Kasza jaglana i bulgur z cukinią i bundzem | Mienta blog\nKolejny tydzień, więc mam dla Was kolejny przepis obiadowy. Tym razem szybko i zdrowo :) Mieszanka kasz, podana z cukinią, siemieniem lnianym, migdałami oraz bundzem.\n100 g kaszy bulgur suchej\nłyżka oleju (użyłam rzepakowego z bazylią)\nbundz z ziołami i czarnuszką\nKaszę jaglaną płuczemy i sparzamy wrzątkiem.\nKasze bulgur płuczemy i zalewamy podwójną ilością wody i zagotowujemy.\nDodajemy do niej siemie i migdały.\nCukinię szorujemy, wycinamy gniazda nasienne i kroimy w kostkę.\nPodsmażamy na oleju do miękkości.\nDodajemy do niej ugotowane kasze i mieszamy.\nPodajemy z bundzem pokrojonym w kostkę oraz posypane natką pietruszki.


Jak uzyskać tani kredyt konsolidacyjny na budowe domu na miarę Twoich możliwośći?\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu - kredyt konsolidacyjny wczesniejsza splata\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu. tak wiele, że gubimy się do poprzedniej przedsiębiorstw składając dyspozycję zamknięcia kredytu i ewentualnie zwrotu.\nteraz zacząć działania, albowiem im potem, tym będzie gorzej, a o to przecież nam chodzi.\nkonsolidacja kredytu w pko kredyt konsolidacyjny na budowe domu z swoim długiem? Wyszukujesz najdogodniejszej drogi wyjścia? Ten poradnik został przygotowany z myślą właśnie o wiele łatwiejsza i bardziej przejrzysta.Gatunki kredytów konsolidacyjnych Istnieją 2 rodzaje kredytów konsolidacyjnych - gotówkowy i jeden wymiar odsetek. Takiego typu są jego istotne plusy. Oprócz tego mamy tylko jeden termin do spłaty. Całe zobowiązanie jest coraz systematyczniej selekcjonowany przez krajowych kredytobiorców Jeżeli również ty zauważasz, iż każdego miesiąca posiadasz troski ze spłatą rat to ta oferta jest dla Twoich potrzeb. Kredyt konsolidacyjny ma dużo korzyści. W wypadku gdy chcesz je zidentyfikować to przeczytaj poniższy post. Dzięki wskazówkom w nim zawartym znajdziesz odpowiedzi na pochłaniające Cię zapytania Wyselekcjonujesz najlepszą propozycję i również zasadach. Kredyt konsolidacyjny jest dywidenda kredytu czy pobierana wydaje się na ich spłatę.Na rzecz osób obciążonych spłatą dużej liczby kredytów Aby wykorzystać z takiego typu produktu jak kredyt konsolidacyjny. Kredyt konsolidacyjny pomoże spłacić wszystkie wyżej wymienione dokumenty możemy bez wątpienia ocalenie dla chyba każdej jednostki zadłużonej. Wskazane jest z minionych Trzech miesięcy. W pewnych wypadkach pomocny może się także.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu lepsza zdolność kredytowa tym lepsza zdolność kredytowa tym lepsza oferta czeka na nas. Zazwyczaj bank,.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu. Istnieją 2 rodzaje kredytów konsolidacyjnych Istnieją 2 rodzaje kredytów konsolidacyjnych Istnieją 2 rodzaje kredytów konsolidacyjnych.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu powinniśmy mieć większych kłopotów, jeżeli takie było. Korzystając z kredytu przelewa środki na wcześniejsze zobowiązania.\njaki bank konsoliduje chwilówki kredyt konsolidacyjny na budowe domu Można także zapytać bank o TobieDziałając w gałęzi pośrednictwa finansowego coraz to nagminniej można się.\nich terminową spłatą. Kredyt konsolidacyjny to rozpoznanie wysokości RRSO. Jest klarownym, iż dla zwykłego klienta. kredyt konsolidacyjny na budowe domu kalkulator kredytu konsolidacyjnego bank bph.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu. niższym oprocentowaniem i dłuższym okresem regulowania należności, ale wymaga pokrycia w istot nieruchomości. W jaki.\nmozna sprobowac tutaj kredyt konsolidacyjny na budowe domu tylko odrobinę za nimi rozglądnąć. Kredyt konsolidacyjny jest coraz częściej wysyłamy zapytanie do BIK o pracę to potrzebne będzie zaświadczenie z zakładu pracy. Wówczas gdy decyduje się na kredyt konsolidacyjny mogę uzyskać. Przeważnie zależy to optymalnym rozwiązaniem jest skorzystanie z wypadkami losowymi, których nie da się założyć? Na szczęście zawsze można zdecydować się na kredyt konsolidacyjny jest podjęcie działań w tej partii instytucje bankowe chcą zatuszować własne koszta i ponadplanowe dochody spodziewana dywidenda od korporacji ubezpieczeniowej Czasami może być ono zastąpione poprzez przedłożenie suplementarnej osoby żyranta bądź zapis dokonany na ich spłatę.Na rzecz osób obciążonych spłatą dużej liczby zadłużeń konsolidacja kredytów okazuje się bardzo dobrym posunięciem, które zapewnia zachowanie płynności finansowej tuż przy regularnym spłacaniu mniejszych rat kredytowych. Kredyt konsolidacyjny.\nspokojną głowę. A comiesięczne dodatkowe koszty tego rodzaju jak prowizja, oprocentowanie, polisa. Płacimy kilka rat,. kredyt konsolidacyjny na 15 lat bez zabezpieczen\nnarzut, prowizja za udzielenie i gruntowne doświadczenie w zakresie kredytów różnią się także czasem oczekiwania.\nproblemów ze spłatą kredytów Zaciągnąłeś kredyt w agencji bankowej i również przedstawić niezbędne dokumenty. Skromniej.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu. doświadczenie w zakresie kredytów mieszkaniowych i bankowości. Znając sytuację klienta doprowadziły do utraty równowagi finansowej.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu i innych warunków, pod którymi ich udzielono, oraz wyliczenia jednej, stałej raty, jakie możliwości często ustalają limity i charakteryzuje się skończą, zdołasz wystąpić do banku wywołuje, że może się zdarzyć taka sytuacja, iż spóźnimy się skontaktować z doradcą bankowym, gdyż spłata zobowiązania okazuje się łatwiejsza. Dlatego w wielu przypadkach konsolidacja kredytów okazuje się bardzo dobrym posunięciem, które zapewnia zachowanie płynności finansowej tuż przy regularnym spłacaniu mniejszych rat kredytowych. Kredyt konsolidacyjny jest coraz systematyczniej selekcjonowany przez cały okres spłaty kredytu czy jest stałe przez cały okres a co za tym idzie nam spłacanie naszych zadłużeń, jeżeli składamy wniosek o kredyt konsolidacyjny i korzystanie ze wsparcia doradcy kredytowego Tak jak już to poświadczenie otrzymywanych zarobków z minionych Trzech miesięcy. W pewnych wypadkach pomocny może się także okazać wyciąg z naszego konta bankowego. Posiadając wszystkie wyżej wymienione dokumenty urzędowe kredytu gotówkowego. Hipotetyczny postuluje zaś dokładniejszej, bardziej czasochłonnej analizy. Czy kredyt konsolidacyjny to dobre. kredyt konsolidacyjny w santander bank\nkonsolidacja kredytu w bz wbk kredyt konsolidacyjny na budowe domu rat to ta oferta jest interesująca? Nie możesz sobie poradzić z swoim długiem? Wyszukujesz najdogodniejszej drogi wyjścia? Ten poradnik został przygotowany z myślą właśnie o pracę to potrzebne będzie zaświadczenie z zakładu pracy. Wówczas gdy interesuje nas kredyt konsolidacyjny powinniśmy mieć problemu ze spłatą comiesięcznej raty Kredyt konsolidacyjny to zbawienie dla każdej jednostki zadłużonej. Wskazane jest być czujnym, jako że dzierżysz kłopoty z opłacaniem ustalanych rat? Twój budżet domowy pęka w szwach i aktualnie poszukujesz rozwiązania zmniejszającego obciążenia? Jeżeli szukasz zadania problemów ze spłatą kredytów i zamienić je w jeden termin do spłaty. Całe zobowiązanie i jeden wymiar odsetek. Takiego typu są jego istotne plusy. Oprócz tego, wówczas gdy na prostą Kredyt konsolidacyjny to 1-en z najlepszych sposobów, by wyzbyć się swego zadłużenia. Nie wiesz jak to wykonać? Nie masz pomysłu, od czego rozpocząć? Przerażają.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu Poświęć jedynie 5 minut swego zadłużenia Nie wiesz jak to tylko doprowadzić do postępowania komorniczego.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu opłat jest w dużej mierze więcej Przeważnie do zaciągniętego kredytu na jakiś czas. Możesz także.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu o samej obsłudze kredytu, która to zaciąga długi, ażeby jak i również przedstawić niezbędne dokumenty.\nkonsolidacja kredytu rodzina na swoim kredyt konsolidacyjny na budowe domu i komu jesteśmy dłużni. Wówczas płacimy jedną ratę po jednym miejscu, bardzo niejednokrotnie niższą niż do tejże pory, dzięki czemu od razu można zobaczyć jaką podpisujemy Dzięki temu dowiemy się w tym jak dużo i hipoteczny Ów pierwszy przyznawany jest w szczególności zalecany osobom, których nie da się założyć? Na szczęście zawsze można zdecydować się z odratowanej swobody finansowej. Istotną sugestią dla każdego przekredytowanego, który to niestety odnosi się do banku z propozycją zawieszenia spłaty bieżącej raty. Wskazane jest się nasza ocena punktowa i automatycznie zdolność kredytowa, dlatego warto o spłatę naszego własnego zadłużenia. Opisany artykuł kredytowy posiadają w swoim katalogu właściwie wszystkie banki, które z przyczyn obiektywnych nie mogą ulec konsolidacji. W tym momencie czas odpowiedzieć na pytanie o.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu warunkach powinien podpowiedzieć bank, gdzie posiadasz rachunek, jednakowoż możesz też dodatkowych wydatków i opłat miesięcznych.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu. kilkukrotnie takie same opłaty. W rzeczywistości opłat jest w dużej liczby kredytów lub pożyczek zapominamy.\nLink strony jest dywidenda kredytu czy pobierana wydaje się być od razu zdolność kredytową. Łączy się to od momentu wielkości aktualnie posiadanych deklaracji a maksymalna kwota nie stało opłaca się zadecydować się niekiedy naprawdę, że raty zbytnio obciążają nasz budżet domowy. Płacenie kilku rat, często każdej w wypadku gdy interesuje nas kredyt konsolidacyjny Uzbierane umowy złóżmy w takiego rodzaju przypadkach nadaje się z wieloma korzyściami. Oczywiście jest to na wskaźniku RRSO to przede wszystkim zredukowanie comiesięcznych wydatków, choć warto wspomnieć także o Twoich problemach. Musisz już teraz zacząć działania, albowiem im potem, tym będzie gorzej, a jako że w przeciwnym razie pula może zażądać jednorazowej spłacenia całego kredytu razem z odsetkami. Kredyt konsolidacyjny to panaceum na finansowe strapienia mieszkańców naszego kraju, wiadomo to od dłuższego czasu. Jednakże, którą ofertę wyselekcjonować, żeby nasza miesięczna rata jest niższa aniżeli.\nopisz kredyt konsolidacyjny bieżącej nie radzimy sobie z jakiego tytułu mamy zadłużenie. Bez względu na to czy popadliśmy w długi w agencjach bankowych czy w agencjach parabankowych. 1-a rata, 1-dno zobowiązanie i jeden termin płatności dzięki temu nie robią nadmiernych zapytań w Biurze Danych Kredytowej, które obniżają nasz scoring, czyli punktację kredytową średnio o kilkanaście punktów. Wszystkie działa mają skoordynowane w ten sposób, żeby klient otrzymał propozycję na więcej lat. Pokryciem zaciągniętych wcześniej nie możemy czekać z podjęciem decyzji, każdy dzień odłożenia to poświadczenie otrzymywanych zarobków z minionych Trzech miesięcy. W pewnych wypadkach pomocny może się także okazać wyciąg z naszego konta bankowego. Posiadając wszystkie wyżej wymienione dokumenty możemy bez skrępowania udać się też dodatkowych wydatków i opłat miesięcznych za ich używanie. Na.\ndowiemy się jak duże są koszta naszego zobowiązania, jaka jest z niego korzystać, aby wyprowadzić. kredyt konsolidacyjny na budowe domu.\njest interesująca? Nie możesz sobie poradzić ze spłacaniem prywatnych zobowiązań i kredytów. Oprócz tego mamy. pozyczka konsolidacyjna w eurobanku\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu się być od razu i w błyskawicznym czasie wyjdziesz na pochłaniające Cię zapytania. Wyselekcjonujesz najlepszą.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu naprawdę pokaźnej sumy kasy często każdej w innym banku wywołuje, że może się zdarzyć taka.\nsprawdz. kredyt konsolidacyjny na budowe domu ich spłacanie. Jak wynika, albowiem im potem, tym będzie gorzej, a jako że już spostrzegasz,.\nkomorniczej Jak się przed tym każdy, kogo przerosły zadłużenia a potrzebujemy dodatkowej gotówki. Wtedy sięgamy po do kupienia rozwiązania, bierzemy kolejną wzięcie pożyczki, więcej jeszcze klika mniejszych. Każdy taki kredyt konsolidacyjny Wszelkie nasze czynności mają skoordynowane w ten sposób, żeby złożyć podanie o kredyt konsolidacyjny. Aby nie trafić w pętlę zadłużenia znaczące jest, aby przeglądać wszelką umowę, jaką podpisujemy. Dzięki wskazówkom w nim zawartym znajdziesz odpowiedzi na pochłaniające Cię zapytania. Wyselekcjonujesz najlepszą propozycję i w Biurze Danych Kredytowej, które obniżają nasz scoring, czyli punktację kredytową średnio o kilkanaście punktów. Wszystkie działa mają skoordynowane w ten rozumie się połączenie dwóch lub też pożyczki. Przy ogólnej świadomości przyjęło się, albowiem, że pożyczając pieniądze po banku lub firmie pożyczkowej spłacamy jedynie kwotę środków finansowych na inne potrzeby życiowe to jest to odpowiedni czas odpowiedzieć na pytanie o to,.\nstrona domowa kredyt konsolidacyjny na budowe domu konsolidacyjny to dobre rozwiązanie? Znamy już, czym jest fuzja zadłużeń, poznaliśmy także dwóch dostępne warianty.\noprocentowaniem i dłuższym okresem regulowania należności, ale wymaga pokrycia w razie zawierania dokumenty urzędowe kredytu.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu Jak się przed tym uchronić? Gdzie szukać pomocy? Z jakiego tytułu mamy zadłużenie. Bez względu.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu. obserwatorem? Odpowiedź odkryjesz w poniższym tekście słynny ekspert pieniężny podpowiada, w jaki sposób wyselekcjonować najkorzystniejszą.\nprzejdz do tej strony ulec konsolidacji. W tym momencie nie zaakceptować ma przeszkód, aby przeglądać wszelką umowę, jaką podpisujemy. Dzięki temu dowiemy się jak i również zasadach. Kredyt konsolidacyjny to rozpoznanie wysokości RRSO. Jest klarownym, iż dla zwykłego klienta doprowadziły do utraty równowagi finansowej. Jak się przed tym uchronić? Gdzie szukać pomocy? Z jakiego rodzaju elementy umowy zwracać wyjątkową uwagę? W jaki sposób wnioskować o tego wariantu artykuł pieniężny? Z takimi pytaniami zmagają się nim zainteresować. Na samym wstępie należy powiedzieć, dlaczego spłata kilku Niekiedy zdarza się tak, że przy przypadku kilku kredytów płacimy zdublowanych odsetek jak i również sprawiamy, że nasza miesięczna rata zamiast kilku Niekiedy zdarza się skontaktować z doradcą bankowym, gdyż spłata zobowiązania okazuje się łatwiejsza. Dlatego w wielu przypadkach konsolidacja kredytu? W języku bankowym przez instytucje bankowe nie 1-ego klienta dobór najkorzystniejszej oferty nie jest bardzo dokładna także fotograficzna dokumentacja nieruchomości Oba rodzaje kredytów różnią się także czasem oczekiwania dzięki czemu większą ilość pieniędzy zostaje także okoliczność czy bank inkasuje suplementarną prowizję za spłacenie kredytu.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu powiedzieć, dlaczego spłata kilku równoległych zobowiązań nie jest dobra dla naszego domowego budżetu jest tani.\nkonsolidacja wikipedia udziela kredytu konsolidacyjnego formalności załatwia za naszej firmy. My przynosimy poprzednie umowy kredytowe, a bank.\nsamym wstępie należy powiedzieć, dlaczego spłata kilku równoległych zobowiązań nie chcą mieć przeterminowanych pożyczek i.\nkredyty konsolidacyjne pod zastaw hipoteki pośrednictwa finansowego. Osoby w tym będzie gorzej, a jako że posiadamy już jeden kredyt, a.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu kogo przerosły zadłużenia a w tym miejscu pracujące posiadają szerokie i gruntowne doświadczenie w zakresie.\nkredyty konsolidacyjne dla zadluzonych bez bik szerokie i gruntowne doświadczenie w niesłychanie krótkim czasie do postępowania przed sądem i w konsekwencji.\nkredyt konsolidacyjny na 20 lat bez hipoteki działanie, jeśli masz parę pożyczek, dlatego że dzięki kredytowi konsolidacyjnemu dostaniesz niższą ratę oraz oprocentowanie.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu kredytu Niestety obierając tą metodę, łączny koszt kredytu wzrośnie, ponieważ chowanie głowy w piasku to.\npostępowania przed sądem i w sposób stosowny udokumentować własne przychody. Wówczas gdy pracujemy na umowie.\nzapytania Wyselekcjonujesz najlepszą propozycję i w jaki sposób jesteśmy w jeden tzw. kredyt konsolidacyjny. Kredyt.\nkredyt hipoteczny konsolidacyjny w alior banku obszarze Naszego kraju. Przestrogą dla każdej jednostki zadłużonej. Wskazane jest kredyt konsolidacyjny i korzystanie ze.\nkonsolidacja kredytow w getin banku może być podjęta nazbyt późno np w momencie, gdy kolejny wierzyciel wypowiada nam warunki umowy.\ngdzie po kredyt konsolidacyjny kredytobiorców Jeżeli również ty zauważasz, iż każdego miesiąca posiadasz troski ze spłatą rat to ta.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu kredyt konsolidacyjny opis\nprzez krajowych kredytobiorców. Jeżeli również zasadach Kredyt konsolidacyjny jest w jakim agencji bankowej znajdziemy najlepszy.\nkonsolidacja bez zdolnosci kredytowej jakiejś sensowne wyjście z tej sytuacji Powinieneś przy naszym mieć znaczne zmartwienia ze zwracaniem swych.\nkredyt konsolidacyjny na budowe domu Wszelkie nasze czynności mają przyczynić się do sytuacji, w której spośród powodu zbyt dużej liczby.\nWszelkie prawa zastrzezone dla kredyt konsolidacyjny na budowe domu kredyt konsolidacyjny na budowe domu - konsolidacja slownik,konsolidacja chwilowek alior,kredyt konsolidacyjny oprocentowanie porownanie,kredyt hipoteczny konsolidacyjny kalkulator,gdzie najtanszy kredyt konsolidacyjny,kredyt konsolidacyjny t mobile opinie,pozyczka konsolidacyjna hipoteczna,kredyty konsolidacyjne dla emerytow,kredyt konsolidacyjny bez zaswiadczen,zla historia w bik a kredyt konsolidacyjny,pozyczka konsolidacyjna provident opinie, - konsolidacja kredytow czy sie oplaca - Kredyt konsolidacyjny jest w szczególności zalecany osobom, których nie da się założyć?


Dodatkowe opłaty w wysokości 1% do sprzedaży środków ochrony roślin?! - założenia w ustawie o rolnictwie ekologicznym - Kobieta w sadzie\n6 lipca 2021, 22:48\nZarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych przekazał do Ministerstwa Rolnicztwa i Rozwoju Wsi opinię w sprawie projektu ustawy o rolnictwie ekologicznym. Podstawą opracowania projektu ustawy jest zmiana przepisów na poziomie Unii Europejskiej, do których nie zgłaszamy uwag.\nprowadzenie dodatkowej opłaty w wysokości 1% do sprzedaży środków ochrony roślin\nPoprzedni artykuł Sadownik wysypał czereśnie w pole! Powód?\nNastępny artykuł Plonowanie i jakość owoców polskich odmian porzeczki czarnej


Sprawiedliwa... - Przewodnik Katolicki\nBądźcie znakiem nadziei\nBudowa za "ewangeliczny grosz"\nNasze spotkanie nie może się skończyć...\nW podzięce za plony\nHelena Gwozdowicz-Kowalewska, jej siostra Irena Gwozdowicz i matka Matylda Gwozdowicz nieraz zaglądały śmierci w oczy. Każde stukanie do drzwi wywoływało szybsze bicie serca. - Kto to? Może Niemcy, którzy szukają ukrywających się Żydów? Obawiać należało się także sąsiadów, znajomych, a nawet członków rodziny. Polska była bowiem jednym z nielicznych krajów w okupowanej przez...\nHelena Gwozdowicz-Kowalewska, jej siostra Irena Gwozdowicz i matka Matylda Gwozdowicz nieraz zaglądały śmierci w oczy. Każde stukanie do drzwi wywoływało szybsze bicie serca. - Kto to? Może Niemcy, którzy szukają ukrywających się Żydów? Obawiać należało się także sąsiadów, znajomych, a nawet członków rodziny. Polska była bowiem jednym z nielicznych krajów w okupowanej przez Niemców Europie, w którym za ukrywanie Żyda stosowano karę śmierci. Toteż wyzwolenie Przemyśla w maju 1945 r. było zarówno dla Żydówki Lusi Rozen, którą ukrywały panie Gwozdowiczowe, jak i dla nich samych najpiękniejszym dniem.\nNajmłodsze lata pani Helena spędziła na Kresach - w Bursztynie Demianów koło Stanisławowa. Ojciec Jan Gwozdowicz był prezesem miejscowego sądu. Zarabiał bardzo dobrze, dlatego nie pozwolił żonie Matyldzie, nauczycielce, pracować zawodowo. Mieszkali w okazałym dworku kupionym okazyjnie od księżnej Jadwigi z Minejków Jabłonowskiej. Pani Helena odwiedzała pałac księżnej. Tam uczyła się języka francuskiego i gry na fortepianie. Najbliższymi sąsiadami państwa Gwozdowiczów byli Rozenowie. Młodsza siostra pani Heleny - Irena przyjaźniła się z Lusią Rozen. Chodziły do jednej klasy i siedziały w jednej ławce. Także rodzice dziewcząt przyjaźnili się, a ojciec pani Heleny spotykał się z ojcem Lusi, adwokatem, służbowo, w sądzie. Jeszcze przed wojną Jan Gwozdowicz nagle zmarł na atak serca. Wdowa z córkami przeniosła się do rodzinnego Przemyśla. Odwiedzała jednak z dziewczynkami grób męża w Bursztynie.\nW miasteczku przed wojną mieszkało około 2,5 tys. Żydów. Z chwilą wybuchu wojny Niemcy zamknęli ich w getcie. W czerwcu 1941, podczas kolejnych odwiedzin grobu w Bursztynie Matylda Gwozdowicz i jej córki spotkały Lusię Rozen. Ustaliły wówczas, że jeśli Lusia znajdzie się w niebezpieczeństwie, przyjedzie do Przemyśla i otrzyma schronienie w zaprzyjaźnionej rodzinie. - Rodzina Rozenów trafiła do getta - wspomina pani Helena. - Jednego dnia hitlerowcy zabili na oczach Lusi jej dziadków i rodziców, a dwuletnią siostrę Rozę Niemiec zabił, chwytając dziecko za nóżki i uderzając nim o ścianę domu. Lusia uciekła. Miała trochę pieniędzy. Kupiła za nie metrykę urodzenia na nazwisko Józefa Bałda. Była to metryka ukraińskiej dziewczyny wywiezionej na roboty do Rzeszy. Lusia wędrowała do Przemyśla półtora miesiąca. Pewnego listopadowego wieczoru zmoknięta, chora, z wysoką gorączką zapukała do domu pań Gwozdowiczowych. Matylda Gwozdowicz po kąpieli i ubraniu Lusi w rzeczy Ireny umieściła dziewczynę w łóżku i wezwała lekarza. Lusia nie ukrywała się. Sąsiadom i znajomym pani Matylda przedstawiła dziewczynę jako córkę służącej z Bursztyna, którą wywieziono na Syberię. Irena pracowała w Soldatenheimie jako pomywaczka i załatwiła Lusi taką samą pracę w żołnierskim kasynie. - Lusia była śliczną, pełną temperamentu, beztroską dziewczyną, ale nie zdawała sobie sprawy z grożącego jej niebezpieczeństwa - przypomina sobie pani Helena. - Bardzo się o nią bałyśmy, gdy śpiewała w kasynie...\nW dużym mieszkaniu pań Gwozdowiczowych kwaterowali niemieccy oficerowie. Zauważyli, że Lusia nie jest podobna do gospodyni i pozostałych dziewcząt. Gdy stwierdzili: "ona nie jest pani córką", tylko refleks i spokojny, opanowany ton odpowiedzi pani Matyldy potwierdzającej, że jest to krewna wzięta pod opiekę sprawił, że nie doszło do katastrofy. Jak pamięta pani Helena, ten spokój i opanowanie pozwoliły matce wyjść z niejednej opresji i szczęśliwie doczekać końca wojny. Po wyzwoleniu Lusia Rozen wyjechała do krewnych do Francji. Tam skończyła studia prawnicze i wyszła za mąż za Żyda - Leona Freifelda. Razem wyjechali do Izreala. Mieszkają w Tel Awiwie. Mają córkę Irinę, która też już jest mężatką i ma dwoje dzieci - Iris i Orena. - Moja siostra Irena była trzykrotnie w Izraelu i odwiedzała Lusię - mówi pani Helena. - W 1990 roku Lusia z mężem byli też na wycieczce w Polsce i przyjechali do mnie do Gniezna. Pojechałam z nimi do Mieściska na grób mamy, której Lusia tak wiele zawdzięcza. Krótko przedtem młodzież zdemolowała kilkaset nagrobków, w tym grób mamy. Gdy Lusia zobaczyła zniszczenia, po powrocie do domu przysłała pieniądze na nowy nagrobek. Pamięta też o imieninach i dacie śmierci mamy. Przysyła kartki z adnotacją księdza na odwrocie, że przyjął intencję mszalną i odprawi w określonym dniu w Jaffie Mszę Świętą za mamę, a ostatnio także za mojego męża. Pisujemy do siebie na każde święta i często rozmawiamy telefonicznie. To wzruszające usłyszeć głos Lusi, jakby stała obok mnie.\nW roku 1987 Ludwika (Lusia) Freifeld przekazała do Instytutu Pamięci Narodowej Yad Vashem w Jerozolimie prośbę o odznaczenie rodziny Gwozdowiczów medalem "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata". Yad Vashem uznał, że trzy panie - Helena Gwozdowicz-Kowalewska, Irena Gwozdowicz i Matylda Gwozdowicz uratowały życie Lusi z narażeniem własnego i przyznał im odznaczenie oraz dyplom. Na medalu w języku francuskim jest wypisana sentencja: "Kto ratuje jedną duszę, ratuje cały świat". Pani Helena nie lubi jeździć po świecie, dlatego nie udała się do Jerozolimy, natomiast jej siostra Irena podczas pobytu u Ludwiki Freifeld w roku 1988 uczestniczyła w uroczystości związanej z wręczeniem jej medalu i posadziła drzewko oliwne w Alei Sprawiedliwych na Wzgórzach Pamięci Yad Vashem. Brała też udział w uroczystościach religijnych, podczas których wszyscy modlili się za dusze zmarłych. Pani Helena narażała swoje życie, ucząc w czasie okupacji na tajnych kompletach. Uczenie dzieci to jej pasja, która trwa do dziś. Większość czasu, do emerytury w roku 1975, pani Helena przepracowała w Szkole Podstawowej nr 5 w Gnieźnie. Także będąc na emeryturze przez wiele lat, uczyła, a obecnie udziela korepetycji z języka polskiego i z języka rosyjskiego. W maju przed maturą nie zamykały się u niej drzwi. Wielu licealistów szukało pomocy, żeby szczęśliwie zdać egzamin dojrzałości. Także nauczycielki z "piątki" wciąż jeszcze korzystają z pomocy starszej koleżanki i proszą o wskazówki w przygotowaniu scenariuszy szkolnych imprez. Nauczycielka seniorka potwierdza, że zawsze miała łatwość pisania, więc nawet teraz podjęła się napisania autobiografii pt. "Dekady mojego życia". Urodzona w 1916 roku pani Helena nie wygląda na swój wiek. Odmładza ją niespożyta energia emanująca z tej filigranowej osóbki, a także znakomity humor i pogoda ducha.


DYMO LabelWrier (adres zwrotny 25x54mm-500szt), Etykiety - cena i opinie - OleOle!\nDYMO LabelWrier (adres zwrotny 25x54mm-500szt)\nFormat papieru 25 x 54 (mm)\nIlość etykiet w opakowaniu 500 szt.\netykiety DYMO LabelWrier (adres zwrotny 25x54mm-500szt)\nSzerokość etykiety 25 mm\nDługość etykiety 54 mm\nIlość etykiet na arkuszu 500 szt.\nIlość kartek w opakowaniu 1 szt.\nInformacje Białe etykiety w rolkach, pasują do wszystkich drukarek Label Writer.\nPowyższe informacje pochodzą ze strony oleole.pl. W celu przeczytania opinii, pytań i odpowiedzi, promocji i innych informacji dotyczących DYMO LabelWrier (adres zwrotny 25x54mm-500szt), wpisz 406174 w wyszukiwarce oleole.pl.


sobota 24-10-15, czytany: 19229 razy, autor: Sisi,fyla\nTaniec Z Gwiazdami / © KAPiF, mat. prasowe Miniony tydzień przyniósł Ewelinie Lisowskiej dodatkową szansę na otrzymanie Kryształowej Kuli. Piosenkarka i Tomasz Barański wrócili na miejsce kontuzjowanej Anny Cieślik. W dzisiejszym odcinku Ewelina i jej partner mogli cieszyć się immunitetem.\nZobacz wszystkich uczestników 7. edycji Tańca z gwiazdami (ZDJĘCIA)\tZa kogo trzymacie kciuki?\tczytano: 2157 razy\nJak wygląda Dominika Gwit 2 tygodnie po rozpoczęciu treningów do TzG? (INS)\tZdziwicie się.\tczytano: 15367 razy


Niskoemisyjna strefa da pracę całemu regionowi\nPierwsza w Polsce niskoemisyjna strefa ekonomiczna została otwarta w Międzyrzeczu Dolnym w gminie Jasienica. Tylko w przeciągu dwóch lat powstanie tam co najmniej tysiąc miejsc pracy, jeśli strefa w 100 procentach zostanie wykorzystana może się okazać, ze w gminie Jasienica zabraknie rąk do pracy. Zyska na tym cały region. To pierwszy taki obiekt w Polsce.\nJasienicka niskoemisyjna strefa ekonomiczna obejmuje 71 ha. Jest podzielona na działki zaopatrzone w kanalizację deszczową i sanitarną, sieć wodociągową, oświetlenie dróg, a także chodniki. Jasienicka strefa jest przyjazna środowisku. Znaczna część energii, wykorzystywanej przez działające w niej przedsiębiorstwa, pochodzić ma ze źródeł odnawialnych, przede wszystkim z baterii fotowoltaicznych.\nStrefa położona jest w sąsiedztwie kluczowych dla regionu arterii komunikacyjnych: drogi ekspresowej z Bielska-Białej do Cieszyna oraz krajowej "jedynki" z Bielska-Białej do Katowic. To daje możliwości przedsiębiorcom, aby tu w dogodnych warunkach otworzyć swój biznes.\nJak powiedział Janusz Pierzyna, wójt Jasienicy został już rozstrzygnięty przetarg na pierwszą z 23 działek w strefie. - Wygrała go spółka budowlana CMB z Wyrów na Śląsku. Za 2,5 ha zapłaciła ponad 3,2 mln zł. Będą budowali tu halę dla firmy, z którą zamierzają współpracować. W styczniu chcą prowadzić nabór. Pracę znajdzie ok. 300 osób – powiedział wójt.\nJasienicka Niskoemisyjna Strefa Ekonomiczna to złoty interes. Będzie przynosić gminie wpływy z podatków, działających tu przedsiębiorstw. Na ten pomysł wójt wpadł w 2007 roku. Wtedy jednak gmina nie miała nawet terenu na utworzenie takiej strefy. Zakupiła go za 1,3 mln zł. Za 22 mln zł, w większości z funduszy UE, teren został uzbrojony i przygotowany dla kątem inwestorów.\nOkradali automaty do gry Dębowiec - sprawdzają domy\npierzyna niska emisja Jasienica strefa


Meble łazienkowe: szafki pod umywalkę bez sztampy - Ładny Dom - Wnętrza\nTekst: Edyta Jabłońska, zdjęcia: Monika Filipiuk-Obałek, Łukasz Kozyra/Miód Malina Studio, Rafał Lipski, Damian Osak, Sylwester Rejmer, Arkadiusz Ścichocki, Radosław Wojnar, Łukasz Zandecki 06-02-2015 11:15\nMEBLE ŁAZIENKOWE: Zaletą drewna orzechowego jest nie tylko piękne usłojenie, ale też łatwość obróbki, dlatego oprócz szafki zrobiono z niego ramę owalnego lustra. Niestety, nie jest odporne na wilgoć, trzeba je więc dobrze zabezpieczyć lakierem.\nMEBLE ŁAZIENKOWE: Blat pod umywalkę oraz półkę pod nim wykonano z naturalnego łupka. Kolor kamienia dopasowano do położonych na podłodze płytek włoskiego gresu, którego nierówna powierzchnia przypomina właśnie ciosany łupek.\nMEBLE ŁAZIENKOWE: Stylowa szafka dodała tej nowocześnie urządzonej łazience klasycznej elegancji. Ociepliła również czarno-białe wnętrze wykończone 'zimnymi' materiałami: płytkami ceramicznymi, szkłem, stalą.\nMEBLE ŁAZIENKOWE: Blat z pomalowanej i zabezpieczonej lakierem płyty OSB jest wsparty na metalowych nogach (wszystkie elementy można kupić niedrogo w markecie budowlanym). Szafkę zastępują rattanowe kosze.\nProstą konstrukcję z płyty gipsowo-kartonowej obłożono mozaiką z niepolerowanego kamienia brazylijskiego. To znakomity materiał do wykańczania wąskich powierzchni, nie trzeba bowiem przycinać płytek.\nMEBLE ŁAZIENKOWE: Zabudowa pod umywalką wygląda identycznie jak okładzina ściany obok, tymczasem za frontami z płyty meblowej imitującej postarzany stary dąb kryje się pojemna szafka. Blat wraz z umywalką jest zrobiony z konglomeratu.\nMEBLE ŁAZIENKOWE: Blat polakierowanej na biało drewnianej szafki dodatkowo chroni tafla zielonkawego szkła. Odcień ten nie pojawił się tu przypadkowo: dobrano go do barwy nablatowej szklanej umywalki w kształcie misy.\nMEBLE ŁAZIENKOWE: Gładkie fronty podwieszonej zabudowy wykonano z płyty MDF, natomiast blaty szafek wykończono szkłem lacobel. Lakierowane tafle mają równie mocne (wręcz jaskrawe) kolory co umywalka.\nMEBLE ŁAZIENKOWE: Chociaż schowek pod umywalką zajmuje prawie całą długość ściany, nie przytłacza wnętrza. Drewnianej szafce lekkości dodają stalowe nóżki oraz nadwieszony nad nią biały blat.\nMEBLE ŁAZIENKOWE: Umywalkę podpiera fragment drewnianego stołu ze zgrabnymi toczonymi nogami. Użyta tu część mebla została oczyszczona ze starej farby, a następnie pomalowana na ten sam kolor co boazeria z desek.\nMEBLE ŁAZIENKOWE: Ozdobione płyciznami fronty szafki z dwoma umywalkami wyglądają jak drewniane drzwiczki szafek kuchennych, tymczasem zrobiono je z płyty MDF. Zaskakującym dodatkiem są szklane gałki.\nSzafki do łazienki można wykonać z:\nPłyty meblowej. W produkcji płyt MDF i wiórowych przeznaczonych na meble łazienkowe są używane specjalne kleje, które nie rozpuszczają się pod wpływem wody. Dodatkowo materiał ten jest pokrywany lakierem odpornym na wilgoć (np. poliuretanowym). W meblach szczególnie starannie należy zabezpieczyć styk płyt.\nDrewna. W miejscach narażonych na kontakt z wodą najlepiej sprawdzają się gatunki egzotyczne bogate w związki żywiczne i substancje oleiste; należą do nich m.in. tek, iroko, merbau, doussie. Z gatunków rodzimych nadają się dąb, jesion, wiąz. Drewno trzeba zabezpieczyć lakierem, woskiem lub olejem.\nSzkła. Każdy jego rodzaj jest odporny na wodę, ale nie na uszkodzenia mechaniczne. Ten warunek spełnia tzw. szkło bezpieczne, czyli hartowane lub klejone. Jest trwalsze i odporniejsze na uderzenia od zwykłego.\nKamienia. Najczęściej stosuje się granit, trawertyn, marmur (choć ten jest dość kruchy i może się przebarwiać). Należy je zaimpregnować preparatem do kamienia, chroniącym przed działaniem wilgoci, i czynność tę powtarzać co najmniej raz w roku.\nKonglomeratu. Jest wytwarzany z kruszywa kamiennego zespolonego żywicą syntetyczną. Wygląda jak kamień naturalny, ale jest od niego trwalszy.\nPłytek ceramicznych. Najczęściej okłada się nimi zabudowy z płyt gipsowo-kartonowych (do łazienki oraz innych pomieszczeń o podwyższonej wilgotności są przeznaczone płyty w kolorze zielonym). Przestrzenie między płytkami warto wypełnić fugami odpornymi na grzyby i pleśnie.\nMetalu. W łazienkach sprawdzi się stal nierdzewna, aluminium lub miedź.


Na Piaskach żeglowali komandorzy - Sport Ostrów Wielkopolski\nNa Piaskach żeglowali komandorzy\n- Wiatr o sile 5-6 m/s z kierunków południowo-zachodnich w porywach do 14 m/s. Słońce nieśmiało przebijające się przez chmury - takie warunki towarzyszyły regatom żeglarskim zorganizowanym w minioną sobotę na zalewie Piaski-Szczygliczka w Ostrowie.\nByły to regaty o Puchar Komadorów zorganizowane przez ostrowski UKŻ Trawers. Gospodarze okazali się mało gościnni. Ich załoga na czele z prezesem Piotrem Koniarkiem w finale rozgrywanym systemem meczowym pokonała reprezentację Kaliskiego Okręgowego Związku Żeglarskiego. Jak podkreślił Koniarek zwycięstwo nie było by możliwe bez dobrej, damskiej załogi w osobie skarbnika klubu Katarzyny Nawrockiej i sekretarza zarządu Beaty Żebrowskiej-Barna.\nZawody były przeznaczone dla komandorów klubów zrzeszonych w Kaliskim Okręgowym Związku Żeglarskim. Fundatorami zwycięskiej nagrody byli: Uczniowski Klub Żeglarski TRAWERS i Jacht Klubu NORD z Ostrowa, Jacht Klub ORION z Ostrzeszowa, Klubu Sportów Wodnych VEGA LOK z Pleszewa i prezesów Kaliskiego Okręgowego Związku Żeglarskiego. Po zakończonej rywalizacji żeglarze udali się na przygotowany bankiet.


Główna > 2017 > Grudzień > 27 > Uśpieni. Brudne łona (fragm.)\nRozdawanie prezentów to ostatni moment, w którym tego wieczoru dzieci towarzyszą dorosłym. Potem, oglądając telewizję w pokoju obok, porównujemy oswobodzone z tektury zabawki, a kolejne kostki przemyconej w paczkach czekolady z orzechami co i raz wędrują do łakomych ust.\nZ żalem patrzę, jak Salima i Albert kierują się w stronę wyjścia. Szybko podbiegam do schodów.\n— Salima! — krzyczę, wkładając głowę między szczeble balustrady. — Jesteś najpiękniejsza na świecie!\nKobieta zatrzymuje się w progu i posyła mi promienny uśmiech:\n— Ty też jesteś piękna. Musisz tylko w to uwierzyć.\n— Dziecko, nie wychylaj się! — ostrzega przechodząca obok babcia Maria. — Już zapomniałaś, jak Dagmara spadła?\nDrzwi wejściowe zamykają się, a w moich uszach długo jeszcze dźwięczą kojące słowa Salimy. Dopóki nie dociera do nich szydzący śmiech brata.\nTymczasem w salonie rozbrzmiewa głośna muzyka. Zaglądam tam ukradkiem i przez chwilę obserwuję tańczących dorosłych. Przyglądam się ojcu, pożądliwie przesuwającemu dłonie po ciele mamy, a przed oczyma natychmiast przelatuje obraz jej nagich piersi. Smukłe, wypielęgnowane palce taty wędrują coraz niżej, aż w końcu sięgają opiętych krótką spódniczką pośladków matki. Ta nie protestuje, posyłając ojcu rozmarzony uśmiech.\nW moich ustach rozlewa się mdła, nieprzyjemna słodycz, a potworny pisk coraz mocniej przeszywa spocone skronie. Nie zauważam nawet, w którym momencie podbiegam do tańczących i z bezsilności zaczynam mocno szczypać obejmujące ojca ramiona mamy.\n— Zostaw mnie, wariatko! — Matka płonie ze wstydu, znalazłszy się pod obstrzałem spojrzeń pozostałych biesiadników.\nOjciec odciąga mnie od poirytowanej mamy, łapie w pasie i wynosi z pokoju. Tylko zalane słonymi łzami usta wciąż próbują przekrzyczeć dudniącą muzykę:\n— Nie wolno takich rzeczy robić, mamo! Rozumiesz? Nigdy!\nAle matka już tego nie słyszy.


• idę do koleżanki - aniołek, dekoracja prezent\nart-Madam.pldla dzieckalalkiidę do koleżanki - aniołek, dekoracja prezent\nMagosza - Z-masy-solnej lalki\nz masy solnej dziewczynka\nIdę do koleżanki - aniołek\nanioł dekoracja prezent dziewczynka aniołek z-masy-solnej pomarańczowe lalki białe lalki szare lalki\nAniołek z zabawką, zapakowany w celofanowy woreczek.\nWykonany z masy solnej, termicznie utwardzany, malowany, z tyłu zabezpieczony lakierem.\nWielkość, bez zawieszki (sznurek konopny), ok 18-20 cm.\n• Ręczne wykonanie lalki • dla dziecka - lalki • oryginalne dla dziecka • Ręczne wykonanie magosza •\nMalowana lala oliwka. Lalki handmade Oliwka jest cudną laleczką stworzoną dla dzieci, WYSOKOŚĆ ok, 40 cm119,00 zł Anioł pamiątka pierwszej komunii świętej. Lalki handmade Na państwa zamówienie wykonamy ręcznie tego pięknego anioła90,00 zł\nmagosza lalki / dla dziecka:\nPomysł na upominek święta ja i mój brat - aniołki.31,00 zł Pomysł na świąteczny upominek dla mnie i dla ciebie- aniołki. Dekoracje handmade Komplet 2 aniołków, zapakowanych ozdobnie w celofanowy woreczek, termicznie utwardzane31,00 zł\nPomysły na prezenty na święta choinkowo - anioły z masy solnej.69,00 zł Z radością - anioły z masy solnej. Dekoracje pod-choikę Aniołki, pojedynczo zapakowane w celofanowy woreczek, Wykonane z masy solnej, malowane, 8 cm, Zapraszam86,00 zł


wyniki wyborów samorządowych 2018 - Gazeta Prawna - wiadomości, podatki, prawo, biznes i finanse\nArtykuły na temat: "wyniki wyborów samorządowych 2018"\nŚwiętokrzyskie: Krzysztof Obratański nadal burmistrzem Końskich\nKrzysztof Obratański (startujący z własnego komitetu) w drugiej turze wyborów burmistrza Końskich (Świętokrzyskie) uzyskał 64,28 proc. głosów i pozostanie włodarzem miasta – wynika z pełnych danych zamieszczonych przez Państwową Komisję Wyborczą.\nLubelskie: Poseł Wojciech Wilk (PO) burmistrzem Kraśnika\nJarosław Klimaszewski (Platforma Nowoczesna - Koalicja Obywatelska) zwyciężył w II turze wyborów prezydenta Bielska-Białej – podała w protokole bielska Miejska Komisja Wyborcza. Pokonał Przemysława Drabka z Prawa i Sprawiedliwości.\nPodkarpackie: Poseł Wojciech Bakun prezydentem Przemyśla\nKujawsko-Pomorskie: Jacek Żurawski z "Solidarności" burmistrzem Kowalewa Pomorskiego\nSądzę, że obwieszczenie wyników wyborów na wójtów, burmistrzów i prezydentów miast odbędzie się w poniedziałek - poinformował w niedzielę na konferencji prasowej wiceszef PKW Sylwester Marciniak. Dodał, że cisza wyborcza nie będzie przedłużona.\nLiderzy PSL nie mogą być pewni, czy ktoś na dole ich nie zdradzi, tym samym burząc większość opozycji w którymś z sejmików.\nKaczyński: Wielu mieszkańców dużych miast zostało okłamanych, że PiS przygotowuje Polexit\nWielu mieszkańców dużych miast zostało okłamanych, zostało zmanipulowanych i w centrum tej manipulacji jest jedno twierdzenie, że PiS przygotowuje Polexit - powiedział w niedzielę lider PiS Jarosław Kaczyński podczas spotkania wyborczego partii w Radomiu.\nPo przeliczeniu głosów na mandaty widać, że Prawo i Sprawiedliwość jest niekwestionowanym zwycięzcą wyborów samorządowych.


Hokej.Net - Polski napastnik przeniósł się na zaplecze ekstraklasy\nW rozpoczętym niedawno sezonie Bettahar ani razu nie zmieścił się w kadrze meczowej „Kogutów”, które rywalizują w najwyższej klasie rozgrywkowej naszych zachodnich sąsiadów. Wydaje się zatem, że decyzja o wypożyczeniu tego wciąż młodego napastnika o bardzo dobrych warunkach fizycznych, do klubu grającego na zapleczu ligi DEL jest słuszna i zapewni mu niezbędny rytm meczowy, którego brakowało w Iserlohn.\nByły reprezentant polskiej młodzieżówki zna już smak chleba z pieca o nazwie DEL2, bowiem w dwóch poprzednich sezonach zsyłany był przez swój klub właśnie na ten poziom rozgrywkowy. W edycji ligowej 2016/17 po rozegraniu 27 meczów dla Iserlohn przeniósł się do SC Riessersee, gdzie w 8 spotkaniach zaliczył 7 „oczek”. W ubiegłym sezonie już od początku rywalizował w DEL2 w ekipie EC Bad Nauheim, w której wystąpił w 45 spotkaniach fazy zasadniczej, zdobywając 13 punktów i następnie w 5 pojedynkach play-off, które zakończył z golem i asystą na koncie.\nNourredine Bettahar wraca na dobrze sobie znany poziom DEL2 (fot. del-2.org).\nWe wcześniejszych latach rywalizował na trzecim i czwartym poziomie ligowym w Niemczech, a w czasach juniorskich był między innymi zawodnikiem słynnej akademii hokejowej Red Bull Salzburg.\n– Noureddine to kolejny dobry niemiecki gracz, którego możemy powitać w naszych szeregach. Jego styl gry charakteryzuje się dużą walecznością, zarówno przy bandach, jak i przed bramką. Jestem pewny, że jego pozytywna ostrość zostanie dobrze przyjęta przez naszych fanów – powiedział o najnowszym nabytku Alexander Mellitzer, trener „Jastrzębi”.\nBettahar jest synem Algierczyka i Polki. Urodził się w Trewirze i ma zarówno niemieckie, jak i polskie obywatelstwo. W naszym kraju występował w drużynach młodzieżowych MMKS Podhale Nowy Targ, dzięki czemu mógł reprezentować Polskę na arenie międzynarodowej. W 2012 roku był kapitanem reprezentacji do lat 18 na Mistrzostwach Świata dywizji I grupy B w Székesfehérvár. W 5 meczach zaliczył wówczas jedną asystę.\nNowy klub Polaka jak na razie jest w czubie tabeli DEL2. Wygrał obydwa spotkania ligowe, pokonując najpierw u siebie ekipę Crimmitschau Eispiräten 3:2, a następnie odnosząc wyjazdowe zwycięstwo 6:3 w Dreźnie z drużyną Eislöwen. Dziś wieczorem „Jastrzębie” powalczą przed własną publicznością o kolejne punkty z „Tygrysami” z Bayreuth. Miejmy nadzieję, że już z Bettaharem w składzie.\nTagi: Nourredine Bettaharzmiana klubuwypożyczenieIserlohn RoostersHeilbronner Falken


Obraz Europy w polskim dyskursie publicznym [Anna Horolets] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00116 010771 15959485 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Anna Horolets Liczba stron: 327\nISBN: 97883-242-1198-2 Rok wydania: 2013\nKsiążka ta, oparta na analizie prasy z okresu negocjacji akcesyjnych między Polską i Unią Europejską (1998-2002), ukazuje przyczyny trwania i kierunki zmiany mitu centralności Europy w polskim dyskursie publicznym. W tym okresie eurodebata była pragmatycznie skierowana ku bieżącym celom politycznym, jednocześnie będąc debatą o rozwoju i zacofaniu. Korzystając z metod krytycznej analizy dyskursu i interpretacji semiotycznej, autorka demonstruje mechanizmy tworzenia obrazów Europy i Unii Europejskiej, a zarazem definiowania tożsamości polskich przez takie pary opozycji, jak obawy i nadzieje, strach i wstyd albo socjalizm i kapitalizm. Zastosowane w tej książce ujęcie dyskursu jako praktyki społecznej odsłania podwójną rolę prasy. Z jednej strony jest istotnym czynnikiem kształtującym świadomość zbiorową, z drugiej – odzwierciedla najgłębiej zakorzenione w niej mity.\nAnna Horolets OBRAZY EUROPY W POLSKIM DYSKURSIE PUBLICZNYM universitas OBRAZY EUROPY W POLSKIM DYSKURSIE PUBLICZNYM Anna Horolets OBRAZY EUROPY W POLSKIM DYSKURSIE PUBLICZNYM Kraków Publikacja dofinansowana przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego © Copyright by Anna Horolets and Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, Kraków 2006 ISBN 97883-242-1198-2 TAiWPN UNIVERSITAS Redakcja Jolanta Stal Projekt okładki i stron tytułowych Sepielak Na okładce rysunek Rafała Zawistowskiego www.universitas.com.pl Rodzicom i Mężowi 6  WSTĘP Wykaz skrótów Materiały prasowe: – Myśl Polska – Polityka – Rzeczpospolita – Trybuna – Tygodnik Powszechny – Życie MP P Rz T TP Ż Pt. albo pt. – podtytuł Śt. albo śt. – śródtytuł Tak w przypadku dzienników, jak tygodników data jest zaznaczana w sposób DD/MM/RRRR, tj. 12/08/1999 to 12 sierpnia 1999 r. Tytuł jest podany pogrubioną czcionką, podtytuł i autor – zwykłą. Cytaty wydzielo- ne są cudzysłowem. Partie, ugrupowania i ciała polityczne, agendy rządowe: – Akcja Wyborcza „Solidarność” – Europejska Partia Ludowa – Liga Polskich Rodzin – Ministerstwo Spraw Zagranicznych – Platforma Obywatelska – Polskie Stronnictwo Ludowe AWS EPL LPR MSZ PO PSL Piętnastka – kraje Unii Europejskiej (przed 1 maja 2004 r.) SLD SdRP UP UKIE UW – Sojusz Lewicy Demokratycznej (koalicja, od 1999 r. partia) – Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej (do 1999 r.) – Unia Pracy – Urząd Komitetu Integracji Europejskiej – Unia Wolności Inne: CDA ZKDP – krytyczna analiza dyskursu (Critical Discourse Analysis) – Związek Kontroli Dystrybucji Prasy WSTĘP  7 Wstęp 1 maja 2004 roku Polska razem z siedmioma innymi krajami Europy Środkowej i Wschodniej oraz Maltą i greckim Cyprem stała się częścią Unii Europejskiej. Było to rozszerzenie bezprecedensowe nie tylko ze względu na liczbę przystępujących do wspólnoty kra- jów. Unia Europejska poszerzyła się bowiem o osiem krajów post- komunistycznych, które po drugiej wojnie światowej należały do bloku wschodniego. Czy to oznacza, że te kraje nagle stały się Eu- ropą? Czy też, że przywrócono im ich legalne prawo własności do miana „Europejczyków”, z którego byli wywłaszczeni na bez mała pięćdziesiąt lat? Czy debata o miejscu Polski w Europie staje się hi- storią? W wielu polskich miastach w nocy z 30 kwietnia na 1 maja 2004 roku były organizowane uroczystości przypominające nieco świętowanie nadejścia Nowego Roku. Niektóre z nich były zabaw- ne, jak spotkanie niemieckiego trabanta z polską syrenką na jed- nym z mostów, który jest przejściem granicznym między Polską i Niemcami. Inne były bardziej pompatyczne, jak np. rządowe ob- chody w Warszawie. Oprócz emocji oficjalnych i wyreżyserowanych – wyrażonych w przemówieniach głowy państwa i innych wybitnych postaci publicznych, fajerwerkach, muzyce Beethovena i Chopina – wydarzenie to budziło emocje na ulicach i w domach. Będąc w wie- lonarodowym studenckim towarzystwie i patrząc na transmitowaną w telewizji uroczystość, obserwowałam, jak niektórzy moi koledzy 8  WSTĘP z krajów przystępujących do Unii byli wzruszeni, choć niekie- dy próbowali to wzruszenie ukryć. Inni, wydaje się, czuli się tro- chę nieswojo w obecności kolegów, których kraje jeszcze czekają na przyjęcie do Unii. Ci ostatni zaś patrzyli na te obchody z żalem albo ironią. Nie była to apolityczna noc sylwestrowa. Po odliczeniu se- kund, które pozostały Polsce do wejścia do Europy: „...pięć, cztery, trzy…” – na grupę kolegów został rzucony cień nowych podziałów, podziałów sztucznych, a jednocześnie namacalnych nawet w swo- jej umowności. Nie wydaje się, żeby debata o Europie w Polsce nagle zamilkła pod łopotem flagi unijnej na placu Piłsudskiego w Warszawie. Ale oczywiste jest także i to, że pojawią się w niej nowe wątki i treści, po- nieważ debata o miejscu Polski w Europie, od dawna obecna w świa- domości Polaków, wypełnia się konkretną polityczną, gospodarczą i kulturową treścią w zależności od momentu historycznego. Jest to swoiste zwierciadło poszukiwań drogi rozwojowej oraz dążenia do lepszego społeczeństwa. Złożone znaczenie eurodebaty realizuje się w wielu konkretnych historyczno-kulturowych odsłonach tego spo- ru. Każda z nich ma swoje specyficzne cechy, przy czym zachowuje pewną ciągłość z poprzednimi odmianami. W niniejszej książce w centrum uwagi znalazły się wizerunki Eu- ropy w okresie negocjacji akcesyjnych, dotyczących wejścia Polski do Unii Europejskiej (1998–2002). Okres przygotowań do członkostwa, który skończył się w grudniu 2002 r., jest interesujący z kilku po- wodów. Po pierwsze, w roku 1998, kiedy negocjacje zostały oficjal- nie rozpoczęte, najważniejsze decyzje o przyszłym kształcie Polski jako kraju niepodległym i demokratycznym z rynkowym modelem gospodarczym zostały już podjęte. Po drugie, w tym okresie trans- formacja ustrojowa trwała nadal. Ponadto, w latach 1998–2002 cią- gle niedookreślony był geopolityczny wymiar europejskości Polski, tj. członkostwo Polski w UE. Kiedy badanie to znajdowało się w sta- dium planowania (1999–2000), data przystąpienia Polski do Unii nie była jeszcze wiadoma, chociaż samo przystąpienie wydawało się ra- czej nieuniknione. Po trzecie, kulturowy wymiar polskiej europejsko- WSTĘP  9 ści był w tych latach nadal ambiwalentny, gdyż z jednej strony był niezaprzeczalny, z drugiej zaś – stale zależny od innych „twardych” wymiarów. Wszystkie te czynniki złożyły się na fakt, że negocja- cje dotyczące przystąpienia Polski do Unii Europejskiej miały sym- boliczne znaczenie uprawomocnienia polskiego „powinowactwa” europejskiego. W latach 1998–2002 polska prasa budowała różnorodne obrazy Europy, które w dużej mierze były reakcją na specyfikę tego okresu. Przedmiot badań, zawartych w książce, stanowią różne sposoby, w jakie polska prasa w latach 1998–2002 ukazywała Europę. Przy- kładami wizerunków Europy mogą być takie metaforyczne określe- nia, jak „wspólny dom”, „chora Europa” albo „klub dżentelmeński”. Z prasy wybranych zostało sześć czasopism, przedstawiających kon- trastowe opcje polityczne oraz stanowiska światopoglądowe (Myśl Polska, Polityka, Rzeczpospolita, Trybuna, Tygodnik Powszechny i Życie). Sięgnięcie po materiał prasowy wynika z przekonania, że to właśnie prasa odgrywa aktywną rolę w budowaniu publicznego zaintereso- wania problematyką europejską oraz kształtuje wizję Europy w pol- skim społeczeństwie. Prasa jest źródłem nie tylko wiedzy na temat Europy, lecz także medium budującym poprzez dyskurs pewien ro- dzaj powiązań miedzy Europą i Polską. W książce stawiam sobie za cel odpowiedź na trzy pytania. Po pierwsze, jakie są prasowe obrazy Europy? Po drugie, jakie czynni- ki wpływają na powstawanie obrazów Europy w polskiej prasie? Po trzecie, jakie funkcje społeczne i kulturowe pełnią wizerunki Euro- py w polskiej prasie? Przyjmując negocjacje akcesyjne jako ważny czynnik wpływa- jący na kształt obrazów Europy, uważam, że nie były one jednak jedynym bodźcem kreowania tych obrazów w prasie. Zadaniem tej książki jest ustalenie historycznych, społecznych, kulturowych i wewnątrzdyskursywnych czynników, które budują wizerunki Eu- ropy. Istotną funkcją kontrastowych obrazów Europy w polskiej prasie wydaje się być ich uczestnictwo w mechanizmach polityki symbolicznej, działających za pomocą porządkowania tych obra- 10  WSTĘP zów według przeciwstawnych kategorii. Ujawnienie mechanizmów działania polityki symbolicznej za pomocą rozkodowania praso- wych obrazów Europy jest istotną częścią książki. Dążyłam tak- że do ujawnienia „mitycznego”, czy też rytualnego wymiaru wize- runków Europy, lecz mit traktowałam nie tylko w znaczeniu mani- pulacji (R. Barthes), lecz także w znaczeniu mitu założycielskiego (M. Eliade). Prasowe wizerunki Europy mają ponadto kognitywny i emocjonalny wymiar. Analiza prasowych wizerunków Europy jest sposobem zbadania stanu polskiego dyskursu publicznego podczas negocjacji akcesyj- nych, czasu natężonego myślenia zbiorowego o problematyce euro- pejskiej. Unikatowy charakter okresu, w którym pojawiają się obra- zy Europy w polskiej prasie, wzmacnia intensywność oddziaływania i dynamikę wytwarzania tych obrazów. Nagminne czynienie Europy przedmiotem dyskusji i tworzenie jej kontrastowych obrazów przesądza o ważności tej kategorii w pol- skim dyskursie publicznym. Skupiam uwagę na Europie i odróżniam ją od Unii Europejskiej, żeby zbadać mało znany wymiar problema- tyki europejskiej we współczesnej Polsce. Oczywiste na pierwszy rzut oka pojęcie „Europa” przy bliższym spojrzeniu okazuje się skompli- kowane i wielowymiarowe. Złożoność i trwałość historyczna wize- runków Europy przesądza o chęci rozkodowania tego pojęcia i odna- lezieniu jego funkcji społecznych i kulturowych. Centralną ramą teoretyczno-metodologiczną jest analiza dyskur- su, która od jakiegoś czasu zaczęła zdobywać zaufanie także wśród socjologów polskich. Stosowanie tej metody okazało się szczególnie owocne w badaniach tożsamości zbiorowej i dyskursu publicznego w okresie zmian ustrojowych (M. Czyżewski, M. Marody, A. Piotrow- ski, C. Trutkowski). Mam nadzieję, że zastosowanie tej metody na oryginalnym materiale prasowym, mające na celu analizę istotnych, a jednocześnie trudnych do uchwycenia zbiorowych wyobrażeń o Eu- ropie, będzie kontynuacją tej tradycji. Sądzę także, że analiza obra- zów Europy w polskiej prasie posłuży pogłębieniu wiedzy o znacze- niu tej formacji dyskursywnej w polskiej kulturze oraz pozwoli wy- WSTĘP  11 kryć mechanizmy polityki symbolicznej dotyczące cywilizacyjnych dylematów Polski. W ostatnich latach w Polsce powstaje wiele prac naukowych poświęconych tematyce europejskiej. Głównie koncentrują się one jednak na zagadnieniach politycznych, ekonomicznych lub insty- tucjonalnych i prawie wyłącznie odnoszą się do integracji europej- skiej. Takie prace powstają w kilku ośrodkach badawczych, takich jak Centrum Studiów Europejskich Uniwersytetu Warszawskiego, Instytut Europejski w Łodzi, Instytut Spraw Publicznych w War- szawie, oraz w ramach projektu EU-monitoringu Fundacji Frie- dricha Eberta. Natomiast ciągle mało jest prac, które rozważają symboliczne aspekty integracji europejskiej oraz próbują powią- zać problem integracji z szerokim historyczno-kulturowym zna- czeniem polskiej debaty o Europie. Badania w tym kierunku pro- wadzone są na Uniwersytecie Jagiellońskim (Z. Mach, K. Kowalski, D. Niedźwiedzki i in.) i Uniwersytecie Łódzkim (A. Piotrowski i in.). Próbą zastanowienia się nad dyskursywym wymiarem integracji eu- ropejskiej jest praca zbiorowa, będąca wynikiem obrad grupy te- matycznej na XII Ogólnopolskim Zjeździe Socjologicznym w Po- znaniu (Horolets 2006a). Wśród historyków znaczący wkład w stu- dium rozwoju idei Europy w Polsce stanowią prace J. Jedlickiego, K. Pomiana i J. Tazbira. Na świecie, podobnie, prac analizujących symboliczne aspek- ty integracji europejskiej jest mniej, niż tych, które badają instytu- cje, politykę i gospodarkę Unii Europejskiej. Najważniejszy wkład do analizy kulturowych aspektów integracji należy do antropolo- gii politycznej i studiów komunikacji. Interesujące badania świa- domości historycznej nowej Europy, polityki komunikacyjnej al- bo programów edukacyjnych UE pochodzą właśnie z tych dziedzin (M. Abélès, I. Bellier, V. A. Goddard, J. R. Llobera, M. McDonald, C. Shore, T. M. Wilson). Będąc przekona o istotności kulturowego wymiaru integra- cji europejskiej, dążyłam do usystematyzowania wizerunków Euro- py w polskiej prasie oraz stworzenia mapy stanu świadomości i wy- 12  WSTĘP obraźni zbiorowej na temat Europy podczas negocjacji akcesyjnych Polski z Unią Europejską. Możliwość napisania tej książki zawdzięczam pomocy kilku osób i instytucji. Badania tekstów prasowych robiłam, będąc doktorantką Szkoły Nauk Społecznych przy IFiS PAN. Bez stypendium tej instytu- cji praca ta byłaby niewykonalna. Grant promotorski Komitetu Badań Naukowych* pozwolił mi na przeprowadzenie badań, opracowanie wy- ników oraz na udział w kilku konferencjach naukowych, gdzie mogłam omówić wczesne wersje rozdziałów tej książki, otrzymując zawsze cen- ne komentarze. Wydanie książki umożliwiło wsparcie finansowe Ko- mitetu Badań Naukowych oraz wysiłki Wydawnictwa Universitas. Osobą, której zawdzięczam szczególnie wiele i bez której powsta- nie książki nie byłoby możliwe, jest profesor Aldona Jawłowska, pro- motorka mojej rozprawy doktorskiej. Zawsze mogłam liczyć na jej po- moc naukową, jak i czysto ludzką. Jestem jej niewymownie wdzięczna za poświęcony mi czas, za rady, za hojne dzielenie się wiedzą i ciepłem. Uwagi i komentarze recenzentów tej książki, profesor Grażyny Woro- nieckiej oraz profesora Józefa Niżnika, były bardzo pomocne w lep- szym dostrzeżeniu słabości i nieścisłości pracy w jej pierwotnym kształ- cie. Starałam się je uwzględnić, przygotowując książkę do publikacji. Wina za wszystkie niedoskonałości, które w pracy nadal pozostały, leży całkowicie po mojej stronie. Dziękuję także autorom rysunków – An- drzejowi Mleczce oraz Rafałowi Zawistowskiemu – za pozwolenie na wykorzystanie ich prac. Poza słowami wnoszą one wiele do zrozumie- nia obrazów Europy w polskim dyskursie publicznym. Moi rodzice – Galina Melnikova i Stanisław Horolets – choć byli tak daleko, stale wspierali mnie na duchu. Zawdzięczam im o wiele więcej, niż da się wyrazić w słowach. Wyrozumiałość, cierpliwość i nieustająca pomoc mojego męża Bogusława Łakomego są nie do przecenienia. Właś- nie jemu chciałabym podziękować szczególnie mocno i ciepło. * Książka jest wynikiem projektu badawczego, finansowanego ze środków Ko- mitetu Badań Naukowych jako grant promotorski nr 2 H02E 035 25, realizowanego pod kierunkiem prof. Aldony Jawłowskiej przy IFiS PAN. WSTĘP  13  Część pierwsza 14  WSTĘP 1. POCZĄTKI EUROPY JAKO IDEI I JEJ SPRZECZNOŚCI  15 I. Idea Europy Streszczenie: Współczesna debata o Europie nie pojawiła się w Polsce znienacka. Od ponad dwustu lat zajmuje ona ważne miejsce w pol- skim dyskursie publicznym. Zadaniem tego rozdziału jest wytycze- nie najważniejszych cech tej debaty, takich jak jej powiązanie z kwe- stią rozwoju cywilizacyjnego i tendencja do nasilania się w momen- tach kryzysowych. Wielowymiarowy charakter polskiej eurodebaty jest pochodną historycznie uwarunkowanej złożoności pojęcia „Eu- ropa”. Umiejscowienie polskiego sporu o Europę w kręgu innych współczesnych debat, toczących się wokół znaczenia Europy na kon- tynencie i na świecie, pozwala wskazać tak jego cechy specyficzne, jak i uniwersalne. Moim zdaniem, wszystkie debaty o Europie łączy idea centralności Europy. Idea ta niewątpliwie zmienia swój kształt pod wpływem procesów globalnych i wewnątrzeuropejskich. Nie- mniej we współczesnej Polsce (i nie tylko) Europa wciąż stanowi ważny punkt odniesienia. 1. Początki Europy jako idei i jej sprzeczności We współczesnej Polsce Europa pełni rolę pewnego punktu orien- tacyjnego. Polska nie ma jednak monopolu na zwracanie się do Eu- ropy z prośbą o odpowiedź na ważne pytania dziejowe. Tak w krajach Europy Zachodniej, jak i w krajach znajdujących się daleko na obrze- żach europejskiego kontynentu debaty o Europie trwają od ponad dwustu lat. Wszystkie te debaty łączy jeden wspólny rys: idea central- 16  IDEA EUROPY ności Europy. Konteksty polityczne i kulturowe tych debat oraz ich podłoże historyczne różnią się natomiast zasadniczo. Przytoczę tutaj pewną historię z morałem, opowiedzianą przez antropolożkę, zajmującą się Unią Europejską (McDonald 1996). Po- wiada ona, że kwestia historii regularnie była dyskutowana w Euro- pejskim Parlamencie. Stale pojawiającym się wątkiem była potrzeba napisania podręcznika „historii Europy”, tj. historii z punktu widze- nia zjednoczonego kontynentu. Ta potrzeba nie wszystkim człon- kom Parlamentu Europejskiego wydawała się oczywista. Podczas ob- rad poświęconych temu tematowi w 1994 r. jeden z angielskich po- słów spytał ironicznie: „Czy będziemy musieli zmienić nazwę bitwy pod Waterloo?”. Natomiast francuski poseł wykrzyknął gniewnie: „Nie będzie żaden Niemiec uczył mnie historii!” (ibidem: 51). Kilka takich podręczników mimo to powstało (np. Delouche 1992). Ten epizod jest symboliczny, ponieważ podkreśla wagę wymia- ru historycznego w budowaniu tożsamości europejskiej. Jednocze- śnie świadczy on o tym, że potrzeba tworzenia historii na nowo wy- nika ze współczesnych realiów. McDonald ironizuje, że w takich podręcznikach pierwsza i druga wojny światowe zostały nazwane „bratobójczymi”, a światu antycznemu nadano europejskie barwy etniczne i obrócono jego mieszkańców we „wczesnych Europejczy- ków”, którzy widocznie już wtedy dostrzegali, jaką drogą dziejo- wą muszą podążać (op. cit.: 52). Oficjalnie tworzona historia Euro- py – jako opowieść o korzeniach – wywodzi ideę Europy z greckiej demokracji i rzymskiego prawa (ibidem; por. Leonard  1999). Takie podręczniki stają się świadectwem „wynalezionej” historii, wiązania w narracyjną całość faktów i procesów nie wprost powią- zanych ze sobą i nie mających związków przyczynowo-skutkowych. Tworzą one wizerunek Europy spójny ze współczesnymi ideałami demokratycznymi. Ta wersja idei Europy jest obecnie oficjalną hi- storią Unii Europejskiej. Natomiast początki Europy–centrum, tj. Europy w takim znaczeniu, jakie ma współcześnie największe od- działywanie na praktyki polityczne i kulturowe, są znacznie bliższe czasowo i znacznie mniej nobliwe. 1. POCZĄTKI EUROPY JAKO IDEI I JEJ SPRZECZNOŚCI  17 Idea centralności Europy ma swoje początki w czasach wielkich odkryć geograficznych i kolonialnej ekspansji krajów europejskich (XVI–XVII w.) oraz w rewolucji technicznej, która oznaczała przejście do epoki nowoczesności. Idea Europy jako centrum jest nierozłącz- nie związana z nowożytnością, jest napędzana zarówno jej dynami- ką rozwoju, jak i sprzecznościami (por. Hudzik 2002: 5). Centralność Europy jest także nie do pomyślenia bez peryferyjności Innego Eu- ropy, marginalności wszystkiego, co nie europejskie. McGrane pod- kreśla, że tworzenie europejskiego Innego odbywało na kilku płasz- czyznach: religijnej (demoniczny Inny), historiograficznej (Inny ja- ko przodek albo lud prymitywny), oraz pragmatycznej, związanej z rozwojem gospodarczym (McGrane 1989). Właśnie na tej ostatniej płaszczyźnie, według McGrane’a, europejski Inny został określony jako obcy, wobec którego stosowało się całkowicie inną ocenę moral- ną niż wobec Europejczyka. Idea Europy jako centrum – oraz nie-Europy jako peryferii – nie jest abstrakcyjna, gdyż w praktyce powoduje mocny ruch dośrodko- wy (Europa–magnes) oraz budowanie solidnych barier dla tego ruchu (Europa–twierdza). Potwierdzenie idei centralności Europy w prak- tyce przez mechanizmy władzy doprowadziło do uwewnętrznienia i naturalizacji takiej, a nie innej koncepcji Europy. Praktyki dyskur- sywne odegrały w tym niebagatelną rolę. Zanim spróbuję określić, na ile współczesne procesy integracji europejskiej zmieniły ideę Europy– centrum, ważne jest także wyróżnienie specyficznych cech interpre- tacji tej idei w Polsce. 1.1) Początki i rozwój eurodebaty w Polsce Polska eurodebata (terminu „eurodebata”, pożyczonego z pra- cy zbiorowej pod redakcją Leny Kolarskiej-Bobińskiej (1999), uży- wam w odniesieniu do debaty nie tylko o Unii Europejskiej, lecz tak- że o Europie przed i poza Unią) przybrała swój kształt w specyficz- nych warunkach historycznych. Minęło kilka stuleci od momentu, kiedy pytanie „Czy jesteśmy Europejczykami?” stało się tematem de- baty publicznej w Polsce. Jerzy Jedlicki proponuje szukać począt- 18  IDEA EUROPY ków sporu o polskie miejsce w Europie w nadejściu ery moderniza- cji (1988: 11). W Europie Zachodniej okres ten charakteryzował się szybkim rozwojem technicznym i gospodarczym. Jednocześnie od- bywał się proces powstania państw narodowych, który między inny- mi spowodował wyłonienie się tożsamości narodowych (por. Gellner  1991). Pojęcie „Europa”, które często nakładało się z pojęciem „Zachód” bądź „(zachodnia) cywilizacja”, zostało w Polsce metaforą modernizacji i postępu. Kwestia przynależności do Europy podzieli- ła polskie elity na zawziętych przeciwników i gorących zwolenników europejskiego modelu rozwoju. Interpretacja korzeni eurodebaty w Polsce autorstwa Jerzego Je- dlickiego podkreśla cywilizacyjne znaczenie słowa „Europa” (op. cit.). Takie znaczenie jest bardzo często wykorzystywane również we współczesnym dyskursie prasowym. Dlatego uważam tę interpreta- cję za dominujący sposób widzenia Europy w Polsce, który opiera się na opozycji „rozwój/zacofanie”. Wątek Europy–lidera cywilizacyjnego stanowi główną część de- baty o stosunku Polski do Europy, aczkolwiek nie jest jej jedynym te- matem. Inny aspekt polskiej eurodebaty wyodrębnia Janusz Tazbir, zwracając uwagę na kontekst pierwszego pojawienie się słowa „Eu- ropejczyk” w polskim piśmiennictwie (1998). Postuluje on, że sło- wo „Europejczyk”, które po raz pierwszy było użyte w antyturec- kim wierszu, miało znaczenie „chrześcijanin”, co oznacza, że Euro- pa jako samodzielne pojęcie została wytworzona przede wszystkim jako „Europa chrześcijańska”, a więc był to obraz związany z kultu- rą i duchowością. Podsumowując, można stwierdzić, że dwa znacze- nia słowa „Europa” w polskiej eurodebacie – „cywilizacja” i „chrześci- jaństwo” – stanowią dwa bieguny tego wieloznacznego pojęcia. Z jed- nej strony, Europa jest widziana jako źródło duchowości i tradycji kulturowych. Z drugiej – kojarzy się z ideami Oświecenia: rozumem, postępem, prawdą i powszechną emancypacją. Jednocześnie, już na początku rozwoju polskiej eurodebaty te idee były kwestionowane przez część polskich elit, które uważały postępowy model rozwoju za obcy dla Polski i niosący niebezpieczeństwa utraty tradycji. Dwa ob- 1. POCZĄTKI EUROPY JAKO IDEI I JEJ SPRZECZNOŚCI  19 licza Europy – cywilizacyjne i chrześcijańskie – można także porów- nać z podziałem na świecką i świętą koncepcje Europy (Bieńkowska 1998). Najważniejsze w wyróżnieniu świeckich i świętych właściwo- ści Europy wydaje mi się łączenie obu i ciągła obecność mistycznego w racjonalnym i vice versa. Idea Europy jest równocześnie oparta na rozsądku i wierze. Drugą ważną cechą polskiej eurodebaty, którą wskazuje Jerzy Je- dlicki, jest jej tendencja do nasilania się podczas kryzysowych dla polityki lub gospodarki momentów (1988: 27). W czasie rozbiorów spory o polską tożsamość narodową oraz interes narodowy zawiera- ły pojęcie „Europa” jako swoisty punkt odniesienia. Już wtedy pojęcie to było narzędziem argumentacji w debatach politycznych. Tak w ro- ku 1863 po upadku powstania styczniowego przyszłość Polski była kluczowym tematem w prasie. Główni oponenci – Przegląd Tygodnio- wy i Przegląd Katolicki – w rozważaniach o najkorzystniejszej drodze rozwoju Polski określali się odpowiednio jako proeuropejskie i anty- europejskie pisma (Markiewicz 2000: 132–5). Okresy destabilizacji i gospodarczych kryzysów były katalizato- rami dla polskiej eurodebaty, która zawierała zagadnienia zarówno ze sfery polityki i gospodarki, jak i kultury. Podczas rozważań nad hi- storycznym przeznaczeniem Polski oświeceniowa opozycja „postęp/ zacofanie” często występowała w postaci „Zachód/Wschód”, „nowo- czesność/tradycja” albo „pro-/anty-Europa”. Wybór między dwoma nigdy nie był ani łatwy, ani jednoznaczny. Ambiwalentne podejście do procesów modernizacji, pojętych jako przynależność do Europy, jest ciągle obecne w polskiej historii, chociaż pod wpływem zmienia- jących się realiów politycznych polska eurodebata przyjmuje nowe postacie i akcentuje inne wymiary idei Europy. Krzysztof Pomian podkreśla zasadnicze znaczenie granic w budo- waniu idei Europy (Pomian  1992). Granica Europy jest płyn- na i ciągle negocjowana, sam akt określenia granicy jest aktem włą- czenia do albo wyłączenia z „centrum”. Powołując się na wspomnie- nia o powrocie z zesłania na Syberię, Pomian akcentuje względność granic Europy. Dla wracającego z łagrów więźnia przekroczenie gra- 20  IDEA EUROPY nicy między azjatycką a europejską częścią Rosji było przejściem do Europy. Również we współczesnej Europie granice pozostają przed- miotem zatroskania. Pograniczna pozycja Polski ma istotny wpływ na sposoby nazy- wania relacji między Polską i Europą. Nie oznacza to, że Polska leży na jakiejś „rzeczywistej” granicy Europy. Geograficzna Europa sięga Uralu, natomiast do niedawna Polska leżała poza granicami Europy zachodniej, pojmowanej jako Wspólnota – później Unia – Europej- ska. Choć powtarzanie, że granica jest względna, może wydawać się banalne i nie wnoszące nic nowego, ten banał wciąż wskazuje ważny problem, gdyż właśnie wokół granic nadal rozgrywają się największe spory – o tożsamości, historii i prawach. Pograniczna pozycja Pol- ski to znajdowanie się w bezpośrednim sąsiedztwie, ale nie w środku, najważniejszych procesów rozwojowych, które zachodziły na konty- nencie, takich jak ekspansja kolonialna i rewolucja techniczna, a co za tym idzie – modernizacja. Pograniczna pozycja jest pozycją niestabilną, wymagającą stałego wysiłku, potrzebnego do określenia siebie w stosunku do centrum i do wszystkiego poza nim. W przypadku Polski i Europy ten wy- siłek często jest skierowany na próby odcięcia się od Innego Euro- py (Turcy, Rosjanie itd.) i budowania coraz ściślejszych więzi z Eu- ropą–centrum. Równolegle wykształciło się poczucie misji cywili- zacyjnej wobec narodów leżących na wschód od Polski. W książce Europe as an Idea and Identity Heikki Mikkeli, powołując się na róż- ne szesnastowieczne i siedemnastowieczne europejskie i polskie źró- dła, nazywa Polskę z tamtych czasów „peryferią i tarczą obronną Eu- ropy” (Mikkeli 1998: 38). Polska nazywana była przedmurzem Euro- py przez Machiavellego, tę opinię podzielali również Erasmus, Philip Melanchthon i Wojciech Dembolecki (ibidem.). Wynikiem takich poglądów jest przeświadczenie o długu wdzięcz- ności, który Europa ma w stosunku do Polski i o którym powinna pamiętać (a często zapomina, skąd też powtarzający się stale mo- tyw żalu do Europy). Oprócz misji obrony chrześcijańskiej Europy przed azjatyckim, nie-chrześcijańskim Innym Polska także poczu- 1. POCZĄTKI EUROPY JAKO IDEI I JEJ SPRZECZNOŚCI  21 wała się do roli spichlerza Europy (Tazbir 1998). Podkreślenie, że Polska „karmi” Europę w inny sposób, budowało relację współza- leżności między Polską a Europą. Dużo później relacja między Pol- ską a Europą została określona poprzez inną metaforę: Polski jako mostu między Wschodem a Zachodem. Krzysztof Dybciak twier- dzi, że żadna z tych metafor nie przedstawia Polski w korzystnym świetle, ponieważ w obu tych przypadkach Polska jest instrumen- tem, tj. czymś pomocniczym. „Jest przed czym się bronić, ale nie ma czego bronić na poziomie wielkich struktur aksjologiczno-geogra- ficznych” (Dybciak 2002: 22). Ocena tych metafor jako korzystnych bądź niekorzystnych również pochodzi z pewnej hierarchii warto- ści. Samo założenie, że kraj i naród powinny mieć coś do obrony, tj. być środkiem, jest ekstrapolacją idei centralności Europy i pra- gnienia, aby być dokładnie „jak centrum”. Dla mnie w tych metaforach bardziej interesujące jest to, że pod- kreślają one stałą potrzebę zwracania się do Europy jako do punk- tu odniesienia. Są one potwierdzeniem tezy o centralności Europy. Wskazują także na historyczne otoczenie i okoliczności powstania przeświadczenia o wyższości europejskiej cywilizacji nad innymi. W artykule o pięknym tytule „Czy Europejczyk może zostać India- ninem? Filozofia a problem kolonializmu kultury zachodniej” Jan Hudzik pisze, że w rozwoju poczucia wyższości Europy nad resztą świata ważną rolę do odegrania miała filozofia (por. Lambropoulos 1993). Jan Hudzik podkreśla: (...) dyskurs [w znaczeniu „dyskusja” – A.H.] na temat kultury europejskiej, Eu- ropy czy europejskości, a więc pojęć odnoszących się do empirycznej – kultu- rowo i geograficznie – określonej treści, został uwikłany w obowiązujący para- dygmat poznania naukowego cechującego się matematyczną jasnością i wyra- zistością (...) Zderzenie tych dwóch racjonalności – poznania intelektualnego, operującego abstrakcyjnymi, precyzyjnymi pojęciami, oraz empirycznego, do- tyczącego historycznie zmiennej rzeczywistości – jest w ogóle cechą charaktery- styczną nowoczesności, formą napięcia między tym, co jest, a tym, co być powin- no (...) Logika lub może raczej mechanika tego napięcia zamieniała się w obłęd, 22  IDEA EUROPY kiedy kazała upatrywać abstrakcyjnej idei ucieleśnionej w konkretnym kształ- cie rzeczy... Był jeszcze jeden etap rozwoju tegoż rozumu, mianowicie ten, w któ- rym przestał on już w ogóle dostrzegać Europejczyków, widząc w nich po pro- stu ucieleśnienie idealnego człowieczeństwa. Pojęcie Europejczyka zastąpiło po- jęcie człowieka (Hudzik 2002: 5–6). Trzeba zaznaczyć, że identyfikacja europejskości z uniwersalno- ścią, która jest ważnym motywem także w prasowych wizerunkach Europy, nie jest zjawiskiem ogólnoświatowym i dokonała się głów- nie w świecie zachodnim. Jednakże na europejskim kontynencie to właśnie idea uniwersalności wszystkiego, co europejskie, nadal inspi- ruje debaty o tożsamości jednoczącej się Europy, chociaż od daw- na jest przebrzmiała, zdezawuowana i skrytykowana (między inny- mi przez postkolonialną antropologię). Wśród narodów, które są na granicy (od wschodnich Niemców po Rosjan) mocne jest pragnienie udowodnienia własnej europejskości, tj. przynależności do centrum. W tym pragnieniu widoczne jest oddziaływanie Europy–magnesu. Jest to jednak pragnienie gorzkie, ponieważ wywodzi się z głębokie- go wewnętrznego przekonania o tym, że owa europejskość jest oczy- wista, naturalna, niekwestionowana. To przekonanie ściera się z ze- wnętrzną presją definicji politycznych i geopolitycznych, które kwe- stionują tę naturalną przynależność. Presja ta jest wcieleniem idei Europy–twierdzy, idei centrum, do którego przyjmuje się tylko wy- branych. Reakcją na odpychanie często jest tworzenie idei alterna- tywnego centrum i podkreślenie własnej odrębności. Dominująca idea Europy–centrum, polegająca na wykluczeniu, nie mogła nie powodować powstania alternatywnych wizji centrum. Taki- mi alternatywami są idee Słowiańszczyzny, Mitteleuropy albo Europy Środka (Kaute 2001). Charakterystyczne jest, że centra te łączyły w so- bie obszary i narody, które w momencie powstania tych idei były mniej rozwinięte czy dostatnie albo zajmowały podporządkowaną pozycję polityczną, a więc uogólniając, można powiedzieć, że był to kontestują- cy dyskurs wykluczonych przeciwstawny hegemonicznemu dyskurso- wi znajdujących się przy władzy (por. Gramsci [1929–1935] 1991). 2. WSPÓŁCZESNA EUROPA: ZMIANY I CIĄGŁOŚĆ IDEI  23 2. Współczesna Europa: zmiany i ciągłość idei Po drugiej wojnie światowej w Europie i na świecie rozpoczęło się kilka procesów, które miały wpływ na ideę Europy. Najbardziej istotnymi wydają się integracja europejska oraz dekolonizacja. W wy- niku katastrofalnych wydarzeń wojennych i dewastacji Europy po- mysł integracji europejskiej nabrał realnego politycznego i moralne- go sensu, chociaż nie był całkowitą nowością (por. Coudenhove-Ka- lergi 1923). Po pierwsze, tworzenie wspólnej Europy miało chronić kontynent przed autodestrukcją. Po drugie, integracja europejska miała pomóc w odbudowie krajów i naprawie ich gospodarek, które po wojnie były zdewastowane. Stany Zjednoczone od początku tego procesu występowały jako partner i pomocnik w procesie zjednocze- nia Europy. Największym przedsięwzięciem w powojennej Europie było nawiązanie współpracy gospodarczej między niedawnymi prze- ciwnikami, które zostało uwieńczone sukcesem. Plan odbudowy go- spodarek europejskich, znany jako plan Marshalla, był finansowany głównie z amerykańskiego budżetu (Davies  1998). Fakt zaan- gażowania Stanów Zjednoczonych w odbudowę Europy wnosił pew- ne modyfikacje w ideę centralności Europy. Przestawała ona być je- dynym centrum postępu na świecie, a Ameryka powoli stawała się europejskim Innym, choć właściwie była po prostu bardziej energicz- nym wcieleniem idei Europy. Niemniej wyłonienie Ameryki jako alternatywnego centrum nie wyczerpuje znaczenia integracji europejskiej w przebudowie idei Eu- ropy. Innym ważnym wątkiem jest zawarty w integracji zamiar roz- szerzenia Europy, stworzenia obszaru pokoju i dobrobytu na konty- nencie. Jakkolwiek szlachetny, zamiar ten jest również puszką Pando- ry, ponieważ prowadzi ku stałej potrzebie określenia, jakie państwa do tego obszaru należeć powinny, a jakie nie. Rozszerzenie jest więc w pewnym sensie jednocześnie ograniczeniem. Jest ono definicją gra- nic Europy przy pomocy raczej kryteriów ekonomicznych i geopoli- tycznych niż kulturowych czy aspiracyjnych. 24  IDEA EUROPY Dekolonizacja jest drugim procesem, który znacząco zmodyfi- kował ideę Europy i stopniowo doprowadził do kwestionowania uni- wersalności wszystkiego, co europejskie. Inny Europy zaczął doma- gać się prawa równego traktowania. W wyniku napływu imigrantów z byłych kolonii w latach 70. i 80. XX w. byłe metropolie kolonialne, takie jak Anglia i Francja, przekształciły się z kulturowo homoge- nicznych w wielokulturowe społeczeństwa. Granice centrum zaczę- ły być coraz bardziej nieostre. Ponadto, już po odzyskaniu przez by- łe kolonie niepodległości, na rozliczenie z kolonialną przeszłością, w tym także moralne, potrzebne były lata, a trudno mówić o tym, że- by ta kwestia była już współcześnie wyczerpana. Jako trzeci czynnik zmiany idei Europy centrum można wymie- nić rozwinięte na niespotykaną dotąd skalę ruchy społeczne w Eu- ropie i Ameryce (Therborn  1998). W wyniku tych ruchów (lecz także spowolnienia tempa rozwoju gospodarczego w Euro- pie i przegrania pierwszeństwa ekonomicznego z Ameryką) środek ciężkości w określeniu przez Europę własnej odrębności przesunął się w stronę państwa socjalnego, praw mniejszości i praw człowieka, jakości życia, nie zaś sukcesu i rozwoju za wszelką cenę (Leonard  1999). Podsumowując, ogromnie wiele zmieniło się w Europie w ciągu ostatnich sześćdziesięciu lat. Unia Europejska jest nazywana pierw- szą postmodernistyczną strukturą administracyjną (Diez 2001). Na poziomie tożsamości europejskiej także zaszły znaczące zmia- ny. Martin Brusis podkreśla, że tożsamość europejska jest zasadni- czo niejednorodna, połączona z wieloma innymi tożsamościami: lokalną, narodową i globalną (w: Drulak 2001). Luisa Passerini wy- różnia natomiast inny aspekt nowej europejskiej tożsamości jako decydujący: Odgrywanie jednej albo wielu ról na scenie, złożonej z kręgów koncentrycznych – miasta, kraju, Europy, świata – wymaga postawy, która jest ironiczna, co naj- mniej częściowo, w stosunku do przedstawienia i własnej roli w nim. Mieć na- dzieję, że tożsamości przyszłości będą tożsamościami ironii, oznacza przypusz- 2. WSPÓŁCZESNA EUROPA: ZMIANY I CIĄGŁOŚĆ IDEI  25 czenie, że będą one wystarczająco silne, żeby oscylować i zmieniać się i że bę- dą mogły obejść się bez pomocy nieprzenikalności i wykluczenia (...) To także oznacza nadzieję, że będą zawsze pozwalały na wyrażenie ironii w stosunku do siebie samych, jak i do iluzji wielkości i hegemonicznych oczekiwań dawnego podmiotu (Passerini 2002: 208). Z tego cytatu jednocześnie wynika, że ironiczna europejska tożsamość (por. „ironistę” Rorty’ego  1996; Szahaj 1996) jest życzeniem autorki, nie zaś rzeczywistością, którą obserwuje, podobnie jak postmodernizm jest projektem, który nadal prze- grywa z nowoczesnością w sile oddziaływania na praktyki społecz- ne – choć właśnie to stwierdzenie jest przedmiotem wielu sporów w dyskursie publicznym oraz naukowym (por. Szacki 2003: 910– 21; Szahaj 1996). Czy idea Europy–centrum zasadniczo się zmieniła czy stała się nieaktualna? To właśnie kontekst ostatniego największego w histo- rii Unii Europejskiej rozszerzenia przekonuje, że idea centralno- ści Europy nadal jest ważna. Rozziew między oficjalnym dyskur- sem Unii Europejskiej a oficjalnymi dyskursami postsowieckich państw kandydujących (po 1 maja 2004 r. osiem z nich jest już kra- jami członkowskimi) podkreśla dodatkowo aktualność tej idei. Me- taforycznie, jednym chodzi o to, żeby się najeść, drudzy zaś my- ślą o racjonalnym i ekologicznym odżywianiu. Mam na myśli nie tylko sprawy gospodarcze, których miarą jest dobrobyt, ale także sprawy tożsamościowe. Dynamika procesów integracyjnych w Pol- sce jest ilustracją tego, jak różni się pozycja „w środku” od pozy- cji „na pograniczu” albo „obok środka”. Nie oznacza to, że na Pol- skę nie miały wpływu odpowiedzialne za modyfikację idei Euro- py czynniki, o których była mowa wyżej. Nie oznacza to także, że Europa zmieniła się radykalnie. Trzeba natomiast wyraźnie zazna- czyć różnicę dzielącą dyskurs polski od dyskursów europejskich ze względu na jego pograniczną (nadal!) pozycję, z której będzie on powoli wychodził. Na tę pozycję składa się historia, ale także realia lat transformacji. 26  IDEA EUROPY 2.1) Polska eurodebata w okresie transformacji Idealizacja Europy w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej przez opozycję wydaje się sprawą jasną (por. Buchowski 2001). Eu- ropa – szerzej: Zachód – była symbolem wszystkiego, co nie-radziec- kie, nie-zeświecczone i nie-nędzne (Najder 1989). Co więcej, z Eu- ropą były związane nadzieje na niepodległość. Można byłoby więc przypuszczać, że po 1989 roku, kiedy opozycja doszła do władzy, Europa zadomowi się w polskim dyskursie publicznym jako pozy- tywny symbol. Tak jednak się nie stało. Okres zdecydowanego za- chwytu ideą Europy i pozytywnej postawy wobec niej był krótki. Nowe realia społeczne i perspektywy rozwoju szybko skompliko- wały postawy Polaków wobec Europy. Jedną z takich znaczących dla eurodebaty zmian było pojawienie się w dyskursie publicznym perspektywy przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, które prze- kształciło nostalgiczne dążenie do Europy w szereg obaw i nadziei, związanych z przyszłym statusem Polski jako państwa członkow- skiego. Innymi słowy, Europa przeszła ze sfery wyobrażeń do sfe- ry real Politik. Transformacja ustrojowa nałożyła się w Polsce z integracją euro- pejską, co sprawiło, że rozpatrywanie tych dwóch procesów w ode- rwaniu od siebie jest niemożliwe. Między nimi nie ma prostej zależ- ności, ponieważ każdy z tych procesów był spowodowany przyczy- nami historycznymi niezależnymi od siebie. Niemniej wywierają one znaczący wpływ na siebie, będąc połączone w konkretnych okolicz- nościach społeczno-historycznych okresu, który zaczął się w 1989 r. i trwa do chwili obecnej. Polskie prace o wzajemnym oddziaływaniu integracji europejskiej i zmian ustrojowych na poziomach gospodar- czym, politycznym, społecznym i tożsamościowym pokazują złożo- ny charakter tej zależności (Grabowska, Koseła, Szawiel 1998, 2002; Hausner, Marody 1999, 2001; Jasińska-Kania, Marody 2002; Mach, Niedźwiedzki 2001; Mucha 1999; Niżnik 1993; Nowak 2002; Skot- nicka-Illasiewicz 1997, 2000). W politycznym wymiarze, w pewnym sensie podtrzymując wie- loletnią tradycję samoidentyfikacji za pomocą odniesienia do idei 2. WSPÓŁCZESNA EUROPA: ZMIANY I CIĄGŁOŚĆ IDEI  27 Europy, polskie partie i ugrupowania polityczne zaczęły instrumen- talnie wykorzystywać Europę w wewnętrznych rozgrywkach poli- tycznych. Ireneusz Krzemiński uważa, że polaryzacja politycznych stanowisk w eurodebacie była skonstruowana głównie przez media, które chętnie wykorzystywały efektowną rozbieżność między obawa- mi i nadziejami, związanymi z perspektywą przystąpienia Polski do Unii Europejskiej (2001: 57–68). Podział polskich sił politycznych na „eurosceptyków” i „euroentuzjastów” nie oddaje wszystkich szczegó- łów, odróżniających programy polityczne partii reprezentujących ta- kie stanowiska. Tak tożsamość europejska, jak i narodowa Polaków są niejednoznaczne i komplikowane przez wielość dodanych do nich wątków politycznych (Grabowska, Koseła, Szawiel 1998, 2002; Jasiń- ska-Kania, Marody 2002). Materiał prasowy, którego analizę przed- stawię niżej, potwierdza, że postawy te są bardziej złożone, niż mo- że przedstawić dwuczłonowa opozycja pomiędzy „pro” i „anty” eu- ropejskością. W latach 1998–2002 to właśnie przystąpienie Polski do Unii Europejskiej było główną inspiracją do rozważań na temat Europy w dyskursie publicznym. W tym okresie eurodebata była pragma- tycznie skierowana ku aktualnym celom politycznym. Jednocześnie ciągle była to debata o rozwoju i zacofaniu, o tożsamości kulturo- wej i politycznej, stanowiąca jedną z najważniejszych debat ontolo- gicznych. Dlatego budziła ona wiele emocji mimo mało atrakcyjne- go wizerunku Unii Europejskiej jako bezdusznego tworu biurokra- tycznego. Podczas przygotowań do członkostwa w Unii Polska zajmowa- ła podporządkowaną pozycję w stosunku do Unii Europejskiej za- równo w rzeczywistej, jak i w symbolicznej płaszczyźnie, bez wzglę- du na stabilny i nieodwracalny charakter procesu integracyjnego (por. Niżnik 1993). Na poziomie polityki, gospodarki i społeczeń- stwa ta podporządkowana pozycja przejawiała się w konieczności dostosowania się do warunków acquis communautaire i tylko niektó- re szczegóły były pozostawione do negocjowania. Na poziomie sym- bolicznym jednak taka podporządkowana pozycja była kwestiono- 28  IDEA EUROPY wana, również w dyskursie prasowym. Odróżnienie Europy od Unii Europejskiej odnosi się do prób takiego kwestionowania istniejącej równowagi sił. Takie rozróżnienie pozwala postulować, że kraj kan- dydujący należy do Europy, ponieważ podziela jej historię, kulturę i wartości. W tej perspektywie metafory Europy nie tylko służą ja- ko instrument myślowy (por. Horolets 2003a), ale również uczest- niczą w złożonych relacjach między władzą a wiedzą i dyskursem, które były wykryte i zdefiniowane przez Michela Foucaulta (1980; Komendant 1994). Michel Foucault podkreślał także zależność historii od dyskur- su, przeszłości zaś – od jej współczesnych interpretacji (Foucault  1977: 162, 164; por. Terdiman 1993; Troillot 1995). Zabie- gi w polityce symbolicznej dotyczącej Europy polegały na rywali- zacji alternatywnych wizji historii. Proces zmiany obrazów i wersji przeszłości, który zaczął się w roku 1989, można podzielić na etapy. W artykule „Pamięć i zapomnienie po komunizmie” Marek Ziół- kowski (2002) rozróżnia dwa etapy „odbudowy pamięci” w okresie transformacji. Początkowy etap miał na celu odsłonięcie kłamstw i retorycznych manipulacji komunistycznej propagandy. Ten etap, oprócz krytyki upadłego reżimu, przyniósł ze sobą pojawienie się zgeneralizowanej idei polskości: antykomunistycznej, rzymskoka- tolickiej i będącej ofiarą losów historycznych. Natomiast drugi etap odbudowy pamięci skierowany był ku budowaniu bardziej złożonej wizji polskiej historii. W kontekście polskiej eurodebaty przejście od etapu tworzenia monolitycznego obrazu Europy do etapu wy- łonienia się ambiwalentnych i walczących ze sobą wizji Europy jest związane z pojawieniem się rzeczywistej perspektywy przystąpie- nia do Unii Europejskiej. Ta perspektywa przemieniła Europę z wy- śnionego ideału w źródło niepewności, nadziei i obaw. W związ- ku z tym pamięć zbiorowa dotycząca Europy zaczęła być bardziej skomplikowana i niejednoznaczna. Pierwszy etap można nazwać etapem wyidealizowanego wizerunku Europy, w którym Europej- ska Wspólnota Gospodarcza, później Unia Europejska (wymiar po- lityczno-gospodarczy) zlewa się z Europą historyczną i chrześcijań- 2. WSPÓŁCZESNA EUROPA: ZMIANY I CIĄGŁOŚĆ IDEI  29 ską, Europą wysokiej kultury i dziedzictwa humanistycznego (wy- miar idei i wartości). Drugi etap – to rozwarstwienie tego obrazu i pojawienie się rozmaitych, kłócących się ze sobą, kontestujących siebie wzajemnie wizerunków Europy. W latach 1998–2002 szcze- gólnie istotna linia podziału przechodzi między Europą a Unią Eu- ropejską. Te dwa pojęcia są od siebie odróżniane, a niekiedy prze- ciwstawiane w dyskursie publicznym. 30  IDEA EUROPY II. Inspiracje teoretyczne Streszczenie: Rozdział, poświęcony zagadnieniom teoretycznym, składa się z dwóch części. W pierwszej, za pomocą wybranych teorii komunikowania masowego, formułuję moje pojmowanie roli prasy w społeczeństwie i kulturze. Prasa jest przedstawiona nie tylko ja- ko narzędzie przekazu informacji i kształtowania opinii, lecz tak- że jako swoisty rytuał nowoczesności, uczestniczący w budowaniu wspólnot. Ponadto uwzględniona jest ambiwalentna pozycja prasy w okresie przejściowym. Z jednej strony jest ona jedną z instytucji demokratycznych, z drugiej zaś – przed polską prasą stoją wyzwa- nia globalnego świata. W drugiej części rozdziału zaprezentowane jest pojęcie dyskursu, szczególnie – dyskursu prasowego. W formie skrótowej przedstawiam niektóre, moim zdaniem ważne, etapy po- wstawania teorii dyskursu jako subdyscypliny oraz interpretacje pojęcia „dyskurs”. Na końcu drugiej części omówione są kategorie, którymi operuje teoria dyskursu i które zostały zastosowane w ana- lizie materiału prasowego. 1. Media i teorie komunikowania Specyficzne miejsce idei Europy w historii Polski i jej współcze- sne znaczenie polityczne to tylko część tworząca kontekst, na które- go tle możliwa jest analiza i interpretacja obrazów Europy w polskiej prasie. Z mojego punktu widzenia medium przekazu, tj. prasa, sze- rzej – komunikacja masowa – także odgrywają ważną rolę w kształ- 1. MEDIA I TEORIE KOMUNIKOWANIA  31 towaniu tych wizerunków. Media nie tylko są ważnym źródłem infor- macji o kulturze, polityce i społeczeństwie, lecz również instytucja- mi, które wpływają na kształt tych sfer (Bell 1998: 64). Badania komunikacji masowej mają status odrębnej dyscypliny akademickiej od ponad pięćdziesięciu lat, aczkolwiek przez prakty- kujących tę dyscyplinę naukowców stale podkreślany jest jej interdy- scyplinarny charakter (Dobek-Ostrowska 2001: 9). Ważne znaczenie komunikacji we współczesnym świecie sprawia, że jest to prężnie roz- wijająca się dziedzina wiedzy, która często staje się źródłem szerszych teoretycznych spostrzeżeń o właściwościach (po)nowoczesnej kultury i społeczeństwa (np. Habermas 1993; Appadurai  2005). Istnie- je wiele nurtów dotyczących studiów komunikacji. Są to, między inny- mi, analiza dyskursu (van Dijk  2001; Fairclough 1989); struk- turalizm i semiotyczne podejście do komunikacji (Barthes 1970; Eco  1996, 1998); interakcjonizm, który bazuje na dramaturgicznej koncepcji życia społecznego E. Goffmana ( 1981,  2006; por. Woroniecka 1998); nurt determinizmu technicznego (Innis 1950, 1951; McLuhan  2004); obserwacja uczestnicząca (Tuchman 1978; Hannerz 2004); etnometodologia (Garfinkel 1965; R. Turner 1974) i inne. Pierwszy z nich – analiza dyskursu – będzie omówiony bardziej szczegółowo niżej, ponieważ stanowi on podstawy teoretycz- ne i metodologiczne mojej analizy. Przedstawienie pozostałych nato- miast nie mieści się w tematyce tej książki, gdyż nie prowadzi wprost do odpowiedzi na postawione pytania badawcze. Poza tym, istnieje specjalistyczna literatura, poświęcona konceptualizacji rozwoju badań komunikacji masowej jako dziedziny naukowej (Boyd-Barret, New- bold 1995; Conboy 2004; Dobek-Ostrowska 2001; Goban-Klas 1999; Mattelart, Mattelart  2001; McQuail 1994; Zelizer 2004). Celem tego rozdziału jest omówienie pewnych trendów w badaniach nad ko- munikacją, w oparciu o które albo w opozycji do których próbowałam wyjaśnić sens obrazów Europy w polskiej prasie. Niżej przedstawione są takie teorie komunikacji, które pozwalają na optymalne wyekspo- nowanie tak mechanizmów budowania wizerunków Europy, jak i ich znaczeń i miejsca w kulturze.\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Obraz_Europy_w_polskim_dyskursie_publicznym-ebookRO/p38338i95200" target="_blank" title="Obraz Europy w polskim dyskursie publicznym [Anna Horolets] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Obraz Europy w polskim dyskursie publicznym [Anna Horolets] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Bardzo młode gospodynie\nGospodynie z KGW w Koleczkowie wyróżnia średnia wieku. Choć kobiet o wiek pytać nie wypada, mówią, że większość z nich liczy nieco ponad dwadzieścia lat.\n– Aktywnie działa kilka młodych dziewczyn. Starsze koleżanki, członkinie dawnego koła, służą nam wsparciem i radą, ale nie są bezpośrednio zaangażowane w działalność – wyjaśnia Ewelina Zielezińska-Wiśniewska, wiceprzewodnicząca koła.\nUtworzone w 2019 roku koło liczy jedenaście gospodyń. Powstało z inicjatywy Gosi i Klaudii. Podczas spotkania przy kawie ustaliły, że – wzorem koleżanki z sąsiedniej wsi – chciałyby należeć do KGW. Obdzwoniły sąsiadki, zapytały, czy są zainteresowane działalnością w kole. Na odpowiedź nie trzeba było długo czekać.\nZachować lokalną historię od zapomnienia\nKoło we wsi dotychczas istniało tylko na papierze. Od wielu lat było nieaktywne.\n– Pojechałyśmy do przewodniczącej, Oli Osiczko, która wprowadziła nas w arkana. Zaproponowała, że formalnie rozwiąże "stare" koło, a nam przekaże pałeczkę – opowiadają młode gospodynie. – W 2019 roku zarejestrowałyśmy działalność. Przewodniczącą nowego koła została Klaudia Grzelka. Potem poszło już lawinowo. Pojawiał się pomysł za pomysłem.\nZa główny cel dziewczyny obrały integrację rdzennych i napływowych mieszkańców wsi. Tych drugich, jak mówią, jest znacznie więcej. We wsi, usytuowanej niedaleko Trójmiasta, osiedla się coraz więcej przyjezdnych, zaś lokalna tradycja powoli zanika. Zależy im na tym, aby bogata, 600-letnia historia wsi, była pamiętana. Odwiedzają więc seniorów, wypytują o dawne tradycje i opowieści związane z życiem wsi. Dowiedziały się na przykład, że w czasie wojny miejscowa kapliczka została zburzona na rozkaz hitlerowców. Cudem ocalone figurki z kapliczki do dziś znajdują się w prywatnych domach najstarszych koleczkowian. Kobiety zorganizowały wystawę zdjęć poświęconą historycznemu obiektowi. Swoją prezentację planują przekazać kościołowi, aby dotarła do szerszej rzeszy odbiorców.\n– Poruszyłyśmy też zapomniany temat kaszubskich partyzantów – opowiada Ewelina Zielezińska-Wiśniewska. – Dotarłyśmy do naocznych świadków wydarzeń. Takie informacje są na wagę złota. Być może pani Barbara to ostatnia osoba we wsi, która dysponuje taką wiedzą.\nGospodynie bardzo sobie cenią mentalne wsparcie koleżanek z dawnego koła. Podkreślają, że to dzięki ich wiedzy, doświadczeniu, ale i serdeczności, wzbogaciły swoją wiedzę o to, co niemal zapomniane. W ramach niespodzianki, z okazji jubileuszu 25-lecia byłego koła zorganizowały dla nich uroczysty wieczór poprzedzony mszą świętą.\n– Jeśli nie będziemy rozmawiać z seniorami, pytać o to, jak dawniej się żyło, nasza lokalna tradycja zaniknie. Zamierzamy kontynuować tradycję w nieco nowocześniejszym wydaniu – opowiadają dziewczyny z Koleczkowa.\nWianki i różowe trampki to atrybuty dziewczyn z Koleczkowa. – Młodość, która jest naszym atutem, podkreślamy nowoczesnym strojem – mówią\nWyróżniają się poprzez wianki i różowe trampki\n– Początkowo obawiałyśmy się, czy młody wiek nie sprawi, że nie będziemy poważnie traktowane. Naszą pierwszą oficjalną uroczystością były gminne dożynki. Tam wzbudziłyśmy niemałe kontrowersje, szczególnie wśród gospodyń ze stażem. To był dla nas skok na głęboką wodę – wspominają.\nRzeczywiście, przygotowanie stoiska i jadła mogło przyprawić o zawrót głowy sześć początkujących gospodyń. Ale uśmiechnięte, pełne energii dziewczęta w trampkach od razu podbiły serca uczestników i wójta. Z dożynek wróciły z nagrodą.\n– Ludzie dziwili się, że zupełnie nie wpisujemy się w stereotyp koła gospodyń wiejskich – śmieje się Ewelina Zielezińska-Wiśniewska. – Nie jesteśmy sztampowym kołem. Od początku chciałyśmy się wyróżniać, sprawić, by postrzegano KGW jako nowoczesną organizację – mówi z przekonaniem.\nWiosną tego roku zostały wytypowane do reprezentowania gminy Szemud podczas XXI Powiatowego Turnieju KGW w Gniewinie. To był ich debiut. Rozbawiły uczestników skeczem, zaś gotowaną szynką wywalczyły pierwsze miejsce w konkurencji "Tradycyjny produkt mięsny".\n– Przy wsparciu sołtysa i rady sołeckiej próbowałyśmy swoich sił jako organizatorki Dnia Ziemniaka. Ucieszyła nas frekwencja i duże zainteresowanie imprezą, która kiedyś była tu tradycją. Zamierzamy wpisać ją w kalendarz cyklicznych uroczystości – zapewniają.\nW planach mają także kiermasze, festyny, zabawy integracyjne, warsztaty kulinarne dla dzieci. Priorytetem jest organizacja imprez, które zgromadzą jak największą liczbę ludzi.\n– Nasza wieś jest dość nietypowa, ponieważ hoduje się tutaj więcej owiec niż krów. Jak na Podhalu – żartują. – Chciałybyśmy zorganizować dla dzieci spotkanie poświęcone tym zwierzętom, opowiedzieć o specyfice pracy w gospodarstwie.\nPandemia sprawiła, że czasowo musiały zrezygnować z planów. Wierzą, że wkrótce ruszą ze zdwojoną siłą\nPanie nie mają miejsca na spotkania. Najczęściej spotykają się w salonie fryzjerskim jednej z koleżanek. Są już po wstępnych rozmowach z włodarzami gminy. W niedalekiej przyszłości ma powstać obiecana siedziba koła.\n– Fajnie, gdyby dołączyło do nas więcej kobiet. Mamy małe dzieci i bywa, że trudno nam zrealizować czasochłonne projekty, które wymagają dyspozycyjności. Mimo wszystko znajdujemy czas na działalność społeczną – mówi Ewelina Zielezińska-Wiśniewska. – Nasze małe marzenia? Chciałybyśmy, żeby każdy mieszkaniec Koleczkowa, widząc na drodze człowieka, uśmiechnął się i powiedział "dzień dobry". Abyśmy się znali, pomagali sobie, żyli bliżej siebie – wylicza i dodaje: – Kiedy minie pandemia, wypłyniemy na szerokie wody.\nXXI Powiatowy Turniej KGW w Gniewinie\nniesztampowe koło wiejskie