Ziemniaki faszerowane mięsem mielonym - Zmiksowana.pl\nEdyta Andrzejczuk 11 stycznia 2015 Dania główne, Mięso\nZiemniaki faszerowane mięsem mielonym i sosem pomidorowym\nPrzedstawiałam Wam już ziemniaki zapiekane z kurczakiem, a teraz pora na ziemniaki faszerowane mięsem mielonym. Danie, które mój T. uwielbia. Zresztą On lubi wszystkie dana z mięsem mielonym: od hamburgerów, przez makarony nadziewane, makarony z sosem, makarony przekładane, pulpety, gołąbki…\nPrzyznam, że do tego dania zainspirowała mnie wizyta w jednym z barów w Gdańsku na Długim Targu. Tam wybór farszów do ziemniaków ogromnych wielkości jest niesamowicie różnorodny. Zakochałam się w tym jedzeniu i jestem pewna, że za każdym razem, gdy tam będę, nie ominę tej knajpki.\nZiemniaki faszerowane mięsem mielonym to pomysł na nienudne danie. Niby nadal są to ziemniaki z mielonym i sosem pomidorowym, ale w jakże odmiennej wersji!\n2 bardzo duże ziemniaki (moje były ogromne)\nok. 300 g mięsa mielonego (wieprzowe, wołowe lub mieszane)\n1 puszka pomidorów (w sezonie można użyć świeżych)\nZiemniaki wyszorować, ugotować je w dość mocno osolonej wodzie do miękkości (bez obierania). Duże ziemniaki dłużej się gotują, wiec warto sprawdzić np. nożem (przebić je), czy są miękkie.\nna rozgrzanej oliwie (np. w dużej patelni) podsmażyć posiekaną drobno cebulkę i przeciśnięty czosnek. Dodać mięso mielone i chwilę razem wszystko przesmażyć do momentu, aż mięso nie będzie surowe. Paprykę wymyć, pokroić w kostkę i dodać do mięsa. Całość zalać pomidorami z puszki i dusić kilka minut. Dodać odsączoną z zalewy fasolę, posiekane oregano, sól i pieprz.\nUgotowane ziemniaki poprzekrajać na pół (nie obierać), środek lekko wydrążyć i położyć go obok ziemniaków, a w wydrążone miejsce wlać gorący sos mięsny.\nZiemniaki faszerowane mięsem mielonym podawać od razu. Opcjonalnie można je posypać startym serem i chwilę zapiec w piekarniku, choć zabieg ten osobiście uważam za zbędny.\nfasola mięso mielone pomidory sos ziemniaki\nBeza czekoladowa czyli Czekoladowa Pavlova Co zrobić, gdy z innych wypieków zostaną białka? Zdecydowanie bezę! Zamiast tradycyjnej Bezy Pavlovej można...


Kubica pojedzie cysterną, leciutkie Toyoty wygrały\nWiadomości24 » Sport » Motorowe » Kubica pojedzie cysterną, leciutkie Toyoty wygrały\nData dodania: 2009-04-25 19:16\nZwycięstwo w kwalifikacjach kierowców Toyoty nie było sprawką jedynie dobrej formy bolidów japońskiego teamu. Bolidy Trulliego i Glocka były najlżejsze w stawce. Robert Kubica wystartuje jutro zatankowany pod kurek.\nBardzo ważnym elementem w każdej sesji kwalifikacyjnej jest waga bolidu zależna od ilości paliwa w samochodach. W tym sezonie, waga bolidów jest nam znana już kilka godzin po kwalifikacjach.\nLekki równa się szybki\nDziś najlżejszymi samochodami dysponowali Timo Glock - 643 kg oraz Jarno Trulli - 648,5 kg. Ci dwaj kierowcy wystartują jutro z pierwszego rzędu. Robert Kubica, który podczas drugiej części kwalifikacji miał problemy techniczne (nie działało radio zespołu), wystartuje do wyścigu z pełnym bakiem. Bolid Kubicy waży aż 698,6 kg i jest to największa waga, jaką osiągnął bolid, odkąd w F1 udostępniane są te informacje.\nWydaje się, że kierowcy z małą ilością paliwa wystartują na miękkim ogumieniu tak aby tuż po starcie dysponować szybszymi bolidami. Miękka mieszanka zapewnia bowiem lepsze czasy okrążeń. Niestety szybko się zyżywa, szczególnie w tak dużej temperaturze, jaka panuje na torze Shakir. Miękkie opony na starcie będą oznaczały szybki zjazd do boksów i wymianę na opony twarde. Wszystko może się jednak zmienić, gdy zapowiadana burza piaskowa dotrze nad obiekt w Bahrajnie.\nBMW na jeden pit stop?\nRobert Kubica i Nick Heidfeld wystartują ciężkimi bolidami (Niemiec ma paliwa tylko na jedno okrążenie mniej od Polaka) co oznacza, że mogą pojechać na jeden pit stop w wyścigu. Wszystko będzie zależało od zużywania się opon w ich samochodach.\nZa blokowanie Marka Webbera, karę przesunięcia o trzy pozycje na starcie, otrzymał Adrian Sutil.\nTagi: F1 Kubica bmw kwalifikacje Bahrain


Zrobiłam ten naturalny peeling i przeżyłam szok! Moja skóra wypiękniała!\nNaturalny peeling do ciała to obowiązkowa pozycja w pielęgnacji skóry. Skóra się złuszcza i jeśli nie usuniemy martwego naskórka to zalega on na powierzchni i utrudnia skórze regenerację, odżywianie czy oddychanie. Tym samym skóra się szybciej starzeje. Niemniej nie namawiam nikogo do stosowania peelingów drogeryjnych. Wystarczy rzut wprawionego w czytaniu składów oka na etykietę, a można przyprawić się o palpitacje serca. Mam dla Ciebie znacznie lepszą, skuteczną i co najważniejsze bezpieczną alternatywę kupnych peelingów. Zyskujesz piękną skórę i nie wydajesz kasy na trucizny.\nJak wykonać naturalny peeling do ciała\n, może być szara, nierafinowana\nopcjonalnie kilka kropli olejku eterycznego np. herbacianego\nWszystkie składniki dokładnie wymieszaj\nten naturalny peeling wykonaj bezpośrednio przed wykorzystaniem\nw wannie lub pod prysznicem nałóż na wilgotną skórę\nmasuj dokładnie całe ciało od dołu ku górze\nna koniec dokładnie spłucz\nJeżeli masz bardzo wrażliwą skórę masuj ją bardzo delikatnie i zastosuj sól drobnoziarnistą.\nNie nakładaj peelingu na suchą skórę.\nNie stosuj miodu kiepskiej jakości.\nJeżeli wymagasz większego nawilżenia, czy masz skórę wrażliwą, dodaj więcej miodu. Miód to humektant i kapitalnie nawilża skórę.\nNie stosuj peelingu jeżeli masz jakieś rany czy skaleczenia na ciele.\nJeżeli skóra Twojej twarzy jest wrażliwa, delikatna, naczynkowa – nie stosuj peelingu na twarz a przy reszcie ciała dokładnie obserwuj reakcje.\nJakich efektów możesz się spodziewać po tym naturalnym peelingu\nSól i soda kapitalnie rozprawiają się z martwym naskórkiem, dogłębnie oczyszczają. Sól działa również grzybobójczo i bakteriobójczo, natomiast miód wspaniale nawilża, odkaża, zmiękcza naskórek, wspomaga leczenie stanów zapalnych, odżywia skórę. Z resztą to nie jedyne cudowne właściwości miodu. Jeśli interesują Cię jego niesamowite walory odsyłam do wpisu – 6 niezwykłych właściwości miodu, które po prostu musisz znać!\nPo tym naturalnym peelingu skóra staje się jedwabiście wygładzona, idealnie oczyszczona, bez grama martwego naskórka, rozświetlona. Dzięki zastosowaniu miodu również idealnie nawilżona. Jak zastosowałam pierwszy raz ten peeling nie mogłam wyjść z podziwu nad swoją skórą. Taki zwykły zabieg a zdziałał tyle dobrego! Od tamtego czasu stosuję go systematycznie i pozostanie ze mną już na zawsze. Bo w prostocie i naturze tkwi największa moc!\nciałonaturalny peelingpeelingpeeling do ciałaskóra\nJa tylko kawowy. Jak będę miała miód, to z pewnością wypróbuję\nZazwyczaj robię cukrowy lub kawowy. Jeśli taki skuteczny, to też muszę wypróbować. 🙂


Kaczyński: Nasza współpraca z Niemcami jest potrzebna, ale rozwój na Pomorzu Zachodnim musi być zintegrowany z Polską - - Forsal.pl – Biznes, Gospodarka, Świat\nforsal.plKaczyński: Nasza współpraca z Niemcami jest potrzebna, ale rozwój na Pomorzu Zachodnim musi być zintegrowany z Polską\n16 września 2018, 16:33 | Aktualizacja: 16.09.2018, 16:39\nNasza współpraca z niemieckim sojusznikiem jest potrzebna także na tej ziemi, ale rozwój musi być polski, zintegrowany z Polską - podkreślał Jarosław Kaczyński podczas konwencji regionalnej w Szczecinie.\nMusimy dać z siebie więcej - zachowajmy nasz umiar i pokorę; dzięki naszym działaniom w całej Polsce zmienia się system społeczny i gospodarczy; my ten system zmienimy - mówił w niedzielę premier Mateusz Morawiecki podczas konwencji regionalnej w Szczecinie.\n"Znacie pewnie ta anegdotę, jak do tego premiera, który rządził siedem lat chudych niedawno dzwoni kuzyn i pyta: co robisz. Nic, jestem w pracy. I właśnie tak mówili. To była to gnuśność, pasywność, inercja to nic nierobienie" – powiedział Morawiecki, wywołując brawa.\nPrezes PiS spotkał się wcześniej z Danutą Szyksznian-Ossowską ps. Srenka, żołnierzem AK Wilno i więźniem NKWD, która brała udział w spotkaniu wyborczym.\n>>> Czytaj też: Piesi rzucili rękawicę zmotoryzowanym. W polskich miastach trwa walka o drogi\nbelfer(2018-09-16 17:12) Zgłoś naruszenie 258\nPremier cytuje "jedną z najstarszych pieśni z czasów Bolesława Krzywoustego". I to właściwie wystarczy za komentarz. Morawiecki studiował historię i dobrze wie, że z tego okresu prawie nie ma zachowanych tekstów, o pieśniach nie mówiąc. Świadomie bajdurzy dla efektu, bo jak już dawno zauważył klasyk "ciemny lud to kupi"\nMirror(2018-09-16 21:19) Zgłoś naruszenie 32\n@belfer, bo premier studiował historię - ale cholokałstu - więc czego się spodziewasz?\nMarek(2018-09-16 17:53) Zgłoś naruszenie 113\nPit12 - a moze tak do podrecznika historii zagladnac cwoku i sie nie osmieszac !!\nPit12(2018-09-16 17:28) Zgłoś naruszenie 411\nA w Szczecinie mamy Wały Chrobrego które zbudował, jak wiadomo, Bolesław Chrobry...\nert@ert-blog.pl(2018-09-16 21:25) Zgłoś naruszenie 73\n...geniusz oczywisty: poparł integrację owego Pomorza z Polską...geniusz...\nClick(2018-09-20 16:55) Zgłoś naruszenie 10\nTroche historii: Mieszko I zdawal sobie sprawe z wagi Pomorza Zachodniego i dlatego za obietnice ustanowienia stolicy calego ksiestwa w Sczinske (lacinskie Schinesge czyli dzisiejszy Szczecin) i wstrzymania sie od chrzescijanskiego prozelityzmu (Pomorze bylo poganskie i czcilo boga Tryglawa) uzyskal zgode pomorskiego patriarchatu. Niestety kleiste lapy zadzialaly i kosciol nie wytrzymal. Zalozyl biskupstwo w Kolobrzegu co tak wkurzylo pomorzan, ze w 1004 roku wzniecili rewolte i Pomorze oderwalo sie od Polski. Od tego czasu Pomorze zaczelo niemczec i nigdy juz nie mialo wiekszych szans na powazna unie z Polska. To pierwszy i niestety nie ostatni przypadek niszczenia polskiej racji stanu przez kosciol.\nble, ble (2018-09-17 01:39) Zgłoś naruszenie 11\nruska agentura w Szczecinie


przystanek anusin: Przystanek sto dwudziesty pierwszy\nBy Annavilma - września 13, 2009\nopakowana 13 września 2009 23:22\nStoliczek bardzo ladny! O ilosci nog nic nie bede mowic, bo to akurat znam, jak sie mozna bylo spodziewac, hrehrehre\nCzekam na zdjecia pasiaka, jak juz te pare wieczorow odwalisz. Psie klaki znajdujemy po np otwarciu puszki z czymkolwiek...podnosisz wieczko i pierwsza rzecz, jaka widac to przynajmniej jeden psi wlos, hehehe...a pomyslec, ze MY mamy psa gladkowlosego. Podobno ;))))\nsekutnica 14 września 2009 08:12\nCzy to ten sam paskudny stolek, ktory pokazywalas jakis czas temu? przemiana zadziwiajaca ...\nannavilma 14 września 2009 08:23\nA i owszem, ten sam :) No wlasnie dlatego nie bede przejmowac sie ze pare szczegolow moglo mi wyjsc lepiej. Nastepnym razem bedzie lepiej. A stolek dostal swoje drugie zycie i sie ciesze :)\nOpakowano, przestraszylas mnie tymi puszkami, ide zajrzec ... ;-)\nŚwiece i ogarki 14 września 2009 13:20\nStolek sliczny znaczy stoliczek do kawy, zdobienie dekucostam? Mam nadzieje, ze lato przypomni jeszcze sobie o obowiazkach, wszak do 21 wrzesnia w kalendarzu ma zapis!!! U nas dzis przypomnialo, sloneczko swici i cieeeplo a nawet goraco sie zrobilo.U was tez tak ma byc i kawa na stoliczku w ogrodzie.\nszymi8 26 września 2009 17:01\nJa chce też mieć takie Rumowisko , jakie jest u ciebie , z taką ilością biżuterii, własnoręcznie wykonanej, cuda, cuda , cuda :)


Witaminy i minerały | my-life.pl - my-life.pl | naturalne suplementy diety dla ciała i umysłu\nDo prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka potrzebne są makro- i mikroelementy. Minerały i witaminy wpływają na ogólny stan zdrowia, kondycję i odporność. Dostarczanie witamin i minerałów w codziennej diecie może być niewystarczające, dlatego warto sięgnąć po sprawdzone suplementy w postaci kapsułek, tabletek, syropów i proszków do...\nDo prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka potrzebne są makro- i mikroelementy. Minerały i witaminy wpływają na ogólny stan zdrowia, kondycję i odporność. Dostarczanie witamin i minerałów w codziennej diecie może być niewystarczające, dlatego warto sięgnąć po sprawdzone suplementy w postaci kapsułek, tabletek, syropów i proszków do sporządzania roztworów do picia.\nWartościowe preparaty są znakomicie przyswajalne, zapewniają wzmocnienie układu immunologicznego i wspierają pracę narządów wewnętrznych i zapobiegają chorobom spowodowanym niedoborami.\nSuplementy bogate w sole mineralne i witaminy są najlepszą metodę profilaktyki zdrowotnej dla całej rodziny. Wysoki poziom witamin i minerałów pozwoli dzieciom na prawidłowy rozwój fizyczny i intelektualny. Mikroelementy w kapsułkach i tabletkach to także skuteczny sposób na szybszy powrót do sprawności po doznanych kontuzjach i uszkodzeniach układu ruchu. Prawidłowa podaż mikroelementów podnosi zdolność regeneracji organizmu.


Darmowy poker w kasynie atlantis online nmufn\nDarmowy poker jest tym, czym powinna się zainteresować każda osoba planująca wejść w ten niezwykle satysfakcjonujący rodzaj zabawy hazardowej. Pomoże w zapoznaniu się z zasadami i strategiami, bez których ani rusz w rywalizacji z bardziej i mniej zaawansowanymi graczami z całego świata, podczas gry na prawdziwe pieniądze. W kasynie online „Loki” możemy grać również na urządzeniach mobilnych. Nie tylko uruchomimy gry, ale także bezproblemowo założymy konto, skorzystamy z bonusów i promocji, jak i, wpłacimy depozyt oraz pobierzemy wypłatę. Bonus pojawi się w dowolnym momencie. to nie więcej niż dwadzieścia cztery godziny. Bobcasino. Żaden depozyt nie jest tutaj wymagany, ponadto otrzymasz ponad 100 darmowych spinów w kasynie online bez depozytu. W tej chwili bardzo łatwo jest uzyskać w kasyno online darmowe spiny za rejestracje bez wymaganego depozytu lub danych karty – wystarczy założyć konto w kasynie internetowym, które oferuje ten typ bonusu. Niemal w każdym kasynie masz dostępną tę W branży gier hazardowych online wielu operatorów wybiera ścieżkę, którą należy podążać w zakresie oferty produktów i koncentruje się na zakładach sportowych lub grach kasynowych online. Jednak od czasu do czasu na rynku pojawia się renomowany Bonusy w kasynie online W naszej witrynie internetowej obejmującej między innymi kasyno online ranking zestawiliśmy popularne bonusy, z jakimi możesz spotkać się w kasynach online. Są to ogólnie rzecz biorąc premie od kasyna dla nowych użytkowników Darmowy spin w kasynie z punktu widzenia tych działań, abyśmy przetłumaczyli. Człowiek pracy nie może tu marzyć nawet o cząstce takiej wolności, nie stanowi problemu. A za wypominanie tych sądów, o ile gdzieś po drodze nie płynie prąd.\nW kasynie online „Loki” możemy grać również na urządzeniach mobilnych. Nie tylko uruchomimy gry, ale także bezproblemowo założymy konto, skorzystamy z bonusów i promocji, jak i, wpłacimy depozyt oraz pobierzemy wypłatę. Bonus pojawi się w dowolnym momencie. to nie więcej niż dwadzieścia cztery godziny. Bobcasino. Żaden depozyt nie jest tutaj wymagany, ponadto otrzymasz ponad 100 darmowych spinów w kasynie online bez depozytu.\nPoker za darmo można znaleźć w internetowym kasynie Total Casino i stanowi on wersję demo pełnej wersji gry w pokera. Warto przypomnieć, że standardowo, aby grać w pokera czy inne gry kasynowe online, konieczna jest rejestracja osobistego konta gracza (w tym przesłanie skanu dowodu osobistego), natomiast jeśli chcemy wypróbować poker darmowy, nie musimy zakładać konta. Odbierz aż 50 darmowych spinów na grę Fire Joker w kasynie Vulkan Bet. Skorzystaj z tego ekskluzywnego bonusu, który jest dostępny tylko tutaj. Vulkan Bet kasyno bonusy są znane z tego, że są one dla graczy naprawdę korzystne i właściwie nigdy nie zawodzą. Darmowy Poker » Texas Hold’em Poker 3D Texas Hold’em Poker 3D Zagraj Grać na prawdziwe pieniądze Texas Hold’em to jedna z najpopularniejszych wersji pokera. Można go znaleźć w każdym kasynie stacjonarnym oraz online, ma Możliwość zagrania w tę Bonus bez depozytu w kasynie Betamo to najgorętsza oferta tej zimy. Odbierz aż 20 free spinów na slot Book of Aztec i zagraj o duże wygrane. Tylko korzystając z naszej strony, użytkownicy mają szansę na uzyskanie ekskluzywnego bonusu bez depozytu w kasynie Betamo. w kasynie Betamo. Dla przykładu: W bonusie 100% do 200 PLN, środki bonusowe musisz obrócić 6 razy w zakładach lub 99 razy w Kasynie lub 99 razy w Kasynie na żywo. Oznacza to, że przy bonusie 20 PLN, musisz obrócić 120 PLN w zakładach lub 1980 PLN w Kasynie lub w 1980 PLN w Kasynie na żywo, aby móc wypłacić dodatkowe środki.\nSzeroki wybór gier w Darmowy Poker online! w XX wieku stał się on również popularny w kasynach naziemnych, zwłaszcza w Las Vegas czy Atlantic City.\nJan 23, 2017 · Bardzo lubimy promocje kasynowe, w których możemy połączyć dwie, niby odrębne dyscypliny. Na przykłąd w Unibet w każdy weekend aż do końca marca grając w kasynie na żywo dostaniesz darmowy zakład sportowy. Czyż nie brzmi to zachęcająco? W każdą sobotę i niedzielę punktualnie o 14:00 rusza koło ruletki na stole Goal Roulette. Za każde 125 złotych obróconych w ciągu\nMay 25, 2020 · Jak grać w pokera w najlepszym kasynie online Czy umiesz grać w kasynie? Jeśli tak, jest kilka ważnych wskazówek, których należy przestrzegać, aby odnieść sukces. Pierwszą rzeczą, którą musisz zrobić, to zrozumieć ocenę kasyna. Uczestnik może się dowiedzieć. Ocena kasyna zawiera podsumowanie kasyna i pozwala zrozumieć, czego można się spodziewać podczas gry Poker automaty za darmo – zagraj w poker wideo Możesz jeszcze nie wiedzieć, że gry wideo poker online dzielą się na dwa podstawowe typy. Różnią się one między sobą znacznie, więc warto wiedzieć, że takie istnieją. To od Ciebie zależy, który z tych typów wybierzesz, wszystko zależy od tego, w której będziesz się lepiej czuł. Gry hazardowe za darmo 77777; Metody Płatności O nas Oprogramowanie Poker Online Polityka Cookie się w żadnym kasynie online za pośrednictwem strony Sloty w kasynie bez ściągania mają tę przewagę, że możesz grać w przeciągu kilku sekund w gry na swoim komputerze online, które zobaczyłeś już w swoim ulubionym kasynie. Oprogramowanie kasyna bez konieczności żadnego ściągania jest szczególnie polecane dla graczy, którzy nie są w stanie sciągnąć oprogramowania na swój\nApk z nawiedzonym domem na androida


Secesyjna kamienica w Warszawie zabytkiem\nczwartek, 21 grudnia 2017 09:59\nMazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków – Jakub Lewicki podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków secesyjnej kamienicy Szymborskich, wzniesionej ok. 1902 r., położonej przy ul. Mokotowskiej 39 w Warszawie, wraz z terenem posesji, z uwagi na zachowane wartości artystyczne i naukowe. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.\nObiekt sąsiaduje z narożną kamienicą o zbliżonym gabarycie oznaczoną adresem Koszykowa 24, współtworząc z nią zamknięty układ obramowujący wspólną przestrzeń podwórza,. Obydwa budynki wzniesiono dla tych samych inwestorów – przedsiębiorcy budowlanego Apolinarego Szymborskiego i jego żony Cecylii, prawdopodobnie według projektu Juliusza Dzierżanowskiego. Pierwotnie w miejscu kamienicy przy ul. Mokotowskiej 39 stał przyuliczny pałacyk Szymborskich, zapewne dwupiętrowy, którego reliktem jest uskokowa forma elewacji podwórzowej domu frontowego wraz z wieloboczną przybudówką z tarasem.\nKamienica jest charakterystycznym przykładem warszawskiego domu czynszowego o wysokim standardzie, którego kształt wynika z zasad XIX-wiecznej urbanistyki. Chronologia i sposób kształtowania się zabudowy parceli odzwierciedla przeobrażenia tkanki miejskiej Warszawy i charakterystyczną dla tego okresu intensyfikację zabudowy śródmiejskich kwartałów, zyskującej wielkomiejski charakter. Obiekt jako spójnie zaprojektowana całość wykazuje wysokie walory artystyczne, uwidaczniające się w nasyconym secesyjnym detalem prześwicie bramnym i reprezentacyjnej klatce schodowej. Przestrzenie te dostarczają cennych przykładów rozwiązań dekoracyjnych w stylu Art Nouveau, które w warszawskich budynkach wskutek zniszczeń i powojennych ingerencji ocalały zazwyczaj jedynie fragmentarycznie. Walory plastyczne oraz wysokiej klasy poziom koncepcji i wykonania sztukaterii, wykonanych prawdopodobnie przez pracownię Franciszka Rotha, sytuuje je wśród najlepszych tego typu rozwiązań w Warszawie. W przejeździe bramnym pojawia się rozbudowana artykulacja złożona z pilastrów, płycin, kanelowanych konsol i podziałów sufitu oraz zdobienia w postaci główek kobiecych i roślinnego fryzu podsufitowego. We frontowej klatce schodowej schody, licowane białym marmurem ograniczone są metalową, ozdobną balustradą, zaś ściany obiega fryz z motywami stylizowanych tulipanów o miękko gnących się liściach i łodygach, tworzących misterne linearne sploty uzupełniony uskrzydlonymi maskami kobiecymi z motywami liści kasztanowca.\nCennym i jedynym zachowanym w obrębie fasady elementem definiującym styl obiektu są masywne balustrady balkonów o indywidualnym wyrazie oraz ozdobne, wolutowe wsporniki balkonów.


Szafa muzyczna | Czerwiec w Szpitalna 1\n4 czerwca 2018 Chillout, Electronica, Koncerty i festiwale, Pop, Rock Alternatywny, Wyróżnione\nCzerwiec na Szpitalnej 1 obfituje w wydarzenia taneczne najlepszego sortu. W tym miesiącu w klubie usłyszymy występy ponad 20 artystów pochodzących z różnych stron świata oraz creme de la creme polskiej sceny klubowej.\nNa Szpitalnej 1 wystąpią m.in, Via App, pochodząca z Nowego Jorku DJka specjalizująca się w awangardowej odsłonie muzyki elektronicznej, Ciarra Black, DJka i producentka, która wyrobiła sobie bardzo mocną pozycję na nowojorskiej scenie, grając regularnie świetne sety w takich klubach jak Bossa Nova Civic Club. Nie obce są jej również rave’y w opuszczonych przestrzeniach.\nDeltatron to jedna z najważniejszych postaci na południowoamerykańskiej scenie współczesnej elektroniki, producent, absolwent Red Bull Music Academy (Tokio, 2014), w którego muzyce słychać inspiracje hip hopem, trapem i brzmieniami afroperuwiańskimi. Novo Line to alias Nata Fowlera, który specjalizuje się w nietypowym wykorzystaniu narzędzi studyjnych z lat osiemdziesiątych niezgodnie z ich przeznaczeniem. Powstała w ten sposób poezja dźwiękowa ma być tępa, a zarazem precyzyjna, a wszystko w palecie dźwięków zaczerpniętych ze złotej ery gatunku AOR (Adult Oriented Rock). Albrecht Wassersleben, Carl Suspect, Philipp Demankowski reprezentanci niemieckiej sceny niezależnej odwiedzą Szpitalną 1 z okazji celebracji nowych wydawnictw muzycznych rezydentów klubu, Olivii oraz Chino.\nSłuchaczy lubiący zatracić się w koncertowych brzmieniach zadowoli fakt, iż na scenie Szpitalnej 1 wystąpią Better Person oraz Romantic Fellas. Better Person czyli solowy projekt Adam Byczkowskiego to przede wszystkim uwodzące syntezatorowe ballady, jednocześnie zmysłowe i złowieszcze. W brzmieniu Better Person odnaleźć można ślady wpływu Arthura Russella czy Sade, ale także Davida Lyncha i Andrzeja Zauchy. Natomiast Romantic Fellas to pochodzący z Krakowa zespół, którego muzyka daje się opisać jako klimatyczny, alternatywny pop o subtelnym brzmieniu wynikający z zamiłowania kolektywu do analogowych syntezatorów. Koncert promować będzie nową EP zespołu zatytułowaną „Romantic hotel”, gdzie zespół z charakterystyczną ironią opowiada o miłosnych perypetiach boya hotelowego, niespełnionego kochanka oczekującego na telefon czy przypadkowo zakochanego Cassanovy.\nKoncerty i imprezy to nie jedyne co oferuje Szpitalna 1. Na stałe do programu klubowego weszły Live Act – meet, talk & jam, czyli spotkania mające na celu przybliżenie sztuki tworzenia muzyki wszystkim osobom zainteresowanym produkcją własnych utworów oraz zajęcia z DJingu, które odbywają się co środę w ramach cyklu Open Decks. Warsztaty prowadzone są przez doświadczonych DJów i producentów. One Artists Day to wydarzenie prezentujące młodych artystów z Krakowa, poruszających się po wizualnych dziedzinach sztuki. To spersonalizowany event, podczas którego zaproszony Artysta jest odpowiedzialny za cały koncept wydarzenia – od oprawy wizualnej, muzycznej po zagospodarowanie przestrzeni klubu Szpitalna 1, a nawet ustalenie dedykowanego menu. Gościem pierwszej odsłony cyklu był Rafał Gawlik.\nKolejnym novum w programie klubu jest cykl RAUT, czyli pokazy filmowe przybliżające widzom kino niszowe\nsytuujące się poza głównym nurtem. Selekcja filmów oparta jest o współpracę z instytucjami oraz selekcjonerami festiwali filmowych z różnych zakątków świata. Wstęp na te wydarzenia jest darmowy.\nKlub w czerwcu świętuje także sukcesy wydawnicze swoich rezydentów. Olivia, której produkcyjny debiut noszący nazwę „Skawa” ukazał się nakładem K-Hole Trax, spędziła za gramofonami ponad dekadę, dzięki ciężkiej pracy stając się jedną z najlepszych europejskich DJ-ek. To doświadczenie oraz fascynację brzmieniami maszyn Rolanda słychać na jej debiutanckiej EP-ce. „Skawa” opiera swój groove na skocznym rytmie, dźwiękach gwizdka i chwytliwej melodii przeplecionej acidowym świergotem. Chino to artysta o jednym z najbardziej charakterystycznych brzmień na polskiej scenie. Jego produkcje to wypadkowa wyjątkowych dźwiękowych połączeń, ostrych syntezatorowych linii, acidowych loopów, czy ciężkich basowych uderzeń zamkniętych w fascynującą całość. Nowy album Chino zatytułowany „Kolaps” ukazał się na winylu nakładem niemieckiego wydawnictwa shtum i dostępny jest m.in. w warszawskim Side One.\nBilety na wydarzenia można nabyć codziennie w klubie od godziny 13.00, w dniu wydarzenia na bramce oraz przez platformę Going.


Strona główna /\tCzytelnia /\t"Zielone Brygady. Pismo Ekologów" /\tnr 5 (185), lipiec 2003 /\tSTAROŻYTNOŚĆ A EKOLOGIA\nW ostatnich latach pojawiło się wiele książek i setki publikacji twierdzących, że takie pojęcia jak kryzys ekologiczny czy niszczenie środowiska naturalnego nie są wyłącznie udziałem współczesnej cywilizacji, a ludzkość – poprzez swą dewastacyjną naturę i wynikłe z niej działania – miała z nimi do czynienia już w starożytności. Z publikacji tych dowiadujemy się, że niemal od zarania dziejów ludzie dewastowali przyrodę i degradowali środowisko naturalne.\nCzy poglądy takie – w odniesieniu do prahistorii – są wynikiem koniunktury w pisaniu o ekologii?\nCzy to, że poglądy takie ujawniły się z chwilą, gdy kryzys ekologiczny stał się codziennością tej cywilizacji, można złożyć na karb szukania w tzw. „naturze ludzkiej” winy za własne przewinienia?\nCzy zawsze nasz stosunek do świata przyrody był taki jak dziś?\nCywilizacja, w której uczestniczymy, z pewnością zasługuje na miano szczególnej. Jedną z cech tej szczególności jest chociażby to, że jej uczestnicy – wtórując medialnym i edukacyjnym autorytetom – uważają ją za szczytowe osiągnięcie ludzkości.\nJeśli oprzeć się na przekazach starożytnych, to pogląd taki wydaje się być odosobniony.\nStarożytni w oparciu o przekazy tradycji duchowych uważali, że są uczestnikami czasu schyłkowego, następującego po okresie „złotego wieku”. Wyznaczający kierunki obecnej cywilizacji bez cienia wątpliwości zapewniają nas, iż kroczymy drogą szczytowych możliwości rodzaju ludzkiego. Ze środków masowego przekazu oraz systemu edukacyjnego dowiadujemy się nie tylko o swej wyższości nad innymi gatunkami, lecz również o przewadze nad naszymi przodkami.\nMniej więcej od połowy lat 80-tych XX w. pojawiają się publikacje mówiące o degradacji przyrody przez naszych pradziadów, od wczesnego paleolitu poczynając a na początku naszej ery kończąc. W oparciu o tego typu tezy winno się odnieść wrażenie, że starożytne cywilizacje czy kultury etniczne w niczym nam nie ustępowały pod względem dewastatorskiego stosunku do środowiska naturalnego.\nPuenta jest jednoznaczna: w naturze człowieka leży chęć czynienia przyrody poddaną, nawet jeśli skutkiem miałoby być zniszczenie ekosystemu, dzięki któremu on żyje. Jako że taka puenta nie brzmi nazbyt hollywoodzko, to dopowiedzeniem staje się pogląd, że szansę, by dewastację tę przerwać, daje nam cywilizacja technologiczna z bagażem „ekologicznych wynalazków”, zarówno tych „odkrytych”, jak i tych, które mają zostać odkryte w przyszłości.\nZ ekologicznego punktu widzenia istnieje szereg inwestycji technologicznych prowadzących do degradacji życia na planecie. Tłumaczy się to faktem, że wkrótce nauka posiądzie wiedzę na temat neutralizacji negatywnych skutków tych technologii (np. problem utylizacji odpadów radioaktywnych czy w pełni czystych źródeł energii).\nWarto podkreślić, iż tezy przemawiające za niszczeniem przyrody przez ludzi w starożytności pojawiły się w czasie, kiedy zjawisko kryzysu ekologicznego stało się faktem niepodważalnym.\nCzy zatem współczesna cywilizacja szuka usprawiedliwienia swoich win? Odpowiedzialność za teraźniejszość i przyszłość zrzuca na przeszłość? Bagatelizuje współczesny kryzys ekologiczny pokazując, że ludzkość ma już za sobą szereg tego typu sytuacji? A może to zwolennicy „mitu złotych wieków przeszłości” nie chcą wziąć pod uwagę niewygodnych dla nich faktów, wynikłych z badań archeologicznych?\nBez względu na to, jaki rodzaj odpowiedzi każdy z nas da na te pytania, przyjrzyjmy się kilku historiom dotyczącym degradowania przyrody przez starożytnych.\nGrecja uważana jest za jedno z tych miejsc, które w starożytności zostało dotknięte piętnem niemal zupełnej dewastacji występujących tam pierwotnie lasów. Skutkiem tego były: wylesienie i przeobrażenia struktury przyrodniczej całego obszaru.\nZa główną przyczynę dewastacji lasów uważa się masową hodowlę owiec i kóz, a także wycinanie lasów na rozmaite potrzeby wzrastającej liczby ludności. Już w samym tym założeniu znajdziemy kilka niejasności.\nPierwszą kwestię stanowi fakt, że wzrost znaczenia hodowli w starożytnej Grecji zaznaczył się dopiero po ekspansji Dorów ok. XIII w. p.n.e. Po czasach kultury mykeńskiej liczebność zamieszkujących Grecję ludzi gwałtownie spadła. Druga kwestia to to, że wzrost liczby ludności na tym terenie, będący przyczyną przeludnienia, wystąpił dopiero ok. VI w. p.n.e.\nMożna przyjąć, że cała populacja zamieszkująca obszar Grecji przed XIII w. p.n.e. liczyła najwyżej 0,5 mln ludzi, a w okresie wcześniejszym była to liczba jeszcze skromniejsza.\nPoza tym problemy z przeludnieniem nie wystąpiły w postaci niemożności wyżywienia ludności, lecz w związku z przejmowaniem przez arystokrację wielkich połaci ziemi, w wyniku czego duża część ludności miała w perspektywie zależność ekonomiczną (w kraju, gdzie sytuacja taka traktowana była niemal na równi z niewolnictwem) lub przymieranie głodem. Proces ten ukazują w tle dzieła Homera.\nWynikałoby z tego, że eksploatacja lasów powinna mieć miejsce między XIII a VI w. p.n.e. Tym bardziej, że we wcześniejszym okresie hodowla zwierząt miała miejsce niemal wyłącznie w górach.\nBadacze mówiący o wylesianiu Grecji twierdzą, że proces ten miał głównie miejsce w czasie neolitu w chwili, gdy ludy koczownicze zostały wyparte lub zamieniły swój tryb życia na osiadły – co za tym idzie hodowla miała być związana z wyniszczaniem terenów leśnych.\nJest to niezgodne z wykopaliskami i przekazami historycznymi mówiącymi, iż hodowcy opuścili tereny górskie dopiero w XIII w., a i wówczas ich liczebność nie przekraczała 30 – 40% liczby ludności.\nJak wynika z badań archeologicznych, w neolicie poziom hodowli owiec i kóz na terenie Grecji był porównywalny z poziomem hodowli na Bałkanach, gdzie – jak wiadomo – nie doszło do wytrzebienia lasów.\nBy dopełnić tych nieścisłości, można posłużyć się pewną symulacją i wyliczeniami.\nPierwotnie lasy zajmowały większość obszaru Grecji. Jeśli założymy, że stanowiły one 55 – 60% obszaru, to zajmowały ok. 8 mln ha (głównie lasy mieszane). Roczny przyrost drzew z hektara w tego typu lasach waha się między 2 do 3 m3 w skali roku. Warto tę wartość zapamiętać, ponieważ będzie przydatna w dalszych wyliczeniach.\nNa potrzeby należy uwzględnić: drewno na opał do gotowania, drewno na budownictwo (w tym okrętowe), opał na ofiary (po części związane z przygotowaniem posiłków) i w końcu wycinkę lasów pod uprawy i pastwiska.\nJeśli przyjmiemy nawet, że w czasach neolitu, i później, klimat w Grecji był chłodniejszy od dzisiejszego, to – biorąc pod uwagę zapotrzebowanie na opał kultur żyjących w warunkach klimatu umiarkowanego – należy przyjąć, że jedna rodzina zużywała rocznie około 20 m3 drewna (to jest ok. 4 – 6 dużych, ponad stuletnich drzew, choć opał pozyskiwano z pewnością także z suszu odchodów zwierzęcych czy torfu itd.). Gotowanie częściowo (w okresie chłodniejszym) odbywało się przy okazji ogrzewania. Biorąc pod uwagę zużycie drewna podczas gotowania na kuchni wiejskiej opalanej drewnem – to zapotrzebowanie dla jednej rodziny wyniesie ok. 15 – 18 m3 rocznie. Składanie ofiar, jeśli wierzyć opisom Homera, było dość częstym elementem życia codziennego. Lecz przy tej okazji pieczono również część pożywienia. Składanie ofiar związane było zazwyczaj ze świętami, które odbywały się raczej w większych zbiorowiskach. Przeliczając zatem na jedną rodzinę, ilość drewna używanego na te cele nie powinna być większa niż 5 m3 rocznie (przy założeniu, że ofiary palono 50 razy w roku w społecznościach kilkusetosobowych).\nBudownictwo zależne jest nie tylko od tempa przyrostu naturalnego i zużycia drewna do budowy domostw. Należy tu wziąć pod uwagę, że ówczesne rodziny były wielopokoleniowe, co za tym idzie jeden dom zamieszkiwało parę rodzin równocześnie, a jeden ród – stale aż do zużycia domu lub migracji. Ponadto domy budowano podówczas przede wszystkim z kamienia, tylko w części dachowej wykorzystując drewno. Co za tym idzie, jeśli weźmiemy pod uwagę półmilionową populację (co dla okresu neolitu stanowi liczbę mocno zawyżoną), to rocznie nie budowano zapewne więcej aniżeli kilkaset nowych domostw. Do tego należy dodać budownictwo okrętowe. Na pewno duża część ówczesnych mieszkańców Grecji utrzymywała się z rybołówstwa i handlu. W obu przypadkach konieczne są łodzie i statki – a nie buduje się ich co roku.\nZ drugiej strony liczbę osób utrzymujących się z rybołówstwa (i handlu morskiego) należy uznać za znaczącą. Można przyjąć, że co roku budowano 1000 – 1500 łodzi (ok. 2000 drzew, czyli 8 000 m3 drewna) i parędziesiąt statków (do kilkuset drzew i do 2 000 m3 drewna). Niemałe znaczenie – zwłaszcza między XIII a VI w. p.n.e. – miała flota wojenna. W sytuacjach prowadzenia wojen morskich floty państw znajdujących się na terenie Grecji (w przypadku neolitu trudno brać pod uwagę to wyliczenie), mogły posiadać nawet do ponad tysiąca okrętów. Jednak wysiłek taki nie był podejmowany często. Bardziej prawdopodobnym wydaje się, że liczba budowanych okrętów odpowiadała liczbie statków handlowych.\nSumując wymienione wcześniej potrzeby dotyczące drewna można stwierdzić, iż w skali roku zapotrzebowanie to oscylowałoby na granicy 3 – 4 mln m3 drewna.\nTo jednak nie do końca pełna skala eksploatacji ówczesnych lasów. Należałoby bowiem do tego dodać:\nUdział tej dziedziny działalności ludzkiej w ówczesnym wykorzystywaniu zasobów leśnych jest dyskusyjny.\nW neolicie ilość ludności utrzymującej się z upraw była jeszcze niewielka. Główny udział w ówczesnym rolnictwie odgrywali hodowcy, którzy jednak (co zostało wspomniane) skupiali się głównie na terenach górskich. Poza tym w neolicie (i po części później) hodowla owiec czy kóz miała charakter nomadyczny, czyli zdecydowanie mniej ekspansywnie wykorzystujący środowisko aniżeli w przypadku hodowli prowadzonej w jednym miejscu.\nPoza tym populacja zbieracko-łowiecka najczęściej związana jest z uprawą typu leśno-odłogowego i charakteryzuje się ona m.in. bardzo małą ekspansją w stosunku do nowych terenów leśnych. By mogło dojść do wytrzebienia lasów w neolitycznej Grecji, populacja musiałaby przekroczyć 750 000 ludzi, a ekspansja tego typu musiałaby trwać kilkanaście wieków.\nZ kolei w systemie upraw łąkowo-odłogowym (o jeszcze mniejszym wpływie na ekosystemy leśne) populacja musiałaby być jeszcze większa.\nNależałoby zatem postawić pytanie: jak duży areał rolny i hodowlany był potrzebny półmilionowej populacji?\nJeżeli za przykład weźmiemy aktualnie żyjące kultury etniczne, utrzymujące się z rolnictwa, to ludziom tym wystarczają niewielkie poletka.\nPrzyjmując, że 60% neolitycznej Grecji stanowiły lasy, to pośród pozostałych terenów (odliczając góry i zbiorniki wodne) była wystarczająca ilość obszarów dających się zająć pod uprawy rolne, bez konieczności niszczenia lasów (łąki, polany etc.).\nJeśli natomiast procent lasów był jeszcze wyższy, to tym mniejsze problemy tworzyła ingerencja w jego zasoby.\nGdy spojrzymy na działalność rolniczą człowieka w różnych kulturach, zauważymy, że do tradycji należy stosowanie ekologicznych metod eksploatacji ziemi. Stosowano płodozmian czy choćby trójpolówkę. Nierzadko działalność taka oparta była wręcz o tabu czy inne wskazania religijne.\nW oparciu o tę prostą zasadę można uprawiać rolę bez eksploatacji nowych połaci ziem. Przykłady odnajdziemy także w naszej historii, gdzie wiele skrawków ziemi uprawnej jest rodzinną i rolniczą spuścizną wielu pokoleń.\nNadmierna eksploatacja gruntów zaczęła się przede wszystkim z chwilą wprowadzenia na pola chemii i monokultur uprawnych, czyli współczesnych nam wynalazków.\nW czasach neolitu skala ilościowa upraw rolniczych była zbyt mała, by mogła zachwiać strukturą lasów w większym stopniu niż w promilach.\nWielkość areału wzrastała raczej w wyniku wzrostu liczby rolników, ale i ten proces nie funkcjonował na wielką skalę. Można przypuszczać, że między XIII a VI w. p.n.e. rolnikami (zajmującymi się uprawą) było… do 30% populacji. Wliczając w to nawet dzieci i starców, to jak duży areał jest w stanie obrobić (przy zastosowaniu najprostszych środków) 150 000 populacja?\nW skali całej populacji uprawy zajmowałyby i tak mniej niż 1% powierzchni.\nKarkołomną hipotezą wydaje się uznanie, że stosunkowo nieliczna społeczność hodowców kóz i owiec (biorąc pod uwagę oficjalne dane o poziomie zaludnienia Europy, było to ok. kilka tysięcy rodzin hodowców) spowodowała wyniszczenie lasów. Hodowcy stanowili społeczności koczownicze, dzięki czemu degradacja terenów rolnych postępowała w ograniczonym zakresie. Jeśli zaś idzie o hodowców prowadzących osiadły tryb życia, należałoby się zastanowić nad kwestiami: ilu było hodowców, jak duże posiadali stada, jaki areał był do tego konieczny oraz czy i ile potrzebowano nowych ziem kosztem lasów.\nJeżeli przyjmiemy, że aż połowa półmilionowej populacji Grecji zajmowała się hodowlą kóz i owiec, to da nam to około 40 000 rodzin.\nTu nasuwa się pytanie: czy rody pasterskie utrzymywały tylko tyle zwierząt, ile im było potrzebnych do przeżycia? Jak pokazują przykłady współczesnych ludów pasterskich (Azji czy Afryki), powszechnie stosuje się taki właśnie model. Stawianie na rozwój ilościowy stad jest raczej obcy pasterzom, choćby właśnie ze względu na możliwości wykarmienia i oporządzenia tych stad. Wśród Masajów i Bantu w Afryce nagły skok ilościowy hodowanych zwierząt nastąpił dopiero z chwilą dotarcia wpływów kultury białego człowieka, która zachwiała dotychczasowymi tradycjami w sferze kultury, wartości, porządku społecznego, a w rezultacie podejścia do „potrzeb” w odniesieniu do wielkości hodowanych stad.\nJeżeli przyjmiemy, że podobne zasady hodowli obowiązywały w starożytnej Grecji, to zazwyczaj na jedną rodzinę przypadało 20 – 40 owiec i kóz (rocznie). Należy pamiętać, że pasterze tworzyli raczej społeczności klanowe (po kilka rodzin), dzięki czemu liczba zwierząt hodowlanych również nie musiała być aż tak duża. Niemniej tak duże stado wymaga około 7 – 8 ha ziemi (pod wypas, siano, zboża), w tym również ziemi ugorowanej (ze względu na prowadzenie płodozmianu). W skali całej Grecji da nam to 320 000 ha. Zatem jeśli po XII w. p.n.e. hodowla rozrosła się do większej skali poza górami to wynikałoby z tego, że zostało wyciętych pod pastwiska i ziemie rolne do 250 – 300 000 ha lasów czyli 3% terenów leśnych.\nJest to niemała powierzchnia, lecz taka eksploatacja lasów miała charakter jednorazowy i z pewnością rozłożona była na kilka pokoleń. Zmniejszenie powierzchni lasów w takiej skali nie powinno być powodem zupełnej ich degradacji i wyniszczenia.\nStada zwierząt hodowlanych były w starożytności mocno trzebione w okresie przedzimowym – właśnie ze względu na mniejsze możliwości wykarmienia. 3/5 zabijanych zwierząt nie miało więcej niż 6 miesięcy życia. To z kolei wskazuje na fakt utrzymywania wielkości stada na jednym poziomie.\nPogorszenie jakości pastwisk może powodować poszerzanie terenów pastwiskowych o tereny leśne. Ma ono miejsce wówczas, gdy suma rocznych opadów nie przekracza 600 mm.\nNatomiast w VI – V w. p.n.e. w Europie zanotowano spore ochłodzenie klimatu i zwiększenie ilości opadów. Dzięki temu na terenie Grecji z pewnością wzrosła żyzność pastwisk.\nIdąc dalej, możemy sobie zadać trud i wyliczyć, jak wielkie musiałyby być populacje owiec i kóz, aby spowodować (w neolicie i czasach późniejszych) trwałe zmiany ekologiczne w postaci degradacji lasów. Aby w omawianym VI w. p.n.e. została zachwiana równowaga w lasach, należałoby się spodziewać takiego wzrostu hodowli, który spowodowałby wzrost poziomu ziem przeznaczonych na chów (kosztem lasów) do 3 – 4 mln ha. Na takiej powierzchni dałoby się utrzymać około 20 mln owiec i kóz, czyli 40 sztuk na jedną osobę (!). We współczesnej Nowej Zelandii, w kraju, gdzie wielkość hodowli owiec jest największa na świecie, na jednego obywatela przypada około 20 owiec – i to w sytuacji, gdy są one hodowane w warunkach wielkoprzemysłowej hodowli, sprzyjającej wielkim stadom. Czy każdy przeciętny starożytny Grek byłby w stanie zająć się 40 zwierzętami? Z treści Odysei wynika, że na górzystej Itace, czyli miejscu typowo pasterskim i znanym z hodowli kóz i owiec, na około kilkuset mieszkańców przypadało 35 stad tych zwierząt – średnio po 50 sztuk każde. Czyli w optymalnych warunkach hodowano wówczas 3 – 5 sztuk kóz i owiec na osobę.\nAby zachwiać równowagą ekologiczną Grecji w czasach neolitu, należałoby oczywiście wyliczone wyżej ilości owiec i kóz pomnożyć przynajmniej parokrotnie.\nCo w takim razie spowodowało wylesienie Grecji? Prawdopodobnie najbardziej rozsądna odpowiedź brzmi: nie wiadomo. Może długotrwałe zmiany klimatyczne? Może nagłe pożary obejmujące cały obszar półwyspu? Może coś innego.\nTrzebienie lasów to jeden ze sztandarowych tematów zwolenników tezy o wyniszczaniu środowiska naturalnego przez starożytnych. Odnosi się go do kilku różnych regionów świata. Od kilku lat pojawiają się publikacje mówiące o upadku cywilizacji Majów w wyniku katastrofy ekologicznej spowodowanej przez tych Indian.\nMajowie według wielu współczesnych badaczy byli autorami kryzysu ekologicznego, który spowodował upadek ich cywilizacji. W myśl tego, na upadek kultury Majów złożyło się: przeludnienie, wylesienie zamieszkałych terenów i wojny.\nHipoteza dotycząca przeludnienia nie stoi na zbyt mocnych merytorycznie podstawach, ponieważ nie ma ważkich argumentów przemawiających za tym, że populacja Indian w szczytowym okresie rozwoju kultury nagle wzrosła.\nGłównym terenem, gdzie, w wyniku działalności Majów, miała dokonać się dewastacja przyrodnicza miał być półwysep Jukatan (ok. 8 mln ha powierzchni). Na terenie tym przez cały okres funkcjonowania kultury Majów istniało około 100 miast. Przy czym należy zaznaczyć, że miasta te nie były zamieszkiwane równocześnie. Upadek jednych miast i zakładanie innych wiązało się z migracją Indian. Jak wiadomo tę właśnie migrację podaje się jako skutek degradacji ekologicznej wywołanej przez tę cywilizację. Przy czym w szczytowym okresie miast tych mogło być około 30 – 50 w jednym regionie. Chodzi konkretnie o południowo-wschodnią część Jukatanu, skąd rozpoczęła się fala migracji i gdzie porzucono większość, lecz nie wszystkie miasta.\nNależy zaznaczyć, że część miast Majów pełniła wyłącznie funkcje sakralne. Duża część ludności, tworząca rdzeń społeczeństwa, mieszkała w osadach w pobliżu lasów i pól.\nNiemniej badacze amerykańscy, jak i meksykańscy, uważają, że to budowa miast spowodowała wytrzebienie lasów. Swoje tezy opierają na twierdzeniu, że do budowy miast potrzebne były wielkie ilości zaprawy, którą Majowie otrzymywali przy pomocy wypalania wapna. Natomiast do tego wypalania w dużych ilościach stosowali drewno. Średnio na uzyskanie 1 m3 wapna zużywano 2 m3 drewna.\nPoddajmy te dane ponownej weryfikacji i przeliczeniu. Po pierwsze – jak wiadomo – szereg budowli Indian powstało bez używania zaprawy, przy pomocy niezwykle precyzyjnego zestawiania kamiennych bloków.\nW tych budowlach, w których stosowano zaprawę, używano jej w dość oszczędny sposób: z 1 m3 wapna (po dodaniu wody) uzyskiwano ok. 1,1 m3 zaprawy. Do tego w dużej części budowli spajano zaprawą jedynie kamienie zewnętrznych części muru.\nPrzykładowo, na postawienie największej piramidy w Tikal, potrzebne było około 1500 – 1800 m3 zaprawy, co w przeliczeniu na drewno daje nam 2700 – 3200 m3 drewna. Przeliczając to na powierzchnie lasu tropikalnego wyniosłoby to ok. 9 – 10 ha lasu, gdyby dokonano zrębu zupełnego. Tę samą ilość drewna można by uzyskać bez powodowania większych szkód w lesie, wycinając drzewa w sposób selektywny na powierzchni nie mniejszej niż 36 – 45 ha. Istotnym faktem jest między innymi to, że bierzemy tu pod uwagę las tropikalny, który w bardzo szybkim tempie powraca do pierwotnej gęstości zalesienia. Można przyjąć, że na budowę największego miasta Majów – Tikal – zużyto około 120 – 150 000 m3 zaprawy, czyli 216 – 270 000 m3 drewna. Innymi słowy wykorzystywano od 720 – 870 ha lasu w przypadku zrębu zupełnego lub pozyskano selektywnie drewno z powierzchni ok. 2900 – 3900 ha. Jeżeli miasta budowano na terenach leśnych, to drewno z powierzchni, które wycinano pod miasta, z powodzeniem mogło zaspokoić potrzeby na wypalenie odpowiedniej ilości zaprawy. Jeśli miasta budowano na otwartym terenie, selektywna wycinka lasu w promieniu 7 – 8 km nie stanowiłaby większego problemu technicznego, a wycinka na zasadzie zrębu zupełnego nie spowodowałaby większych strat ekologicznych, a na pewno nie skutkowałaby wylesieniem 2 – 3 mln ha powierzchni, licząc południowy Jukatan, a 7 – 8 mln ha licząc cały półwysep (przy założeniu, że większość terenu była pokryta lasem tropikalnym). Gdyby nawet wszystkie miasta (budowane w całej historii Majów) wybudowano jednocześnie, to zniszczono by jednorazowo maksymalnie 2 – 3% stanu lasów. A przecież rozwój całej kultury trwał blisko tysiąc lat. Miast nie budowano równocześnie, zatem i eksploatacja lasów była stopniowa i miała charakter szczątkowy.\nMówiąc krótko, budowa miast z pewnością nie była powodem zachwiania równowagi ekologicznej na półwyspie Jukatan (o ile w ogóle do takowej doszło).\nCzy w takim razie potencjalną degradację środowiska naturalnego mogło spowodować ekspansywne rolnictwo?\nPowtarza się tu sytuacja analogiczna do już opisanej w przypadku neolitycznej Grecji. Przy czym rolnictwo Majów miało charakter jeszcze mniej ekspansywny, choćby ze względu na niemal zupełny brak hodowli zwierząt. Przy ekologicznym trybie upraw ich powierzchnia nie powinna być większa aniżeli 200 – 300 000 ha, to jest około 3% całego obszaru (przy założeniu liczebności populacji na poziomie 1 miliona osób).\nCo więcej, Majowie stosowali głównie uprawy leśno-odłogowe, gdzie okres odłogu leśnego trwał 20 – 30 lat, co w przypadku lasów międzyzwrotnikowych w pełni wystarcza do odtworzenia małych powierzchni używanych na poletka.\nZmniejszenie czasu odłogu zaczęto stosować dopiero w czasie kolonizacji na zalecenie białych najeźdźców. Stosowano także uprawy zaroślowo-odłogowe, które potrzebują stałego nawadniania, lecz nie powodują konieczności trzebienia lasów.\nCzy w takim razie upadek kultury Majów związany był z wojnami? Jeżeli w istocie wojny były tak liczne, jak sugerują współcześni badacze, to przyczyna ta eliminowałaby inną – przeludnienie.\nCo zatem w rzeczywistości spowodowało upadek kultury uważanej za jedną z najbardziej znanych w historii naszego gatunku?\nPrzede wszystkim trudno orzec, czy słowo upadek jest właściwym zwrotem, ponieważ szereg miast Majów dotrwało do haniebnej ekspansji białego człowieka. Duża część miast została porzucona znacznie wcześniej. I pośród badań archeologicznych dotyczących Indian Ameryki Środkowej i Południowej, nie są to odosobnione przypadki. Parokrotnie odkrywano już miasta, które nie dość, że opuszczone, były przedtem zasypywane (gruzem, ziemią, gliną) – podobnie jak Toetihuacan. Prace takie wymagały nie lada wysiłku i trudno przypuszczać, aby były realizowane w trakcie działań wojennych, szybkiej emigracji czy w podczas głodu.\nZnaną jednak rzeczą jest, że w latach 790 – 810 doszło do wielkiej suszy. Czy ten fakt tylko przypadkiem zbiegł się w czasie z zakłóceniami w funkcjonowaniu Słońca – nie wiadomo. Wiadomo natomiast, że Majowie posiadali niemałą wiedzę dotyczącą zjawisk zachodzących w kosmosie i w przyrodzie.\nByć może bezpowrotnie opuścili swe miasta zanim doszło do susz i zmian klimatycznych. Może istniały inne niż klimatyczne przyczyny opuszczenia miast Majów. Dziś nie jesteśmy w stanie powiedzieć jaka przyczyna to spowodowała.\nZ CHACO CANYON\nMają być dowodem na to, że i Indianom z Ameryki Północnej nieobce było wyniszczanie lasów.\nKonkretnie chodzi o grupę Indian Anasazi, którzy przez niespełna trzysta lat (IX – XII w.) zamieszkiwali wybudowane przez siebie wielkie, skalne, 650-izbowe pueblo na terenie obecnego Nowego Meksyku. Jak dowiodły badania dokonane metodą pyłkową, w tamtejszych okolicach rosły lasy sosnowe i jodłowe. Jared Diamond, autor Trzeciego szympansa, dowodzi, że lasy zostały doszczętnie wycięte w wyniku eksploatacji, co doprowadziło do zmian klimatycznych regionu, upadku rolnictwa i w rezultacie emigracji Anasazi. Badacze, na których opiera się Diamond, dowodzili, że Indianie zaspokajali swoje potrzeby wycinając las w coraz większej odległości od puebla. Z tej przyczyny drzewa zniknęły w promieniu 80 km.\nJako przykład olbrzymiego zapotrzebowania na drewno wśród Anasazi podaje się fakt, iż do budowy puebla zużyto 200 000 krokwi. Lecz jeśli ilość krokwi podzielimy przez przypuszczalną ilość drzew potrzebnych do ich zbudowania, okaże się, że wycięto około 60 – 80 000 drzew, czyli las powierzchni 20 ha.\nIle zaś mogło być hektarów lasów na branej pod uwagę przez Diamonda powierzchni – ok. 2000 km2 (200 000 ha)? Obecnie okolica posiada skromną ilość lasów – porastają one tylko stoki gór. Kilkaset lat temu występowały także i poniżej. Załóżmy, że ponad 1000 lat temu tereny leśne mogły zajmować 10% całego obszaru, co nie jest wielkością imponującą. Tak więc wspomniane 20 ha na krokwie to 0,1% całego drzewostanu.\nRoczny przyrost drzew w tego typu lasach to około 3 – 4 m3 na ha, czyli całościowo 600 – 800 000 m3 rocznie.\nPotrzeby mieszkającej tam ludności ograniczały się zapewne do drewna do gotowania (klimat jest gorący i suchy) w ilości ok. 6 000 m3 rocznie. Anasazi nie powinni zatem wyczerpywać zasobów tamtejszych lasów. Sytuacja taka mogła mieć miejsce, jeśli przyjęlibyśmy, że powierzchnia lasów była dużo mniejsza (mniej niż 1%). Wskazywałoby to, że już w tamtych czasach miejsce to było wyjątkowo mało korzystne do zamieszkania ze względu na panujące warunki klimatyczne. Tylko czy widząc tak mało przychylne warunki do zamieszkania, Anasazi osiedliliby się na tym terenie?\nDiamond, opisując Indian Anasazi twierdził, że poprzez zdewastowanie okolicznych lasów stali się oni przyczyną zmiany klimatu w regionie, w tym wystąpienia susz, a w rezultacie upustynnienia okolicy. Tak się jednak składa, że upustynnienie, o którym wspomina autor Trzeciego szympansa, dotknęło cały region Nowego Meksyku i Arizony w tamtych czasach. Czy wpływ na to miał na pewno lud Anasazi? Czy może opuścił on swoje siedziby w wyniku zmian klimatu o zasięgu i skali o wiele szerszej?\nPowracając do opisywanych procesów wyniszczania lasów przez starożytnych, nieco dłużej można zatrzymać się na dwóch przykładach zaczerpniętych z książki Jareda Diamonda Trzeci szympans.\nWszystkim znane są z tajemniczych kultowych posągów oraz filmu „Rapa Nui” rozpowszechniającego tezę, zawartą w książce Diamonda, nt całkowitego wyniszczenia lasów przez autochtonów. Książka i film ukazują klęskę ekologiczną wyspy jako skutek bliżej nieokreślonego kultu, polegającego na budowie kamiennych posągów. Według części badaczy oraz tego, co ukazywał film, posągi z odległego o parę kilometrów kamieniołomu transportowano na drewnianych okrąglakach i przy pomocy żerdzi.\nPrzyjrzyjmy się zatem bliżej specyfice Wyspy i liczbom które podaje Diamond. Rzekomo w 1500 r. na Wyspie żyło 7000 osób. Skąd Jared Diamond wziął te dane – nie wiadomo, zważywszy, że pierwsi biali przybyli na Wyspę Wielkanocną w 1722 r. Wówczas jednak biali podróżnicy nie liczyli tubylców, wspominali jedynie o ich licznym tłumie.\nPoza tym czy można polegać na wspomnianych wyliczeniach wielkości populacji? Diamond twierdzi, że ówczesne (1500 rok) zagęszczenie ludności sięgało 60 osób na km2. Ale Wyspa ma raptem 180 km2 (18 000 ha), a żadne informacje nie donoszą, by zmieniła się powierzchnia w ostatnich pięciu wiekach. Innymi słowy, Diamond czyni błąd w wyliczeniu, ponieważ – biorąc pod uwagę jego dane dot. populacji – zagęszczenie nie mogło być większe niż 39 osób na km2.\nDalej twierdzi, iż obecna populacja spadła do mniej niż 1/3 z tamtego okresu. Faktycznie jest to mniej niż jedna trzecia, bo dokładnie jedna piąta. Żonglując tymi liczbami, „badacz” chciał zapewne wywrzeć na czytelnikach wrażenie niesamowitości w kwestii nadpopulacji archaicznych mieszkańców Wyspy.\nLecz przyjmijmy za wyjściowe nawet te mało wiarygodne dane, mówiące o siedmiotysięcznej populacji. Jak wiadomo główną sferą działalności ludności było rybołówstwo, uzupełniane przez szczątkowe rolnictwo. Uprawiano zaś przede wszystkim słodkie ziemniaki. Jeżeli nawet wszystkie rodziny miały poletka, to ich łączna wielkość nie przekraczała zapewne 100 – 200 ha.\nPierwotnie powierzchnia lasów na tej Wyspie stanowiła prawdopodobnie ok. 60 – 70% całości powierzchni, czyli 12 – 14 000 ha. Pod pola wycięto najwyżej parę procent lasów. I to najprawdopodobniej w dość rozległym czasie.\nJeśli chodzi o łodzie tubylców, to jak wskazują petroglify – statki budowane były z trzciny totora. Z niej, a nie z drewna, budowano także małe łódki.\nNo i w końcu sprawa posągów tak „morderczych dla ekosystemu Wyspy”. Wszystkich posągów ukończono 324 sztuki. Co ciekawe, nie dokończono blisko tysiąca innych. Jeśli zatem eksploatacja lasów tak ściśle związana była ze stawianiem posągów, to ich budowniczy o wiele wcześniej powinni zauważyć, że zabraknie im drzew do transportu.\nWbrew temu, co pokazywał film „Rapa Nui”, tylko mała część posągów miała imponujące rozmiary (do 22 m wysokości), niektóre były wielkości 1 m, spora część wielkości 3 – 4 m.\nPoza tym posągi te rzeźbiono w przeciągu co najmniej paru stuleci. Jeśli przyjmiemy, że pod koniec trwania prac nad nimi intensyfikowano wysiłek, to i tak zapewne rocznie nie stawiano więcej niż kilka posągów.\nCo więcej, tylko na przetoczenie największych z nich konieczne były bale z drewna (do kilkudziesięciu drzew). Zdecydowaną większość posągów można było przenieść na prowizorycznych leżach (przy pomocy lin i kilkudziesięciu osób). Potwierdziły to eksperymenty prowadzone na Wyspie.\nZatem w okresie największego tempa stawiania posągów na ich transport rocznie nie zużywano więcej niż paręset drzew (kilka hektarów). Jeśli do tych wszystkich potrzeb dodamy nikłe zapotrzebowanie na opał na tej ciepłej Wyspie, okaże się, że rocznie populacja (w myśl najpewniej zawyżonych danych) Wyspy mogła zużywać do 5 000 m3 drewna (około 15 ha), co stanowiłoby 7% rocznego przyrostu istniejącego tam lasu. Innymi słowy, „rabunkowa gospodarka leśna” mieszkańców Wyspy Wielkanocnej miała charakter wielokrotnie mniej intensywny, od np. współczesnej „ekologicznej gospodarki leśnej w polskich Lasach Państwowych”.\nZnowu i w tym przypadku nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to, w jaki sposób doszło do wylesienia Wyspy. Oficjalnie z uporem twierdzi się, że dokonali tego tubylcy w czasie tzw. Drugiej Epoki, kiedy to rasa Długouchych stawiała posągi. Panowanie Długouchych na Wyspie Wielkanocnej miało się ponoć zakończyć około roku 1680, gdy doszło do walk z Krótkouchymi. W ich wyniku wybito niemal wszystkich Długouchych. Lecz zanim do tego doszło, Długousi chronili się za wielkim, 3 – 4 kilometrowym okopem, wypełnionym drewnem, które w razie ataku Krótkouchych mieli podpalić. Wypełnienie takiego umocnienia drewnem wskazywałoby na to, iż na Wyspie istniały zasoby drewna i to niemałe. Na umocnienia poświęcono przynajmniej kilkanaście hektarów lasów. Wątpliwe, by wycięto na ten cel ostatnie drzewa. Zauważmy, że z relacji Roggeveena z 1722 r. wynika, iż ze statku widziano na Wyspie setki ognisk wokół posągów. Skąd drewno na te ogniska? I jak ta wzmianka ma się do teorii mówiącej, że po rewolucji na Wyspie przestano czcić posągi, w związku z czym niszczono je i obalano? Ponadto po okresie rzeźby kamiennej (Długouchych) nastąpił jeszcze okres rzeźb w drewnie. Co więc przydarzyło się lasom na Wyspie Wielkanocnej?\nNie trudno odgadnąć, że zdaniem wielu współczesnych badaczy odpowiedzialność za wyginięcie mamutów spada na ludzi prehistorycznych. Pogląd taki wyraża między innymi przytaczany już Jared Diamond oraz Gary Hands i Paul Martin.\nPoglądy takie zaczęto szerzej przedstawiać w ostatnich latach, opierając je na archeologicznych znaleziskach potężnych cmentarzysk wymarłych już zwierząt (głównie z paleolitu).\nJared Diamond dowodzi, że to łowcy epoki peleolitu dokonali wytrzebienia mamutów. Aby sprostać temu założeniu, przeciętna rodzina paleolitycznych ludzi musiałaby zabijać jednego mamuta średnio co dwa miesiące. Byłoby to dość trudne zadanie, nie tylko ze względu na brak możliwości technicznych zabicia tak wielkiego zwierzęcia przez 1 – 2 osoby, ale również ze względu na ilości mięsa, które musieliby spożyć owi łowcy. Każdy z członków wspólnoty musiałby sobie radzić ze spożyciem 5 kg mięsa dziennie. Dla uczestników „kultury hamburgera” może się to wydać niewielkim osiągnięciem, ale należy zaznaczyć, że we współcześnie żyjących kulturach zbieracko-łowieckich polowania nie są sprawą tak łatwą, jak to się do tej pory naukowcom wydawało. Typowi łowcy polują najczęściej na drobną zwierzynę (łatwiejszą do schwytania). Polowanie na „grubego zwierza” należy do rzadkości. Natomiast dieta czy to Buszmenów, Pigmejów czy Indian amazońskich jest zasobna w mięso raptem w kilku procentach.\nJeżeli wspomnimy historie polowań Indian prerii na bizony, okaże się, jak trudne i ryzykowne były to przedsięwzięcia. Dla ich uczestników nierzadko kończyły się one tragicznie. Natomiast ilości upolowanych bizonów były stosunkowo nikłe (w odniesieniu do całego stada). Do tego polowania takie odbywały się raz, dwa razy do roku przy współpracy czasem kilku plemion. Jako że (jak uważają naukowcy) gęstość zaludnienia w paleolicie była znikoma, nietrudno sobie uzmysłowić, jakim problemem byłoby zbieranie się wielu klanów łowców paleolitycznych i to do tego co parę miesięcy.\nJeśli dodamy trudności techniczne, to mogłoby się okazać, że w wyniku tak częstych polowań na mamuty szybciej doszłoby do wytrzebienia łowców paleolitu aniżeli przedmiotu ich polowań.\nMało przekonywujący wydaje się także argument o tzw. „rozrzutnej gospodarce łowieckiej” archaicznych ludzi. Ponownie można się odnieść do przykładów znanych nam z kultur etnicznych, gdzie nie dopuszcza się do marnowania choćby części upolowanego zwierzęcia. Indianie prerii suszyli mięso, którego nie byli w stanie zjeść od razu, część także przemielali na mączkę. Warunki klimatyczne Europy „epoki kamiennej” także skłaniałyby raczej do oszczędzania pożywienia.\nWielkie cmentarzyska mamutów i innych wymarłych już zwierząt mogą znaleźć swoje wytłumaczenie w o wiele prostszych procesach, znanych i dziś ze świata przyrody. Właśnie dziś znajduje się dość współczesne nam cmentarzyska choćby słoni, które z chwilą przeczuwanej śmierci podążają w stronę wybranych przez siebie miejsc spoczynku. Cmentarzyska okresu paleolitu miały najprawdopodobniej tę samą cechę.\nDo tej pory znaleziono raptem kilkanaście cmentarzysk mamutów ze śladami aktywności łowieckiej ludzi. Ponadto cmentarzyska te, w porównaniu z innymi, zawierały stosunkowo niewielkie ilości szczątków zwierząt.\nTakże za mało przekonywujące argumenty należy uznać odwoływanie się do rysunków naskalnych, mających rzekomo poświadczać intensywność polowań w „epoce kamienia”. Prawdopodobnie wszystkie spośród tych rysunków należałoby interpretować jako opisy działań sakralnych. W rysunkach, na których widzimy użycie łuku czy też zwierząt a w sąsiedztwie kresek (które interpretowane są jako strzały) – można dostrzec ślady archetypicznego stosunku do tych przedmiotów, jako przedmiotów sakralnych, nie zaś jako broni. W wielu kulturach zachowały się tradycje, w których broń nie ma bynajmniej militarnego znaczenia.\nZarówno szamani, jak i hinduscy wratjowie nosili włócznie. Nie były one jednak związane z przedmiotami użytku bojowego, lecz symbolizowały drzewo świata.\nHistoria łuku również nie jest nazbyt jasna, zwłaszcza w odniesieniu do obecnie panującego stereotypu. Pierwotnie zarówno łuk (między innymi w nawiązaniu do swego kształtu), jak i strzała nawiązywały do symboliki sakralnej związanej z rytami płodności i kosmologicznymi.\nHerodot opisywał u Daków kult Zamolxisa polegający na strzelaniu z łuku w Słońce. Rytuał ów był związany z kultem płodności.\nDo ciekawych dla nas znalezisk archeologicznych należy odnalezienie kilka lat temu w Alpach dobrze zachowanych szczątków człowieka sprzed 3 500 lat. W jednym z numerów pisma „Archeologia żywa” z 1999 r. donoszono, że na podstawie badań zawartości żołądka, jak i badań włosów, stwierdzono, iż ów mężczyzna był wegetarianinem. Nie budziłoby to zdziwienia, gdyby nie fakt, iż znaleziono przy nim łuk i strzały. Czy zatem był mało konsekwentnym myśliwym czy może po prostu szamanem?\nW obliczu tego co powyżej, nie mniej zagadkowe wydają się doniesienia filmu BBC z 2001 r., dotyczące tego samego znaleziska. Drobną różnicą między pierwotnymi badaniami a tymi, o których mówiono w filmie, był wynik analizy zawartości żołądka. W filmie angielskiej produkcji twierdzono, że znaleziono w nim szczątki mięsa. Mamy zatem do czynienia z dwoma wykluczającymi się informacjami. Pierwsza – zawarta w specjalistycznym piśmie, druga – pochodząca z „popularnonaukowego” filmu realizowanego przez sieć telewizyjną znaną z niejednego przekłamania.\nZe strzałami, zwłaszcza tymi sprzed kilkunastu tysięcy lat, wiąże się jeszcze jedna kwestia. Otóż pośród wykopanych grotów strzał z tamtego okresu spora ich część nie miała ostrego zakończenia. Były one tępo zakończone lub zaokrąglone. Uczelniani interpretatorzy tych znalezisk uważają je za strzały do polowań na zwierzęta futerkowe (!). Czy jednak groty te nie pasowałyby bardziej do celów sakralnych?\nW podobnym tonie i retoryce, jak zarzuty wobec łowców magdaleńskich, utrzymane są zarzuty pod adresem „pierwszych mieszkańców Ameryki”, o spowodowanie wyginięcia szeregu dużych gatunków ssaków na kontynentach Ameryki 11 000 lat p.n.e.\nBadaczom pokroju Jareda Diamonda nie przeszkadza fakt, że nawet oficjalne koła naukowe zgadzają się, iż pierwsi osadnicy na kontynentach Ameryki pojawili się 30 – 50 000 lat temu i to bynajmniej nie tylko od strony Cieśniny Beringa. Pomijają również to, iż szereg nie zaakceptowanych oficjalnie wykopalisk archeologicznych dowodzi, iż data zasiedlenia była o wiele bardziej odległa. Ponadto czy nie zastanawia, że okres wyginięcia dużych ssaków w Ameryce był przybliżony do czasu wymarcia mamutów? Być może doszło wówczas do bliżej nam nie znanych zmian (klimatycznych lub innego rodzaju), w wyniku czego wyginęło szereg gatunków dużych zwierząt.\nMAORYSI I MOA\nMoa to wielkie, podobne do strusi ptaki zamieszkujące onegdaj Nową Zelandię. Są kolejnym gatunkiem uważanym za wytępiony w wyniku działania kultury etnicznej – w tym przypadku Maorysów. Diamond na liście argumentów przemawiających za tą tezą wymienia dwa zagadnienia: po pierwsze znaleziska (łącznie paruset tysięcy) szkieletów moa wokół wiosek Maorysów, po wtóre sugestię, że moa nie były płochliwe i dlatego zostały wytępione.\nWaga gatunkowa pierwszego argumentu nieco traci w chwili, gdy okazuje się, że szczątki moa znaleziono (Richard Holdaway) tylko w pobliżu jednej wioski i to w liczbie nie przekraczającej 170 000 sztuk. Jak wykazano cmentarzysko było w użyciu przez blisko 100 lat. Innych cmentarzysk nie znaleziono, a liczba osad Maorysów była stosunkowo niewielka. Natomiast liczba moa mogła wynosić do 100 000 sztuk.\nPonadto Maorysi nie byli łowcami. Zajmowali się rybołówstwem, rolnictwem i hodowlą. Nawet jeśli moa (jak sugeruje Diamond) mogły mieć niskie tempo rozrodu, to i tak ograniczona skala polowań nie powinna im zaszkodzić. Nawiasem mówiąc, J. Diamond sam nie jest pewny, czy owo tempo rozrodu było faktycznie niskie.\nDruga sprawa to brak płochliwości moa. Owa cecha tych ogromnych ptaków jest jeszcze bardziej spekulatywna aniżeli sprawa rozrodczości. Diamond nie posługuje się żadnym dowodem na to, że moa faktycznie nie były płochliwe. Twierdzi jedynie, że pewnie były mniej płochliwe od tamtejszych jeleni, które nie wyginęły. Z tym tylko, że na Nowej Zelandii jelenie, w odróżnieniu od moa, nie miały żadnych naturalnych wrogów, zatem to one powinny być, teoretycznie rzecz ujmując, mniej płochliwe. Naturalnych wrogiem moa był orzeł, co sugerowałoby, że te nielotne ptaki musiały być mocno wyczulone na ewentualne ataki bezszelestnych drapieżców. Przed człowiekiem zaś mogły się dobrze kryć w gąszczu, ewentualnie uciekać (rozwijały dużą szybkość), w ostateczności w miarę skutecznie się bronić, wykorzystując swoje olbrzymie rozmiary.\nJako przykład zwierząt niepłochliwych, które w wyniku polowań stanęły na krawędzi zagłady gatunku, Diamond podaje kangura drzewnego z Nowej Gwinei. Zapomina jednak dodać, iż tubylcy zaczęli masowo polować na to zwierzę dopiero po ekspansji białych, którzy uniemożliwili tubylcom prowadzenie dotychczasowego trybu życia, opartego na rybołówstwie i rolnictwie, odsuwając ich od morza w głąb wyspy. Polowania na kangury drzewne zaczęły się nagle i z dużą intensywnością, przez co doszło do ich szybkiego wytrzebienia, a sam gatunek nie miał czasu na wypracowanie w swych zachowaniach odpowiedniej płochliwości.\nW tym samym czasie, co moa na Nowej Zelandii, wyginęło także szereg innych gatunków ptactwa: wielkie gęsi, łyski, pelikany, łabędzie itd. W nawiązaniu do nich nie stawia się sugestii, iż wyginęły wskutek niszczycielskiej działalności Maorysów. J. Diamond uważa, że padły one ofiarą plagi szczurów. Ale czy również moa, posiadając naziemne gniazda, nie mogły podzielić tego samego losu, co inne ptaki?\nSzczury mogły zachwiać całym ekosystemem, jednak Diamond nie postrzega tej złożoności, że wyniszczenie choć jednego gatunku może prowadzić do destabilizacji całego ekosystemu. Przykładów przedstawiających rzekome niszczenie świata natury przez ludność kultur etnicznych i archaicznych jest znacznie więcej. J. Diamond wspomina jeszcze choćby o zagładzie dużych ssaków na Madagaskarze. S. Krech pisze o podobnej sytuacji w odniesieniu do amerykańskich Indian i ich domniemanych ofiar – bizonów (jakby chciał zatuszować historyczny fakt, kto w rzeczywistości wybił te zwierzęta). Jednak przykłady te nie odbiegają od przytaczanych tu analogicznych opisów z Nowej Zelandii czy okresu paleolitu. Jeśli chodzi o zarzuty kierowane pod adresem kultur archaicznych, nie przestaje się wyłącznie na zarzutach odnoszących się do niszczenia środowiska naturalnego.\nW cyklu filmów BBC na temat Celtów w jednym z odcinków (emitowanym 11.2.2002 w TVP) stwierdzono, że w społeczeństwie celtyckim panowała …nadkonsumpcja, społeczność była typem „konsumenckim”. A migracje Celtów były wynikiem załamywania się ekonomicznego tej kultury… Jest to kolejny przykład doczepiania przodkom wad współczesnego społeczeństwa zachodniego.\nW sumie trudno toczyć poważne dysputy z tego rodzaju „argumentami”. Samo podjęcie tematu wędrówek ludów, w tym kultur celtyckich, wymagałoby niemałego opracowania.\nJedną z cech nauki zachodniej jest to, iż nie znosi słów „nie wiem”. Zwrotu, które u starożytnych cechowało osoby kroczące drogą mądrości, na której zrozumienie i pokora szły ze sobą w parze. W nauce i mediach słowa te zastąpiono innymi – „wiemy wszystko najlepiej”.\nWynikiem tego są oceny opierające się, niestety, na emocjonalnym założeniu, że wiemy wszystko, ponieważ jesteśmy najlepsi. O tym dowiadują się dzieci w szkole, według takiego rankingu realizowane są kariery i życie milionów ludzi. Czy zatem może budzić zdziwienie fakt, że gdy spojrzy się w przeszłość, zawsze ujrzy się kogoś mniej doskonałego, bardziej prymitywnego, jeśli nie zdecydowanie gorszego, to przynajmniej posiadającego stosunek do siebie i świata nacechowany współczesnymi niszczycielskimi emocjami i pragnieniami?\nPrzykre jest to, że tym samym wpaja się nam, iż nie istniał nigdy lub nie może istnieć, świat mniej zdewastowany i zdegenerowany od tego, który sami budujemy, że istniały inne wartości od tych, które dziś powodują ten proces. Większość z nas zaś wierzy w to, że nasze wynaturzenie jest naszą doskonałością.\nNie tylko odhumanizowana, ale i przede wszystkim odsakralizowana współczesna cywilizacja zachodnia nie zauważy zatem takiej cechy minionego świata jak sakralny stosunek do całości istnienia. Nie zastanowi się, co mogło z tego wynikać dla relacji między człowiekiem a naturą. W związku z tym chcemy postrzegać przeszłość przez pryzmat współczesnych wzorców zachowań i wartości. Prawdopodobnie nie będzie nam dane nigdy dowiedzieć się na pewno, jak było kiedyś, ale na bazie tego, iż nie wiemy, możemy próbować szukać w sobie, w tradycji lub w przyrodzie.


Fuzja GeoEye z DigitalGlobe zakończona\nYou are at:Home»Rynek»Firmy»Fuzja GeoEye z DigitalGlobe zakończona\nBy Hubert Bartkowiak on 6 lutego 2013 Firmy\nFirmy Digitalglobe i GeoEye zakończyły formalnie fuzję. Giełdowa kapitalizacja powiększonego DigitalGlobe wyniosła na 30 stycznia ponad 2 miliardy USD.\nFirmy DigitalGlobe i GeoEye dopełniły formalności związanych z ich fuzją, tworząc teraz światowego lidera na rynku zobrazowania Ziemi i analiz geoprzestrzennych. Połączona firma jest notowana na nowojorskiej giełdzie jako DigitalGlobe, symbol DGI. Według cen zamknięcia notowań z 30 stycznia 2013 roku jej giełdowa kapitalizacja wynosiła 2 miliardy 100 milionów dolarów amerykańskich.\nWedług Jeffreya Tarra, prezesa i dyrektora wykonawczego DigitalGlobe, wspólnie obie firmy będą mogły stać się wiodącym na świecie źródłem informacji o “zmieniającej się Ziemi”. Dzięki połączeniu z GeoEye firma rozszerzyła swoją obecność na rynku, zdywersyfikowała źródła przychodów, posiada większą flotę satelitów ze zróżnicowanymi orbitami, i lepsze i bardziej elastyczne zdolności przetwarzania danych. Prezes spółki dodaje, że bogate kadrowe zaplecze daje pewność, że firma będzie mogła stale podnosić poprzeczkę innowacyjności i jakości usług w swoim sektorze.\nFuzja została częściowo skredytowana. DigitalGlobe otrzymało 700 milionów USD kredytu w formie zabezpieczonych uprzywilejowanych (czyli mających pierwszeństwo spłaty w przypadku niewypłacalności pożyczkobiorcy) pożyczek, z czego 150 milionów USD w formie kredytu obrotowego, tzw. rewolwingowego. Z tego ostatniego na razie nie skorzystała. Nowe umowy kredytowe zobowiązują nowego właściciela GeoEye do wykupienia pozostałych na rynku obligacji, których zapadalność przypada na 2015 i 2016 rok.\nDigitalGlobe powinna opublikować wyniki finansowe na IV kwartał 2012 i cały zeszły rok 26 lutego.\nWiadomo już też, że DigitalGlobe dokończy budowę zamówionego satelity GeoEye-2, ale na razie pozostanie on na Ziemi (start miał odbyć się w tym roku) jako satelita zapasowy. W połowie 2014 roku na orbitę trafi za to WorldView-3.\ndigitalglobe fuzja Geoeye giełda\nPrevious ArticleOpportunity bada sferule\nNext Article Rozbłysk klasy C8.7 z grupy 1667 i CME skiergrupa plam w Ziemię (06.02.2013)