Dla wielu bolszewików był to szok: dopuszczenie do udziału w gospodarce radzieckiej elementów wolnorynkowych – drobnego prywatnego przemysłu, handlu i firm z kapitałem zagranicznym. Ale zaangażowanie i determinacja Lenina, by wprowadzić NEP były ogromne i przechyliły szalę. - TVP Tygodnik – Magazyn widzów i czytelników\nTen, komu się wydaje, że połączenie władzy komunistycznej z gospodarką kapitalistyczną to współczesny pomysł Chińczyków, myli się głęboko. W tej dziedzinie pionierem był Włodzimierz Lenin. Gdy okazało się, że próba szybkiego zbudowania komunizmu za pomocą dekretów i militaryzacji doprowadziła Sowiety do bankructwa, wódz rewolucji przypomniał sobie o kapitalizmie.\nPolityka „komunizmu wojennego” polegająca na objęciu kontrolą państwową całej produkcji, podziału pracy i dystrybucji towarów doprowadziły Rosję Radziecką do kompletnej ruiny. Bolszewicy stanęli na skraju ekonomicznej katastrofy. Porównując rok 1920 z rokiem 1921, jeden z radzieckich działaczy stwierdził: „Wiosną 1920 r. możemy skonstatować po prostu kryzys, wiosną 1921 r. możemy zakwalifikować jako katastrofę”.\nWystarczy wskazać, że produkcja rolna w 1921 r. przyniosła zaledwie połowę ilości zboża, którą wieś wyprodukowała w roku 1913. Produkcji przemysłowej prawie nie było, gdyż olbrzymia liczba fabryk przestała pracować z powodu braku surowca i rąk do pracy. Jak pisał w 1926 r. polski ekonomista Wacław Fabierkiewicz: „W 1920 r. rosyjska produkcja przemysłowa spadała w zastraszającym tempie. W 1919 r. wyniosła 25,8%, a w 1920 r. – 17,8% wartości produkcji przedwojennej”.\nSytuacja była tragiczna. Kopalnie częściowo zniszczone, częściowo zalane wodą. Transport kolejowy z powodu braku węgla przestał działać normalnie, brak węgla odbił się także na produkcji gazu i elektryczności. Ludność w miastach, by ogrzać mieszkania, niszczyła płoty i rozbierała drewniane domy opuszczone przez tych, którzy szukali ratunku na wsi. Nie było chleba, mięsa, tłuszczów, soli, obuwia, mydła, zapałek czy nafty.\nW tych warunkach powszechna fala niezadowolenia ogarnęła nie tylko chłopów, lecz także tych robotników, którzy od początku władzy bolszewików byli ich „zbrojnym ramieniem” i z niekłamanym entuzjazmem i ofiarnością znosili ciężary wojny domowej.\nMoskiewska ulica w 1923 roku. Fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images\nNiezadowolenie przybierało gwałtowny charakter. Wyrażało się w szeregu powstań i buntów. Najpoważniejsze z nich miały miejsce na Ukrainie i na Syberii. Natomiast w guberni tambowskiej bunt chłopski brutalnie stłumił jeden z najzdolniejszych bolszewickich oficerów Michaił Tuchaczewski. Kulminacyjnym punktem rozgoryczenia było powstanie marynarzy floty bałtyckiej w twierdzy Kronsztadt, które rozpoczęło się 28 lutego 1921 r., a stłumione zostało w nocy z 16 na 17 marca.\nPowstanie było policzkiem dla władzy, gdyż bunt wyszedł z szeregów ludzi, którzy w czasie przewrotu listopadowego w 1917 r. (fałszywie nazywanym w historiografii jako „rewolucja październikowa”) przechylili szalę zwycięstwa na stronę bolszewików.\nMarynarze żądali utrzymania „Rad lecz bez bolszewików” i nowych wyborów do nich na zasadzie tajnego głosowania. Domagali się uwolnienia handlu wewnętrznego od wszelkiej kontroli i zakazów, wprowadzanych dekretami rządowymi. Osobnym postulatem była kwestia wolności słowa, niezależnych związków zawodowych i zniesienia Czeki (WCzK czyli tajnej policji).\nKomuniści starali się zminimalizować znaczenie buntu kronsztadzkiego poprzez twierdzenia, że był on zorganizowany przez mienszewików i eserowców, że marynarze zmienili się od czasu kiedy, ich „starzy” koledzy z 1917 r., którzy byli elitą rewolucyjną, poginęli podczas wojny domowej lub też zostali rozproszeni po różnych zakątkach kraju. Wreszcie, że młodzi i niedoświadczeni politycznie następcy ulegli agitacji kontrrewolucjonistów i agentów państw Europy Zachodniej.\nWszystkie te argumenty nie są wstanie zmienić zasadniczego faktu: powstanie było aktem skierowanym przeciwko bolszewikom.\nBunt marynarzy został krwawo stłumiony, ale był sygnałem ostrzegawczym, czerwonym światłem dla Lenina, wskazującym na konieczność gruntownej zmiany polityki społeczno-ekonomicznej. I decyzje zostały podjęte na X zjeździe Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików), który obradował od 8 do 16 marca 1921 r. (w tym samym czasie Armia Czerwona szturmowała kronsztadzką twierdzę).\nKlęska gorsza niż na froncie\nGłównym tematem obrad X zjazdu RKP(b) była sprawa kryzysu gospodarczego. Na zjeździe postanowiono wprowadzić w życie cały pakiet zarządzeń, które były wdrażane w przeciągu 1921 i 1922 r. i które są objęte nazwą Nowej Polityki Ekonomicznej, nazwanej w skrócie NEP-em. Wspólnym mianownikiem było dopuszczenie do udziału w gospodarce radzieckiej elementów wolnorynkowych – drobnego prywatnego przemysłu, handlu i firm z kapitałem zagranicznym. Dla wielu bolszewików był to szok! Ale zaangażowanie i determinacja Lenina, by wprowadzić NEP były ogromne i przechyliły szalę.\nPróba przejścia do komunizmu sprawiła, że na wiosnę 1921 r. ponieśliśmy na froncie gospodarczym porażkę poważniejszą niż jakakolwiek porażka zadana nam przez Kołczaka, Denikina czy Piłsudskiego – tłumaczył Lenin w przemówieniu z 17 października 1921 r. motywy wprowadzenia NEP-u – była to porażka o wiele poważniejsza, o wiele bardziej dotkliwa i niebezpieczna. Wyraziła się ona tym, że prowadzona przez nasze kierownictwo polityka gospodarcza okazała się oderwana od mas i nie spowodowała takiego wzrostu sił wytwórczych, jaki program naszej partii uznaje za podstawowe i nie cierpiące zwłoki zadanie. Kontyngenty na wsi – owo bezpośrednie komunistyczne podejście do zadań budownictwa w mieście – przeszkadzały wzrostowi sił wytwórczych i stały się główną przyczyną głębokiego kryzysu gospodarczego.\nChłop pracuje na siebie\nW dziedzinie rolnej zaprzestano rekwizycji zboża i innych środków żywności i zastąpiono ją podatkiem rolnym w naturze. Każde gospodarstwo zostało ocenione osobno i w zależności od ilości posiadanej ziemi, liczby członków rodziny, liczby sztuk inwentarza, nałożony został podatek w zbożu.\nPodatek był dość niski i miał na celu zgromadzenie niezbędnej ilości zboża dla wyżywienia wojska i ludności miejskiej. Wysokość nałożonego podatku została natychmiast zakomunikowana chłopom, a ponieważ był to jeszcze okres przedwiosenny, mogli oni opracować dokładny plan zasiewu zbóż.\nCałą nadwyżką zboża, kartofli, jarzyn i tym podobnych produktów chłop rozporządzał w sposób dowolny. Po opłaceniu podatku mógł ją sprzedać gdzie chciał i komu chciał. Istniało tylko jedno zastrzeżenie – „wymiana dozwolona jest w granicach miejscowego obrotu gospodarczego”.\nNie zmienia to faktu, że istota zarządzeń polegała na wyeliminowaniu wszelkich form nacisku i na pozostawieniu jak największej swobody indywidualnemu gospodarzowi na wsi.\nWraca własność prywatna\nJeszcze dalej poszły zarządzenia Rady Komisarzy Ludowych w stosunku do przemysłu i rzemiosła. Prawie 5 tys. małych fabryk i warsztatów pracy liczących nie więcej niż 20 robotników, zostały zdenacjonalizowane, wydzierżawione i oddane z powrotem ich dawnym właścicielom lub specjalnie utworzonym spółdzielniom.\n7 lipca 1921 r. rząd bolszewicki wydał dwa dekrety: o kooperacji przemysłowej i przemyśle domowym. Pierwszy dawał prawo wszystkim trudniącym się drobnym przemysłem i rzemiosłem na tworzenie stowarzyszeń przemysłowych. Tego typu spółki mogły łączyć się w związki za uprzednim zezwoleniem. Drugi zezwalał każdemu obywatelowi na nieskrępowane i swobodne uprawianie swego rzemiosła i tworzenie własnego drobnego przedsiębiorstwa. Jak głosił rząd radziecki: „jednostki prawne, stowarzyszenia i spółki przemysłowe, jak i poszczególne prywatne drobne przedsiębiorstwa, mają prawo do sprzedaży swych produktów z wolnej ręki na rynku ”.\nPosiedzenie zarządu moskiewskiej giełdy w 1924 roku. Na zdjęciu od lewej promienentni działacze komunistyczni Aleksander Krasnoszczokow i Łazar Kaganowicz. Fot. Hulton-Deutsch/Hulton-Deutsch Collection/Corbis via Getty Images\nCo prawda wielkie fabryki i kopalnie pozostały własnością państwa, ale zmieniono w nich kierownictwo, oddając je w większości w ręce dawnych właścicieli lub pod opiekę inżynierów zagranicznych, głównie niemieckich. Fabrykom tym zagwarantowano pomoc finansową na pierwsze miesiące. Odcinając stałą subwencję państwową, dano w zamian całkowitą swobodę w produkcji, sprzedaży, kupnie surowców i doborze personelu.\nJak widać z powyższego zarządzenia także w dziedzinie drobnego przemysłu postanowiono pójść w kierunku oparcia go na wolnej i indywidualnej inicjatywie będącej zaprzeczeniem gospodarki doby „komunizmu wojennego”.\nPonadto wydano sporo rozporządzeń zmierzających do zmniejszenia wydatków i podniesienia dochodów w administracji państwowej. Liczba urzędników pracujących w administracji lub w organizacjach gospodarczych podległych państwu została zredukowana z 7,5 mln do 4,5 mln osób.\nPowrócono do pobierania opłat za korzystanie z przedsiębiorstw użyteczności publicznej, produkujących energię elektryczną czy środków komunikacji miejskiej. Wprowadzono podatki i opłaty za kolej.\nWszystkie te decyzje razem wzięte przyczyniły się do podwyższenia dochodów i zrównoważenia budżetu. Rząd chcąc przekonać chłopów do sprzedaży jak największej ilości zebranego zboża, zwrócił baczniejszą uwagę na produkcje narzędzi niezbędnych w gospodarstwie udostępniając dla fabryk subwencje i kredyty.\nPożądany kapitał zagraniczny\nZwrócić należy uwagę na wysiłki bolszewików zmierzające do sprowadzenia kapitału zagranicznego. Nie była to łatwa sprawa, gdyż wszystkie decyzje podjęte w końcu 1917 i na początku 1918 r., gdy partia Lenina przejmowała władzę, równały się konfiskacie i nacjonalizacji, a to musiało odstraszać inwestorów zagranicznych do szukania opłacalnego interesu w bolszewickiej Rosji. Pamiętajmy też, że w 1918 r. Rada Komisarzy Ludowych oświadczyła, że nie będzie spłacać długów zaciągniętych w krajach Zachodniej Europy przez carat.\nAby z powrotem ściągnąć kapitał zagraniczny, Lenin wydał już 23 listopada 1920 r. dekret „o ogólnych ekonomicznych i prawnych warunkach koncesji”. Dokument ten dawał specjalne przywileje: zwolnienie od obowiązku podatkowego, prawo swobodnej produkcji, niekontrolowanej przez państwo, zasadę wolnej nieskrępowanej sprzedaży, a tym inwestorom, którzy założą fabrykę, przedsiębiorstwo czy podejmą się eksploatacji jakichś terenów, specjalne koncesje na wyrąb lasów, uprawę ziemi czy wydobywanie surowców niezbędnych dla rozwoju przemysłu.\nDecyzje te były klasycznym przykładem na uprzywilejowanie obcego kapitału według „starych”, kapitalistycznych wzorów, których obalenie jeszcze nie tak dawno było celem bolszewików. Jednak kapitał zagraniczny, po niedawno poniesionych stratach, odnosił się z nieufnością do nęcącej obietnicy nowych i tak nieoczekiwanych zarobków.\nImpas przełamało wprowadzenie w ciągu 1921 r. szeregu zarządzeń w stosunku do rolnictwa i przemysłu. Idealnym przykładem, który, potwierdzał ten trend była uchwała X zjazdu zatytułowana „Republika Radziecka w kapitalistycznym otoczeniu”. Oto jej fragment dotyczący stosunku do inwestorów zagranicznych i roli dekretu o koncesjach:\nW obecnych warunkach jedną z praktycznie możliwych form udziału kapitału zagranicznego w eksploatacji bogactw naturalnych Republiki Radzieckiej są koncesje: koncesjonariusz otrzymuje wynagrodzenie w postaci określonej części produktu uzyskanego w przedsiębiorstwach objętych koncesją. Obiektami koncesji mogą być te gałęzie gospodarki narodowej, od których rozwinięcia zależy niewątpliwie wzrost sił wytwórczych Rosji, a których Republika Radziecka nie może w obecnej chwili i w najbliższym czasie obsłużyć własnymi siłami, jak np.: leśnictwo, górnictwo, przemysł naftowy, elektryfikacja Rosji itp..\nNiektórzy z kapitalistów i polityków europejskich posunęli się nawet tak daleko, iż uznali NEP za dowód całkowitej klęski Lenina w dziedzinie polityki gospodarczej, a także jako pierwszy etap, który doprowadzi do pełnej restauracji kapitalizmu.\nTakie sądy z dzisiejszej perspektywy wydają się być zaskakujące, ale faktycznie wtedy tak myślano.\nWłaściwie otwierając wolny handel zarówno produktami wsi, jak i przemysłu – pisał w 1922 r. polski inżynier Feliks Borowski – a wiec godząc się na przywrócenie roli pieniądza jako środka zamiennego (bolszewicy – M.M.) muszą ulec i wszelkim konsekwencjom tego układu, jak oparcie finansów państwowych na prawie budżetowym, przywrócenie podatków i ciężarów państwa w gotówce czyli sami sobie kopią grób. Wszelkie poczynania bolszewików od końca 1920 r. przekreślają ich poprzednią politykę gospodarczą i państwową oznaczają powrót do owego znienawidzonego przez nich kapitalizmu.\nWrażenie to umiejętnie podtrzymywał sam Lenin:\nUmowy koncesyjne z kapitalistami zagranicznymi [...] oraz umowy o dzierżawę z prywatnymi kapitalistami oznaczają właśnie bezpośrednie przywrócenie kapitalizmu i wynikają z podstawowych założeń Nowej Polityki Ekonomicznej [...] Chłopi stanowią olbrzymi odsetek naszej ludności, a ich gospodarka – olbrzymią część naszej gospodarki toteż na gruncie tego wolnego handlu musi rozwijać się kapitalizm.\nSłowa wodza bolszewików wywoływały konsternację i niedowierzanie u szeregowych członków partii. Oto typowa wypowiedź z tamtego okresu:\nPieniądze znów powróciły; pieniądze po raz kolejny stawały się częścią życia społecznego. My, młodzi komuniści, wszyscy dorastaliśmy w przekonaniu, że pieniądze zniknęły raz na zawsze… Jeśli pieniądze znów się pojawiały, to czy bogaci ludzie nie wróciliby z nimi? Czy nie byliśmy na grząskim gruncie powrotu do kapitalizmu? Stawialiśmy sobie te pytania z uczuciami niepokoju .\nMiędzynarodowa wystawa rolno-rzemieślnicza w Moskwie w 1923 roku. Pawilon niemiecki. Fot. Berliner Illustrirte Zeitung/ ulstein bild via Getty Images\nJednak lider bolszewików doskonale wiedział, co robi. Liberalizacji gospodarczej towarzyszyło przykręcenie śruby na polu polityki. Na tym samym X zjeździe wprowadzono kluczowy zakaz działalności frakcyjnej w partii bolszewickiej. Pod parawanem walki o jedność zalegalizowano wszechwładzę Lenina nad partią i nad komunistyczną opozycją wobec NEP-u (za zwalczaniem frakcji głosował też Lew Trocki, będzie to miało w przyszłości konsekwencje, gdyż po śmierci Lenina, Józef Stalin wykluczy go z partii właśnie za działalność frakcyjną).\nW tym samym czasie, gdy funkcjonały kapitalistyczne rozwiązania w gospodarce, wprowadzono kodeks karny sankcjonujący stosowanie terroru, zaostrzono cenzurę i wypędzono z kraju wielu intelektualistów. Zadecydowano też o ostatecznej rozprawie z nie-bolszewickimi socjalistami. To wtedy rozpoczęły się masowe aresztowania mienszewików i socjalistów rewolucjonistów (eserowców). W 1922 r. odbyły się pierwsze procesy pokazowe, a działalność innych partii niż rządząca została zakazana.\nTymczasem dekret o koncesjach dla cudzoziemców i następnie powołany 4 kwietnia 1922 r. specjalny urząd, główny komitet do spraw koncesji i towarzystw mieszanych skusił niektórych przedsiębiorców i przemysłowców do lokowania kapitału w Rosji. Jak podaje inżynier Aleksander Ringman w okresie od 1922 r. do 1 listopada 1927 r. rząd radziecki udzielił zagranicznym firmom 163 koncesje. W tej liczbie największy udział miały firmy z kapitałem niemieckim – 46 koncesji, wyprzedzając udziałowców brytyjskich – 24 i amerykańskich – 18.\nRównież jeśli chodzi o inżynierów, techników i innych fachowców, Niemcy zajmowali pierwsze miejsce. Przyczyną tego stanu rzeczy nie był tylko sam dekret, ale przede wszystkim podpisany w Rapallo 16 kwietnia 1922 r. polityczny traktat zawarty między Rosją Radziecką a Republiką Weimarską. W myśl tych postanowień obydwie strony wyrzekły się wzajemnych pretensji finansowych i materialnych. Ustanowiono także stosowanie we wzajemnych kontaktach gospodarczych klauzuli najwyższego uprzywilejowania.\nPorozumienie z Rapallo wywarło poważny wpływ na rozwój dwustronnych kontaktów niemiecko-radzieckich w okresie po 1922 r. Układ ten stanowił podstawę do podpisania innych umów: handlowej i konsularnej (12 października 1925 r.), układu o przyjaźni i neutralności (24 kwietnia 1926 r.), konwencji o trybie regulowania kwestii spornych (styczeń 1929 r.). Odnosił się również do porozumienia w kwestii ulokowania zamówień radzieckich w Niemczech oraz udzielania ZSRR przez Niemcy kredytów na zasadzie wzajemnych korzyści.\nTrzeba przyznać, że powodzenie NEP-u bolszewicy zawdzięczają w dużej mierze właśnie Niemcom. Rząd niemiecki wobec zamknięcia dla swojej produkcji zachodnich rynków zbytu znalazł olbrzymi rynek radziecki, a przezwyciężywszy nieufność rodzimych przemysłowców, miał poważny udział w sukcesie NEP-u. Kredyty, jakich przemysł niemiecki udzielił bolszewikom przekraczały w niektórych latach miliard marek.\nWedług ustaleń historyk Barbary Ratyńskiej ZSRR z 23 miejsca w 1924 r. i 14 miejsca w 1926 r. znalazł się wśród kontrahentów Niemiec na 4 miejscu w 1931 r., a na 2 miejscu wśród odbiorców towarów niemieckich w 1932 r. Wzrost dostaw z Niemiec do ZSRR w stosunku do 1923 r. był następujący: 1925 r. o 350%, w 1928 r. już o 500%. Pomoc ta ustała dopiero w 1933 r. po dojściu Adolfa Hitlera do władzy.\nNatomiast rola inżynierów niemieckich biorących udział w odbudowie rosyjskiego potencjału przemysłowego była znacznie mniejsza niż sprzętu. Co prawda do ZSRR przybyło ich sporo, ale nie tak dużo, aby zapełnić wszystkie potrzeby przemysłu. Wracali za to do pracy usunięci w okresie nacjonalizacji rosyjscy fachowcy i specjaliści i to głównie dzięki nim NEP miał powodzenie w tej dziedzinie.\nNEP uratował ZSRR\nOżywienie gospodarcza, ale i społeczne celnie opisał wybitny brytyjski historyk i sowietolog, Orlando Figes:\nPolityka NEP-u okazała się ogromnym sukcesem w dziedzinie rolnictwa i przemysłu. Produkcja rolna została prawie całkowicie odbudowana. Na przełomie 1927/1928 r. obszar zasiewów pięciu podstawowych gatunków zbóż wyniósł 97,2 mln hektarów, co dawało 94,6% liczby areału z roku 1913. Jeszcze bardziej optymistycznie przedstawiała się sprawa w kwestii hodowli zwierzęcej, która przewyższała liczbę pogłowia z lat przedrewolucyjnych.\nNastąpiła pełna odbudowa przemysłu, który w kilku dziedzinach, a w szczególności w wydobyciu węgla, nafty i rudy żelaza przekroczył eksploatację z czasów sprzed I wojny światowej. Na przełomie lat 1926/1927 przemysł jako całość osiągnął przedwojenny poziom produkcji. Oczywiście w wielu gałęziach, a zwłaszcza w priorytetowym dla bolszewików przemyśle ciężkim nadal występowały trudności, był on jednak pochodną struktury ekonomicznej czasów caratu.\nNowa Polityka Ekonomiczna była niewątpliwym odwrotem od polityki gospodarczej „komunizmu wojennego”. Zastosowanie metod gospodarki kapitalistycznej miało kapitalne znaczenie dla dalszej egzystencji ZSRR.\nJózef Stalin podczas XVI Zjazdu Komunistycznej Partii Rosji w 1930. Obraz Aleksandra Gierasimowa. Fot. Universal History Archive/Getty Images\nPonad wszelką wątpliwość NEP był - po pokoju brzeskim - drugim wybitnym posunięciem, które ujawniło nadzwyczajną zdolność Lenina do rezygnacji z doktrynalnych założeń, gdy w grę wchodziła sprawa uratowania władzy. NEP nie spowodował wprawdzie takich kontrowersji w partii jak traktat brzeski, widoczne było bowiem dla wszystkich, że państwo znajduje się nad brzegiem przepaści. Niemniej był to odwrót w kierunku kapitalizmu i wolnego rynku.\nWycofanie się to było jednak tylko częściowe. Bolszewicy skonsolidowali władzę, a system policyjnego rządzenia rozszerzył się, choć „okazało się […] zgodnie zresztą z marksistowską doktryną – jak pisał Leszek Kołakowski – że życie ekonomiczne rządzi się własnymi prawami, których nie można tak łatwo złamać terrorem. W okresie rozprężenia i powszechnego głodu zabijanie spekulantów nie niszczy bynajmniej spekulacji.”\nLenin to doskonale rozumiał i jako jeden z nielicznych uważał, że można „zbudować komunizm burżuazyjnymi rękoma”. Miał powiedzieć: „kapitaliści sprzedadzą nam sznurek, na którym ich powiesimy”. Wolnorynkowy rozwój umożliwił rozwój przemysłu i akumulował kapitał, który następnie mógł być sprawnie przejęty przez państwo po to, aby stworzyć „najszczęśliwszy ustrój na świecie”.\nTrudno wyrokować, jak długo trwałby NEP pod rządami Lenina. Decyzję o zmianie polityki podjął 5 lat po śmierci wodza bolszewików i po rozprawie z najpoważniejszymi przeciwnikami w partii w 1929 r. jej nowy przywódca Józef Stalin. Oznaczało to kolektywizację ziemi oraz realizację pierwszego planu pięcioletniego mającego na celu przyspieszenie industrializacji. Rozpoczynał się zupełnie inny, znacznie bardziej ponury etap w historii gospodarczej i społecznej ZSRR.\nZdjęcie główne: W czasach NEP przeprowadzono także reformę walutową (1922-24) podczas której wprowadzono do obiegu "czerwońce" - banknoty wymienialne na złoto zgodnie z państwowym parytetem. Fot. Wikimedia


Strona główna >\tAkcje Kuriera >\tPrzez granice > Szkoła na pograniczu\nData publikacji: 2015-08-27 16:07\nOstatnia aktualizacja: 2015-08-27 16:06\nWywietleń: 278 15390\nNie brakuje polsko-niemieckich projektów szkolnych na pograniczu. Zwykle kończą się jednak na jednorazowych działaniach. Jak sprawić, by współpraca była długotrwała i owocna, proponuje projekt Translimes, realizowany od niedawna w Brandenburgii.\nW projekcie, prowadzonym przez Stowarzyszenie Centrum Edukacji i Spotkań Zamek Trebnitz (Bildungs- und Begegnungszentrum Schloß Trebnitz e.V.), a bierze udział siedem szkół, m.in. ze Szczecina, Kostrzyna i Seelow. Przez blisko dwa lata będą wspólnie z trenerami i ekspertami współpracy międzyszkolnej pracować nad stworzeniem transgranicznego profilu placówki.\n– Szkoły, biorące udział w projekcie, same określają, co jest dla nich najważniejsze – mówi Nikolaus Teichmüller, jeden z koordynatorów Translimes. – Z kim i w jakim obszarze chcą współpracować, czy chcą rozwijać naukę języków obcych, czy też może wolą skupić się na wymianie doświadczeń w ramach nauki zawodu.\nOd trenerów i referentów uczestnicy projektu otrzymują przede wszystkim wiedzę, m.in. skąd wziąć fundusze na współpracę z zagranicznym partnerem, gdzie szukać materiałów do nauczania, jak sprawić, by w wymianę zaangażowała się cała szkoła, a nie jedynie poszczególni nauczyciele.\n– Nierzadko bywa tak, że w szkole jest jeden zapalony do współpracy nauczyciel, który wykonuje całą pracę – podkreśla Teichmüller. – Pokazujemy, jak pokonać niechęć innych do angażowania się w międzynarodowe projekty.\nMaciej Gąsecki, nauczyciel historii z Zespołu Szkół im. Marii Skłodowskiej w Kostrzynie nad Odrą, spodziewa się, że udział w projekcie Translimes pomoże znaleźć niemieckiego partnera dla jego szkoły.\n– Umożliwiłoby to tworzenie wspólnych projektów. Plusem Translimes jest również to, że uczestniczą w nim szkoły, działające w pobliżu granicy, więc kontakty między nimi są ułatwione – mówi Gąsecki.\n– Wiele szkół ma już partnera po stronie polskiej lub niemieckiej – dodaje Teichmüller. – Nie chodzi nam o to, by szukać teraz dla nich nowych partnerów, lecz o to, by odnowić kontakty i sprawić, żeby lepiej funkcjonowały. Bodaj największym problemem w międzynarodowej współpracy szkolnej jest jednorazowość działań. Uczniowie spotkają się raz, nawiążą kontakty i polubią, lecz później brakuje okazji, by spotkania kontynuować. Problemem staje się odległość, niewystarczające zaangażowanie jednego z partnerów, brak pieniędzy.\nDlatego autorom projektu Translimes zależy na tym, aby w międzynarodową współpracę zaangażowało się możliwie jak największe grono osób: rodzice, dyrekcje szkół, kuratoria oświaty, krajowe ministerstwa edukacji. Przewidziano więc też warsztaty dla przedstawicieli całej szkoły.\nPatronat nad projektem objął premier Brandenburgii, Dietmar Woidke.\n– Translimes budzi „chęć na Europę i sąsiedztwo”, prezentuje pogranicze jako prawdziwą szansę – przyznał Woidke podczas uroczystej inauguracji projektu w Zamku Trebnitz, 60 km na wschód od Berlina. Desery serwowała Niemiecko-Polska Kawiarnia Uczniowska Kaffee zum Glück/Kawa na szczęście.\nPlacówki, które pomyślnie zakończą udział w projekcie, otrzymają certyfikat szkoły o transgranicznym profilu. Projekt wspiera Federalna Centrala Kształcenia Politycznego i Fundacja F.C. Flick. mms\nNa zdjęciu: Plener w Schloss Trebnitz\nFot. Johann MUELLER


i sejmach, bo larg'im est quod in commune expostulatur. I tak sprawiedliwą rachubą ledwie połowicę swego wzięli. Dziad mój 95) Stefan Zbaraski, wojewoda trocki A. 40,000 pożyczył był na list królowi Augustowi, chciał był król Stefan po śmierci jego favere w tem zapłacić ojcu memu, ale nie mógł do tego przyjść dla ustawicznych wojen, któremi był zabawny i podatków małych, które wojnie non sufficiebant, w które Rzpta daleko parcior była niż teraz za dzisiejszego króla imci; upominał się ojciec mój tego, list ten produkował, odpowiedziano, że królowie nie płacą długów antecessorowych. Ojciec mój z królem Stefanem na wojnie pod Sokołem 96) pojmał był hetmana moskiewskiego niejakiego Szeremetka, którego miał z inszymi więźniami swymi i oszacował się był na 10,000 rublów i dwadzieścia skór sobolich i już właśnie wykupić się miał, zaszedł potem pokój między królem Stefanem a moskiewskim. Iż potrzebował król Stefan tego więźnia , iż był in conditionibus położony, wziął na słowo swe u ojca mego, obiecując mu zapłatę, taką jaką się był oszacował, umarł potem prędko. Kiedy JKM. pan nasz nastąpił na państwo, upominał się zapłaty za owego więźnia, nie wskórał nic. Naostatek biskup natenczas przemyski Goślicki 97) śmiał to rzec w senacie, że według starego prawa, kopę tylko za więźnia dawano, z jakim żalem ojca mego i sprawiedliwym niechaj to każdy sądzi. Tę tedy niepewność tak in parenthesi tylko wspomniawszy, ponieważ mi sidus moje nie było tak łaskawe, aby mi się z tej laski JKMści dostało i żebym z niej pieniędzy nazbierać mógł, czego sam praestare nie mogę, podam drogę JKMci et utar exemplo non meae sed Regiae fortunae właśnie. Cyrus król perski poraziwszy Krezusa króla lidyjskiego, najbogatszego natenczas w Azyi i samego żywo pojmawszy, wziął po nim wielką liczbę pieniędzy, złota, srebra i klejnotów. A iż był munificentissimus princpes, prędko po zwycięstwie rozdał prawie wszystko pomiędzy swoje satrapy, hetmany, pułkowniki, żołnierze i insze sługi, których miał siła mężnych, dowcipnych i wielce sobie zasłużonych ludzi. Chowając jednak Krezusa jako illustre mancipium i jako magnitudo amini jego saudebat, kazał mu do siebie przyjść na rozmowy. Tamże różne rzeczy rozmawiając, kiedy i Krezusa onego comitas jego śmielszym uczyniła, rzekł mu sumpta venia : «Cyrusie znam sublimitatem twoję znaczną wszystkiemu światu , serce i wysokość, wiem, że regia virtus jest właśnie liberalitas, wszakże trzeba jej przecie modum ponere, aby to co magnitudinem wspiera non desit, wiem żeś po mnie pobrał wielkie skarby, których regesta są jeszcze w ręku moich, jako mam wiadomość, że już wszystko rozdał, na które i tak wielkie nie wiem byś się gdzie potem zdobyć miała. Uśmiechnąwszy się Cyrus odpowiedział mu: «Abyś wiedział, że hojność moja non errat, i że to co wszyscy mają moje jest samego, ponieważ między przyjacioły wszystko daję, za kilka albo kilkanaście dni ukażeć to wszystko na oko«. Posłał tedy zaraz do tych wszystkich swoich satrapów, sług i przeciwko którym hojności téj zażywał oznajmiając, że pieniędzy pilnie potrzebuje, a prosząc, aby każdy z nich posłał co jeno może. W krócióchnym czasie zniesiono tak wiele pieniędzy, że sumę onę, którą po Krezusie wziął daleko superabat, i ukazał Krezusowi zaraz ile może liberalitas principum u tych ludzi, którzy wdzięcznośc zachowuja, że i zdrowie i to co maja, jego potrzebie jegoż rozkazaniu impertiuntur. Ma teraz JKMść właśnie pole, własną okazyą\n36) Stefan Zbarski był stryjem Janusza, ojca Jerzego. 97) Sokoł zamek i miasto w wojew. połockiem położone. O tej porażce Moskali pisze Bielski t. III, 1455 (wydanie Turowskiego). 06) Wawrzyniec Goślicki był biskupem przemyskim do roku 1601.\nexperiendae gratitudinis swoich beneficiorum. Niech zacznie najprzód od duchownych, których tak hojnie ubogacić raczył, że po półtorakroć, po sto, po ośmdziesiąt najmniej tysięcy uno ictu im dawał, co mieli okazyą wielką zbierania pieniędzy i na służbach Rzptéj nigdzie oprócz sejmów nie bywając. Luboby i te sumy pożyczone zgubili, nie mogą szkody takiej odnieść, ani tego tak aegre ferre, bo z intrat pierwszych tak wielkich, dobrze to sobie nagrodzili i bez pochyby będą się sromać, niewdzięcznością takiego dobrodziejstwa płacić, potem zaś do świeckich, którzy są opulentissimi beneficiarii JKM. i których JKMość sam lepiej wiedzieć raczy, z których tak wielka liczba się znajdzie, co ich sumpty na służbie Rzptêj i JKMości nie doległy, sam pozna JKMość wdzięczność każdego ku sobie i jako et quo affectu beneficia swoje collocavit. O sobie mogę to rzec śmiele, že kiedybym był in numero takich dobrodziejstw JKM. nie byłbym tak niewdzięcznym (gdyż dobrze to rzeczono a krótko; ingratum si dixeris, omnia dixeris), że lubo pieniędzy nie mam, by mi téż przyszło niekiedy tego spłacha suppellectilis, która się jeszcze z łaski Bożej znajdzie, pozbyć, ale i ten dom w którym mieszkam zastawić, żebym tej niewdzięczności po sobie nigdy nie pokazywał, abym nie miał woli i potrzebie JKM. dogodzić. Lecz i tej felicitatis nie byłem particeps, (na którą pewnie nie narzekam i kontentuję się tem bez wszelkiej wątpliwości, i co mi dał najprzód Pan Bóg z łaski swéj, a potem przodkowie moi zostawili, et fruor votis usque ad invidiam nieprzyjaciół moich felicibus), nie wątpię, żc JKM. pan m. m. z niełaską tego przyjmować nie będzie, iż dogodzić w tem woli JKMci nie mogę, czego w skrzynce swej nie znajduję etc.\nL. Do króla.\nZ Pilicy 22 września 1625.\nNajjaśniejszy etc. Wczoraj w sam wieczór właśnie przyniesiono mi dwa listy WKM. pana mego miłościwego, jeden 9, drugi 10-go 7-bris pisane. W pierwszym WKM. oznajmować mi raczysz o różnych niebezpieczeństwach Rzeczyptéj, które sejmowego subsydium potrzebuja i zatem raczysz mi rozkazywać zdanie swoje powiedzieć, gdzieby sejm i kiedy złożyć. W drugim, iż raczysz mieć wiadomość de perverso animo Betlen Gabora przeciwko sobie i temu królestwu. Sejmu iż potrzeba pilno, nikt tego negare nie może, by też i zewsząd była pacatior Respbca niźli jest, sama zapłata żołnierska bez niegoby nie mogła być. Dawnom ja był tej sentencyi i nigdym się nie dał nikomu z tego zbić, mając też swoje non comtemnendas rationes, że jako pokój z Turki na niczem nie stał, jedno na dobrem uskromieniu Kozaków, tak nie komisyami któremi oni coraz bardziej intumescebant i falsam majestatem sobie czynili, iż z nimi jako cum externa aliqua gente przez ludzi przednich w Polsce, conditionibus non imperio traktowano, potrzeba było dawno postąpić, okazywały to experimenta, nad które in rebus mortalium nie masz nic pewniejszego, ale i w tem nieszczęście Rzptéj tak sprawowało, że leniora consilia przemagały. Prawda, że tego roku nie bardzo się im szczęściło na morzu, jednak przecie za tym wtórym razem, kiedy pod Oczakowem byli, nabili pierwéj Turków nie mało i czajek ich popsowali, dział nabrali, a lubo putem temerarie do zamku oczakowskiego szturmując zgubili kilkanaście set swoich, przecie jednak wszystko to Turcy\ndobrze do tego, żeby ich i ja imć p. wojewodne przy nas violatio bacinas\nw dawną kobiałkę nienawiści swéj kładą, ponieważ Kozacy ustawicznie ich irytują, jedno iż jeszcze w Persyi czegoś im niedostaje, muszą radzi nie radzi cierpieć i z pod Oczakowa odszedłszy, choć też nieszczęściło się im bo ich i tempestas morska rozrzuciła i od armaty tureckiej kilkadziesiąt czółnów urwało było, przecie Kilijskie 97) miasto spalili, a Turcy mając te rationes, nie ladajakie po sobie, iż paktom ze dwu miar dosyć uczynili, że i Budziak znieśli i Kantymira z nim i Tatarowie przez ten rok tu u nas chwała Bogu nie byli, będą nam to obiicere, że przy nas violatio pacis nie przy nich została. Wiem ja imć p. wojewody sandomierskiego dobre studium do tego, żeby ich jako armis wszczosać mógł, ale iż oni czują o tem dobrze, zda mi się, że mnie moja konjektura w tem nie chybi, iż się umkną złemu razowi teraz, albo tylko co towarzystwa swego nomine wszystkiego wojska poszlą, flagitiosam submissionem swoję w rzeczy pokazując, żeby jedno eludere mogli, zaczem i komisya ex sua natura nie wiem co będzie miała czynić. Bo jeśli kondycye dawać, nie masz takich na świecie, których nieprzyjmują, fingendo in tempus wszystko, i imć pan wojewoda sandomierski, jeśli nie będzie mógł żołnierza na zimę zatrzymać i zimować z nim na Ukrainie, żeby tam Kozaki przez ten czas per partes dobrze wścierać mógł, próżna to praca i zaciag teraźniejszy i zimie pełna Ukraina Kozaków będzie, opanują miasto, które będą chcieli, i osadzą i wzmocnią się, jako res ich requirit, i boję się, że i Szahingereja dosięgą, który mojem zdaniem nie może ich deserere żadną miarą, nie propter foedus, które z nimi ma, bo ta fides z obu stron u takich ludzi nie wiele może, ale propter necessitatem propriam, którą ma trzymać się z nimi in foedere, gdyż mając infensissimos Turków i nie mogąc im ufać, żadnego pewniejszego i prędszego subsidium nie może mieć jedno z nich i straszny być Turkom. Wicm to, kiedy ich i teraz tempestas morska rozrzuciła, cokolwiek czółnów appulerat pod jedno miasteczko jego, które nad morzem siedzi, i żywność im dawano i czółny naprawiono z rozkazywania jego. A to ad istum statum Rzpta przyszła, że ci servi jej znaleźli sobie takiego foederatum principem, który ich necessario będzie musiał bronić. Ja sobie to niebezpieczeństwo bardziej ważę, niżeli Gustawa i nizli wszystkie insze, a ztąd najpierwéj, że się oni pewnie imci panu wojewodzie sandomierskiemu niestawią i non tentabunt periculum, ale zwloką tak jakom napisal. A jeśli żołnierza nie będzie czem zatrzymać, utrumque malum saevissimum będzie i konfederacya i Kozacy na Ukrainie zimie, i będą czynić in rem suam co będą rozumieli. Na to oboje sejmu potrzeba, ale gdzie go złożyć, nie staje mi w tem rozumu, bo wszystkie rzeczy były najniebezpieczniejsze, którym jedno albo dexteritas albo fortitudo humana resistere może, są znośniejsze, mają swoje remedia, a na ostatek gravissima pericula periculis extinguuntur, jednak niebezpieczeństwo powiększa, to nie ma żadnego lekarstwa, co temu resistere, kto invisibiliter wojuje i ma swoje niewiadome arma niepodobna rzecz. A iż po wszystkiej Polsce prawie pan Bóg przepuścił ten gniew swój, rozumiem, że WK Mość resolwować się na to nie możesz i żaden z nas w tem radzić directe, aby ówdzie po Gromnicach 98) i to jeśli będzie zima stateczna. Wszakoż gdzieby? Panem Bogiem świadczę, że nie znam. Warszawa już to wiemy, że jest infectissima, Lublin wtąż, Piotrków także. Radom, Lwów snadź ma już dobre początki, Pan Bóg to wie co dalej będzie. Kraków sam jeszcze quodam modo z łaski Bożéj wolen, w którym do tych czasów nie masz nic periculosum i wielką się to łaską Bożą dzieje na naszę\nco zlecenie 2120 xting co\n97) Kilia miasteczko nad Dunajem w Bessarabii rosyjskiej. 35) 2 lutego.\nnieostrożność, jednak nie jest przecie sine semine aliquo infectionis, a kiedyby się jeszcze na sejm ze wszystkich stron nagarnęli ludzie, zwłaszcza gdzieby zima potężna nie była, pewnie i tamby zaraz taka zaraza musiała być, Boże uchowaj, jako i w Warszawie. Więc Pan Bóg to wie co się jeszcze dalej i w Krakowie będzie działo, bo ludzi siła w nim jest i z Warszawy i z inszych miejsc, atoli jeszcze z łaski Bożej do tych czasów nic się znacznie nie pokazało, jednak jeśliby za czasu, to jest pod twardą już jesień poczęła ta infectio znacznie ustawać w Warszawie, tedyby tam może solito, jeśli nie, tedy w Radomiu, o którym tak mi powiadano, żeby powietrze tam nie bardzo saevire miało, ale przecie aż o Gromnicach, gdyż po wszystkiej prawie Polsce powietrze się rozciągnęło, a wszystka zaś Polska na sejmie musi być, i nietylko że infectia ta w domach bywszy, jest periculosissima, ale i nacisk sam ludzi zewsząd a z miejsc prawie wszystko zarażonych, gdzieby sejm miał być złożony, wszystko contagium wznieciłby. Mogą ichmość drudzy sposobniejsze gdzie znaleść miejsce, jako wiadomsi, ja nie wiem, i któreby rychlej za dobrą zimą infekcyi zbyć mogło, gdyż prędzej sejm złożyć niepodobna rzecz, i nie wiem coby za commodum tego było i nie wiem ktoby nań jechał, memor tak roczniego i tego roczniego strachu, któremu jako niepodobna rzecz jest resistere, tak z nim luctari i chcieć weń wjechać co za rozum, co za męstwo? et quo operae pretio, niech każdy sądzi. Co się tknie Betlen Gabora jam rozumiał, żem amicissimam jaką legationem do WKM. miał posłać, bo mi imć pan podskarbi koronny powiadał, że poseł jego przed kilku niedziel idąc do WKM. był u niego w Sandomierzu i on wprzód dał znać o nim WKMości i z swoim przystawem odesłał, a iż o téj legacyi cicho było rozumiałem, iż to samo coś amicum znaczyło. Wiem ci ja, że tak człowiek ambitiosus i który sobie przez te kilka successus felices somniando rcgna, bardziej swoje posły dla szpiegowania niż dla czego inszego posyła i ma jakieś alimenta ambitu swego tę inquietudinem i znać, że coś myślił turpidum, gdyż się to w tych dniach otworzyło. Ongi mi dał znać brat mój pan koniuszy, który pewne wody kwaśne, które są w Węgrzech zaraz przy granicy koronnéj, mieszkając w Podolińcu 99) w miasteczku starostwa lubowelskiego, bo jest w pobliżu tego miejsca, na swój kamień pije, że Secy Dziurdz 100), wiadomy WKMści, pojednawszy się z nim po onych pierwszych nieprzyjaźniach i chcąc przyjaźń tę bardziej jeszcze Betlen Gabora uwiązać, zmówił był córkę jego za swego synowca, teraz chcąc skończyć to matrimonium, jechał Secy przeciwko Betlen Gaborowi, który z siedmiogrodzkiej ziemi jadąc, już był w Waradziniu 1) i tam dla komunikowania jakichsi swoich skrytości wstąpił do majętności swéj, którą mu był dał Betlen Gabor pod Humonarm ?). Iż było gorąco bardzo, a zamek wysoki na górze, nie chciał do niego jechać, stanął w stodole a żona w jakimś dworku, tamże u wieczerzy te słowa miał mówić, jako Widawski niejaki, Polak, który jemu służył, bratu memu po jego śmierci powiadał: Niedługo obaczycie, jeśli nam Pan Bóg pomoże, że i cesarz i papież będą padali. W nocy potem spał w onej stodole otworzonej i strzelił do niego spiącego, sługa jego Węgrzyn, trafił go dwiema kulami w piersi, porwał się z onym razem, bo znać chłop był ferox i rzekłszy tylko kilka słów znowu się obalił na łóżko i umarł zaraz. Doszli tego słudzy nazajutrz między sobą, żeby żona nań naprawić miała, bo\n99) Podoliniec, miasteczko w ziemi spiskiej położone. 100) Jerzy Szetsi na sejmie w Neusohl w roku 1620 mianowany defensorem (Katona XXX, 497).\n1) Wielki Waradyn (Grosswardein) miasto w wschodnich Węgrzech, w komitacie biharskim. 3) Może Homonná, zamek nad Latorczą, w północnych Węgrzech położony,\nsnadż z nią źle mieszkał. Przyszła była i o tem nowina, żeby Betlen Gaborowi Seklowie z Sasami mieli rebelizować, Batorego podniosłszy, onego Istwanowego syna, co był Kostczankę pojął, ale to plotki. Nazajutrz po tym liście brata mego przyjechał był sługa nieboszczyka Secego po czarne sukna, którego kazawszy przyzwać, pytałem go o wszystko. Zgodził się też z tą wiadomością, którąm ja miał z strony śmierci swego pana, tego tylko negował, żeby go żona miała kazać zabić, podobno chcąc ochronić famam jej, ile teraz jako swojej pani. To powiedział, że ten synowiec Betlen Gaborów przy nim przyjechał do Secynej nawiedzając ją i od Betlen Gabora i od siebie, a tu też affirmabat, że to plotki, aby Betlen Gaborowi miał kto rebellizować w siedmiogrodzkiej ziemi, i że już Betlen Gabor jest w Koszycach we 4000 ludzi, jakož nazajutrz przyszło mi drugie pisanie od brata, w którem mi pisze, że o téj rebelii nowina się odmieniła, ale że do Liwoczéj przybiegano w skok po dwa doktory do niego, aza go da Bóg ta chciwość udusi: będzie tam brat mój miał pilne wiadomości, do którego i poślę zaraz i nieomieszkam WKM. dać znać, tylko jako bezpiecznie, tego nie wiem, dla powietrza tam w Mazowszu. Rozumiem jednak, że nie do nas zmierza, ale w inszą stronę, bo snadź go ci lutrowie, co ich cesarz imci wygnał z państw ich i wygania, bardzo stimulant, i wszystek koszt obiecują wojenny. A do tego że i wojska tamte luterskie snadź są nie małe, łatwiej tam w tę stronę uderzy, wziąwszy już dobrą miarę swego przeciwko tamtej stronie szczęścia i mając podobno lepsze w tamtych kątach porozumienie, nizli tu. Nie racz przecie WKMość kazać posłańca puszczać, jedno listy wziąć i okurzyć je dobrze, bo bym najpewniejszego posłał, ja ślubować nie mogę, co się w drodze z nim będzie działo. Oddaję przytem etc.\nLI. Do Krzysztofa Zbaraskiego.\nczuje, nie sadzira tem bardziej w mu to tak oneroles swojéj w\nz Krakowa 2. grudnia 1625.\nDopieruchno mi przyniósł Kozak mój respons od WMci pana, w którym mi WMość pan piszesz z strony artykułów teraźniejszych, com ja koncypowawszy, sub judicium WMci panu posłał według tego się akomodując właśnie, jakośmy się w Pilicy z sobą o tem rozjechali. Wierzę ja, że królowi ciężko w tych leciech i tak wiele prolis swojéj widząc, iż ojczyzny swojej pozbył. Ale kiedyby mu to tak onerosum było, jako każdy vegetus człowiek, a tem bardziej król, et memor suae dignitatis, którą w sercu czuje, nie sadziłby się i na tak sprosnym uporze, i dawnoby był curam ageret tego, i tam parvo pretio przeszłego sejmu, kiedyby ale trochę rozumu nie stoliditas raczéj przemagała, kupił to wszystko, czego mu w tej materyi potrzeba było. Bo to wszystko coście mu podawali, za nic prawie stoi, niechajby jeno najmnieszego rozumu człowiek wejrzał w to, łatwoby zobaczył, co się za vecordia tam pokazała. Przyznawam ja to, że in tali statu nostro, w takiej korrupteli, tak leczyć trzeba rzeczy, jako praesens status requirit. Nie ganiłem tego, żeście byli ad istas conditiones descendowali, lubo exempla plus valent quam mores, i to teraz exemplis tuemur, toby potem successor jego łatwie mógł in exemplum sobie wziąć, o wszystkich innych prawach, że eadem ratione strugać każde i piłować potrzeba, gdyż cokolwiek ad libertatem pertinet ejusdem valoris, i zawżdy tentamina principum są takowe, że od cieńszych poczynają, jako i hetmani mądrzy nie zaraz bitwę stoczą, aż pierwéj przez harce spatrzą i męstwa i rozumu


Jak przygotować się na ciążę\nMyślisz o urodzeniu dziecka, ale nie bardzo wiesz jak przygotować się na ciążę, aby maluszek miał idealne warunki poczęcia i rozwoju? Nie martw się! Nigdy nie jest za późno na pozytywne, zdrowe zmiany w stylu życia, które przygotują Cię do urodzenia zdrowego maluszka.\nZanim przystąpicie do planów powiększania rodziny, warto skonsultować się z lekarzem, wykonać wszystkie podstawowe badania, ocenić swój ogólny stan zdrowia. Warto wziąć pod lupę swoją historię chorób, szczególnie te przewlekłe, jak cukrzyca, wysokie ciśnienie krwi, choroby tarczycy i im podobne, wymagają bowiem odpowiedniego ustabilizowania. Warto przejrzeć swoje szczepienia, uzupełnić te z nich, które mogą być niezwykle pomocne podczas ciąży np. te przeciwko ospie wietrznej czy różyczce. Dobrze byłoby odwiedzić również dentystę – w czasie ciąży zęby mają tendencję do sprawiania kłopotów, a wielu zabiegów nie można wówczas przeprowadzić. Wyślij również przyszłego tatę na podstawowe badania do lekarza.\nNie chodzi o drastyczne zmiany, wprowadzanie reżimu czy zajadanie się samą sałatą! Niedowaga jak i nadwaga (dotyczące obojga przyszłych rodziców) są częstą przyczyną problemów z zajściem w ciążę, a także mogą powodować późniejsze komplikacje zdrowotne w czasie ciąży. Warto zatem zacząć po prostu zdrowo się odżywiać – jeść dużo warzyw, owoców, chudych białek, produktów pełnoziarnistych, zdrowych tłuszczy, pić dużo wody... Zrównoważona dieta pozwala zapobiec licznym chorobom, dostarcza optymalną ilość składników odżywczych i pomaga uzyskać oraz utrzymać zdrową masę ciała. Pamiętaj o tym, aby unikać cukrów, przetworzonej żywności, ogranicz rafinowane ziarna, zawsze pamiętaj o pożywnym śniadaniu i złotej zasadzie „lepiej mniej a częściej".\nZacznij zażywać multiwitaminy prenatalne\nPrzygotowując się do ciąży nie możesz zapomnieć o uzupełnianiu niezbędnych dla tego okresu witamin i minerałów. Pomimo że większość z nich z łatwością pozyskać można z pożywienia, niestety obecnie pokarmy są znacznie uboższe w wartości odżywcze niż kiedyś, dlatego warto uzupełnić je dodatkowymi porcjami kwasu foliowego, żelaza, magnezu, witaminy A, witaminy C i innych. Pomogą one zapobiec wielu wadom wrodzonym maluszka, a przyszłej mamie pomogą zachować zdrowie przez cały okres ciąży. Przyszli tatusiowie, również powinni dostarczyć sobie dużo kwasu foliowego, cynku i witaminy C – składniki te są niezbędne dla optymalnej produkcji i jakości nasienia.\nZapomnij o paleniu i alkoholu\nNie ma bezpiecznego poziomu stosowania powyższych używek jeżeli starasz się o dziecko. Obniżają one odporność, zmniejszają szanse na poczęcie i źle wpływają na nienarodzone dziecko. Mężczyźni, którzy nie stronią od alkoholu, palą itp. mają zmniejszoną objętość nasienia, mniejszą ilość plemników, które są gorszej jakości. Na szczęście większość skutków nałogów można zniwelować, dlatego czas planowania powiększenia rodziny warto wykorzystać na ich porzucenie.\nJeżeli do tej pory prowadziliście dosyć leniwy tryb życia - siedząca praca, odpoczynek na kanapie przed telewizorem – czas zacząć żyć aktywnie. Nie chodzi o codzienne bieganie na siłownię czy 50 km na rowerze, ale chociażby 30-60 minut spaceru każdego dnia.\nDzięki spacerom, szczególnie w okresie dużego nasłonecznienia, otrzymasz odpowiednią dawkę witaminy D i pozytywne endorfiny. Warto pamiętać o suplementacji tej witaminy podczas złej pogody. Lepsza forma i czas spędzony razem z pewnością nie zaszkodzą planowanemu maluszkowi.\nJeżeli wolisz wybierz ulubiony sport, zapisz się na zajęcia fitness lub biegajcie razem. Aktywność fizyczna bardzo sprzyja płodności, utrzymaniu zdrowia, prawidłowej wagi i dobrego samopoczucia. Wiele rodzajów ćwiczeń i aktywności możesz kontynuować w ciąży, dlatego warto załapać bakcyla miłości do ruchu jeszcze przed ciążą, a będzie łatwiej!\nZacznij zwracać uwagę na to co spożywasz\nNie chodzi tutaj jedynie o produkty spożywcze, które przy zdrowej diecie siłą rzeczy mamy pod kontrolą (czytamy etykiety), ale o leki, produkty ziołowe itp. Czas sprawdzić, co w zasadzie zawierają zajadane niczym cukierki, tabletki przeciwbólowe, stosowany niemal na co dzień lek na zaparcia czy lek na alergię. Warto skonsultować z lekarzem ich zawartość i ewentualną szkodliwość przy próbach poczęciach dziecka, a później w ciąży.\nNadmiar kofeiny może powodować problemy z płodnością. Maksymalna dozwolona dawka to 300 mg, niemniej lepiej zminimalizować jej ilość całkowicie, wówczas ograniczysz również ryzyko poronienia, przedwczesny poród, a nawet niską wagę urodzeniową dziecka – umiar to klucz do sukcesu!\nNadmiernie stresujący tryb życia, niezwykle utrudnia poczęcie, a do tego sprawia, że tracisz ochotę na cokolwiek. Postaraj się ograniczać stresogenne sytuacje, postaw na relaks, medytację, jogę. Zdrowie psychiczne jest równie ważne jak psychiczne.\nTrochę luzu dla przyszłego taty\nMężczyźni, którzy noszą luźne bokserki, mają niższą temperaturę moszny (a tym samym bardziej przyjazne środowisko dla plemników) w przeciwieństwie do tych którzy noszą majtki. Warto zachęcać przyszłego tatę również do noszenia luźniejszych w kroku spodni, trzymania laptopa na biurku a nie na kolanach czy ograniczenie długich kursów na rowerze (nie więcej niż 1-2 godziny, 6 dni w tygodniu) – przynajmniej na czas starań o dzidziusia...


1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. O systemie oświaty (Tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 1943 z późniejszymi zmianami).\n2. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe (Tekst jednolity: Dz. U z 2017 r. poz. 60 z późniejszymi zmianami).\n3. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. prawo oświatowe (Tekst jednolity: Dz. U z 2017 r. poz. 59 z późniejszymi zmianami).\n4. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982r. Karta Nauczyciela ( Dz. U. z 2017r. poz. 1189).\n5. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego, dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej. ( Dz. U z 2017r. poz. 356 z późniejszymi zmianami).\n6. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji(Dz. U z 2017 poz. 1646).\n7. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017r. w sprawie nadzoru pedagogicznego, (Dz. U. z 2017r.poz.1658).\n8. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 czerwiec 2017 zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U z 2017r. poz. 1147).\n9. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (Dz. U. z 2017r. poz. 1616).\n10. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno – pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2017r. poz. 1591).\n11. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. 2017 poz. 1578).\n12. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 6 marca 2017r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników. (Dz. U z 2017r. poz. 481).\n13. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 lutego 2004r. w sprawie warunków i trybu przyjmowania uczniów do szkół publicznych oraz przechodzenia z jednego typu szkół do innych (Dz. U. Nr 26, poz.232z późniejszymi. zmianami).\n14. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 marca 2017r. w sprawie przeprowadzania postępowania rekrutacyjnego oraz postępowania uzupełniającego do publicznych przedszkoli, szkół i placówek (Dz. U. z 2017r. poz.610).\n15. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 marca 2017r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz. U. z 2017r. poz.649).\n16. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 maja 2017r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych (Dz. U. z 2017r. poz. 108)\n17. Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 Nr 120, poz. 526 z późn.zm,).\n1. Nazwa przedszkola: Publiczne Przedszkole nr 21\n2. Siedziba przedszkola: budynek w Jastrzębiu-Zdroju, ul. Opolska 5\n3. Organ prowadzący: Gmina Jastrzębie-Zdrój\n4. Siedziba organu prowadzącego: Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój al. Piłsudskiego 60\n5. Organ sprawujący nadzór pedagogiczny: Śląski Kurator Oświaty w Katowicach.\n6. Przedszkole jest jednostką budżetową finansowaną przez Miasto Jastrzębie-Zdrój.\n7. Przedszkole posługuje się następującymi pieczęciami:\nul. Opolska 5, tel. 471-42-39\nNIP 633-20-27-788 REGON: 272001075\nAl. J. Piłsudskiego 60, 44-335 Jastrzębie-Zdrój\nUl. Opolska 5, 44 – 335 Jastrzębie - Zdrój\n1) wspomagania całościowego rozwoju każdego dziecka;\n2) osiągnięcia przez dziecko dojrzałości do podjęcia nauki na pierwszym etapie edukacji;\n3) takiej organizacji procesu opieki, wychowania i nauczania - uczenia się, która umożliwi dziecku odkrywanie własnych możliwości, sensu działania oraz gromadzenie doświadczeń na drodze prowadzącej do prawdy, dobra i piękna;\n4) tworzenia warunków umożliwiających podtrzymanie poczucia tożsamości narodowej, językowej, etnicznej i religijnej;\n5) zapewnienia opieki dzieciom przebywającym w przedszkolu z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa oraz zasad promocji i ochrony zdrowia.\n1. Cele i zadania, o którym mowa w § 2 przedszkole realizuje w szczególności poprzez:\n2. Sposób realizacji celów i zadań, z uwzględnieniem wspomagania indywidualnego rozwoju dziecka oraz wspomagania rodziny w wychowaniu dziecka i przygotowaniu go do nauki w szkole, przebiega poprzez:\n1) realizacje wybranego programu wychowania przedszkolnego w czasie całego pobytu dziecka w przedszkolu, z wykorzystaniem form i metod pedagogiki przedszkolnej;\n2) indywidualizację tempa pracy dydaktyczno-wychowawczej;\n3) aranżacje przestrzeni z odpowiednim doborem pomocy dydaktycznych, zabawek, miejsc odpoczynku, kącików tematycznych stałych i okresowych, umożliwiająca dziecku nabywanie doświadczeń, zarówno w sali, jak i poza budynkiem przedszkola;\n4) estetyczną aranżację wnętrz, która umożliwia celebrowanie posiłków, kulturalne, spokojne ich spożywanie, zwrócenie uwagi na nabywanie umiejętności samoobsługowych w czasie posiłków;\n5) ustalony rytm dnia wychodzący naprzeciw potrzebom rozwojowym dziecka z uwzględnieniem czasu na zajęcia kierowane, w małych zespołach, zabawy swobodne w sali i na powietrzu, odpoczynek;\n6) wspomaganie rodziny w wychowaniu dziecka w przygotowaniu go do nauki w szkole.\n1. Przedszkole udziela i organizuje pomoc psychologiczno - pedagogiczną. Pomoc udzielana jest wychowankom przedszkola, ich rodzicom i nauczycielom.\n3. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana w przedszkolu polega na wspieraniu rodziców oraz nauczycieli w rozwiązywaniu problemów wychowawczych i dydaktycznych oraz rozwijaniu ich umiejętności wychowawczych w celu zwiększenia efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci.\n4. Pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielają dzieciom nauczyciele oraz specjaliści w szczególności psycholodzy, pedagodzy, logopedzi.\n5. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana w trakcie bieżącej pracy z dzieckiem oraz w formie:\n6. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana rodzicom dzieci i nauczycielom w formie porad, konsultacji, warsztatów i szkoleń.\n7. Przedszkole organizuje kształcenie, wychowanie i opiekę dla dzieci posiadających orzeczenie potrzebie kształcenia specjalnego.\n8. Dzieciom objętym kształceniem specjalnym dostosowuje się program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dziecka.\n9. Przedszkole dla dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego zapewnia:\n5) integrację dzieci ze środowiskiem rówieśniczym.\n10. Korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolu jest dobrowolne i nieodpłatne.\n11. Szczegółowe zasady organizacji i udzielania pomocy psychologiczno -pedagogicznej w przedszkolu określają odrębne przepisy, w tym opracowany w przedszkolu Regulamin organizowania pomocy pedagogiczno -psychologicznej w przedszkolu.\n1. Przedszkole sprawuje bezpośrednią i stała opiekę nad dziećmi w czasie ich pobytu w Przedszkolu oraz w trakcie zajęć poza przedszkolem, dostosowując metody i sposoby oddziaływań do wieku dziecka i jego możliwości rozwojowych, potrzeb środowiskowych z uwzględnieniem istniejących warunków lokalowych.\n2. Nauczyciel odpowiada za bezpieczeństwo i zdrowie dziecka w czasie jego pobytu w przedszkolu oraz w czasie zajęć poza terenem przedszkola.\n3. W trakcie zajęć poza terenem przedszkola (spacery, wycieczki) zapewniona jest opieka nauczyciela oraz dodatkowo na każde 15 dzieci – jedna osoba dorosła.\n4. W grupie najmłodszej, liczącej co najmniej 15 dzieci trzyletnich jest zatrudniona osoba jako pomoc nauczyciela, która pomaga w sprawowaniu opieki.\n5. W przedszkolu mogą być organizowane wycieczki. Organizację i program wycieczek dostosowuje się do wieku, zainteresowań, potrzeb dzieci, ich stanu zdrowia oraz sprawności fizycznej. Ilość opiekunów dostosowuje się do stopnia trudności oraz potrzeb dzieci.\n6. Podczas zajęć i zabaw wymagającej szczególnej ostrożności nauczyciel zobowiązany jest poprosić pomoc innego pracownika przedszkola;\n7. W celu zapewnienia dziecku podczas pobytu w przedszkolu odpowiedniej opieki, odżywiania oraz metod opiekuńczo-wychowawczych, rodzic dziecka przekazuje dyrektorowi uznane przez niego za istotne dane o stanie zdrowia, stosowanej diecie i rozwoju psychofizycznym dziecka.\n8. W przedszkolu nie przewiduje się podawania dzieciom farmaceutyków.\n9. Dziecka chorego lub podejrzanego o chorobę nie należy przyprowadzać do przedszkola. Nauczyciel ma prawo poprosić rodzica o dostarczenie zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do uczęszczania dziecka do przedszkola.\n10. W sytuacji pogorszenia się stanu zdrowia dziecka nauczyciel lub dyrektor informuje rodziców o jego stanie, a rodzice są zobowiązani do niezwłocznego odebrania dziecka z przedszkola.\n12. Szczegółowe zasady sprawowania opieki nad dziećmi podczas zajęć edukacyjnych, wycieczek i przebywania na terenie ogrodu przedszkolnego określają:\n1) Regulamin sali zabaw;\n2) Regulamin organizacji wycieczek;\n3) Regulamin korzystania z ogrodu.\n2. Rodzice lub prawni opiekunowie dziecka mają obowiązek osobistego przyprowadzania i odbierania dziecka z przedszkola.\n3. Rodzice lub prawni opiekunowie dziecka powinni przyprowadzić dziecko do przedszkola i w szatni przygotować je do pobytu w przedszkolu a następnie przekazać bezpośrednio pod opiekę nauczyciela sali zajęć.\n4. Dopuszcza się możliwość przyprowadzania i odbierania przez inne osoby dorosłe upoważnione na piśmie przez rodziców lub prawnych opiekunów – upoważnienia pozostają w dokumentacji przedszkola.\n5. Osoba upoważniona w momencie odbioru dziecka powinna posiadać przy sobie dowód tożsamości i na żądanie nauczyciela okazać go. W sytuacjach budzących wątpliwości nauczyciela kontaktuje się z rodzicami dziecka.\n6. Nauczyciel może odmówić wydania dziecka z przedszkola w przypadku kiedy zachowanie rodziców lub osób upoważnionych wskazuje na spożycie alkoholu lub środków odurzających lub wywołuje inne uzasadnione wątpliwości dotyczące zdolności do zapewnienia właściwej opieki na dzieckiem.\n7. O każdym przypadku odmowy wydania dziecka niezwłocznie informowany jest dyrektor przedszkola. Przedszkole podejmuje wszelkie dostępne czynności w celu nawiązania kontaktu z rodzicami.\n8. Przedszkole ma prawo odmówić rodzicowi odbioru dziecka z przedszkola wobec którego sąd wydał orzeczenie o ograniczeniu bądź pozbawienia praw rodzicielskich.\n9. Nauczyciel przekazuje dziecko pod opiekę osobie odbierającej. Od momentu przekazania dziecka, odpowiedzialność za jego bezpieczeństwo ponosi osoba odbierająca.\n11. W przypadku, gdy pod wskazanymi numerami telefonów (praca, dom) nie można uzyskać informacji o miejscu pobytu rodziców i osób upoważnionych do odbioru dziecka, nauczyciel zobowiązany jest powiadomić dyrektora przedszkola i najbliższy komisariat Policji lub Straży Miejskiej.\n12. Szczegółowe zasady przyprowadzania i odbierania dzieci z przedszkola zawarte są w opracowanych przez przedszkole Strategiach działań wychowawczych i zapobiegawczych oraz interwencyjnych wobec dzieci.\n2. W przypadku nieobecności dyrektora przedszkola, zastępuje go wicedyrektor przedszkola.\n2) jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w przedszkolu nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami;\n4. Zadania Dyrektora Przedszkola:\n2) przeprowadzanie ewaluacji wewnętrznej i wykorzystanie jej doskonalenia jakości pracy przedszkola;\n3) kontrolowanie przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej;\n4) wspomaganie nauczycieli w realizacji ich zadań, w szczególności przez:\na) diagnozę przedszkola,\nb) motywowanie nauczycieli do doskonalenia zawodowego,\nc) organizowanie szkoleń i narad;\n5) prowadzenie obserwacji zajęć organizowanych przez nauczycieli przedszkola;\n6) analizowanie dokumentacji przebiegu nauczania;\n7) gromadzenie informacji o pracy nauczycieli w celu dokonania oceny ich pracy;\n8) sprawowanie nadzoru nad przebiegiem awansu zawodowego nauczycieli, nadawanie stopnia nauczyciela kontraktowego;\n9) przedstawienie radzie pedagogicznej ogólnych wniosków wynikających ze sprawowania nadzoru pedagogicznego oraz informacje o działalności przedszkola;\n10) ustalenie ramowego rozkładu dnia;\n11) przygotowanie arkusza organizacji przedszkola;\n13) przyznawanie nagród, udzielanie kar pracownikom;\n14) dopuszczanie do użytku programu wychowania przedszkolnego;\n15) wykonywanie zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa dzieci i nauczycieli w czasie zajęć organizowanych przez przedszkole;\n17) współpraca z rodzicami, organem prowadzącym oraz instytucjami nadzorującymi i kontrolującymi;\n18) zapewnienie pracownikom właściwych warunków pracy zgodnie z obowiązującymi przepisami.\n5. Dyrektor wykonuje inne działania wynikające z przepisów szczegółowych:\n1) wykonuje uchwały Rady Miasta, zarządzenia Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój w zakresie działalności przedszkola;\n2) współpracuje z instytucjami i organizacjami na rzecz pomocy dzieciom ich rodzinom;\n3) przeprowadza rekrutację dzieci do przedszkola w oparciu o odrębne przepisy,\n2. W skład rady pedagogicznej wchodzą: dyrektor przedszkola oraz wszyscy nauczyciele zatrudnieni w przedszkolu.\n3. W zebraniach rady z głosem doradczym mogą uczestniczyć inne osoby zaproszone przez jej przewodniczącego za zgodą lub na wniosek rady pedagogicznej.\n6. Zebrania rady pedagogicznej organizowane są przed rozpoczęciem i po zakończeniu roku szkolnego, a także w miarą bieżących potrzeb.\n1) uchwalanie statutu przedszkola i dokonywanie w nim zmian;\n3) podejmowanie uchwał w sprawie eksperymentów pedagogicznych w przedszkolu, po zaopiniowaniu ich projektów przez radę rodziców;\n5) przedstawiony przez nauczyciela lub zespół nauczycieli program wychowania przedszkolnego;\n6) powierzenie stanowiska dyrektora przedszkola w wypadkach przewidzianych we właściwych przepisach;\n11. Rada pedagogiczna może wnioskować :\n1) o odwołanie dyrektora ze stanowiska;\n2) wspólnie z radą rodziców do organu prowadzącego w sprawie nadania, zmiany lub uchylenia nadania imienia przedszkolu;\n3) wnioskowanie w sprawie ustalenie ramowego rozkładu dnia w przedszkolu.\n12. Uchwały rady pedagogicznej są podejmowane zwykłą większością głosów w obecności co najmniej potowy jej członków:\n1) dyrektor placówki wstrzymuje wykonanie uchwał niezgodnych z przepisami prawa;\n2) o wstrzymaniu wykonania uchwały dyrektor niezwłocznie zawiadamia organ prowadzący placówkę oraz organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Organ sprawujący nadzór pedagogiczny uchyla uchwałę w razie stwierdzenia jej niezgodności z przepisami prawa po zasięgnięciu opinii organu prowadzącego placówkę. Rozstrzygnięcie organu sprawującego nadzór pedagogiczny jest ostateczne.\n15. Członkowie rady pedagogicznej zobowiązani są do nieujawniania spraw poruszanych na posiedzeniach rady pedagogicznej, które mogą naruszać dobro osobiste dzieci lub ich rodziców, a także nauczycieli i innych pracowników przedszkola.\n2. Członkowie rady rodziców wybierani są w tajnych wyborach na pierwszym zebraniu ogólnym w roku szkolnym, po jednym przedstawicielu z każdego oddziału. W wyborach jedno dziecko reprezentuje jeden rodzic.\n4. Rada rodziców może występować do dyrektora i innych organów przedszkola, organu prowadzącego przedszkole oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach przedszkola.\n5. Rada rodziców opiniuje:\n1) projekt planu finansowego składanego przez dyrektora;\n2) program i harmonogram poprawy efektywności kształcenia lub wychowania przedszkola.\n6. Rada rodziców wybiera dwóch przedstawicieli do komisji konkursowej na stanowisko dyrektora przedszkola.\n7. W celu wspierania działalności statutowej przedszkola, rada rodziców może gromadzić fundusze z dobrowolnych składek rodziców oraz innych źródeł. Zasady wydatkowania funduszy rady rodziców określa regulamin, o którym mowa w ust.3.\n8. Fundusze, o których mowa w ust. 7, mogą być przechowywane na odrębnym rachunku bankowym rady rodziców. Do założenia i likwidacji tego rachunku bankowego oraz dysponowania funduszami na tym rachunku są uprawnione osoby posiadające pisemne upoważnienie udzielone przez radę rodziców.\n2. Koordynatorem współdziałania poszczególnych organów jest dyrektor, który zapewnia każdemu z organów możliwość swobodnego działania i podejmowania decyzji w ramach swoich kompetencji i umożliwia bieżącą wymianę informacji.\n3. Działalność organów przedszkola jest jawna, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej.\n4. Organy tworzą warunki do współpracy opartej na wzajemnym szacunku i zaufaniu.\n2. Sprawy sporne sprawy sporne między organami przedszkola rozstrzyga dyrektor, o ile nie jest jedną ze stron konfliktu.\n4. W przypadku nierozstrzygnięcia sporu w trybie określonym w pkt 1-3, dyrektor zawiadamia o zaistniałym sporze organ prowadzący przedszkole lub sprawującego nadzór pedagogiczny.\n5. Rozstrzygnięcie organu prowadzącego lub sprawującego nadzór pedagogiczny jest ostateczne.\n2. Przerwa wakacyjna ustalana jest przez organ prowadzący. W okresie przerwy dzieci mają zorganizowany pobyt w dyżurującym przedszkolu.\n3. Przedszkole czynne jest 10,5 godzin dziennie, od godziny 6:00 do godziny 16:30, od poniedziałku do piątku, z wyjątkiem dni ustawowo wolnych od pracy.\n4. Informacje o terminach przerwy w pracy przedszkola umieszcza się na tablicy ogłoszeń i na stronie internetowej przedszkola.\n1. Szczegółową organizację nauczania , wychowania i opieki w danym roku szkolnym określa arkusz organizacji przedszkola opracowany przez dyrektora przedszkola.\n3. Podstawową jednostką organizacyjną przedszkola jest oddział złożony z dzieci w zbliżonym wieku, z uwzględnieniem ich potrzeb, zainteresowań, uzdolnień. Ze względów organizacyjnych dopuszcza się łączenie w oddziale dzieci 3-4 letnich oraz 4-5 letnich czy 5-6 letnich.\n5. Przedszkole prowadzi sześć oddziałów.\n6. Liczba miejsc w przedszkolu wynosi 150.\n1. Organizację pracy przedszkola określa ramowy rozkład dnia ustalony przez dyrektora przedszkola na wniosek rady pedagogicznej, z uwzględnieniem zasad ochrony zdrowia i higieny nauczania wychowania i opieki, potrzeb, zainteresowań i uzdolnień dzieci oraz oczekiwań rodziców.\n2. Na podstawie ramowego rozkładu dnia nauczyciele, którym powierzono opiekę nad danym oddziałem, ustalają szczegółowy rozkład dnia dla swojego oddziału, z uwzględnieniem potrzeb i zainteresowań dzieci.\n3. Dyrektor powierza poszczególne oddziały opiece jednego lub dwóch nauczycieli w zależności od czasu pracy oddziału lub realizowanych zadań.\n4. Dla zapewnienia ciągłości i skuteczności pracy wychowawczej i dydaktycznej wskazane jest, aby nauczyciel (nauczyciele) opiekował się danym oddziałem przez cały okres uczęszczania dziecka do przedszkola.\n5. W wyniku rekrutacji oraz zmian organizacyjnych w kolejnym roku szkolnym dyrektor może dokonać zmiany w składzie oddziału lub przydziale nauczyciela wychowawcy do oddziału.\n6. Dyrektor może dokonywać przyjęć do przedszkola w trakcie całego roku szkolnego w miarę posiadanych miejsc.\n1. W przedszkolu organizuje się religię na życzenie rodziców.\n2. Zajęcia z religii uwzględnia się w ramowym rozkładzie dnia.\n3. Dzieci nie korzystające z nauki religii mają zapewnioną opiekę nauczyciela.\n4. Zajęcia z religii prowadzone są 2 razy w tygodniu po 30 minut.\n1. Praca wychowawcza, dydaktyczna i opiekuńcza jest prowadzona w oparciu o podstawę programową oraz dopuszczone do użytku przez dyrektora programy wychowania przedszkolnego.\n2. W przedszkolu nauczyciele mogą wykorzystywać w swojej pracy wychowawczej, dydaktycznej i opiekuńczej programy własne, które dopuszczane są przez dyrektora i wpisane do rejestru programów realizowanych w przedszkolu.\n4. Godziny zajęć nauczania, wychowania i opieki w przedszkolu trwają 60 minut.\n5. Godziny realizacji podstawy programowej trwają od godz. 8.00 do godz. 13.00.\n6. Przedszkole organizuje w zależności od potrzeb zajęcia specjalistyczne, w tym logopedyczne, korekcyjno-kompensacyjne, zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno- społeczne i inne zajęcia o charakterze terapeutycznym oraz rewalidacyjne:\n1) czas prowadzonych zajęć specjalistycznych i rewalidacyjnych wynosi 60 minut.\n1. Przedszkole prowadzi bezpłatne nauczanie w zakresie podstawy programowej wychowania przedszkolnego dzieci mających prawo do wychowania przedszkolnego.\n2. Dzieci 6 – letnie są objęte bezpłatnym nauczaniem w ramach obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego.\n3. Wysokość opłaty za korzystanie z wychowania przedszkolnego powyżej czasu bezpłatnego określa ustala się zgodnie z bieżącą uchwałą Rady Miasta Jastrzębie-Zdrój.\n4. Czas pobytu dziecka w przedszkolu, zasady korzystania z opieki przedszkolnej, zakres świadczeń udzielanych przez przedszkole oraz sposób pobierania opłat za świadczone usługi reguluje umowa cywilno-prawna zawarta między rodzicami, a dyrektorem przedszkola.\n5. Korzystanie z wyżywienia w przedszkolu jest odpłatne.\n6. Jadłospisy planowanych posiłków ustala intendent przedszkola, a zatwierdza dyrektor.\n7. Informacja o aktualnym jadłospisie jest udostępniana rodzicom na tablicy ogłoszeń i stronie internetowej przedszkola.\n8. Dziecko uczęszczające do przedszkola może korzystać z następującej liczby posiłków:\n1) śniadanie, obiad, podwieczorek;\n2) śniadanie, obiad;\n3) obiad, podwieczorek.\n9. Wysokość dziennej stawki żywieniowej ustala dyrektor przedszkola na podstawie zarządzenia.\n10. Opłatę za posiłki wnosi się do 15 dnia następnego miesiąca.\n11. Opłatę za korzystanie z żywienia i pobyt dziecka w przedszkola, należy wnosić przelewem na wskazany przez dyrektora przedszkola rachunek bankowy lub w przedszkolu w wyznaczone przez dyrektora dni.\n1. W przedszkolu zatrudnia się dyrektora, nauczycieli oraz pracowników samorządowych.\n2. Zakres zadań i obowiązków nauczycieli ustala dyrektor przedszkola w oparciu o przepisy prawa.\n3. Zakres obowiązków pracowników samorządowych tworzy dyrektor przedszkola w oparciu o Kodeks pracy oraz potrzeby wynikające z organizacji pracy przedszkola.\n4. Szczegółowe zakresy czynności nauczycieli, pracowników samorządowych znajdują się w aktach osobowych pracowników.\n1. W przedszkolu utworzone jest stanowisko wicedyrektora przedszkola.\n2. Powołania i odwołania wicedyrektora dokonuje dyrektor przedszkola, przy czym musi uzyskać opinię rady pedagogicznej i organu prowadzącego.\n3. Zastępca dyrektora wykonuje zadania zgodnie z ustalonym podziałem kompetencji pomiędzy nim a dyrektorem przedszkola.\n2. Nauczyciel przedszkola prowadzi pracę wychowawczą, dydaktyczną i opiekuńczą zgodnie z obowiązującą podstawą programową i dopuszczonymi przez dyrektora przedszkola programami, odpowiada za jakość i wyniki tej pracy, szanuje godność dziecka i respektuje jego prawa.\n3. Do zadań nauczyciela przedszkola należy w szczególności:\n1) planowanie, organizowanie i prowadzenie pracy wychowawczo-dydaktycznej w powierzonym oddziale opartej na znajomości dziecka i zgodnej z programem wychowania w przedszkolu;\n2) wspieranie rozwoju psychofizycznego dziecka, jego zdolności i zainteresowań, kierowanie się w działaniu dobrem dziecka i poszanowaniem jego godności;\n4) prowadzenie analizy gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole ( diagnoza przedszkolna) z początkiem roku poprzedzającego rozpoczęcie przez dziecko nauki w klasie I szkoły podstawowej;\n5) prawidłowa organizacja procesu dydaktycznego, stosowanie nowoczesnych metod nauczania i wychowania;\n6) odpowiedzialność za życie, zdrowie i bezpieczeństwo dzieci podczas pobytu dzieci w przedszkolu i poza terenem przedszkola;\n7) współpraca ze specjalistami świadczącymi pomoc psychologiczno-pedagogiczną, opiekę zdrowotną i inną;\n8) doskonalenie umiejętności pedagogicznych – systematyczne podnoszenie kwalifikacji poprzez uczestnictwo w różnych formach doskonalenia zawodowego;\n9) tworzenie warsztatu pracy dydaktycznej, dbałość o pomoce dydaktyczne, wyposażenie przedszkola i wystrój sali;\n10) rzetelne przygotowania się do pracy z dziećmi;\n11) współdziałanie z rodzicami w sprawach wychowania i nauczania dzieci z uwzględnieniem prawa rodziców do znajomości zadań wynikających z programu wychowania przedszkolnego i uzyskiwania informacji dotyczących rozwoju dziecka;\n12) organizowanie i prowadzenie zebrań z rodzicami oraz indywidualnych kontaktów;\n13) prowadzenie dokumentacji pedagogicznej zgodnie z obowiązującymi przepisami;\n14) aktywny udział w życiu przedszkola, inicjowanie i organizowanie imprez o charakterze wychowawczym, kulturalnym lub rekreacyjno-sportowym;\n16) przestrzeganie zasad współżycia społecznego i dbanie o właściwe relacje pracownicze;\n17) udział w pracach zespołów zadaniowych powołanych w celu badania i ewaluacji jakości pracy przedszkola;\n18) realizowanie innych zadań zleconych przez dyrektora, wynikających z bieżącej działalności przedszkola.\n1. Nauczyciel odpowiada za bezpieczeństwo i zdrowie powierzonych jego opiece dzieci w godzinach pracy przedszkola. Nauczyciel zobowiązany jest:\n1) przestrzegać i stosować przepisy i zarządzenia z zakresu bhp i p. poż., odbywać wymagane szkolenia;\n6) w przypadku urazu, udzielić dziecku pierwszej pomocy przedmedycznej, zgodnie z opracowaną w przedszkolu Ogólną Instrukcją Pomocy Przedlekarskiej.\n8) wezwać niezwłocznie karetkę pogotowia, gdy występuje zagrożenie zdrowia lub życia dziecka, równocześnie powiadamiając rodziców.\n1. Nauczyciel zobowiązany jest do współdziałania z rodzicami, a w szczególności:\n1) przekazywania rodzicom bieżącej informacji na temat realizowanego w oddziale programu wychowania przedszkolnego;\n2) udzielanie rodzicom rzetelnej informacji o postępie, rozwoju i zachowaniu dziecka;\n3) ustalania z rodzicami wspólnych kierunków działań wspomagających rozwój i wychowania dziecka;\n4) organizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej;\n5) udzielania porad rodzicom w sprawach wychowania i dalszego kształcenia dziecka;\n6) organizowania i prowadzenia uroczystości przedszkolnych, zgodnie z harmonogramem uroczystości;\n7) organizowania i prowadzenia zebrań z rodzicami, a w szczególności:\na) zebrania ogólne - organizowane w miarę potrzeb bieżących, lecz nie rzadziej niż jeden raz w roku,\nb) zebrania grupowe – organizowane w miarę potrzeb bieżących, lecz nie rzadziej niż dwa razy w roku,\nc) zajęcia otwarte: 1 raz w roku (w grupie dzieci 3-letnich), 2 razy w roku ( w grupach starszych).\nd) kontakty indywidualne - w miarę potrzeb;\n8) udostępniania rodzicom wytworów działalności dzieci;\n1. Nauczyciel planuje i prowadzi pracę dydaktyczno-wychowawczą i jest odpowiedzialny za jej jakość:\n1) dąży do pobudzania aktywności dzieci we wszystkich sferach ich rozwoju: społecznej, emocjonalnej, ruchowej i intelektualnej;\n2) wspiera rozwój aktywności dziecka nastawionej na poznanie samego siebie oraz otaczającej rzeczywistości społeczno-kulturowej i przyrodniczej;\n3) stosuje zasadę indywidualizacji pracy, uwzględniając możliwości i potrzeby każdego dziecka;\n4) kształtuje świadomość prozdrowotną dzieci oraz nawyki dbania o własne zdrowie w codziennych sytuacjach w przedszkolu i w domu, w tym właściwych nawyków żywieniowych;\n5) prowadzi zajęcia rozwijające sprawność fizyczną dzieci poprzez udział dzieci w zajęciach ruchowych, grach i zabawach.\n2. Nauczyciel dokumentuje działania dydaktyczno, wychowawczo, opiekuńcze, zgodnie z obowiązującymi przepisami:\n1) miesięczny plan pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej;\n3) plan współpracy z rodzicami;\n4) plan współpracy ze środowiskiem lokalnym (w tym plan współpracy ze szkołą w grupie dzieci 6-letnich);\n5) dokumentację obserwacji zachowania i rozwoju dziecka;\n6) dokumentację wspomagania rozwoju dziecka;\n7) sprawozdania z realizacji zadań opiekuńczo-edukacyjnych dwa razy w roku szkolnym;\n8) arkusz monitorowania podstawy programowej.\n3. Dokumentacja pracy nauczyciela może być poszerzona w zależności od potrzeb i decyzji dyrektora przedszkola.\n1. Nauczyciel prowadzi obserwacje pedagogiczne mające na celu wczesne rozpoznanie u dziecka dysharmonii rozwojowych i podjęcie wczesnej interwencji, a w przypadku dzieci realizujących obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne obserwacje pedagogiczną zakończoną analiza i oceną gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole (diagnoza przedszkolna). Do zadań nauczyciela należy w szczególności:\n1) przeprowadzenie obserwacji dzieci - dwa razy w roku, dokumentując ją w arkuszu obserwacji;\n2) prowadzenie diagnozy przedszkolnej dzieci objętych obowiązkiem rocznego przygotowania przedszkolnego pod kątem gotowości szkolnej (październik/ listopad, kwiecień);\n3) opracowanie według potrzeb w oparciu o zgromadzone wyniki diagnozy indywidualnych programów wspomagania i korygowania rozwoju;\n5) w przypadku stwierdzenia, ze dziecko ze względu na potrzeby rozwojowe lub edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne wymaga podjęcia pomocy psychologiczno-pedagogicznej podejmuje działania określone odrębnymi przepisami;\n6) przygotowanie do 30 kwietnia danego roku szkolnego pisemnej informacji o gotowości dziecka 6 letniego do podjęcia nauki w szkole podstawowej;\n1. Nauczyciel współpracuje ze specjalistami świadczącymi pomoc psychologiczno-pedagogiczną, opiekę zdrowotną i inną, w szczególności:\n1) z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, w szczególności w zakresie oceny funkcjonowania dzieci, barier i ograniczeń w środowisku utrudniających ich funkcjonowanie w życiu przedszkola, oraz efektów działań podejmowanych w celu poprawy funkcjonowania dziecka oraz planowania dalszych działań;\n2) z ośrodkiem pomocy społecznej w celu zapewnienia dziecku i jego rodzinie pomocy, stosownie do ich potrzeb.\n1. Nauczyciel zobowiązany jest do współpracy z pracownikami samorządowymi, niebędącymi nauczycielami w celu sprawnego działania przedszkola, utrzymania budynku przedszkola i jego otoczenia w stanie zapewniającym bezpieczeństwo dzieci, dbanie o ład i czystość na jego terenie.\n2. Szczegółowy zakres czynności dla poszczególnych stanowisk pracy ustala dyrektor przedszkola, kierując się organizacją i potrzebami placówki.\n4. Dziecko w wieku 6 lat jest obowiązane odbyć roczne przygotowanie przedszkolne w przedszkolu.\n1) właściwie zorganizowanego procesu opiekuńczego, wychowawczego i dydaktycznego, zgodnego z zasadami bezpieczeństwa, odpowiadającego jego potrzebom, zainteresowaniom i możliwościom psychofizycznym;\n2. W przedszkolu ustalane są wspólnie z dziećmi normy zachowań. Dziecko w przedszkolu ma obowiązek:\n1. Dyrektor może, w drodze decyzji, skreślić dziecko z listy wychowanków w przypadku:\n1) niezgłoszenia się nowo przyjętego dziecka w terminie do dnia 14 września, jeśli rodzice nie powiadomią dyrektora o przyczynie nieobecności dziecka;\n2) nieobecności dziecka w przedszkolu trwającej co najmniej 1 miesiąc, bez poinformowania dyrektora o przyczynie nieobecności;\n3) zalegania z uiszczeniem odpłatności za przedszkole;\n4) jeżeli rodzic nie współpracuje z przedszkolem, poradniami specjalistycznymi a dziecko zagraża własnemu bezpieczeństwu oraz bezpieczeństwu innych dzieci;\n5) utajnienia przez rodziców przy zapisie do przedszkola choroby dziecka, która uniemożliwia przebywanie dziecka w grupie a w szczególności choroby zakaźnej ( poza chorobami zakaźnymi wieku dziecięcego);\n3. Skreślenie z listy wychowanków nie dotyczy dzieci odbywających obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne.\n2. Sprawy nieuregulowane w statucie są rozstrzygane w oparciu o obowiązujące i dotyczące tych spraw odrębne przepisy.\n3. Zmian w statucie dokonuje rada pedagogiczna.\n4. Tekst statutu jest publikowany na stronie internetowej przedszkola i jest dostępny kancelarii przedszkola.\n5. Uchwalenie statutu przedszkola i dokonywanie nowelizacji następuje w drodze podejmowania uchwał przez radę pedagogiczną przedszkola.\n6. Dyrektor powiadamia organy przedszkola o każdej zmianie w statucie.\n7. Dla lepszej czytelności statutu, po każdej nowelizacji opracowuje się jednolity tekst statutu.\n8. Traci moc statut z dnia 29.08.2016r., jednolity tekst statutu wchodzi w życie od dnia 27.11.2017r.


Magda Żmijewska - Akademia Coachingowego Stylu Zarządzania\nJest ukierunkowanym ekspertem rozwijającym liderów i profesjonalistów w biznesie. Jej obszary specjalizacji to: przywództwo, executive coaching, mentoring, diagnoza i rozwój kompetencji managerskich, feedbacki 360 stopni, komunikacja intra i interpersonalna, wzmacnianie talentów i mocnych stron, zarządzanie energią życiową oraz zarządzanie zmianą. Przez ponad 15 lat pracowała w dużych międzynarodowych organizacjach jako HR Manager m. in. w MTV Networks Polska, TVN S.A., Grupie Pracuj. Dzisiaj pracuje jako jako certyfikowany Executive Coach (PCC ICF, ECPC, AoEC). Ukończyła trzy światowej klasy szkoły coachingowe, w tym Academy of Executive Coaching (UK), której program ma potrójną akredytację: ICF, EMCC, AC. Wykładowca Executive MBA, Trener Biznesu, Life Energy Expert. Zarządzania energią życiową uczyła się od Mistrza Shaolin – Master Zen Hua Yanga zgłębiając tajniki jego autorskiego systemu przedłużającego życie Calligraphy Health. Jest autorką i opiekunem merytorycznym pierwszych w Polsce studiów MBA Przywództwo i Coaching z prestiżową certyfikacją coachingową Academy of Executive Coaching.


Etyczne jedzenie, czyli jakie? - w Women's Health\nBoom na wegańskie restauracje trwa. W sklepach można dostać mnóstwo produktów eko, bio, wege. Czy to znak, że jemy etycznie? Nie zawsze.\nMonika Głuska-Durenkamp 2019-10-02\nW sklepach mamy teraz żywnościową klęskę obfitości – można kupić wszystko, nawet produkty z najdalszych stron świata. Ale pozyskiwanie żywności staje się problematyczne dla naszej planety. Oczywiście w krajach biedniejszego Południa wciąż wiele ludzi cierpi głód. W świecie zachodnim z kolei za dużo się je, za dużo kupuje, za dużo marnuje. To paradoksy współczesnego świata. Jest ich więcej. Coraz częściej rezygnujemy z mięsa. Z drugiej strony czytamy o po- lach soi, alternatywie dla mięsa, czy o uprawach awokado, które degradują lasy tropikalne. Pestycydy używane do upraw zatruwają ludzi, którzy tam żyją. Ot, choćby dobre dla zdrowia orzechy nerkowca – czy wiemy, co za tym stoi?\nWedług raportów przygotowanych przez organizacje humanitarne, w samych tylko Indiach przy uprawie i zbiorach tych orzechów pracują dziesiątki tysięcy słabo opłacanych robotników, w tym około 20 tysięcy dzieci. Cały proces obróbki odbywa się ręcznie; podczas niego orzechy moczy się we wrzącym oleju, żeby spalić skorupkę. Ich paznokcie i palce nieraz wypalone są do kości. Jeśli zatem jakiś produkt jest zdrowy dla ciała, ale pozyskiwany w fatalny sposób, czy etyczne jest jego kupowanie?\nW niektórych kręgach wciąż popularne jest przekonanie, że ziemia została od- dana nam w bezwzględne władanie. Jest ono fałszywe i nieetyczne, bo przecież jesteśmy częścią przyrody. Na szczęście coraz więcej z nas zaczyna myśleć o przyrodzie i jej zasobach w inny sposób. Gatunek ludzki je zwierzęta, ale jako istoty zdolne do empatii i uczuć wyższych powinniśmy wyrzec się okrucieństwa wobec innych istot i liczyć się z ich dobrostanem.\nNa Netflixie można obejrzeć dokument „Cowspiracy: tajemnica równowagi ekologicznej środowiska”. To wstrząsający film o niszczycielskim wpływie chowu przemysłowego na środowisko. Hodowla zwierząt w dzisiejszych czasach to problem numer jeden. Powoduje deforestację (wylesienie), maksymalizację zużycia i zanieczyszczenia wody. Chów przemysłowy wytwarza więcej gazów cieplarnianych niż wszystkie rodzaje transportu razem wzięte. Jest głównym winowajcą wyniszczania lasów deszczowych, wymierania gatunków, wysiedlania ludzi, erozji warstwy ziemi oraz martwych stref oceanów. Ale w filmie jest iskierka nadziei. Autorzy przedstawiają ścieżkę do osiągnięcia zrównoważonego globalnego rozwoju dla naszej rozrastającej się populacji. Twierdzą, że jedyną opcją jest przejście ludzi na weganizm. Zmiana musi być jednak radykalna. Oczywiście pomóc może też postęp naukowy, nowe technologie, ale ich wprowadzenie i rozwój zajmą 20 lat i jest bardzo kosztowne. A w przypadku dewastacji naszej planety trzeba działać jak najszybciej i nie mamy ani tyle czasu, ani tyle pieniędzy. Niejedzenie zwierząt jest jedynym rozwiązaniem, które można wprowadzić od razu. Efekty dla środowiska byłyby zauważalne prawie natychmiast.\nMalka Kafka, z wykształcenia psycholog, która stworzyła sieć wegańskich restauracji Tel Aviv Urban Food, od lat propaguje żywienie roślinne. Swoje idee i przepisy opisała w książce „God Food”. Gdy ktoś ją pyta, czy jest na jakiejś diecie, odpowiada, że nie. Po prostu nie jada tego, co jej zdaniem jest niejadalne: innych stworzeń. „Wszystko zaczęło się bardzo dawno temu, kiedy szukałam swojego miejsca w świecie i uświadomiłam sobie, że jestem częścią całości – wyjaśnia Malka. – Świat to sieć połączonych naczyń, wystarczy myśleć. Świadomość, że mięso jest od zwierząt, które muszą umrzeć, żeby znalazły się na moim stole, sprawiła, że zaczęłam rezygnować z mięsa.\nOd jakiegoś czasu staram się być weganką. Przemysł mleczny jest równie okrutny i powoduje wiele cierpienia. Krowy zmusza się do produkowania nienaturalnej ilości mleka poprzez ciągłe zapładnianie i porody, cielaki oddziela się od matek i po kilku tygodniach kieruje do rzeźni. Gdy już podjęło się decyzję o wegetarianizmie, w pewnym momencie zadajesz sobie pytanie, czy chcesz się oszukiwać dalej. To nie jest nawet tak, że uwielbiam zwierzęta lub jestem ich fanką – po prostu, nie przykładam się do ich cierpienia. Uważam, że to, co robię ja i inni aktywiści, zacznie za jakiś czas przynosić efekty, może nawet za dwa pokolenia”. Telewizyjne reklamy pokazują nam sielskie życie krów, które niemal same częstują nas mleczną czekoladą czy serkiem z serca pachnących łąk. Niestety, krowy nie żyją na łąkach, a ich cielęta nie skaczą wesoło w trawie.\nNiedawno organizacja Viva promowała kampanię „Kupując nabiał, płacisz za okrucieństwo”. Na billboardach widniał cielak słaniający się w oborze i napis: „Mleko, które pijesz, było przeznaczone dla niego”. Nawet jeśli trudno nam zdecydować się na wegetarianizm czy weganizm, starajmy się jeść mniej mięsa i produktów mlecznych. To dobre dla zdrowia i natury. Rezygnujmy z mięsa i mleka kilka razy w tygodniu czy miesiącu. Ograniczenie spożywania to już zawsze coś. Katarzyna Błażejewska-Stuhr, dietetyk kliniczny i psychodietetyk, twórczyni bloga kachblazejewska.pl, namawia na przejście na fleksitarianizm. Uważa, że zawsze warto zachować umiar i zdrowy rozsądek. „W pracy dietetyka promuję żywienie zawierające jak najwięcej warzyw i owoców, ale jestem fleksitarianką.\nZasada jest taka, że generalnie jestem wege. Moja dieta oparta jest przede wszystkim na produktach pochodzenia roślinnego, ale raz na jakiś czas dopuszcza zjedzenie mięsa i ryb. Podczas zakupów zwracam uwagę, skąd pochodzą produkty mięsne, a przy rybach korzystam z poradnika WWF »Jaka ryba na obiad«. Kiedy pytam siebie: »Jeść mięso czy go nie jeść?«, odpowiedź dla mnie, jako dietetyka i osoby myślącej o świecie, jest jednoznaczna: nie jeść. To zdrowsze, bardziej ekologiczne i humanitarne. Z drugiej strony każdy ma słabości i smaki: zdarza mi się zjeść krewetkę z grilla czy kawałek kabanosa. Czasem kupuję mięso dla synów i męża, choć Maciek ostatnio też zrezygnował z niego. Gdy idę w gości, a ktoś częstuje mnie zupą na mięsie czy daniem z jego dodatkiem, nie odmawiam. Zjadam, ale niewielkie ilości”.\nDługa droga banana\nPrzechodząc na dietę fleksitariańską czy wegańską, zaczynamy jeść więcej warzyw, kasz, soi i owoców. I tu pojawia się problem tzw. Food Miles, czyli odległości, jaką musi pokonać jedzenie,zanim trafi z miejsca produkcji do konsumenta, czyli od pola na nasz talerz. Ktoś zrywa z drzewa banana w Ameryce Południowej, gdy jest jeszcze zielony, zabezpiecza go w transporcie. Owoc dojrzewa podczas długiej podróży, a potem – już żółty – ląduje w supermarkecie na naszym osiedlu. Zwykle banan pokonuje ponad 10 tysięcy kilometrów. Oblicza się, że benzyna wykorzystana do jego trans- portu podczas spalania wyemitowała do atmosfery od 630 (jeśli jechał pociągiem) do 2268 (jeśli leciał samolotem) kilogramów dwutlenku węgla.\n„W dzisiejszym świecie firmy produkują, że- by kręciła się gospodarka – mówi Malka Kafka. – Nadprodukcja wymaga promowania konsumpcji, a produkuje się, niszcząc zasoby naturalne, które w pewnym momencie się skończą. Warto pamiętać, że każdy nasz wy- bór konsumencki ma wpływ na ekosystemy. Starajmy się wiedzieć więcej o produktach: jak dana rzecz jest zbierana, przetwarzana, czy nie niszczy środowiska lub ekonomii jakiegoś biednego kraju. Oczywiście to, że ja przestałam jeść mięso, nie wpłynie na światową gospodarkę. Ekologiczne decyzje muszą być podejmowane przez rządy, rządy krajów i zarządy wielkich firm. Ale ja staram się działać na niższym poziomie – na przykład w całej naszej sieci wegańskich restauracji Tel Aviv Urban Food nie używamy awokado ani oleju palmowego.\nUważamy te produkty za niewegańskie z powodu szkód, jakie wyrządza ich pozyskiwanie. Jesteśmy pierwszą restauracją w Polsce, która uzyskała międzynarodowy certyfikat V-Label”.\nMalka wie, o czym mówi. Celowe wypalanie obszarów leśnych na Borneo i Sumatrze pod nowe uprawy palmy olejowej doprowadziło do największej jak dotąd katastrofy ekologicznej XXI wieku, określanej mianem „zbrodni przeciwko ludzkości”. Nawozy chemiczne zanieczyszczają wodę i glebę. Wylesianie to tragedia dla miejscowej ludności – traci ona dostęp do wody pitnej, a także łowisk ryb. Utracona jest bioróżnorodność, masowo giną zwierzęta, w tym orangutany. Z kolei gigantyczny popyt na awokado sprawia, że rolnicy w Ameryce Południowej i Środkowej wycinają lasy pod nowe plantacje i też niszczą naturę. Uprawą tych owoców zainteresowały się również kartele narkotykowe w Meksyku, bo chcą czerpać zyski z jego sprzedaży na skalę światową.\nNasz brak wiedzy, nieczytanie informacji na produktach powoduje, że często po prostu przepłacamy. Warto poznać kalendarz sezonowości. Można go zna- leźć na internetowych stronach WWF i dowiedzieć się, kiedy najlepiej kupować dane warzywa, owoce i inne produkty, żeby zachowywać równowagę w przyrodzie. Katarzyna Błażejewska-Stuhr stara się jeść lokalnie i sezonowo. Sama piecze raz w tygodniu chleb, kupuje polskie mąki razowe, kasze i produkty zbożowe u producentów, do których ma zaufa- nie. „Warto szukać w sklepach produktów z zielonym listkiem, symbolem BIO – tłumaczy. – Oznacza on, iż produkt jest naturalny, organiczny oraz czysty ekologicznie. Żywność oznaczona etykietą BIO musi zapracować na swój certyfikat i przechodzi rygorystyczne kontrole, musimy jednak uważnie przyglądać się oznaczeniom. Sam napis »bio« czy »eko« o niczym nie świadczy. Abyśmy mogli być pewni jakości, musimy zobaczyć zastrzeżone unijne logo żywności ekologicznej, tzw. ekoliść – 12 białych gwiazdek ułożonych w kształt liścia na zielonym tle.\nZdarza mi się zimą jeść pomarańcze, bo sprowadzam dwa kartony cytrusów prosto od producenta, za 12 kilogramów płacąc 120 złotych. To jest trochę droższe, ale robię to rzadko. Warto zjeść jeden dobry owoc, ale z certyfikowanej hodowli. Gdy poznaje się dobre jedzenie, jego smak, to bardziej się je ceni. Produkty oznaczone logo »fair trade« dają gwarancję, że były wytworzone z poszanowaniem dla człowieka i środowiska”.\nKupuj lokalnie, nie marnuj\nPo warzywa, zioła czy owoce najlepiej chodzić na lokalne targi. Zamiast komosy wybrać kaszę z Mazowsza, a zamiast awokado – maliny z Warmii czy jabłko spod Lublina. Tak właśnie robi Monika Kucia – kuratorka, dziennikarka kulinarna, promotorka regionalnych, lokalnych, polskich produktów, autorka scenariuszy i performerka wydarzeń kulinarnych. W Warszawie można ją w soboty spotkać na Targu Konesera na Pradze, który współorganizuje.\n„Miałam poczucie, że działam etycznie, przekonując producentów do bez-pośredniej sprzedaży swoich wyrobów – mówi Monika. – Przyjeżdża Piotr, który przywozi chleby i sery, Adam, hodowca ziemniaków. Świeże i wędzone ryby są od Pawła z Mazur, a sery zagrodowe od Kaszubskiej Kozy. Produkty idą prosto od człowieka – prawdziwego rolnika do nas, klientów, i to bez pośredników. To buduje relacje: hodowcy mówią nam, jak hodują rokitnik czy maliny. Oczywiście to rodzaj niespiesznego, weekendowego życia, na które nie zawsze możemy sobie pozwolić. Niedawno byłam w Zielonej Górze, przygotowywałam kulinarne wydarzenie. Wcześniej prosiłam znajomą, świetną kucharkę, o pomoc w poszukiwaniu prawdziwego białego sera. I nie znalazła go w regionie, w którym wydawałoby się, że hodowla krów, owiec i kóz powinna się rozwijać. Okazuje się, że mało kto chce dziś produkować własne sery – ludzie wolą iść do sieciowych sklepów i kupić pudełko gotowego twarożku. To szybsze i nie wymaga żmudnej pracy”.\nMonika wie, że z drugiej strony coraz więcej ludzi zwraca uwagę na to, co je i gdzie kupuje. Zna rodziny, które wszystko robią same – począwszy od wysiewania i hodowania, przez zbieranie, suszenie, fermentowanie. Robią zakupy w kooperatywach, w RWS (Rolnictwo Wspierane przez Społeczność). „Etyczne żywienie to dla mnie także umieszczenie jedzenia we właściwych proporcjach w naszym życiu – podkreśla Kucia. – To dobro samo w sobie, ale nie cel. Jedzenie jest nieodłączną częścią życia – jak nasze ciało, potrzeby seksualne – ale też nie centrum wszystkiego. Fantastycznie jest dobrze i zdrowo zjeść, ale wszelki radykalizm i ortodoksja są chore. Cenię wegetarian, wegan. Sama rezygnuję częściej z mięsa, ale nie mogę powiedzieć, że już nigdy nie spróbuję pieroga z Kaszub z kaszanką. W dzisiejszym świecie nikt nie jest bez winy... Nawet jeśli jadam lokalnie, nie używam słomek, nie jeżdżę samochodem, to latam czasem samolotem. Zdaję sobie sprawę z zagrożeń i odczuwam wdzięczność, że codziennie mogę brać prysznic. Za kilka lat to wcale może nie być takie oczywiste. Świat musi się zmienić, ale wiem też, że ludzie są niepohamowani”.\nMonika uważa, że każdy z nas zna kogoś, kto żyje bardziej ekologicznie niż my. Dlatego poleca przejąć od takiej osoby choć jedną nową zasadę i wprowadzać ją w życie. Etyczne jedzenie to dla niej też niemarnowanie żywności. Na Festiwalu Nowe Epifanie 2018, który współorganizuje, przygotowała wydarzenie „Bieda Król”. Poświęciła go... obierkom – temu, czy mogą być przydatne w kuchni i jak sprawić, by mało dotąd cenione produkty zaczęły odgrywać główną rolę w naszym jadłospisie. „Wykrawanie kuleczki z marchewki i podanie na talerzu, a wrzucenie reszty do kosza nie jest etyczne - mówi Monika. – Dla mojej mamy, która urodziła się w czasie wojny, a potem żyła w PRL-u, pełne wykorzystanie produktów żywnościowych jest rzeczą naturalną. Dla naszego pokolenia już mniej, ale to się zmienia. Pojawiają się freeganie – ratownicy żywności. Niedaleko od Konesera właśnie powstała Jadłodzielnia. Tu możesz zanieść jedzenie, które Ci zostaje, bo na przykład za dużo kupi- łaś. Pakujesz, opisujesz i oddajesz. Okazujesz tym szacunek do siebie, do ludzi, do natury”.