XXV C 1046/17 - Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie\nNowość XXV C 1046/17 - Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie\nOpublikowano: LEX nr 2847189\nXXV C 1046/17\nPrzewodniczący: Sędzia SR del. Stanisław Zabłocki.\nSąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2020 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa M. Z. (1) przeciwko (...) Bank S.A. z siedzibą w W. o ustalenie i zapłatę 1. ustala, że umowa Kredytu Hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF zawarta w dniu 15 czerwca 2007 r. pomiędzy M. Z. (1) a (...) Bank S.A. z siedzibą w K. - (...) Oddziałem w Ł. jest nieważna;\n2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1.479.741,01 (jeden milion czterysta siedemdziesiąt dziewięć tysięcy siedemset czterdzieści jeden 01/100) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty:\na) 1.193.801,01 (jeden milion sto dziewięćdziesiąt trzy tysiące osiemset jeden 01/100) złotych - za okres od dnia 22 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty;\nb) 285.940 (dwieście osiemdziesiąt pięć tysięcy dziewięćset czterdzieści) złotych - za okres od dnia 29 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty;\n3. oddala powództwo, w zakresie roszczeń głównych, w pozostałym zakresie;\n4. zasadza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 10.917 (dziesięć tysięcy dziewięćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 10.800 (dziesięć tysięcy osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.\nPozwem z dnia 9 czerwca 2017 r. (data nadania - k. 56), skierowanym przeciwko (...) Bank S.A. z siedzibą w W., powódka M. Z. (1), wniosła zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 1.204.011,73 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia zapłaty do dnia zapłaty, tytułem zwrotu całości wpłaconych kwot w związku ze spłatą kredytu hipotecznego, a pobranych bez podstawy prawnej. Powódka podała, iż na wskazaną kwotę składają się następujące kwoty: (a) 1.191.753,02 zł tytułem spłaty rat kredytu, (b) 10.210,72 zł tytułem składek wpłaconych na ubezpieczenie nieruchomości oraz (c) 2.047,99 zł tytułem innych uiszczonych opłat i prowizji (pkt 1 pozwu).\nStrona powodowa zgłosiła również roszczenia ewentualne, wnosząc o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 50.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, tytułem nienależnie pobranych świadczeń wskutek uznania niektórych szczegółowo wskazanych postanowień umowy o kredyt hipoteczny za bezskuteczne względem powódki (pkt 2 pozwu). Alternatywnie, powódka zażądała zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego banku kwoty 50.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, wskazując jednakże, iż kwota ta stanowić będzie odszkodowanie z tytułu nienależytego wykonania umowy kredytu przez pozwanego, poprzez pobranie zawyżonych rat kredytu w kwocie łącznej 50.000 zł (pkt 3 pozwu). W przypadku uwzględnienia któregoś z ww. roszczeń alternatywnych, powódka wniosła dodatkowo o ustalenie, że wskazane postanowienia umowne (tj. § 19 ust. 3, § 19 ust. 6, § 3 ust. 6, § 2 ust. 1 lit. j) są abuzywne i nie wiążą powódki (pkt 4 pozwu).\nW uzasadnieniu pozwu, powódka wskazała, iż 15 czerwca 2007 r. zawarła z poprzednikiem prawnym pozwanego tj. (...) Bankiem S.A. w K. (...) Oddział w Ł. umowę kredytu hipotecznego nr (...); przedmiotem umowy było udzielenie powódce kredytu w kwocie 1.690.363,14 zł, indeksowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF).\nW ocenie powódki, żądanie dotyczące stwierdzenia nieważności niektórych postanowień umownych, w szczególności klauzul indeksacyjnych, ale także postanowień formułujących obowiązki powódki w zakresie świadczeń ubezpieczeniowych, wynika z faktu naruszenia art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe oraz art. 3851 § 1 k.c., co skutkuje nieważnością zawartej umowy w oparciu o art. 58 § 3 k.c. Powódka wskazała m.in., że strony nie uzgodniły wszystkich istotnych elementów zawieranej umowy kredytu, w tym wysokości wzajemnych zobowiązań. Powódka podkreśliła również, że umowna klauzula waloryzacyjna stosowana do kwoty udzielonego kredytu wystawia kredytobiorcę na nieograniczone ryzyko, naruszając dobre obyczaje i interesy powódki.\nZdaniem strony powodowej zachodzą podstawy do stwierdzenia na podstawie art. 3851 § 1 k.c. abuzywności następujących postanowień umownych, które sklasyfikowano w grupach:\nGrupa I (klauzule dotyczące sposobu przeliczania kwoty wypłaconej oraz kwot spłat na walutę CHF), tj.:\na) § 6 ust. 1 umowy (zawierający definicję Bankowej Tabeli kursów walut) b) § 9 ust. 2 umowy,\nc) § 10 ust. 3 umowy;\nGrupa II (klauzule formułujące dodatkowe zobowiązania powódki w zakresie świadczeń ubezpieczeniowych):\na) § 19 ust. 3 umowy,\nb) § 19 ust. 6 umowy;\nGrupa III: a) § 3 ust. 6 umowy w zw. z § 2 ust. 1 lit. j) umowy, które łącznie przewidują, iż zabezpieczeniem spłaty kredytu jest ubezpieczenie niskiego wkładu własnego, zaś kwota uzyskana z kredytu w wysokości 4.875,06 zł przeznaczona zostanie ma uiszczenie opłaty z tytułu niskiego wkładu własnego;\nPowódka wskazała (na wypadek stwierdzenia przez Sąd, iż pomimo eliminacji niektórych postanowień umowy, nie sposób uznać jej za nieważną), że zgodnie z dyspozycją art. 3851 § 2 k.c. strony pozostają związane umową w pozostałym zakresie. Zatem, z powodu pominięcia niewiążących powódkę klauzul umownych, po stronie powodowej powstała nadpłata w wysokości 50.000 zł.\nPowódka zaznaczyła, że z tytułu umowy kredytowej nr (...) z dnia 16 czerwca 2007 r. zapłaciła na rzecz pozwanego tytułem spłaty rat kredytu kwotę 1.191.753,02 zł oraz tytułem opłat i prowizji banku kwotę 2.047,99 zł.\nPowódka podkreśliła przy tym, że zawarła przedmiotową umowę w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych, a także spłaty innych zobowiązań finansowych. Strona powodowa podniosła nadto, iż kwestionowane w pozwie postanowienia umowne nie były z nią indywidualnie uzgodnione i nie miała ona wpływu na ich treść. W ocenie powódki zatem wprowadzona do umowy indeksacja do waluty CHF w sposób nierównomierny rozkłada między nią a bankiem ryzyka wynikające z mechanizmu indeksacji kredytu\n(pozew - k. 2-17).\nW odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.\nPozwany, w pierwszej kolejności zakwestionował posiadanie przez powódkę statusu konsumenta w rozumieniu art. 221 k.c. Zdaniem pozwanego, powódka zakupiła ze środków pochodzących z udzielonego kredytu, nieruchomość lokalową, w której prowadzi działalność gospodarczą w postaci Przedszkola. Zatem, z uwagi na niewypełnienie jednej z przesłanek ustawowych, niemożliwym jest badanie w niniejszej sprawie kwestii abuzywności postanowień umownych.\nW dalszej kolejności, pozwany wskazał, że w jego ocenie nie sposób przyznać racji stronie powodowej, iż zwarta umowa kredytowa w jakikolwiek sposób narusza istotę umowy kredytowej jako takiej, wskazanej w art. 69 ustawy Prawo bankowe; pozwany powołał się przy tym na liczne orzeczenia Sądu Najwyższego podnosząc, iż umowa kredytu indeksowanego mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytowej, stanowiąc jej możliwy wariant. Pozwany wypowiedział się w kwestii wpływu ewentualnej abuzywności klauzul indeksacyjnych na ważności całej umowy, wskazując, iż wedle powszechnie przyjętego stanowiska, niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta, jednakże strony stosunku prawnego wynikającego z umowy, związane są umową w pozostałym zakresie. Ponadto, o kredycie indeksowanym mowa jest m.in. w art. 22 pkt 5 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, w związku z czym trudno zakładać, aby racjonalny ustawodawca regulował w drodze ustawy umowy, które miałyby być sprzeczne z naturą stosunku prawnego.\nPonadto, pozwany wskazał, że postanowienia umowy kredytowej nie dawały mu swobody jednostronnego i dowolnego kształtowania kursów wymiany CHF. Podkreślił on, że zmiany kursu waluty indeksacji odpowiadały wahaniom CHF i PLN na rynku. Co więcej, bank zaprzeczył, jakoby uzyskiwał on dodatkowe wynagrodzenie kosztem strony powodowej, bowiem ani wahania kursowe ani spread walutowy związany z indeksacją nie stanowią dodatkowego dochodu dla banku.\n(odpowiedź na pozew - k. 68-91v.)\nW toku postępowania, pismem procesowym z dnia 10 maja 2019 r. powódka dokonała rozszerzenia powództwa w ten sposób, że wniosła o zasądzenie kwoty 1.489.952 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, tytułem zwrotu całości wpłaconych środków w związku ze spłatą kredytu hipotecznego, zarówno w formie rat kredytowych, jak i innych opłat i prowizji (pkt 1a pisma modyfikującego powództwo). Ponadto powódka wniosła o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF z 15 czerwca 2007 r. jest nieważna (pkt 1b pisma modyfikującego powództwo).\nW piśmie procesowym z dnia 14 czerwca 2019 r. powódka stanowczo zaprzeczyła jakoby nie posiadała statusu konsumenta, bowiem rozpoczęcie działalności gospodarczej przez powódkę nastąpiło niespełna 10 lat po zawarciu umowy kredytowej tj. 24 stycznia 2017 r. Zdaniem powódki nieruchomość zakupiona ze środków pochodzących z kredytu przeznaczona została na zaspokojenie jej potrzeb mieszkaniowych, bowiem powódka wraz z dziećmi zamieszkuje w przedmiotowym lokalu do dnia dzisiejszego\n(pismo z 14 maja 2019 r. - k. 309-310, pismo z 14 czerwca 2019 r. - k. 317-320).\nW odpowiedzi na modyfikację powództwa, pozwany podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie powództwa w całości\n(pismo z 5 lipca 2019 r. - k. 329-334v.).\nDo zamknięcia przewodu sądowego strony podtrzymały dotychczas prezentowane stanowiska.\nM. Z. (1) wraz z ówczesnym małżonkiem, planowali zakup nieruchomości w postaci domu jednorodzinnego. W kręgu zainteresowań małżonków pozostawała nieruchomość składająca się z dwóch działek gruntu, położonych w W., przy ul. (...). Powódka w momencie decydowania się na zaciągnięcie kredytu, posiadała liczne zobowiązania w kilku bankach, z tytułu pożyczek, kredytów odnawialnych i jednego kredytu hipotecznego. Powódka razem z ówczesnym mężem udała się do Banku, który polecił im pośrednik kredytowy. Pracownik banku, przedstawił powódce ofertę kredytu, polegającego na konsolidacji dotychczasowych zobowiązań powódki, m.in. w postaci kredytów konsumpcyjnych i hipotecznych oraz wypłatę środków w kwocie odpowiadającej 1/4 ceny nieruchomości przy ul. (...) (3/4 ceny miał zapłacić mąż powódki; małżonkowie mieli rozdzielność majątkową), zgodnie z oczekiwaniami powódki.\nW dniu 18 kwietnia 2007 r. powódka złożyła wniosek o kredyt hipoteczny nr (...), w którym zawnioskowała o udzielenie jej kredytu w kwocie 1.690.000 zł indeksowanego do waluty CHF na okres 30 lat z przeznaczeniem na zakup nieruchomości przy ul. (...) na rynku wtórnym (470.000 zł), refinansowanie kredytu mieszkaniowego (631.516 zł), refinansowanie zobowiązań konsumpcyjnych (413.510 zł) oraz dowolny cel konsumpcyjny (84.974 zł). W treści wniosku, w punkcie "działalność gospodarcza" powódka wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą w postaci działalności finansowej. Poprzednik prawny pozwanego, 23 maja 2007 r. po analizie sytuacji powódki, zdecydował się na przyznanie powódce kredytu hipotecznego w żądanej wysokości. Cała procedura od złożenia wniosku o kredyt do podpisania umowy trwała 9 miesięcy.\n(zeznania powódki-k. 322v.-325, wniosek kredytowy - k. 106-110, decyzja kredytowa - k. 112-114).\nW dniu 15 czerwca 2007 r. M. Z. (1) (jako kredytobiorca) zawarła z (...) Bank S.A. w K. - (...) Oddziałem w Ł., tj. poprzednikiem prawnym pozwanego (jako kredytodawcą) umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF. Na podstawie ww. umowy kredytowej Bank udzielił powódce kredytu w kwocie 1.690.363,14 zł indeksowanego kursem CHF; wskazano, przy założeniu, że uruchomionoby całość kredytu w dacie sporządzenia umowy, że równowartość kredytu wynosiłaby 752.945,72 CHF, przy czym rzeczywista równowartość miała zostać określona po wypłacie ostatniej transzy kredytu; w umowie wskazano także, że kredytobiorca oświadcza, iż jest świadomy ryzyka kursowego związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko (§ 1 ust. 1 umowy).\nSpłata kredytu nastąpić miała w trzystu sześćdziesięciu miesięcznych równych ratach kapitałowo-odsetkowych. W § 1 ust. 3 umowy postanowiono, iż oprocentowanie kredytu jest zmienne i na dzień sporządzenia umowy wynosi 6,14% w skali roku, na które składa się suma obowiązującej stawki DBCHF i stałej marży Banku, która wynosi 3,74%, zaś kredytobiorca oświadcza, że jest świadomy ryzyka wynikającego ze zmiennego oprocentowania w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko.\nW § 1 ust. 4 umowy przyjęto, że rata kapitałowo-odsetkowa przy założeniu uruchomienia całości kredytu w dacie sporządzenia umowy wynosiłaby równowartość 5.080,36 CHF, zaś rzeczywista wartość rat odsetkowych lub rat kapitałowo-odsetkowych zostanie określona w harmonogramie spłat.\nW § 1 ust. 7 umowy wskazano, że całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia umowy wynosi 2.107.961 zł, przy czym podana kwota nie uwzględnia ryzyka kursowego; ostateczna wysokość całkowitego kosztu kredytu uzależniona jest od zmian poziomu oprocentowania kredytu w całym okresie kredytowania.\nW § 2 umowy opisano dokładnie cel udzielonego kredytu, wskazując, iż kredyt przeznaczony jest na:\na) w wysokości 470.000,00 złotych polskich na pokrycie części ceny nabycia nieruchomości położonej w W., przy ul. (...) na r-ek Zbywcy.\nb) w wysokości 123.400,00 złotych polskich na spłatę kredytu w (...) Bank. SA, umowa nr (...) z dnia 28 czerwca 2006 r. na r-ek nr (...),\nc) w wysokości 25.000,00 złotych polskich na spłatę linii kredytowej w Banku (...) SA. na r-ek nr (...),\nd) w wysokości 12.000.00 złotych polskich na spłatę karty kredytowej w (...) Bank (...) SA, na r-ek nr (...),\ne) w' wysokości 100.000,00 złotych polskich na spłatę linii kredytowej w (...) Bank (...) SA, na r-ek nr (...),\n1) w wysokości 84.974,00 złotych polskich na dowolny cel konsumpcyjny Kredytobiorcy na r-ek Kredytobiorcy,\ng) w wysokości 631.516,00 złotych polskich na spłatę kredytu mieszkaniowego w Banku (...) SA, umowa nr (...) z dnia 30 września 2005 r. na r-ek nr (...).\nh) w wysokości 128.110,00 złotych polskich na spłatę kredytu hipotecznego w Banku (...) SA, umowa nr (...) z dnia 18 maja 2006 r. na r-ek nr (...).\ni) w wysokości 25.000.00 złotych polskich na spłatę karty kredytowej w Banku (...) SA, na r-ek nr (...),\nj) w wysokości 4.875.06 złotych polskich na uiszczenie opłaty z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego.\nk) w wysokości 16.903.63 złotych polskich na uiszczenie składki z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utraty wartości nieruchomości,\nl) w wysokości 68.360,13 złotych polskich na pokrycie składek ubezpieczeniowych, o których mowa w § 4 ust. 1,\nm) w wysokości 224,32 złotych polskich na uiszczenie kosztów związanych z ustanowieniem hipoteki zabezpieczającej spłatę kredytu.\nW myśl § 9 ust. 2 umowy, w dniu wypłaty kredytu lub każdej transzy kredytu, kwota wypłaconych środków będzie przeliczana do CHF według kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów - obowiązującego w dniu uruchomienia środków.\nW § 10 ust. 1 umowy postanowiono, że kredytobiorca zobowiązuje się dokonać w okresie objętym umową spłaty rat kapitałowo-odsetkowych i odsetkowych w terminach, kwotach i na rachunek wskazany w aktualnym harmonogramie spłat. Harmonogram spłat Kredytobiorca otrzymuje w szczególności po wypłacie kredytu, każdej transzy kredytu zmianie oprocentowania każdorazowo na okres dwudziestoczteromiesięczny. W myśl § 10 ust. 3 umowy, wysokość zobowiązania będzie ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF - po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w "Bankowej Tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych" do CHF obowiązującego w dniu spłaty.\nW umowie ustalono, że oprocentowanie kredytu jest zmienne i ulega zmianie w pierwszym dniu najbliższego miesiąca następującego po ostatniej zmianie indeksu DBCHF. Indeks DBCHF dla każdego miesiąca oblicza się jako średnią arytmetyczną stawek LIBOR 3 m obowiązujących w dniach roboczych w okresie liczonym od 26 dnia miesiąca, poprzedzającego miesiąc ostatni do 25 dnia miesiąca poprzedzającego zmianę (§ 13 ust. 1-2 umowy).\n(umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF nr (...) z 15 czerwca 2007 r. - k. 21-26v.)\nPrzed zwarciem przedmiotowej umowy, powódka podpisała oświadczenie kredytobiorcy o wyborze waluty obcej. Dokument ten przedstawiał wpływ zmian oprocentowania i kursu waluty kredytu na wysokość miesięcznych rat, na przykładowej symulacji porównującej kredyt złotowy z kredytem indeksowanym do CHF; podawane przykłady nie zakładały wzrostu kursu CHF wyższego niż 15,6% (tj. wartości odpowiadającej różnicy między maksymalnym i minimalnym kursem CHF z okres ostatnich 12 miesięcy) Jednocześnie, w treści dokumentu znalazło się oświadczenie, iż po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym oraz ryzykiem wynikającym ze zmiennej stopy procentowej, kredytobiorca wnosi o udzielenie kredytu indeksowanego do waluty obcej.\n(oświadczenie kredytobiorcy o wyborze waluty obcej z 12 kwietnia 2007 r. - k. 104)\nWypłata środków pochodzących z kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF nastąpiła w dwóch transzach. W dniu 21 czerwca 2007 r. pozwany wypłacił na rzecz powódki kwotę 1.220.363,14 zł (po kursie kupna 1 CHF = 2,2090 PLN) tj. 552.450,49 CHF, przy czym kwota ta przeznaczona została na spłatę dotychczasowym zobowiązań finansowych, o których mowa w § 2 lit. b, c, i, d, e, f, g,h umowy oraz na pokrycie kosztów około kredytowych w tym ubezpieczenia Niskiego Wkładu Własnego (por. § 2 lit. j, k, I, m umowy). W dniu 17 lipca 2007 r. wypłacona została pozostała kwota, tj. 470.000 zł (po kursie kupna 1 CHF=2,1990 PLN) odpowiadająca kwocie 213.733,52 CHF - z przeznaczeniem na pokrycie części ceny nabycia nieruchomości.\n(potwierdzenie wypłaty środków z umowy kredytu nr (...) - k. 45)\nStrony umowy kredytowej od momentu jej zawarcia, podpisały 8 aneksów do umowy kredytu nr (...).\nW dniu 29 września 2009 r. strony zawarły aneks nr (...), którego głównym założeniem była zmiana § 10 umowy; postanowiono, iż wysokość zobowiązania będzie ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF - po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut ustalonego przez Narodowy Bank Polski (§ 10 ust. 4 umowy, w brzmieniu nadanym § 1 aneksu nr (...) do umowy).\nNastępnie, w dniu 27 października 2010 r. zawarto aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...); w § 2 ust. 1 aneksu postanowiono, że bank wyraża zgodę na odroczenie płatności części raty kredytu, przy czym w okresie dwudziestu czterech miesięcy od dnia wejścia w życie aneksu, kredytobiorca zobowiązał się do comiesięcznych spłat rat kredytu w stałej wysokości 2.148,79 CHF.\nKolejne aneksy nr (...) podpisane odpowiednio 1 lutego 2012 r. i 6 grudnia 2012 r. przewidywały restrukturyzację zadłużenia powódki na jej wniosek jako kredytobiorcy, aktualnego na dzień sporządzenia każdego z aneksów, wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nr (...).\nAneksem nr (...) z 2 sierpnia 2013 r. postanowiono dodać treść ust. 7 do § 3 umowy, przewidującego dodatkowe zabezpieczenie spłaty kredytu w postaci kaucji bankowej w wysokości 18.000 zł. W tymże celu strony zawarły 2 sierpnia 2013 r. umowę przeniesienia środków pieniężnych.\nAneksy nr (...), zawarte kolejno w dniach: 19 sierpnia 2013 r., 13 marca 2014 r. oraz 17 kwietnia 2015 r., zawierały warunki restrukturyzacji zadłużenia kredytowego powódki oraz karencje w spłacie rat kredytowych.\n(aneks nr (...) z 29 września 2009 r. do umowy kredytu hipotecznego nr (...) - k. 28-28v., aneks nr (...) z 27 października 2010 r. do umowy kredytu hipotecznego nr (...) - k. 29-30, aneks nr (...) z 1 lutego 2012 r. do umowy kredytu hipotecznego nr (...) - k. 30v., aneks nr (...) z 6 grudnia 2012 r. do umowy kredytu hipotecznego nr (...) - k. 31-32, aneks nr (...) z 2 sierpnia 2013 r. do umowy kredytu hipotecznego nr (...) - k. 32v.-33, umowa przeniesienia środków pieniężnych z 2 sierpnia 2013 r. - k. 33v.-34v., aneks nr (...) z 19 sierpnia 2013 r. do umowy kredytu hipotecznego nr (...) - k. 35-37, aneks nr (...) z 13 marca 2014 r. do umowy kredytu hipotecznego nr (...) - k. 37v.-38v., aneks nr (...) z 17 kwietnia 2015 r. do umowy kredytu hipotecznego nr (...) - k. 39-39v.)\nPowódka, M. Z. (1) spłaca przedmiotowy kredyt hipoteczny indeksowany do CHF nr (...).\nW okresie od 2 lipca 2007 r. (data spłaty pierwszej raty kredytowej) do dnia 22 maja 2017 r. powódka zapłaciła na rzecz pozwanego kwotę 1.191.753,02 zł tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych; w ww. okresie powódka uiściła również kwotę 2.047,99 zł tytułem opłat i prowizji naliczonych przez bank oraz kwotę 10.210, 72 zł tytułem składek z tytułu ubezpieczenia nieruchomości od ognia, powodzi i innych zdarzeń losowych.\n(zaświadczenie pozwanego zawierające m.in. historię spłat rat kredytu - k. 40-44)\nW trakcie trwania postępowania, w okresie od 1 czerwca 2017 r. do dnia 7 maja 2019 r. powódka kontynuowała spłacanie rat kredytowych; w ww. okresie uiściła kwotę 286.940 zł.\n(historia przelewów z rachunków powódki na rachunek służący do obsługi kredytu - k. 311-312v.).\nW momencie zawierania spornej umowy kredytowej (czerwiec 2007 r.), M. Z. (2) posiadająca wyższe wykształcenie ekonomiczne, była pracownikiem w (...) Banku (...); zajmowała się przygotowywaniem i negocjacjami w dotyczącymi emisji obligacji; powódka miała wówczas troje małych dzieci, spodziewała się narodzin czwartego dziecka (poród nastąpił 1 lutego 2008 r.); z uwagi na ciąże i porody, w okresie poprzedzającym podpisanie umowy, wiele czasu spędzała na urlopach macierzyńskich. W 2005 lub 2006 r. powódka zaczęła prowadzić własną działalność gospodarczą (firma (...); siedzibą było panieńskie mieszkanie powódki przy ul. (...) w W.), której przedmiotem była działalność finansowa; powódka zamknęła ww. działalność gospodarczą w 2007 r. lub 2008 r.; do 2017 r. powódka nie prowadziła działalności gospodarczej. W 2017 r. powódka zaczęła prowadzić przedszkole niepubliczne ((...)).\nNieruchomość przy ul. (...) w W. stanowiła od 2011 r. siedzibę Stowarzyszenia (...). W 2015 r. powódka założyła spółkę (...), która ma siedzibę przy ul. (...); ww. nieruchomość stanowiła w latach 2013-2014 siedzibę spółki (...).\nKoszty kredytu nie były uwzględniane w kosztach działalności gospodarczej powódki, podobnie koszty siedziby.\nW momencie zawierania spornej umowy ówczesny mąż powódki prowadził przedszkole niepubliczne przy ul. (...) w W.; ww. nieruchomość należąła do powódki i była obciążona kredytem w banku (...). Kwota 759.626 zł uzyskana przez powódkę po zawarci spornej umowy kredytu została przeznaczona na spłatę kredytu w banku (...).\nKwota 470.000 zł uzyskana przez powoda po zawarci spornej umowy kredytu została przeznaczona na zakup nieruchomości przy ul. (...) w W. (1/4 ceny ww. nieruchomości).\nKwota 284.400 zł została przeznczona na spłatę zobowiązań konsumpcyjnych; ok. 90.000 zł zostało przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z zawarciem spornej umowy, zaś ok. 84.000 zł powódka przeznaczyła na "dowolny cel"\n(zeznania powódki-k. 322v.-325, wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej powódki - k. 116; umowa - k. 21-26v).\nPozwany jest następcą prawnym (...) Bank S.A. w K. (okoliczność bezsporna)\nPełnomocnik powódki, pismem z dnia 31 maja 2017 r., nadanym na poczcie w dniu 31 maja 2017 r. wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 1.204.011,73 zł tytułem zwrotu nienależnych świadczeń wpłaconych przez powódkę na podstawie umowy kredytu nr (...); pozwany został poinformowany, że zdaniem powódki ww. umowa jest nieważna w związku z zawarciem w niej klauzul abuzywnych (tj. par 9 ust. 2 i § 10 ust. 3 umowy). Na ww. kwotę składały się następujące kwoty: (a) 1.191.753,02 zł tytułem spłaty rat kredytu, (b) 10.210,72 zł tytułem składek wpłaconych na ubezpieczenie nieruchomości oraz (c) 2.047,99 zł tytułem innych uiszczonych opłat i prowizji.\n(pismo z dnia 31 maja 2017 r. - k. 54; potwierdzenie nadania na poczcie - k. 53)\nPismo procesowe z dnia 10 maja 2019 r. zawierające rozszerzenie powództwa zostało doręczone pełnomocnikowi pozwanego na rozprawie w dniu 14 czerwca 2019 r.\n(protokół z rozprawy - k. 322)\nPodstawę ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie stanowiły wskazane powyżej dokumenty zgromadzone w aktach sprawy oraz zeznania samej powódki M. Z. (2).\nW ocenie Sądu brak jest podstaw do podważania zawartości lub autentyczności ww. dokumentów uznanych przez Sąd za wiarygodny materiał dowodowy. Dokumenty te nie były również podważane przez żadną ze stron procesu.\nSąd dał również w większości wiarę zeznaniom powódki M. Z. (1), uznając je za spójne i korespondujące z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym w szczególności z dowodami z dokumentów. Jedynie w zakresie twierdzeń powódki o tym, iż do momentu podpisania umowy nie miała świadomości, iż kredyt ma być indeksowany do waluty CHF, nie sposób uznać zeznania powódki za wiarygodne - zarówno z wniosku kredytowego jak i oświadczenia o wyborze waluty obcej wynika jednoznacznie, iż zaciągnięcie kredytu indeksowanego do CHF było wyborem M. Z. (1), być może ze znaczenia którego nie do końca zdawała sobie sprawę, lecz potwierdzonym jej własnoręcznym podpisem.\nSąd oddalił wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka P. S. (postanowienie - k. 322-322v.) uznając, że nie dotyczy on okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Dla ważności czy skuteczności umowy nie są istotne takie kwestie jak sposób finansowania akcji kredytowej czy ekonomiczne założenia banków tym zakresie; Sąd ma także świadomość, że z racji udzielania kredytów indeksowanych banki posiadają zobowiązania wyrażone w CHF, a stwierdzenie bezskuteczności czy nieważności umowy wiąże się z powstaniem określonej straty wynikającej z konieczności pokrycia różnic kursowych między datą udzielenia kredytu a chwilą obecną. Dodać należy, że o niedozwolonym charakterze klauzuli umownej, przesądza treść tej klauzuli, nie zaś okoliczności dotyczące sposobu zachowania kontrahenta konsumenta, na temat których miałby zeznawać ww. świadek, zgodnie ze zgłoszonym przez pozwanego wnioskiem dowodowym.\nSąd nie uwzględnił również wniosku powódki o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego (postanowienie - k. 363), gdyż wobec przyjętej podstawy rozstrzygnięcia obliczenie wysokości rat z pominięciem bezskutecznych klauzul indeksacyjnych było zbędne.\nPodstawą dla oceny zasadności zgłoszonych przez powódkę żądań musi być ocena charakteru w jakim działała, zawierając sporną umowę kredytu. Szereg zarzutów formułowanych przez powódkę wobec treści zawartej z pozwanym bankiem umowy opiera się na przepisach dotyczących konsumentów. Również ocena praw i obowiązków stron przyjętych przez nie w spornej umowie zależeć będzie od tego, czy sporna umowa miała charakter konsumencki.\nZgodnie z poczynionymi przez Sąd ustaleniami faktycznymi, powódka pierwotnie planowała wziąć kredyt w wysokości 470.000 zł przeznaczony wyłącznie na cele mieszkaniowe (zakup nieruchomości przy ul. (...); 1/4 ceny); pracownik banku, przedstawił natomiast powódce ofertę kredytu, polegającego na konsolidacji dotychczasowych zobowiązań powódki, m.in. w postaci kredytów konsumpcyjnych i hipotecznych oraz wypłatę środków w kwocie odpowiadającej 1/4 ceny nieruchomości przy ul. (...) (3/4 ceny miał zapłacić mąż powódki; małżonkowie mieli rozdzielność majątkową), zgodnie z oczekiwaniami powódki; ostatecznie powódka przystała na ofertę banku i wnioskowała o kredyt w wyższej wysokości, tj. 1.690.000 zł indeksowanego do waluty CHF i taki kredyt został jej ostatecznie przyznany. Kwota 759.626 zł uzyskana przez powódkę po zawarci spornej umowy kredytu została przeznaczona na spłatę kredytu w banku (...) (nieruchomość przy ul. (...)). Kwota 470.000 zł uzyskana przez powoda po zawarci spornej umowy kredytu została przeznaczona na zakup nieruchomości przy ul. (...) w W. (1/4 ceny ww. nieruchomości), zaś kwota 284.400 zł została przeznczona na spłatę zobowiązań konsumpcyjnych; ok. 90.000 zł zostało przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z zawarciem spornej umowy, zaś ok. 84.000 zł powódka przeznaczyła na "dowolny cel".\nZgodnie z przepisem art. 221 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną, dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.\nAnalizując poszczególne elementy, Sąd Okręgowy nie ma wątpliwości, że konsumentem może być tylko osoba fizyczna. Drugi warunek to dokonanie czynności prawnej, czyli wyrażenie oświadczenia woli, najczęściej zawarcie umowy, gdzie niezbędne są dwa lub więcej oświadczeń woli kontrahentów.\nPo trzecie czynność prawna pozostaje w określonej relacji z rolą społeczną tej osoby - kwestia braku bezpośredniego związku między dokonaną przez dany podmiot czynnością prawną a jego działalnością gospodarczą lub zawodową jest kryterium najistotniejszym i najbardziej charakterystycznym dla pojęcia konsumenta. Za działalność gospodarczą, zgodnie z przepisem art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej rozumiemy zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność gospodarczą charakteryzuje zatem chęć zysku. Jak trafnie wskazano w doktrynie nie ma działalności gospodarczej tam, gdzie nie występuje motyw zysku. (Sokołowski T., Komentarz do art. 221 Kodeksu cywilnego, w: Kidyba A. (red.), Gawlik Z., Janiak A., Jedliński A., Kopaczyńska-Pieczniak K., Niezbecka E., Sokołowski T., Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna., WKP, 2012). Uwzględniając kryterium typowości zastanowić się trzeba, czy konkretna czynność prawna jest bezpośrednio powiązana z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową kupującego. W orzecznictwie wskazuje się, że umowa konsumencka z reguły ma zmierzać do zaspokajania potrzeb własnych, osobistych, "prywatnych" podmiotu, jego rodziny, domowników, także przyjaciół lub znajomych lub ma zapewniać funkcjonowanie gospodarstwa domowego - takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 września 2007 r., IV CSK 122/07, OSNC-ZD 2008/3/74.\nOstatnia cecha to okoliczność, że adresatem oświadczenia woli konsumenta jest przedsiębiorca - ustawodawca przesądził więc, że drugą stroną umowy jest podmiot profesjonalny - przedsiębiorca. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 431 k.c. jest osoba fizyczna, osoba prawna i ułomna osoba prawna, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.\nW przypadku powódki poza sporem było, iż spełnione są warunki pierwszy, drugi i czwarty; spór dotyczył tego, czy spełniony został warunek braku bezpośredniości czynności prawnej z działalnością gospodarczą powoda.\nW ocenie Sądu Okręgowego warunek ten również został spełniony.\nPo pierwsze, zarówno wniosek kredytowy, umowa, jak i późniejsze aneksy były podpisywane przez powódkę jako konsumenta, a nie jako przedsiębiorcę.\nNajistotniejsza jest jednak ocena określonego przez strony postępowania celów umowy - konsolidacja dotychczasowych kredytów i zakup nieruchomości przy ul. (...) na potrzeby mieszkaniowe rodziny powódki.\nCo istotne, ocena ta dokonywana być musi na datę zawarcia umowy. Zamiar podjęcia w przyszłości działalności gospodarczej określonego rodzaju nie wyklucza możliwości kwalifikowania jako konsumenta osoby dokonującej czynności prawnych służących przygotowaniu do jej podjęcia. Taki wniosek wynika z tego, że badanie związku czynności prawnej dokonywanej przez osobę fizyczną z jej ewentualną działalnością gospodarczą lub zawodową powinno się odbywać przy uwzględnieniu chwili dokonywania tej czynności (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2018 r., VI ACa 2054/16); dlatego wykorzystania adresu nieruchomości przy ul. (...) jako adresu siedziby stowarzyszenia, czy kilki spółek ponad pięć lat po zawarciu spornej umowy nie może skutkować pozbawieniem powódki statusu konsumenta.\nZnaczna część kredytu (759.626 zł, tj. ok 45% kwoty kredytu) wykorzystana została na spłatę kredytów hipotecznych w banku (...), którymi była obciążona nieruchomość przy ul. (...) w W.; ww. nieruchomość była wówczas własnością powódki (por. § 3 ust. 1 umowy) - sam fakt prowadzenia tam w chwili zawarcia spornej umowy przez męża powódki (z którym powódka miała rozdzielność majątkową) przedszkola niepublicznego także nie może pozbawiać powódki statusu konsumenta. Brak bowiem związku między dokonaną przez powódką czynnością prawną a jej działalnością gospodarczą lub zawodową; istnieje jedynie związek pomiędzy dokonaną przez powódką czynnością prawną a działalnością gospodarczą lub zawodową jej ówczesnego męża, z którym powódkę nie łączyła wspólność majątkowa. Poprzednik prawny pozwanego banku był profesjonalistą; składając ofertę konsolidacji kredytów mógł zadbać o to, by sporna umowa została zawarta nie tylko z powódką, lecz również z jej ówczesnym mężem; w ocenie Sądu z faktu, iż bank nie uczynił tego, nie można wyciągać negatywnych konsekwencji dla powódki (tj. pozbawiać jej statusu konsumenta).\nSąd uznał zatem status powódki jako konsumenta za należycie wykazany przez powódkę. Sąd dał przy tym wiarę zeznaniom powódki, w tej części z której wynika, że żadna istotna kwota uzyskana z otrzymanego kredytu nie została przeznaczona na prowadzoną przez nią wówczas działalność gospodarczą (...)\nRozstrzygana sprawa ma szczególne znaczenie w świetle Konstytucji. Dotyczy ona także prawa do mieszkania, które doznaje szczególnej ochrony konstytucyjnej, co wynika z art. 75 ust. 1 Konstytucji (obowiązek władz publicznych prowadzenia polityki sprzyjającej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli). Z kolei art. 76 Konstytucji wprowadza nakaz ochrony konsumentów przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Skoro kredyt hipoteczny był przeznaczony m.in. na cele mieszkaniowe powódki, to kredytobiorca - konsument jest jednocześnie beneficjentem konstytucyjnego prawa do mieszkania. Ta okoliczność ma wpływ na kwestie interpretacji prawa w niniejszej sprawie. Zatem w wypadku kilku możliwości interpretacyjnych wynikających z wyboru różnych ścieżek wykładni należało dać pierwszeństwo tej, która realizuje pełniej cele konstytucyjne wskazane w art. 75 i 76 Ustawy Zasadniczej.\nW ocenie Sądu Okręgowego braku jest podstaw do przyjęcia, że sporna umowa kredytu jest nieważna z uwagi na jej sprzeczność z bezwzględnie wiążącymi przepisami prawa. W szczególności, w ocenie Sądu Okręgowego ujęta w ww. umowie klauzula indeksacyjna nie jest sprzeczna z istotą umowy kredytu; również odwołanie się przy stosowaniu mechanizmu indeksacji kredytu do kursów walut stosowanych przez pozwany bank, samo przez się nie oznacza nieważności umowy, a jedynie (o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia) w sytuacji, gdy mechanizm ten nie został z powódką indywidualnie uzgodniony, daje podstawy do uznania, że te postanowienia umów odwołujące się do kursów z tabel pozwanego banku, nie są uczciwe i rażąco naruszają interes powódki jako konsumenta.\nSporna umowa kredytu została natomiast uznana przez Sąd za nieważną z innych powodów. Zawarte w umowie postanowienia określające sposoby wyliczenia kwoty kredytu podlegającej spłacie i wysokości rat kredytu są abuzywne, a tym samym nie wiążą powódki. W realiach sprawy niniejszej prowadzi to do nieważności spornej umowy, gdyż zakwestionowane postanowienia określają główne świadczenia stron i bez nich nie sposób wykonywać ww. umowy.\nPozwany prowadzi działalność gospodarczą w zakresie czynności bankowych; powódka posiada natomiast status konsumenta (art. 221 k.c.); por. pkt I rozważań prawnych.\nBrak indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych przez stronę powodową postanowień umownych dotyczących indeksacji wynika już z samego sposobu zawarcia spornej umowy - opartej o treść stosowanego przez bank wzorca umowy, oświadczenia o ryzyku oraz regulaminu. Taki sposób zawierania umowy w zasadzie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty kredytu, ewentualnie wysokości marży banku wpływającej na ostateczne oprocentowanie czy pobranej prowizji (już stawka LIBOR wynikała z regulaminu i nie była negocjowana). Wpływ konsumenta musi mieć charakter realny, rzeczywiście zostać mu zaoferowany, a nie polegać na teoretycznej możliwości wystąpienia z wnioskiem o zmianę określonych postanowień umowy. Nie stanowi indywidualnego uzgodnienia dokonanie wyboru przez konsumenta jednego z rodzaju umowy przedstawionej przez przedsiębiorcę. Wreszcie pozwany nie wykazał, aby powódka realnie wpływała na postanowienia dotyczące indeksacji. Sama decyzja co do zawarcia umowy zawierającej klauzule indeksacyjne (którą powódka niewątpliwie podjęła) nie oznacza automatycznie, że klauzule te zostały z nią indywidualnie uzgodnione.\n2. Indeksacja jako główny przedmiot umowy Na wstępie należy podkreślić, że w umowie rozważanej w sprawie niniejszej kwestionowana klauzula indeksacyjna jest wyraźnie powiązana z postanowieniami dotyczącymi oprocentowania. W przypadku kredytu indeksowanego jego charakterystycznym elementem było użycie stawki referencyjnej LIBOR odnoszącej się do określonej waluty obcej. Przeliczanie złotówek na walutę obcą stanowi ekonomicznie i księgowo konieczny element do zastosowania takiej "niewłaściwej" stawki referencyjnej. Pominięcie w umownym rozumieniu indeksacji kwestii stawki referencyjnej sprowadziłoby ją do specyficznej klauzuli waloryzacyjnej. Innymi słowy w rozważanej tu umowie indeksacja do określonej waluty jest nierozerwalnie związana z oprocentowaniem (stawką referencyjną) stosowanym dla tej waluty, podczas gdy waloryzacja "klasyczna" nie posiada tej cechy.\nOrzecznictwo TSUE nie wiąże pojęcia głównych świadczeń stron w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 z pojęciem essentialia negotii. W wyroku z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie k.c.-26/13 TSUE wskazuje, że przepis ten ma ustalić jedynie zakres kontroli treści warunków umownych, które nie były przedmiotem indywidualnych negocjacji (pkt. 46 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo). Natomiast ocena czy dany warunek dotyczy głównego świadczenia umowy powinna zostać dokonana obiektywnie i na gruncie konkretnej umowy na płaszczyźnie prawnej i ekonomicznej, z uwzględnieniem struktury umowy (por. opinia rzecznika generalnego N. W. w tej samej sprawie, punkty 49 - 53).\nW judykaturze można wskazać orzeczenia uznające klauzule dotyczące zmiany oprocentowania za element głównego świadczenia stron (por. wyroki SA w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2010 w sprawie VI ACa 88/10, Legalis 527923 oraz z 10 lutego 2012 r. w sprawie V ACa 1460/11, Legalis 440217).\nWobec powyższych argumentów zdaniem Sądu Okręgowego klauzulę indeksacyjną (w tym same postanowienia dotyczące przeliczania kwoty kredytu złotówkowego na walutę obcą) należy uznać za określającą podstawowe świadczenia w ramach zawartej umowy, charakteryzujące tę umowę jako podtyp umowy kredytu - umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej. Postanowienia dotyczące indeksacji nie ograniczają się do posiłkowego określenia sposobu zmiany wysokości świadczenia kredytobiorcy w przyszłości, ale wprost świadczenie to określają. Bez przeprowadzenia przeliczeń wynikających z indeksacji nie doszłoby do ustalenia wysokości kapitału podlegającego spłacie (wyrażonego w walucie obcej). Nie doszłoby też do ustalenia wysokości odsetek, które zobowiązany jest zapłacić kredytobiorca, skoro odsetki te naliczane są, zgodnie z konstrukcją umowy, od kwoty wyrażonej w walucie obcej.\nZdaniem Sądu późniejsze uregulowanie przez ustawodawcę pewnych zasad związanych z udzielaniem kredytów denominowanych albo indeksowanych do waluty obcej, stanowi potwierdzenie wykształcenia się w obrocie określonego podtypu umowy. Skoro więc obecnie postanowienia dotyczące indeksacji stanowią essentialia negotii umowy, to przed datą uregulowania tej instytucji należy traktować je jako konstytutywne dla tej umowy, a więc określające główne świadczenia stron. Z pewnością dotyczy to postanowień wprowadzających mechanizm przeliczenia kwoty kredytu ze złotych na walutę obcą, a następnie nakazujących ustalenie wysokości świadczenia kredytobiorcy w walucie obcej - zarówno jako spłaty kapitału, jak i zapłaty odsetek.\nW ocenie Sądu również same postanowienia dotyczące wyznaczania kursów walut (§ 9 ust. 2 i § 10 ust. 3 umowy) dotyczą głównego świadczenia stron (por. wyrok C-260/18 D., pkt 44).\n3. Niejednoznaczne sformułowanie postanowień dotyczących głównego świadczenia stron Sąd Najwyższy w wyroku III CSK 159/17 (pkt 9) wskazał, że analizowane postanowienia umowy i regulaminu dotyczące indeksacji nie określały precyzyjnie rzeczywistej wysokości świadczenia banku, jak też świadczeń kredytobiorców, w sposób możliwy do ustalenia bez decyzji banku. Brak było bowiem wskazania, na podstawie jakich kryteriów bank ustala kurs wymiany waluty obcej zarówno w momencie uruchomienia kredytu, jak i spłaty poszczególnych rat. Prowadzi to do wniosku, że w niniejszej sprawie postanowienie umowne określające główne świadczenie stron w postaci obowiązku zwrotu kredytu i uiszczenia odsetek nie było jednoznacznie określone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. (było bowiem dotknięte brakiem przejrzystości warunków umownych).\nW orzeczeniu C-186/16 TSUE przedstawił wykładnię art. 4 ust. 2 dyrektywy - odpowiadającej art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. Wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W tym względzie wymóg ów oznacza, że warunek dotyczący spłaty kredytu w tej samej walucie obcej co waluta, w której kredyt został zaciągnięty, musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. Tak wysokie wymogi dla umowy TSUE potwierdził w orzeczeniu C-51/17 (pkt 71-77) Zdaniem Sądu w realiach sprawy niniejszej bank nie sprostał temu obowiązkowi.\nRozważając problematykę kredytu w walucie obcej TSUE w powołanym wyroku C-186/16 (pkt 50) stwierdził, iż kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Bank, musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, zwłaszcza w przypadku, gdy konsument będący kredytobiorcą nie uzyskuje dochodów w tej walucie. Do sądu krajowego należy ustalenie, czy bank przedstawił zainteresowanym konsumentom wszelkie istotne informacje pozwalające im ocenić, jakie konsekwencje ekonomiczne ma dla ich zobowiązań finansowych warunek umowny, zgodnie z którym kredyt należy spłacić w tej samej walucie obcej co waluta, w której został on zaciągnięty. Orzeczenie to zapadło przy rozstrzygania pytania prejudycjalnego dotyczącego zastosowania dyrektywy 93/13 dotyczącej klauzul abuzywnych, jednak przytoczona teza - choć nader ogólna - może stanowić punkt wyjścia dla rozważań również w sprawie niniejszej.\nW ocenie Sądu Okręgowego § 1 ust. 1 umowy w zakresie w jakim przewiduje indeksowanie kredytu kursem CHF, § 9 ust. 2 i § 10 ust. 3 umowy nie spełniają określonego w 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 oraz w art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. wymogu transparentności. Są one niejednoznaczne, ponieważ w chwili zawarcia umowy (ta data jest miarodajna dla oceny postanowień; por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt III CZP 29/17) konsument nie był w stanie ocenić wysokości własnego zobowiązania, a zatem skutków ekonomicznych wynikających z zawartej umowy oraz ryzyka ekonomicznego, związanego z zawarciem przez nim umowy.\n4. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta W dalszej kolejności Sąd oceniał kwestionowane postanowienia umowne w świetle pozostałych przesłanek abuzywności, tj. sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta. Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu III CSK 159/18, samo stwierdzenie niejednoznaczności postanowienia umownego na gruncie prawa polskiego nie przesądza o abuzywnym charakterze tego postanowienia. Również TSUE w wyroku z 14 marca 2019 r. w sprawie C-118/17 D. wskazuje, iż do sądu krajowego należy ocena ewentualnej nieuczciwości warunku umownego po stwierdzeniu, że warunek ten nie został wyrażony w sposób jasny i zrozumiały (pkt 48- 49).\nW sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszają interesy konsumenta postanowienia umowne godzące w równowagę kontraktową stron, a także te, które zmierzają do wprowadzenia konsumenta w błąd, wykorzystując jego zaufanie i brak specjalistycznej wiedzy. Klauzula dobrych obyczajów nawiązuje do wyobrażeń o uczciwych, rzetelnych działaniach stron, a także do zaufania, lojalności, jak również - w stosunkach z konsumentami - do fachowości. Zatem sprzeczne z dobrymi obyczajami są takie działania, które zmierzają do dezinformacji lub wywołania błędnego mniemania konsumenta (czy szerzej klienta), wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między partnerami kontraktowymi (por. M. Bednarek w: System Prawa Prywatnego Tom 5 Prawo zobowiązań - część ogólna, 2013, s.766.)\na) postanowienia dotyczące wyznaczania kursów walut Mając w pamięci szeroki zakres klauzuli indeksacyjnej w umowie powodów, należy ocenić w pierwszej kolejności postanowienia dotyczące przeliczania złotówek na walutę obcą (klauzulę spreadu walutowego).\nb) § 10 ust. 3 umowy w zakresie, w jakim przewiduje zastosowanie kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w banku na podstawie Tabeli Kursów z dnia spłaty zobowiązania do obliczenia wysokości raty spłaty.\nNie bez znaczenia dla oceny kwestionowanych postanowień umownych pozostaje też orzecznictwo Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i będące jego rezultatem wpisy w rejestrze klauzul niedozwolonych. W szczególności podzielić należy pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 7 maja 2013 r. w sprawie VI ACa 441/13, w którego uzasadnieniu wskazano, że o abuzywności kwestionowanego w tamtym postępowaniu postanowienia decyduje fakt, że uprawnienie banku do określania wysokości kursu sprzedaży CHF nie jest w żaden sposób formalnie ograniczone, zwłaszcza nie przewiduje wymogu, aby wysokość kursu ustalonego przez Bank pozostawała w określonej relacji do średniego kursu NBP lub kursu ukształtowanego przez rynek walutowy. Powyższe oznacza przyznanie sobie przez bank prawa do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem CHF. To właśnie w tym mechanizmie Sąd Apelacyjny dostrzegł sprzeczność postanowienia z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta, który nie ma możliwości uprzedniej oceny własnej sytuacji - w tym wysokości wymagalnych rat kredytu - i jest zdany wyłącznie na arbitralne decyzje banku. Nie sposób nie dostrzec, że choć stanowisko Sądu Apelacyjnego nie jest wiążące w niniejszej sprawie, to przyjęta argumentacja znajduje pełne zastosowanie do kwestionowanych postanowień umownych.\nIstnienie w treści umowy (regulaminu itd.), sformułowanych przez pozwanego, postanowień obarczonych wadliwością (nie ma przy tym znaczenia, czy jej skutkiem jest nieważność czy jedynie bezskuteczność postanowień wobec konsumenta) powoduje, że konsument jest w każdym czasie uprawniony do podniesienia przysługujących mu zarzutów. Skorzystanie z zarzutu nieważności umowy czy bezskuteczności jej postanowień nie może podlegać ocenie w świetle art. 5 k.c. Sąd Najwyższy w wyroku z 15 września 2016 r., sygn. I CSK 615/15 wskazał: "Powołaniem się na zasady współżycia społecznego nie można podważać ani modyfikować wyraźnych dyspozycji przepisów prawnych, które, kierując się względami bezpieczeństwa obrotu prawnego, przewidują sankcję bezwzględnej nieważności czynności sprzecznych z prawem, a nie przewidując żadnych od tego wyjątków, samodzielnie i wyczerpująco przesądzają o prawach stron. Nieważność czynności prawnej nie ma nic wspólnego z nadużywaniem prawa przy jego wykonywaniu, a jest jedynie konsekwencją sprzeczności z ustawą dokonanej czynności. Powołanie na nieważność w procesie cywilnym, czy to w formie zarzutu, czy w pozwie o jej ustalenie są jedynie aktami o charakterze proceduralnym. Sankcja nieważności czynności prawnej następuje już z mocy prawa i dlatego nie przewiduje się jakiegoś materialnego "uprawnienia do powoływania się na nieważność czynności prawnej".\nb) klauzula indeksacyjna w całości W treści spornej umowy postanowienia składające się na klauzulę indeksacyjną zostały rozrzucone w kilku miejscach. Składają się na nią - poza wymienioną wyżej klauzulą spreadu walutowego: § 1 ust. 1 umowy w zakresie w jakim przewiduje indeksowanie kredytu kursem CHF. Sformułowana w powyższy sposób klauzula indeksacyjna obejmuje zatem tzw. warunek ryzyka walutowego wskazany przez TSUE m.in. w wyroku C-51/17.\nPozwany bank nie zawarł w umowie ani dokumentach związanych z jej zawarciem informacji o rzeczywistym zakresie możliwego do przewidzenia ryzyka kursowego - mimo iż od 2004 r. takie pouczenia funkcjonowały na rynku kredytów oraz pomimo obowiązku wynikającego z tzw. Rekomendacji S wydanej przez KNF w 2006 r. W realiach spornej umowy niedostateczna informacja o ryzyku kursowym praktycznie uniemożliwiała podjęcie racjonalnej decyzji związanej z zawarciem umowy. W ten sposób klauzula indeksacyjna zawierająca niejednoznacznie określony warunek ryzyka walutowego ewidentnie godzi w równowagę kontraktową stron stosunku prawnego na poziomie informacyjnym, co stanowi o naruszeniu przez tę klauzulę dobrych obyczajów.\nW ocenie Sądu uznać bowiem należy, że gdyby rzeczywiście zostało należycie wyjaśnione powódce znaczenie zmiany kursu waluty i ponoszonego ryzyka, to powódka nie zdecydowałby się na kredyt powiązany z kursem waluty obcej w sposób wadliwy w perspektywie jego spłacania przez kilkadziesiąt lat, chyba żeby z okoliczności sprawy wyraźnie wynikało co innego (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).\nPozwany powoływał się na podpisane przez powódkę oświadczenia o wyborze waluty obcej (k. 104) oraz na oświadczenie o świadomości ryzyka kursowego związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego w całym okresie kredytowania i akceptacji tego ryzyko (por. § 1 ust. 1 umowy). Z ww. oświadczeń nie da się wysnuć żadnych bliższych informacji przedstawionych powódce (poza informacją o potencjalnej możliwości wzrostu kursu CHF o 15,6% i skutkach takiego wzrostu), co pozwala przyjąć, że to pouczenie ma charakter czysto formalny, zaś konkretne przekazane informacje powinien udowodnić pozwany, czemu nie sprostał. Na podstawie przedstawionych powódce informacji, nawet przy uwzględnieniu, że z racji swego wykształcenia i doświadczenia jest konsumentem rozważnym, nie mogła ona rozeznać się w chwili zawierania umowy, jak duże jest ryzyko zmiany kursu waluty na przyszłość na przestrzeni wielu lat obowiązywania umowy kredytowej i jakie to będzie miało dla niej skutki ekonomiczne. Niedostateczna informacja o ryzyku walutowym w zasadzie uniemożliwiała podjęcie racjonalnej decyzji dotyczącej zawarcia umowy kredytowej, a klauzula indeksacyjna zawierająca niejednoznaczne i niezrozumiałe dla konsumenta warunki ryzyka kursowego naruszały równowagę kontraktową stron. W ten sposób bank wykorzystywał swoją przewagę informacyjną oraz uprzywilejowaną pozycję profesjonalisty przy zawieraniu umowy kredytowej z powodem.\n5. Skutki abuzywności postanowień umowy Przechodząc do oceny konsekwencji uznania analizowanych postanowień umownych za niedozwolone stwierdzić należało, że wskutek bezskuteczności tych postanowień umowę łączącą strony należało uznać za nieważną w całości.\nZgodnie z art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. postanowienie niedozwolone nie wiąże konsumenta, a zatem nie wywołuje ono skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu (np. wyrok Sądu Najwyższego z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2016 r., II CSK 750/15; wyrok Sądu Najwyższego z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018/7-8/79; wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 20 września 2018 r., C-51/17, (...) Bank (...)., (...) (...) K. Z. przeciwko T. I. i E. K.), chyba że konsument następczo udzieli "świadomej, wyraźnej i wolnej zgody" na to postanowienie i w ten sposób jednostronnie przywróci mu skuteczność (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16 i przywołane tam orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego (7) z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2).\nW ocenie Sądu utrzymanie stosunku prawnego bez postanowień uznanych za bezskuteczne nie było jednak w świetle okoliczności niniejszej sprawy możliwe. Bezskuteczność analizowanych postanowień prowadziłaby bowiem nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również - pośrednio - do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. W konsekwencji bowiem bezskuteczności tych postanowień umownych kwota zobowiązania tak banku jak i kredytobiorcy wyrażona byłaby w walucie PLN przy jednoczesnym pozostawieniu oprocentowania opartego o stawkę LIBOR 3M CHF, właściwą jak wynikało z postanowień regulaminu do kredytów w walucie frank szwajcarski (w których zobowiązanie kredytobiorców w tej walucie było wyrażone). Eliminacja klauzuli umownej uznanej za bezskuteczną nie może prowadzić do zmiany charakteru stosunku prawnego łączącego strony, tj. granicą, której przekroczenie uzasadnia interwencję sądu, jest sprzeczne z naturą stosunku (art. 3531 k.c.) ukształtowanie umowy (np. wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2015 r., II CSK 768/14, OSNC 2015/11/132), należy uznać, że wartość świadczenia powinna być bezpośrednio określona w złotych polskich.\nPodkreślić należy, że Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że klauzule dotyczące ryzyka kursowego (dot. wyznaczania kursów) określają główny przedmiot umowy kredytu; w związku z czym obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu z pominięciem ww. klauzul nie wydaje się zatem możliwe z prawnego punktu widzenia (zob. wyrok z dnia 14 marca 2019 r., D., C-118/17, EU:C:2019:207, pkt 48, 52; podobnie, również wyrok TSUE z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 D., pkt 44.\nPodkreślenia przy tym wymaga, iż powódka konsekwentnie domagała się ustalenia, że umowa zawarta między stronami jest nieważna i uwzględnienie roszczenia o zapłatę w oparciu o tę właśnie przesłankę. Jak wynika z orzecznictwa TSUE, artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że z jednej strony skutki dla sytuacji konsumenta wynikające z unieważnienia całości umowy, należy oceniać w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu, a z drugiej strony, do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie. (wyrok TSUE z dnia 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 K., Wyrok TSUE z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 D.). W wyroku C-26/13 Trybunał zwrócił uwagę, że stosowanie przepisów dyrektywy ma chronić konsumenta przed unieważnieniem umowy w całości. Unieważnienie całej umowy mogłoby bowiem narazić konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wyroku z 21 stycznia 2015 r. w połączonych sprawach C-482/13, C-484/13, C-485/13 i C-487/13, gdzie Trybunał stwierdza: "sąd krajowy ma możliwość zastąpienia nieuczciwego warunku przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, pod warunkiem że to zastąpienie jest zgodne z celem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 i pozwala na przywrócenie rzeczywistej równowagi między prawami a obowiązkami stron umowy. Jednak możliwość taka jest ograniczona do przypadków, w których nieważność nieuczciwego warunku zobowiązywałaby sąd do stwierdzenia nieważności danej umowy w całości, narażając przez to konsumenta na penalizujące go konsekwencje."\nPostanowienia analizowanej umowy odnoszące się do mechanizmu indeksacji dotyczyło głównego przedmiotu umowy - miały bezpośredni wpływ na ukształtowanie głównego świadczenia stron-zobowiązania kredytobiorcy. Usunięcie zatem postanowień określających główne świadczenia stron - podobnie jak postanowienia określającego niektóre z essentialia negotii - musi oznaczać brak konsensu co do zawarcia umowy w ogóle. Usunięcie tych postanowień usuwałoby bowiem w całości ryzyko walutowe - wymiany walutowej stanowiące istotę łączącego strony stosunku prawnego w powiązaniu z zasadami ustalania oprocentowania stawką referencyjną LIBOR 3M właściwą wedle woli stron wyrażonej tak w umowie jak i w regulaminie dla kredytów w których zobowiązanie kredytobiorcy wyrażone jest w CHF. To zaś oznacza, że na skutek kontroli abuzywności ww. postanowień sporną umowę należy uznać za nieważną (por. na gruncie podobnych umów indeksowanych do CHF - wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2019 r., I ACa 268/19, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2019 r., I ACa 674/18, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2020 r., I ACa 67/19).\nW tym względzie wskazania wymaga że na dzień zawarcia spornych umów, tj. 15 czerwca 2007 r. brak było w przepisach prawa polskiego przepisów o charakterze dyspozytywnym mogących wypełnić lukę powstałą w wyniku stwierdzenia bezskuteczności postanowień odnoszących się do kursów waluty.\nW tym zakresie za niedopuszczalne uznać należało zastępowanie przez Sąd z urzędu niedozwolonego postanowienia umownego innym mechanizmem wyliczenia kwoty kredytu-w tym nie było podstaw do zastosowania kursu kupna waluty czy średniego kursu stosowanego przez NBP. Możliwość taka nie wynikała na chwilę zawarcia umowy bowiem z jakichkolwiek przepisów prawa, nie sposób było również kursu waluty dla określenia kwoty kredytu-jak zresztą również dla pozostałych analizowanych w niniejszej sprawie postanowień, wyprowadzić z ustalonych zwyczajów obowiązujących w tego rodzaju stosunkach prawnych.\nNależy bowiem zwrócić uwagę, że art. 358 k.c. w kształcie regulującym możliwość spełnienia świadczenia w walucie polskiej w przypadku, w którym przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, i określającym wartość waluty obcej według kursu średniego NBP, wszedł w życie dopiero w dniu 24 stycznia 2009 r., mocą nowelizacji kodeksu cywilnego z dnia 23 października 2008 r. (Dz. U. Nr 228, poz. 1506). Nie może być zatem miarodajny dla określenia treści zobowiązania wynikającego z umowy zawartej między stronami. Co więcej przepis ten dotyczył zobowiązań wyrażonych w walucie obcej i sposobu ich przeliczenia na walutę polską, tymczasem w analizowanej umowie to dla określenia wysokości - przeliczenia wyrażonej w walucie polskiej na CHF kwoty kredytu celem określenia zobowiązania w walucie obcej kredytobiorcy konieczne było posłużenie się kursem waluty.\nW tym zakresie wskazania wymaga również, że nie sposób było wywieść możliwości stosowania przepisu dyspozytywnego prowadzonego po zawarciu spornej umowy do porządku prawnego z wyroku TSUE z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie C-70-17 ((...) SA przeciwko (...) SA przeciwko A. L. M. i V. R. R.), w którym Trybunał dopuścił wprawdzie możliwość zaradzenia nieważności warunku poprzez zastąpienie go przepisem, na którym został oparty ten warunek, w nowym brzmieniu uzależniając to jednak od dwóch warunków: umowa kredytu hipotecznego nie może dalej obowiązywać w przypadku usunięcia tego mającego nieuczciwy charakter warunku i stwierdzenie nieważności całej umowy naraża konsumentów na szczególnie niekorzystne konsekwencje. Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzenie nieważności było zgodne z żądaniem powódki. Całkowicie bez znaczenia była w tym kontekście kwestia skutków stwierdzenia nieważności dla pozwanego banku. Zdaniem Sądu zastosowanie sankcji nieważności nie narusza również, uwzględniając zakres naruszeń po stronie banku, zasady proporcjonalności.\nWykluczyć również należało posłużenie się w tym zakresie innymi przepisami prawa - w tym wekslowego, regulującymi swoisty stosunek prawny. Sąd nie stwierdził by występowały w tym zakresie jakiekolwiek ustalone zwyczaje umożliwiające na zasadzie art. 56 k.c. posiłkowanie się kursem wynikającym z ustawy prawo wekslowe, jak również by możliwe było zastąpienie postanowień odnoszących się do kursu waluty poprzez ustalony w oparciu np. o opinię biegłego "kurs rynkowy".\nZ orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że sądy krajowe są zobowiązane wyłącznie do niestosowania klauzuli abuzywnej i nie wolno im przekształcać jej treści tak, aby nadać jej kształt nienaruszający interesu konsumenta, ponieważ osłabiałoby to oddziaływanie prewencyjne sankcji. Umowa powinna "w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego" (zob. wyroki: z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie C-618/10, B. E. de (...) SA przeciwko J. C., ZOTSiS 2012/6/I-349, pkt 66 - 69; z dnia 30 maja 2013 r. w sprawie A. B., pkt 57, 60; z dnia 21 stycznia 2015 r. w połączonych sprawach C-482/13, C-484/13, C-485/13 i C-487/13, U. B. i C., ZOTSiS 2015/1/I-21, pkt 28; z dnia 26 stycznia 2017 r. w sprawie C- 421/14, (...) SA przeciwko J. G., ECLI:EU:C:2017:60, pkt 71; z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie C-377/14, E. R., H. R. przeciwko F. a.s., ECLI:EU:C:2016:283, pkt 97. Z przywołanych orzeczeń wynika, że Trybunał wyklucza nie tylko tzw. redukcję utrzymującą skuteczność postanowienia abuzywnego, ale także wyłącza możliwość uzupełniania luk w umowie powstałych po wyeliminowaniu takiego postanowienia.\nNie ulega zatem wątpliwości, że w polskim systemie prawnym w dacie zawarcia łączących strony umów brak było przepisu dyspozytywnego, którym Sąd mógłby zastąpić niedozwolone postanowienia umowne występujące w łączącej strony umowie kredytowej, a posiłkowanie się w tym zakresie ustalonymi zwyczajami jest także wykluczone.\nWreszcie ocena skutków niedozwolonych postanowień umownych dokonywana jest ad casu, w efekcie bez znaczenia pozostają konsekwencje jakie dla pozwanego przedsiębiorcy one wywołają, podobnie nie jest ona dokonywana w kontekście interesów innych konsumentów, a w szczególności tych którzy kredytu tego rodzaju nie zawarli, zawierając umowy, których postanowienia nie były niedozwolone w rozumieniu art. 3851 k.c.\nNieważność spornych umów ze skutkiem ex tunc oznacza w niniejszej sprawie, że wszelkie dokonane przez pozwanego zmiany regulaminu, jak również podpisanie przez strony aneksów do ww. umów nie mogły odnieść pożądanego skutku i należy je uznać za bezskuteczne.\nIV. Ustalenie nieważności stosunku prawnego:\nZ powodów opisanych powyżej (por. punkt III.5) zawarta pomiędzy stronami umowa kredytu była nieważna. Spełniona została zatem jedna z przesłanek żądania ustalenia, tj. jego merytoryczna zasadność.\nDodatkową przesłanką zasadności powództwa o ustalenie jest, zgodnie z art. 189 k.p.c., istnienie interesu prawnego w zgłoszeniu żądania ustalenia.\nW ocenie Sądu, wnioski wynikające z przedstawionego orzecznictwa TSUE oraz z wcześniejszych wywodów prawnych, prowadzą do konieczności stwierdzenia nieważności spornej umowy. W ocenie Sądu, niewątpliwie istotne jest uzyskanie przez kredytobiorcę jasności co do istniejącego sporu z Bankiem w zakresie nieważności umowy, a więc odpadnięcia podstawy prawnej żądania wobec powoda świadczeń na podstawie stosunku prawnego powstałego na tle umowy. Interes prawny powoda, w rozumieniu art. 189 k.p.c., przy przyjęciu wykładni prounijnej, przejawia się w poszukiwaniu stabilizacji sytuacji prawnej. W okolicznościach niniejszej sprawy pomiędzy powodem a pozwanym powstał długoterminowy stosunek, w ramach którego doszło do spełnienia wzajemnych świadczeń w znacznych wysokościach. Bank wypłacił świadczenie w wysokości ok. 1.690.000 zł, a powódka świadczył bankowi w związku ze sporną umową do maja 2019 r. kwotę ok. 1.48.000 zł. Nieustalenie konsekwencji eliminacji z umowy postanowień abuzywnych, pozostawiałby kredytobiorcę w stanie niepewności prawnej co do dalszego obowiązywania spornej umowy.\nNależy podkreślić, że doktryna prawa przyjmuje pogląd, iż sztywne rozróżnienie uprawnień do żądania zasądzenia należności wynikającej z nieważnej czynności prawnej, jako wyłączające interes prawny w ustaleniu nieważności czynności prawnej jest zbyt daleko idący (M. Gutowski, Nieważność czynności prawnej, Warszawa 2017, s. 482): "Ten pogląd jest szczególnie istotny w odniesieniu do roszczenia o ustalenie nieważności czynności prawnej, gdzie często istnieje potrzeba ustalenia, że wbrew domniemaniu, które płynęłoby z istnienia potencjalnego substratu czynności prawnej - czynność jest jednak nieważna".\nCo więcej, podkreślenia wymaga, że w ocenie Sądu stwierdzenie nieważności przedmiotowej umowy kredytowej przede wszystkim ostatecznie rozstrzyga o braku obowiązku powódki co do spełniania na rzecz banku dalszych świadczeń, tj. uiszczania przez nią kolejnych rat kredytowych. Stwierdzić zatem należy, że poprzez wydanie przez Sąd orzeczenia ustalającego nieważność spornych umów, zniesiona zostaje na moment orzekania niepewność stanu prawnego, a co za tym idzie wątpliwości stron postępowania co do ważności łączących ich stosunków prawnych. Jednocześnie podkreślenia wymaga to, że Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 8 marca 2018 r., sygn. I ACa 915/17 (Legalis nr 1760241), który wskazał, że " powodowie mają prawo do uzyskania odpowiedzi na pytanie czy umowa kredytu ich wiąże, a jeśli tak to w jakim zakresie i na jakich warunkach powinni ją wykonywać. Najlepszą drogą prawną uzyskania odpowiedzi na te pytania, rozwiania istniejących wątpliwości, jest zaś powództwo o ustalenie".\nDodać należy, że treść podpisanych przez strony umów wygenerowała długoterminowe stosunki prawne, który nie zostały dotychczas wykonane. Ewentualne uwzględnienie roszczeń kredytobiorcy o zapłatę (zwrot) należności spełnionych dotychczas na rzecz banku nie reguluje w sposób definitywny wzajemnych relacji stron (także z uwagi na obciążenie hipoteczne nieruchomości stanowiącej własność powoda). Wniosek przeciwny byłby zasadny tylko przy przyjęciu, że prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko w zakresie sentencji, ale również motywów rozstrzygnięcia, co do czego nie ma jednak zgody w orzecznictwie i doktrynie (por. np. wyroki SN z dnia 20 stycznia 2016 r., IV CSK 282/15 oraz z dnia 15 stycznia 2015 r., IV CSK 181/14, a także analiza obu stanowisk zawarta w postanowieniu SN z 9 stycznia 2019 r., sygn. I CZ 112/18). Znamienne jest przy tym stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 9 stycznia 2019 r., sygn. I CZ 112/18, w którym przedstawiając oba nurty orzecznicze SN ostatecznie wskazuje, że "W zależności bowiem od poglądu prezentowanego przez poszczególne składy orzekające w procesach o inne roszczenia z tego samego stosunku prawnego, kwestia oceny mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia może być różnie rozstrzygana. Skutkuje to brakiem pewności sytuacji prawnej strony."\nTym samym, skumulowanie - jak w niniejszej sprawie - żądań o ustalenie nieważności czynności prawnej oraz o zasądzenie wynikających z tych nieważności świadczeń, jako spełnionych nienależnie, jest logiczną konsekwencją stwierdzonej nieważności.\nWobec podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia wskazać należy, że żądanie ustalenia nieważności umowy nie ulega przedawnieniu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 27 sierpnia 1976 r., II CR 288/76; z 1 marca 1963 r., III CR 193/62).\nMając na uwadze powyższe, uznać należało, że powódka posiada interes prawny w ustaleniu nieważności spornej umów kredytu - dlatego Sąd orzekł, jak w punkcie 1 wyroku.\nV. Roszczenie o zapłatę:\n1. Nienależne świadczenie W efekcie powyższych rozważań Sąd uznał, że żądanie powódki dot. zasądzenia kwot wpłaconych na rzecz pozwanego tytułem spłat rat kredytu w okresie od dnia zawarcia spornej umowy (a właściwie od 2 lipca 2007 r., kiedy to nastąpiła spłata pierwszej raty kredytowej) do maja 2019 r. (kwota 1.191.753,02 zł została zapłacona w okresie od lipca 2007 r. do maja 2017 r., zaś kwota 285.940 została zapłacona w okresie od czerwca 2017 r. do maja 2019 r.; powódka wykazała w istocie uiszczenie kwoty o 1000 zł wyższej), a także opłat i prowizji naliczonych (tj. 2.047,99 zł) w ww. okresie przez bank i uiszczonych przez powódkę w związku z wykonywaniem spornej umowy było zasadne.\nW ocenie Sądu żądanie dot. zasądzenia kwoty 10.210, 72 zł tytułem składek z tytułu ubezpieczenia nieruchomości od ognia, powodzi i innych zdarzeń losowych było natomiast nieuzasadnione. Powódka nie twierdziła bowiem, by przedmiotowa nieruchomość nie była objęta ww. okresie ochroną ubezpieczeniową; w ocenie Sądu domaganie się zwrotu składek ubezpieczeniowych jest w takiej sytuacji nieuprawnione - umowa ubezpieczenia została w /w okresie wykonywana, a ubezpieczyciel ponosił ryzyko wystąpienia określonych zdarzeń skutkujących koniecznością wypłaty odszkodowania.\nŻądanie powódki dotyczące zasądzenia kwoty 1.479.741,01 zł (1.191.753,02 + 285.940 + 2.047,99) podlegało zatem uwzględnieniu (por. pkt 2 wyroku) na podstawie art. 410 k.c.; powództwo zostało natomiast oddalone w pozostałym zakresie, w zakresie żądań głównych (por. pkt 3 wyroku)\nNieważność umowy powodowała, iż świadczenie uiszczone przez stronę powodową tytułem spłaty wszystkich rat kapitałowo-odsetkowych uiszczonych w złotówkach, a także opłat i prowizji było świadczeniem nienależnym. Niezasadna była przy tym argumentacja pozwanego, negująca możliwość uwzględnienia roszczenia powódki w oparciu o art. 410 k.c. Nieważność umowy powodowała, iż następowało wyjście ze stosunku prawnego łączącego strony i niemożność kreowania w oparciu i w ramach tego stosunku prawnego żądania.\nStwierdzenie nieważności spornej umowy powoduje obowiązek dokonania zwrotu wzajemnych świadczeń pomiędzy stronami umowy, stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Co do zasady, kredytobiorca powinien więc zwrócić bankowi otrzymaną od niego kwotę kapitału, a zatem bez odsetek i kosztów dodatkowych, bank zaś powinien zwrócić kredytobiorcy wszelkie wpłacone przez niego raty kredytowe i inne opłaty oraz składki Brak było przy tym podstaw prawnych do dokonania jakiejkolwiek kompensaty świadczenia należnego powódce w wykonaniu nieważnej czynności prawnej ze świadczeniem ewentualnie przysługującym stronie pozwanej.\nGdy w umowach wzajemnych bezpodstawne wzbogacenie następuje po obydwu stronach, teoretycznie możliwe są dwa rozwiązania. Według teorii dwóch kondykcji, każde roszczenie o wydanie wzbogacenia traktuje się oddzielnie i niezależnie od drugiego, a wyrównanie pomiędzy nimi możliwe jest jedynie według przepisów o potrąceniu. Teoria salda natomiast, traktuje świadczenie wzajemne jako pozycję, którą od razu należy odjąć od wzbogacenia tak, że druga strona świadczenia wzajemnego zwraca jedynie nadwyżkę otrzymanego świadczenia ponad wartość świadczenia, które sama spełniła.\nSąd Okręgowy w tym składzie opowiedział się za teorią dwóch kondykcji, stojąc na stanowisku, że jeśli w wyniku zawarcia umowy każda ze stron spełniła świadczenie na rzecz drugiej strony, to w przypadku nieważności umowy, bądź też w przypadku przyjęcia jej upadku wobec braku możliwości jej utrzymania po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych, każda z nich ma własne roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia - bank o zwrot kwoty przekazanego kredytu, a kredytobiorca o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz banku w wykonaniu umowy kredytowej W ocenie Sądu nie ma podstaw do zastosowania teorii salda w niniejszej sprawie. Konstrukcja art. 496 w zw. z art. 497 k.c. wyraźnie wskazuje, że nawet w przypadku nieważności umowy wzajemnej ustawodawca nie normuje świadczeń łącznie, a jedynie przyznaje prawo zatrzymania jako gwarancję, że każde z nienależnych świadczeń zostanie zwrócone. Nawet gdy jedno ze świadczeń jest niemożliwe do wykonania bez winy dłużnika, a drugie jest możliwe, to obowiązek zwrotu pomimo braku świadczenia wzajemnego, ujmuje się w doktrynie jako "normalne ryzyko rozliczeń w ramach bezpodstawnego wzbogacenia. Należy podzielić pogląd o braku podstawy prawnej do "rozliczeń saldem", tym bardziej, że regułą jest zwrot korzyści w naturze co oznacza, że możliwość wzajemnego umorzenia kondykcji, osadzona być musi w ramach ustawowej regulacji potrącenia, a tylko strony uprawnione są do dokonywania potrąceń; w ocenie Sądu brak podstaw, aby takich potrąceń dokonywał z urzędu Sąd. Nie wywołuje szczególnego niepokoju także to, że np. wytaczając powództwo kondykcyjne po pełnym wykonaniu umowy nieważnej, trzeba uwzględnić niebezpieczeństwo braku możliwości "odzyskania" swojego świadczenia. Niebezpieczeństwo to jest bowiem w praktyce w znacznym stopniu ograniczane przez instytucję prawa zatrzymania (art. 496-497 k.c.), a w konsekwencji możliwość zastrzeżenia w wyroku obowiązku jednoczesnego spełnienia świadczeń.\nW doktrynie prawa cywilnego wskazuje się także, że zastosowanie bowiem teorii salda - niezależnie od trudności związanych z koniecznością każdorazowego szacowania wartości korzyści obu stron - prowadziłoby do petryfikowania stanu istniejącego w wyniku spełnienia obu świadczeń, co zwłaszcza w przypadku nieważności umowy nie dałoby się pogodzić z celami zastosowania tej sankcji, która ma ona umożliwiać zniwelowanie prawnych i faktycznych skutków zawarcia umowy (por. Roman Trzaskowski, Komentarz do art. 405 Kodeksu cywilnego, Nb 29)\nW świetle powyższego nie sposób było również stwierdzić, by pozwany nie była wzbogacony kosztem powódki lub by zaistniały przesłanki wymienione w art. 409 k.c. Nie sposób postawić bowiem znaku równości między zużyciem czy utratą wzbogacenia w rozumieniu tego przepisu a obowiązkiem zwrotu wzajemnego świadczenia przez powódkę na rzecz pozwanego spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy. Przypadki zużycia lub utraty wzbogacenia w świetle art. 409 k.c., powodujące odpadnięcie wzbogacenia, muszą ograniczyć się zatem do tych tylko sytuacji, kiedy nastąpiło to bezproduktywnie, a więc bez uzyskania jakiegokolwiek ekwiwalentu, czy też innej korzyści dla majątku wzbogaconego (por. wyrok SN z 4 kwietnia 2008 r., I PK 247/07, OSN 2009, Nr 17-18, poz. 223)\n2. Zarzut przedawnienia Sąd za niezasadny uznał zarzut przedawnienia, brak było bowiem podstaw do stwierdzenia, by do roszczenia strony powodowej o zwrot nienależnego świadczenia w postaci spłaconych rat kapitałowo-odsetkowych uiszczanych co prawda okresowo w wykonaniu umowy kredytu zastosowanie miał 3 letni okres przedawnienia zgodnie z art. 118 k.c. W ocenie Sądu roszczenie powódki stanowiące przedmiot niniejszego sporu nie ma charakteru okresowego, jest to bowiem roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia, więc zasadne było zastosowanie 10 -letniego okresu przedawnienia. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1104) do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 i art. 125 § 1 ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Konfrontując zatem datę wniesienia pozwu (9 czerwca 2017 r., koperta - k. 56) z datą zapłaty przez powódkę pierwszej raty kredytu (2 lipca 2007 r.), stwierdzić należało, że roszczenie powódki nie uległo przedawnieniu w żadnym zakresie.\n3. Odsetki Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia ma charakter bezterminowy. Zgodnie z regulacją art. 455 k.c., jeśli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.\nRoszczenie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia wynikające z nieważności umowy kredytu powódka zgłosiła za pośrednictwem pełnomocnika - pismem z dnia 31 maja 2017 r., nadanym na poczcie w dniu 31 maja 2017 r. Pozwany został wezwany m.in. do zapłacenia kwoty 1.191.753,02 zł tytułem spłaty rat kredytu oraz kwoty 2.047,99 zł tytułem innych uiszczonych opłat i prowizji. W okolicznościach niniejszej sprawy należało uznać, że pozwany mógł zapoznać się z treścią ww. pisma z 31 maja 2017 r. 7 dni po jego nadaniu na poczcie, tj. 7 czerwca 2017 r. Za "niezwłoczny" termin na spełnienie słusznych żądań powódki należało uznać termin 14 dni, który upłynął 21 czerwca 2017 r., co oznaczało, że roszczenie pozwu w zakresie żądania zwrotu kwoty 1.193.801,01 zł (1.191.753,02 + 2.047,99) stało się wymagalne 22 czerwca 2017 r. Żądanie zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 1.193.801,01 zł zasługiwało zatem na uwzględnienie za okres od 22 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty (na podstawie art. 481 k.c.).\nW ocenie Sądu za skuteczne wezwanie do zapłaty kwoty 285.940 zł należy uznać doręczenie pełnomocnikowi pozwanego odpisu pisma powódki z 10 maja 2019 r., zawierającego rozszerzenie powództwa, co nastąpiło 14 czerwca 2019 r. (por. protokół z rozprawy - k. 322). W okolicznościach sprawy za "niezwłoczny" termin na spełnienie słusznych żądań powódki należało uznać termin 14 dni, który upłynął 28 czerwca 2019 r.; oznacza to, że roszczenie powódki w zakresie żądania zwrotu zasadzonej kwoty 285.940 zł stało się wymagalne 29 czerwca 2019 r. Żądanie zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 285.940 zł zasługiwało zatem na uwzględnienie za okres od 29 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty (na podstawie art. 481 k.c.).\nVI. Roszczenia ewentualne Powódka sformułowała swoje żądania w sposób "kaskadowy", tj. ewentualny. Roszczenie ewentualne to występujące w praktyce sądowej roszczenie zgłoszone w pozwie obok roszczenia głównego na wypadek nieuwzględnienia roszczenia głównego. Sąd w pierwszej kolejności rozpoznaje żądanie główne, zaś o roszczeniu ewentualnym rozstrzyga dopiero w razie oddalenia głównego żądania pozwu. Uwzględnienie żądań głównych niemal w całości, czyniło bezprzedmiotowym rozpoznawanie dalszych roszczeń zgłoszonych jedynie na wypadek nieuwzględnienia żądań głównych.\nVII. Koszty procesu O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., mając na uwadze zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Roszczenia powódki zostały uwzględnione niemal w całości co uzasadniało nałożenie na przegrywającego pozwanego obowiązku zwrotu wszystkich kosztów procesu poniesionych przez powódkę.\nPrzy ustalaniu wysokości kosztów zastępstwa procesowego Sąd wziął pod uwagę przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. o opłatach za czynności adwokackie w brzmieniu obowiązującym od 27 października 2016 r.; zgodnie z § 19 ww. rozporządzenia, w razie zmiany w toku postępowania wartości stanowiącej podstawę obliczenia opłat, bierze się pod uwagę wartość zmienioną, poczynając od następnej instancji - tym samym rozstrzygając o kosztach zastępstwa procesowego należało uwzględnić wartość przedmiotu sporu sprzed rozszerzenia powództwa; stawka minimalna dla tej wartości przedmiotu sporu (tj. 1.204.012 zł) wynosi 10.800 zł (§ 2 pkt 7 w zw. z § 19 ww. rozporządzenia).\nZarządzenie: Odpis wyroku z uzasadnieniem proszę doręczyć pełnomocnikom stron.


Operatorzy mogą spać spokojnie\nFirma Teleconomy już po raz czwarty opublikowała badania dotyczące profilu brytyjskich użytkowników telefonów komórkowych\nNajwiększym odkryciem tegorocznych badań zostali „M-Agers” – najmłodsi, a zarazem najbardziej oddani użytkownicy „komórek”.\nZ raportu Teleconomy wynika, że pokolenie które dorastało w czasach powszechnego dostępu do „komórek” – czyli dzieci w wieku 10-14 lat - nie wyobraża sobie życia bez telefonów. Dzieci są ze swoimi aparatami związane emocjonalnie, o czym najlepiej świadczy fakt, że aż 85% ankietowanych z tej grupy wiekowej personalizuje swój telefon. Dla najmłodszych telefon jest nie tylko narzędziem komunikacji, ale też jednym z głównych źródeł rozrywki, toteż dzieci chętnie pobierają nowe programy i korzystają z wszelkich technicznych nowinek. Telefony zadomowiły się też na dziecięcych placach zabaw i mają wpływ na status użytkownika w grupie rówieśniczej.\nAż 71% dzieci zdaje sobie sprawę z oferowanych przez telefony nowej generacji możliwości prowadzenia wideokonferencji – u dorosłych jest to 54%. Podobne dysproporcje dotyczą wiedzy o innych możliwościach aparatów: dwie trzecie ankietowanych dzieciaków zna aplikacje Java, głównie grach, podczas gdy z ich istnienia zdaje sobie sprawę zaledwie 44% dorosłych Brytyjczyków. „M-Agers” są więc bardzo świadomymi użytkownikami nowoczesnych gadżetów. Jak twierdzą badacze z Teleconomy, cechy które charakteryzują najmłodsze pokolenie posiadaczy telefonów to ciekawość, niecierpliwość i wrodzona ufność w moc nowych technologii. To dobra wiadomość dla operatorów telefonii komórkowej: gdy dzieci podrosną, będą idealnymi klientami dla szerokiej gamy nowych usług. Tym samym z nawiązką zrekompensują inny trend, który odkryto w tegorocznym badaniu – pojawienie się grupy osób kwestionujących zasadność korzystania z najnowszych rozwiązań. Na marginesie brytyjskiego rynku rośnie bowiem grupa użytkowników, którzy zaczynają podchodzić do „komórek” z dystansem – aż 18% badanych przez Teleconomy zastanawia się, czy tak naprawdę potrzebuje telefonu komórkowego.\nW badaniu wzięło udział 1400 osób z różnych grup wiekowych.\nDołącz do dyskusji: Operatorzy mogą spać spokojnie


Orszaki Trzech Króli | dzieje.pl - Historia Polski\nAbp Marek Jędraszewski: w święto Trzech Króli jednoczymy się\nPonad 1 mln 200 tys. uczestników sobotnich Orszaków Trzech Króli\nW całej Polsce w Orszakach Trzech Króli uczestniczyło ponad 1 mln 200 tys. osób - powiedziała PAP rzeczniczka Orszaku Jolanta Skwarek. Według niej najwięcej osób zgromadziło się w Warszawie - ponad 80 tys.; w orszakowej czołówce znalazły się też Kraków i Wrocław.\nUlicami ponad 660 miast przeszły Orszaki Trzech Króli\nW sobotę, w uroczystość Objawienia Pańskiego, potocznie nazywaną świętem Trzech Króli, ulicami 644 miejscowości w Polsce i 16 poza jej granicami przeszły Orszaki Trzech Króli. Uroczystości w tym roku odbywały się pod hasłem "Bóg jest dla wszystkich".\nKs. Studenski: trzej królowie - mędrcy ze Wschodu symbolizują uczonych\n06.01.2017 Polska po 1989 roku\nMędrcy ze Wschodu symbolizują ówczesnych uczonych, a cechą charakterystyczną chrześcijaństwa jest to, że od początku jest ono racjonalne. Jest religią, w której zawsze wiara szuka zrozumienia - w święto Trzech Króli mówi PAP ks. Marek Studenski, wikariusz generalny kurii bielsko-żywieckiej.\nW ponad 500 miejscowościach przejdą w piątek Orszaki Trzech Króli\n03.01.2017 Polska po 1989 roku\nUlicami 515 miejscowości w Polsce i za granicą przejdą 6 stycznia Orszaki Trzech Króli. W tym roku odbędą się pod hasłem "Pokój i Dobro" - poinformowała we wtorek w Warszawie Barbara Trzeciak z zarządu Fundacji Orszak Trzech Króli.\nBp Artur Miziński: Orszak Trzech Króli ulicznym przybliżeniem Bożego Narodzenia\nOrszak Trzech Króli jest ulicznym spektaklem przybliżającym historię Bożego Narodzenia. Ludzie uczestniczący w pochodzie naśladują tych, którzy z dalekich stron wędrowali do groty w Betlejem - miejsca narodzenia Dzieciątka Jezus - powiedział PAP sekretarz KEP bp Artur Miziński.\nOrszaki Trzech Króli przejdą w środę ulicami w 420 miejscowościach\n04.01.2016 Polska po 1989 roku\nUlicami 420 miejscowości w Polsce i szesnastu miast za granicą przejdą w środę, 6 stycznia, Orszaki Trzech Króli - poinformowała w poniedziałek na konferencji prasowej w Warszawie rzeczniczka prasowa OTK Anna Śmigielska. Jest to o 90 miejscowości więcej niż w roku ubiegłym.


Uwolnienie Julii Tymoszenko nie tak blisko. Potrzebne zmiany prawne - Money.pl\nStrona głównaPrawoWiadomościUwolnienie Julii Tymoszenko nie tak blisko. Potrzebne zmiany prawne\nUwolnienie Julii Tymoszenko nie tak blisko. Potrzebne zmiany prawne\nGłosowanie nad zmianami prawnymi, które pozwoliłyby byłej premier wyjechać z kraju na leczenie za granicę, było zapowiadane na jutrzejszy ranek.\nKomisja Rady Najwyższej do spraw wsparcia prawnego organów ścigania nie uzgodniła, który z projektów ustawy dotyczącej wypuszczenia na wolność byłej premier Julii Tymoszenko należy skierować do rozpatrzenia przez deputowanych.\nGłosowanie nad zmianami prawnymi, które pozwoliłyby Tymoszenko wyjechać z kraju na leczenie za granicę, było zapowiadane na jutrzejszy ranek. Dziś komisja omówiła cztery projekty odpowiedniej ustawy i wszystkie skierowała do dopracowania.\nUwolnienia skazanej na siedem lat więzienia Tymoszenko chce Unia Europejska, traktując jej wyrok jako przykład wybiórczego stosowania prawa na Ukrainie wobec przeciwników politycznych. Politycy unijni twierdzą, że jeśli była premier nie zostanie uwolniona, UE nie podpisze umowy stowarzyszeniowej z Ukrainą.\nArsenij Jaceniuk, jeden z przywódców opozycji w parlamencie, oświadczył po spotkaniu komisji, że nie ma szans, by głosowanie nad ustawą ws. Tymoszenko miało miejsce jutro.\nPolityk uważa, że rządząca Partia Regionów, która ma w komisji większość, przekreśla szanse zawarcia umowy o stowarzyszeniu z UE na szczycie Partnerstwa Wschodniego pod koniec bieżącego miesiąca w Wilnie.\n_ - Byliśmy gotowi do kompromisu, ale Partia Regionów go nie chce. Brak tych ustaw oznacza zerwanie szczytu w Wilnie oraz brak podpisu pod umową stowarzyszeniową _ - powiedział dziennikarzom.\nJaceniuk ocenił, że problem Tymoszenko, który można by usunąć w jednym głosowaniu, pozostaje nierozwiązany z winy prezydenta Wiktora Janukowycza, który wciąż zwleka z podjęciem decyzji w tej sprawie.\nNa posiedzenie komisji trafiły cztery projekty ustaw, które mogłyby pomóc w rozwiązaniu tzw. problemu Tymoszenko. Przygotowali je posłowie opozycyjni i deputowani niezależni.\nOpozycja proponowała, by za projekt bazowy uznać ustawę opracowaną przez deputowaną Andżelikę Łabuńską i popartą wcześniej przez wysłanników Parlamentu Europejskiego na Ukrainę, Aleksandra Kwaśniewskiego i Pata Coksa.\nIch misja uznała w ubiegłym tygodniu, że projekt ten jest _ najlepszą podstawą do poszukiwania i budowania konsensusu między partiami rządzącymi a opozycją _, który jest niezbędny, by Ukraina dokonała znaczącego zbliżenia z UE.\nDziś Kwaśniewski i Cox ponownie przybyli do Kijowa. Od czerwca ubiegłego roku odwiedzili oni Ukrainę 25 razy, przekonując - jak dotąd bezskutecznie - i władze i opozycję do porozumienia na rzecz podpisania umowy stowarzyszeniowej.\nUkraina: wciąż brak decyzji ws. Tymoszenko Mimo że jej uwolnienie jest głównym warunkiem umowy stowarzyszeniowej Ukraina-UE, komisja parlamentarna, która zamierzała zająć się projektami ustawy, nie zebrała kworum.\nKwaśniewski w Kijowie. Nieplanowana wizyta Jeżeli sprawa byłej premier nie zostanie rozwiązana, Ukraina nie może liczyć na podpisanie umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską w listopadzie tego roku na szczycie Partnerstwa Wschodniego w Wilnie.\nTymoszenko będzie wolna? Jest szansa Uwolnienia Tymoszenko domaga się Unia Europejska, uzależniając od tego planowane na listopad podpisanie umowy stowarzyszeniowej z Ukrainą.\nTagi: uwolnienie julii tymoszenko, julia tymoszenko, wiadomości, wiadmomości, gospodarka, prawo, wiadmości, pap\nUwolnienie Julii Tymoszenko. Trzy warianty rozwiązania problemu\nUwolnienie Julii Tymoszenko. Padł termin publikacji raportu\nUwolnienie Julii Tymoszenko. Cox i Kwaśniewski jadą na Ukrainę


polędwiczka – apetycznie-klasycznie\nArchiwa tagu: polędwiczka\nKuchnia węgierska obfituje w mięso i paprykę. Do tego dania często wykorzystuje się schab, ale myślę, że polędwiczka też bardzo pasuje, bo jest delikatna i jędrna. Węgrzy tradycyjnie używają smalcu, jednak ja wolę olej lub klarowane masło. To proste danie, a jednocześnie smaczne i niebanalne. Mięso jest miękkie i komponuje się z paprykowym sosem, węgierskiego charakteru dodaje też salami. Serdecznie polecam 🙂\nKategoria: Danie główne Tagi: kuchnia węgierska, mięso, obiad, polędwiczka, sos\nPolędwiczka wieprzowa to mięso bardzo delikatne, dlatego nie wymaga długiego smażenia, czy pieczenia. Bardzo lubię połączenie mięsa z owocami. Mocno zrumienione i podpieczone polędwiczki pozostają jędrne i soczyste. Sos z mango ma delikatny smak, jednocześnie słodki i odrobinę pikantny. Połączenie mięsa i owocowego sosu, które na pierwszy rzut oka wydaje się ekscentryczne, a jednak świetnie… Czytaj dalej »\nKategoria: Danie główne Tagi: mango, mięso, obiad, polędwiczka, sos


Kopytka z burakami przepis | Dorota Kamińska\nBez jajek, Bez laktozy, Bez mleka, Bez nabiału, Bez pszenicy, Bezglutenowe, Dania główne, Dla dzieci, Dodatki, Kolacje, Kuchnia polska, Obiady, Przepisy, Wegańskie, Wegetariańskie\nBuraki są delikatnie wyczuwalne w ich smaku, ale nie dominują nad ziemniakami. Proponuję, dla kolorystycznego kontrastu, podać kopytka z burakami z dodatkiem ugotowanego bobu, w pięknym, zielonym kolorze, udekorować odrobiną natki pietruszki i polać stopionym masłem z dodatkiem świeżego lub suszonego koperku.\nKopytka z burakami w intensywnym, bordowym kolorze, polane masłem i posypane świeżym koperkiem. Idealne jako danie główne wegetariańskie lub dodatek do obiadu.\n1 burak (duży; ugotowany lub upieczony w skórce, obrany ostudzony)\nmąka (pszenna lub bezglutenowa)\n1 jajko (opcjonalnie; w wersji wegańskiej - bej jajka)\nkoperek (drobno pokrojony)\nBuraki ucieram na tarce o drobnych oczkach.\nBuraki razem z ziemniakami mielę w maszynce do mięsa.\nUklepuję zmielone warzywa płasko w misce, dzielę całość na 4 części i jedną część wyjmuję, zostawiając w misce. W puste miejsce wsypuję mąkę.\nZagniatam ciasto. Jeśli ziemniaki są bardzo sypkie i ciasto nie chce się zagnieść, dodaję jajko.\nNa stolnicy, podsypując mąką, tworzę z ciasta na kopytka rulon. Delikatnie spłaszczam go od góry i wykrawam kopytka.\nZa pomocą durszlaku wkładam kopytka do wrzącej, osolonej wody. Delikatnie mieszam, żeby nie przywarły do dna, przykrywam i gotuję aż wypłyną na powierzchnię.\nKiedy kopytka wypłyną na powierzchnię, zdejmuję pokrywkę i gotuję jeszcze przez 1-2 minuty.\nOdcedzam kopytka łyżką cedzakową lub durszlakiem, przekładam na talerz, ozdabiam ugotowanym bobem, natką pietruszki i polewam stopionym masłem z dodatkiem suszonego koperku.\nJeśli ziemniaki nie są sypkie, po ugotowaniu i wystudzeniu trzeba odstawić je na 1 dzień do lodówki i poczekać aż obeschną.\nDorota Kamińska 27 lipca 2011\nMałgosia pozdrawiam. a mnie się podoba ten kolorek, jak za słodkie to można posolić. mój wnusio często podchodzi do mnie po ugotowaną marchewkę czy buraczka z zupy koniecznie posolone, bo wtedy jest smaczniejsze. najbardziej mi się podoba, że przepis jest zwięźle i dokładnie napisany. dziękuję.\nDzięki za wypróbowanie i uściski dla babci i wnusia :).\nBonita Z. pisze:\nWitam Panią Serdecznie ☺ Po raz 1- szybko chciałabym ugotować kopytka bueaczane i to właśnie z Pani Przepisu. Mam nadzieję że się udadzą i będą Pyszne. Pozdrawiam Bonita\nDzień dobry, trzymam w takim razie kciuki :).\nwyglądaja jak języki albo kawalki surowego miesa\n9 stycznia 2013 o 19:47\nŚwietny pomysł. Uwielbiam kopytka, wiec pewnie spróbuję,pozdrawiam\n9 stycznia 2013 o 11:19\npewnie, ja robie czesto tez kopytka dyniowe, marchewkowe, ziołowe albo szpinakowe 🙂 oje dzieciaki je uwielbiaja\n9 stycznia 2013 o 11:14\nSuper pomysł! Zapisuję w zakładce „Przepisy do wykorzystania”.\n9 stycznia 2013 o 11:10\n9 stycznia 2013 o 11:03\nKopytka ziemniaczane ze szpinakiem? Chętnie zrobię, dopisuję do listy :).\nRobiłam już kopytka z dyni (Hokkaido z mąką ziemniaczaną), z dynią (ziemniaki plus dynia plus mąka), z bobem (ziemniaki + bób + mąka), ale z buraczkami jeszcze nie.\nZiemniaki mam ugotowane, lecę piec buraczki 🙂 Dziękuję za inspirację 🙂\n30 listopada 2012 o 00:07\nZ resztek szpinaku i buraczkow stwierdzilam ze narobie kolorowych kopytek wg. twojego przepisu 🙂 podawalam razem – zielone i czerwone. Musze przyznac ze szpinakowe byly duuuuzo lepsze (wyszlo ich mniej wiec byla bitwa – kto dostanie wiecej zielonych :)) natomiast czerwone rowniez bardzo fajne, smaczne, lekko slodkawe. Powiem szczerze ze takie kolorowe kopytka bardzo ciekawe urozmaicenie, bardzo smaczne i „przemycaja” warzywa 🙂 zostalo mi z poprzedniego dnia jeszcze troche sosu czosnkowo – koperkowego wiec polecam szczerze 😀\n1 sierpnia 2011 o 17:14\nLecisz do „ulubionych” za te kopytka i idę się porozglądać głębiej.\n28 lipca 2011 o 16:04\n27 lipca 2011 o 23:14\no nieee….jak miesiwo 🙁\nUcierałam w tej samej maszynce, ale z taką końcówką do ucierania, która niestety ma nieco większe otwory niż ręczna tarka. Potem te utarte paski włożyłam do mielenia i i tak miejscami zostały małe grudki buraków w kopytkach. Ale też buraki z ziemniakami mieliłam na średnich oczkach, więc może gdybym wzięła te najdrobniejsze do mielenia twarogu, można byłoby wrzucać kawałki nieutartych buraków.\n27 lipca 2011 o 20:15\nTak czasem robię, ale tylko wtedy kiedy trafiam na mało sypkie ziemniaki.\n27 lipca 2011 o 21:19\n[..YouTube..] Ucierałam w tej samej maszynce, ale z taką końcówką do ucierania, która niestety ma nieco większe otwory niż ręczna tarka. Potem te utarte paski włożyłam do mielenia i i tak miejscami zostały małe grudki buraków w kopytkach. Ale też buraki z ziemniakami mieliłam na średnich oczkach, więc może gdybym wzięła te najdrobniejsze do mielenia twarogu, można byłoby wrzucać kawałki nieutartych buraków.\n[..YouTube..] @kucibaba2 Ucierałam w tej samej maszynce, ale z taką końcówką do ucierania, która niestety ma nieco większe otwory niż ręczna tarka. Potem te utarte paski włożyłam do mielenia i i tak miejscami zostały małe grudki buraków w kopytkach. Ale też buraki z ziemniakami mieliłam na średnich oczkach, więc może gdybym wzięła te najdrobniejsze do mielenia twarogu, można byłoby wrzucać kawałki nieutartych buraków.\n27 lipca 2011 o 18:15\n[..YouTube..] Tak czasem robię, ale tylko wtedy kiedy trafiam na mało sypkie ziemniaki.\n[..YouTube..] @TheUnboxinglive Tak czasem robię, ale tylko wtedy kiedy trafiam na mało sypkie ziemniaki.\n27 lipca 2011 o 16:10\nPo co ucierałaś buraki przed ich mieleniem? Nie wystarczyłoby zmielić niewielkich kawałków?\n[..YouTube..] Po co ucierałaś buraki przed ich mieleniem? Nie wystarczyłoby zmielić niewielkich kawałków?\n27 lipca 2011 o 14:10\n27 lipca 2011 o 12:49\nJa Polecam Pani Doroto Ugotowane Ziemniaczki Przetrzymac Przez Noc W Lodówce Wtedy Ciasto Jest Jeszcze Lepsze Pozdawiam.\n27 lipca 2011 o 13:37\no super pomysł, troszkę zakwasi buraka 😉\n27 lipca 2011 o 13:34\n@Anna smak nieznacznie różni się od zwykłych kopytek, czuć buraka. Żadnych przypraw, masło z koperkiem do polania i bób uznałam za wystarczający dodatek smakowy. Zastanawiam się, że może warto było dodać odrobinę soku z cytryny.\nRobią wrażenie takie głęboko różowe kopytka! 🙂\n27 lipca 2011 o 13:17\njak dla mnie to one wyglądaja jak kopytka, zastanawiam się natomiast nad smakiem, czy one sa słodkawe przez tego buraka? żadnych przypraw oprócz soli…\n27 lipca 2011 o 13:06\nno wlasnie dla mnie wygladaja jak surowa wolowina bardzo, nie wiem czy lubie 😉\n27 lipca 2011 o 10:49\n[..YouTube..] Ja Polecam Pani Doroto Ugotowane Ziemniaczki Przetrzymac Przez Noc W Lodówce Wtedy Ciasto Jest Jeszcze Lepsze Pozdawiam.\n27 lipca 2011 o 12:14\nmyślałem, że to tatar podzielony na małe kęsy 🙂\n27 lipca 2011 o 12:11\nPiękne te kopytka. Bardzo podoba mi się ten przepis 🙂\n27 lipca 2011 o 12:10\n@Reverof to pewnie nie pogardzisz carpaccio z buraków, które pokaże się jutro na stronie 🙂\n27 lipca 2011 o 11:56\n@Ala ja też nie toleruję buraków, ale tych niekulinarnych 😉\n27 lipca 2011 o 11:46\nDobre na imprezę halloweenową 😀 😀 😀\n27 lipca 2011 o 11:44\nHaha, nie wpadłam na to skojarzenie z surowym mięsem ;). Można je ułożyć tak, żeby udawały tatara 😉\nFilip na Facebooku pisze:\n27 lipca 2011 o 11:34\nfajne, choć na fotce wyglądają trochę jak surowe mięso 🙂\nAla na Facebooku pisze:\nPiękne! Jaka szkoda że nie toleruję buraków.. 🙂\nDorota Kamińska 18 sierpnia 2019