teatrnn.pl > Leksykon > Kategorie > Kultura > Architektura i urbanistyka > Czesław Doria-Dernałowicz (1901–1993)\nCzesław Doria-Dernałowicz, Czesław Dernałowicz, architekci,\nCzesław Doria-Dernałowicz – architekt, konserwator zabytków, pedagog. Dla Lublina zaprojektował Dom Partii (obecnie budynek Uniwersytetu Medycznego przy Alejach Racławickich), budynek Wydziału Farmacji Akademii Medycznej (obecnie budynek Uniwersytetu Medycznego przy ulicy Radziwiłłowskiej), gmach Wojewódzkiej Komendy Policji przy ulicy Narutowicza. Jest autorem renowacji i odbudowy kamienic przy Rynku 8 i Rynku 12 oraz pałacu Czartoryskich i hotelu Europa.\n6. Archiwalia związane z architektem\nCzesław Doria-Dernałowicz urodził się 21 grudnia 1901 roku w Stefanowie na Białorusi, jako syn Anny i Aleksandra Dorii-Dernałowicza. Po śmierci ojca w 1917 roku, podczas rewolucji październikowej, wraz z matką i młodszą siostrą Ireną musiał uciekać z Kresów. Zamieszkał w Warszawie, gdzie uczył się w Gimnazjum K. Kulwiecia. W 1920 roku wstąpił do wojska, pracował ochotniczo przy formacji Ułanów Krechowieckich pod dowództwem płk. Dowbora-Muśnickiego. Rok później zdał egzamin maturalny i rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Jego profesorami byli m.in. Marian Lalewicz, Zygmunt Kamiński oraz Lech Niemojewski. Podczas lat studenckich podejmował się wielu prac zarobkowych. W latach 1924–1927 pracował pod kierunkiem Oskara Sosnowskiego przy inwentaryzacji zabytków oraz u prof. T. Wojciechowskiego przy kartografowaniu Liber Beneficiorum Jana Długosza. Następnie w latach 1927–1929 pracował przy realizacji kolonii Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Żoliborzu, u architekta Brunona Zborowskiego, a w latach 1929–1934 pełnił funkcję asystenta w Zakładzie Architektury Polskiej i Historii Sztuki Politechniki Warszawskiej, zajmując się inwentaryzacją zabytków, m.in. w Wilnie, Lublinie, Włodawie, Zamościu, Lubartowie i Będzinie. Studia ukończył dopiero w 1933 roku, z tytułem magistra inżyniera. Rok później otrzymał uprawnienia budowlane. Ożenił się w 1927 roku z Ireną Jaroszówną w kościele oo. karmelitów na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, w 1928 roku urodził się jego syn Janusz. Mieszkali w Warszawie na ul. Koszykowej 69 do 1934 roku, kiedy to ze względów finansowych przenieśli się do Radomska. Czesław Doria-Dernałowicz podjął tam pierwszą samodzielną pracę na stanowisku kierownika Wydziału Techniczno-Budowlanego Zarządu Miejskiego. W tym samym roku został członkiem Stowarzyszenia Architektów Polskich i Towarzystwa Urbanistów Polskich. Działał także w Zarządzie Oddziału Ligii Morskiej i Kolonialnej. W 1935 roku przeniósł się z rodziną do Łowicza, gdzie objął stanowisko architekta miejskiego i kierownika Wydziału Gospodarki Miejskiej.\nCzesław Doria-Dernałowicz był wybitnym pedagogiem, działaczem społecznym, a przede wszystkim architektem i konserwatorem zabytków. Swoją działalnością przyczynił się do ukształtowania wizerunku XX-wiecznego Lublina. Oprócz zachowanej do dziś dokumentacji konserwatorskiej (jego projekty i rysunki znajdują się w Bibliotece Politechniki Lubelskiej), wniósł do Lublina wiele architektonicznych realizacji, które początkowo cechuje klasycystyczna forma, charakterystyczna dla warszawskiej architektury socrealistycznej, a w późniejszych latach modernistyczne ujęcie budowli, uzupełniających zabudowę miasta.\n1934 – Czesław Doria-Dernałowicz otrzymuje uprawnienia budowlane;\n– praca na stanowisku kierownika Wydziału Techniczno-Budowlanego Zarządu Miejskiego w Radomsku;\n– projekt szkoły powszechnej przy ul. Piłsudskiego 22 w Radomsku;\n– projekt wikariatu przy kolegiacie św. Lamberta w Radomsku;\n– projekt odbudowy kościoła w Sulmierzycach;\n– projekt rozbudowy drewnianego kościółka we wsi Zawada;\n1935 – stanowisko architekta miejskiego i kierownika Wydziału Gospodarki Miejskiej w Łowiczu;\n– projekt gmachu szkoły bliźniaczej im. Legionów Polskich przy ul. Kaliskiej 12 w Łowiczu;\n1938 – niezrealizowany projekt przydrożnej kapliczki w Morzycach;\n– Czesław Doria-Dernałowicz zostaje członkiem Sekcji Architektury Organu Rady Artystycznej w Lublinie;\n– nadbudowa czwartego piętra kamienicy na ulicy Kazimierza Wyszyńskiego (obecnie ulica Niecała) w Lublinie;\n– rekonstrukcja elewacji i nadbudowy kamienicy Rynek 12 w Lublinie;\n1939 – projekt drewnianego kiosku spożywczego przy wejściu do Ogrodu Saskiego w Lublinie;\n– niezrealizowany plan zagospodarowania terenu na Lemszczyźnie w Lublinie, przy współpracy z architektem Adamem Paprockim;\n1944 – praca w biurze Regionalnego Planu Zabudowania Okręgu Lubelskiego jako architekt i urbanista;\n1946 – projekt regulacji i zabudowy w Zaklikowie i Krasnymstawie;\n– projekt odbudowy wieżyczki oraz dachu kościoła oo. dominikanów w Lublinie;\n1947–1948 – odbudowa i inwentaryzacja pałacu Czartoryskich przy placu Litewskim 2 w Lublinie;\n– plan zabudowy miasta Chełm, przy współpracy z Heleną Kuncewiczową.\n1949 – plan zabudowy miasta Międzyrzec;\n– projekt rozdzielni i transformatora na terenie elektrowni przy ulicy Długiej w Lublinie.\n1950–1952 – projekt Domu Partii przy Al. Racławickich 1 w Lublinie, przy współpracy z architektem Zbigniewem Zaworem;\n1958–1959 – projekt i budowa gmachu Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych przy ul. Radziwiłłowskiej 11 w Lublinie;\n1959 – projekt rozbudowy i nadbudowy budynku mieszkalnego przy ul. Orlej 2 w Lublinie;\n– projekt domu jednorodzinnego przy Al. Warszawskiej 69 w Lublinie;\n1963 – projekt przebudowy kościoła pw. Matki Boskiej Częstochowskiej we wsi Stary Brus koło Włodawy;\n1970 – projekt prac remontowych w kościele drewnianym pw. Przemienienia Pańskiego w Borowicach;\nPierwszy projekt Czesława Dorii-Dernałowicza dla Lublina to projekt odrestaurowania XVI-wiecznej winiarni w kamienicy Lubomelskich, Rynek 8, (1936–1937). Plan zakładał przebicie ścian i okna w piwnicy, balustradę przy wejściu do piwnicy oraz projekt kraty okiennej. Architekt podjął także inicjatywę konserwacji polichromii i renowację fasady. Prace te zostały wykonane na zlecenie Komisji Konserwatorskiej Rady Artystycznej Lublina, kierowanej wówczas przez konserwatora zabytków architekta Józefa Dutkiewicza. Konserwator zlecił Dorii-Dernałowczowi także rekonstrukcję elewacji i nadbudowę kamienicy Rynek 12, zwanej kamienicą Konopniców (z 1938 roku, do planów wrócono po wojnie, w 1952 roku. Ostatecznie remont wykonano w 1954 roku według projektu J. Gontarczyka). Architekt zrekonstruował fasadę budynku na podstawie obrazu Pożar miasta Lublina w 1719 r. Odnowił także trzecie piętro i odbudował attykę. Inne prace powstałe na zlecenie tej komisji uległy zniszczeniu w czasie wojny, m.in. projekt inwentaryzacji kościoła farnego pw. św. Michała oraz pozostałości fortyfikacji miasta.\nCzesław Doria-Dernałowicz zaprojektował w Lublinie wiele domów mieszkalnych i kamienic. W 1959 roku wykonał projekt domu jednorodzinnego przy al. Warszawskiej 69, na zamówienie Jerzego i Ireny Napiórkowskich. W 1976 roku rozbudował ten budynek na duży dom dwurodzinny, dwukondygnacyjny, podpiwniczony, na rzucie kwadratu. W latach 1949–1950 architekt zaprojektował i wybudował willę dla Mariana Porębnego przy ul. Weteranów 26a. Modernistyczny budynek cechowało funkcjonalne rozplanowanie wnętrz, przestronna klatka schodowa z balustradą o charakterystycznych, opływowych kształtach. Inne projekty zabudowy mieszkalnej to m.in. dom na ul. Chopina 31 (lata 30. XX wieku), kamienica na ul. Weteranów 34 (lata 30. XX wieku), nadbudowa czwartego piętra kamienicy na ul. Kazimierza Wyszyńskiego (z 1938 roku, obecnie ulica Niecała), projekt budynku mieszkalnego Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej „Nadzieja” w Lublinie przy ul. Lipowej 23/25 (1957), projekt rozbudowy i nadbudowy budynku mieszkalnego przy ul. Orlej 2, róg Okopowej (1959), projekt budynku mieszkalno-usługowego „Współdom” przy ul. Skłodowskiej 22 (1960). Z lat 60. XX wieku pochodzą projekty domów jednorodzinnych przy ulicach Granicznej, Środkowej, Księżycowej oraz ulicy Przodowników Pracy (obecnie ulica Legionowa). Nie zachowały się projekty domów mieszkalnych na Dolnym Czechowie, przy ulicy Ochotniczej i alei Warszawskiej.\nDużą część projektów Czesława Dorii-Dernałowicza zajmują budowle użyteczności publicznej i architektury przemysłowej. Z projektów przedwojennych warto wymienić drewniany kiosk spożywczy przy wejściu do Ogrodu Saskiego, zaprojektowany na zlecenie Ignacego Piwowarczyka (1939). Następnie, w 1946 roku, architekt zinwentaryzował budynek Izby Skarbowej przy ul. Spokojnej 4, będący wówczas siedzibą Wojewódzkiej Rady Narodowej. Z lat 1946–1947 pochodzi projekt gmachu Powiatowej Kasy Chorych przy ul. Hipotecznej 4, przebudowanej na Ubezpieczalnię Społeczną. Projekt zakładał dobudowę narożnika od ulicy Sądowej i ulicy Nowo projektowanej. W tym samym czasie powstał projekt bursy przy ul. Popiełuszki 7. W latach 1947–1948 architekt zajmował się odbudową i inwentaryzacją pałacu Czartoryskich przy placu Litewskim 2. Architekt przywrócił budynkowi pierwotny układ wnętrz, wymienił instalacje i podwyższył dach. W odnowionym budynku utworzono wówczas Dom Turysty PTTK. W 1953 roku Doria-Dernałowicz wykonał projekt rozbudowy konwiktu Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego przy ul. Radziszewskiego 7. W latach 1954–1955 przekształcił północno-wschodni narożnik hotelu Europa, od strony placu Litewskiego, na budynek biurowy Dyrekcji Okręgowej Szkolnictwa Zawodowego. Architekt wykonał również prace we wnętrzach hotelu, mające na celu przywrócenie pierwotnych funkcji budynku (od 1944 roku mieściła się w nim Okręgowa Rada Związków Zawodowych). W 1955 roku Czesław Doria-Dernałowicz zaprojektował dwukondygnacyjny budynek ZEOL-u (Zjednoczenie Energetyczne Okręgu Lubelskiego) przy ul. Wolskiej 12, a trzy lata później rozbudował projekt o trzecie piętro. W 1963 roku powstał projekt budynku Instytutu Medycyny Wsi im. W. Chodźki przy ul. Jaczewskiego 2. Architekt zaprojektował główne wejście i przedsionek z szatnią i centralą telefoniczną. Z obiektów przemysłowych warto wymienić także projekt rozdzielni i transformatora na terenie elektrowni przy ulicy Długiej (1949), projekty rozbudowy budynków Zakładów Metalowych BOTER oraz Zakładów Surowców Wtórnych i Zakładów Obuwniczych (niedatowane). Architekt przebudował również mieszkalny budynek Wojewódzkiej Straży Pożarnej w Lublinie.\n>>> Obejrzyj galerię rysunków\n>>> Obejrzyj rysunki poszczególnych obiektów\n>>> Obejrzyj album rodzinny\nAutor: Admin, Jakub Popiel - Popielec, Łucja Oś, Joanna Zętar, Monika Śliwińska\nData aktualizacji: 11:26 - 26.09.2013\nAlbum rodzinny Czesława Dorii-Dernałowicza