Nr Informacja. Poprawa kondycji finansowej małych i średnich eksporterów w 2003 roku. Styczeń Zdzisław Wołodkiewicz-Donimirski - PDF\nNr Informacja. Poprawa kondycji finansowej małych i średnich eksporterów w 2003 roku. Styczeń Zdzisław Wołodkiewicz-Donimirski\nDownload "Nr 1029. Informacja. Poprawa kondycji finansowej małych i średnich eksporterów w 2003 roku. Styczeń 2004. Zdzisław Wołodkiewicz-Donimirski"\n1 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Poprawa kondycji finansowej małych i średnich eksporterów w 2003 roku Styczeń 2004 Zdzisław Wołodkiewicz-Donimirski Informacja Nr 1029 Przedmiotem badania są małe i średnie przedsiębiorstwa (MSP), zatrudniające od 10 do 249 osób. W 2002 r. liczba MSP-eksporterów wynosiła , a wartość ich eksportu prawie 45 mld zł. W informacji podano wyniki finansowe małych i średnich eksporterów w pierwszym półroczu 2003 r. w stosunku do ich wyników w latach Szczególną uwagę poświęcono podmiotom eksportujących głównie na rynki krajów Unii Europejskiej. W pierwszych sześciu miesiącach 2003 r. ich kondycja znacznie się poprawiła.\n2 BSiE 1 1. Uwagi metodologiczne 1. Dane przedstawione w niniejszej informacji pochodzą z opracowania wykonanego przez Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego na zamówienie Departamentu Rozwoju Przedsiębiorczości Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. 2. Za małe i średnie przedsiębiorstwa (MSP) przyjmuje się podmioty zatrudniające mniej niż 250 osób. Jest to zgodne z definicją średniego przedsiębiorcy, która jest sformułowana w ustawie Prawo działalności gospodarczej. 3. Grupa badanych małych i średnich przedsiębiorstw została wyodrębniona ze zbioru przedsiębiorstw przekazujących do GUS sprawozdanie finansowe F-01 o przychodach, kosztach i wyniku finansowym. Obowiązkiem sprawozdawczym w zakresie F-01 są objęte podmioty zatrudniające powyżej 9 osób. Przedmiotem analizy jest więc grupa przedsiębiorstw zatrudniających od 10 do 249 osób. 4. Za eksportera został uznany ten podmiot, który w sprawozdaniu finansowym F-01 przynajmniej część swoich przychodów wykazywał eksport. Pozostałe podmioty zaliczono do nieeksporterów. 5. W ramach eksporterów wyodrębniono dwie kategorie podmiotów, biorąc pod uwagę udział eksportu w przychodach ogółem: eksporterów, dla których eksport stanowił powyżej 50% przychodów (eksporterzy wyspecjalizowani), eksporterów, dla których eksport stanowił do 50% przychodów (eksporterzy niewyspecjalizowani). 6. Podstawą do określenia sytuacji finansowej MSP są wskaźniki rentowności, a wśród nich wskaźnikiem najbardziej syntetycznym jest rentowność obrotu brutto. Wskaźnik ten stanowi relację wyniku finansowego brutto (zysku brutto lub straty brutto) do przychodów z całokształtu działalności. Uzupełniający charakter mają: rentowność obrotu netto (tj. wynik finansowy netto do przychodów z całokształtu działalności (w %), rentowność obrotu brutto na podstawie działalności operacyjnej (tzw. rentowność operacyjna), tj. wynik z działalności operacyjnej do przychodów ze sprzedaży produktów, towarów i usług (w %). 7. Wyniki finansowe eksporterów przedstawiono według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), stosowanej przez Główny Urząd Statystyczny od 2000 r. PKD dzieli gospodarkę na sekcje, działy, grupy, klasy i podklasy. 8. Ostatnie, dostępne dane o wynikach finansowych małych i średnich przedsiębiorstw obejmują pierwszą połowę 2003 r. W informacji porównano je z wynikami dla lat Charakterystyka badanej grupy MSP Badaną grupę małych i średnich przedsiębiorstw scharakteryzowano na podstawie danych za 2002 r. tj. ostatniego okresu dla jakiego dostępne są informacje za cały rok. W 2002 r. liczba małych i średnich przedsiębiorstw, wykazywanych w sprawozdaniach finansowych F-01 (tj. firm zatrudniających od 10 do 249 osób), wyniosła , z czego (26,2%) przypadało na MSP-eksporterów i (73,8%) na MSP-nieeksporterów.\n3 2 BSiE Najwięcej MSP-eksporterów reprezentowało takie sekcje jak: sekcja D (przemysł przetwórczy), sekcja G (handel), sekcja I (transport i łączność), sekcja F (budownictwo) oraz sekcja K (obsługa nieruchomości, wynajem i działalność związana z prowadzeniem interesów). Na przetwórstwo przemysłowe przypadało 57,5% wszystkich MSP-eksporterów w 2002 r., a łącznie z czterema pozostałymi, wyżej wymienionymi, sekcjami odsetek ten wzrastał do 97%. W sekcji D najliczniej byli reprezentowani mali i średni eksporterzy z następujących działów: produkcja metalowych wyrobów gotowych (845 firm), produkcja maszyn i urządzeń gdzie indziej nie sklasyfikowana (682), produkcja wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych (607), produkcja artykułów spożywczych i napojów (598), produkcja odzieży (524), produkcja mebli (467), produkcja drewna i wyrobów z drewna, oprócz mebli (439). Większość małych i średnich eksporterów przypadała na przedsiębiorstwa, których udział wpływów z eksportu w przychodach ze sprzedaży kształtował się na poziomie nie przekraczającym 50,0%, a więc na eksporterów niewyspecjalizowanych. Od 2001 r. do pierwszej połowy 2003 r. nastąpił jednak wzrost roli podmiotów, zaliczanych do eksporterów wyspecjalizowanych, a więc takich firm, dla których rynki zagraniczne stanowiły główny rynek zbytu. Udział tych podmiotów w ogólnej liczbie MSP-eksporterów podniósł się z 19,9% w 2001 r. do 24,2% w 2002 r. i do 27,4% w pierwszym półroczu 2003 r. Wśród MSP-eksporterów zidentyfikowano grupę przedsiębiorstw, co do których można było określić kierunek geograficzny eksportu ich towarów. W grupie tej najliczniejsze były firmy eksportujące głównie na rynki krajów Unii Europejskiej (54,7%), a następnie podmioty eksportujące głównie do krajów Europy Środkowej i Wschodniej (37,8%). Resztę tej grupy (7,5%) stanowiły przedsiębiorstwa o innej strukturze geograficznej eksportu towarów. W 2002 r. spośród 4977 małych i średnich przedsiębiorstw o przewadze eksportu do UE, przemysł przetwórczy był reprezentowany przez 73,5% firm, a handel przez 16,3% firm. W przemyśle przetwórczym działami o największej liczebności MSP-eksporterów nastawionych na eksport do UE były: produkcja wyrobów metalowych (588 firm), produkcja maszyn i urządzeń (411), produkcja drewna i wyrobów z drewna (375), produkcja odzieży (340), produkcja mebli (322), produkcja wyrobów gumowych i z tworzyw sztucznych (288), produkcja artykułów spożywczych i napojów (223). Na małych i średnich podmiotów o przewadze eksportu do krajów Europy Środkowej i Wschodniej, 54,9% przypadało na sekcję D, a 37,4% na sekcję G. W przemyśle przetwórczym najwięcej MSP-eksporterów nastawionych na eksport do tego regionu było w następujących działach: produkcja wyrobów gumowych i z tworzyw sztucznych (275 firm), produkcja artykułów spożywczych i napojów (228), produkcja chemikaliów (167), produkcja wyrobów metalowych (157) i produkcja maszyn i urządzeń (156). 3. Wartość i struktura eksportu MSP W 2002 r. wartość eksportu badanych MSP wynosiła 44,7 mld zł. Stanowiło to 30,3% całego eksportu rejestrowanego przez firmy składające półroczne sprawozdania F-01 (a więc te podmioty, które zatrudniają powyżej 9 osób). W 2001 r. analogiczny wskaźnik wynosił 31,7%, a w pierwszym półroczu 2003 r. 30,9%. Oznacza to, że w pierwszych sześciu miesiącach 2003 r. nastąpił ponowny wzrost roli MSP w eksporcie, po jego dość wyraźnym spadku w 2002 r. Można zakładać, że w drugiej połowie 2003 r. wskaźnik ten będzie jeszcze wyższy, gdyż MSP reagują z reguły szybciej niż większe firmy na poprawę opłacalności eksportu (taka sytuacja wystąpiła w związku z istotnym osłabieniem kursu złotego w relacji do euro).\n4 BSiE 3 Dla porównania warto dodać, że wartość eksportu według statystyki celnej (opartej na dokumentach SAD) wyniosła w 2002 r. 167,3 mld zł. Należy sobie jednak uświadomić, że dane o eksporcie z tej statystyki nie są jednak w pełni porównywalne z danymi o eksporcie rejestrowanym w sprawozdaniach F-01. Po prostu, zakres przedmiotowy obu tych statystyk jest różny. W eksporcie MSP dominującą pozycję zajmowała sekcja przemysłu przetwórczego (sekcja D). W 2002 r. przypadało na nią 58,9% eksportu MSP. Znacząca rola przypadała również na takie sekcje jak handel, transport i łączność; obsługa nieruchomości i biznesu oraz budownictwo. W 2002 r. wartość eksportu MSP w tych pięciu wyżej wymienionych sekcjach wynosiła: w przemyśle przetwórczym 26,31 mld zł, w handlu 9,84 mld zł, w transporcie i łączności 5,77 mld zł, w obsłudze nieruchomości i biznesu 1,30 mld zł, w budownictwie 0,97 mld zł. Łącznie na wyżej wymienione sekcje przypadało 98,9% całego eksportu MSP w tym roku. Z pozostałych sekcji największy eksport w 2002 r. miały: rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo (241,5 mln zł), pośrednictwo finansowe (81,7 mln zł), górnictwo (63,5 mln zł) oraz pozostała działalność usługowa komunalna, społeczna i indywidualna (50,8 mln zł). Minimalny był eksport takich sekcji jak: rybołówstwo i rybactwo (276 tys. zł), zaopatrywanie w energię, gaz i wodę (1,6 mln zł), edukacja (1,1 mln zł), czy ochrona zdrowia i opieka społeczna (9 mln zł). W 2002 r. nieco ponad 50% eksportu MSP w przemyśle przetwórczym przypadało na pięć działów: produkcji wyrobów metalowych (12,3%), produkcji artykułów spożywczych i napojów (11,5%), produkcji wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych (9,3%), produkcji mebli (8,7%), produkcji maszyn i urządzeń, gdzie indziej nie klasyfikowanej (8,4%). W 2002 r. na eksporterów wyspecjalizowanych przypadało 60,5% eksportu MSP. W 2001 r. analogiczny odsetek był minimalnie niższy (60,2%), a w pierwszym półroczu 2003 r. wyraźnie wyższy (64,9%). W badanym okresie nastąpił więc wzrost roli eksporterów wyspecjalizowanych w eksporcie MSP. Na eksporterów niewyspecjalizowanych, a więc na przedsiębiorstwa sprzedające głównie na rynku krajowym, przypadało w 2002 r. 39,5% eksportu MSP. 4. Zdecydowana poprawa wyników MSP-eksporterów w I półroczu 2003 r. W pierwszym półroczu 2003 r. sytuacja finansowa MSP-eksporterów wyraźnie się poprawiła. Podstawowy wskaźnik tj. rentowność obrotu brutto zwiększył się z 1,1% w 2002 r. do 3,5% w pierwszej połowie 2003 r. (tablica 1). W zakresie rentowności obrotu netto było to odpowiednio 0% i 2,4%, a w zakresie rentowności operacyjnej, która bierze pod uwagę główny nurt działalności przedsiębiorstwa 3,2% i 4,9% (tablica 1 i 2). Progresja wyników finansowych objęła w większym stopniu eksporterów wyspecjalizowanych. Rentowność obrotu brutto tej podgrupy eksporterów wzrosła z 4,6% w 2002 r. do 7,5% w pierwszej połowie 2003 r. Dla eksporterów niewyspecjalizowanych był to wzrost z 0,4% do 2,6% (tablica 1). Różnica w poprawie wskaźników wystąpiła wyraźniej w zakresie rentowności operacyjnej. Jeśli eksporterzy niewyspecjalizowani zanotowali wzrost tego\n5 4 BSiE wskaźnika z 2,8% do 4%, to firmy sprzedające głównie na rynkach zagranicznych z 5,9% do 8,8%. Na znaczną poprawę rentowności operacyjnej u eksporterów (a w szczególności u eksporterów wyspecjalizowanych) niewątpliwie wpływ miało osłabienie złotego w stosunku do euro, w której to walucie zawierana jest większość transakcji eksportowych. W pierwszym półroczu 2003 r. wyniki finansowe MSP-eksporterów poprawiły się we wszystkich pięciu głównych sekcjach. Imponująca poprawa miała miejsce w przemyśle przetwórczym (sekcja D). W sekcji tej, w pierwszych sześciu miesiącach 2003 r., rentowność brutto małych i średnich eksporterów zwiększyła się z 0,1% w 2002 r. do 4,1% W zakresie rentowności netto było to odpowiednio: 1% i 2,8%. Tablica 1. Rentowność obrotu brutto MSP-eksporterów (w %) Wyszczególnienie I-II kwartał 2003 MSP-nieeksporterzy ogółem 1,0 0,7 0,1 MSP-eksporterzy ogółem, 1,8 1,1 3,5 w tym: przemysł przetwórczy (sekcja D) 1,9 0,1 4,1 budownictwo (F) 1,1 0,1 1,5 handel (G) 1,9 1,2 2,0 transport i łączność (I) 1,3 6,8 10,1 obsługa nieruchomości i biznesu (K) 4,5 3,0 3,7 MSP-eksporterzy wyspecjalizowani 1,7 4,6 7,5 MSP-eksporterzy niewyspecjalizowani 1,8 0,4 2,6 MSP-eksporterzy, z ponad 50% udziałem UE w ich eksporcie 0,6 0,6 3,4 MSP-eksporterzy, z ponad 50% udziałem Europy Środkowej i Wschodniej UE w ich eksporcie 3,0 2,8 3,2 Tablica 2. Rentowność obrotu netto MSP-eksporterów (w %) Wyszczególnienie I II kwartał 2003 MSP-nieeksporterzy ogółem 0,2 0,0 0,8 MSP-eksporterzy ogółem, 0,8 0,0 2,4 w tym: przemysł przetwórczy (sekcja D) 0,7 1,0 2,8 budownictwo (F) 0,5 1,2 0,9 handel (G) 1,2 0,4 1,2 transport i łączność (I) 0,4 4,7 7,3 obsługa nieruchomości i biznesu (K) 2,8 1,4 1,8 MSP-eksporterzy wyspecjalizowani 0,5 3,0 5,5 MSP-eksporterzy niewyspecjalizowani 0,9 0,6 1,6 MSP-eksporterzy, z ponad 50% udziałem UE w 0,4 0,4 2,2 ich eksporcie MSP-eksporterzy, z ponad 50% udziałem 1,9 1,8 2,1 Europy Środkowej i Wschodniej UE w ich eksporcie\n6 BSiE 5 Na 21 działów sekcji D, w 20 przypadkach kondycja MSP-eksporterów w pierwszej połowie 2003 r. poprawiła się w porównaniu do 2002 r. Wzrost rentowności brutto był największy w następujących działach: produkcja pozostałego sprzętu transportowego (wzrost wskaźnika z 75,5% do 8,3%), produkcja metali (z 10,4% do 2%), produkcja pojazdów mechanicznych (z 3,7% do 3,7%), produkcja maszyn biurowych i komputerów (z 2,4% do 8,3%), produkcja odzieży (z 0,9% do 3,8%), produkcja skór wyprawionych i wyrobów ze skór wyprawionych (z 1,1% do 2,9%), produkcja wyrobów z surowców niemetalicznych pozostałych (z 2,4% do 6%), produkcja maszyn i urządzeń, gdzie indziej nie sklasyfikowana z (0,6% do 4,1%), włókiennictwo (z 0,4% do 3,5%). Jedynym działem, w którym omawiany wskaźnik pogorszył się była produkcja artykułów spożywczych i napojów (spadek z 2,3% do 1,7%). 5. Wyniki małych i średnich podmiotów eksportujących głównie do krajów Unii Europejskiej Deprecjacja złotego w relacji do euro sprawiła, że zdecydowanie poprawiły się wyniki małych i średnich firm, specjalizujących się w eksporcie do krajów Unii Europejskiej. Rentowność brutto tej podgrupy podniosła się z 0,6% w 2002 r. do 3,4% w pierwszej połowie 2003 r. W tym samym czasie podmioty eksportujące głównie do krajów Europy Środkowej i Wschodniej zanotowały znacznie mniejszy wzrost rentowności (z 2,8% do 3,2%). W rezultacie, o ile w latach lepsze wyniki uzyskiwały małe i średnie przedsiębiorstwa eksportujące przede wszystkim do krajów Europy Środkowej i Wschodniej, to w pierwszych sześciu miesiącach 2003 r. przewagę finansową osiągnęły firmy nastawione na eksport do UE (tablice 1-3). Poprawa sytuacji finansowej MSP eksportujących głównie do krajów UE była widoczna zwłaszcza w przemyśle przetwórczym. W sekcji tej rentowność brutto omawianej podgrupy przedsiębiorstw zwiększyła się z 0,3% w 2002 r. do 4,5% w pierwszej połowie 2003 r., podczas gdy firmy eksportujące głównie do krajów Europy Środkowej i Wschodniej zwiększyły analogiczny wskaźnik tylko z 3,7% do 4,3%. O skali poprawy sytuacji finansowej MSP nastawionych na eksport do UE w sekcji D świadczy fakt, że na 21 działów tej sekcji w 19 przypadkach nastąpił wzrost rentowności brutto. Największy wzrost omawianego wskaźnika nastąpił w przypadku następujących działów: produkcja pozostałego sprzętu transportowego (wzrost rentowności brutto z 24,2% do 11%, tj. o 13,2 pkt. proc.), produkcja metali (wzrost z 15,8% do 3,5%, tj. o 12,3 pkt proc.), produkcja pojazdów mechanicznych (wzrost z 6,1% do 4,3%, tj. o 10,4 pkt proc.), produkcja maszyn biurowych i komputerów (wzrost z 1,1% do 8,5% tj. o 8,4 pkt. proc.), produkcja skóry i wyrobów ze skóry (wzrost z 3,9% do 3,3% tj. o 7,2 pkt proc.), produkcja sprzętu RTV i telekomunikacyjnego (wzrost z 0% do 6,8% tj. o 6,8 pkt proc.), włókiennictwo (wzrost z 0,6% do 5,1% tj. o 5,7 pkt proc.), produkcja wyrobów z pozostałych surowców niemetalicznych (wzrost z 0,9% do 6,5% tj. o 5,6 pkt proc.), produkcja odzieży (wzrost z 2,3% do 3,3% tj. o 5,5 pkt proc.).\n7 6 BSiE Niewielki regres wskaźnika rentowności brutto miał miejsce tylko w przypadku działu produkcji wyrobów chemicznych i produkcji instrumentów medycznych, precyzyjnych i optycznych. Tablica 3. Rentowność obrotu brutto na podstawie działalności operacyjnej MSP-eksporterów (w %) Wyszczególnienie I II kwartał 2003 MSP-nieeksporterzy ogółem 1,9 1,8 1,7 MSP-eksporterzy ogółem, 3,2 3,2 4,9 w tym: przemysł przetwórczy (sekcja D) 3,7 3,3 5,7 budownictwo (F) 4,6 1,3 1,7 handel (G) 2,7 2,7 2,8 transport i łączność (I) 2,4 6,6 11,3 obsługa nieruchomości i biznesu (K) 5,9 5,5 5,8 MSP-eksporterzy wyspecjalizowani 3,7 5,9 8,8 MSP-eksporterzy niewyspecjalizowani 3,2 2,8 4,0 MSP-eksporterzy, z ponad 50% udziałem UE w 2,0 2,6 4,7 ich eksporcie MSP-eksporterzy, z ponad 50% udziałem 4,4 4,5 4,5 Europy Środkowej i Wschodniej UE w ich eksporcie Przyjmując jako kryterium oceny sytuacji finansowej poziom wskaźnika rentowności obrotu brutto, do działów o najlepszej kondycji finansowej wśród firm specjalizujących się w eksporcie do UE należało w I połowie 2003 r. zaliczyć: produkcję maszyn biurowych i komputerów 8,5%, działalność wydawniczą 8,0%, produkcję wyrobów metalowych 7,4%, produkcję sprzętu RTV i telekomunikacyjnego 6,8%, produkcję celulozy i papieru 6%, produkcję wyrobów z pozostałych surowców niemetalicznych 6,5%. W I połowie 2003 r. najgorsza sytuacja finansowa (ujemna wartość wskaźnika rentowności obrotu brutto) występowała w dwóch działach: produkcja pozostałego sprzętu transportowego 11,1%, produkcja metali 3,5%. Warto podkreślić, że we wszystkich trzech okresach podmioty eksportujące głównie do krajów UE miały, w porównaniu z firmami eksportującymi głównie do krajów Europy Środkowej i Wschodniej, relatywnie wyższe koszty pracy, koszty materiałowe i koszty finansowe. Może to oznaczać, że na rynki UE małe i średnie firmy eksportują wyroby stosunkowo pracochłonne i materiałochłonne. Z kolei wyższy wskaźnik kosztów finansowych może oznaczać, że eksporterzy ci więcej inwestują. 6. Lepsza kondycja eksporterów niż nieeksporterów Od 2001 r. do I półrocza 2003 r. lepszą kondycję finansową w grupie badanych małych i średnich przedsiębiorstw notowali MSP-eksporterzy. Uzyskali oni lepsze wyniki finansowe we wszystkich trzech badanych okresach (tablice 1 3.). Podstawowy i najbardziej syntetyczny wskaźnik tzn. rentowność obrotu brutto wynosił dla eksporterów: 1,8% w 2001 r., 1,1%\n8 BSiE 7 w 2002 r. i 3,5% w I połowie 2003 r. W tym samym okresie analogiczny wskaźnik dla nieeksporterów wynosił odpowiednio: 1%, 0,7% i 0,1%. Jeszcze wyższa (z wyjątkiem I półrocza 2003 r.) była przewaga eksporterów w dziedzinie rentowności operacyjnej. W przypadku eksporterów wskaźnik ten wynosił w trzech kolejnych, badanych okresach: 3,2%, 3,2% i 4,9%, a dla nieeksporterów 1,9%, 1,8% i 1,7%. Fakt, że MSP-eksporterzy uzyskiwali generalnie korzystniejsze wyniki finansowe niż MSP-nieeksporterzy, zawdzięczać należy temu, że eksporterami są z reguły lepsze firmy. Firmy te dysponują przeważnie większym kapitałem, więcej inwestują i są wyposażone w większy i nowocześniejszy park maszynowy. Ponadto są sprawniej zarządzane i zorganizowane. Prawidłowość ta występuje nie tylko w sektorze MSP, ale i w większych przedsiębiorstwach. O tym, że MSP-eksporterzy więcej inwestują niż MSP-nieeksporterzy świadczy wyższe zadłużenie firm eksportujących mające swoje odbicie w wyższym udziale kosztów finansowych w przychodach ogółem (głównym składnikiem tych kosztów są odsetki od zaciągniętych kredytów). W 2001 r. udział ten dla MSP-eksporterów wyniósł 5,1%, w 2002 r. 3,8%, a w pierwszym półroczu 2003 r. 2,6%. U MSP-nieeksporterów było to odpowiednio: 3,5%, 3% i 2,5%. Tendencja do zmniejszania kosztów finansowych wystąpiła we wszystkich wyodrębnionych podgrupach MSP, a także w dużych firmach i była naturalną konsekwencją spadku podstawowych stóp procentowych w tym okresie. 7. Podsumowanie 1. W pierwszym półroczu 2003 r. sytuacja finansowa MSP-eksporterów znacznie poprawiła się w stosunku do lat Poprawa ta była widoczna w większym stopniu w u eksporterów wyspecjalizowanych, a więc w tych firmach, w których większość sprzedaży realizowana jest na rynkach zagranicznych. 2. Wzrost rentowności u MSP-eksporterów był spowodowany większą opłacalnością eksportu wskutek deprecjacji złotego. Ponieważ złoty osłabł przede wszystkim w relacji do euro, w szczególności poprawiły się wyniki finansowe firm specjalizujących się w eksporcie do krajów Unii Europejskiej. W rezultacie, o ile w latach lepsze wyniki uzyskiwały małe i średnie przedsiębiorstwa eksportujące przede wszystkim do krajów Europy Środkowej i Wschodniej, to w pierwszych sześciu miesiącach 2003 r. przewagę finansową osiągnęły firmy nastawione na eksport do UE. 3. W pierwszej połowie 2003 r. w przemyśle przetwórczym do działów o najlepszej kondycji finansowej wśród małych i średnich firm specjalizujących się w eksporcie do UE należało zaliczyć: produkcję maszyn biurowych i komputerów, działalność wydawniczą, produkcję wyrobów metalowych, produkcję sprzętu RTV i telekomunikacyjnego, produkcję celulozy i papieru i produkcję wyrobów z pozostałych surowców niemetalicznych. Natomiast najgorsze wyniki finansowe wśród podmiotów nastawionych na eksport do UE zanotowali eksporterzy z działów: produkcja pozostałego sprzętu transportowego (m.in. przemysł stoczniowy) i produkcja metali (m.in. hutnictwo żelaza i stali). 4. Od 2001 r. do I półrocza 2003 r. lepszą kondycję finansową w grupie badanych małych i średnich przedsiębiorstw notowali MSP-eksporterzy. Uzyskali oni wyższe wskaźniki rentowności niż MSP-nieeksporterzy. Fakt, że MSP-eksporterzy uzyskiwali generalnie korzystniejsze wyniki finansowe zawdzięczać należy temu, że eksporterami są z reguły lepsze firmy. Firmy te dysponują przeważnie większym kapitałem, więcej inwestują, mają nowszą technologię, są sprawniej zarządzane i zorganizowane.\n9 8 BSiE 5. Wszystko wskazuje na to, że druga połowa 2003 r. przyniosła dalszą poprawę wyników finansowych MSP-eksporterów. W szczególności można przypuszczać, że poprawiły się wskaźniki rentowności firm wyspecjalizowanych w eksporcie do UE, wskutek utrzymywania się tendencji do deprecjacji złotego wobec euro. Średni kurs euro w relacji do złotego podniósł się z 4,2687 w pierwszej połowie 2003 r. do 4,5241 w drugim półroczu tego roku, tj. 6%. 6. O tym, że polscy eksporterzy dobrze sobie radzili na rynku unijnym w 2003 r. świadczą wyniki handlu zagranicznego. Według Eurostatu (biuro statystyczne Unii Europejskiej), w pierwszych ośmiu miesiącach 2003 r. wartość polskiego eksportu do krajów UE osiągnęła wartość 19,8 mld euro i była wyższa o 8% w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego. Równolegle polski import z krajów Piętnastki wyniósł 24,9 mld euro i był wyższy o 2% niż w 2002 r. Należy jednak pamiętać, że wielkość polskiego eksportu do UE jest stosunkowo skromna, jeśli się ją porówna np. z eksportem innych krajów Europy Środkowej. I tak np. w tym samym czasie cztery razy mniej zaludnione od Polski Czechy uzyskały prawie taki sam poziom eksportu do UE (19,2 mld euro), co nasz kraj. Niewiele niższy był eksport z Węgier do UE (16,4 mld euro).\nNr 913. Informacja. Sytuacja sektora publicznego w Polsce w latach 2000-2001. Sierpień 2002 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ\nKANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Sytuacja sektora publicznego w Polsce w latach 2000-2001 Sierpień 2002 Informacja Nr 913 Grupa badanych przedsiębiorstw


Ta lubelska podstawówka jest szczególnie oblegana [zdjęcia] - Dziennik Wschodni\nSzkoła z ul. Poturzyńskiej to jedna z najbardziej obleganych placówek. Kiedy była gimnazjum, świadectwo z czerwonym paskiem nie gwarantowało uczniom przyjęcia. Wielu z nich musiało wykazać się dodatkowymi osiągnięciami. Po przekształceniu w szkołę podstawową wysoki poziom to wciąż znak rozpoznawczy.\n– Chcę żeby moje dziecko uczyło się w szkole, które da mu dobry start. Chodzi tu córka moich znajomych i wiem, że nauczanie jest na bardzo wysokim poziomie – mówi Marta Bialska, mama sześciolatki, która przyszła na Dzień Otwartych Drzwi. – Dlatego chciałabym żeby moja Ada też się tu uczyła. Nie wiem, czy zostaniemy przyjęte, bo zainteresowanie jest bardzo duże.\n– Basen, świetne boiska i klasa sportowa z piłką nożną to niewątpliwe atuty tej szkoły – komentuje pan Bogdan. – Nauczyciele robią doskonałe wrażenie. Będziemy się starali o przyjęcie.\nWszystko wskazuje jednak na to, że nie wszyscy chętni znajdą miejsce w „16”. W planie jest utworzenie czterech klas pierwszych. Tylko w Dniu Otwartych drzwi placówkę odwiedziło ponad 160 zainteresowanych nauką dzieci.\nAle to nie wszystko, bo szkoła w przyszłym roku utworzy też osiem lub dziewięć klas dla czwarto- i siódmoklasistów. Dzień otwartych drzwi dla tych uczniów zaplanowano 3 marca.\nszkoła edukacja Szkoła Podstawowa nr 16 w Lublinie\nAbsolwent / 26 lutego 2018 r. o 13:31\nJak najdalej od tej szkoły.\nGość / 26 lutego 2018 r. o 10:07\nJedno z moich dzieci jest w SP nr 16, drugie - w SP nr 43. Pierwsza szkoła mogłaby trochę "zbastować" ze śrubowaniem wymogów, gdyż momentami zapomina, że dzieciaki to jeszcze maluchy, a nie - gimnazjaliści. Druga natomiast, to zabytek przeszłości, gdzie nauczyciele mają podejście, jakby socjalizm się nie skończył (byle się nie narobić). Summa sumarum, ideałem byłaby szkoła "pośrodku", ale takiej w okolicy nie ma :(\nGość / 24 lutego 2018 r. o 21:48\nqwerty / 22 lutego 2018 r. o 22:38\nMają tyle dzieci, że nawet nie potrafią ich dobrze policzyć po wycieczce. Jak ktoś lubi "wyscig szczurów" to może posłać tam dziecko. Ja polecam sprawdzone szkoły (z okolicy) z dobrą i sprawdzoną kadrą. Liczy się doświadczenie, profesjonalizm i podejście do ucznia a nie "fajerwerki" typu boisko, sala, basen (choć i one są też ważne). Małe dzieci ptrzebują zrozumienia, akceptacji, przejaznej atmosfery a nie presii wyników nauczania. Na to przyjdzie jeszcze pora. Każdy wie co dla jego dziecka jest najlepsze. Ja nie polecam.\nMarta / 22 lutego 2018 r. o 14:45\nPolecam SP 43. Jest w bliskim sąsiedztwie z SP 16, a jest bardzo niedoceniona. Nie ma co prawda basenu, ale ogrom rzeczy przemawia za nią . Podczas Dni Otwartych można się o tym przekonać. Będą w marcu. Czekam na opinie, czy potwierdzą Państwo moje zdanie:) Moje dziecko skończyło ta szkołe więc wiem co piszę :)\nGość / 22 lutego 2018 r. o 11:25\nPani Mariolu jest tutaj jeden wpis zachęcający - A ja tam uwielbiam szkołę podstawową nr 4, jest tam miła atmosfera, permanentna wszawica i przewspaniała pani dyrektor która co miesiąc czesze kasę rzędu 6 tysięcy z publicznych pieniędzy i robi łaskę że palcem w bucie kiwnie. Niech żyje! Niech żyje! Niech żyje i króluje 100 lat. Dla dobra swego koryta.\nMariola / 22 lutego 2018 r. o 08:43\nDo której szkoły warto zapisać dziecko, bo za rok będę miała ten problem, żeby wybrać z tej strony Lublina\nGość / 21 lutego 2018 r. o 23:50\nPrzepraszam za ,,literowke,, w mojej wypowiedzi. A szkoła jest naprawde niezla.\nGość / 21 lutego 2018 r. o 23:46\nSyn umończyl gimnaznum. Byłam bardzo zadowolona. Dostał sie do dobrej szkoły średniej. Polecam.\nktoś tu nieprecyzyjnie napisał bo z oświadczenia majątkowego pani dyrektor tej szkoły wynika, że jej roczne zarobki wynoszą 77 tysięcy złotych a to oznacza że jej miesięczna pensja wynosi 6 tysięcy 400 złotych


VII Integracyjna Olimpiada Sportowa | Zespół Szkół Ogólnokształcących Nr 2 im. Markiana Szaszkewicza w Przemyślu\nimg 20220407 100424877\nimg 20220407 103823051\nimg 20220407 100906669\n7 kwietnia, czternastu uczniów z naszej szkoły, wzięło udział w VII Integracyjnej Olimpiadzie Sportowej zorganizowanej przez Specjalny Ośrodek Szkolno-wychowawczy Nr 1 w Przemyślu i UKS Gladiator Przemyśl. Miejscem Olimpiady była Hala Sportowa w Przemyślu.\nGłównym celem olimpiady było propagowanie sportu oraz integracja młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną z lokalnym środowiskiem. Drużyny (2 osobowe), to para składająca się z zawodnika niepełnosprawnego intelektualnie i zawodnika pełnosprawnego. Razem rywalizowali w takich konkurencjach jak: tenis stołowy, bieg wahadłowy, kolarstwo, wioślarstwo, bowling, gdzie wspólnie zdobywają punkty.\nNa zakończenie olimpiady każdy z uczestników otrzymał pamiątkowy medal.\nNagroda w konkursie z okazji Światowego Dnia Wody »


Lutowe mamusie 2014 - 826 - Fajna Mama\nZgłoś nadużycie #16511 29 maja 2014, 9:05\nbasza blizniak oczywiscie, ze sobie drzemeczke robi po sniadanku ) a jak Ninka Słodzinka :***?\nZgłoś nadużycie #16512 29 maja 2014, 9:06\nZgłoś nadużycie #16513 29 maja 2014, 9:07\nKamil tez chce, dogadacie sie xD\nZgłoś nadużycie #16514 29 maja 2014, 9:07\nDorota a mialas cyto robiona po porodzie ? bo jak nie to warto zrobic ja ide za ponad tydzien\nZgłoś nadużycie #16515 29 maja 2014, 9:08\nmiałam w ciąży robioną xD w sierpniu idę na kontrol to se zrobię\nZgłoś nadużycie #16516 29 maja 2014, 9:09\nDorota LOL !! teraz zes naprawde dowalila hahaga\nZgłoś nadużycie #16517 29 maja 2014, 9:11\nDorotka Ja mialam cytologie po porodzie trzeba . No a wracajac do liczby dzieci bo wcześniej mi sie tel. przywiesil chcielibyśmy wiecej dzieci, ale niestety jest to zalezne od stanu mojego zdrowia, ktory niestety jest kiepski, ale wierzę, ze jakos sie wszystko unornmuje i chociaz jeszzcze jedną corcie miec będziemy. A co di zabezpieczenia to sie nie wypowiadam bo kiedys uzywalan tylko tabsow, ale potem jak zaczelam mocnuej wierzyc no to nie moge stosowac takich srodkow, bo nie dostalabym rozgrzeszenia no i tyle.\nZgłoś nadużycie #16518 29 maja 2014, 9:17\nbasza ja właśnie co do zabezpieczeniem to mam troszkę inne zdanie, no bo wiadomo wiara jest bardzo ważna. Ale mając np 10 dzieci (oczywiście przykłady daję) przez to, że się nie zabezpieczam skazałabym je na ubóstwo i moim zdaniem to gorsze niż te zabezpieczenia... no takie moje zdanie to se jest\nZgłoś nadużycie #16519 29 maja 2014, 9:20\nKincia- nie słuchaj tego swego czuba ginka,bo jestem swiadkiem mojej szwagierki i koleżanki że po roku od cc zaszły w ciąze i urodziły zdrowe sliczne dzidzie tyle że znów przez cc ,mojej szwagierce lekarz powiedział że najlepiej to po roku od ostatniego cc niech sie juz starają skoro chcą drugie nie ma żadnych przeziwskazań.....także Kincia odchowasz Dianke i do robotyyyy\nU nas nocka ładnie przespana,jeszcze leżymy w łóżku we trójke bo sie wstawac nie chce w te ciapciowatą pogode,dalej leje i pasuje cos na dzisiaj zaplanowac bo można zeswirować cały dzien w domu...pomysła mi brak\nZgłoś nadużycie #16520 29 maja 2014, 9:23\nDorotka Ja przyjmuje to co Nasza wiara mi wskazuje, nie m9ge sama decydowac o tym, ktore zasady sa ok, a ktore nie. A poza tym pozostaje kwestia spowiedzi.\nZgłoś nadużycie #16521 29 maja 2014, 9:24\nRozumie Kochana wyraziłam swoje zdanie :*\nZgłoś nadużycie #16522 29 maja 2014, 9:25\nW TESCO PROMOCJA PAMPKÓW\nZgłoś nadużycie #16523 29 maja 2014, 9:26\nKiniaa może odwiedzinki u rodzinki? hehe\nZgłoś nadużycie #16524 29 maja 2014, 9:32\nKinga dzieki Kochana :* to mlego dnia dla Was :* u nas tez pogoda ciulowa :/ nawet wyjsc dobrze nie mozna :/\nBaszka masz swoje przekonania i zasady i to jest ok. ja mam troszke podobne do Ciebie poglady na ten temat. Ja to sie moze 1 raz zabezpieczalam z moim mezem kiedys. tabletek nigdy nie bralam i brac nie bede. poprostu jak sie nie chce miec wiecej to sie szybciej impreze konczy ze tak powiem wiem ze to nie jest zadne zabezpieczenie\nZgłoś nadużycie #16525 29 maja 2014, 9:34\nDorota a jaka promocja co i za ile\nZgłoś nadużycie #16526 29 maja 2014, 9:35\nkincia no właśnie to nie jest zadne zabezpieczenie. a nie mając kasy nie chcę skazywać rodziny nie biedę (tak przy czwartym dziecku to juz nie )\na Ty gadasz, ze poglady te same a spirale chcesz zakladac oj Kincia Kincia\nZgłoś nadużycie #16527 29 maja 2014, 9:35\nZgłoś nadużycie #16528 29 maja 2014, 9:35\nkarton pampersow za 69,99 a normalnie jest za 93,99\nZgłoś nadużycie #16529 29 maja 2014, 9:38\nja tylko myslalam o spirali\nnie zapisalam sie na jej zakladanie. normalka to ze ze nikt by nie chcial skazywac dzieci na biede i pazyc sie jak kroliki. mi nie bylo latwo zajsc w ciaze ponad 2 lata wslczylam i mysle zeci teraz latwo nie bedzie , takze moj organizm sam sie zabezpiecza haha niestety\nZgłoś nadużycie #16530 29 maja 2014, 9:39\nwow !! to jade po pampki !! dzieki hihi


Analityka napędza gospodarkę XXI wieku : aleBank.pl – Portal ekonomiczny – Najbliżej Finansów\naleBank.pl – Portal ekonomiczny – Najbliżej Finansów Z rynku Analityka napędza gospodarkę XXI wieku\n9.11.2017 11:19| Autor: Bohdan Szafrański, aleBank.pl\nJak przekraczać dotychczasowe granice i odkrywać nowe obszary dla analityki? Dyskutowano o tym w trakcie 23 SAS Forum Polska 2017.\nNie trzeba nikogo przekonywać, że obróbka gromadzonych danych i zastosowanie do tego zaawansowanych metod analitycznych wykorzystujących uczenie maszynowe, sztuczną inteligencję i systemy kognitywne, daje organizacji nie tylko przewagę na rynku, ale wręcz staje się dziś koniecznością. Choć dla wielu uczestników tegorocznego Forum ważne były również prezentacje technologii, rozwiązań oraz zastosowań analityki w biznesie, to oczekiwano podpowiedzi jak odkrywać nowe obszary dla analityki. Dlatego z dużym zainteresowaniem spotkało się wystąpienie prof. Michała Kosińskiego, adiunkta w Graduate School of Business w Stanford University. Jako psycholog i informatyk bada on ślady, które pozostawiamy podczas korzystania z urządzeń i platform cyfrowych.W roku 2012 jedna osoba „produkowała” statystycznie 500 MB danych dziennie. Przewiduje się, że w 2025 r. będą to już 62 GB. Prof. Kosiński przekonywał, że to banki i instytucje kartowe powinny płacić użytkownikom za korzystanie z kart płatniczych, bo to dzięki nim mogą one zbierać ważne z punktu widzenia prowadzenia biznesu dane o klientach. Dziś każdy zostawia swoje cyfrowe ślady w wielu różnych miejscach. Zaawansowana analityka pozwala na lepszą predykcję zachowań konsumentów niż robi to konkurencja. Nie zdajemy sobie z tego sprawy, jak wiele różnych przydatnych dla biznesu informacji można odczytać z tzw. śladów cyfrowych. Szczególnie jeśli połączy się różne dostępne źródła. Choćby takie, jak „lajki” na Facebooku, odczytywanie emocji ze zdjęć twarzy itp. Jak się okazuje, wykorzystując algorytmy, przygotowane z wykorzystaniem osiągnięć psychologii i socjologii, można ze zdjęcia twarzy odczytać nie tylko preferencje seksualne (męski hormon testosteron wpływa na jej wygląd), ale także to dana osoba jest introwertykiem, czy ekstrawertykiem, a to ma już bezpośrednie przełożenie na działania marketingowe do niej kierowane. Trochę niepokojąca jest konstatacja, że nawet zdarzenia, o których już dawno zapomnieliśmy, zdjęcia z dzieciństwa itp., jeśli trafiły do „sieci”, mogą nigdy nie zostać zapomniane.\nOd kilku lat mówi się o tym, jak ważna jest analityka i dla wielu firm stała się swoistym „Świętym Graalem”. Jak stwierdził Marek Łach, dyrektor Centrum Ryzyka Kredytowego Klienta Detalicznego w PKO Banku Polskim, nie do końca słusznie uznano ją za klucz do automatyzacji, zwiększenia satysfakcji klientów, nowych biznesów CRM, process-miningu i optymalizacji. Warto zadać pytanie, czy badania analityczne przynoszą oczekiwane rezultaty i kto jest sponsorem analityki w firmie? O sukcesie oczywiście decyduje technologia, która jest już dostępna. Coraz więcej decyzji podejmowanych jest z wykorzystaniem danych, a nie zgodnie z przekonaniami decydentów – np. praktycznie wszystkie dotyczące wniosków kredytowych – i już się do tego przyzwyczailiśmy. Marek Łach zwrócił uwagę słuchaczy, że dziś kluczem do efektywnego wykorzystania analityki jest kreatywność ludzi. Liczy się to, czy potrafimy zadać dobre pytanie. Jak obserwuje, wraz z rozwojem analityki i coraz wyższą jej pozycją w firmach, obniżył się też próg wejścia do zawodu „data scientist”. Niestety spowodowało to również obniżenie poziomu wymaganych umiejętności.W ramach panelu „Analityka w polskich przedsiębiorstwach – wyzwania i osiągnięcia” wystąpił też Bartosz Dobrzyński, dyrektor marketingu i członek zarządu w Play. Według niego kluczową cechą analityka powinna być ciekawość. Natomiast wyzwaniem dla organizacji jest przenikanie się kompetencji analitycznych i biznesowych. Jego zdaniem, dziś to systemy produkcyjne nie nadążają za analityką. Nie powinno się też zapominać, w jakim celu i dla kogo wykonuje się analizy. Jeśli w centrum znajdzie się klient i przygotowanie dla niego najlepszej oferty, to unikniemy wielu zagrożeń i będziemy działać etycznie.\nPrzeczytaj więcej na ten temat: 23 SAS Forum Polska 2017Bartosz DobrzyńskiBohdan SzafrańskiGraduate School of Business w Stanford UniversityMarek ŁachMichał KosińskiPKO Bank Polski / PKO BPPlaySAS Institute


Szkoła z moich dawnych lat - Podlaski Senior\nHome > Rozmaitości > Szkoła z moich dawnych lat\nRedakcja Białystok, 3 lata temu 10 min czytania 395\nMój powrót do tamtych lat to coś więcej niż sentyment. Ja tę swoją szkołę naprawdę kochałam! I tak było zawsze. Od początku uwielbiałam szkołę i lekcje, uczenie się, klasówki, wywiadówki, a już zwłaszcza – pisanie wypracowań. Umiłowanie wiedzy oraz pisanie długich tekstów pozostało mi zresztą do dzisiaj.\nPamiętam ten dzień sprzed pół wieku, kiedy mama zaprowadziła mnie i moją bliźniaczkę do pierwszej klasy. Ciemne włoski obcięte na wysokości uszu i przewiązane na czubku głowy olbrzymią białą kokardą, no i te prześliczne mundurki w szkocką kratkę, z białymi kołnierzykami, mankiecikami oraz krawacikami – istne cukiereczki! A że wszystko to „w dwóch egzemplarzach” – i nauczyciele, i rodzice pozostałych dzieci zdawali się nie odrywać od nas oczu. Mama była bardzo dumna, a my podekscytowane i lekko speszone.\nM amy pojawiły się wtedy w szkole pierwszy i ostatni raz. Od drugiego dnia już chodziłyśmy same, jak wszystkie inne dzieci. Szkoła znajdowała się w sąsiedniej wsi, w odległości kilometra od naszej; uczęszczało nas aż sześć dziewczynek i ani jednego chłopaka. Cała klasa liczyła zaledwie trzynaścioro dzieci, a więc stanowiłyśmy całkiem silną grupę, bo prawie jej połowę. Dość szybko dało to o sobie znać, bo byłyśmy strasznie rozgadane. Nauczycielka już po pierwszych jesiennych miesiącach zmuszona była nas rozsadzić, prawie w każdej ławce lokując dziewczynkę z chłopakiem. Ja siedziałam z Frankiem, z którym szybko zawiązałam komitywę. Wspomagaliśmy się nawzajem: ja mu coś czasem podpowiadałam, a on mi na przykład wymieniał stalówkę w obsadce. Nasze gadulstwo szerzyło się jednak nadal, nawet na większą skalę niż z siostrą! Franek zresztą pozostał do dziś moim dobrym kumplem i bardzo chętnie się z nim spotykam, kiedy jestem na wsi. Przy wspominkach i jego niezrównanym dowcipie mija natychmiast kiepski nastrój.\nW tamtych czasach wszyscy uczniowie przychodzili do szkoły w jednakowych czarnych fartuszkach- mundurkach z lichego materiału podszewkowego, z białymi dopinanymi kołnierzykami. I chłopcy, i dziewczynki tak samo. Uniformy różniły się nieco tylko krojem: chłopcy nosili mundurki do pasa, a dziewczynki do kolan. Jedyną odmianą mógł być mundur harcerski, ale tylko dla starszych klas. No i w dniu jakiejś patriotycznej akademii uczniów występujących weń obowiązywały, w miarę możności, białe bluzki i białe koszule do ciemnych spodni lub spódniczek. W zwykłe dni nikt się nie stroił.\nWtedy jeszcze zmiana obuwia nie była powszechna. Ale my rozpoczynaliśmy naukę w nowo otwieranej tzw. tysiąclatce, więc obowiązywała nas wszystkich. Po szkole chodziliśmy więc w tanich kapciach zwanych wywrotkami, a dopiero potem ich rolę przejęły brzydkie, ale lepsze gatunkowo juniorki. Tarcze szkolne też zaczęły nas obowiązywać trochę później. Był to rodzaj „identyfikatora” wskazującego, do jakiej szkoły uczeń uczęszcza. Te na niebiesko-granatowym tle oznaczały podstawówkę, na czerwonym – liceum, na zielonym bodaj szkołę rolniczą itd. Tarcza była wykonana z niewielkiego kawałka cienkiego filcu na mocnym i usztywnionym płótnie, zaś na tym tle znajdowały się napisy i małe wzorki z litej białej gumy. Zawierały one nazwę szkoły, jej numer oraz miejscowość. Tarcza musiała być przyszyta na lewym rękawie fartuszka oraz płaszcza lub kurtki. Im byliśmy starsi, tym mocniej buntowaliśmy się przeciwko ich noszeniu, ale kierownictwo szkół było bezwzględne. Za brak tarczy obniżano np. ocenę ze sprawowania. Podobnie karano za przypinanie tarczy na agrafce, co było kuszące, gdyż ułatwiało szybkie jej odpięcie tuż po wyjściu ze szkoły. Teraz się dziwię, dlaczego sprzeciwialiśmy się temu? Skoro uczęszczałam do najlepszego po dzień dzisiejszy liceum w mieście, powinnam być raczej dumna! Ale kto zrozumie młodzież?\nPodstawą wyposażenia ucznia był tornister. Większość nosiła te zwykłe, z grubej tektury pokrytej warstwą cienkiej, lekko laminowanej powłoki. Prawie wszystkie miały brązowy kolor. Rzadziej noszone to te trochę droższe, ze skaju. Największa wada wszystkich to ta, że miały słabe, bo z tworzywa sztucznego paski, które szybko się przerywały. Po zszyciu – jeszcze bardziej dokuczały. Fatalnie było nosić taki nieprzystosowany tornister z jednym paskiem, zarzuconym tylko na jedno ramię. A nie było to wcale rzadkością. W tornistrze były książki, zeszyty i kilka lichych przyborów. Wszystkie zeszyty miały cienkie bladoniebieskie okładki. W środku – w kratę, w dwie linie, w jedną linię oraz tzw. czyste. Na okładce widniał zarys czegoś w rodzaju tabelki do wpisania danych: przedmiotu, imienia i nazwiska ucznia oraz jego klasy i roku szkolnego.\nPodręczniki nie zmieniały się przez całe dziesięciolecia, więc na przykład w rodzinie dzieci korzystały z nich jedno po drugim. My jako najstarsze w domu, a nadto dwie, prawie zawsze miałyśmy nowe książki do nauki. Uwielbiałam ich zapach tuż po zakupie, a także oglądanie wcześniejsze ich podczytywanie. Książki i zeszyty na początku roku okładało się szarym papierem, żeby się nie brudziły i nie niszczyły. Plastykowe okładki poznałam później. Co zaś do przyborów, to istniały drewniane piórniki z zasuwką, które mieściły prawie wszystkie potrzebne rzeczy: obsadkę, zapasową stalówkę, ołówek, gumkę myszkę, temperówkę z żyletką, krótką linijkę, czasem kilka niekompletnych kredek. Wyposażenie ucznia ze starszych klas uzupełniały przybory do geometrii – cyrkiel i ekierka. Ponadto farbki akwarelowe i pędzelki do malowania. Na tym listę można zamknąć. W tornistrach nie nosiliśmy do szkoły kanapek na drugie śniadanie, bo coś takiego na wsi nie było przyjęte. Co najwyżej jabłko czy gruszka w sezonie jesiennym. Nie było też mowy o słodyczach. Niewielki ich asortyment sprzedawano w szkolnym sklepiku, ale mało kto miał na to pieniądze.\nSzkoła też wyglądała inaczej. Z dzisiejszej perspektywy określiłabym ją jako ponurą. Całe jej wyposażenie było ubogie, choć nowe. Młodym wyda się to dziwne, ale wtedy – na czołowej ścianie w każdej klasie – po obu stronach godła Polski (oczywiście tego peerelowskiego, bez korony) – wisiały portrety najważniejszych ówczesnych dostojników państwowych: Władysława Gomułki, I Sekretarza KC PZPR, oraz Józefa Cyrankiewicza, Premiera Rady Ministrów. Ich widok towarzyszył nam przez wszystkie lata szkoły, stąd pamięć tych postaci.\nW klasie stała prosta, najczęściej oszklona szafa oraz tablica i kreda. W niektórych na ścianie jakaś plansza dydaktyczna czy mapa. W salach, gdzie uczyły się starsze dzieci, stało duże liczydło. Na parapetach okiennych kilka rachitycznych, pospolitych roślinek doniczkowych. Ciekawie wyglądały nasze szkolne ławki. Choć były dwuosobowe, to posiadały jeden wspólny pulpit i tak samo wspólne siedzenie. Zazwyczaj były pomalowane na zielono. Pośrodku skośnie pochylonego pulpitu znajdował się okrągły otwór w drewnie, a w nim szklany kałamarz, czyli pojemnik z atramentem. Maczaliśmy w nim stalówki osadzone na prymitywnych obsadkach i pisaliśmy nimi w zeszytach. Powszechną zmorą były kleksy, czyli plamy atramentowe tak w zeszytach, jak i książkach, na rękach, ławkach, ubraniach i posadzkach. Nie ustrzegł się ich żaden, nawet najbardziej pilny i uważny uczeń. Pisanie obsadką i atramentem było trudne zwłaszcza dla niewprawionych małych rączek dzieci klas początkowych. Wiem, bo sama bazgrałam jakieś koślawe kulfony, co bardzo denerwowało mamę, która nie miała cierpliwości, więc wyrywała nam kartki z zeszytów i kazała pisać od nowa. Może właśnie dzięki temu mam teraz całkiem ładne pismo ręczne?\nJednak szkoła była dla nas świętością. Pod koniec wakacji już nie mogliśmy się doczekać, aby tam pójść. Jedynym nielubianym przedmiotem była… gimnastyka. Zaś najbardziej uwielbianym – matematyka! A jeszcze bardziej kółko matematyczne, które było tylko dla „wybrańców”. Ponieważ już sama przynależność była wyróżnieniem, bardzo cieszyła nas możliwość chodzenia na te wieczorowe zajęcia. Zresztą lubiłam prawie wszystkie lekcje, nie przepadałam natomiast za przerwami, bo dyżurujące na korytarzu nauczycielki wręcz zmuszały nas do nudnych zabaw w kółeczku, które – zwłaszcza w starszych klasach – uważało się za „kretyńskie”. Latem zaś w czasie pauz międzylekcyjnych wypędzano nas na szkolne boisko, co było ciekawsze, bo znikało się z oczu nauczycielom. Raz koleżanka przyniosła bezbarwny lakier i pomalowała nam tylko po jednym paznokciu, a mimo to bałyśmy się wracać na lekcje.\nLubiliśmy też swoją kilometrową drogę do szkoły. We wcześniejszych klasach łazikowało się z tabunem równolatek – po polach, łąkach, rowach, lasach i… cudzych sadkach, które właśnie wczesną jesienią owocowały najobficiej. Nawet nauczyciele zainteresowali się włóczęgostwem małych dziewczynek i przestrzegali nas, aby zaraz po lekcjach wracać prosto do domu. Było to jednak tylko pustym gadaniem, bo my prawie codziennie wynajdywałyśmy inne atrakcje i odkrywałyśmy nową, bardziej okrężną drogę do domu. Pewnego razu wczesną wiosną omalże nie potopiłyśmy się w grząskim błocie, które nas pochłonęło wraz z butami. Ja jedna jakoś z wielkim trudem wyciągnęłam nogi z tego bagna i bez butów, a jedynie w skarpetach, doczłapałam do wsi i ściągnęłam do pomocy mężczyzn, którzy akurat przyjechali do młyna. W przeciwnym razie finał tej lekkomyślnej przygody mógłby być naprawdę tragiczny. Zimą natomiast nic nas nie mogło popędzić do domu, jako że po drodze była ślizgawka na płytkim zbiorniku wodnym. Były wtedy tęgie w mrozy, więc nawet nauczyciele nie zabraniali nam tej przyjemności. A my wracaliśmy dopiero wtedy kiedy ktoś żachnął się, że zaczynało się robić ciemno.\nKiedyś w szkole organizowano niewiele uroczystości. Kilka razy było święto pieczonego ziemniaka, ale za to zawsze, corocznie czczono kolejną rocznicę rewolucji październikowej. Po latach domyśliłam się, że te obchody były narzucone. My sami, w ścisłej tajemnicy przed gronem pedagogicznym, przygotowywaliśmy akademię z okazji Dnia Nauczyciela. Kiedy cała szkoła była karnie ustawiona klasami jak do apelu – wytypowana delegacja udawała się z zaproszeniem do pokoju nauczycielskiego. Emocje sięgały zenitu! Kadra udawała zaskoczenie, dyrektor dziękował, potem zajmowali krzesła ustawione wcześniej przez uczniów. My bardzo się staraliśmy, aby wszystko wypadło jak najpiękniej. Jednak największym wydarzeniem była Choinka noworoczna. Tak się to nazywało, bo oczywiście żadne wystawianie jasełek, czy tym bardziej spotkania opłatkowe, nie przychodziły nikomu nawet do głowy. „Choinka” zapowiadała i okolicznościową prezentacje artystyczne, i Mikołaja z paczkami, i obecność rodziców podziwiających występy swoich dzieci. No i wreszcie – prawdziwego muzykanta oraz tańce, nawet z chłopakami! Ileż potem było wrażeń,westchnień, opowiesci w ścisłym gronie, z płonącymi policzkami… Czasem zimą odbywał się jeszcze bal karnawałowy dla starszych klas. Było to poważniejsze przedsięwzięcie i znaczne wyzwanie dla nas. Najtrudniej było wystąpić do dyrektora o zgodę, bo choć jej w rezultacie udzielał, to zawsze wcześniej trzeba było wysłuchać długiej „litanii” i rozmaitych przestróg.\nZ wiosną kojarzył się nam Dzień Sportu, który łączono z Dniem Dziecka i obchodzono na początku czerwca. Scenariusz był w zasadzie jeden. Chodziliśmy cztery kilometry polną drogą do najbliższej sąsiedniej szkoły. Wędrowali tam wszyscy uczniowie, od najmłodszych do najstarszych klas. Dla małych nóżek była to długa, wręcz niekończąca się podróż. Na drugi rok przyjmowaliśmy ich u siebie, i tak było naprzemiennie. Główną kanwą tych spotkań były rozgrywki sportowe, grupowe oraz indywidualne. Nagradzane skromnymi upominkami, zazwyczaj słodyczami. Ot, taka międzyszkolna rywalizacja. Nigdy nie byłam reprezentantką w żadnej konkurencji, a jedynie kibicem. Po zawodach sportowych następowała integracja, to znaczy wspólna zabawa taneczna przy muzyce adapterowej. Można się wtedy było lepiej poznać i zaprzyjaźnić, czemu sprzyjały też późniejsze spotkania pod kościołem, jako że należeliśmy do tej samej parafii.\nOstatnią uroczystością było zakończenie roku szkolnego. Z rana obiegaliśmy miejscowe ogródki, żeby zrobić wiązanki z kwiatów dla nauczycieli. U nas kwitły wtedy akurat białe róże, piwonie, smolinosy, irysy i inne – czego więc trzeba jeszcze? Dziś myślę, że tamte bukiety były może bardziej szczere niż ozdobne wiązanki kupowane w mieście. W tym dniu szło się do szkoły w galowych ubrankach i z drżącym sercem. Jaką to cenzurkę się otrzyma? Najpierw jednak był radosny, program artystyczny o tematyce wakacyjnej, potem publiczne rozdanie świadectw. Dumni byli ci, którzy wypadli najlepiej. Tak się składa, że wszyscy z mojej rodziny zawsze zdawali „z nagrodami”, a nagrodą była książka ze stosowną dedykacją, pieczęcią i podpisami nauczycieli. Nie było wtedy świadectw z czerwonym paskiem, a oglądaliśmy je pod kątem, ile czwórek „zaplątało się” pomiędzy pożądanymi piątkami. Dotyczyło to mojego rodzeństwa i innych prymusów. Nie wszyscy mieli tak dobre cenzurki, a byli też i uczniowie niepromowani.\nRok szkolny mijał szybko, jak i wszystkie pozostałe lata w różnych szkołach. Dziś z nostalgią wracam do tamtych wspomnień. Ale też i z ogromną wdzięcznością, bo to głównie szkoły i nauczyciele ukształtowały całe moje późniejsze życie.\nTagi\t#kałamarz\t#kleks\t#liczydła\t#szkoła dawniej\nDruskienniki - uzdrowisko nad brzegiem Niemna


Wraz z dinozaurami wymarła spora część ssaków - TVN Meteo\nWraz z dinozaurami wymarła spora część ssaków\nOkoło 66 milionów lat temu na świecie doszło do tak zwanego wielkiego wymierania, co poskutkowało tym, że z powierzchni Ziemi zniknęły dinozaury. Okazuje się, że wraz z nimi wymarło wiele innych ssaków.\nWymieranie - które 66 milionów lat temu położyło kres epoce dinozaurów, objęło również część ssaków. Te ssaki, które przetrwały, skorzystały na tym i zajęły zwolnione nisze ekologiczne - potwierdzili naukowcy na łamach pisma naukowego "Current Biology".\n- W czasach dinozaurów żyło wiele rodzajów ssaków, które obejmowały gatunki szybujące, pływające i kopiące - opisuje Elsa Panciroli z oksfordzkiego Muzeum Historii Naturalnej. - Nie należały one do dzisiaj żyjących grup, wymarły wraz z dinozaurami - dodała.\nWielkie wymieranie sprzed 66 mln lat przyniosło zagładę nie tylko nieptasim dinozaurom, ale również wielu grupom ssaków. Wtedy to odblokowały się nisze ekologiczne, zajmowane nie tylko przez dinozaury, ale i przez ssaki. W te nisze wkroczyły te ssaki, które przetrwały.\nNajnowsze badania, prowadzone przez naukowców brytyjskich, podważają jednak ten pogląd. Trudno przypuścić, że ówczesne ssaki, które zwykle ważyły mniej niż 100 gramów, rywalizowały z dinozaurami. Co więcej, za czasów dinozaurów ssaki reprezentowały dużą różnorodność w zakresie diety i sposobu życia.


Piwo to moja mała pasja. Cały czas próbuję odkrywać w nim coś nowego. Zaczynałem jak każdy, od naszych niewyraźnych euro-lagerów. Jednak swego czasu zmieniłem swoje piwne preferencje i teraz lepiej wydaję swoje pieniądze :) Od paru lat staram się doszkalać w sztuce oceniania piwa i jego degustacji.\nOcena ocenie nie równa, wszystko zależy od stylu i kategori.\nTak więc, bracie marynarzu, do dna!\no Brofaktura This is... mlecyk!\no Salamander Peach Berliner Weisse\nwyczuwalna brzoskwinia. Lekkie orzeźwiające piwo. Bardzo przyjemne w upalne dni. Za mało kwaśne, całość jest ala'herbata multiwitamina słodko-kwaśna.\nRównie dobre jak kooperacyjne. Zachowana jakość.\no Grodzisk Naturalne Czerwona porzeczka\nZaskoczony jestem tym piwem. W gatunku piwa z sokiem/dodatkami wypada bardzo dobrze. Nie jest słodki ulep tylko delikatny dodatek porzeczkowy do wędzonego grodziskiego. Fajno\no Kormoran 1 na 100 Pigwowiec i Miód\nBardziej rześka i aromatyczniejsza od podstawowej wersji. Miodu prawie nie czuć (co chwalę). Bardzo miło się piło.