrywkach Polskiej Ligi Koszykówki i Euroligi. Filozofia tego przedsięwzięcia w portfelu działalności biznesowej traktowana jest, jako element działalności na rzecz społeczeństwa Wybrzeża. Dla właściciela Trefla sport miał być elementem przyjemnościowym. I biznesem z pewnością nie jest. Ale wymaga wiele serca, zdrowia i czasu, a wszystko, co się z tym wiąże traktowane jest, jako praca społeczna. Jedynym zyskiem jest promocja marki Trefl przez sport oraz pozytywne konotacje u społeczeństwa Pomorza. Ma na nie również wpływ działalność społeczna i charytatywna. Firma angażuje się we wszystkie przedsięwzięcia, w których można służyć tym, co najlepsze na rzecz szkół, przedszkoli, hospicjów i domów dziecka. Żeby zaś się to wszystko składało w jedną, harmonijną całość potrzebna jest dobra i bieżąca informacja zarówno o wynikach finansowych, sytuacji w firmie, sprzedaży. Znakomite oprogramowanie komputerowe dostarcza natychmiastowej wiedzy. A decyzje Decyzje podejmuje się nie na bardzo dużym, lecz średnim poziomie ryzyka, w oparciu o analizy, dostarczane przez specjalistów, którzy podpowiadają działanie, interpretując szanse podjęcia każdego dużego zamówienia, czy nowych rynków. I to jest klucz do stabilności firmy z karcianym symbolem na szyldzie, przypominającym kształtem pojedynczy puzzel zbliżony do symbolu trefla. * * * Określenie papierowy tygrys było w chińskiej tradycji i propagandzie tym, czym w staropolszczyźnie określenie strachy na Lachy. Mianem papierowego tygrysa przewodniczący Mao określał imperializm amerykański, sowiecki rewizjonizm, bombę atomową i własną żonę. W naszych realiach nic jednak nie stoi na przeszkodzie, by dosłownie potraktować dalekowschodni idiom, odnosząc go do przodującej firmy w papierniczej branży. Wszystko bowiem na to wskazuje, że Trefl SA naprawdę potęgą jest i basta. Po prostu As Trefl. MAG 20


Rozszerzenie pliku .CCXML - Jak otworzyć plik CCXML? File Extension CCXML - FileTypes\nJeżeli trafiłeś w to miejsce, to wysoce prawdopodobne jest, że masz problem z plikiem CCXML. Jeżeli chcesz otworzyć plik CCXML, bądź rozwiązać inny problem dotyczący tego typu pliku, zapoznaj się szczegółowo z informacjami na tej stronie.\nInformacje o pliku CCXML\nJak otworzyć plik CCXML?\nNajczęstszy problem, który występuje w momencie gdy nie możesz otworzyć pliku CCXML jest kuriozalny - brak zainstalowanej opdpowiedniej aplikacji na Twoim urządzeniu. Rozwiązanie jest badzo proste, wystarczy wybrać i zainstalować jednen (bądź kilka) program do obsługi CCXML z listy którą znajdziesz na tej stornie. Po poprawnej instalacji koputer powinien sam powiązać zainstalowane przed chwilą oprogramowanie z plikiem CCXML którego nie możesz otworzyć.\nProgramy, które otworzą plik CCXML\nInne problemy z plikiem CCXML\nPobrałeś i poprawnie zainstalowałeś jeden z programów a problem z plikiem CCXML nadal występuje? Może być kilka przyczyn takiej sytuacji - przedstawiamy kilka powodów, które tworzą najwięcej problemy z plikami CCXML:\nplik CCXML którego dotyczy problem jest uszkodzony\nw "Rejestrrze Windows" nie istnieje odpowiednie powiązanie pliku CCXML z zainstalowanym programem do jego obsługi\naplikacja, która obsługuje plik CCXML nie posiada odpowiednich zasobów komputera, albo nie zostały zainstalowane odpowiednie sterowniki które pozwolą programowi się uruchomić


[osprzęt silnika] Nierówne obroty :: Fiat Cinquecento, Seicento Forum\nTemat: [osprzęt silnika] Nierówne obroty\n25-06-2008, 23:23 #1\nJestem świeżutkim użytkownikiem tego forum\nMoja żona ma seicento 1100 rok 2002.Dzisiaj mi powiedziała,że na\nluzie silnik zaczyna nierówno pracować(trzęsie)a po przygazowaniu na\nchwilę się uspokaja po czym znowu trzęsie a następnie słyszy\njak załącza się wentylator-tak twierdzi.Powtarzalność jest duża\nw momencie jazdy w korkach.Co to może być?\n05-07-2008, 10:00 #2\nA na zimnym/ciepłym silniku są zawsze takie objawy? Czy tylko na ciepłym?\nCzy jak silnik na ciepłym zaczyna trzepać, to kiedy wentylator się załącza? Zaraz po tym jak zacznie silnik trzepać, czy jednak jest to dłuższa chwila i wtedy się załącza?\n05-07-2008, 20:44 #3\nlukvwp, przejedź się sam tym autkiem tak dla pewności i spróbuj dokładniej coś opisać\n06-07-2008, 11:20 #4\nmoże masz niesprawny ukł chłodzenia, np termostat się wiesza, w dużym korku się auto przegrzewa za mocno (czego żonka mogła nie zauważyć), dlatego się wentylator włącza a silnik chodzi nierówno w takiej nienaturalnej temp; jak przegazuje to troszeczkę więcej ciepła układ chłodzenia przez moment odbierze ale to na krótką chwilę;\nsma się faktycznie przejedź i zobacz czy to to czy możne jakiś inny bajer;\n13-07-2008, 19:58 #5\nSilnik trzepie(gorący silnik) a zaraz po tym załącza się wentylator.\nDzisiaj wymieniłem silnik wentylatora - na razie spoko, chociaż nie ma wysokich\ntemp.Stary wentylator oglądnąłem i nie widzę aby był zużyty na łożyskach.\nJedną rzecz zauważyłem - na nowym wiatraku jest wyważenie na starym brak.\nObawiam się że to nie będzie to.\nW momencie jak trzepało dodawałem gazu i na chwile było ok.\n14-07-2008, 07:26 #6\nMoże silnik w starym wentylatorze ma uszkodzone uzwojenia albo coś i to mogłą być przyczyna owego trzepania, w momencie kiedy załączał się ten wentylator to alternator wytwarzał wielkie obciążenie na silnik ( bo wiatrak pożerał dużooooo pradu na start) i stąd aż mogło nim telepać na wolnych obrotach.\n25-10-2008, 23:53 #7\nSC 1.1 MPI 2000\nWitam, i podczepię się pod temat\nw moim SC 1,1 MPI mam zainstalowany LPG. Silnikiem też podskakuje na wolnych obrotach.\nPodpiąłem się pod komputer gazowy i zaobserwowałem że sonda lambda bardzo wolno reaguje. Wydaje mi się że to jest przyczyna - sonda wskazuje że mieszanka jest bogata, komputer zmniejsza dawkę wtrysku, sonda dalej pokazuje ze jest bogato, po paru takich cyklach korekt mieszanka jest uboga a sonda dalej pokazuje bogato. Potem jednak reaguje i historia idzie w drugą stronę.\nPrzyczyna wydaje się leżeć w grzałce sondy lub zasilaniu. I tu moja konsternacja - po zmierzeniu napięcia zasilania grzałki(pin 3 i 4) okazało się ze jest tam 3,5 V. Spodziewałem się 12 V. Niestety nie mam schematu do MPI i nie wiem skąd to zasilanie przychodzi.\nMoże ma ktoś schemat lub wyjaśni ile tam powinno być.\n« [ogrzewanie] WENTYLATOR CHŁODNICY | [silnik] Maluchowskik gaźnik czy dobry ?? »\nbudowa silnika seicento 1100\nseicento wysokie wolne obroty\nfalujace obroty seicento\nfalujace obroty fiat seicento\ncinquecento 1100 wysokie obroty\nwysokie obroty seicento 1.1


Sompolno Pożyczka Gotówkowa Kalkulator - porównanie ofert kredytów.\nSOMPOLNO POŻYCZKA GOTÓWKOWA KALKULATOR\nLudzie, którzy nie mają żadnej pracy lub pracują w oparciu o umowę o dzieło mają problem, żeby otrzymać kredyt w banku. Właściwie bank domaga się, żeby źródło dochodów było stałe i opierało się o umowę o pracę bądź wypis z księgi podatkowej, jeżeli prowadzimy własną firmę. Dla klientów, którzy tego typu dokumentów nie mogą wykazać, oferta banków jest niedostępna. rozwiązaniem alternatywnym stają się pożyczki udzielane przez tak zwane parabanki, gdzie nie istnieje wymóg co do uzyskiwanego dochodu. Często nawet bycie bezrobotnym nie stanowi przeszkody, żeby otrzymać pożyczkę.\nJeśli nie znalazłeś informacji o Sompolno pożyczka gotówkowa kalkulator , skorzystaj BEZPŁATNIE z pomocy doradcy finansowego.\nAby otrzymać kredyt bankowy, trzeba wykazać się stałym źródłem dochodu. Poza tym nie można być dłużnikiem zarejestrowanym w Biurze Informacji Kredytowej. Jeśli takie zadłużenie posiadamy, bank nie udzieli nam żadnej pożyczki. Wtedy rozwiązaniem stają pożyczki chwilówki bez BIK. Nazwa tego produktu finansowego podkreśla, że kredyt udzielany jest również osobom zarejestrowanym w BIK. Plusem takiej pożyczki jest bez wątpienia krótki czas realizacji, natychmiastowa wpłata środków oraz możliwość załatwienia formalności przez Internet. Wszystko to sprawia, że są tak popularne. Instytucje pozabankowe są niewątpliwie silną konkurencją dla banków jeśli chodzi o udzielanie pożyczek klientom. W takich instytucjach pożyczkę można otrzymać szybko, nie zakopując się w formalnościach. Jest to propozycja doskonale wpisująca się w potrzeby klientów, którzy potrzebują pieniędzy na już. Jeśli jednak potrzebna jest nam duża suma, pozostaje nam jednak bank. Pożyczki udzielane przez instytucje parabankowe nazywane są chwilówkami, bo udzielane są szybko i na chwilę, a co za tym idzie, na niewielkie kwoty. Przeważnie kształtują się one na poziomie od kilkuset złotych do jednego tysiąca.\nSompolno ekspres gotówka\nSompolno duży kredyt bez bik\nSompolno creditor kredyt hipoteczny\nSompolno gbw kredyt studencki\nSompolno bez bik i zaświadczeń\nSompolno pożyczka gotówkowa na dowód\nSompolno chwilówki do 5000\nSompolno kredyt samochodowy bph\nSompolno kredyt firmowy na samochód\nSompolno kredyt na już\nSiewierz chwilówka online bez przelewu\nSępólno Krajeńskie kredyt cetelem\nGiżycko kredyt bank junior\nOleszyce kredyt na samochód pod zastaw samochodu\nDrohiczyn pożyczka bez biku


Warszawa, Polska: Oddłużanie Skup Spółek 299 ksh JDG Ochrona Podatkowa - Ogolnopolski Serwis Ogloszeniowy - Ogloszenia Polska. Darmowe ogloszenia - Bezplatne ogloszenia. Dzieki 4all mozna szybko i skutecznie znalezc mieszkanie, prace, nowych przyjaciol, cos sprzedac lub kupic albo umowic sie na randke. Darmowe ogloszenia drobne ze zdjeciem - cala Polska i Europa. Dodawanie ogloszen zwyklych jest w 100% darmowe.\nOddłużanie Skup Spółek 299 ksh JDG Ochrona Podatkowa (Polska)


Sprzedaż Obraz Taniec w morskiej toni\nSprzedaż Obraz Taniec w morskiej toni i informacje\nZ nami wybierz tanie Obrazy i plakaty. Produkt Obraz Taniec w morskiej toni e-Shop Oobrazy.pl Kup w cenie 30 PLN. Przetestuj produkt Obraz Taniec w morskiej toni jest zwykle sprzedawany po cenie 30 PLN. Sprawdź sklep, aby uzyskać bardziej szczegółowe i dokładne informacje o towarze.\nZaoszczędź na sprzedaży Obraz Taniec w morskiej toni. Możesz zobaczyć bieżące wydarzenie i rabaty na stronie sprzedawcy (tutaj nie musi być aktywne). Wierzymy, że zaoszczędzisz pieniądze, kupując pieniądze;)\n- kod EAN i ID towarów 1645667834\nZobacz jakie opinie mają użytkownicy o produkcie Obraz Taniec w morskiej toni\nPopularne opinie o Obraz Taniec w morskiej toni\nKupił: Obraz Taniec w morskiej toni\nRabaty na produktyObraz Taniec w morskiej toni\nCeneo jest świetnym doradcą przy zakupie . Możesz spojrzeć na pytania Obraz Taniec w morskiej toni. Lub po prostu przejrzyj listę e-sklepów oferujących Obrazy i plakaty i wybierz najbliższy punkt dystrybucji i najwyższą cenę. Sprawdź najlepsze ceny w ceneo


Tusk: START II nie zmienia planów ws. nowej wersji tarczy - RMF 24\nTusk: START II nie zmienia planów ws. nowej wersji tarczy\nCzwartek, 8 kwietnia 2010 (21:36)\nAktualizacja: Czwartek, 8 kwietnia 2010 (22:07)\nOtrzymaliśmy zapewnienie, że START II w niczym nie zmienia naszych wspólnych planów dotyczących nowej wersji tarczy antyrakietowej - powiedział Donald Tusk po spotkaniu z amerykańskim prezydentem Barackiem Obamą. To zapewnienie zabrzmiało mocno i jednoznacznie - dodał.\nWedług szefa polskiego rządu, podczas spotkania Barack Obama "delikatnie zasugerował", że wokół traktatu START II powstają pewne napięcia, ale one "są do przepracowania".\nTusk: Amerykańsko-rosyjskie porozumienie nie zmienia niczego ws. projektu nowej tarczy\nDonald Tusk zapytany o wizytę Baracka Obamy w Polsce odparł, że prezydent Stanów Zjednoczonych ma - sądzę - otwarte zaproszenie do przygniatającej większości krajów na świecie. (…) Nie róbmy z siebie tak głębokiej prowincji. Wizyty mają sens wtedy, kiedy obie strony tego chcą, a nie wtedy, kiedy jedna strona prosi, a druga nie znajduje czasu.\nBarack Obama spotkał się w Pradze z przywódcami państw Europy Środkowej i Wschodniej. Oprócz polskiego premiera zostali na nie zaproszeni także prezydenci Czech, Estonii, Litwy, Łotwy i Rumunii oraz premierzy Bułgarii, Czech, Chorwacji, Słowacji, Słowenii i Węgier.\nW czwartek przed południem prezydenci USA i Rosji, Barack Obama i Dmitrij Miedwiediew, podpisali w stolicy Czech nowy układ o ograniczeniu zbrojeń strategicznych (START). Obama nazwał traktat kamieniem milowym, a Miedwiediew mówił o historycznym sukcesie.