Amare Roma Nasi Romowie. Podręcznik - PDF\nAmare Roma Nasi Romowie. Podręcznik\nDownload "Amare Roma Nasi Romowie. Podręcznik"\n1 Amare Roma Nasi Romowie Podręcznik\n2 Amare Roma Nasi Romowie Podręcznik Od wydawcy Romowie nie posiadali nigdy własnego państwa, nie mieli w związku z tym własnego systemu szkolnictwa, a język romski nie funkcjonował w formie pisemnej. Historii nikt nie spisywał ani nie nauczał, a to ona stanowi zaś fundament tożsamości narodu. Romowie nigdy nie mieli szansy poznawania własnej przeszłości. W rodzinach romskich historia jest pamięcią jednostek, to zbiór opowieści własnego rodu, losy najbliższych. Publikacja ta powstała w ramach projektu Zwykłe szanse dla niezwykłych ludzi i jest ściśle związana z innymi działaniami. Z założenia ma ona pełnić funkcję podręcznika dla Romów, którzy uczą się czytania i pisania. Chcieliśmy, żeby Romowie umiejętności w tej dziedzinie pogłębiali, ucząc się o własnej historii. Poziom trudności tekstów jest różny. Są materiały dziennikarskie, jak i teksty wymagające więcej skupienia. Ciekawostką jest fakt, że publikujemy także baśń napisaną przez miejscowego Roma. Wydawnictwo to kierowane jest nie tylko do romskiej społeczności. W świecie gadziów potomkowie przybyszów znad Gangesu wciąż pozostają nieznani. Intencją autorów i wydawcy jest, by publikacja ta przybliżyła ten tajemniczy lud wszystkim, którzy po nią sięgną. 3\n3 Amare Roma Nasi Romowie Spis treści Podręcznik Od wydawcy Praca zbiorowa pod redakcją Jacka Kunikowskiego Teksty: Irena Kawałek, Jacek Kunikowski, Anna Pisulska, Adam Drogomirecki, Mariusz Suchy Ilustracje: Roman Tryhubczak (rysunki), Jerzy Jakubów (grafiki) Fotografie: Piotr Cybulski, Jacek Kunikowski, Anna Pisulska, Adam Bartosz, Alina Ślusarek, zasoby archiwalne Państwowego Muzeum KL Auschwitz- Birkenau zdjęcia archiwalne z zasobów Deutsches Bundesarchiv, Encyclopedia of the Holocaust, Michael Hanke. Korekta: Izabela Bogucka, Agnieszka Jakubik Skład: Charakter Consulting sp. z o.o. Wydawca: Miejski Ośrodek Kultury w Kowarach Kowary, marzec 2010 Wydawnictwo w ramach projektu Zwykłe szanse dla niezwykłych ludzi jest współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Nr POKL /09 1. Historia Wstęp... 7 Cyganie pochodzenie i związek z Romami Romano drom (Cygańska droga) Cyganie na ziemiach polskich Piotr Rotemberg i jego grupa Cygańscy Królowie Cyganie w Polsce XX wieku Więcej o Romach Porjamos Romowie w PRL-owskiej rzeczywistości Romskie grupy w Polsce Język romski Romskie profesje Romowie w Kowarach Rom czy Cygan Romowie wciąż nieznani Romowie współcześnie Cororo Dni kultury Romane amare Roma Rom idzie do szkoły Wykształcenie zdobywa wciąż niewielu Programy pomocowe Kurs prawa jazdy w nagrodę za naukę Wspomnienia o Romach Romowie w Kowarach Kowarscy artyści i Romowie Opowiadanie\n4 Historia Wstęp Od stuleci Cyganie wzbudzali zainteresowanie, przyciągając uwagę swoją innością. Każdy, nawet dziecko bez problemu odróżni Cygana od nie-cygana. Ciemna cera, włosy, kolor oczu, niekiedy rysy twarzy, ubiór i w końcu inny, niż powszechnie używany język, pozwalają bez trudu odróżnić Cyganów od nie-cyganów. Pojawianie się Cyganów rejestrowali kronikarze w różnych krajach Europy i na innych kontynentach. Cyganie byli bohaterami podań, legend i baśni ludowych; wielu dzieł literackich, szczególnie okresu romantyzmu. Koczowniczy tryb życia, powszechnie kojarzony z wolnością, cygańska muzyka i taniec, nieodłącznie towarzyszące cygańskim taborom, były natchnieniem wielu poetów, malarzy i kompozytorów tamtego okresu. Stali się symbolem swobody, niezależności. To od nich właśnie wywodzi się termin cyganeria. Nazwę tę przyjęły środowiska artystyczne, demonstrujące pogardę dla konwenansów, norm społecznych i materializmu. W kulturze ludowej Cygan pojawił się jako jedna z postaci kolędników. W tradycyjnej szopce bożonarodzeniowej postać Cygana z niedźwiedziem przetrwała do dzisiaj. Motyw cygański przejawia się również i dzisiaj w ludowym malarstwie i rzeźbie, jako wspomnienie minionych lat. 1 Historia Irena Kawałek 6 7\n5 Historia Cyganie pochodzenie i związek z Romami W większości postrzegamy historię jako pisemne świadectwa, budowle i inne materialne dowody dotyczące ważnych wydarzeń i ludzi, którzy mieli wpływ na kształt naszego życia w przeszłości. Romowie i wiele innych grup oraz społeczności istniejących od czasów prehistorycznych po czasy współczesne nie posiadają takich świadectw na swój temat i przez siebie stworzonych. Jednakże z antropologicznego punktu widzenia pojęcie historii ma szersze i głębsze znaczenie. Tym, co sprawia, że ludzie są świadomi swojej rzeczywistości społecznej oraz stają się obserwatorami i twórcami kultury przekazywanej z pokolenia na pokolenie jest tzw. pamięć historyczna. Pamięć ta w społecznościach, które przekazują kulturę ustnie, sięga czasów prehistorycznych. Takim przykładem jest kultura romska, przejawiająca się poprzez podtrzymywanie tradycji i zwyczajów, tworzenie muzyki, taniec, sztuka i rzemiosło. Stanowi to wyraz ich zbiorowej tożsamości i trwałości w czasie. Ważnym jej elementem jest także dzielenie się opowieściami dotyczącymi życia prywatnego oraz tworzenie i odtwarzanie mitów i legend o wspólnym pochodzeniu. Istnieje anegdota o pochodzeniu Cyganów. Otóż, gdy Bóg stworzył Ziemię, a plemię Adama i Ewy ją zaludniło i lud ten po niej się rozproszył Stwórca postanowił podzielić Ziemię między ludzi, by każdy wiedział, gdzie jest jego miejsce. W tym celu polecił wszystkim zgromadzić w jednym miejscu, w wyznaczonym czasie. Gdy ludzie przyszli, podzielił Ziemię między przybyłych nakazując, by o swą ziemię dbali, uprawiali ją i żyli na niej w zgodzie ze współbraćmi. Gdy wszyscy rozeszli się do swoich krain, przywędrowała na miejsce spotkania jeszcze jedna grupa ludzi. Spóźnialskimi okazali się Cyganie. Stwórca oburzony, że nie posłuchali polecenia i nie przybyli w wyznaczonym czasie, nie mając już dla nich ani kawałka Ziemi (bo wszystko już wcześniej podzielił) postanowił, że lud ten będzie wędrować przez obce krainy, głosząc Słowo Boże. Natomiast ludzie zamieszkujący krainy, do których Cyganie zawędrują, będą mieli obowiązek ich przyjąć, dać możliwość utrzymania na postojach, wesprzeć i pozwolić wędrować im dalej. I tak to lud cygański wędruje po Ziemi po dziś dzień bez swojej ojczyzny. Wędrujący Cyganie, określani niekiedy bezpaństwowcami, nie gromadzili materialnych dowodów swej historii. Dlatego też, mimo licznych badań, nie można z całą pewnością ustalić, skąd wywodzą się ich przodkowie i co było powodem rozpoczęcia ich wędrówki. Szlaki wędrówek Cyganów można jedynie odtworzyć na podstawie wpływów w ich języku i kulturze, jaki miały społeczności, wśród których przebywali. Liczne opracowania badaczy problematyki cygańskiej, szczególnie oparte na badaniach ich języka (dialektów), wskazują, że przywędrowali z Indii. Słowo Cyganie w języku polskim oraz w innych językach europejskich: Tsiganes, Zigeune, Cikan, Zinkali, pochodzi z języka greckiego od nazwy bizantyjskiej sekty religijnej wędrującej po terenie Bizancjum Athinganoi, czyli Nietykalni, której tryb życia był bardzo podobny do prowadzonego przez Cyganów (np. wróżbiarstwo). W średniowiecznych kronikach Cyganie zwani byli również Egipcjanami, a nawet jak potwierdzają to zachowane do dzisiaj ówczesne dokumenty Faraonami. Wzięło się to stąd, że Romowie podawali za swą ojczyznę Mały Egipt. W średniowieczu Małym Egiptem nazywano północno-zachodnie regiony Grecji i zachodnią Anatolię w Turcji. Anatolia to należący obecnie do Turcji półwysep w Azji, leżący między Morzem Czarnym, a Zatoką Iskenderun. Powiązanie Cyganów z Egiptem widoczne jest w nazwach jakimi określano ich w Hiszpanii (Gitano dawniej Egyptiano ), Holandii (Egyptier dawniej Gyptenares ), Anglii (Gypsies dawniej Egyptions ), na Bałkanach (Agupti). W niektórych krajach nazwy te są nadal używane (Anglia, kraje Bałkańskie). Cyganom nadawano również nazwy, które wskazywały kraj, z którego przybyli. Francuzi nazywali ich Bohemiens (Czesi), Skandynawowie Tartar lub Tartare (Tatarzy), Holendrzy Heydens (Poganie), Polacy Wołochy /Serbowie (Włosi/ Serbowie). Jednakże najbardziej rozpowszechniona nazwa to Cygan: po francusku Tsigane, bułgarsku i serbsku Ciganin, słoweńsku Cigan, rumuńsku Tigan, grecku Acingan, po polsku i rosyjsku Cygan. Obecnie w Polsce preferuje się używanie nazwy Rom, ze względu na negatywne skojarzenia ze słowem Cygan ( cyganić kraść, oszukiwać). W 1971 roku pod Londynem zorganizowano z inicjatywy kilku organizacji zachodnioeuropejskich I Światowy Kongres Romów. Uczestniczyło w nim 50 przedstawicieli z 14 krajów, w tym wielu nie-romów. Uczestnicy Kongresu ustalili wówczas, że termin Rom jest właściwy na określenie wszystkich Cyganów. W związku z tą decyzją zwrócono się do państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych o uznanie Cyganów za odrębną grupę narodową i nazwanie ich Romami. Współczesne badania wskazują na związek nazwy Rom z nazwą grupy etnicznej pochodzenia indyjskiego, zamieszkującej kraje Bliskiego Wschodu Doma lub Domowie (co oznacza dosłownie w języku domari: ludzie ). Domowie mają bogatą kulturę opartą na muzyce, tańcu, oraz tradycji ustnej, są blisko spokrewnieni 8 9\n6 Historia z europejskimi Romami, środkowoazjatyckimi Luli, Lomami z Armenii oraz indyjską kastą Domba. W ubiegłym wieku Domowie byli powszechnie uważani za bliskowschodnią grupę Romów. Najnowsze badania językoznawcze wykazały jednak liczne różnice pomiędzy językami domari i romskim. Dlatego współcześnie sądzi się, iż grupa ta opuściła Półwysep Indyjski w VI wieku, a więc około 400 lat przed Romami. Z uwagi na podobne brzmienie nazw ludów: Dom, Lom i Rom oraz ich wspólne pochodzenie od indyjskiej kasty Dombów, z którymi łączy ich ponadto podobieństwo tradycyjnie wykonywanych zawodów przypuszcza się, że najprawdopodobniej Domowie, Lomowie, Luli i Romowie stanowią oddzielne fale migracyjne, stanowiące osobne części jednej induskiej społeczności żyjącej poza subkontynentem Indyjskim, prowadzącej podobny tradycyjny tryb życia i wykonującej podobne zawody. Rom w języku romani, czyli w języku cygańskim oznacza: mężczyzna, członek grupy, swój. Nie każdy Cygan jest Romem, gdyż jak podkreśla to prof. Lech Mróz, cyganolog, szef Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego nie są to terminy tożsame, podając jako przykład najbardziej dynamiczną zbiorowość Cyganów w Niemczech, określającą siebie jako Sinti. W Polsce obecnie Cyganów określa się wspólną nazwą Roma. Ponieważ teren Europy zamieszkują Cyganie z różnych grup i oprócz Roma i Sinti są Manusz we Francji, Kale w Hiszpanii i mimo postanowień Kongresu z 1971 roku w krajach tych nazwy te są nadal używane dla zachowania poprawności pojęciowej, opisując historię Romów w minionych wiekach przyjęto najbardziej znaną nazwę tej społeczności Cyganie. Znajduje to również uzasadnienie historyczne, gdyż jak wynika z badań dopiero w XIX wieku rozpowszechniało się pojęcie Rom. W starszych tekstach słowo to niemal nie występuje, a wcześniej najczęściej stosowaną nazwą ludu cygańskiego było słowo Cygan. Romano drom (Cygańska droga) Ostatnie badania prowadzone przez francuskiego naukowca, Roma Marcela Courthiade wskazują, iż wędrówka Cyganów rozpoczęła się w drugim dziesięcioleciu XI wieku, kiedy to jedną z indyjskich stolic Kanaudż nad Gangesem, najechał afgański król Mahmud z Ghazny i wziął w niewolę cały mieszkający tam lud. Gdy państwo Mahmuda rozpadło się, uwolniony lud nie powrócił już nad Ganges, ale rozproszył się po okolicznych ziemiach. Część z nich wyruszyła na zachód. Tak rozpoczęła się wędrówka praprzodków europejskich Cyganów 1. Badania językoznawców wskazują, że szlaki cygańskiej wędrówki do Europy prowadziły przez Persję, Armenię i greckojęzyczne terytorium Bizancjum. Z dokumentów historycznych wynika, że w 1322 roku Cyganie pojawili się na wyspach greckich, a pół wieku później ich liczne grupy dotarły do Bałkanów. Pierwsze grupy Cyganów pojawiły się w krajach Europy Zachodniej w 1417 roku w Niemczech, w 1422 roku we Włoszech, a w 1427 roku we Francji. O tym, że te wędrujące grupy ludzi były grupami cygańskimi, świadczą zachowane w dokumentach ich opisy: wędrowny tryb życia i podróżowanie taborami, wygląd (ciemna cera, włosy), język, obyczaje, stroje. Żadne ze znanych dokumentów z przełomu XIV i XV wieku nie wskazują, by pojawienie się w tym okresie pierwszych Cyganów w Europie było nie akceptowane. Przeciwnie, ich odmienne stroje, uprawianie wróżby, tresura zwierząt i sposób życia spotykały się z wielkim zainteresowaniem. Powszechną była wówczas w Europie opowieść, że lud ten wyszedł z Małego Egiptu, a ich wędrówka związana jest z odbywaną pokutą za grzechy przodków przeciwko wierze chrześcijańskiej. Ponieważ Egipt kojarzył się wówczas bardzo pozytywnie, jako kraina egzotyczna i pełna bogactw Cyganie-wędrowcy-pokutnicy przyjmowani byli przyjaźnie nie tylko w ówczesnych grodach, ale goszczono ich również na dworach szlacheckich, a nawet książęcych. W tym czasie w Europie rozpoczynał się proces istotnych zmian społecznych. Tworzyły się państwa i kształtowało się poczucie przynależności narodowej. Towarzysząca toczącym się wówczas wojnom powszechna bieda, poczucie zagrożenia, nieufność, szczególnie w stosunku do obcych, wzbudzały niechęć do wędrowców, ludzi nieosiadłych, innej wiary, nie posiadających dobytku, o innej obyczajowości kulturowej. Toteż szybko z pielgrzymów wędrujących w celach pokutnych, Cyganie 1 A. Bartosz: Poznajemy historię Romów. Związek Romów Polskich z siedzibą w Szczecinku. Instytut Pamięci i Dziedzictwa Romów oraz Ofiar Holokaustu. Warszawa\n7 Historia Romano drom (cygańska droga) stali się włóczęgami oskarżanymi o kradzieże, rozboje i szpiegostwo. Na tym tle dochodziło do konfliktów między Cyganami a miejscową ludnością. Ponieważ byt prowadzących wędrowne życie Cyganów zależny był od społeczności osiadłych, a ta nie była im przychylna nie mając możliwości zarobku decydowali się na kradzież dla zapewnienia bytu swoim rodzinom. Coraz częstsze konflikty z prawem, skargi osiadłej ludności spowodowały, że zaczęły się pojawiać akty prawne skierowane przeciw Cyganom i innym grupom uprawiającym koczowniczy tryb życia. Już na przełomie XV i XVI wieku większość państw ówczesnej Europy wprowadziła surowe prawodawstwo skierowane przeciw wszystkim osobom prowadzącym wędrowny tryb życia. Niektóre z nich dotyczyły wyłącznie ludu cygańskiego. Na mocy edyktu z roku 1539 wydalono Cyganów z Francji. Podobnie w 1530 wydalono ich z Anglii pod karą więzienia, karę tę zamieniono w 1534 na karę śmierci. Z kolei w ówczesnej Hiszpanii Cyganów poddano pierwszej w ich historii planowanej akcji asymilacyjnej. Działania asymilacyjne nasiliły się w XVIII wieku. W Austrii, Rosji, Hiszpanii wydano dekrety zakazujące Cyganom koczowania, wykonywania tradycyjnych zajęć, używania własnego języka. Odbierano im dzieci, przekazując je Plakat informujący na wychowanie chłopom. Wcześniej, o sprzedaży niewolników traktując wszystkich Cyganów za przestępców, wywożono ich wraz z innym cygańskich, Rumunia 1852 r. skazańcami do nowo zasiedlanych wówczas krajów Ameryki i Afryki, a w późniejszym czasie do Australii. W księstwach naddunajskich począwszy od XVI wieku Cyganie zostali sprowadzeni do roli niewolników, przypisanych do bojarskich, kościelnych lub książęcych majątków. Właściciel miał prawo sprzedawać na licytacji lub darować swoich niewolników pojedynczo albo całymi rodzinami. Cygan bez właściciela uważany był za własność księcia. Wołoski kodeks karny z 1811 stwierdzał, że każdy Cygan rodzi się niewolnikiem. Edykty znoszące niewolnictwo były uchwalane stopniowo. W Mołdawii, na Wołoszczyźnie oraz w całej Rumunii proces ten rozpoczął się dopiero od 1856 roku. Bardziej sprzyjające warunki znaleźli Cyganie w krajach Europy Wschodniej. Na Węgrzech tradycyjnie wykonywane przez nich zawody okazały się przydatne. Epoka licznych wojen oraz rosnących wpływów warstwy szlacheckiej 12 13\n8 Historia Wędrująca rodzina cygańska Źródło: pl.wikipedia.org/wiki/ Tabor_cyganski wykazywała duże zapotrzebowanie na różnego rodzaju usługi związane z metalurgią oraz rozrywką i muzyką. Cygańscy metalurdzy (kowale, kotlarze) byli najbardziej cenionymi specjalistami ze swych dziedzin. Ludową tradycją stało się, że wiejskim kowalem był na ogół Cygan. Uznanie na dworach magnackich i królewskich znalazła również muzyka cygańska i wybitne umiejętności cygańskich muzykantów. W XVIII wieku tamtejsi Cyganie zostali jednak poddani niezwykle brutalnej akcji asymilacyjnej ze strony administracji Habsburgów. Paradoksalnie, wprowadzenie przy okazji wdrażanych reform społeczno-ustrojowych na Węgrzech przez cesarzową Marię Teresę Habsburg ( ) królową Czech i Węgier w roku 1768 i 1773 zarządzeń mających uczynić z Cyganów pełnowartościowych obywateli, zakazujących im wędrownego trybu życia, posługiwania się własnym językiem, zawierania małżeństw, a nawet nakazujące odbieranie Cyganom dzieci i przekazywanie ich na wychowanie normalnym rodzinom stało się przyczyną powstania pierwszej monografii Cyganów. Jej autorem był Samuel Augustini 1 ( ) szlachcic, któremu tytuł szlachecki nadał Cesarz w dowód uznania za prace wokół wiedeńskiego Ogrodu Botanicznego. Augustini był teologiem i matematykiem. Zajmował się geologią, mineralogią, botaniką i historią. Przekonany, że w wyniku reform Marii Teresy Cyganie przestaną istnieć jako odrębna grupa, zgromadził o nich obszerny materiał badawczy, zawarty w 39 tomach, po raz pierwszy wskazujący na ich indyjskie pochodzenie. Tomy te Augustini opublikował w latach , podpisując je abh skrótem nadanego mu przydomka ab Hortis (ogrodnik). Materiał ten został później zawłaszczony i wykorzystany przez niemieckiego uczonego H.M.G. Grellmanna 1 A.Bartosz: Zapomniana monografia o Cyganach w: Pismo Stowarzyszenia Romów w Polsce Dialog- Pfeniben Kwartalnik Nr 1,1999 ( ) w jego rozprawie naukowej o Cyganach. Grellmann przez niemal dwa stulecia uchodził za twórcę tezy o indyjskim pochodzeniu Cyganów, a jego rozprawa stanowiła źródło późniejszych opracowań i badań kolejnych pokoleń cyganologów. Odkrycia, iż odkrywcą indyjskich korzeni Cyganów był Samuel Augustini dokonała Viera Urbancowa słowacka etnografka. Do publikacji jej badań doszło w 1995 roku. Pierwszym polskim uczonym, autorem pierwszej, naukowej publikacji o Cyganach był Tadeusz Czacki ( ) 1. Opublikował on w 1880 roku Tadeusz Czacki ( ) dzieło O literackich i polskich prawach, w którym dostępne mu informacje o tym ludzie zamieścił w przypisie Cyganie. Kolejne jego dzieło poświęcone wyłącznie Cyganom ( O Cyganach ) wydano już po jego śmierci. Innymi polskimi uczonymi badającymi historię i kulturę Cyganów w tamtym okresie, którzy uwzględniali ich indyjskie pochodzenie byli: Ignacy Daniłowicz ( O Cyganach wiadomość historyczna, Wilno 1924), Teodor Narbutt ( Rys Historyczny ludu Cygańskiego 1830)\n9 Historia Cyganie na ziemiach polskich Piotr Rotemberg i jego grupa Pierwsze ślady obecności Cyganów w Polsce pochodzą z 1401 roku z Krakowa oraz z 1405 z Sanoka, co może świadczyć o ich migracji z terenu ówczesnych Węgier. Wydany w 1577 roku przez parlament Rzeszy edykt banicyjny wywołał masową migrację Cyganów na ziemie polskie, tym razem Cyganów niemieckich, dając początek dominującej dziś w kraju grupie Polska Roma. Mimo, że w ówczesnej Polsce wydano kilka ustaw banicyjnych, to nie były one jednak egzekwowane i większość Cyganów przebywających na terenach Polski prowadziła tradycyjny, wędrowniczy tryb życia. Wiedzę na temat losów Cyganów przebywających na terenach Rzeczypospolitej zawdzięczamy badaniom prowadzonym w XVIII wieku. Współcześnie wiedzę o losach Cyganów w okresie XV-XVIII wieku zawdzięczamy wnikliwym badaniom prowadzonym przez prof. Lecha Mroza. W swej książce Dzieje Cyganów- Romów w Rzeczypospolitej XV XVIII opisuje on zdarzenia dotyczące losów Cyganów z tamtego okresu, zamieszczając w swej pracy bogaty materiał źródłowy w postaci fotokopii i dosłownych tłumaczeń zachowanych dokumentów. Największym zbiorem omówionym w tej książce dokumentującym cygańskie losy jest zbiór dotyczący Piotra z Rotenbergu i jego grupy. Jak pisze autor książki 1 zbiór dotyczący Piotra z Rotembergu Filistyna z Małego Egiptu z kompanią, stanowi niemal połowę wszystkich, XVI-wiecznych dokumentów dotyczących Cyganów. Dokumenty te, podobnie jak i inne tworzyli nie-cyganie. Tak więc, pokazują tę społeczność z ich perspektywy. Dlatego tylko w niewielkim zakresie można wnioskować i to pośrednio o stosunku Cyganów do świata niecygańskiego. Nie mniej Piotr i jego grupa w dziejach Cyganów w Polsce są zjawiskiem wyjątkowym. Zbiór obejmuje 25 dokumentów i obejmuje lata Zachowane dokumenty pozwalają prześledzić szlak wędrówki Piotra z Rotembergu i jego grupy na przestrzeni około 20 lat. Przebiegał od morza i Gdańska, po dzisiejszą granicę litewsko-łotewską, a na południu aż po Zbrucz na Ukrainie. Piotr przybył ze swoją grupą na teren Polski prawdopodobnie z Niemiec. W dokumentach zachował się znany już w Europie list wystawiony (rzekomo) przez Karola kardynała Lyonu noszący datę połowy 1507 roku. List ten potwierdza, jakoby grupa ta, jak i inni Cyganie wędrujący wówczas po Europie, byli wychodźcami z Egiptu, a ich wędrówka ma charakter pokuty nałożonej na nich przez papieża za wyrzeczenie się przez ich przodków wiary chrześcijańskiej. W liście tym przytoczona jest treść bulli papieskiej dokumentu wydanego przez papieża Juliusza II. Bulla opowiada powszechnie znaną wówczas w Europie, przytaczaną często przez Cyganów historię, według której w czasach przed panowaniem cesarza Zygmunta, lud ten żył w Egipcie i uwiedziony przez pogan odstąpił od wiary chrześcijańskiej. Cesarz, ulitowawszy się nad ich losem wyzwolił Mały Egipt od pogan. Lud Małego Egiptu, by być przywróconym do wspólnoty chrześcijańskiej, ukorzył się przez papieżem Marcinem III, a ten zdecydował, że przez 70 lat członkowie tego ludu mają pielgrzymować i pokutować w ziemi obcej, gdzie wiara chrześcijańska kwitnie, by bardziej poprawili się w wierze. Papież nakazywał jednocześnie biskupom, przeorom, ludziom duchownym i świeckim, by przyjęli ich i pozwolili wędrować, nie czyniąc okazicielom tejże bulli przeszkód, by otwierano im bramy miast, grzebano na cmentarzach ciała ich zmarłych, a tym, którzy przyjdą Cyganom z pomocą odpuszczone zostaną wszystkie grzechy, jak w roku jubileuszowym mówił ów dokument. W dokumencie zapisano również, że tylko Piotr uprawniony był do sądzenia Cyganów, w czym nie należało mu przeszkadzać, a wręcz go wspomóc. 1 L. Mróz: Dzieje Cyganów-Romów w Rzeczypospolitej XV XVIII. Warszawa\n10 Historia Każdy, kto chciałby temu się przeciwstawić narażał się na ściągnięcie na siebie gniewu Bożego i Apostołów Piotra i Pawła. Następnie podana jest data, kiedy papież Juliusz II, następca Marcina III miał ową bullę wystawić 12 października 1506 roku. Dalej kardynał Lyonu zwraca się do duszpasterzy, powołując się na bullę papieską, by ci gdy pojawi się wymieniony rycerz i jego poddani, pod groźbą ekskomuniki przyjmowali go, pozwolili wiernym dawać im jałmużnę, a każdy kto ich wesprze dostanie czterdzieści dni odpustu. Pismo hierarchy nosi datę 12 sierpnia 1507 roku. Dokument ten, jak wykazały późniejsze badania, był prawdopodobnie falsyfikatem, ale fakt, iż przez wiele lat stanowił podstawę wydawania Cyganom kolejnych listów przewodnich (glejtów) otwierających im bramy miast, klasztorów i dworów, zalecających ich wspieranie w pątniczej wędrówce, dowodzi że musiał on mieć cechy uwiarygodniające jego prawdziwość. Jeżeli omawiany dokument faktycznie był dziełem nieuczciwych Cyganów, to tworząc go wykazali wyjątkową przebiegłość i umiejętne dostosowanie swojej sytuacji do norm obyczajowych i powszechnie uznanych za najwyższe wartości w ówczesnej Europie. Wystawiane na przestrzeni kolejnych lat, na podstawie opisanego dokumentu listy polecające, w coraz większym zakresie zawężały nadane w nim grupie Piotra uprawnienia. Piotr i jego grupa określana jest papieża rzymskiego posłusznymi sługami, Faraonami. Sam Piotr nazywany jest: Filistynem, hrabią z małego Egiptu, co może dowodzić zasobności jego grupy. Zdarzały się określania Piotra: szlachetnym, hetmanem, sławetnym, ale najczęściej starszym albo Cyganem. W używanych określeniach Piotra i jego grupy widoczne jest obniżanie się prestiżu jego i jego grupy. Jeden z ostatnich listów wydany został w 1557 roku. W tym samym roku (w styczniu), Sejm Warszawski zdecydował o wypędzeniu Cyganów z Polski i nie przyjmowaniu ich także w przyszłości. Jak wskazują źródła historyczne, w połowie XVI wieku w Rzeczypospolitej Cyganami zaczęły zajmować się instancje państwowe, co widocznym jest w wydawanych w tamtym okresie aktach prawnych. Polska zajmowała wówczas ważne miejsce w Europie. Podobnie jak w Europie zachodniej próbowano rozwiązać problem ludzi włóczących się i żebraków, w tym Cyganów, wypędzając ich lub rejestrując, legalizując tym samym ich profesje. Jednakże wydawane w tamtym czasie zarządzenia nie były kategorycznie, przynajmniej w stosunku do Cyganów, przestrzegane. Być może wykonywane przez nich zawody związane z metalurgią, hodowlą koni były przyczyną odstępowania i zawieszania (jak np. na Podlasiu) uchwał sejmowych niekorzystnych dla Cyganów. Stosunek władz Rzeczypospolitej oraz właścicieli ziemskich do Cyganów na przestrzeni XVI i XVII wieku zmieniał się i jak można przypuszczać zależał od potrzeb lokalnej ludności, w tym przydatności wykonywanych przez nich profesji, szczególnie w dobie toczących się wojen. Nie tylko Cyganie, ale i inne prowadzące koczowniczy tryb życia grupy, jak np. Tatarzy, posądzani byli o szpiegostwo i ich obecność, szczególnie w okolicach pogranicza, była napiętnowana\n11 Historia Cygańscy Królowie W wieku XVI w całej niemal Europie podejmowano próby uregulowania problemu Cyganów. Najczęściej próbowano ich wysiedlić. Nieskuteczność tych działań zrodziła potrzebę stworzenia instytucji zwierzchnika Cyganów, który byłby łącznikiem między nimi, a władzami i odwrotnie. Sami Cyganie nie uznawali jakiegoś wspólnego zwierzchnictwa nad sobą. W taborach władzę sprawował starszy, zwany po cygańsku ćhibalo (ćhib = język). Ważniejsze sprawy rozstrzygała Rada Starszych. Uwzględniając różnorodność wędrujących grup cygańskich (z różnych części Europy), próby ustanowienia zwierzchnika nad nimi, przy nasilającej się niechęci do tego ludu, były raczej trudne do przeprowadzenia. Pierwsze takie działania podjęto w krajach zachodniej Europy już w 1423 roku, jednakże nigdy nie doszło tam do trwałego wprowadzenia takiego rozwiązania. W przeciwieństwie do krajów zachodnioeuropejskich, przydzielenie zwierzchnika nad Cyganami przez władze krajowe lub panującego było konsekwentnie realizowane w Polsce za czasów Jana Kazimierza ( ), a może nawet wcześniej przez Władysława IV ( ). Tradycja powoływania zwierzchników, zwanych także starszymi, lub królami cygańskimi trwała w Polsce ponad sto lat. Pierwszy dokument nominacyjny pochodzi z 1652 roku i wystawiony był w Warszawie w kancelarii królewskiej. Mówi on o ustanowieniu Matiasza Karolowicza na dożywotni urząd starszeństwa nad wszystkimi Cyganami, znajdującymi się i przybyłymi w przyszłości do Korony i przylegających do Korony państw. Ostatni Plakat informujący o wyborze dokument nominujący Króla Cyganów wydany był w 1780 i koronacji cygańskiego króla roku i dotyczył nominacji Jakuba Znamirowskiego przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pierwotnie przywódcą Cyganów mianowano Cygana, ale wkrótce wprowadzono zasadę mianowania ich zwierzchnikiem szlachcica; niekiedy była to nagroda za zasługi wojenne. Cygańscy zwierzchnicy posiadali prawo sądzenia Cyganów, podporządkowania taborów miejscowemu panu, pobierania od nich podatków. Czasami podobne przywileje nadawali właściciele prywatnych dóbr. W Polsce znana była instytucja cygańskiego króla, powoływanego przez Radziwiłłów w ich dobrach w Nieświeżu. Był to z reguły Cygan, a jego zwierzchnictwo obejmowało określone miasteczka czy włości. Do jego obowiązków należał zarząd nad wszystkimi Cyganami zamieszkującymi podległy rejon, pilnowanie ich sprawowania, zbieranie pogłównego, a także dozorowanie grup, które przybyły z innych terenów, aby nie naruszały praw miejscowych. W zamian ów król i podlegli mu Cyganie zyskiwali opiekę książęcej administracji i gwarancje bezpieczeństwa. Instytucja królów cygańskich istniała do końca XVIII wieku i zanikła wkrótce po utracie przez Polskę niepodległości, ponownie odżyła po I wojnie światowej. Kolejnymi królami ogłaszali się Cyganie z rodu Kwieków należący do grupy Kalderari. Rywalizowali o to stanowisko, mianując się osobiście, ogłaszając się jako jedyni i panujący nad wszystkimi Cyganami. Bywało, że jednocześnie panowało dwóch lub trzech królów, z których każdy uważał się za pełnoprawnego reprezentanta wszystkich Cyganów. Ostatnia publiczna koronacja w Polsce odbyła się w 1937 roku w Warszawie, a koronowanym królem Cyganów został wówczas Janusz Kwiek 1. 1 A. Bartosz:Cyganie Historia i Kultura. Muzeum Okręgowe w Tarnowie\n12 Historia Cyganie w Polsce XX wieku W czasie I wojny światowej ( ) część Cyganów wyemigrowała z Polski uciekając przed frontem w głąb Rosji, docierając do Syberii i Azji Centralnej. Niektórzy powrócili po rewolucji sowieckiej oraz później, po zakończeniu II wojny światowej. Część z nich wyjechała później do Europy zachodniej. W tym kierunku wyemigrowały w roku 1980 i po 1985 następne, liczne grupy Cyganów, szczególnie do Anglii i Szwecji. W końcu 1990 r. rozpoczęła się kolejna migracja Cyganów Cyganów rumuńskich, którzy kierując się do krajów zachodnich, zatrzymują się na terenie Polski. Niektóre z rumuńskich grup traktują Polskę jako kolejny etap dłuższego postoju. XX wiek przyniósł polskim Cyganom-Romom dwie tragedie: rozpoczętą w 1940 roku masową eksterminację Cyganów przez III Rzeszę i zatrzymanie taborów w 1964 roku. Pierwszą tragedią był holokaust romski, nazywany przez Romów Porrajmos, co oznacza w języku romani pochłonięcie, zniszczenie. Hitlerowskie Ustawy Norymberskie kwalifikowały Cyganów, podobnie jak Żydów, do wyniszczenia. Ponieważ nie znana była przed wybuchem II wojny światowej liczba Romów zamieszkałych na terenie Europy trudno jest określić jakie straty w swojej liczebności ponieśli. W przybliżeniu szacuje się, że wymordowanych zostało od 300 do 500 tysięcy Cyganów, co stanowiło prawdopodobnie połowę ówczesnej populacji cygańskiej w Europie. Na kilka lat przed masowymi akcjami eksterminacyjnymi sporządzono w Niemczech rejestry Cyganów i osób z domieszką krwi cygańskiej. W lecie 1940 r. do obozów zorganizowanych na terenie okupowanej Polski trafiły pierwsze transporty Cyganów z Niemiec. W następnych latach do Oświęcimia, Treblinki, Majdanka i innych obozów zwożono Cyganów z okupowanych krajów zachodnich, a także z Węgier, Rumunii i krajów bałkańskich. Przejściowo Cyganów tych zamykano w gettach wraz z Żydami. W innych krajach, gdzie panowali faszyści, organizowano obozy śmierci na miejscu. Cyganów z terenu Polski i Ukrainy na ogół mordowano na miejscu, rozstrzeliwując całe tabory i osady. Nie podejmowano prób transportu miejscowych Cyganów do obozów, gdyż często stawiali oni czynny opór, a znając teren i język, łatwiej udawało im się schronić po ucieczce. Cyganie, którzy przeżyli niemieckie prześladowania, znów wyruszyli na wędrówkę. Nie wiadomo ilu Cyganów przetrwało wojnę; szacuje się, że w powojennych granicach Polski żyło ich około 20 tysięcy. Drugą tragedią, traktowaną przez Romów polskich jako przełomowy moment w ich historii, było przymusowe ich osiedlenie i przymuszenie do stałej pracy. W 1952 r. wydano uchwałę Prezydium Rządu zatytułowaną O pomocy ludności cygańskiej przy przechodzeniu na osiadły tryb życia. Zobowiązano w niej wszystkie organy władzy terenowej do zajęcia się Cyganami. Działania te nie przyniosły spodziewanych efektów. Na nowo zasiedlonych ziemiach zachodnich zamieszkało niewiele cygańskich rodzin, głównie byli to jednak z dawna osiedli Cyganie Karpaccy. Inni zgłaszali chęć zaniechania wędrówki jesienią, a wiosną wyruszali ponownie w drogę. Na wiosnę 1964 roku ostatecznie zakazano Cyganom wędrować. Zobowiązano ich do osiedlenia się w miejscu, gdzie zastała ich ostatnia zima, posiadania dowodu osobistego, odbywania służby wojskowej dzieci romskie objęto obowiązkiem szkolnym. Na miejscach tradycyjnych cygańskich zimowisk wybudowano baraki, innym przydzielono tymczasowe mieszkania. Jeszcze przez długie lata unieruchomione wozy towarzyszyły mieszkającym w domach Cyganom. Dla wielu głównie starszych ludzi, przymusowe osiedlenie było nieszczęściem. Nie przystawało do zasad ich życia, ich rromanipen. Liczba rodzin żyjących w taborach radykalnie spadała. O ile w 1964 roku wynosiła 1.146, to już w 1970 zmniejszyła się do nieco ponad 200. W 1976 wędrowało już tylko kilka taborów. 1 Dodatkowym powodem wymuszającym na Romach, ale również i innych obywatelach powojennej Polski, prowadzenie osiadłego trybu życia, były przepisy wprowadzające tzw. nakazy pracy, połączone z zakazem zmiany miejsca pracy. 2 Pierwsze wprowadzone ustawą z 1950 roku nakazujące obywatelom PRL podjęcie pracy w zawodach szczególnie ważnych dla gospodarki uspołecznionej stały się podstawą do kierowania wielu Romów, szczególnie trudniących się kotlarstwem, do pracy przy budowie m.in. Nowej Huty k/krakowa. Wielu z nich mieszka tam do dzisiaj. Region ten (obecnie województwo małopolskie) zajmuje pierwsze miejsce w liczebności zamieszkałych tam Romów. Romowie nie przystosowani do osiadłego trybu życia, ograniczani w zachowaniu swych tradycji i utrzymywaniu kontaktów z rodzinami zamieszkałymi w innych rejonach Polski i za granicą z trudem odnajdywali się w nowej sytuacji. Niechęć ze strony otoczenia, w którym byli osiedlani, wchodzenie w konflikt z ówczesnym prawem z powodu unikania stałej pracy i nie posyłania dzieci do szkół, w większości analfabeci przez wiele lat pozostawali na marginesie życia społecznego. 1 P. Krzyżanowski, G. Pytlak, L. Bończuk: Cyganie Mity i Fakty, Gorzów Wielkopolski, Stowarzyszenie Twórców i Przyjaciół Kultury Cygańskiej im. Bronisławy Wajs Papuszy,\n13 Więcej o Romach Porjamos Przemieszczaliśmy się taborem, wędrując z miejsca na miejsce przez gościńce i ostępy, od wiosny do jesieni obozowiska w lesie i nad wodą rozbrzmiewały dziecięcą radością, tętniło życiem. Postrzegano moich współplemieńców i radę starszych, bezpośrednich potomków Ariów, jako obcych etnicznie, mimo, że byliśmy bardziej aryjscy niż nasi oprawcy, to oni nadali nam cech podrzędnych i przeznaczyli do likwidacji. Mieliśmy się stać jak zetlałe płótno, nim wypłowiało, było fałdzistą spódnicą, chustą o jaskrawej barwie, co przemieniło się w pył i użyźniło pole, na którym Himmler po wizytacji zbierał kwiatki, korzystając z pomocy esesmanów, bo był chorowity. Bronisława Wajs Naziści skazali Cyganów, podobnie jak Żydów, na całkowitą zagładę. Plan realizowany był z niemiecką precyzją. Do obozów śmierci jeździły pociągi ze wszystkich okupowanych krajów, na terenie których żyli potomkowie przybyszy z Indii. Symbolem zagłady stał się obóz Auschwitz-Birkenau II. Cyganie ginęli nie tylko w komorach gazowych, dzieci poddawane były tzw. eksperymentom medycznym, wielu zostało rozstrzelanych w miejscu schwytania. 2 Więcej o Romach Jacek Kunikowski Zagłada narodu cygańskiego często nazywana jest zapomnianym holokaustem. Nie uczy się o nim w szkołach, media wspominają o nim jedynie podczas obchodów rocznicowych. Przez wiele lat tematyką tą zajmowali się jedynie cyganolodzy oraz historycy badający zbrodnie hitlerowskie. Ocaleni z pożogi wojennej Cyganie nie gromadzili świadectw zbrodni, nie domagali się ukarania winnych i nie zdawali sobie nawet sprawy ze skali zagłady. Pamięć o ofiarach zachowała się co najwyżej w rodzinnych opowieściach, dotyczyła losów jednostek, a nie całego narodu. Skala zbrodni nie została poznana do dziś, pewnie nie uda się tego zrobić już nigdy\n14 Więcej o Romach Dwa lata po dojściu nazistów do władzy uchwalone zostały okryte złą sławą Ustawy norymberskie (Nürnberger Gesetze), które sklasyfikowały Cyganów, podobnie jak Żydów, jako element zagrażający czystości rasy aryjskiej. Na mocy tych dokumentów między innymi Cyganie znaleźli się poza marginesem społeczeństwa. Na początku nie odczuwali oni zbyt dokuczliwie skutków nowych praw. Cyganie byli stosunkowo nieliczną grupą, nie zajmowali w przeciwieństwie do Żydów ważnych stanowisk, nie posiadali majątków, które państwo mogłoby konfiskować. Naziści nie mieli w swych szeregach specjalistów od spraw cygańskich. Mimo to uchwalone 15 września 1935 roku ustawy są zwiastunem zbliżającej się zagłady. Dla teoretyków nazizmu Cyganie stanowili pewien problem. Z rasowego punktu widzenia byli bardziej aryjscy niż sami Niemcy. Nawet Alfred Rosenberg, twórca pseudonaukowych teorii rasistowskich, zachwycał się czystością rasową Cyganów. W sukurs nazistom przyszła nauka. Udało się udowodnić, że Cyganie są grupą aspołeczną ze skłonnością do wrodzonej przestępczości. Mimo aryjskiej krwi doprowadzili oni do degeneracji swojej rasy poprzez styl życia. Ta opinia pozwoliła na wyciągnięcie przez hitlerowców prostego wniosku: Cyganów trzeba wyeliminować ze zdrowego społeczeństwa. Ta eliminacja miała mieć charakter fizyczny i precyzyjny. Przygotowania do zagłady Deportacja ludności cygańskiej z terenów okupowanej Austrii Źródło: Deutsches Bundesarchiv Rok po uchwaleniu Ustaw Norymberskich dr Robert Ritter przyrzekł zwierzchnikowi policji III Rzeszy Heinrichowi Himmlerowi daleko idącą pomoc Określenie Aryjczycy jest określeniem ludności zamieszkującej tereny obecnego Iranu. Kontynuując prace nad budową swojej ideologi w oparciu o prace Gobineau oraz innych pisarzy, naziści określili ludy północne jako wojowników, którzy w późniejszych latach osiedlali się na terenach południowych docierając do Indii. Liderzy nazistowscy określali Niemców jako plemię wojowników spokrewnionych z wojownikami z północny. Nazistowscy przywódcy byli zwolennikami takich wierzeń jak hinduistyczny Wedyzm czy aryjski Zaratusztrianizm. Obie religie zostały założone w czasie, kiedy w Europie dominowało pogaństwo, a aryjskie religie były uważane za spełniające ideologiczne kryteria, których naziści oczekiwali od statusu religii. Źródło w załatwieniu kwestii cygańskiej. Ritter, mając pełne poparcie nazistów, powołał do życia dwie instytucje: Instytut Badania Problemów Dziedziczności oraz Instytut Kryminologiczno-Biologiczny przy Państwowym Urzędzie Zdrowia i przy Urzędzie do Spraw Bezpieczeństwa Rzeszy. Służący idei nazizmu naukowcy ewidencjonowali ludność cygańską na terenie ówczesnych Niemiec. Wielką pomocą dla Rittera okazała się dr Ewa Justin. Wspólnie sporządzili tabelę, która określała stopnie cygańskości. Wkrótce stała się ona kryterium stanowiącym o tym, kto ma prawo żyć w totalitarnym państwie. Wystarczyło mieć wśród przodków cygańskiego dziadka lub babcię, by zostać skazanym na zagładę. Na mocy wspomnianych już Ustaw Norymberskich państwo wyciągało pomocną dłoń dla szanujących czystość rasową Niemców, poprzez ułatwianie rozwodów z Cyganami, Żydami czy czarnoskórymi. Dzieci z takich związków nie miały już praw do życia. Jeszcze przed wybuchem wojny Ewa Justin zaleciła sterylizację wszystkich mężczyzn z domieszką cygańskiej krwi. Dla asystentki Rittera był to temat pracy doktorskiej. Rodzina i dzieci są dla Romów wartością najwyższą, była to więc szykana dotkliwa. Naziści działali nie tylko metodami naukowymi, ale i administracyjnymi. Z polecenia Himmlera stworzyli przy Państwowej Policji Kryminalnej specgrupę, zajmującą się prowadzeniem szczegółowej kartoteki Cyganów przebywających na terenie Niemiec. Osoby, u których stwierdzono obecność cygańskiej krwi w żyłach, otrzymywały nowe dowody tożsamości\n15 Więcej o Romach Pierwszy obóz Od 1936 roku do obozu koncentracyjnego w Dachau zaczęły trafiać pierwsze grupy Cyganów z terenu Niemiec. Precyzyjnie prowadzone policyjne kartoteki okazały się bardzo przydatne przy kwalifikowaniu ludzi, którzy ze względu na swoją inność byli wysyłani do miejsc odosobnienia. Pierwszymi cygańskimi więźniami byli głównie obywatele posiadający własne warsztaty i jakiś majątek, który był konfiskowany przez Trzecią Rzeszę. Po wcieleniu do państwa niemieckiego Austrii za drutami Dachau pojawili się Cyganie z tego kraju. Cyganie za drutami obozu Dachau był pierwszym nazistowskim obozem koncentracyjnym. Na jego wzór budowano później pozostałe. Został założony decyzją Heinricha Himmlera z 21 marca 1933 roku. Utworzenie obozu miało na celu izolowanie politycznych przeciwników reżimu hitlerowskiego, duchownych i Żydów. Od 1938 r. w KL Dachau szkolono członków załóg innych niemieckich obozów koncentracyjnych. Po wybuchu II Wojny Światowej naziści akcję prześladowania Cyganów rozszerzyli na okupowane przez siebie tereny. Do utworzonej na ziemiach polskich Generalnej Guberni byli przesiedlani Cyganie z oczyszczanych rasowo Niemiec. Powrót groził w najlepszym wypadku sterylizacją. W 1939 roku Niemcy nie stworzyli jeszcze odpowiedniej ilości obozów zagłady. Skupianie Cyganów na terenie Guberni ułatwiło ich późniejsze schwytanie. Getto w getcie Źródło Pierwszym miejscem masowej kaźni było łódzkie getto. Pierwszy transport nadszedł 5 listopada 1941 roku, następne w kolejnych dniach. W każdym było około tysiąca Cyganów, głównie z Austrii. Przybyłych osadzono w wydzielonej strefie żydowskiej dzielnicy, za zasiekami z drutu kolczastego. Było to getto w getcie. Z 5000 ludzi większość została zagazowana w komorach śmierci. Cyganie do Łodzi byli przewożeni całymi rodzinami, większość ofiar to dzieci. Duża część osadzonych w getcie zmarła na skutek chorób, głównie tyfusu plamistego, który dziesiątkował więźniów. Wielu z nich zostało zamordowanych podczas przesłuchań. Żydowscy grabarze, którzy chowali zmarłych na łódzkim cmentarzu twierdzili, Źródło: Encyclopedia of the Holocaust że u dużej grupy zmarłych widać było ślady na szyi świadczące o śmierci wskutek powieszenia. Niewiele zachowało się informacji o losie osadzonych w łódzkim getcie. Cyganie zostali wymordowani, podobny los spotkał żydowskich grabarzy. Świadkami historii zostali nieliczni grabarze i dokumentacja prowadzona przez oprawców. Do Łodzi trafiali w dużej części przedstawiciele szczepu Kełderaszów i Lowari. To stosunkowo zamożne grupy. Naziści odbierali im kosztowności. Jak wynika z niemieckiej dokumentacji, niektórzy mieli przy sobie złoto, cenne kamienie. Miały one pomóc w przeżyciu ciężkich chwil, wzbogaciły skarbiec Trzeciej Rzeszy. Zdolni do pracy byli zatrudniani w zakładach ślusarskich, kotlarskich. Uzbrojone oddziały szalejących morderców wtargnęły do bloków. Krwiożerczy jak wilki zaczęli niemiłosiernie tłuc Cyganów, słabych mężczyzn i płaczące kobiety, wyrywać krzyczące z przerażenia dzieci z rąk dorosłych i rzucać je na podstawione ciężarówki, aby zmusić dorosłych do wchodzenia na platformy samochodów. Cyganie próbowali się bronić, esesmani szarpali ich pośród straszliwego wrzasku, ordynarnych przekleństw i wyzwisk; walili Cyganów na oślep kolbami, ciężkimi kijami, batogami i wpychali ich na auta. Dookoła pilnowali tłumu wrzeszczący blokowi. Było to prawdziwe piekło. dr Rudolf Vitek relacja pochodzi z Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenaul 28 29\n16 Więcej o Romach Dr Robert Ritter z policjantem podczas prowadzenia ewidencji Cyganów Źródło: Deutsches Bundesarchiv Getto cygańskie w Łodzi istniało bardzo krótko. W styczniu 1942 roku Niemcy przystąpili do jego likwidacji. Przyczyniła się do tego epidemia tyfusu plamistego, który mógł zagrażać też nazistom. Cyganie przewożeni byli ciężarówkami do Chełmna nad Nerem. Codziennie dziesięć samochodów wiozło ich na śmierć. W Chełmnie był obóz straceń. Ludzi mordowano w mobilnych komorach gazowych. Więźniów zaciągano biciem kolbami karabinów do hermetycznego samochodu. Odpalano silnik, a spaliny dostawały się do wnętrza. Po kilku minutach ciężarówka śmierci wiozła ciała do pobliskiego lasu. Z łódzkiego getta nie przetrwał nikt. KL Auschwitz-Birkenau Zanim okazało się, że sposób masowych mordów w Chełmnie nad Nerem okazał się z nazistowskiego punku widzenia mało wydolny i nieekonomiczny, z rozkazu Heinricha Himmlera Niemcy rozpoczęli budowę obozu w Oświęcimiu. 16 grudnia 1942 roku Himmler nakazał deportacje wszystkich Cyganów do obozu koncentracyjnego. Rozporządzenie wykonawcze tego rozkazu wydane przez RSHA 29 stycznia 1943 uściśliło, że miejscem deportacji ma być Auschwitz II (Birkenau). Himmler zamierzał ocalić niewielką grupę przedstawicieli czystej krwi Sinti i Kedelari, żeby umieścić ich w czymś na kształt rezerwatu. Pomysł ten jednak nie przypadł do gustu innym nazistom. Pierwszy obóz koncentracyjny w Dachau Na początku 1943 roku pierwsze transporty Cyganów zaczęły trafiać do miejsc odizolowania. Specjalnie dla nich był budowany na terenie Birkenau obóz rodzinny. Składał się z 32 baraków mieszkalnych i 6 sanitarnych. Trafiali tu Cyganie z 14 państw okupowanej części Europy. Najwięcej było z terenów Niemiec i Protektoratu Czech i Moraw, w mniejszej ilości z Polski. W 1943 przywieziono do Oświęcimia 1700 cygańskich więźniów z okolic Białegostoku, po dwóch tygodniach wszyscy bez wyjątku zginęli w komorach gazowych, rzekomo z obawy przed wybuchem epidemii tyfusu plamistego. Naziści nie darowali nawet tym, którzy służyli Rzeszy Niemieckiej z narażeniem życia. Do obozu wysyłani zostawali wprost z frontu również Cyganie służący w armii. Za druty obozu trafiały też cygańskie dzieci z sierocińców. Osadzeni, poza wytatuowanym na lewym przedramieniu numerem, oznaczeni byli literą Z (Zigeuner). Szacuje się, że przez obóz familijny (Familienlager) przewinęło się blisko 23 tysiące ludzi. Po Żydach i Polakach była to trzecia pod względem liczebności grupa więźniów w Auschwitz. Podobnie jak w innych obozach więźniów dziesiątkowały epidemie. Było to spowodowane ogromnym zatłoczeniem, głodem i brakiem lekarstw. Większość Cyganów zmarła na skutek chorób, w samym tylko okresie od marca do września 1943 roku siedem tysięcy osób\n17 Więcej o Romach Głównym lekarzem obozowym był w tym czasie dr Josef Mengele. Już dwa dni po objęciu urzędu kazał wysłać do gazu ponad tysiąc Cyganów podejrzanych o tyfus. Zdaniem doktora, który zapracował na przydomek Anioł Śmierci, chorobę tę można tylko eliminować, a nie leczyć. Mengele przeprowadzał na więźniach eksperymenty pseudomedyczne. Obiektami jego zbrodniczych zainteresowań były między innymi bliźnięta z Familienlager, pracował też nad występującą w obozie cygańskim nomą, chorobą zwaną również rakiem wodnym. Praktyki pseudomedyczne kończyły się dla ofiar eksperymentów śmiercią w potwornych męczarniach lub zabójczym zastrzykiem fenolu w serce. Ludzie ginęli, bo do pseudobadań potrzebne były ich narządy i wyniki sekcji zwłok. W maju 1944 roku Niemcy szykowali się do fizycznej likwidacji cygańskiej części obozu, decyzję taką wydał Himmler podczas jednej z wizytacji. Cyganie mieli podzielić los Żydów. Wieść o planach dotarła do więźniów. Wieczorem 15 maja 1944 roku teren Familienlager otoczyło kilkudziesięciu SS-manów. Zaczęli nawoływać do wyjścia. Nikt nie posłuchał. Niemcy weszli do baraków, w których przebywali również Cyganie służący wcześniej w Wehrmachcie, byli prowizorycznie uzbrojeni w kije, mieli też noże. Żołnierze SS wycofali się z obawy, że dojdzie do buntu. Po demonstracji siły Niemcy użyli podstępu. Mężczyzn rozdzielono od reszty, mieli jechać na roboty w głąb Rzeszy. W rzeczywistości rozlokowano ich w innej części Auschwitz. W Familienlager pozostały kobiety, dzieci, starsi i chorzy. Po siedemnastu miesiącach załoga SS przystąpiła do ostatecznej likwidacji kwestii cygańskiej. Dzień kaźni nadszedł 2 sierpnia 1944 roku. Niemcy otoczyli obóz familijny i wśród krzyków i lamentów zaczęli pakować ludzi na ciężarówki. Do pobliskich komór gazowych Auschwitz-Birkenau symbol zostali wywiezieni wszyscy nazistowskiej zagłady kobiety, dzieci, mężczyźni. W ciągu jednego dnia zgładzonych zostało 2898 Cyganów. Kindergarten Wśród więźniów Cyganów w lagrze znajdowało się ponad dzieci, w tym 378 urodzonych w obozie. W teorii romskie dzieci miały zapewnione lepsze warunki, niż przebywające w obozie dzieci innych narodowości. Dzieci i kobiety ciężarne otrzymywały przez jakiś czas lepsze wyżywienie, w tym również mleko, o czym zadecydowała kancelaria Himmlera. Także dzieci przebywające w obozowym szpitalu były lepiej żywione, ale wkrótce wszystkie dodatkowe przydziały żywności zlikwidowano. Latem 1943 r. w barakach 29 i 31 utworzono dla dzieci do lat sześciu coś w rodzaju przedszkola i żłobka tzw. Kindergarten. Od godziny 8 do 14 dzieci przebywały (niemowlęta i maluchy do 3 roku życia w baraku 29, starsze w 31) w Kindergarten pod opieką kilku więźniarek. Wybielone wnętrze dziecięcych baraków zdobiły kolorowe rysunki, a za barakiem 31 urządzono nawet plac zabaw z piaskownicą i karuzelą. Pomysłodawcą obozowego przedszkola był dr Josef Mengele. Dzieci z Kindergarten były obiektami medycznych eksperymentów Anioła Śmierci. Bezimienne ofiary Ofiary pseudo-eksperymentów Josefa Mengele Źródło: Źródło Cyganie ginęli nie tylko w obozach zagłady i nie tylko w Birkenau. Grupy pochodzące z Polski najczęściej nie trafiały za druty lagrów, czy za mury gett. Niemcy mordowali ich na miejscu schwytania. Podobny los spotykał Cyganów żyjących na okupowanych terenach ZSRR. W ślad za jednostkami Wehrmachtu na tereny zajmowanego państwa wchodziły specjalne grupy operacyjne Einsatzgruppen. Ich zadaniem była eliminacja 32 33\n18 Więcej o Romach Pojemniki po gazie Cyklon B. Po raz pierwszy naziściu użyli go przeciwko 250-osobowej grupie Cyganów w obozie w Buchenwaldzie na początku 1940 roku W takich ciężarówkach truto ofiary spalinami w w hitlerowskim ośrodku zagłady w Chełmnie nad Nerem Źródło: Archiwum Głównej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu i izolowanie ewentualnych przeciwników politycznych. Grupy te zajmowały się między innymi likwidacją inteligencji, wrogów politycznych, a także Cyganów i Żydów. Z bardzo szacunkowych danych wynika, że Einsatzgruppen mogły wymordować nawet Cyganów. Ginęli oni całymi taborami i osadami. Grupy Operacyjne wykazały się szczególnym okrucieństwem po ataku Niemców na ZSRR. Na terenach Polski zajętych we wrześniu 1939 roku przez Armię Czerwoną żyło wiele grup cygańskich. Rozstrzeliwani na miejscu Żyjący w okupowanej Polsce Cyganie nie byli przed wojną dokładnie ewidencjonowani w policyjnych kartotekach. Posiadali natomiast dobrą znajomość terenu. Nazistom trudniej było ich wyłapywać i deportować do miejsc, w których czekaliby ma niechybną śmierć. Schwytani podejmowali próby ucieczek, bardzo często były one udane i znikali w lasach. Tam ukrywali się przed prześladowcami. Znane są przypadki, że Cyganie zasilali szeregi partyzantki, zwłaszcza na Lubelszczyźnie. Ci, którzy wpadli w ręce żandarmerii, gestapo, najczęściej byli mordowani. Wiele z grobów jest bezimiennych i zapomnianych. Na terenie Generalnej Guberni udało się zidentyfikować 150 miejsc pochówku, ofiar zbiorowych egzekucji. Mord w Szczurowej Na terenie współczesnej Polski największa zbiorowa mogiła cygańska znajduje się we wsi Szczurowa w powiecie brzeskim. Cyganie byli kolejną grupą tej miejscowości przeznaczoną do eksterminacji. Pierwszych wymordowano Żydów. Trzeciego lipca 1943 roku część zabudowań na obrzeżach miejscowości otoczył kordon SS. Z domostw wyganiano wszystkich. Niemcy wymordowali wszystkich, których zastali w domach. Oprawcy przewieźli swoje ofiary na miejscowy cmentarz i tam rozstrzelali. Życie straciło 93 Cyganów. Zbrodnia wstrząsnęła miejscową ludnością, wydarzyła się prawie na ich oczach. Ofiarami byli sąsiedzi. Corocznie Cyganie oddają hołd pamięci pomordowanych. Pamięć o zagładzie Nie wiadomo, ilu Cyganów zginęło podczas nazistowskiej nawałnicy. Przez dziesięciolecia nie starali się oni, w przeciwieństwie do Żydów, nawet dokumentować zbrodni. Nie dążyli do ukarania sprawców. Nawet sami nie zdawali sobie sprawy ze skali masowego mordu jakiego dokonali na nich naziści. Źródła podają bardzo różniące się liczby ofiar. Niektórzy podają, że wymordowano ćwierć miliona Cyganów, inni że ofiar mogło być kilkakrotnie więcej. Nie uda się tego już pewnie nigdy ustalić. Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau stał się symbolem cygańskiego holokaustu, czasem nazywanego zapomnianym. Niektórzy nazywają go Porajmos, co w języku romani oznacza pożeranie. Rocznica likwidacji Zigeunerlager w Auschwitz-Birkenau, to dzień pamięci o wszystkich zamordowanych. Właśnie 2 sierpnia jest Dniem Pamięci o Zagładzie Romów. Nie ma narodu bez wspólnej historii, tradycji, bez języka. Paradoksalnie pamięć ofiar skazanych na zagładę zaczęła budować zręby tożsamości narodu bez ziemi i bez roszczeń terytorialnych, ale z własną flagą i hymnem\n19 Więcej o Romach Romowie w PRL-owskiej rzeczywistości Po zakończeniu II wojny światowej Romowie wrócili do tradycyjnego stylu życia. Ci, którzy przetrwali w taborach wyruszyli na dawne, choć ograniczone nowymi granicami szlaki. Romowie Karpaccy powrócili do dawnych domostw i zajęć. Komunistyczni dygnitarze nieufnym okiem spoglądali na wędrujące tabory. Cygański styl życia był na bakier z obowiązującą komunistyczną ideologią. Władza postanowiła zająć się produktywizacją ludności pochodzenia cygańskiego. Władze krajów demokracji ludowej od lat 50-tych nieprzychylne były wędrówkom Romów w taborach, próbowały wymusić na ludności pochodzenia romskiego aktywność zawodową i społeczną. Gotowy wzór komuniści mieli na wschodzie. W Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich produktywizacja Romów rozpoczęła się wraz z zakończeniem wojny. Przerwana wędrówka Prowadzący nomadyczny tryb życia Romowie nie mogli stanowić wzorca dla pozostałych obywateli socjalistycznego państwa. Już dwa lata po zakończeniu wojny zaczęli oni trafiać do komunistycznych obozów pracy przymusowej. Już na początku lat 50-tych władza podjęła próby ewidencjonowania ludności pochodzenia romskiego, rozpoczęto monitorowanie szlaków wędrówek taborów. Równolegle prowadzona była akcja propagandowa zachęcająca do osiedlenia się, podjęcia pracy w socjalistycznych przedsiębiorstwach. Działania władz przyniosły niewielki skutek. Urząd Rady Ministrów podjął 24 maja 1952 roku uchwałę w sprawie pomocy ludności cygańskiej przy przechodzeniu na osiadły tryb życia. Była to przysłowiowa marchewka, Romom obiecano między innymi preferencyjne kredyty na zagospodarowanie, pomoc dla dzieci z ubogich rodzin przy podjęciu nauki, pomoc materialną przy urządzaniu domostw. W zamian ludność cygańska miała osiąść i budować socjalizm. Celem podjętych przez rząd Józefa Cyrankiewicza działań była asymilacja ludności romskiej z polską. Nie zwracano jednak uwagi na różnice kulturowe, tradycje i obyczaje. Wędrowni Romowie nie byli zbytnio zainteresowani życiem według wzorców socjalistycznego społeczeństwa. Władza została więc zmuszona podjąć bardziej stanowcze działania. Jeszcze w 1952 roku milicja rozpoczęła wydawanie wędrującym Romom dokumentów tożsamości, przy okazji pobierano od nich odciski palców. Umiłowanie wolności wzięło górę nad administracyjnymi decyzjami. Tabory wędrowały jak przed laty. W 1964 roku władza sięgnęła po kij, od wiosny funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej przeprowadzali kolejną akcję ewidencji szykujących się do wędrówek taborów. Tym razem Romowie byli informowani, że jeśli wyruszą, prawo będzie ich ścigać z całą surowością. Wachlarz przewinień był szeroki: nielegalne zgromadzenia (tabor stanowił taką zagrażającą bezpieczeństwu publicznemu grupę), zaniedbywanie obowiązku posyłania do szkoły dzieci, lekceważenie przepisów przeciwpożarowych (palenie ognisk w lesie). Ludność cygańska początkowo zlekceważyła próby zastraszania, ale władza zaczęła nakładać sankcje. Z każdym następnym rokiem malała ilość taborów na polskich drogach. Romski proletariat Innym okiem władza ludowa patrzyła na przedstawicieli Bergitka Roma. Ponieważ prowadzili oni osiadły tryb życia, wydawali się łatwiejsi do kontrolowania. W czasie, gdy działania administracji publicznej zmierzały do zatrzymania taborów, żyjących ciągle pod dachem Romów próbowano dawać jako wzór dla pozostałych. Oczywiście działania takie nie miały szans powodzenia. Wędrówka stanowiła część cygańskiego etosu, plemiennego kodeksu, a ktoś namawiający do jej porzucenia mógł tylko skazać się na ogólną pogardę. Ówczesne władze wykorzystały fakt, że wśród Cyganów z Bergitka Roma stopień ubóstwa był bardzo wysoki, zaczęto ich nazywać cygańskim proletariatem. Byli to ulubieńcy Z Podkarpacia wywodzą się Romowie, którzy zasłynęli jako doskonali brukarze. Kiedy budowano pierwszą w Polsce kolejkę linową, powstał problem prawie nie do rozwiązania, mianowicie jak na tej wysokości zdobyć tłuczeń kamienny? Wwiezienie byłoby zbyt kosztowne, a wszelkie próby uzyskania tłucznia ze skał, przechodziły ludzkie możliwości. Praca ciężkimi młotami posuwała się zbyt wolno... Był problem. Wtedy ktoś przyprowadził gromadkę zabiedzonych, obszarpanych Romów. Na Herkulesów raczej nie wyglądali, ale twierdzili, że tłucznia naprodukują, ile tylko będzie trzeba. Dość sceptycznie pracę im zlecono. Jakie było zaskoczenie, kiedy po kilku dniach zobaczono sporą górę tłucznia. Romowie pracowali bez specjalnego wysiłku. Tajemnica czarów polegała na tym, że młotki były osadzone, nie na tradycyjnych trzonkach, a na gęsto plecionych, rzemiennych rączkach. Siła uderzenia wystarczała do rozbicia skały przy niewielkim wysiłku. Praca takimi narzędziami nie powodowała nawet odcisków. Karol Parno Gierliński, Zawody, profesje romskie 36 37\n20 Więcej o Romach władzy ludowej. Z ubogich mieszkańców podkrakowskich wsi komuniści postanowili zrobić socjalistycznych robotników. Romowie znaleźli pracę i otrzymali mieszkania w Nowej Hucie. Często podejmowali się zajęć sprzecznych z cygańskimi tradycjami i obyczajami. Specjaliści od propagandy nagłaśniali te fakty, licząc że wędrujący w taborach skuszą się na dach nad głową i stałą pracę. Romscy mieszkańcy Nowej Huty wykonywali najcięższe prace fizyczne, specjalizowali się w kruszeniu kamienia do naprawy dróg. Tradycja a nowoczesność W nowohuckich blokach dach nad głową znalazło około 250 Romów. Mieszkanie w bloku dla osób, które większość życia spędziły w ubogiej wiejskiej chacie bez wygód (takie były warunki egzystencji Bergitka Roma), wydawać by się mogło luksusem. Dla gadziów toaleta w mieszkaniu, tuż obok kuchnia to może i luksus, ale dla Romów niekoniecznie. Tradycyjny kodeks obyczajowy mageripen, określający co jest czyste,a co nieczyste, nakazuje, by wszystko, co związane jest z wydzielinami ciała, było jak najbardziej odizolowane od czystej przestrzeni. Na wsi załatwianie potrzeb fizjologicznych poza własnym domem nie stanowi problemu. W mieście bywa trochę inaczej. Sama obecność toalety w mieszkaniu wśród tradycjonalistów romskich była czymś obrzydliwym i nieczystym. Opowiadał mi niedawno jeden z pracowników technicznych kowarskiego Zakładu Eksploatacji Zasobów Komunalnych, z jakimi problemami spotykają się hydraulicy przy robieniu instalacji wodnej i kanalizacyjnej. Woda, która służy do picia, gotowania posiłków nie może dochodzić z toalety. To dla Roma nie do pomyślenia znajomi, a nawet rodzina najpewniej przestaliby go odwiedzać. W megaripen kalające jest, gdy kobieta znajduje się nad mężczyzną. W Nowej Hucie cygański proletariat otrzymywał mieszkania w wielopiętrowych blokach. Zazwyczaj na wyższym piętrze mieszkała jakaś sąsiadka. Przeprowadzka z ubogich wsi do jak na owe czasu nowoczesnego miasta, wiązała się więc dla Romów ze sporymi problemami adaptacyjnymi. wysiedlana na siłę jak np. Łemkowie, ale wędrowała za opuszczającymi rodzinne wsie sąsiadami. Choć Cyganie Górscy opuszczali domostwa dobrowolnie, nie mogli już wrócić, władza nie meldowała na stałe powracającej ludności narodowości romskiej. Nowym zjawiskiem po wojnie było osadzanie Romów w miastach. W ten sposób ludność ta znalazła się między innymi na Dolnym Śląsku, w Kowarach i Kamiennej Górze. Różne zachęty stosowali przedstawiciele władz, żeby zachęcić Romów do wyjazdu z rodzinnych wsi. Jak opowiada Bronisław Suchy, asystent romski w Szkole Podstawowej nr 1 w Kowarach jego rodzina została skuszona perspektywą większych bochenków chleba, które miały być sprzedawane na tzw. Ziemiach Odzyskanych. Przesiedlania Nie mieli też spokoju przedstawiciele Bergitka Roma, którzy mieszkali na terenie Bieszczad. Pod koniec lat 40-tych komuniści w ramach Akcji Wisła przymusowo przesiedlali rdzennych mieszkańców Bieszczad, którzy mogli wspierać ukraińską partyzantkę. Choć ludność pochodzenia romskiego nie współpracowała z Ukraińską Powstańczą Armią, też opuszczała swoje domostwa. Nie była 38 39\nmgr Wojciech Szostak O eksterminacji Romów raz jeszcze\nmgr Wojciech Szostak O eksterminacji Romów raz jeszcze Kiedy wybory w Niemczech wygrała w 1933 roku partia narodowosocjalistyczna, przejęła w spadku dobrze rozwinięty system prawny pozwalający na kontrolowanie


Listopad 2009 - Strona 2 z 3 - Grażyna gotuje\n17 listopada, 2009 Obiadygrazyna0071\nPod tą tajemnicza i elegancką nazwą kryją sie prozaiczne kotlety schabowe, panierowane tylko w jajku, bez tartej bułki. Takie są mniej kaloryczne, zdrowsze i ładniejsze kolorystycznie. Spotkałam się też z ich nazwą – „kotlety słoneczne” i coś w tym jest…\nNie będę się rozpisywać, bo jak się robi schabowe, każdy wie. Dodam tylko, że przed zanurzeniem ich w jajkach ( bez dodatków) otaczam je w mące, aby jajko lepiej sie trzymało.\n16 listopada, 2009 Sałatki, Wegetariańskiegrazyna0071\nJak już wspomniałam, gdy jajka się gotują, wykładamy półmisek liśćmi zielonej sałaty i lekko solimy. Pomidory kroimy w ósemki, ogórki na ćwiartki i jeszcze na pół w poprzek. Układamy to wszystko na przemian, zostawiając miejsce dla jajek. Gdy te będą gotowe, studzimy je lekko, obieramy i kroimy na ćwiartki. Uzupełniamy nimi naszą sałatkę. Ozdabiamy kleksami majonezu i posypujemy solą i kto chce- pieprzem. Na koniec ozdabiamy zieleniną, najlepiej szczypiorkiem. Szybka, smaczna i efektowna kolorystycznie.


Jak napisać wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika - ayoy.pl\nCo więcej w czasie trwania okresu wypowiedzenia pracodawca oraz pracownik zyskują dodatkowe uprawnienia i obowiązki, wiec dobrze też wiedzieć, kiedy okres wypowiedzenia ma swój początek.Wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika / rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika: wzór wypowiedzenia porady, jak wypowiedzieć umowę. Poszukujesz pracy jako kelner i nie wiesz, jak napisać CV, które pomoże ci się wyróżnić? bez wypowiedzenia, Pracodawca w wypowiedzeniu takim ma obowiązek poinformowania pracownika o przysługującym mu prawie do odwołania w sądzie pracy, a w przypadku umowy na czas nieokreślony .Rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika pociąga za sobą takie same konsekwencje, jak rozwiązanie umowy przez pracodawcę w trybie natychmiastowym. W tym artykule sprawdzisz także, jakiej długości okres wypowiedzenia Ci przysługuje, jak złożenie wypowiedzenia wpływa na dostępny urlop i zwolnienia lekarskie, a także jak wypełnić dokument po angielsku.Do złożenia wypowiedzenia umowy o pracę prawo mają obie strony - zarówno pracownik jak i pracodawca. Pobierz za darmo!Pracownik, który ma zamiar złożyć wypowiedzenie umowy o pracę, powinien poznać pięć kroków wskazujących, w jaki sposób należy rozstać się z pracodawcą. Pracownicy, którzy pracują dla pracodawcy najdłużej mają jednocześnie najdłuższy okres wypowiedzenia umowy o pracę.Jedną z częstszych przyczyn wypowiedzenia umowy o pracę jest częste przebywanie pracownika na zwolnieniu lekarskim.\nPracownikowi przysługuje prawo do odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Kiedy nastąpi przejście pracownika na emeryturę, będzie on co miesiąc otrzymywał pieniądze z ZUS-u.Nie będzie zaś mu już przysługiwało wynagrodzenie od pracodawcy.Zazwyczaj pracuje na tzw. umowy „zero godzin" (zero hour contract, casual contract). Zgodnie z przepisami prawa pracy każdą umowę o pracę można rozwiązać za porozumieniem stron. W myśl art. 36 Kodeksu pracy (dalej k. ), jeżeli okres zatrudnienia u danego pracodawcy wynosił:Zakończenie okresu wypowiedzenia umowy o pracę powoduje rozwiązanie stosunku pracy, czyli zakończenie współpracy pracownika i pracodawcy. Konieczne jest przy tym złożenie pisemnego oświadczenia wskazującego przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy. Podobne artykuły: Umowy o pracę na czas określony przed ogromnymi zmianami L4 w .Wypowiedzenie umowy na okres próbny, jako czasowej umowy o pracę, jest możliwe, zarówno ze strony pracownika, jak i pracodawcy. To umowy o pracę dorywczą, czyli worker pracuje, kiedy jest potrzebny, i otrzymuje wynagrodzenie tylko za przepracowany czas. W jakiej wysokości przysługuje pracownikowi urlop wypoczynkowy?Znaleziono 1120 interesujących stron dla frazy wzory wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika po niemiecku w serwisie Money.pl.\nUmowę o pracę zgodnie z art.\nZarówno pracodawca jak i pracownik mogą wypowiedzieć zawartą umowę o pracę. Poniżej przedstawiamy wzór wypowiedzenia umowy o pracę przez pracownika.Wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika - WZÓR PISMA. Rozwiązać umowę o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia mogą zarówno pracodawca, jak i pracownik. O czym należy pamiętać, rozstając się z pracodawcą? Warto zatem wiedzieć, kiedy okres wypowiedzenia się kończy. 0 strona wyników dla zapytania wzory wypowiedzenie umowy o .• § 2. Poniżej krótki poradnik, jak skutecznie i zgodnie z prawem wypowiedzieć umowę na okres próbny.Chcesz odejść z pracy, ale nie wiesz, jak to formalnie zrobić. W takim wypadku strony umawiają się kiedy ulega rozwiązaniu stosunek pracy i od kiedy pracownik nie musi świadczyć pracy.Pracownik może rozwiązać umowę o pracę w trybie natychmiastowym czyli bez wypowiedzenia. W artykule zostały przedstawione wzory rozwiązań umowy w PDF i DOCX! Okres wypowiedzenia. § 1 rozwiązuje się m.in.:Wypowiedzenie umowy o pracę bez wypowiedzenia - strony. W serwisie można znaleźć niezbędne informacje .Wypowiedzenie umowy o pracę w związku z przejściem na emeryturę Nabycie prawa do emerytury umożliwia zrezygnowanie z pracy zawodowej i uzyskanie świadczeń. Przez wypowiedzenie umowy o pracę należy rozumieć takie oświadczenie woli pracownika lub pracodawcy, które ma na celu rozwiązanie stosunku pracy po upływie okresu wypowiedzenia.Wypowiedzenie umowy o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia.\nzapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy czy też wynagradzanie pracownika za wykonaną pracę.Większość umów o prace a już na pewno umowę zawartą na czas nieokreślony, można wypowiedzieć. W tym względzie wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy w stosownych orzeczeniach, stwierdzając m.in., że nieprzewidziane, długotrwałe i powtarzające się nieobecności pracownika w pracy, wymagające podejmowania przez pracodawcę działań natury organizacyjnej .Wypowiedzenie umowy o pracę daje możliwość rozwiązania umowy o pracę po upływie odpowiedniego czasu określonego w przepisach prawa pracy. Sąd pracy może nie uwzględnić żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, jeżeli ustali, że uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niecelowe; w takim przypadku sąd pracy orzeka o odszkodowaniu". Okres wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony (te same zasady odnoszą się również do umowy o pracę na czas określony) uzależniony jest od stażu pracy. Jak zrobić to prawidłowo? Jeśli pracownik chce zakończyć pracę przed wygaśnięciem umowy, musi złożyć wypowiedzenie umowy o pracę. Żadna ze stron nie musi wyrażać zgody na przyjęcie wypowiedzenia umowy o pracę; a strona składająca oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę za .Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron - WZÓR PISMA.\nW przypadku, kiedy umowa o pracę została zawarta na czas określony lub na czas .Z rozwiązaniem umowy o pracę w trybie natychmiastowym (inaczej rozwiązanie umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia), mamy styczność kiedy pracodawca w sposób ciężki naruszy podstawowe obowiązki pracownicze. Przeczytaj nasze porady oraz pobierz bezpłatny szablon CV.Wypowiedzenie umowy o pracę. Podpowiadamy, jak napisać wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika oraz ile wynosi okres wypowiedzenia umowy o pracę w przypadku umowy o pracę na czas określony i nieokreślony.A jak wygląda wypowiedzenie takiej umowy? Aby skutecznie wypowiedzieć umowę o pracę jedna ze stron musi skutecznie doręczyć drugiej dokument wypowiedzenia.Dowiedz się, jak napisać wypowiedzenie umowy o pracę i pobierz wzór za darmo. 0 strona wyników dla zapytania wzór wypowiedzenie umowy o pracę w .Wypowiedzenie umowy o pracę. Wyżej opisane reguły dotyczą tylko wykorzystania urlopów w przypadku rozwiązania stosunku pracy w drodze wypowiedzenia umowy. Kodeks pracy wskazuje przyczyny, dla których każda ze stron umowy o pracę może ją wypowiedzieć bez wypowiedzenia.Oznacza to, że stosunek pracy kończy się dopiero po upływie ustalonego ustawowo okresu wypowiedzenia. Jak napisać wypowiedzenie umowy o pracę? Wypowiedzenie umowy o pracę na czas nieokreślony - prawa pracownika Istotne jest to, że umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony może zostać wypowiedziana zarówno przez pracownika, jak i pracodawcę.Wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika nie jest trudne. Kodeks pracy regulujący wszelkie kwestie dotyczące stosunku pracy przewiduje wypowiedzenie umowy o pracę w różnych formach, zarówno z perspektywy pracownika, jak i pracodawcy. Aby skutecznie i bezproblemowo odejść z firmy trzeba jednak znać i stosować pewne reguły. Wypowiedzenie umowy o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia przewidzianego w Kodeksie pracy może złożyć zarówno pracownik, jak i pracodawca. Jak napisać uzasadnienie wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony?Znaleziono 298 interesujących stron dla frazy wzór wypowiedzenie umowy o pracę w trybie natychmiastowym w serwisie Money.pl. Stosunek pracy można zakończyć na wiele sposobów, jak na przykład: na mocy porozumienia stron, za wypowiedzeniem (przez każdą ze stron z zachowaniem odpowiednich okresów wypowiedzenia),. To niezbyt korzystny dla pracownika rodzaj umowy, ale uprawniający do najniższej stawki godzinowej i ustawowego okresu .Rozwiązanie umowy o pracę może nastąpić zarówno ze strony pracodawcy, jak i pracownika. Okres wypowiedzenia umowy o pracę. Aby skutecznie wypowiedzieć umowę o pracę jedna ze stron musi skut. Znajdź potrzebną ci umowę- darmowe wzory umów wraz z przykładami, komentarz do umów - Umowy to profesjonalny serwis, w którym się dowiesz wszystko o umowach..


“W godzinach szczytu ulice się korkują i trudno gdziekolwiek dojechać” [3 pytania do…] | Tylko Toruń\nŁukasz BuczkowskiWiadomości, Wywiady0\nToruńskie drogi w ostatnim czasie przypominają wielki plac budowy. Remont mostu już za nami, ale wciąż jest jeszcze wiele miejsc, w którym toczą się prace. To spore utrapienie dla kierowców, którzy narzekają na korki. O tym, jak jeździ się dziś po Toruniu rozmawialiśmy z Waldemarem Sadowskim, prezesem Zrzeszenia Transportu w Toruniu, czyli popularnej korporacji Taxi Czwórka.\nJak dziś jeździ się po Toruniu?\nW tej chwili mamy sporo utrudnień. Kierowcy odczuwają liczne remonty, które mają miejsce na terenie Torunia. Największe problemy są w okolicach Polnej i Chełmińskiej. W godzinach szczytu, rano i popołudniu ulice się korkują i trudno gdziekolwiek dojechać.\nNiedawno zakończył się remont starego mostu. Czy teraz jeździ się lepiej niż wcześniej?\nW tej chwili przez most przejeżdża się dobrze, choć są pewne niedociągnięcia. Od strony Czerwonej Drogi w kierunku mostu na lewoskręcie trudno w godzinach szczytu “wbić” się na most. Kierowcy nie chcą wpuszczać, bo tworzą się korki. Poza tym jednak jest lepiej niż było. Środkowy pas jest wyłącznie dla autobusów, które przez to nie uczestniczą w korkach. Sporo ułatwiłby powrót do dawnej organizacji ruchu na pl. Daszyńskiego. Wtedy ruch z Szosy Lubickiej w kierunku ul. Żółkiewskiego zostałby udrożniony.\nZ pewnością również nasi klienci byliby bardziej zadowoleni, jeśli ruch byłby jak najbardziej płynny. Dla nich to z jednej strony pieniądze, a z drugiej także czas.\nNiektórzy kierowcy skarżą się na nieczytelne oznakowanie. Jak pan je ocenia?\nDużo zależy od postawy kierowców. Oznakowanie jest dobrze zrobione, ale wiele osób wciąż jeździ na pamięć i przez to dochodzi do różnych sytuacji. Tymczasem na drodze trzeba zachować dużą czujność i patrzeć na znaki.\n“Pascal na ratunek” – oddając nakrętki możesz pomóc zwierzętom Prezydent Michał Zaleski z medalem za zasługi dla WOPR


Obliczanie druku PIT D 2019, roczne zeznania podatkowe PIT 39\nObliczanie druku PIT D 2019 – Jak wypełnić zeznania roczne PIT\nPrzekaż swój 1% na Fundacja Wspierania Inicjatyw Społecznych\nAdres: UL. MORWOWA 2/1, 66-008 SŁONE\nWskazane jest, aby pamiętać o tym, że jeden procent należnego podatku, które przekazujesz dla Organizacji Pożytku Publicznego, to dla tych instytucji poważna pomoc. Zadeklaruj kto dostanie 1 procent Twojego podatku, to często jest to nieznaczna kwota, jednakże kiedy jest od wielu osób to często przyczynia się do umożliwienia realizacji kwestii istotnych dla wszystkich. Nie należy zapominać, że przy rozliczeniu osobistego podatku dochodowego za poprzedni rok także i TY masz sposobność nieść wsparcie osobom w potrzebie, a znakomity darmowy program uprości ofiarować 1 procent. Program PIT 2019 Format to nie wyłącznie szybkie i pewne wypełnienie rocznych pitów 2020 i rozliczenie podatku dochodowego, to jeszcze sposobność udzielenia wsparcia dla wybranej fundacji czy stowarzyszenia dla ich podopiecznych.\nFormularze PIT OP, wyliczenie rocznych zeznań podatkowych PIT 38 2019. Obliczanie druku PIT 2019, sporządzenie rocznego zeznania PIT 36L, program PIT Format. Składanie zeznania podatkowego PIT 38 2020, roczne rozliczenie formularzy PIT, rozliczenie roczne - załączniki PIT ZG. Rozliczanie deklaracji PIT 28A 2020, rozliczenia zeznania podatkowego rocznego PIT 39. Rozliczanie formularza PIT BR 2020, rozliczenia roczne deklaracji PIT 36.\nDarmowy prosty program do rozliczenia pit-ów, rozliczanie PIT 28\nRozliczenie roczne druku PIT DS 2020, rozliczenia PIT\nSporządzanie deklaracji ZAP 3, rozlicz druk PIT 36


Tom Hiddleston i Brie Larson o filmie Kong: Skull Island - Antyradio.pl\nMoja bohaterka nazywa się Weaver i jest fotoreporterką. To aktywistka, która chce pracować wśród natury i tych stworzeń, a nie z nimi walczyć. Każdy z obsady jest inny i dysponuje odmiennymi umiejętnościami. Jesteśmy z różnych stron świata. To wspaniałe doświadczenie pracować z tymi ludźmi - taka rzecz przytrafia się tylko raz w życiu. "\nTagi: News Tom Hiddleston Brie Larson


Obszar działania komornika sądowego – wsap.bialystok.pl\nObszar działania komornika sądowego\nPosted on 12 sierpnia, 2020 15 października, 2020 Author Adam\nKażdy komornik działa w ramach określonego rewiru, którego obszar terytorialny wyznacza Sądu, przy którym wykonuje on wyznaczone przez ustawę czynności. W ramach tego samego obszaru działa wielu komorników. Mimo to w określonych przypadkach komornik może realizować zadania poza wyznaczonym obszarem.\nKomornik działa przy danym sądzie rejonowym\nKomornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym, który wykonuje postanowienia sądu. W Ustawie z dnia 22 marca 2018 roku o komornikach sądowych (tj. Dz. U. z 2018 roku poz. 771,1443, 1669.) zapisano, że komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy danym sądzie rejonowym. Oznacza to, że jest organem władzy publicznej i wykonuje czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym zgodnie z postanowieniem danego sądu.\nRewiry komornicze a wybór komornika\nNajczęściej komornik lub komornicy prowadzą swoje działania na danym terenie – w obrębie swojego rewiru. Rewir komorniczy to obszar właściwości sądu rejonowego, ew. dwóch lub kilku sądów rejonowych. Wykaz komorników, wraz z adresami kancelarii, posiada Ministerstwo Sprawiedliwości. Wyszukiwarka pozwala łatwo ustalić, którzy komornicy działają w danym rewirze, a dokładne informacje o komornikach działających przy danym sądzie rejonowym są zamieszczane na stronie internetowej każdego z nich.\nWybór komornika – czy to możliwe?\nW niektórych przypadkach wierzyciel ma jednak prawo wybrać komornika – gdyż na przykład zna opinie o jego skuteczności lub chciałby wybrać go z polecenia – lecz jest zobowiązany ponieść koszty jego dojazdu oraz ew. noclegu. Jeśli wierzyciel chce wybrać komornika spoza rewiru, musi złożyć specjalny wniosek o wszczęcie egzekucji, a także pisemne oświadczenie, że korzysta z prawa wyboru – nie musi być ono długie, może składać się z jednego czy dwóch zdań, ale jest ono wymagane.\nPonadto działania te muszą odbywać się w granicach właściwości sądu apelacyjnego, w których jest siedziba wybranego komornika. Warto jednak wiedzieć, że są wyjątki – nie można mianowicie wybrać komornika przy egzekucji z nieruchomości.\nKomornik – specjalizacja po studiach prawniczych\nStudia prawnicze pozwalają na różne możliwości. Trzeba wybrać konkretną dziedzinę, w której będziemy się specjalizować. Marzeniem wielu osób jest zawód sędziego, który jednak wymaga dużej odpowiedzialności, ale też daje prestiż.\nInni wybierają zawód notariusza – można przygotowywać dokumenty prawne czy akt notarialny. Kolejna specjalizacja to komornik – jest to coraz popularniejszy kierunek w prawie. Komornicy egzekwują wyroki sądów i zajmują nieruchomości i ruchomości osoby zadłużonej. Wiele kancelarii oferuje dodatkowo mediacje, negocjacje na rzecz klientów oraz kompleksowe doradztwo.\nRada Izby Komorniczej w Białymstoku – rewiry komornicze


JAWORZYNA ŚL. Informujemy, że z dniem 20 października zmienia się lokalizacja Urzędu Stanu Cywilnego i Referatu Spraw Obywatelskich. Począwszy od tego dnia sprawy dotyczące min.: rejestracji zgonów, wydawania dowodów osobistych, odpisów aktów stanu cywilnego, przyjmowanie zapewnień do zawarcia związku małżeńskiego oraz wydawanie zaświadczeń a także rejestracji meldunkowej realizowane będą w budynku przy ul. Powstańców 3, pokój nr 4-5.W dniu 19 i 20 października, z uwagi na przeprowadzkę i synchronizację systemów ewidencyjnych rejestrów państwowych mogą wystąpić utrudnienia, za które z góry przepraszamy.\nW związku z wczorajszym (18.10) pozytywnym wynikiem testu na COViD-19 u jednego z pracowników biurowych SOKiBP w Jaworzynie Śląskiej i po konsultacji ze służbami sanitarnymi, sekretariat ośrodka do dnia 25 października 2020 r. będzie pracował w trybie zdalnym. Osoba, u której wykryto zachorowanie nie miała kontaktu z uczestnikami zajęć i pracownikami biblioteki. - Interesantów prosimy o kontakt drogą elektroniczną poprzez numer telefonu 504 088 676 lub adres poczty elektronicznej\nW ramach rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” wykonany został remont zaplecza kuchennego oraz zakup sprzętu w kuchni przy Szkole Podstawowej w Jaworzynie Śląskiej, w której przygotowywane są posiłki dla wszystkich placówek szkolnych. Całkowita kwota zadania to 100 tys. zł, z czego 80 tys. zł. (80%) stanowi pozyskane dofinansowanie.\n15 października obchodzony jest Dzień Dziecka Utraconego. Dlaczego 15 października? Bo tyle trwa ciąża począwszy od 1 stycznia. Dlaczego jest tak ważny? Bo nie ma chyba rodziny, w której nie zdarzyłoby się to nieszczęście. Dlatego w Jaworzynie Śląskiej powstać ma pomnik dzieci utraconych. Ma on dać ukojenie rodzicom, którzy przeżyli taką traumę. Pomysłodawcami są Justyna i Paweł Dochniakowie. We wrześniu 2019 roku zawiązał się Społeczny Komitet Budowy Pomnika Dziecka Utraconego, który wypracował projekt pomnika, pozyskał miejsce pod budowę or\nRozstrzygnięty przetarg na remont drogi Jaworzyna Śląska ul. Świdnicka- Bolesławice. Za kwotę 1,2 mln złotych zadanie zrealizuje firma COLAS Polska Sp. z o.o.. Zakończenie realizacji zaplanowano w 2021 roku. Gmina Jaworzyna Śląska pozyskała środki w ramach rządowego programu Fundusz Dróg Samorządowych 75% wartości zadania. - W chwili obecnej oczekujemy jeszcze na rozstrzygnięcie wniosków kolejnego naboru: - kompleksowa przebudowa ul. Kościuszki w Jaworzynie Śląskiej wraz z wyminą sieci wod-kan /wartość 5,4 mln zł/-remont drogi gminn\n24 września 2020 r. o godz. 8:00 w Hali Sportowo-Edukacyjnej w Jaworzynie Śląskiej przy ul. Świdnickiej 15a, odbędzie się XXII sesja nadzwyczajna Rady Miejskiej w Jaworzynie Śląskiej. Porządek obrad: Otwarcie sesji. Podjęcie uchwały w sprawie dokonania zmian w budżecie gminy na 2020 rok. Podjęcie uchwały w sprawie dokonania zmian w wieloletniej prognozie finansowej Gminy Jaworzyna Śląska. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia pomocy finansowej Powiatowi Świdnickiemu.<\nPo emocjonujących zmaganiach dobiegł końca pierwszy etap „Koloratorium” – programu społecznego organizowanego przez FFiL Śnieżka SA. Spośród 164 szkół podstawowych z całej Polski, do wielkiego finału przeszło 30 placówek, które zdobyły najwięcej punktów – wśród nich Zespół Szkolno-Przedszkolny w Stanowicach w powiecie świdnickim. Gra o kolorowe pracownie biologiczno-chemiczne oraz inne atrakcyjne nagrody o łącznej wartości 250 000 zł nabiera rozpędu, a zwycięskie szkoły poznamy już 13 listopada! Wraz z początkiem roku szkolnego, po letniej przerwie uczniowie wrócili do\nKomitet Obrony Dolnośląskich Linii Kolejowych poinformował, że w nowym rozkładzie jazdy pociągów (2020 – 2021) przywrócone zostały połączenia z Krakowem. Pociąg kursować będzie przez Wałbrzych, Świebodzice, Jaworzynę Śl., Świdnicę, Dzierżoniów, Ząbkowice Śl. i Kamieniec Ząbkowicki już od połowy grudnia. - Jest już pewne że od grudnia Magistrala Podsudecka odżyje. Wczoraj na stronie portalpasazera.pl pojawił się już oficjalnie nowy rozkład jazdy 2020/21. Są tam uwzględnione pociągi TLK SUDETY Jelenia Góra- Krak&a\n22 września 2020 roku – we wtorek, w obiekcie wielofunkcyjnym na Stadionie Miejskim w Jaworzynie Śląskiej odbędzie się zbiórka krwi, którą przeprowadzą pracownicy Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Wałbrzychu. Osoby zainteresowane udziałem w zbiórce proszone są o stawienie się z dowodem osobistym w godzinach od 9:30 do 13:30. Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Wałbrzychu informuje, że w związku z napięciem społecznym wywołanym epidemią koronawirusa, aktualnie spada ilość pobranej krwi. Pracownicy RCKiK prz\nKrzyż pokutny w Stanowicach jest prawdopodobnie najstarszym, zachowanym w Polsce obiektem kamiennym. Jego powstanie datuje się nawet na 1305 rok. Niestety, sobotnia nawałnica zniszczyła średniowieczny krzyż. 5 września przed godziną 16 przez kilka gmin powiatu świdnickiego przeszła potężna nawałnica, która dokonała ogromnych zniszczeń. Wśród najbardziej poszkodowanych są mieszkańcy Stanowic. To tam wichura połamała drzewa, zniszczyła dachy domów, powaliła betonowe słupy energetyczne. Niestety, silny wiatr zerwał też kopułę na kości\nEkspresówka przez sam środek wsi?\nPrzebieg zaplanowanej trasy S5 wzbudza coraz więcej niepokojów wśród mieszkańców powiatu świdnickiego. Tym razem obawy mają mieszkańcy Witkowa, bowiem nowy wariant drogi zakłada przebieg przez sam środek ich wsi. Pierwotnie plany zakładały przebieg ekspresówki pomiędzy Milikowicami a Witkowem. Najnowsze, zaprezentowane na stronach GDDKiA warianty pokazują, że droga wytyczona ma zostać w nowym korytarzu, przez Witków. W związku z tym władze gminy wystosowały do GDDKiA szereg pytań. W odpowiedzi czytam\nwtorek, 1.9.2020 11:25\n[FOTO] Msza dożynkowa w Jaworzynie Śl.\nW tym roku jedynie w formie sakralnej- mszą świętą dziękczynną celebrowaną przez księdza proboszcza Arkadiusza Chwastyka oraz księdza Mariusza Kubika, ale również gorąco, podziękowano rolnikom, sadownikom oraz ogrodnikom z terenu gminy\nniedziela, 30.8.2020 12:55\nWojewództwo z wnioskiem o polepszenie jakości połączenia Wrocław- Jaworzyna Śl.\nZakończył się nabór wniosków do rządowego Programu Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Kolejowej - Kolej+ do 2028 roku. Zarząd Województwa wskazał pięć kolejowych projektów, kluczowych dla rozwoju sieci kolejowej w regionie. O realizację projektów Województwo będzie zabiegać w dalszych etapach Programu, które planowane są w perspektywie do 2028 roku. Celem Programu jest kolejowe połączenie miejsco\nśroda, 26.8.2020 15:12\nPierwszym inwestorem, który zainwestuje na terenie jaworzyńskiej strefy gospodarczej- jest firma Fire family Sp. z o.o. Firma Fire Family Sp. z o. o. powstała jako dostawca grilli, akcesoriów grillowych i kominkowych i podpałek. Współpracuje z największymi Sieciami Handlowymi w Polsce, supermarketami i marketami budowlanymi, kooperuje także z ponad tysiącem małych i dużych, lokalnych i krajowych firm. Swoje produkty wysyła za granicę- odbiorcami są firmy z całej Europy, Zjednoczonych Emiratów Arabskich czy z Ameryki Północnej.<\nśroda, 26.8.2020 09:23\n27 sierpnia 2020 r. o godz. 15:00 w Hali Sportowo-Edukacyjnej w Jaworzynie Śląskiej przy ul. Świdnickiej 15a, odbędzie się XXI sesja Rady Miejskiej w Jaworzynie Śląskiej.W porządku obrad znajduje się m. in. punkt dotyczący rozpatrzenia raportu o stanie gminy. Raport dostępny w BIP pod adresem: link Dowiedz się więcej\npiątek, 21.8.2020 13:47\nLos 21-letniej Kai, mieszkanki Jaworzyny Śląskiej, poruszył serca wielu mieszkańców powiatu świdnickiego. Młoda kobieta brała udział w poważnym wypadku drogowym, w wyniku którego doznała rozległych obrażeń i była utrzymywana w stanie śpiączki farmakologicznej. Pomimo wysiłków lekarzy zmarła pod koniec grudnia ubiegłego roku. Teraz jej mama bierze udział w pieszej wyprawie, i razem z pozostałymi dwoma uczestniczkami zbiera środki na rehabilitację dla 35-letniej Aleksandry. 8 sierpnia trzy podróżniczki: Renata Prędecka (mieszkanka Jaworzyny Ś\nMieszkańcy ulicy Ogrodowej w Jaworzynie Śl. mogą poczuć satysfakcję. Po blisko 40 latach dziurawa jak szwajcarski ser nawierzchnia została gruntownie wyremontowana. Rewitalizacji doczekała się także sąsiadująca ze wspomnianą Ogrodową, ulica Westerplatte. Spora część środków pochodziła z Funduszy Dróg Samorządowych, o które wystąpiła gmina Jaworzyna Śl., oraz powiat świdnicki. 13 sierpnia w towarzystwie władz gminy, powiatu, parlamentarzystów, wicewojewody oraz wicemarszałka a także radnych, otwarto przecięciem wstęgi obie inwestycje.\nRusza grupa wsparcia dla osób dorosłych, które żyją w poczuciu krzywdy jaką doznały w dzieciństwie od opiekunów lub obecnie w ich domach występuje problem alkoholizmu, narkotyków czy przemoc domowa.Zapraszamy na pierwsze organizacyjne spotkanie w dniu 19 sierpnia br. od godz. 18.00 do godz. 20.00. Spotkanie odbędzie się w Punkcie Konsultacyjnym w Jaworzynie Śląskiej przy ul. 1 Maja 7. Spotkania będą planowane w każdą środę w godzinach od 18-20. Udział w spotkaniach jest bezpłatny. Osoby uczestniczące w spotkaniach mają pełną anonimowość.,,Człowiek, który żyje z osobą uzależnioną nie widzi siebie jako jednostki. Alkohol i alkoholik jest ważniej\nDla poprawy pewności zasilania Klientów oraz dla przeciwdziałania awariom infrastruktury energetycznej, TAURON Dystrybucja prowadzi prace, które wiążą się z koniecznością czasowego wyłączenia energii elektrycznej. Przerwy w dostawie energii elektrycznej wystąpią w dniach:29 lipca w godz. 09:00 - 14:00 dot. Piotrowice Świdnickie 1–33, 39A, 40J, 69–98.31 lipca w godz. 09:00 - 14:00 dot. Jaworzyna Śląska ulice: Świdnicka 3, 7,11–23, 4–36.\nNa niebanalny pomysł wpadła firma Corteva Agriscience, która w Milikowicach na Majątku Ziemskim postanowiła stworzyć w polu kukurydzy, labirynt. Na finalny efekt prac będziemy musieli zaczekać do września, ale dzięki zdjęciom strzegomianina Dominika Mielcarka już dziś możemy podziwiać powstające dzieło. Labirynt powstał na polu w Milikowicach na obszarze 3 ha. Zwiedzający będą mogli przejść go prawdopodobnie już we wrześniu podczas Dni Kukurydzy. Podobna atrakcja znajduje się m.in. w nadmorskim Władysławowie czy Pisarzowicach na Dolnym Śląsku.\nZbiórka krwi 21 lipca w Jaworzynie Śląskiej\n21 lipca 2020 roku – wyjątkowo we wtorek, w obiekcie wielofunkcyjnym na Stadionie Miejskim w Jaworzynie Śląskiej odbędzie się zbiórka krwi, którą przeprowadzą pracownicy Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Wałbrzychu. Osoby zainteresowane udziałem w zbiórce proszone są o stawienie się z dowodem osobistym w godzinach od 9:30 do 13:30. Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Wałbrzychu informuje, że w związku z napięciem społecznym wywołanym epidemią koronawirusa, aktualnie spada ilość pobranej krwi. Pracownicy RCKiK przypominają – oddawanie krwi jest procesem bezpiecznym, a jako placów\nponiedziałek, 20.7.2020 10:11\nZakończył się kolejny program wsparcia jednostek ochotniczych straży pożarnych. Po doposażeniu głównie w sprzęt służący do ratowania ofiar wypadków drogowych zakupiony z Funduszu Sprawiedliwości, kolejne środki przekazywane zostały ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W tegorocznej, drugiej edycji tego typu programu, wszystkie sześć jednostek Jaworzyny Śląskiej uzyskało wsparcie. Przygotowane przez gminę wnioski obejmowały zakup przede wszystkim ubioru strażaków d\nKażdy chce oddychać świeżym powietrzem, dlatego bardzo ważne jest czym palimy w piecach. Chociaż, do sezonu grzewczego pozostaje jeszcze sporo czasu, to informujemy, że od 1 lipca 2018 r. zgodnie z uchwałami antysmogowymi dla Województwa Dolnośląskiego obowiązuje zakaz spalania węgla kamiennego o uziarnieniu poniżej 3 mm (tj. miału węglowego) oraz węgla brunatnego i paliw stałych produkowanych z wykorzystaniem tego węgla. Natomiast od 1 czerwca 2020 r. obowiązuje zakaz sprzedaży miału węglowego i węgla brunatnego.Przypominamy również, że spalanie odpadów oraz innych szkodliwych materiałów w piecach i kotłowniach domowych jest ustawowo zakazane i karane.Nie\nJak co roku gmina Jaworzyna Śląska przystąpiła do programu usuwania azbestu z nieruchomości organizowanego przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Wniosek został pozytywnie rozpatrzony i gmina uzyskała na to zadanie dotację w wysokości 90%, całości zadania, tj. 40.868,10 zł. Uprzątniętych zostanie ok. 58 ton azbestu, najczęściej w postaci płyt falistych. Zadanie to wykona wyłoniona w przetargu firma „EDEN”. Prace zostaną przeprowadzone na przełomie lipca i sierpnia. Z osobami które złożyły wnioski wykonawca będzie się kontaktować się telefonicznie. Do usunięcia pozostało jeszcze wiele ton azbestu, kolejne wnioski będzie można składać w styczniu 2021 r.\n20 łóżek "covidowych" na oddziale internistycznym w szpitalu Latawiec\npiątek, 16.10.2020 09:17


Kapliczka w Rzuchowie jak nowa. Biskup poświęcił wyremontowany obiekt\nOgromna radość w Rzuchowie. Oficjalnie zakończono tam prace remontowe przy kapliczce. Obiekt przez miejscowych nazywany jest „symbolem Rzuchowa”.\nKapliczka znajduje się na niewielkim wzniesieniu przy ulicy Karola Miarki. Mieszkańcy nie znają dokładnej daty jej wybudowania, jednak mniej więcej wiadomo, z którego roku jest dzwon usytułowany nad obiektem. Pochodzi z 1797 lub 1798 roku. – Można więc przypuszczać, że najpierw była kaplica, a później zamontowano dzwon – sądzi sołtys wioski, a zarazem radny gminy Kornowac Bronisław Panic. Dawniej we wnętrzu obiektu znajdowała się 300-letnia figura św. Jana Nepomucena, niestety w latach 90. XX w. została skradziona. – Do dzisiaj nie została odnaleziona – zaznacza sołtys. Kilkanaście lat temu miejscowy rzeźbiarz, nieżyjący już Stefan Hajduk, wyrzeźbił nową figurę. – Starał się ją odwzorować – wspomina głowa wsi.\nJakie wykonano prace?\nW Kornowacu do odnowienia tego miejsca przygotowywano się trzy lata. Prace remontowe objęły: wykonanie nowych schodów prowadzących do obiektu, obejścia, malowanie ścian wewnątrz i zewnątrz kapliczki, odrestaurowania doczekały się również wszystkie figury (Matki Bożej, Serce Pana Jezusa, św. Jana Nepomucena oraz krzyż). Dodatkowo obok kapliczki poszerzono jezdnię, bo ta dotychczas była zbyt wąska. Wyminięcie się w tym miejscu samochodów było trudne – szczególnie kiedy pojawiał się przymrozek; dochodziło tam do stłuczek. Całość zadania oszacowano na około 10 tys. zł – do realizacji dorzucił się Urząd Gminy w Kornowacu oraz mieszkańcy.\nBiskup: Obyście nigdy nie zwątpili w siłę dobra\nOficjalne zakończenie prac odbyło się w sobotnie popołudnie 9 listopada, wówczas przy kapliczce zebrali się mieszkańcy wioski oraz wójt Grzegorz Niestrój. Przybył także biskup pomocniczy archidiecezji katowickiej Grzegorz Olszowski; przyjechał do Rzuchowa, aby poświęcić wyremontowany obiekt. – Niech to miejsce przypomina wam, ilekroć będziecie tutaj przychodzić o prawdach zbawienia – mówił do zgromadzonych. – Obyście nigdy nie zwątpili w siłę dobra – kontynuował biskup.\nPóźniej mieszkańcy w orszaku przeszli do ośrodka kultury, gdzie przygotowano poczęstunek oraz występ „Rzuchowianek”. Wcześniej jednak miejscowi strażacy – ochotnicy poprosili bp. Grzegorza Olszowskiego o poświęcenie 120-letniej figury ich patrona, czyli św. Floriana. Figura do tamtejszej jednostki trafiła 5 lat temu, jednak od tego momentu zawiśnie na remizie w specjalnie przygotowanej gablotce, bo ta niedawno została tam zawieszona.\nWójt Niestrój: Takie inicjatywy cieszą\n– Już kilka lat temu pojawiła się inicjatywa sołecka, aby poszerzyć drogę w tym miejscu oraz zrobić nowe schody prowadzące do kapliczki, bo dotychczasowe wchodziły w zakres pasa drogowego. Udało się tego dokonać pieniędzmi sołeckimi oraz my jako urząd gminy pomogliśmy. Takie inicjatywy cieszą – mówi nam wójt Kornowaca Grzegorz Niestrój.


Duck Fresh Discs Lime Żelowy krążek do toalety 36 ml - Tesco Ezakupy\nDuck Fresh Discs Lime Żelowy krążek do toalety 36 ml\nDo koszyka Duck Fresh Discs Lime Żelowy krążek do toalety 36 ml\nDo koszykaDodaj Duck Fresh Discs Lime Żelowy krążek do toalety 36 ml do koszyka\ndziała aż do 8 tygodni, zapobiega osadzaniu się kamienia, bezpieczny dla szamb\nŻelowy krążek do toalety o zapachu limonkowym.\n1 urządzenie, 6 żelowych krążków\n>30% niejonowe środki powierzchniowo czynne, kompozycja zapachowa, Limonene, Geraniol, Citral, Citronellol\nSposób użycia: Przed użyciem wyczyść toaletę.\n1. Umieść aplikator krążka żelowego tak, aby przycisk znajdował się w pierwszym otworze. Usuń korek i zachowaj go.\n2. Przystaw aplikator krążka żelowego otwartą stroną do wewnętrznej strony muszli toaletowej, w miejscu, gdzie przepływ wody uaktywni krążek.\n3. Przyciskając uchwyt z aplikatorem do wnętrza muszli, wciśnij uwalniający krążek żelowy. Przycisk powinien przemieścić się do następnego otworu.\n4. Wyjmij urządzenie, pozostawiając żelowy krążek przyklejony do wnętrza muszli toaletowej. Nałóż szczelnie korek. Spuść wodę, aby uaktywnić krążek żelowy. Po aplikacji żelowy krążek może być atrakcyjny dla małych dzieci. Uważaj produktu w miejscu najmniej widocznym dla dzieci. Nadaje się do szamb.\n5. Po przyklejeniu ostatniego krążka, przekręć lekko aplikator żelu i wyjmij z uchwytu. Aby używać zapasu zachowaj uchwyt Duck Fresh Discs.\nPo aplikacji żelowy krążek może być atrakcyjny dla małych dzieci. Używaj produktu w miejscu najmniej widocznym dla dzieci. Nadaje się do szamb.\nWymiar liczbowy - 36\nDuck Fresh Discs Lime - żelowy krążek do toalety o zapachu limonkowym


Shameless pożegnało Fionę. A czy dowiemy się, co dalej u niej?\n"Shameless" pożegnało Fionę. A czy dowiemy się, jak dalej potoczyła się jej historia?\nMarta Wawrzyn / 15 marca 2019, 16:02\nEmmy Rossum odeszła po dziewięciu sezonach z "Shameless", a wraz z nią pożegnaliśmy Fionę Gallagher. Twórca serialu mówi, czy poznamy ciąg dalszy jej historii.\n"Shameless" powiedziało krótkie "żegnam" w finale 9. sezonu – tak skomentował pożegnanie z Fioną Gallagher (Emmy Rossum) nasz recenzent Mateusz Piesowicz, który, jak łatwo zgadnąć, nie był zachwycony tym, co wymyślił showrunner serialu John Wells i jego scenarzyści. Historia Fiony została zakończona w dużym pośpiechu – najstarsza Gallagherówna zaliczyła w 9. sezonie błyskawiczną podróż na samo dno i jeszcze szybciej się podniosła. Dwa odcinki wystarczyły, żeby wszystko w jej życiu zmieniło się o 180 stopni.\nKiedy ostatnio ją widzieliśmy w finale 9. sezonu, po cichu spakowała walizkę, wyszła z domu i wsiadła do samolotu w nieznane (ale na pewno gdzieś, gdzie jest cieplej). Rodzinie zostawiła krótki liścik i czek na 50 tys. dolarów. Życie bez Fiony potoczyło się dalej, Gallagherowie nie zrezygnowali z imprezy na jej cześć, mimo że jej już z nimi nie było. Co dalej?\nShameless sezon 10 – co dalej z Fioną Gallagher?\nNa pewno wiemy, że Emmy Rossum nie pojawi się jako Fiona w 10. sezonie "Shameless". Aktorka dała do zrozumienia, że ten rozdział w jej życiu już się skończył. Ale to nie znaczy, że serial całkowicie zapomni o jednej ze swoich głównych bohaterek, a Gallagherowie wyrzucą z pamięci fakt, że mają starszą siostrę, która de facto ich wszystkich wychowała.\nO to, czy dowiemy się, dokąd zmierza Fiona, zapytał showrunnera serialu serwis Deadline. Odpowiedź brzmi: tak, i to szybko.\n– Tak, oczywiście, nie planowaliśmy, żeby to pozostało tajemnicą. Odcinek był o ok. osiem minut za długi, kiedy go skończyliśmy. To moja wina, napisałem za dużo i miałem za dużo radochy, reżyserując to. Także niektóre rzeczy wycięliśmy. W tym rozmowę na końcu pomiędzy Fioną i dziewczynką, która siedziała koło niej. Z niej było wiadomo, dokąd zmierza Fiona. Wycięliśmy to, bo zabrakło czasu, i teraz to się zamieniło w swego rodzaju tajemnicę. Ale wyjaśnimy to bardzo szybko na początku przyszłego sezonu – zapewnił Wells.\nJak dodał, to nie jest tak, że Fiona postanowiła ukryć się przed rodziną. Ma nadzieję, że uda mu się namówić Emmy Rossum na nagranie jakiegoś telefonu do rodziny.\n– Pogadamy z Emmy, czy będzie chciała nagrać jakiś telefon czy coś. I ona może być dostępna albo nie być, ale z pewnością nie zamierzamy utrzymywać tego w tajemnicy. Ona nie zniknie z powierzchni Ziemi – powiedział.\nZdaniem showrunnera Gallagherowie przeżyją bez Fiony, ale nie będzie to łatwe. Będą odkrywać, ile dla nich zrobiła i irytować się tym, że już jej nie ma. Rolę Fiony w dużym stopniu przejmie Debbie, która robi to już od pewnego czasu. Czasem będzie jej to wychodzić lepiej, czasem gorzej, ale będzie się uczyć.\nDo serialu wróci Cameron Monaghan jako Ian, którego zobaczyliśmy już w finale 9. sezonu. Jak mówi showrunner, na początku namówił aktora właśnie na tę scenę, a potem zaczęły się rozmowy o powrocie do serialu na stałe.\nCzy tak samo będzie kiedyś z Emmy Rossum? Tego nie wiemy, ale na razie aktorka chce zająć się innymi projektami. Wells liczy na to, że w przyszłości powróci przynajmniej gościnnie. Ale na więcej w tym momencie nie ma nadziei.\nIle jeszcze będzie sezonów Shameless?\nA czy "Shameless" może być emitowane w nieskończoność? Przed nami 10. sezon i na razie nikt nie mówi o zakończeniu.\n– Jako scenarzysta uważam, że zawsze jest więcej historii. Świat się zmienia, co oznacza, że wiele rzeczy można zamienić w satyrę i o wielu rzeczach można pogadać. Lubimy udawać, że w Ameryce nie ma systemu klasowego i że żyjemy w prawdziwej merytokracji. To zdecydowanie nie jest prawda.\nRzeczywistość daje nam tonę materiału, nie tylko jeśli chodzi o indywidualne życia bohaterów, ale też świat, w którym mieszkają i w którym mieszkają miliony ludzi w Stanach Zjednoczonych, walczący w trudnych realiach gospodarczych (...). Także myślę, że ta historia jest na tyle uniwersalna, że możemy to robić jeszcze długo – powiedział Wells.\nJeśli więc wydawało wam się, że "Shameless" zakończy się wkrótce po odejściu jednej z najważniejszych bohaterek, myliliście się. Dzieci dorastają, bohaterowie się zmieniają, ale biedniejsza Ameryka jak była, tak pozostaje faktem. Co oznacza, że serial teoretycznie można produkować nawet w nieskończoność.\nEmmy Rossum, Fiona Gallagher, seriale, seriale Showtime, Shameless, Shameless sezon 10\nJaki będzie 4. sezon "Stranger Things"? Serialowa Nancy zapowiada coś wielkiego