Pobieranie 113.36 Kb.\nRozmiar 113.36 Kb.\n2. Uwarunkowania pluralizacji form i zjawisk życia rodzinnego w Polsce\nRysunek 1 Struktura społecznego świata a przemiany małżeństwa i rodziny\n3. Przemiany małżeństwa i rodziny w perspektywie socjologicznej\n4. Przemiany małżeństwa i rodziny w perspektywie demograficznej\nRys. 2 Regionalne zróżnicowanie Polski według wskaźnika posttradycyjnych zachowań i według PKB na 1 mieszkańca 10\nRys. 3 Regionalne zróżnicowanie Polski według wskaźnika posttradycyjnych zachowań i według odsetka osób legitymujących się co najmniej średnim poziomem wykształcenia 11\nRys. 4 Regionalne zróżnicowanie Polski według wskaźnika posttradycyjnych zachowań i według stopy bezrobocia 12\nRys. 5 Posttradycyjne zachowania na mapie Polski (wg wskaźnika)\n1.Teoretyczne aspekty przemian życia małżeńsko-rodzinnego\nAnalizując przeobrażenia rodziny w Polsce w kontekście pluralizacji form życia rodzinnego, należy wskazać jakie współczesne koncepcje najczęściej służą wyjaśnianiu tego zjawiska oraz są podstawą przyjmowanych przeze mnie założeń co do jego rozwoju. Tak więc wyróżnić możemy koncepcję:\nKonwergencji, mówiącą o jednorodności zachodzących przemian w sferze małżeńsko-rodzinnej w różnych kręgach kulturowych (wielkość, struktura, formy, funkcje rodziny i gospodarstw domowych szczególnie na obszarze Europy upodabniają się do siebie (Duch –Krzysztoszek 1995, Szukalski 2004:23 -156)). Zakłada się tutaj jeden kierunek procesu zmian (np. teoria pierwszego i drugiego przejścia demograficznego (Okólski 2004: 212-220 ,van de Kaa 1987) oraz że przejście od jednego etapu rozwoju do drugiego jest nieuniknione. W ramach tej koncepcji szczególnie podkreślana jest dzisiaj wielość i różnorodność rodzin. Ponowoczesność ze swym pluralizmem systemów normatywnych sprzyja tej wielości, „rozmnażaniu się” (w zachodnich publikacjach nazywa się ten proces „proliferacją”) form małżeństwa i rodziny (Mandell, Duffy 2000). Pojawiają się nowe czynniki w badaniach jak: płeć, orientacja seksualna, rasa, klasa społeczna rzutujące na tzw. alternatywne style życia (Baker 2001).\nKlasyczno-uniwersalistyczną, akcentującą powszechne, pierwotne i podstawowe, nieprzemijające własności rodziny. Koncepcja odwołuje się do uniwersalności tej formy życia w wymiarze całej ludzkości, jej misji, cech strukturalnych i wewnętrznych relacji w płaszczyźnie małżeństwo-rodzina-dzieci-krewni (np. Adamski 2002, Kocik 2002, Dyczewewski 1994). Deprecjonuje ona znaczenie alternatywnych form życia rodzinnego i ujmuje je raczej jako formy patologiczne. W ten sposób rodzina osadzona jest w tradycyjnym paradygmacie analiz familiologów i gamologów.\nPierwsza koncepcja akcentuje nasilanie się nieodwracalnych tendencji znamionujących się dywersyfikacją form życia małżeńsko-rodzinnego i głębokimi ich przemianami wewnętrznymi, które zwracają się w kierunku indywidualizmu i przemianie - we wszystkich formach związków - relacji patriarchalnych na relacje egalitarne i partnerskie. Dzięki jednokierunkowemu, nieuniknionemu procesowi przemian rodziny stopniowo wyłania się nowa przeorganizowana przestrzeń życia rodzinnego, w której „społeczne obywatelstwo” znajdują posttradycyjne formy życia rodzinnego. Obie koncepcje szeroko analizują egzogenne i endogenne czynniki rzutujące na przemiany rodziny. Koncepcja druga, jak wspomniałam, pomija znaczenie i rolę alternatywnych stylów życia i skłonna jest analizować je jako dysfunkcjonalne dla ładu społecznego. Pierwsza ze wspomnianych perspektyw opisu „sektora rodziny” nie podważa roli i znaczenia rodziny jako fundamentalnej grupy społecznej, pomimo nasilania się procesów jej heterogenizacji, co więcej, dokumentuje, że rodzina traktowana jest nadal jako grupa odniesienia w znaczeniu porównawczym i normatywnym dla innych typów związków.\nPrzyjęcie dynamicznej perspektywy ujęcia przemian rodziny pozwala wskazać na: 1. przejście od modelu rodziny tradycyjnej (poprzez rodzinę nowoczesną) do modelu rodziny ponowoczesnej ( lub post-rodzinnej), 2. przejście od modelu rodziny homogenicznej (poprzez rodzinę quasi-heterogeniczną) do modelu rodziny heterogenicznej (nazwanej tak ze względu na różnorodność jej form), 3. przejście od modelu społeczeństw familiarnych (kolektywnych) do modelu społeczeństw indywidualistycznych. Wyróżniając te modele, odnoszę analizę małżeństwa i rodziny do trzech faz rozwoju społeczeństw, określanych przez socjologów jako społeczeństwa tradycyjne, nowoczesne i ponowoczesne (Slany 2005a)\nOmawiając zagadnienie alternatywnych stylów życia w Polsce przyjmuję następujące założenia:\nW Polsce alternatywne formy - podobnie jak w krajach zachodnich - będą się rozwijały, co powodować będzie odchodzenie od homogenicznego modelu rodziny. Z założenia tego (bazującego na pierwszej koncepcji) wynika nieuniknioność zmian jednokierunkowych. Podstawą intensywnych i szybkich przeobrażeń rodziny jest doświadczanie zmian okresu transformacji systemowej:wielozakresowych, ekonomiczno-społecznych i kulturowych, tak o charakterze globalnym jak i makrostrukturalnym. Okres zmiany systemowej jest tratowany jako zasadniczy i jako najważniejszy czynnik egzogenny wymuszający przemiany rodziny, których rezultatem jest wyłonienie się różnych alternatywnych form. Globalne i makrostrukturalne uwarunkowania wpływają z kolei bardzo silnie na zjawiska i procesy zachodzące na poziomie mikrostruktur społecznych i samych jednostek (vide rys.1, s.6).\nHeterogenizacji życia rodzinnego będzie sprzyjać (podobnie jak w krajach zachodnich) dalszy, intensywny rozwój społeczeństwa obywatelskiego, zorientowanego m.in. na rozwój zrzeszeń, instytucji, organizacji, wspierających trwanie i funkcjonowanie jednostki. Te pozarodzinne typy organizacji i instytucji organizują cele i przebieg życia jednostek, niejednokrotnie konkurując z rodziną. Pozwalają na prowadzenie życia poza tradycyjnie rozumianymi jej ramami. Typ społeczeństwa zrzeszeniowego nastawiony jest bardziej na orientację indywidualistyczną niż wspólnotową.\nZnaczenie małżeństwa i rodziny zmienia się nie tylko w czasie, ale i różnicuje się w poszczególnych kohortach (określonych tutaj za: Szukalski 2004: 144-145 jako kohorty mentalne tj. grupy osób podzielające wspólny pogląd na życie. Naturalna wymiana generacji starszych (o orientacji kolektywistycznej) na generacje młodsze zorientowane na indywidualizm, bardziej liberalne i otwarte będzie sprzyjać alternatywnym stylom życia.\nNapór nowych wymogów społeczeństwa kapitalistycznego, generującego głębokie zróżnicowanie ekonomiczne i klasowe obywateli odzwierciedla się zarówno w zróżnicowanych wyborach aksjologicznych jak i odmiennych zachowaniach demograficznych. Pozwala to przyjąć założenie, iż w omawianej sferze mamy do czynienia także z „wieloPolską”. Odnajdujemy tu cztery modele wyborów aksjologicznych, z których dwa tj. zindywidualizowany model wyborów aksjologicznych oraz model zróżnicowanych środowiskowych wyborów aksjologicznych stają się charakterystyczne. Można także przyjąć, iż w skali całego kraju tworzy się nowy model (przeciwny tradycyjnemu) zunifikowanych wyborów aksjologicznych (por. s.9).\nStosunkowo krótki okres obserwacji alternatywnych stylów życia nie pozwala jednoznacznie oceniać ich wpływu na destrukcję więzi społecznych ani też dezintegrację szerszych struktur społecznych. Nie mniej jednak podstawowa mikrostruktura jaką jest rodzina - zarówno ze względu na tradycje familiarne społeczeństwa, jej rolę w tworzeniu miłości jak i zakres funkcji dotąd przez nią realizowanych - jest nie do zastąpienia (Mariański 2000).\nW artykule tym dla zobrazowania alternacji małżeństwa i rodziny wykorzystywać będę częściej badania demograficzne niż socjologiczne.\nJak zauważa się w literaturze przedmiotu, od lat 60. XX wieku głoszony jest pogląd o kryzysie monolitycznej, niezmiennej instytucji małżeństwa i rodziny, która nie odpowiada nowym potrzebom jednostek - zwłaszcza indywidualnym - w zmieniającym się szybko świecie (Kocik 2002, Slany 2002, 2004a, Kwak 1994; 2005). Odpowiedzią na ten instytucjonalny kryzys rodziny jest rozrost alternatywnych stylów życia, to jest takich, które zawierają w sobie różnorodność nietradycyjnych form życia rodzinnego i możliwości ułożenia sobie życia np. poprzez wybór samotności, kohabitacji, monoparentalności, związku nie-heteroseksulanego, komuny, itd. Alternatywne formy traktuję jako rzeczywiste układy życia, z których wiele jest aprobowanych społecznie i legalizowanych - zwykle po pewnym czasie, ex post facto - przez prawo. Ponieważ są akceptowane i legalizowane, stają się zinstytucjonalizowanymi wzorami życia, dającymi jednostkom poczucie satysfakcji i samospełnienia się (Slany 2002:82). Anna Kwak (2005”80-91, za: Adams 1995) wyodrębnia trzy główne typy alternatyw, którymi są: 1) alternatywy paralelne do małżeństwa monogamicznego (nie zagrażają rodzinie tradycyjnej - np. kohabitacja), 2) alternatywy włączone do rodziny nukleranej, wynikające z przemian społeczno-kulturowych w zakresie ról płciowych i statusu kobiet (np. bezdzietność z wyboru, seks pozamałżeński, małżeństwa grupowe), 3) alternatywy w stosunku do rodziny pozostające w sprzeczności z założeniami i wymogami rodziny tradycyjnej (np. komuny, związki homoseksualne, życie w pojedynkę, monoparentalność).W początkowej fazie rozwoju ponowoczesnych społeczeństw tylko niektóre z tych form były badane – przede wszystkim monoparentalność, większość zaś była badawczo zaniedbywana. Przyjęto bowiem założenie, że w związku z epidemią AIDS i krytyką procesu laicyzacji niektóre formy znikną, a ludzie powrócą do stałych, o całkowitym wzajemnym oddaniu i zaangażowaniu związków rodzinnych. Okazało się, że sprzymierzeńcem alternatywnych stylów życia stała się orientacja na indywidualizm, nowe wymogi sytemu edukacji i rynku pracy oraz mas-media popularyzujące ten temat.\nW „młodym” stosunkowo typie społeczeństw pojawiają się takie formy życia rodzinnego, tak intensywne ich przeobrażenia jakościowe, że coraz częściej mówi się o swoistym fenomenie heterogenicznej rodziny ponowoczesnej. Alternatywne style życia stają się również „widoczne” w teoriach ponowoczesności, teoriach rodziny, edukacji, badaniach naukowych czy pracy terapeutycznej. Jak wynika z obserwacji, dominująca forma życia rodzinnego nie zmienia się radykalnie, ale wewnętrzne procesy dynamizują się i efektu zwrotnego tych procesów nie da się już przemilczeć.\nNietradycyjne formy życia rodzinnego nie dają się pogodzić z wymogami i funkcjami standardowego życia rodzinnego. Niektórzy badacze podnoszą zalety i korzyści wypływające z pojawienia się alternatywnego stylu życia, inni zaś kategorycznie go odrzucają. Ci ostatni dowodzą, że alternatywne formy są wskaźnikiem li tylko poszukiwań więzi, bliskości z ludźmi w świecie, w którym znaczenie emocjonalności i intymności bezgranicznie zagubiło się. Pierwsi zaś twierdzą, że badanie alternatywnych form (Rubin 2004) może być podstawą do porównania tradycyjnych i nietradycyjnych form życia, co z kolei pozwala rzucić światło na to jak funkcjonują „jakościowo” nasze rodziny oraz jakie są korzyści i jakie minusy pozostawania w różnych typach związków.\nDokonując analizy treści polskich podręczników do Socjologii rodziny czy też podręczników np. do Wstępu do socjologii nabieramy przekonania, że rodzina jest badana i ukazywana tylko z perspektywy podejścia klasyczno-uniwersalistycznego. Brak jest natomiast ważnych elementów składających się na złożony obraz rodziny, a które znajdujemy w podręcznikach krajów zachodnich. Socjologowie najchętniej eksponują funkcje rodziny i szeroko rozumiane ich zagrożenia, dynamikę cyklu życia małżeńsko-rodzinnego oraz problemy dekonstrukcji i rekonstrukcji rodzin, które są nie tylko wskaźnikiem jakościowych, wewnętrznych przemian rodziny, ale i jej kryzysu. Brak jest analiz innych form życia rodzinnego oraz dociekań na temat roli i miejsca jednostki, jej poczucia szczęścia w złożonym systemie rodzinnym. Pojawienie się alternatywnych stylów życia w badanym okresie zostało szybko i zgodnie z zasadami socjotechniki medialnie nagłośnione i rozreklamowane, natomiast zdecydowanie brak jest głębokich, socjologicznych badań w tym zakresie. W przeciwieństwie do socjologów, nieco częściej na alternatywne style życia zwracają polscy demografowie(Kotowska 1999, Szukalski 2004, Frątczak 2003) i psycholodzy (Kwak 2005) zainspirowani m.in. teorią drugiego przejścia demograficznego i jej aplikacją do przemian demograficznych społeczeństwa polskiego.\nŻycie w nietradycyjnych związkach toczy się „za zasłoną” pozornej niewiedzy społecznej i zdecydowanej niechęci ujawniana ich, a zwłaszcza określania ich pojęciami, które w Polsce są stygmatyzujące, a neutralne w społeczeństwach zachodnich. Generalnie można stwierdzić, iż wiele form typowych dla tamtych społeczenstw a świadczących o heterogenizacji życia rodzinnego możemy odnaleźć także w Polsce – szczególnie kohabitację, monoparentalność, samotność (dobrowolną i przymusową), życie w związkach homoseksualnych (Warzywoda - Kruszyńska 2005, Szukalski 2005, Kwak 2005) oraz takie zjawiska jak: rozwody, separacje, urodzenia pozamałżeńskie i bezdzietność.\nObserwując przeobrażenia w interesującej nas sferze w Polsce w okresie transformacji społecznej należy wyeksponować przyśpieszenie tych zmian, które generują modyfikację wzorca matrymonialnego i prokreacyjnego oraz „wynurzenie” się innych alternatywnych form.\nAnalizując przeobrażenia, należy zwrócić uwagę na egzogenne i endogenne czynniki zmiany, nierozerwalnie związane z określonymi poziomami struktury społecznego świata, tj. a) makrostrukturą, b) otaczającym środowiskiem społecznym (egzosystem), w którym jednostka uczestniczy, który oddziałuje na nią, i na który nie ma bezpośredniego wpływu oraz c) samym system małżeństwa (tworzonym przez parę), w którym uwidacznia się znaczenie cech osobowościowych, preferencje w wyborze partnera, oczekiwanie gratyfikacje, upodobania, cele, sposoby komunikowania (vide rys.1).\nŹródło: Opracowanie własne na podstawie: M.R.M.Sabatelli, K. Ripoll 2004, Variations in Marriage Over Time . An Ecollogical/Exchange Perspective, w: M. Coleman, L.H.Ganong (eds.) Handbook of Contemporary Families. Sage Publications.London. Por. s.81.\nOgromny impakt na wyróżnione poziomy ma globalizacja kulturowa, która jest ważnym mechanizmem współczesnej zmiany wartości. Badacze podkreślają, iż dla mieszkańców Europy Środkowo-Wschodniej jest ona przenośnikiem zachodniej kultury, co oznacza westernizację (amerykanizację). Jak podkreśla Anthony Giddens (1990) globalizacja produkuje kosmopolityczne społeczeństwo, którego istotą w interesującej nas sferze jest równość płci, wolność seksualna, autonomiczność, a więc wartości i wzory zachowań uderzające w hierarchiczną strukturę rodziny. Globalizacja zmienia abstrakcyjne systemy złożone ze znaków, symboli, wartości, norm, rytuałów związanych z zawieraniem małżeństwa, jego legalizacją, urodzeniami. Otwierają się inne możliwości powstawania nowych form i symboli, bowiem przestrzeń społeczna jest dynamiczna i odpowiada na potrzeby ludzi w zmieniającym się świecie. Wszystkie poziomy widoczne na rys. 1 są ze sobą sprzężone i wywierają wpływ na dynamikę orientacji i zachowań małżeńsko-rodzinnych w poszczególnych kohortach.\nAnalizując wyniki badań socjologicznych niewątpliwie należy podkreślić głębokie osadzenie wartości rodzinnych w sferze makrospołecznej, generowane przez splot uwarunkowań historycznych, społecznych, religijnych. Wzajemne relacje między rodziną a sferą makrospołeczną po „wielkim wstrząsie” systemowym zostały istotnie zmienione. Zmiana systemowa przynosi nowe wymogi odnoszące się do wszystkich sfer życia, szczególnie gospodarki, rynku pracy, edukacji, które wywierają głęboki i złożony wpływ na życie samych jednostek i funkcjonowanie i sytemu rodzinnego. Zdaniem Szukalskiego (2004) zmiany kulturowo-mentalne, jakkolwiek trudne do uchwycenia, mają kluczowe znaczenie dla alternacji rodziny i pojawienia się jej alternatywnych form. Kontynuacja przemian demograficznych zaobserwowanych jeszcze w poprzednim ustroju i intensyfikujących się w latach 90. może być traktowana jako strategia adaptacji do nowych warunków (Giza-Poleszczuk 2002), w których ekonomia i indywidualizacja wydają się być głównymi czynnikami wywierającymi wpływ na rodzinę i jednostki. Z kolei, nowe sposoby adaptacji mogą modyfikować orientacje określone kulturowo, immanentnie zawarte w makrosystemie społecznym a odnoszące się do małżeństwa i rodziny i przechodzenie od wspólnotowości do indywidualizmu (vide rys. 1). Zależność między rodziną a społeczeństwem wyraża się tym, że funkcje i struktura rodziny muszą pozostawać spójne z wymogami społeczeństwa, w ramach którego rodzina istnieje (Warzywoda-Kruszyńska 2004). Jak nigdy dotąd w sposób dramatyczny uwidaczniają się sprzężenia pomiędzy państwem, rynkiem a rodziną. Restytucja kapitalizmu spowodowała wzrost nierówności społecznych i masowe bezrobocie. Wymogi zinstytucjonalizowanej indywidualizacji (Beck, Beck-Gernsheim 2002) (edukacja na najwyższym poziomie, rynek pracy) odsuwają decyzje matrymonialne i prokreacyjne, sprzyjając kohabitacji i życiu w samotności. Państwo nie wspierając rodzin (brak gamy instrumentów polityki prorodzinnej istniejących w poprzednim ustroju) przerzuca koszty zmiany na barki rodzin, co z jednej strony podtrzymuje tradycyjną familijność (oparcie w rodzinie i jej pomoc), a z drugiej strony osłabia motywacje i zachowania matrymonialne młodych Polaków. Odwrotny proces, którego brak w naszym kraju, określany jest defamilizacją i wyraża się wkraczaniem państwa z ofertą instytucjonalną i usługami dla rodziny. W ten sposób odciążony zostaje system rodzinny i możliwe staje się godzenie wymogów nakładanych przez nowy typ państwa z potrzebami systemu rodzinnego. Proces defamilizacji jest jednak bardzo słaby, w zasadzie po upadku poprzedniego ustroju politycznie ograniczany.\nKluczowe znaczenie dla omawianego zagadnienia ma zachowanie się „ egzosystemu” (vide rys.1), który w sposób bezpośredni, poprzez swój określony kontekst, wpływa na postrzeganie ważności i roli rodziny przez jednostki, pary i kohorty. Określone normy, praktyki, działania instytucji społecznych mają bezpośredni wpływ na zachowania rodzinne jednostek. Szczególna rola w kształtowaniu tych zachowań przypada instytucjom religijnym, prawu i polityce oraz rozwojowi nowych technik reprodukcyjnych i regulacji poczęć.\nNie pomija się dzisiaj w debacie nad rodziną zmiany pozycji i świadomości kobiet. Wzrost ich poziomu wykształcenia, autonomia, możliwości na rynku pracy, niezależność ekonomiczna, dostęp do antykoncepcji, decydowanie o prokreacji, dążenie do samorealizacji, odchodzenie powolne od tradycyjnych przekonań co do charakteru ról pełnionych przez kobiety „rewolucjonizują” wewnętrzne relacje małżeńskie i system rodzinny.\nMożna założyć, że kohorty ludzi młodych stopniowo zmieniają strategie zawierania małżeństwa, akcentują nowe cele w życiu, które w sposób zwrotny oddziałują na trwanie małżeństw i ich jakość, poszukują alternatywnych form życia, co w rezultacie przenika do poziomu makrostrukturalnego i globalnego. Jak już wspomniałam, przyjęto hipotezę o znaczeniu kohort mentalnych1 (Szukalski 2004: 144-145), których wymiana, można domniemywać, będzie powodowała widoczność społeczną „post-ludzi” (młodych, bogatych, dobrze wykształconych, mobilnych przestrzennie i zawodowo, zorientowanych na samorealizację – termin przyjęty z włoskiej literatury włoskiej) wśród których upowszechniać się będą takie wybory aksjologiczne i zachowania, które kilkadziesiąt lat temu były niezwykle rzadkie. Przemiany życia rodzinnego i pojawienie się nowych zachowań demograficznych odnoszących się do tej sfery tłumaczone jest zmianą wśród nich celów - wartości oraz środków/sposobów ich realizacji zachodzących w nowej fazie rozwoju społeczeństwa. Szeroka gama nowych czynników przynależnych do makrostruktury (sytuacja ekonomiczna, społeczna, polityczna) dynamizuje i wymusza zmiany, głównie w sferze środków wiodących do celów rodzinnych .\nW Polsce bez wątpienia wyróżnić można kilka kohort mentalnych, lecz najbardziej interesująca jest kohorta młodych ludzi, którzy stosują różne, nowe strategie adaptacyjne do bieżących wymogów życia.. To ta kohorta będzie podstawą normotwórczą i wzorotwórczą dla kolejnych kohort, bowiem jej działania przecierają szlaki dla zachowań nie mieszczących się w tradycyjnym wzorcu rodziny. Należy w tym miejscu zapytać o przyszłe zachowania w „sektorze rodziny”, głośnego medialnie Pokolenia JPII. Zatem, czy to młode pokolenie jest w stanie powrócić do tradycyjnego modelu rodziny, odbudować biologicznie kraj, wyjść z depresji demograficznej i przełamać tzw. „syndrom opóźniania”, tj. opóźnionego wejścia na rynek pracy, zawarcia małżeństwa i urodzenia dzieci? Badania socjologiczne i demograficzne winny zatem uwzględniać i ten problem.\nPrzemiany, niejednokrotnie uderzające w rodzinę a zachodzące na wszystkich wyodrębnionych poziomach rzeczywistości (vide rys.1), sprzyjają pojawieniu się alternatywnych form i zjawisk życia małżeńsko-rodzinnego.\nPrzeobrażenia rodziny w Polsce możemy analizować przyjmując za podstawę proponowane dla wyjaśniania zagadnienia modele2 wyborów aksjologicznych (Slany, Kluzowa 2005). Pierwszy model nazwany został modelem zindywidualizowanych wyborów aksjologicznych. Jest on znamienny dla sytuacji, w których nie istnieje żaden wyraźniej zarysowany społeczny „układ odniesienia” aksjologicznego, a podejmowane przez poszczególne jednostki wybory wynikają z ich osobistego sposobu postrzegania świata. Model ten można określić jako konkurencyjny i opozycyjny w stosunku do modelu zunifikowanych wyborów aksjologicznych, funkcjonującego w sytuacji, w której wszyscy (lub zdecydowana większość) członków zbiorowości społecznej aprobuje określone wartości i czyni je podstawą dokonywanych wyborów aksjologicznych. Wartości te są najczęściej mocno osadzone w tradycji kulturowej danej zbiorowości i wspierane przez instytucjonalne autorytety (np. Kościół). Pomiędzy tymi modelami, stanowiącymi przeciwległe bieguny continuum charakteryzującego występujące w społeczeństwie współczesnym opcje aksjologiczne, można by umieścić jeszcze dwa inne modele, a mianowicie model wspólnych środowiskowych wyborów aksjologicznych, który zakłada istnienie pewnego aksjologicznego „układu odniesienia” dla różniących się od siebie opcji aksjologicznych reprezentowanych przez członków (lub grupy członków) zbiorowości społecznej oraz model rozbieżnych środowiskowych wyborów aksjologicznych, występujący wówczas, gdy poszczególne grupy tworzące strukturę zbiorowości społecznej reprezentują przeciwstawne opcje aksjologiczne.\nSpołeczeństwo polskie jest bardzo wewnętrznie zróżnicowane, zarówno pod względem kondycji ekonomicznej poszczególnych jego warstw, jak i pod względem aksjologicznym. W wymiarze społeczno-ekonomicznym cechuje je wyraźna ( i pogłębiająca się) nierówność, zaś w wymiarze aksjologicznym prezentuje ono - jak się wydaje - typ „eklektyczny”, wielopostaciowy. W zależności od podlegającej wartościowaniu sfery życia dochodzą do głosu różne opcje aksjologiczne, ujawniające wyraźniejszy związek z którymś z czterech scharakteryzowanych wyżej modeli (Slany, Kluzowa 2005).\nGdyby ukazywać Polaków tylko w wymiarze deklarowanych wartości i orientacji rodzinnych Polska okazałaby się krajem homogeniczny. Wartości te i orientacje potwierdzałyby istnienie zunifikowanego modelu wyborów aksjologicznych. Badając jednak konkretne, np. demograficzne, zachowania Polaków w sferze małżeńsko-rodzinnej, odkrywamy daleko idącą niespójność. Rozbieżność ta winna być badana, aby wyjaśnić jakie czynniki obiektywne ją determinują. W sytuacji charakterystycznego dla współczesnych społeczeństw pluralizmu aksjologicznego istotne jest ukazanie jak realizowane są wybory i konkretne zachowania w sferze życia rodzinnego\nPolskie badania (bazujące na deklarowanych wyborach) niezmiennie wskazują, iż małżeństwo i rodzina lokują się ciągle na wysokich pozycjach w systemie wartości życiowych istotnych dla współczesnego pokolenia Polaków. Z ostatnich, przeprowadzonych na ogólnopolskiej próbie reprezentacyjnej, badań na ten temat wynika, że, generalnie rzecz biorąc, Polacy są przywiązani do instytucjonalnej formy małżeństwa (Frątczak 2003). W opinii większości z nich (79,3%), już sama decyzja zawarcia małżeństwa w sposób zgodny z obowiązującymi normami prawnymi jest wyrazem jego poważnego potraktowania. Za formalnym zawieraniem małżeństwa przemawiają również takie argumenty, jak dobro potomstwa (64%), poszanowanie istniejącej w tym zakresie tradycji (48%), czy romantyczny charakter rytuału ślubno-weselnego (42%). Znaczenie małżeństwa i rodziny dla Polaków ujawnia się jeszcze wyraźniej, gdy ich postawy wobec tych wartości porównać z postawami przedstawicieli innych społeczeństw europejskich. Taką okazję stworzyły badania „Europejskie Systemy Wartości” (EVS) realizowane na początku i pod koniec lat 1990 w 27 krajach tego kontynentu. Rodzinę jako wartość najważniejszą w osobistej hierarchii wartości wymieniło ponad 90% Polaków ankietowanych w ramach drugiej serii badań EVS (Poleszczuk 2002:266).3 Większość ankietowanych (blisko 77%) uznała także, że małżeństwo nie jest instytucją przestarzałą. Na wysokich pozycjach uplasowały się również takie wartości, jak wierność (78% wskazań), wzajemny szacunek (76.8% wskazań) i posiadanie dzieci (55.3%) traktowane przez respondentów jako czynniki bardzo ważne (Poleszczuk 2002:273).\nNastąpiło jednak wyraźne przesunięcie akcentu w spojrzeniu na małżeństwo i rodzin - z wymiaru instytucjonalnego na indywidualno-prywatny. Jest ono wynikiem nasilania się procesów modernizacji, sekularyzacji i indywidualizacji. Jednakże w tym obrazie, który wskazywałby na utrzymywanie się w naszym społeczeństwie modelu zunifikowanych wyborów aksjologicznych, podtrzymywanego przez wpływy religii i tradycji narodowej pojawiają się z coraz większą siłą nowe akcenty, świadczące o stopniowym wypieraniu cech tego tradycyjnego modelu przez konkurencyjny model zindywidualizowanych wyborów aksjologicznych, charakterystyczny dla ponowoczesnego społeczeństwa.\nWpływy modelu zindywidualizowanych wyborów aksjologicznych ujawniają się w głównej mierze na płaszczyźnie postaw wobec małżeństwa i prokreacji. Sfera ta traktowana jest jako prywatna W odniesieniu do małżeństwa bardzo poważnie kwestionowana jest taka jego cecha, jak nierozerwalność, a także – choć na razie w znacznie mniejszym stopniu – potrzeba formalizacji. Gdy natomiast chodzi o sferę prokreacji, to przesądzony jest kierunek przemian prowadzący od realizacji modelu rodziny średnio do małodzietnej i w dającej się przewidzieć przyszłości nie można oczekiwać odwrócenia tego trendu. Polska rodzina będzie więc najczęściej rodziną małodzietną (Frątczak 2003).\nWpływy innego nurtu myślenia i wartościowania można dostrzec, gdy poddaje się eksploracji poziom aprobaty członków naszego społeczeństwa dla zachowań nie mieszczących się w ramach ”tradycyjnego” podejścia do małżeństwa i rodziny, takich np. jak kohabitacja, samotne macierzyństwo z wyboru, dobrowolna bezdzietność czy rozwody4. Z badań przeprowadzonych w ostatnim czasie (2001 r.) wynika, że zdecydowany sprzeciw wobec kohabitacji ujawnia jedynie niewielki odsetek Polaków - niespełna 15% uczestników badania dotyczącego postaw i zachowań prokreacyjnych młodego i średniego pokolenia Polek i Polaków, 8% uczestników badania „Postawy Polaków wobec rodziny” (Frątczak 2002) i podobny odsetek (11.9%) studentów polskich wyższych uczelni (Slany 2002). Statystyczna większość ją aprobuje – niejednokrotnie pod pewnymi warunkami (np. zakładając, że będzie ona stanowić tylko „wstęp” do małżeństwa, a nie jego trwałą alternatywę lub że jej istnienie nie wpłynie negatywnie na sytuację psychospołeczną dzieci zrodzonych w takim nieformalnym związku).\nGdy natomiast idzie o samotne macierzyństwo z wyboru, to zweryfikowana wiedza na temat poziomu jego społecznej akceptacji jest znacznie skromniejsza z uwagi na to, że to zagadnienie nie znajdowało się dotychczas w polu uwagi badaczy (zajmowali się oni głównie samotnym macierzyństwem „ z konieczności”). Pewne informacje w tym zakresie przynoszą rezultaty przytaczanych już międzynarodowych badań EVS. Wynika z nich, że taki model macierzyństwa akceptuje nieco ponad 1/3 respondentów, czyli o wiele mniej niż kohabitację Warto nadmienić, że w innych krajach zaliczonych, podobnie jak Polska, do „katolickich”, uśredniony poziom tej akceptacji jest zbliżony do naszego, natomiast wyraźnie wyższy we Włoszech, Belgii i Hiszpanii (Poleszczuk 2002:266).\nWięcej wiadomo na temat aprobaty dla bezdzietności z wyboru. Wyniki dotychczasowych badań wyraźnie wskazują, że nie jest ona w naszym kraju - przynajmniej na razie - powszechna. W żadnym z badań przeprowadzonych do 2000 r. nie wystąpiła ona w ogóle jako deklarowana opcja idealna (dzietność idealna), niezmiernie też rzadko pojawiała się jako opcja planowana. W „Ankiecie Rodzinnej 95” wskazało ją zaledwie 0,3% respondentek, zaś w badaniach CBOS z 1996 r. i 2000 r. – odpowiednio 1% i 2 % badanych. Jednak z dwu ostatnich reprezentatywnych badań przeprowadzonych w 2001 r., w których poruszano m.in. kwestię postaw prokreacyjnych, wynikałoby, że odsetek zwolenników bezdzietności dość poważnie wzrósł. I tak, w przytaczanych już badaniach na temat postaw prokreacyjnych młodego i średniego pokolenia, odsetek respondentów, którzy założyli już rodzinę i nie mają jeszcze dziecka , a nie planują jego posiadania, wyniósł blisko 26% wśród kobiet i 22,5 % wśród mężczyzn (Frątczak 2002), natomiast w badaniach dotyczących postaw wobec rodziny prowadzonych przez Irenę Kotowską5 aż 45 % kobiet w wieku 18-35 lat nieposiadających jeszcze dziecka nie było zdecydowanych, czy chce je urodzić, zaś około 1/3 respondentów nie uznała wzrostu liczby par decydujących się na bezdzietność za zjawisko negatywne.\nW największym stopniu rozpoznane są postawy społeczeństwa polskiego wobec rozwodów. Wskazują one, ogólnie mówiąc, na szeroko rozpowszechnioną aprobatę dla tej formy rozwiązania małżeństwa, Przywołując raz jeszcze wyniki badań EVS odnoszące się do Polski trzeba zaznaczyć, że tylko 19% ankietowanych było zdania, że rozwodów nie można nigdy usprawiedliwić, a niespełna 5% opowiadało się za ich potępieniem (Marody 2002:152). Tak powszechna społeczna akceptacja rozwodów, potwierdzona także przez wyniki innych badań, świadczy o nasilaniu się procesu sekularyzacji.\nOceniając ogólnie postawy Polaków wobec kwestii regulacji urodzeń należy stwierdzić, że w porównaniu do okresu przedtransformacyjnego wzrosło wyraźnie poparcie dla antykoncepcji, a także dla dopuszczalności aborcji (Slany, Kluzowa 2005).\nScharakteryzowane powyżej postawy wobec tych cech modelu małżeństwa i rodziny, które nie mieszczą się w jego tradycyjnej wersji, opartej na wzorach moralności katolickiej, mogą być uznane za deklaratywne wskaźniki obecności modelu zindywidualizowanych wyborów aksjologicznych w świadomości współczesnych Polaków.\nBazując na twardych demograficznych wskaźnikach należy stwierdzić, że w skali całego kraju, uwzględniając także przekrój terytorialny kraju (miasto/wieś), możemy mówić o upodobnianiu się zachowań w sferze małżeńsko-rodzinnej do tych, które istnieją w krajach zachodnich. Idą one w tym kierunku, który niesie za sobą złożoność i różnorodność form. Tempo i dynamika demograficznych przemian zachodzących od 1990 roku koresponduje, jak już wspomniano, z dynamizmem radykalnych zmian społeczno-gospodarczych i politycznych rozpoczętych w tym właśnie czasie. Należy podkreślić, iż kraje zachodnie intensywne zmiany w sferze rodziny przechodziły stopniowo i w fazie dobrobytu, w Polsce i innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej zachodzą zaś szybko i w trakcie zmiany sytemu generującego wiele kryzysów m.in. ekonomicznych, politycznych, kulturowych (Szukalski 2004:143-156). Tak więc, radykalne zmiany w tej sferze powoduje zarówno wysoki poziom życia jak i stan kryzysu.\nW tej części artykułu wskażę z jednej strony na zmiany demograficzne w „sektorze rodziny” w całym kraju, a z drugiej strony na różnice regionalne, które pozwalają mówić o tzw. „wieloPolsce”. Punktem odniesienia dla prowadzonych analiz nie jest odległa przeszłość, ale sam początek okresu transformacji.\nOpierając się na wynikach NSP 2002 możemy stwierdzić, iż na 100 rodzin w Polsce 56 stanowią małżeństwa z dziećmi, 23 - małżeństwa bez dzieci, 17- samotne matki z dziećmi, 2 - samotni ojcowie z dziećmi, 1,1- partnerzy z dziećmi, i prawie 1- partnerzy bez dzieci (Gospodarstwa domowe...2003) .\nNatomiast dane NSP z 1988 roku wskazywały, iż na 100 rodzin 62 stanowiły małżeństwa z dziećmi, 23- małżeństwa bez dzieci, 14- samotne matki z dziećmi, 1 -samotny ojciec z dziećmi. Spis ten nie przynosi danych szczegółowych na temat par kohabitujących.\nW roku 2003 na 100 rozwiązanych małżeństw przyczyną była dla: 57 - śmierć męża, 20 - śmierć żony i 23 - rozwód. Na początku okresu transformacji (1990 rok) dane te przedstawiały się następująco: dla 60 rozwiązanych małżeństw- śmierć męża, 21 - śmierć żony i 19 - rozwód (Rocznik Demograficzny 2004).\nW roku 2003 liczba rozwodów (48 tys.) w stosunku do roku 1990 (43 tys.) wzrosła o 15% (a w stosunku do roku 1980 o 22%). Na 100 nowo zawartych małżeństw w roku 2003 rozwodziło się 25, a w roku 1990 tylko 17 (Rocznik Demograficzny 1991, 2004).\nNajbardziej radykalne zmiany zachodzą w sferze małżeńskości i prokreacji. Analizy demograficzne wskazują na zaburzenia w procesie zawiązywania małżeństw i zmniejszenie skłonności do ich zawierania. Tempo spadku zawieranych małżeństw w latach 1990-2003 wyniosło 24%. W roku 2001 po raz pierwszy od zakończenia wojny liczba zawartych małżeństw spadła poniżej 200 tys. (195,1 tys.). W roku 2003 zaobserwowano niewielki wzrost zawartych małżeństw (o 3,5 tys.) w stosunku do roku 2002. Główną przyczyną zmniejszania się zawieranych małżeństw jest spadek intensywności ich formowania w grupie wieku 20-29 lat. W roku 2003 tylko 34% mężczyzn zawarło związek małżeński do 24 roku życia, podczas gdy w roku 1990 analogiczny odsetek wynosił 54%. Dla kobiet odsetki te wynoszą odpowiednio: 56% i 74%. Średni wiek zawierania małżeństwa szybko się podnosi (podobnie jak w innych krajach Zachodu) i dla mężczyzn osiąga wartość 26,0 lat, a dla kobiet 24,3 lat. W roku 1990 współczynnik zawieranych małżeństw wynosił 6,7%0, a w roku 2003 obniżył się do 5,1%0. Liczba urodzeń z roku na rok spada dramatycznie, przy istnieniu jednego z najbogatszych w Europie kapitału biologicznego, który tworzy wyż z lat 70-tych i „baby boom” początku lat 80-tych. W roku 1990 liczba urodzeń wynosiła 547,7 tys. a w roku 2003 – 351,1 tys. (spadek o 36%). Przeciętna Polka rodzi zaledwie1,22 dziecka (TFR- Ogólny współczynnik dzietności), co oznacza spadek w stosunku do TFR z roku 1990 (2,04) o 40%. Obserwowane obniżanie się płodności wynika z radykalnych i głębokich zmian wzorca płodności przejawiających się w : a) spadku natężenia urodzeń przez kobiety we wszystkich grupach wieku, b) zróżnicowanej dynamice spadku płodności w różnych grupach wieku, c) wyrównywaniu się współczynników płodności w grupach wieku o najwyższej płodności ( 20-24 i 25-29 lat), d) wzroście udziału grup wieku 25-29 lat i 30-34 lat w wartości współczynnika dzietności ogólnej (Sytuacja demograficzna.... 2003.\nW roku 2003 na 100 urodzeń co 6-te dziecko przychodziło na świat poza formalnym związkiem (urodzenie pozamałżeńskie), zaś w roku 1990 zaledwie co 16-te. Zatem wyraźnie wzrasta odsetek urodzeń pozamałżeńskich, który w roku 2003 wyniósł 15,8%, a w roku 1990 tylko 6,2% (Rocznik Demograficzny 1991, 2004).\nW porównaniu z rokiem 1988 w roku 2002 w każdej grupie wieku wystąpił wzrost odsetka panien i kawalerów; w wieku powyżej 50 lat wzrósł on z 4,3% do 6, 5%. Nie znaczy to jednak, że osoby te są „czystymi singlami”, gdyż de facto mogą pozostawać w związkach nieformalnych. Biorąc pod uwagę newralgiczny dzisiaj wiek 30-34 lata dla określenia stanu cywilnego, należy wskazać, iż w roku 2002 prawie 14% kobiet w tej grupie wieku było de iure pannami zaś w roku 1988 - 9%. Odpowiedni odsetek dla mężczyzn wynosi zaś: 25% i 18% (Ludność.....2003).\nWedług szacunków Lesława Bolesławskiego (za: Szukalski 2004:92) prowadzącego badania longitudinalne nad bezdzietnością we wszystkich młodszych rocznikach następował powolny wzrost poziomu tego zjawiska. Dla przykładu w generacjach z lat 1951-1955 odsetek bezdzietnych kobiet wynosił 8,9%, a z lat 1956-1960 – 9,8%. Natomiast hipotetyczne wartości dla generacji z lat 1961-1965 wynoszą 10,5% i dla generacji z lat 1966-1970- 10,7%.\nSzczególną egzemplifikacją nowych trendów są demograficznie zachowania wielkich miast (powyżej 100 tys. mieszkańców), które uznać można za wzorotwórcze w zakresie kształtowania się nowych zachowań i stylów życia. Należy podkreślić, iż zachowania te nie pokrywają się z tendencjami występującymi, w analizowanych w dalszej części tekstu, regionach.\nWszystkie zaprezentowane wskaźniki dla wielkich miast wskazują na daleko posunięty proces przemian polskiej rodziny. Należy zauważyć, iż w sposób istotny odbiegają one od wskaźników charakterystycznych dla całej Polski. Co znaczy „syndrom opóźniania”, kryzys małżeńskości i prokreacji oraz pośrednio, jakie są tego konsekwencje możemy odczytywać z zaprezentowanych danych. Jak przewidują demografowie, proces radykalnych przemian modelu rodziny nie zakończył się i nadal będzie kontynuowany (Sytuacja demograficzna.. 2003:115.\nPrezentowane dane potwierdzają głęboko zaawansowane przemiany w przebiegu cyklu życia małżeńsko-rodzinnego i zmiany we wzorcu małżeńskości i prokreacji. Skłaniają one do potwierdzenia pojawienia się modelu zindywidualizowanych wyborów aksjologicznych i odchodzenia od tradycyjnych wartości, które obrazuje model zunifikowanych wyborów aksjologicznych. Można przyjąć założenie, że dokonujące się przemiany zwiastują wyłaniane się nowego modelu zunifikowanych wyborów aksjologicznych, dalekiego jednak od zawartości modelu tradycyjnego. Zauważalne zmiany w typach rodzin, tj. wyraźny wzrost liczby rodzin monparentalnych, głównie matek z dziećmi (bez wskazania czynnika wolicjonalności), spadek małżeństw z dziećmi oraz formalne pojawienie się po raz pierwszy się wśród typów rodzin - rodzin partnerów wskazuje na przechodzenie od homogenicznego do heterogenicznego modelu rodziny w Polsce.\nW NSP 2002 rodzina po raz pierwszy została zdefiniowana „jako dwie lub większa liczba osób, które są związane jako mąż i żona, wspólnie żyjący partnerzy (kohabitanci) – osoby płci przeciwnej lub jako rodzic i dziecko. Tak więc, rodzina obejmuje parę bez dzieci lub parę z jednym lub większą liczbą dzieci, albo też samotnego rodzica z jednym bądź większą liczbą dzieci” (Gospodarstwa domowe i rodziny 2003:19). Takie rozumienie rodziny stanowi novum w stosunku do definicji poprzednio stosowanych, bowiem poszerza kategorię osób uznanych za jej członków, włączając w jej skład także osoby niepozostające w formalnym związku małżeńskim, tj. partnerów (kohabitantów)6.\nWspółcześnie, to właśnie kohabitacja, we wszystkich krajach staje się wnikliwie badaną i popularną formą życia rodzinnego. Jak wygląda jej „praktykowanie” w Polsce?\nChociaż NSP 2002 nie ujawnił dużych rozmiarów kohabitacji w Polsce oraz, że nie jest ona alternatywą dla małżeństwa, to w opinii licznych socjologów i demografów ukazane dane są zaledwie wierzchołkiem góry lodowej (Slany 2002, Frątczak 2003). Brak tradycji tego rodzaju badań, zaś przy powadzonych brak pytań o poprzedzanie małżeństwa kohabitacją (norma w spisach w USA czy Kanadzie), a także niechęć - przyczyn religijnych, moralnych i obyczajowych -społeczeństwa do ujawniania faktu kohabitowania powoduje, iż jej rozmiary są zaniżone. Zaważyć także należy, że znaczna część ludzi żyjących w takich związkach nie posiada świadomości, iż ich relacje można uznać za kohabitację. Stan taki możemy określić jako swoistego rodzaju aleksytymię (rodzaj ślepoty społecznej). Dla wielu ludzi młodych bez wątpienia jest ona wstępem do małżeństwa lub próbą życia w związku. Wskaźnik zwieranych małżeństw spada, co nie oznacza jednak, że życie intymne w innych typach związków nie istnieje. Jak wykazało wielu badaczy, popularność fenomenu kohabitacji wzrasta właśnie wtedy, gdy obniżają się współczynniki zawierania małżeństw (Duvander 1999:698).\nW świetle danych spisowych z 2002 roku liczba osób żyjących w związkach partnerskich wynosiła 396 tys. i wzrosła o 48% w porównaniu do roku 19787, przy czym największą liczbę takich związków tworzą kawalerowie (ok. 52%) i panny (49%), następnie osoby rozwiedzione (m-34%, k-30% ), pozostające w związku małżeńskim (m-8%, k-6%) i stosunkowo rzadko osoby owdowiałe (m-5%, k-14%) (Ludność i gospodarstwa....,2003).\nIstotną zmienną demograficzną charakteryzującą kohabitantów jest ich wiek, gdyż pozwala określić w jakiej fazie cyklu życia się znajdują. Badania prowadzone w krajach zachodnich wskazują jednoznacznie, że najczęściej kohabitują ludzie młodzi w wieku do 30 lat, aczkolwiek wyraźny jest także wzrost kohabitacji wśród osób rozwiedzionych i stanu wdowiego. Zauważa się również w wielu krajach nową tendencję, która sprzyja kohabitacji, a jest nią przedłużanie pobytu w domu rodziców wśród osób grubo powyżej 30 lat. Taki fenomen określa się terminem „crowded nest” (Slany 2002). Nowe badania spisowe odkrywają ważną zmianę, która wyraża się tym, iż następuje wyraźne „odmłodzenie” kohabitacji w porównaniu z badaniami mikrospisowymi z 1995 roku. W roku 1995 ludzie młodzi (do 29 roku życia) stanowili tylko 18,9% ogółu kohabitujących (Slany 2002:187), podczas gdy w roku 2002 nastąpił wzrost do 29% (Slany 2004a). Wzrost kohabitacji w tej grupie wiekowej, w której tradycyjnie formowało się małżeństwo, pozwala wysuwać przypuszczenie, że forma ta powoli staje się, jeśli nie alternatywą wobec małżeństwa, to fazą poprzedzającą zawarcie formalnego związku, nowego rodzaju „narzeczeństwem”, „chodzeniem ze sobą”. Jeśli weźmiemy pod uwagę odsetek kohabitujących wśród ogólnej liczby osób mieszkających razem (związki małżeńskie i nieformalne) to okaże się, że jest on również wyższy w młodszych grupach wieku niż w grupach starszych (Slany 2004a).\nJak wskazują dane spisowe, odsetki kohabitantów różnicują się biorąc pod uwagę ich wiek, płeć i miejsce zamieszkania. Kobiety częściej niż mężczyźni kohabitują w młodszych grupach wieku (do 29 lat), natomiast odsetek kohabitujących mężczyzn systematycznie wzrasta po 30 roku życia.\nW porównaniu do danych z roku 1995 (ok. 30%) w roku 2002 obserwujemy wyraźny wzrost poziomu wykształcenia kohabitujących. Połowa kohabitantów (50,1%) legitymuje się co najmniej średnim poziomem wykształcenia, w tym wyższym 12%. Widoczne są różnice pomiędzy wsią a miastem (odsetki te wynoszą odpowiednio 5,6% i 14,7%). Wykształcenie średnie posiada 38,1% kohabitantów, przy czym na wsi 28% a w mieście 42,3%.\nBadania zagraniczne dowodzą, że najczęściej kohabitują osoby z najwyższym i najniższym poziomem wykształcenia (Slany 2002:184), lecz o fakcie kohabitacji częściej informują osoby legitymujące się niższym niż wyższym poziomem wykształcenia.\nW NSP 2002 spisano 197,4 tys. par tworzących związki partnerskie, podczas gdy w 1988 roku - 125 tys. Większość osób tworzących związki partnerskie (56,1%) posiadała dzieci i mieszkała w miastach (75%). W miastach partnerzy z dziećmi stanowili 52,8%, a na wsi 66% związków partnerskich. Udział partnerów w ogólnej liczbie rodzin w Polsce wynosił 1,9% (w miastach 2,3%, a na wsi 1,3%).W związkach nieformalnych wychowuje się 173 019 dzieci; w tym w miastach 131 870 (66,3%), a na wsi 67 140 (33,7%). Wśród ogółu rodzin z dziećmi partnerzy stanowią 1,4%. Przeciętna liczba dzieci będących na utrzymaniu wynosi 1,75 przy czym na wsi liczba ta jest nieco wyższa (1,98) niż w mieście (1,65) (Gospodarstwa domowe...2003).\nGeneralnie biorąc, przeciętna liczba dzieci pozostających na utrzymaniu nie przekracza dwóch w rodzinach wyodrębnionych według stanu cywilnego prawnego kobiet. Jednakże, co godne uwagi, ponieważ możemy opisywać to zjawisko po raz pierwszy w Polsce, należy podkreślić, iż przeciętna liczba dzieci utrzymywanych w rodzinach kobiet żyjących w związkach kohabitacyjnych, niezależnie od ich stanu cywilnego prawnego jest wyższa od liczby dzieci utrzymywanych przez te, które nie pozostają w związkach partnerskich. Ponadto, liczba utrzymywanych dzieci w rodzinach kobiet pozostających w związkach partnerskich na wsi jest wyraźnie wyższa od tej, którą utrzymują rodziny partnerskie kobiet w miastach. Niestety na podstawie dotychczasowych danych spisowych nie możemy stwierdzić, czy posiadane dzieci pochodzą z aktualnego czy z poprzedniego związku.\nZarysowane ogólnie zmiany w sferze małżeńsko-rodzinnej w skali całego kraju upoważniają do zadania pytania o przebieg interesujących nas zjawisk w przekroju regionalnym8 i wojewódzkim. W celu zobrazowania przestrzennego zróżnicowania „zaawansowania” (natężenia) tzw. ponowoczesnych przemian rodziny stworzyłam „syntetyczny wskaźnik zachowań posttradycyjnych” dla regionów oraz województw. Wskaźnik ten budowano biorąc pod uwagę: odsetek ludności w wieku 15 lat i więcej w związkach partnerskich , odsetek rodzin partnerów, odsetek matek z dziećmi, odsetek urodzeń pozamałżeńskich, poziom rozwodów i separacji. Dla każdego województwa dysponowano także ekonomiczno-społecznymi wskaźnikami jak: PKB na 1 mieszkańca w zł9, stopa bezrobocia i odsetek ludności posiadający co najmniej średni poziom wykształcenia.\nNajwięcej województw znajduje się w trzeciej ćwiartce, które charakteryzuje najniższy poziom PKB (poniżej średniej tj. 19081 zł na osobę) oraz najniższy wskaźnik odmiennych zachowań (poniżej jego średniej tj. 7,7). Najbiedniejsze województwa regionu wschodniego (Podkarpackie, Podlaskie, Świętokrzyskie, Małopolskie, Lubelskie) posiadają najniższy wskaźnik zachowań posttradycyjnych (5,5). Oznacza to, że bardziej zorientowane są w kierunku tradycji niż nowoczesności. W czwartej ćwiartce znajdujemy grupę województw (Lubuskie, Warmińsko-mazurskie, Kujawsko-pomorskie i Łódzkie) które przy niskim PKB na osobę charakteryzują się względnie wysokim poziomem zachowań nietradycyjnych.W trzeciej ćwiartce znajdujemy województwa (Pomorskie, Dolnośląskie, Zachodniopomorskie) z wysokim wskaźnikiem zachowań posttradycyjnych i z poziomem PKB nieco powyżej średniej dla Polski. Interesująco przedstawia się sytuacja w dwu przodujących ekonomicznie w Polsce województwach tj. Mazowieckim i Wielkopolskim, ponieważ przy PKB powyżej średniej wskaźnik nietradycyjnych zachowań jest zdecydowanie poniżej średniej.\nBiorąc pod uwagę poziom wykształcenia (co najmniej średni) i wskaźnik zachowań posttradycyjnych sytuacja poszczególnych województw nieco zmienia się w porównaniu do tej przedstawionej na wykresie 2.\nTakie województwa jak: Świętokrzyskie, Podkarpackie, Lubelskie, Podlaskie i Wielkopolskie posiadają najniższy odsetek legitymujących się co najmniej wykształceniem średnim i najniższy wskaźnik zachowań posttradycyjnych. Województwo Śląskie i Łódzkie znajdują się idealnie w centrum, gdyż posiadają średni poziom wartości opisywanych zmiennych. Dwa województwa regionu północnego, tj. Warmińsko-mazurskie i Kujawsko-pomorskie posiadają również niski odsetek osób wykształconych, ale jednocześnie wysoki wskaźnik nietradycyjnych zachowań. Natomiast województwa Pomorskie, Dolnośląskie i Zachodniopomorskie cechują się wysokim wskaźnikiem badanych zachowań i wysokim odsetkiem osób z wykształceniem co najmniej średnim.\nW skali kraju wybijają się dwa województwa: Mazowieckie, bogate, dobrze wykształcone z niskim wskaźnikiem posttradycyjnych zachowań i województwo Lubuskie, biedne, słabo wykształcone z bardzo wysokim wskaźnikiem takich zachowań.\nUwzględniając w analizie taki czynnik jak poziom bezrobocia otrzymujemy interesujący rozkład badanych zachowań. Zasadniczo województwa lokują się w dwóch ćwiartkach: a) drugiej gdzie stopa bezrobocia jest poniżej średniej a wskaźnik odmiennych zachowań również niski oraz b) czwartej gdzie stopa bezrobocia jest powyżej średniej a wskaźnik odmiennych zachowań również powyżej jego średniej. Możemy zatem wnioskować, iż te właśnie dwa czynniki zmieniać będą się w sposób nielosowy. Można przypuszczać, iż w województwach o wyższej stopie bezrobocia spodziewać możemy się wyższego wskaźnika zachowań posttradycyjnych.\nGdyby pokusić się na podstawie tej mapy o stworzenie continuum natężenia zachowań postradycyjnych to na jednym biegunie - o najniższym nasileniu takich zjawisk znalazłyby się województwa ściany wschodniej, a na drugim biegunie - o najwyższym nasileniu tych zjawisk - województwa należące do ściany północnej i północno-zachodniej. Analizując odpowiednie dane nie można w prosty sposób znaleźć powiązania pomiędzy nietypowymi posttradycyjnymi zachowaniami a takimi wskaźnikami społecznymi jak dochód, poziom wykształcenia i stopa bezrobocia. Nie wszystkie bowiem nietradycyjne zachowania pozostają w związku z wskaźnikami ekonomicznymi. Na przykład w województwach o najwyższym poziomie dochodu, względnie niskiej stopie bezrobocia, ale i wysokim poziomie rozwodów znajdujemy wysoki odsetek matek z dziećmi, i stosunkowo niski odsetek rodzin kohabitujących. W województwach najbiedniejszych (region wschodni), o średnim poziomie wskazywanego wykształcenia, przy umiarkowanie wysokiej, w porównaniu do innych województw stopie bezrobocia, przeciętny wskaźnik analizowanych zachowań pozostaje niższy niż winnych częściach Polski. Bez wątpienia należy podkreślić, iż zachowania te winny być wnikliwie badane z uwzględnieniem aksjo-normatywnej specyfiki Polski (znajdującej także odbicie w wyborach politycznych), określonej tradycją i historią regionu.\nGdyby przyjrzeć się kohabitacji to najwyższe jej wskaźniki (dane NSP 2002) nie występują w regionach najsilniej zurbanizowanych, najbogatszych, ale w regionach Polski północnej i południowo - zachodniej, słabiej zurbanizowanej, jednak nie najbiedniejszej, lecz o średnim statusie biorąc pod uwagę dochód na 1 mieszkańca i odsetek osób legitymujących się co najmniej średnim poziomem wykształcenia. W regionie północno-zachodnim najwyższy jest (pomijając województwo Wielkopolskie) wskaźnik urodzeń pozmałżeńskich i odsetek rodzin partnerów – co może świadczyć, iż urodzenia mają miejsce w związkach nieformalnych. Województwa przynależące do regionu centralnego również cechują się wysokim odsetkiem matek samotnie wychowujących dzieci, który pozostaje w związku w wysokim wskaźnikiem rozwodów.\nBazując na rezultatach badawczych zaobserwowanych w innych krajach należałoby podkreślić, iż im wyższy poziom rozwodów, poziom wykształcenia i poziom zamożności tym większe natężenie kohabitacji. Polskie dane nie pokazują wprost tej zależności, co wiąże się w moim przekonaniu, z nieujawnianiem kohabitacji przez mieszkańców województw .\nPrzedstawione wyniki badań demograficznych i socjologicznych wskazują na zaawansowane przemiany w „sektorze rodziny”. Obserwujemy stopniowe przechodzenie od modelu homogenicznego do modelu heterogenicznego rodziny, a także upowszechnianie się modelu zindywidualizowanych wyborów aksjologicznych oraz modelu rozbieżnych środowiskowych wyborów aksjologicznych. Większość zachowań Polaków w analizowanej sferze nie stanowi socjologicznego novum, aczkolwiek zasadniczo zmienia się natężenie występowania niektórych form jak: kohabitacja i monoparentalność. Ta ostatnia forma staje się faktem bardziej złożonym niż w przeszłości, bowiem jej przyczyną jest nie tylko śmierć partnera czy rozwód, ale także kohabitowanie (przy nieujawnianiu posiadania partnera) oraz bycie samotną matką z wyboru. Uwagę przykuwają takie zachowania jak wzrost liczby rozwodów, urodzeń pozamałżeńskich, wzrost odsetka (de iure) osób stanu wolnego w wieku 25-34 lata, w którym to jeszcze kilkanaście lat temu większość ludzi w Polsce stabilizowała życie rodzinne. „Syndrom opóźniania”, tak społecznie i ekonomicznie bolesny w krajach zachodnich stał się również problemem w Polsce.\nWyniki NSP 2002 pozwalają stwierdzić, iż w porównaniu do wcześniejszych danych spisowych obserwujemy wzrost liczby osób kohabitujących. Jej popularności sprzyja spadek zaufania do instytucji małżeństwa, jej częsty rozpad, liberalizacja zachowań seksualnych powiązana z upowszechnieniem się wysoce skutecznych środków antykoncepcyjnych, wzrost orientacji indywidualistycznych czy wzrost kosztów formowania i funkcjonowania rodziny\n(Szuklaski 2004:52-55). Kohabitacja w świetle badań nie wydaje się być formą życia konkurencyjną wobec formalnego małżeństwa, jednakże bez wątpienia traktowana jest jako wstęp do małżeństwa. Zauważa się wzrost popularności kohabitacji wśród ludzi młodych (do 29 lat) bardziej w środowisku miejskim niż wiejskim. Odnotować należy także wzrost poziomu wykształcenia kohabitantów w porównaniu do wyników Mikrospisu z 1995 roku. Należy podkreślić, iż dane o kohabitacji w Polsce wydają się być zaniżone ze względu na nie ujawnianie tego faktu z przyczyn religijnych i społecznych oraz niewiedzę, że pewne relacje łączące ludzi mogą tak być nazwane. Ponadto brak jest badań na temat poprzedzania małżeństwa życiem w związku kohabitacyjnym, co pozwoliłoby przynajmniej w części ukazać rozmiary tego zjawiska.\nPomimo szybkich i głębokich zmian w sferze małżeństwa i rodziny zachodzących w całym kraju, występuje charakterystyczne zróżnicowanie natężenia posttradycyjnych zachowań w skali regionalnej. Regionalna mozaika odzwierciedla zatem swoiste kapitały kulturowe i społeczne Polski. Dokonujące się przemiany pozwalają zarówno na badanie jednorodności zachodzących zmian w Polsce jak i badanie jej regionalnych charakterystyk wskazujących także na fenomen „wieloPolski”.\nBadania socjologiczne i demograficzne bazujące na aksjologicznym fundamencie oraz zwracające uwagę na śledzenie i odkrywanie zmian w postawach i zachowaniach rodzinnych Polaków w przekroju klasowym należy potraktować jako priorytetowe. Badania takie pozwolą na odkrycie jakie typy zachowań są znamienne dla wyodrębnionych klas społecznych, ale także jaka jest ich specyfika ze względu na płeć, wiek, wykształcenie, miejsce zamieszkania. Takich badań zarówno ilościowych jak i jakościowych jest jeszcze niewiele, a wynika to z faktu, iż brak jest w Polsce tradycji prowadzenia badań, które odchodziłyby od koncepcji klasyczno-uniwersalistycznych. Luka taka generuje wiele niewiedzy i pozostawia wiele pytań.\nBadając alternatywne formy należy postawić m.in. następujące pytania: czy nowo wykreowane Pokolenie JPII jest w stanie powrócić do tradycyjnej, homogenicznej rodziny przy naporze oddziaływań ogólnocywilizacyjnych, złożoności procesu globalizacji niosącej pluralizm aksjo-normatywny, których nośnikiem są potężne mas-media; czy masowe migracje zagraniczne13 młodych ludzi do pracy sprzyjają podtrzymywaniu tradycyjnego obrazu rodziny, jej formowaniu, czy też raczej przyśpieszają rozpad rodziny, „wymuszają” kohabitowanie, tworzenie związków polyamorycznych, życie w pojedynkę czyli, uogólniając, sprzyjają alternatywnym stylom życia rodzinnego? Jak nakłonić młodych mieszkańców wielkich miast w Polsce do formowania rodziny i posiadania przynajmniej dwójki dzieci przy nieprzyjaznym rynku pracy, naporze orientacji indywidualistycznych i braku systemowego wsparcia rodzin z dziećmi przez politykę społeczną państwa?\nBadania nad zmieniającą się rodziną w Polsce powinny być nie tylko wielodyscyplinarne, wielosegmentowe, powiązane ze strukturą społeczną, ale także powinny być prowadzone przy uwzględnieniu wszystkich paradygmatów badań dostępnych w socjologii i demografii.\nAdamski F. 2002,Rodzina. Wymiar społeczno-kulturowy, Wydawnictwo UJ, Kraków\nBaker M. 2001, Families, Labour and Love, UBC Press, Vancouver\nBeck U., Beck-Gernsheim E. 2002, Individualization. Institutionalized Indivdualism and its Social ad Political Consequences, Sage, London\nDuch-Krzysztoszek D. 1995, Małżeństwo, seks, prokreacja. Analiza socjologiczna, IFiS PAN, Warszawa\nDuvander A.E. 1999, The Transition from Kohabitation to Marriage, “Journal of Family Issues”, Vol. 20 No. 5\nDyczewski L. 1995, Rodzina, społeczeństwo, państwo, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin


W najbliższy wtorek na posiedzeniu komisji Finansów Publicznych posłowie będą prowadzić prace nad trzema projektami ustaw o opcjach walutowych, które to projekty mają "uratować gospodarkę". Zdaniem KNF zobowiązania firm na 17 kwietnia wynosiły z tego tytuły 4,5 mld złotych.\nKomisja będzie oczywiście te projekty mielić w swoich trzewiach (nie wspomnę że leżą w komisji już od marca), zasięgać opinii ekspertów i biegłych, a Związek banków Polskich zapowiedział, że i tak ustawę zaskarży do Trybunału Konstytucyjnego.\nChciałbym tylko przypomnieć panom posłom, że 95% opcji wystawionych w lipcu ubiegłego roku wygasa w czerwcu i lipcu tego roku. Więc może się okazać, że politycy jak zwykle będą kłócić się o pietruszkę, a problem sam się rozwiąże. I bardzo dobrze, że się rozwiąże - głupcy i chciwi zbankrutują i rynek się oczyści.\nAutor: Przegląd Finansowyo 5/30/2009 10:57:00 AM


Posty: 153 #2291537\nJarku, czekam zatem co w planach na dzisiaj?\nElectra 20.01.2019 20:05:25\nPosty: 160 #2292182\nTrochę spóźnione ale powodzenia Jarku na górskich ścieżkach!\nPosty: 95 #2292602\nZ wielką uwagą czytałem wpis od Bogusia , dziękuję za te ciepłe słowa a mają one swoją wagę jest mi bardzo miło że na swojej drodze mam przyjemność spotykać takich przyjaciół , pozdrawiam Heniek .\nPosty: 95 #2292605\nJarku tobie dziękuję za to że jesteś z nami na dobre i złe , zawsze pomocny i życzliwy , cały Jarek ! Pozdrawiam !\nPosty: 892 #2295912\nChciałbym złożyć także gratulacje niestrudzonym łowcom Heńkowi SO9EWA oraz Mirkowi SQ9RNW\nSiedzą cichutko, nic się nie chwalą a na stronie SP9KGP takie oto informacje:\nSO9EWA - KGP\nSQ9RNW - KGP\nPanowie, moje gratulacje !!!\nPosty: 888 #2310335\nByć może w ten weekend będę pracował na 40m z jakiś górek KGP w Kotlinie Kłodzkiej. Jakby ktoś był zainteresowany złowieniem to będę puszczał tweeta przed wyjściem, można śledzić. Ale nic nie obiecuje bo może mnie na SOTĘ weźmie\nAcha i jeszcze jest ryzyko, że nie będę nic słyszał bo to mój pierwszy wypad z mikrofonem odkąd uszkodziłem słuch - ale zobaczę może będzie dobrze.\nPosty: 160 #2311108\nTaki tekst znalazłem ostatnio :\nKraczonik – zaginiony szczyt do Korony Gór Polski?\nWiele lat temu w korespondencji mejlowej z redakcją zacnego magazynu „Poznaj Swój Kraj” postulowałem uwzględnienie w Koronie Gór Polski szczytu Kraczonik. Sprawa przycichła. Temat nie dawał jednak spokoju. Pojawiły się nowe mapy i opracowania a wraz z nimi inspiracja do podjęcia tematu na nowo.\nPrzyjrzyjmy się dwóm mapom. Pierwsza to „Okolice Krynicy” wydana przez Oficynę Wy-dawniczą „Rewasz”. Już na pierwszy rzut oka widać, że rzeki Poprad i Muszyna odcinają niemal z chirurgiczną precyzją Beskid Sądecki od gór, które nazywane są na mapie Górami Czerchowskimi.\nZ kolei na mapie wydanej przez znane słowackie Wojskowe Zakłady Kartograficzne (Vo-jenský Kartografický ústav) Harmanec góry te nazwane są Górami\nLeluchowskimi. Trudno wy-rokować, która nazwa wydaje się właściwsza. Prawdopodobnie ta pierwsza, bowiem cały obszar na wschód od Popradu i na południe od Muszynki można uznać za przedłużenie słowackiego pasma Čergov, a zatem w granicach Polski znajduje się sam północny kraniec tych gór. Wobec tego nale-żałoby uznać, że Kraczonik liczący 939 metrów jest najwyższym szczytem polskiej części Gór Czer-chowskich. Najwyższym z kolei wierzchołkiem całego pasma Čergov jest Minčol liczący 1157 m.\nW świetle powyższego jeśli Góry Czerchowskie nie są częścią Beskidu Sądeckiego tylko osobnym pasmem górskim to uzasadniony wydaje się postulat dopisania szczytu Kraczonika do listy wierz-chołków zaliczanych do Korony Gór Polski. Tym samym lista ta, naturalnie nieoficjalnie, powiększy\nłaby się do 29 szczytów\n19. Góry Czerchowskie – Kraczonik 939 m\nPosty: 160 #2311160\n"Poznaj swój kraj"- bez trudu znajdziesz wydanie internetowe z lipca lub czerwca.\nPrzekopiowałem w formie ciekawostki-geografia jak każda nauka może ewoluować.\nPosty: 888 #2311223\nChciałem przeprosić że narobiłem smaka i polazłem na Czarną Górę ale jakoś tak wyszło.\nJuż nic nie obiecuję ale... może jutro będzie SP/SS-013 (też w KGP)\nJarek: http://www.na-szlaku.net/files/Na%20Szlaku%2007-2016.pdf strona 39\nPosty: 888 #2312185\nZabawnie miałem z tą Kłodzką. Na miejscu okazało się, że nie da się zrobić wspólnej aktywacji Kłodzkiej i Szerokiej Góry w zgodzie z regułami SOTA więc postanowiłem niższą Kłodzką do "Korony" zrobić na 30m psk. Rozwiesiłem dipola zabrałem się za wyciąganie szpeji i zoonk - nie ma tableta. Musiałem przejść szybki kurs ustawień i obsługi jakiegoś pierwszego z brzegu programiku do kx3 z google Play.\nPo godzinie wołania zrobiła mnie jedna stacja - cóż za szczęście Trza się było przenieść kilkaset metrów na szeroki wierch i popracować nieco na 40m. Tytułem wyjaśnienia, miałem mały wypadek na strzelnicy i w moim przypadku pojęcie "drewniane ucho" ma sens ale chyba nie jest tak źle jak myślałem, że będzie. Tak, że jeszcze mnie na ssb usłyszycie. Niestety propagacja była taka, że na 40m mam HB9 i EA a SP nic :/ Tak, że Jarek jak polowałeś to niestety Polski nie słyszałem wcale...


Regina Puzyrewska | Archiwum Emigranta\nStrona główna > Przeczytaj > Regina Puzyrewska\nWłochy tęsknota rozdarcie twórcy rozwój\nDzisiaj już wiem, po dwunastu latach życia na emigracji we Włoszech, że moje życie składa się z dwóch egzystencji. W nowym kraju narodziłam się powtórnie, odkryłam i poznałam siebie prawdziwą, ukrytą pod wieloma warstwami konwenansów i przyzwyczajeń. Myślę, że jednak istnieje pewien rodzaj reinkarnacji, zachodzący tu na ziemi, w żywym człowieku, w jego umyśle, sercu i duszy. Moje dorosłe życie zaczęło się w Szczecinie. Toczyło się spokojnie, tu studiowałam, wyszłam za mąż, tu urodził się mój synek. To było moje miasto szczęścia, ale tylko do pewnego czasu…\nMój mąż Kazimierz był starszy ode mnie o 22 lata, profesor uniwersytecki o ogromnej pasji zawodowej i wielkiej energii życiowej. Kochał życie tak jak mnie. Natomiast ja, po ukończeniu Wydziału Rybołówstwa Dalekomorskiego pracowałam jako nauczycielka biologii w szkole podstawowej. Byliśmy szczęśliwi i zakochani, a ludzie patrzyli na nas trochę dziwnie, bo i para z nas – według nich – była dziwna. Nie przeczuwaliśmy zbliżającego się nieszczęścia.\n„Mój książę niebieski" zachorował nagle na nowotwór złośliwy żołądka. Po pięciu latach małżeństwa – „maleństwa", bo przecież trwało tak krótko, jak uśmiech chmurki na niebie, zostałam sama z moim półtorarocznym synkiem. Rozpacz, zagubienie, bezradność, strach przed życiem, samotność. To było okropne, niebo nade mną poczerniało całkowicie. Słońca już nie widziałam. Jedyną gwiazdą, jaka do tej pory świeciła mi w życiu, był mój ukochany Kazik – mój król słońce. Spadła na mnie ciemność. Po omacku próbowałam iść do przodu z moim synkiem Remi. Skończyły się stare dobre przyjaźnie i znajomości. Nie byliśmy już nigdzie zapraszani i my już nikogo nie zapraszaliśmy do naszego smutnego domu.\nStałam się teraz tylko biedną wdową z dzieckiem, już nie panią profesorową. Wiele osób może nie dopuszczało do siebie myśli, że nasze małżeństwo może mieć coś wspólnego z miłością. No cóż, patrzyli tylko oczami, a nie sercem i duszą.\nTo był rok 1990, było wówczas ciężko. System polityczny zmieniał się i moje życie też się zmieniało. Na bardziej szare, smutne, samotne, zgorzkniałe. Przeczuwałam, że nadchodzi czas ogromnych zmian ekonomicznych, wymagających siły przetrwania i przedsiębiorczości. Czekanie na zmiany na lepsze było bez sensu. Pracowałam nadal w szkole, zajmowałam się synkiem. W nocy płakałam i rozmyślałam. Te myśli krążyły wokół mnie jak psy na uwięzi, szczekały i wyły, gryzły moje serce.\nInstynktownie czułam potrzebę radykalnej zmiany, jakby chirurgicznego odcięcia części niefunkcjonującej normalnie. Zdecydowałam się wyjechać z mojego ukochanego Szczecina, z kochanego domu, z kochanej ulicy, wyjechać od mojego szczęścia, które stało się teraz nieszczęściem, koszmarem. Postanowiłam zmienić mój los i w ten sposób oddalić się (tylko fizycznie) od moich kochanych stron rodzinnych, aby nie oglądać ich codziennie i nie cierpieć. Bolały mnie wszystkie dni. Bolało mnie wstawanie rano z myślą o całym dniu przede mną bez niego, bez mojego Kazika. Cierpiało moje serce, gdy wyglądałam z mojego balkonu nie widząc jego, gdy wraca z uniwersytetu. Płakało mi serce, gdy spotykałam ludzi, którzy go znali. Bolały mnie ulice, po których niegdyś spacerowaliśmy zakochani. Ten ból wewnętrzny zrodził we mnie myśl ucieczki do innego miejsca, do kraju, w którym mogłabym sobie odpocząć od koszmarnych wspomnień. W tym momencie moje dawne dziecięce marzenia o ciepłych krajach, o podróżach, zaczynały nabierać realnych kształtów. Jakiż ten los dziwny, jakże jest przekorny, tajemniczy i nieoczekiwany.\nSkontaktowałam się pisemnie z rodziną zaprzyjaźnioną we Włoszech, we Florencji. Znaliśmy się tylko z korespondencji listowej. Odpowiedzieli mi z entuzjazmem i od razu rozpoczęłam po cichutku sama uczyć się języka włoskiego, tak w tajemnicy, trochę z ciekawości, z potrzeby ducha, ponieważ język ten zawsze mi się podobał i przyciągał. Jest taki romantyczny, melodyjny, kolorowy, żywy, słoneczny. Sprawiało mi wiele radości i przyjemności, gdy zasiadałam nad podręcznikiem. Znów czułam się jak studentka z dawnych lat. Czytanie po włosku wprowadzało mnie w inny, piękniejszy świat. Byłam wtedy taką romantycznie smutną wdową. To była moja odskocznia od szarej codzienności, od problemów, które coraz bardziej mnożyły się we wszystkich aspektach życia. Myślę, że ta moja ówczesna myśl o wyjeździe uratowała mnie od psychicznego załamania. Coś we mnie szeptało – muszę wyjechać daleko, daleko, aby rozpocząć życie od nowa, z tym samym cierpiącym i zakochanym sercem. Odnajęłam mieszkanie innym osobom na pewien okres, z myślą o późniejszym powrocie. Nie zwolniłam się też całkowicie z mojej pracy. Nie chciałam stracić kontaktu z moją szkołą, koleżankami. Po prostu wzięłam długoterminowy urlop. Przyznam się, żal mi było opuszczać moje środowisko nauczycielskie, dobrze w nim się czułam, byłam lubiana i szanowana. Ta praca sprawiała mi wiele satysfakcji.\nKrok na księżycu\nWreszcie przyszedł moment wyjazdu do ciepłych krajów. Cieszyliśmy się z moim synkiem jak dwoje małych chłopców z książki pt. „O dwóch takich, co ukradli księżyc" (nie pamiętam już czyjego autorstwa). Nam się też wydawało wtedy, że zdobyć ten księżyc to jest łatwa sprawa…\nByłam pełna nadziei na lepsze jutro, nieświadoma tego, co może się zdarzyć. Ciekawość świata przesłoniła mi całkowicie strach przed problemami zaaklimatyzowania się w nowym środowisku. Wyjechaliśmy do Włoch samolotem, pierwszy raz w życiu. Lecieliśmy po niebie na południe, gdzie cieplejsze świeci słońce. Pragnęłam bardzo tego słońca, tego ciepła, na ciele i na duszy. Moje serce, chociaż obolałe, chciało żyć i kochać dla synka. Prawdziwa miłość nigdy nie umiera, żyje wiecznie, trzeba się tylko o to starać, działać i wspinać się ku wyższym celom, wynajdować nowe drogi. Moja droga prowadziła w dół mapy geograficznej.\nPamiętam jak dziś mój pierwszy krok na lotnisku, jak pierwszy krok na księżycu. Był lipiec, strasznie gorąco, 40 stopni, nie mogłam wziąć oddechu, prawie dusiłam się z gorąca. Pomyślałam sobie, że teraz to już przesadziłam z tym upragnionym ciepłem. Znalazłam się w moim wymarzonym świecie. Włoska rodzina przywitała nas bardzo serdecznie, tak po włosku, z buziakami i uściskami, głośnymi uśmiechami. Padało wiele słów, ale nie potrafiłam od razu poskładać ich sensu. Zgadywałam intuicyjnie, co mówili. W tym momencie czułam się jak wolny ptak, z dala od wspomnień i polskich problemów.\nPierwsze dni naszego pobytu w nowym otoczeniu były pełne wrażeń. Dni przewijały się szybko i intensywnie jak w kolorowym filmie. Prawie codziennie wyjeżdżaliśmy do nowego miasta, do innych miejsc, chodziliśmy na plażę. Wszystko było interesujące, ekscytujące – całkiem inny rytm życia, inny rytm posiłków, mentalność ludzi, ich spontaniczność i nieskończona energia życiowa. Włosi posiadają piękny uwodzący, szczery uśmiech, którym hojnie obdarowują wszystkich dookoła. Nadmienię taki mały szczegół - na początku nie mogliśmy się przyzwyczaić do obiadu o godzinie 13, dla nas było za wcześnie. Potem jest tradycyjna sjesta poobiednia, poświęcona zwykle na odpoczynek, drzemkę. My – to znaczy ja i mój synek Remigiusz – robiliśmy wtedy spacery po opustoszałym o tej porze mieście. Zwiedzaliśmy centrum historyczne, zabytkowe uliczki i tylko my byliśmy żywymi istotami poruszającymi się po tej śpiącej albo wymarłej planecie. Upał afrykański, a my nic sobie z tego nie robiliśmy, chodziliśmy i śmialiśmy się z Włochów.\nAle to było wszystko do czasu, bo i my powoli, powoli zmęczyliśmy się i też zaczynaliśmy sobie odpoczywać. Ach, i te wspaniałe potrawy włoskie, smaczne, pełne fantazji, szybkie do ugotowania. W Polsce na przygotowanie obiadu potrzebowałam prawie całe przedpołudnie, tutaj wystarczy 30 minut i już jest pronto – tj. gotowe. Sama wygoda i luksus dla kobiety! Natomiast konsumpcja obiadu czy włoskiej kolacji potrzebuje więcej czasu, spędzanych o wiele przyjemniej. Ten moment dnia jest prawie świętym obowiązkiem rodzinnym. Dzięki temu uczestniczy się w biesiadach dwa razy dziennie, rozmawiając, układając plany na następne dni. Tu dyskutuje się i delektuje jedzeniem. Czyż to nie jest wspaniałe? Czuje się, że żyje się naprawdę, a nie biegnie się po zmęczenie. Żyłam jak w innej epoce, takiej kolorowej, gwarnej, towarzyskiej, roześmianej. Zauroczyła mnie ta szczególna bezpośredniość i szczerość w rozmowach, nawet w pierwszym kontakcie. Na początku, gdy obserwowałam Włochów żywo dyskutujących, podejrzewałam ich o kłótnie. Potem zrozumiałam, że to tylko taki spontaniczny poryw w wyjaśnianiu sobie spraw za pomocą głosu i rąk. Są mistrzami gestykulacji. Mogliby być wspaniałymi dyrygentami orkiestry. Czy można nie zakochać się w takich wielkich małych rzeczach? Ich grzeczność i gościnność jest podobna do naszej polskiej i chyba dlatego my, Polacy, czujemy się tu jak u siebie w domu.\nCzułam się oszołomiona tym niezmiernym bogactwem natury, sztuki, włoskiej tradycji. Także mój stan zdrowia znacznie się polepszył. Przestałam zapadać na ciągłe zapalenia oskrzeli, przeziębienia. Suchy, ciepły włoski klimat sprzyjał nam zdrowotnie. Tak jak w moim mężu zakochałam się od pierwszego wejrzenia, tak i teraz znów historia się powtarza, tylko z innym bohaterem. Są nimi słoneczni ludzie w słonecznym państwie, lubiący się śmiać i zapominać to, co smutne. Włoskie słońce rozgrzało mi duszę i serce, napełniło mnie nadzieją, że znów powrócę taka jak niegdyś – wesoła i optymistyczna. Moja romantyczna dusza odnalazła swoją bliźniaczą duszę. Tak minął pierwszy rok naszego pobytu u włoskiej rodziny. Nie zaznaliśmy żadnych problemów w zaadoptowaniu się. Rodzina nas kochała i lubiła. Mieszkaliśmy wszyscy w jednej willi (dwaj bracia, ich żony, prawie dorosłe dzieci), nieopodal znajdowała się ich fabryka tekstyliów. Pomimo zamożności byli skromni i chętni do pomocy innym, bardzo religijni.\nSpędziliśmy ten rok w taki sposób sielankowy i beztroski. Remi zaczął pięknie mówić po włosku i całymi godzinami rozmawiał z tymi nowymi wujkami i ciociami. Był uwielbiany, rozpieszczany różnymi zabawkami, spełnianiem wszystkich zachcianek. Rzeczywiście czułam się jak królowa z małym księciem. Moje imię Regina po włosku znaczy właśnie królowa. Śmiesznie mi było i jednocześnie wesoło, gdy Włosi zwracali się do mnie – pani królowo, do mnie, pochodzącej z kraju komunistycznego. Ale w pewnym momencie zaczęłam się czuć jak ptak w złotej klatce. Uzależnienie ekonomiczne od nich zaczynało mi trochę ciążyć. Nie byłabym w stanie wytrzymać tego stanu zawieszenia. Jestem przyzwyczajona do pracy, stanowiącej część naszego życia, która wybija jego rytm. Brakowało mi poczucia własnej wartości i satysfakcji z tego, co robię. Potrzebowałam poczucia spełnienia. Niestety, nie pozwolono mi pracować, ponieważ to byłoby sprzeczne z ich poziomem życia socjalnego. Miałam być honorową una signora – tj. panią, a nie pracownicą. Jednak ja pochodzę z kraju, w którym była zasada, że to właśnie praca przynosi honor. To chyba mamy wszyscy we krwi. Znów zdecydowałam się na zmianę, na wyjazd do innego miasta i rozpoczęcia od nowa. Włoska rodzina przyjęła tę naszą wiadomość z uczuciem ogromnego zdziwienia. Było im przykro z tego powodu, ale nam także było smutno. Przyzwyczailiśmy się do nich, pokochaliśmy ich i ich dom, miasto, sąsiadów z ulicy. W momencie pożegnania czułam się fatalnie. Wiedziałam, że mi będzie ich brak ale byłam zdeterminowana w swej decyzji. Kontynuowaliśmy naszą pielgrzymkę. Przekorny jest ten los człowieka, albo to może sam człowiek jest przekorny? „Gdy masz zęby to nie masz co jeść, gdy masz co jeść, to nie masz zębów". Znaleźć pracę to nie lada wyzwanie, zwłaszcza dla samotnej matki z dzieckiem.\nZastanawiałam się już nad powrotem do Polski. Wróciliśmy do mojej mamy, bo tylko ona nam jeszcze została na tym świecie. Spędziłam u mamy kilka tygodni, zastanawiając się nad moją obecną sytuacją, nad tym co już wiem, rozmyślając nad tym co było, programując mój następny krok. Cieszyłam się jak mała dziewczynka, że już jestem u siebie, na swojej ziemi, tak bardzo utęsknionej. Brakowało mi polskiego widoku ludzi i krajobrazu. Chodziłam po mojej ulicy zaglądając w twarze znajomych jakby chcąc odgadnąć ich polskie myśli, których także byłam spragniona. Oddychałam polskim powietrzem, oczy moje kładły wzrok na polskie rzeczy, swojskie, należące do mnie, do Polki. Ale to właśnie taka to natura człowieka, że ciągle tęsknimy do tych miejsc, które są daleko. We Włoszech tęskniłam za Polską, w Polsce tęsknię za Włochami. Jak uspokoić tę paskudną i rozpieszczoną duszę? Gdy tylko usłyszałam jakąś włoską piosenkę w radiu, to od razu wybucham płaczem. Walczyłam z tą moją rozdartą duszą. Po nocach modliłam się o odpowiednią decyzję dla mnie. Starałam się zrozumieć sama siebie, czego chcę, jakie są moje możliwości. Zdecydowałam: zaryzykuję jeszcze raz, jeśli jest gdzieś moja ziemia obiecana, to prędzej czy później dotrę do niej. Byłam wolna i lekka, pragnęłam lecieć daleko, coraz wyżej do gór możliwości, tak jak orzeł. Powiedziałabym, jak orzeł polsko – włoski.\nPostanowiłam zwrócić się o pracę do znajomych we Włoszech. Jak to dobrze mieć znajomości, ale trzeba też je umieć utrzymywać, hodować jak kwiaty w doniczce. Dzięki mojej pasji epistolarnej zawsze miałam pod ręką jakiś dobry adres. W Polsce jako nauczycielka w szkole podstawowej zarabiałam grosze, za mało na utrzymanie domu, mojego synka i samej siebie. Przeczuwałam nadchodzące ciężkie czasy. Nie mogłam liczyć na żadne ulgi od państwa z racji bycia wdową z dzieckiem, tak jak to było niegdyś w czasach komunistycznych. Osoby poszkodowane przez los były wówczas pod protekcją państwa. Teraz nadeszły czasy dla przedsiębiorczych, dla ludzi z inicjatywą, z fantazją „praktyczną", patrzących w przyszłość, a nie na ręce, które dają. Przed wyjazdem wykonałam kilka formalności urzędowych związanych z moim domem, z moją mamą, także wdową. W pewnych chwilach zdaje się, że i los się dziedziczy…\nRodzeństwa nie mam, więc wielkiego pożegnania nie było. Jeszcze jedna wizyta na grobie mojego męża, modlitwa o wstawiennictwo, łzy smutku i nadziei. Wyjechałam autobusem, najpierw do Florencji, gdzie oczekiwali mnie znajomi. Moja pierwsza praca polegała na opiekowaniu się staruszką. Mieszkałyśmy w górach, w San Godenzo niedaleko Florencji. Czułam się u niej bardzo dobrze, szanowana i lubiana przez tamtejszych mieszkańców. To były jakby piękne wczasy połączone z pracą. Były dni lżejsze i cięższe, wiadomo, że melancholia gryzie często na obczyźnie. Brakowało mi bardzo mojego synka, którego zostawiłam u mojej mamy na czas, kiedy znajdę mieszkanie we Włoszech. Przecież szukałam ciągle nowego miejsca na gniazdo. Pragnęłam znaleźć jakieś spokojne miasto, w którym znalazłabym pracę dającą mi satysfakcję. Opiekę nad staruszką traktowałam jako zajęcie przejściowe. Ta praca wymaga wiele cierpliwości, aż do bólu.\nPracowałam w różnych miastach: we Florencji, Genua, Torino. Ten okres traktuję jako jeszcze jedno doświadczenie życiowe, które mnie nauczyło oceniać ludzi, sytuacje. Poznawałam coraz głębiej psychikę i mentalność tego kraju. Poznałam wielu ludzi, dobrych i złych, widziałam wiele sytuacji, które mogłyby uchodzić za film Felliniego. Żyłam, pracowałam, obserwowałam, cieszyłam się, radowałam, cierpiałam i szłam do przodu jak żołnierz. Starałam się nie poddawać złym nastrojom, rozczarowaniom, zniechęceniu. Walczyłam o przetrwanie jak w misji, o dobrą pracę, o dobrą opinię, bo to jest podwójnie ważne na obczyźnie. Walczyłam sama ze sobą, gdy w moich myślach zaczynały przypływać czarne chmury. Wtedy przekłuwała je igła mojego ostrego rozsądku, dawałam im czas na wypłakanie się i w końcu osiągałam pogodę ducha.\nCzęsto rozmawiałam w myślach sama ze sobą, nakazywałam sobie samej, co mam robić, przekonywałam siebie, podtrzymywałam na duchu, że nie warto poddać się złośliwości ludzkiej na ich pociechę. Tak się hartowała moja duchowa stal. Trzeba się szanować i kochać, dać to do zrozumienia innym. Nie należy okazywać słabości (choćby zewnętrznie), bo w przeciwnym razie zostajesz ofiarą. Ta zasada nie dotyczy prawdziwych przyjaciół. Trzeba być pewnym siebie i swoich decyzji, zdeterminowanym. Aby zostać zaakceptowanym w nowym środowisku, trzeba okazać się mocnym życiowo. Dzięki tej mojej włoskiej pielgrzymce poznałam siebie, mój charakter, moją wytrzymałość i moją zaradność życiową.\nW Polsce w czasach mojego małżeństwa byłam opatulona szczelnie od złych wiatrów życiowych. Wiele rzeczy nie widziałam i z wielu rzeczy nie zdawałam sobie sprawy. Byłam jak mała dziewczynka w zaczarowanym ogrodzie. Tu we Włoszech ten świat się odczarował całkowicie, odsłoniła się naga prawda o życiu jak kurtyna w teatrze. Istnieje także zakłamanie, brak litości, okrucieństwo. Ale w każdym ogrodzie rosną nie tylko chwasty, ale także piękne kwiaty o kolorach uczuć miłości i zapachu nadziei. Należało tylko umieć rozróżnić jedne od drugich. Więc zbierałam te dobre doświadczenia, zbierałam dobre przyjaźnie z nadzieją na lepsze jutro. Tak poznałam pięknych, wspaniałych ludzi jak kwiaty, którzy mi pomogli, zrozumieli mnie, pokochali. Wreszcie nadszedł czas na sprowadzenie do Włoch mojego synka. Cóż to była za festa - święto! Byliśmy w siódmym niebie, a może i w ósmym. Znów będziemy mieć to samo słoneczko razem nad nami.\nSynek zaczął chodzić do włoskiej szkoły, w której został zaakceptowany od razu. Otrzymał włoskiego opiekuna do pomocy przy odrabianiu zadań domowych. Włoskie państwo zwraca mi koszty za podręczniki szkolne, stołówkę, wycieczki szkolne. W ten sposób mógł zwiedzić swoją drugą ojczyznę. Czy ja w Polsce byłabym tak traktowana? Tutaj państwo pomaga matkom samotnie wychowujących dzieci. Obecnie mój syn, już nie synek, jest wyższy ode mnie, ma 18 lat, jest już prawie mężczyzną, Polak i Włoch w tej samej skórze. Poza domem rozmawiamy po włosku, natomiast w domu tylko po polsku. Remi lepiej mówi po włosku, ja natomiast lepsza jestem w języku polskim. Gdy mamy jakiś problem językowy, to wymieniamy się poradami. Pamiętam, gdy któregoś dnia oglądając polski film w TVP Polonia nie zrozumiał jednego zdania. Chodziło o polskie słowo „strumyk", więc wyjaśniałam jego znaczenie po włosku. Śmiejemy się wtedy z samych siebie. Uczęszcza do instytutu turystycznego i w przyszłym roku czeka go włoska matura. Gra namiętnie na basie. I często występuje ze swoimi kolegami na różnych muzycznych wydarzeniach w naszym mieście i w innych miejscowościach. Z biegiem czasu robi się coraz bardziej podobny do swego ojca. Rzeczywiście dopiero teraz widzę jak wyglądał w młodości mój mąż, ponieważ poznałam go już w wieku średnim. Im więcej czasu mija od śmierci męża, tym bardziej go kocham, myślę o nim bez cierpienia, wspominam, ale tak już spokojnie, niedramatycznie.\nGóry i spełnienie\nW międzyczasie sprzedałam nasze mieszkanie w Szczecinie i kupiłam we Włoszech, z pięknym widokiem na góry i na miasto. To była chyba opatrzność boska, że jeszcze zdążyliśmy załatwić to płacąc we włoskach lirach. To dzisiejsze euro podwyższyło ceny podwójnie. Osiedliliśmy się w Marche, pięknym krajobrazowo regionie, usłanym wzgórzami a na szczycie każdego wzgórza są zbudowane miasta ze średniowiecznymi murami obronnymi. Wyglądając z okien naszego domu widzimy z dala inne zabytkowe miasta na wzgórzach, jak w bajce. W nocy te miasteczka są tak pięknie oświetlone, że ma się wrażenie całorocznej (nie tylko noworocznej) szopki bożonarodzeniowej. Zagnieździliśmy się tutaj na dobre i na złe, jak w małżeńskiej przysiędze wierności. Uczęszczałam na wiele kursów profesjonalnych finansowanych przez Unię Europejską, m.in. kursy komputerowe, kursy języka angielskiego, kursy pośrednictwa kulturowego, wszystkie bardzo przydatne dla nas obcokrajowców. Moja nowa praca w hotelarstwie sprawia mi wiele radości i satysfakcji. Poznałam i dalej poznaję wielu wspaniałych ludzi. Moja praca wymaga, abym była zawsze uśmiechnięta i pogodna, na co mogę sobie pozwolić bez przymuszenia.\nStaram się dać mój skromny wkład w życie kulturalne regionu. Przetłumaczyłam z języka polskiego dwie książki – jedną o wyzwoleniu Ankony (stolica Marche) przez polskich żołnierzy Andersa, drugą o operacjach wojennych II Korpusu Polskiego w sektorze adriatyckim. Współpracuję z lokalnym radiem "Nuova Macerata" w programie pt."Cari amici" – „Drodzy przyjaciele" oraz „Senti chi parla" – „Posłuchaj, kto mówi". Przedstawiam w nich wszystko to, co mi w duszy i sercu siedzi oraz to, co mnie interesuje – historię, polska kulturę, polskie tradycje, poezję, książki, muzykę. Przedstawiam wspólne cechy polsko – włoskie, nasze wzajemne przeplatanie się historyczne. Nadaję polskie piosenki. Kontakt ze słuchaczami sprawia mi wielką radość, mieszkańcy często dzwonią do redakcji z podziękowaniami. Angażuję się w działalność organizacji polonijnej na terenie Marche, a także Loreto. Moi włoscy przyjaciele stali są dla nas jak nowa rodzina. Odwiedzamy się i pomagamy sobie wzajemnie. Dwa razy byłam w szpitalu, przeszłam poważne operacje związane z transfuzją krwi. Wszyscy przychodzili mnie odwiedzać dniem i nocą. Nigdy nie byłam sama. Lekarze i pielęgniarki dziwili się na tak częste wizyty, że ja, straniera – cudzoziemka znam tylu dobrych ludzi. W czasie mojego pobytu w szpitalu Remi był zawsze zapraszany do włoskich domów na spanie i jedzenie. Błyskawicznie zyskiwał sympatię.\nJako wdowa z dzieckiem mam wiele ulg w opłatach mieszkaniowych i medycznych. Tutaj miłość i szacunek ludzi zdobywa się tym samym, odpowiadając im miłością za miłość. Miłość mojego męża odżyła właśnie w odwzajemnionej miłości nowych ludzi i drugiej ojczyzny.\nNie należy nigdy tracić wiary w ludzi i w Boga, zwłaszcza na obczyźnie. Często-gęsto tęsknię za moją pierwszą ojczyzną. To jest choroba, z której się nie wyleczę. Staram się żyć z nią w zgodzie. Oglądam codziennie polskie programy satelitarne, czytam prasę i polskie książki w Internecie. Chętnie powracam do polskiej klasyki, do Mickiewicza, Słowackiego, Sienkiewicza i wielu innych pisarzy i polskich poetów. Dzisiaj Internet to prawdziwy zbawca dla takich romantyków na obczyźnie jak ja. Teraz z perspektywy czasu zadaję sobie pytanie, czy gdybym wcześniej przewidziała na jakie problemy napotkam, to czy wyjechałabym? Prawdę mówiąc, chyba nie odważyłabym się. Ale to właśnie dzięki nieświadomości i nieznajomości przyszłości, ta dziecięca odwaga przypina nam skrzydła do lotu i wtedy ryzyko staje się słodkie jak miód marzeń, które mogą się spełniać, gdy tylko tego zapragniemy.


Knol. Wszystkie informacje o Knol zostały zaktualizowane 2022.\nKnol Knol Knol Knol Knol Knol Knol Knol Knol Knol Knol Knol Knol Knol\nInformacje, które udało nam się zgromadzić na temat Knol, zostały starannie sprawdzone i uporządkowane, aby były jak najbardziej przydatne. Prawdopodobnie trafiłeś tutaj, aby dowiedzieć się więcej na temat Knol. W Internecie łatwo zgubić się w gąszczu stron, które mówią o Knol, a jednocześnie nie podają tego, co chcemy wiedzieć o Knol. Mamy nadzieję, że dasz nam znać w komentarzach, czy podoba Ci się to, co przeczytałeś o Knol poniżej. Jeśli informacje o Knol, które podajemy, nie są tym, czego szukałeś, daj nam znać, abyśmy mogli codziennie ulepszać tę stronę.\nAby zapozna si z artykuem z tytuem homofonicznym, zobacz Knoll .\nPrzychody z reklam AdSense dzielone midzy autora i gospodarza\nKnol to stara internetowa platforma wymiany informacji stworzona przez Google , której centraln koncepcj jest wyeksponowanie sprawców. Udi Manber, wspótwórca koncepcji, pisze: Wierzymy, e znajomo tosamoci osób piszcych artykuy znaczco pomogaby uytkownikom w lepszym wykorzystaniu treci internetowych. Google chcia zawartoci do pokrycia wszystko, od koncepcji naukowych do informacji medycznej, geografii historii, hobby, podrcznikach uytkownika lub produktów .\nKnol jest walizka sowo z wiedzy i Mol (skrót od mol , jednostk pomiaru iloci substancji chemicznych). Jest to zatem maa ilo wiedzy ( jednostka wiedzy ), czyli artyku, którym chcemy si podzieli z innymi uytkownikami. Wreszcie slogan strony: Napisz knola jest fonetycznie zbliony do Napisz notatk .\nKnol nigdy nie dotar do opinii publicznej i okaza si komercyjn porak. Plik 22 listopada 2011 Google ogosi, e definitywnie zamyka platform od 1 st maja 2012 roku, wraz z niektórymi innymi projektami: Google Wave , wymienia Google Bookmark and Friend Connect.\n2.1 Reakcje w grudniu 2007 r\n2.2 Uruchomienie witryny\n2.3 Rok 1 w Knol w jzyku francuskim\n2.4 Zamknicie Knol\nUdi Manber, wiceprezes ds. Inynierii, Google Inc.\nGówn ide projektu Knol byo wyrónienie autorów, rozpowszechnianie podpisanych artykuów. W odwiedzanym artykule bdzie dostpna prezentacja autora: nazwisko, imi, zawód, dziedzina specjalizacji, fotografia.\nArtykuy bd klasyfikowane przez algorytm Google, wic kolejno klasyfikacji zaleaaby wic gównie od liczby odson, moliwoci wspóistnienia kilku artykuów na ten sam temat z konkurencj midzy autorami, a nie od wspópracy rozpowszechnianej przez Wikipedi.\nPodobnie jak na blogu , komentarze i pytania mog by swobodnie zamieszczane przez czytelników, anonimowo, ledzc artykuy, ale modyfikacja samego artykuu przez czytelników jest moliwa tylko wtedy, gdy autor jest na miejscu.\nKady internauta, który bdzie móg napisa artyku na wybrany przez siebie temat, kilka knoli bdzie mogo zaj si tym samym tematem, wyraajc ewentualnie róne, a nawet sprzeczne opinie. Dla Udi Manbera rywalizacja pomysów to dobra rzecz .\nCzytelnicy maj moliwo oddania gosu na wybran przez siebie wersj artykuu, co podniesie jego pozycj w rankingu (pozycja na platformie grupujcej artykuy, a take w wyszukiwarce Google), jeli dostpnych jest kilka knoli na ten sam temat.\nAutor ma moliwo umieszczenia w swoim artykule reklam Adsense. Otrzyma wtedy znaczn cz przychodów z reklam, reszta trafi do Google. Firma Google rzeczywicie oferuje w swoich ogólnych warunkach uytkowania autorom Knol udzia w jej programie reklamowym.\nArtykuy firmy Knol, indeksowane w wyszukiwarkach internetowych , s dostpne bezpatnie na caym wiecie.\nKnols mog by publikowane na licencji Creative Commons , która pozwala na kopiowanie i rozpowszechnianie, jeli cytowane jest nazwisko autora lub objte s prawami autorskimi Wszelkie prawa zastrzeone .\nReakcje w grudniu 2007\nFlorence Devouard , prezes Fundacji Wikimedia , obawia si, e zespó odpowiedzialny za kontrol jakoci w Knol bdzie równie odpowiedzialny za indeksowanie w Google . Wiedzc, e 50% ruchu Wikipedii pochodzi z Google, obawia si, e zniknie gówne ródo finansowania serwerów, a mianowicie darowizny od odwiedzajcych. Zakada hipotez, e Google chciaby zarabia na ruchu, do którego prowadz uytkownicy Internetu w poszukiwaniu encyklopedycznych informacji, w nastpstwie odmowy zawarcia umowy reklamowej z Google ze strony Wikimedia Foundation. Florence Devouard: Myl, e Knol jest prawdopodobnie najwikszym zagroeniem dla nas od czasu powstania Wikipedii. Naprawd najwikszy. Moe nie sam projekt, ale konkurencja, któr Knol wywoa, konsekwencje Page Rank , finansowe tsunami, zamt w wiadomoci co do pojcia wolnoci. "\nJimmy Wales , honorowy prezes Fundacji Wikimedia , która jest gospodarzem projektów Wikipedii, z zadowoleniem przyj uruchomienie Knola, mówic w szczególnoci, e im wicej darmowych treci, tym lepiej ze wiata. "\nNoël Blandin , redaktor naczelny La République des Lettres , deklaruje: Moemy bez wikszego ryzyka przewidzie przyszy masowy exodus najlepszych autorów Wikipedii do Knol . Reporter Christian Science Monitor , Eoin O'Carroll, mówi, e zapylanie krzyowe midzy Wikipedi (gdzie artykuy s publikowane w ramach GFDL ) i Knol bdzie moliwe dziki wydaniu Knols na licencji Creative Commons .\nWedug analityka Henry'ego Blodgeta Google nadal stosuje podobne podejcie do Microsoftu: we komu dobry pomys, zrób to jeszcze lepiej i uruchom konkurencj. Najnowsze odkrycie: wspólny mechanizm zabijania Wikipedii i About.com, Knol. "\nKnol mia ponad 100 000 artykuów w stycze 2009 .\nProjekt zosta oficjalnie otwarty dla publicznoci w dniu 23 lipca 2008 .\nFunkcja uwierzytelniania autorów jest dostpna na tym etapie, poniewa autorzy w Stanach Zjednoczonych weryfikacja tosamoci moe odbywa si za pomoc numeru telefonu lub karty kredytowej.\nPrezentacja graficzna wymaga rozdzielczoci ekranu wikszej ni 800px × 600px (w przeciwnym razie prawe menu jest obcite).\nWersja francuska zostaje uruchomiona 30 padziernika 2008 .\nRok 1 w Knol w jzyku francuskim\nFrancuskojzyczna spoeczno Knolacteurs publikuje szczegóowy raport z rocznej praktyki nowej platformy, obserwuje jej ewolucj i osuchuje jej przyszo oraz proponuje motto francuskojzycznego Knol: Gutenberg pozwoli mczyznom czyta, a Knol pozwoli im czyta. pisa! "\nNa pocztku 2009 r. Policzono 100 000 knoli. Niektórzy znawcy knoli obalaj pogld, e platformy Knol i Wikipedia konkuruj ze sob i zaczynaj wyobraa sobie komplementarno midzy dwoma narzdziami sucymi do syntezy wiedzy.\nPod koniec 2011 roku firma Google ogasza zamknicie Knol na rok 2012. The 6 marca , Kierownictwo Google wysya wiadomo do posiadaczy kont Google, informujc, e Knol nie bdzie ju moliwy do przeszukiwania po 30 kwietnia 2012 . Pobieranie artykuów bdzie moliwe do 1 st padziernik 2012 . Autorzy maj moliwo przeniesienia swoich artykuów do stworzonej w tym celu struktury Annotum , stworzonej przez Google we wspópracy z jednym z redaktorów Wordpress .\nPlatforma zawieraa wiele narzdzi do zarzdzania swoimi knolami:\nedytor tekstu, wstawianie zdj, wstawianie odnoników,\nzarzdzanie moderacj knoli, publikowanie komentarzy do knoli,\nzarzdzanie zbiorami tematycznymi,\nosobista strona autora, aby przedstawi jego referencje i dowiadczenie.\nMeneder produktu na Francj: Cédric Dupont.\nInynier oprogramowania : Michael McNally.\n(in) Keith Dawson, Google's Knol, Expert Wiki, Goes Live - Slashdot na Slashdot , 23 lipca 2008 (dostp 26 lipca 2012 )\nKnol (dostp: 26 lipca 2012 )\nplatforma do udostpniania informacji , knol.google.com, wprowadzenie do Knol , dostp 24 lipca 2008 r.\nZgodnie z artykuem opublikowanym na oficjalnym blogu Google przez Udi Manbera, wiceprezesa ds. Inynierii i wspówynalazc koncepcji: Udi Manber, Encourising people to share Knowledge , Google , 13 grudnia 2007 (dostp 14 grudnia 2007 ) .\nChristofer Ciminelli, Knol, encyklopedia wedug Google , SVMlemag.fr , 14 grudnia 2007\nBarry'ego Collinsa ' Google prezentuje rywal Wikipedii " , PC Pro , 14 grudnia 2007 (dostp 14 grudnia 2007 )\nDuncan Riley, Google Knol: o krok za daleko " , TechCrunch , 14 grudnia 2007 (dostp 14 grudnia 2007 )\nRhys Blakely, Google ujawnia rywala Wikipedii , The Times , 14 grudnia 2007 (dostp 14 grudnia 2007 )\nGoogle uruchamia Knol, aby konkurowa z Wikipedi , lemonde.fr , 15 grudnia 7 (dostp 15, 7 grudnia )\nCarole Boinet [ http://www.lesinrocks.com/2012/10/01/actualite/google-met-knol-ko-11308845/ "Knol, Google Wikipedia jest wycofany" Les Inrocks, 1 st padziernik 2012\nUrs Hölzle, More wiosenne porzdki poza sezonem, oficjalny blog Google, 22 listopada 2011 r.\nGoogle rozwija rywala Wikipedii | csmonitor.com\n(fr) Frédérique Roussel, " Florence Devouard:" Dziki Knol, Google myli o przechwytywaniu czci ruchu Wikipedii " " , ecrans.fr , 18 grudnia 2007 (dostp 19 grudnia 2007 )\nRuch z Google do Wikipedii ronie o 166% rok do roku\nIm wicej dobrych darmowych treci, tym lepiej dla wiata , 14 grudnia 2007 .\nGoogle nadal przejmuje stron z wczesnego poradnika Microsoftu: we fajny pomys kogo innego, zrób to lepiej i pokonaj konkurencj. Nastpny w kolejce: generowany przez czowieka zabójca Wikipedii i About.com (NYT), Knols , w Google to Wikipedia: You're Toast , Silicon Alley Insider, 14 grudnia 2007 .\n(in) Oficjalny blog Google, 100 000 opublikowany knol , googleblog.blogspot.com, 16 stycznia 2009 (dostp 21 marca 2010 )\nCzsto zadawane pytania dotyczce weryfikacji nazwy knol.google.com , 24 lipca 2008 r.\nGoogle uruchamia swoj encyklopedi Knol w jzyku francuskim na ZDNet France (dostp 8 sierpnia 2020 ) .\nFrancuskojzyczny Knol 2008-2009: raport ( Archiwum Wikiwix Archive.is Google Co robi )\nFrancophone Knol 2009-2010: ewolucja ( Archiwum Wikiwix Archive.is Google Co robi )\nKnol, ma ju 100 000 wysokiej jakoci przedmiotów! » ( Archiwum Wikiwix Archive.is Google Co robi )\n" knolacteurs " ( Archiwum Wikiwix Archive.is Google Co robi )\nDlaczego Knol i Wikipedia nie s konkurentami ( Archiwum Wikiwix Archive.is Google Co robi ) .\n" Dlaczego Knol jest takim przedwczesnym dzieckiem, a Wikipedia jest wspaniaym starcem" » ( Archiwum Wikiwix Archive.is Google Co robi )\nGoogle ogasza zamknicie Knol, Gears i innych produktów w WebRankInfo , 23 listopada 2011 (dostp 8 sierpnia 2020 ) .\nAnnotum, prezentacja projektu [ czytaj online ] na stronie internetowej Crowd Favorite.\nZobacz Google [ czytaj online ] .\nGoogle uruchamia rywala Wikipedii Knol , telefon.net , 24 lipca 2008 .\nKnol jest otwarty dla wszystkich , oficjalny blog Google, 23 lipca 2008 r .\nWitamy w jzyku francuskim od tego czasu 30 padziernika 2008\n( fr ) Oficjalne ogoszenie na blogu Google\nRónice w stosunku do Wikipedii\nMamy nadzieję, że informacje, które zgromadziliśmy na temat Knol, były dla Ciebie przydatne. Jeśli tak, nie zapomnij polecić nas swoim przyjaciołom i rodzinie oraz pamiętaj, że zawsze możesz się z nami skontaktować, jeśli będziesz nas potrzebować. Jeśli mimo naszych starań uznasz, że informacje podane na temat _title nie są całkowicie poprawne lub że powinniśmy coś dodać lub poprawić, będziemy wdzięczni za poinformowanie nas o tym. Dostarczanie najlepszych i najbardziej wyczerpujących informacji na temat Knol i każdego innego tematu jest istotą tej strony internetowej; kierujemy się tym samym duchem, który inspirował twórców Encyclopedia Project, i z tego powodu mamy nadzieję, że to, co znalazłeś o Knol na tej stronie pomogło Ci poszerzyć swoją wiedzę.\nTo dobry artykuł dotyczący Knol. Podaje niezbędne informacje, bez ekscesów.


Pretty Mud Mask Chocolate Głęboko oczyszczająca maska do twarzy 198ml\nLittle Wood Szczotka do włosów ze szczeciny dzika 100% - Heban\nPretty Mud Mask Chocolate Głęboko oczyszczająca maska do twarzy Pojemność : 198 ml oczyszcza reguluje wydzielanie sebum zmniejsza rozszerzone pory wygładza widocznie poprawia kondycję skóry Pretty Mud Mask Chocolate to maska głęboko\nKod katalogowy: 30514\nMud Mask Chocolate\nPojemność : 198 ml\nPretty Mud Mask Chocolate to maska głęboko oczyszczająca polecana dla osób, które zmagają się z nadmiernym wydzielaniem sebum oraz rozszerzonymi porami. Produkt świetnie wygładza, oczyszcza i uelastycznia skórę, sprawia że skóra jest rozświetlona, a pory są oczyszczone i zmniejszone.\nUla Mysłowice.Maseczka fajna ładnie pachnie i super nawilża skórę.polecam\nMoże szału nie ma ale maseczka nie jest zła mam skórę dojrzałą mieszaną po użyciu skóra jest lekko wygladzona i napięta zapach może nie do końca czekoladowy ale mi nie przeszkadza\nDziwna maska. Nie pachnie czekoladą, czego się spodziewałam, kolorem też nie przypomina czekolady. Jest to maska błotna, oczyszczające, niestety jej dużym minusem jest to, że przebarwia suche skórki i po zmyciu może być zaskoczenie.\nOpinie o Pretty Mud Mask Chocolate Głęboko oczyszczająca maska do twarzy 198ml