Johann Wolfgang von Goethe, Herman i Dorota :: Wolne Lektury\nOrtografię i interpunkcję dostosowano do norm współczesnych. Wielokrotnie usunięto dywiz oddzielający partykułę -by. śród -> wśród; tem, czem, swem -> tym, czym, swym; zbliska -> z bliska. śpichlerz -> spichlerz; niepewno -> niepewnie. z poza -> spoza.\nJohann Wolfgang von GoetheHerman i Dorotatłum. Ludwik Jenike\nKlęska i współczucie\n«Jakom żyw, nie widziałem i rynku, i ulic tak pustych!\nMiasto jak wymiecione! jak gdyby wymarłe!… Zaledwo,\nZda się, kilkudziesięciu mieszkańców naszych zostało.\nEmigrant, Ucieczka, OpiekaCo to może ciekawość! W te pędy każdy wybiega,\nBy przypatrzyć się rzeszy tych biednych zareńskich wygnańców.\nToć do grobli, przez którą przechodzą, godzina jest drogi,\nA ludziska wylegli, pomimo skwaru południa.\nWolę siedzieć tu w chłodzie, niż widzieć smutną niedolę\nTych poczciwców, co część zaledwo uniósłszy chudoby,\nZiemię ojczystą rzucili i ciągną przez naszą dolinę…\nDobrześ, żono, zrobiła, żeś syna wysłała tam do nich\nZ jadłem, napitkiem, odzieżą i trochą bielizny znoszonej,\nBy obdzielił tułaczów, boć dawać jest rzeczą zamożnych…\nJak ten chłopak powozi! Jak dzielnie prowadzi gniadosze!\nDoskonale wygląda kolasa nowa; wygodnie\nCzworo zasiąść w niej może, a piąty woźnica na koźle.\nDziś pojechał sam Herman; ot, właśnie skręcił za węgieł!»\nTak przemawiał do żony, przed bramą swego zajazdu,\nZacny właściciel gospody pode Lwem Złotym, na rynku.\nNa to odrzekła mężowi rozumna i rządna gosposia:\n«Ojcze, nie lubię ja zwykle rozdawać zużytej bielizny,\nBoć to skarb jest domowy, i dostać jej za pieniądze\nW razie potrzeby nie można. Lecz dziś wyszukałam najchętniej\nKilka calszych poszewek, i koszul też trochę wybrałam;\nBo mówiono, że dzieci i starcy uciekli półnago.\nAle wybacz mi, ojcze, żem nawet i ciebie złupiła,\nA szczególniej, że dałam ten szlafrok we wzory indyjskie,\nNa flaneli; wszak był wytarty i wyszedł już z mody».\nModaZ dobrotliwym uśmiechem odpowie jej na to gospodarz:\n«Szkoda mi tego szlafroka; prawdziwy był wschodnioindyjski,\nLub w kapocie przynajmniej; pantofle i szlafrok wyklęte».\n«Patrz — wtrąciła gosposia — już oto niektórzy wracają,\nCo widzieli wygnańców; zapewne przejść już musieli.\nJak opyleni są wszyscy, i jak im twarze pałają!\nO, nierada bym po to na taki upał biec w pole,\nAby widzieć cierpienie! Mnie dosyć tego, co słyszę».\nNa to zacny jej mąż po chwili odrzeknie z przyciskiem:\n«Rzadko taka pogoda na takie żniwo przypada.\nAni wątpić, że plon zdążymy sprzątnąć szczęśliwie,\nBo bez chmurek jest niebo, a wiatr od wschodu powiewa.\nZnak to stałej pogody, a zboże dawno dojrzałe;\nJutro rano, da Bóg, obfite żniwo zaczniemy».\nGdy tak mówił, wzrastała gromada mężczyzn i niewiast,\nCo wracając z nad grobli, skwapliwie ku domom śpieszyli.\nJechał także z córkami, w odkrytej landauskiej kolasie,\nMożny kupiec, właściciel nowego domu na rynku. —\nWięc zaludniły się wkrótce ulice miasteczka, bo sporo\nRękodzielni w nim było i różnych rzemiosł moc wielka.\nI tak para małżonków gwarzyła przed bramą zajazdu,\nNad tłumami przechodniów niejedną czyniąc uwagę.\nAż nareszcie czcigodna niewiasta poczęła w te słowa:\n«Patrz, tam idzie ksiądz pleban, a z nim nasz sąsiad, aptekarz;\nOni wszystko widzieli i chętnie nam to opowiedzą».\nI przyjaźnie podeszli przybysze, witając małżeństwo,\nI zasiedli strudzeni przed bramą na ławach drewnianych,\nKurz strzepując z obuwia i twarze wachlując chustkami.\nPierwszy, po przywitaniach, rozpoczął aptekarz dość kwaśno:\n«Ludzie zawsze są ludźmi, słabymi jeden w drugiego!\nKażdy pogapić się lubi, gdy bliźni nieszczęściem dotknięty.\nLecą, by się przypatrzyć płomieniom niszczącym dobytek\nLub cierpieniu zbrodniarza, gdy kat na stracenie go wiezie.\nTeraz oto znów biegną, by ujrzeć tych biednych wygnańców,\nNiepamiętni, że może i na nas, prędzej lub później,\nTaka dola wypadnie. Gorsząca to lekkomyślność!»\nAle mu na to odpowie rozumny i zacny ksiądz pleban,\nChluba miasta całego, młodzieniec bliski męskości.\nZnał on życia koleje i znał potrzeby słuchaczów,\nI głęboko przejęty Świętego Zakonu słowami\nWiedział, jaki ich wpływ na ludzkie myśli i sprawy,\nChoć nieobce mu były i świeckie pisma co lepsze.\n«Kondycja ludzkaNie potępiam ja żadnej skłonności człowieka,\nJaką go obdarzyła troskliwa matka-natura;\nBo gdzie rozum nie sięga, tam nieraz popęd bezwiedny\nŁatwo wszystkiego dokona. Toć gdyby nie owa ciekawość,\nCzłek nie wiedziałby często, jak pięknie wszystko na świecie\nW jedną całość się splata. Szukając tego, co nowe,\nŁatwo w drodze się spotka i z tym, co jest pożyteczne;\nPotem zapragnie dobrego i przez nie sam się uzacni.\nLekkomyślność w młodości wesołą mu jest towarzyszką,\nKryjąc niebezpieczeństwo i ślad zacierając cierpienia.\nAle godzien szacunku jest mąż, co w latach dojrzałych\nZdoła rozum stateczny wyrobić z młodzieńczej swobody,\nCo w nieszczęściu, jak w szczęściu, niezłomny gorliwie się krząta\nI zastąpić potrafi czym innym to, co utraci”.\nLecz niecierpliwa gosposia nieśmiało przerwała mu mowę;\n«Jak tam było? Powiedzcie, bo trawi nas wielka ciekawość».\n«Wątpię — odparł jej na to aptekarz głosem poważnym —\nBym rozweselić się prędko potrafił po tym, com widział.\nUcieczkaTrudno bo opowiedzieć słowami tę nędzę dotkliwą.\nJeszcze na łące z daleka ujrzeliśmy gęstą kurzawę\nI, jak okiem zasięgnąć, wędrowców tłum nieprzejrzany.\nLecz zaledwośmy weszli na drogę poza wzgórzami,\nW wielką wpadliśmy ciżbę powózek, jeźdźców i pieszych.\nDużo nam biedy, niestety, przed wzrokiem się przewinęło,\nDużo dowodów, jak ciężko z ojczystą rozstać się strzechą,\nA jak słodko ocalić w nieszczęściu kęs chleba i życie.\nSmutno patrzyć, gdy wszystko, co w domu zasobnym stanowi\nŁad gospodarczy, jeżeli użytym zostanie właściwie,\nGdzieś po wozach i karach zmieszane leży w rozsypce:\nPonad szafą spoczywa rzeszoto i kołdra wełniana,\nPościel w jakimś korycie, a prześcieradło na lustrze.\nZwykle człowiek utraca przytomność w niebezpieczeństwie,\nŻe pochwyca drobiazgi, a to, co kosztowne, zostawia.\nTak i tutaj niejeden niebacznie, choć zabiegliwie,\nLichym sprzętem na próżno obciążał i konie i woły,\nStare deski wywożąc i beczki, dzięciorki i kojec.\nI kobiety, i dzieci stękały pod ciężkim brzemieniem\nKoszów i worów ładownych rupiećmi bez żadnej wartości;\nBo niechętnie się człowiek rozstaje i z lichą drobnostką.\nWśród tumanów kurzawy przesuwał się pochód wygnańców\nBez porządku i ładu. Jednemu, co konie miał gorsze,\nWolniej jechać się chciało, drugiemu śpieszyć co żywo.\nWięc się krzyki rozległy duszonych niewiast i dzieci,\nGłosy bydląt wszelakich, zmieszane z psów ujadaniem,\nI znów jęki bolesne staruszków i chorych, co w górze\nNa chwiejących się wozach siedzieli w poduszkach i kołdrach.\nWtem się koło złamało i jeden z wozów tych runął,\nWyrzucając daleko na pole z wielkim zamachem\nTych, co byli na wierzchu, za nimi skrzynie i paki.\nLeżał wóz połamany i ludziom zabrakło pomocy,\nBo ich inni mijali pośpiesznie, sobą zajęci.\nWięc pobiegliśmy do nich, a byli tam starcy i chorzy,\nCo już w domu zaledwo znosili wiek i cierpienie,\nA tu w pyłu tumanach na skwarnym słońcu leżeli».\nOdrzekł na to wzruszony gospodarz zajazdu pode Lwem:\n«Oby Herman ich znalazł i zdołał posilić i odziać!\nNieradbym ujrzeć ich; mnie boli widok cierpienia.\nZaraz po pierwszej wieści o losie biednych tych ludzi,\nMyśmy dla nich posłali okruchy naszego dostatku,\nAby wspomóc choć kilku. — AlkoholLecz rzućmy smutne te myśli,\nTu nam pić niedogodnie, bo muchy topią się w szklankach».\nWkrótce wniosła gosposia klarowny jak kryształ napitek,\nW szlifowanej butelce, na czystej cynowej podstawce,\nI zielone kielichy, jak trzeba do wina reńskiego.\nWięc zasiedli we trzech przy stole okrągłym, świecącym,\nCo na potężnych stał nogach; i zaraz w kieliszki stuknęli\nZacny gospodarz i pleban, sam tylko aptekarz próżnował,\nPrzeto rzekł mu gospodarz uprzejmym słowem zachęty:\n«Pijże, miły sąsiedzie! Wszak dotąd nas Pan Bóg łaskawie\nOd nieszczęścia zachował, to raczy zachować i nadal.\nOd owego pożaru, co tyle nam szkody wyrządził,\nŚwięta jego prawica widocznie we wszystkim nas chroni;\nMiałażby miasto kwitnące na nową wystawić zagładę?»\nNa to zacny ksiądz pleban poważnie rzekł i łagodnie:\n«Tej się wiary trzymajcie, bo ona w szczęściu rozwagę,\nA w nieszczęściu pociechę i błogą daje nadzieję».\nI znów wtrącił gospodarz rozumne i męskie te słowa:\n«Jakżem często podziwiał łożysko Renu wspaniałe,\nGdy zawitać doń przyszło w podróżach moich za chlebem.\nZawsze zdał mi się wielkim; lecz nigdy przypuścić nie mogłem,\nŻe uroczy ten brzeg za wał nam posłuży od wroga.\nWięc gdy broni nas rzeka, gdy broni ramię współbraci\nI opieka Wszechstwórcy, to któżby zwątpił o jutrze?\nJuż ustają walczący i wszystko wróży nam pokój;\nNiechże przy jego obchodzie, gdy zagrzmią trąby i dzwony,\nGdy wspaniale Te Deum przy wtórze organu zadźwięczy,\nI nasz Herman przed wami, czcigodny księże plebanie,\nWespół z zacną dziewicą na ślubnym stanie kobiercu.\nAby ta uroczystość, pamiętna dla kraju całego,\nOdtąd i dla mnie się stała rocznicą i świętem domowym.\nSamotnikTylko nierad spostrzegam, że chłopiec nasz, w domu tak czynny,\nI usuwa się nawet od dziewcząt młodych i tańca».\nRzekł i ucha nastawił. I słychać było tętnienie\nKopyt końskich przed domem i głuchy turkot powozu,\nKtóry szybko i grzmiąco pod bramę zajazdu się wtoczył.\nLedwo wszedł do gościnnej komnaty dorodny młodzieniec,\nPleban rzucił nań wzrokiem badawczym i bystrym zarazem,\nŚledząc całą postawę i wzięcie się jego i ruchy\nOkiem znawcy, co łatwo do głębi umysłu przenika;\nPotem zwrócił do niego z uśmiechem te słowa poufne:\n«Coś bo w tobie spostrzegam dziwnego! Nigdym cię jeszcze\nTak wesołym nie widział i tak ruchawym, jak dzisiaj.\nŻwawy wracasz i rześki, boś pewnie dary matczyne\nRozdał między ubogich i zebrał plon błogosławieństw».\nNa to odrzekł spokojnie młodzieniec słowem poważnym:\n«Czym rozsądnie postąpił, sam nie wiem; ale mi serce\nTak uczynić kazało, jak zaraz dokładnie opowiem.\nDługoś, matko, zwlekała, szukając i znów przebierając\nMiędzy starymi szmatami, więc późno dostałem, co trzeba.\nGdym nareszcie wyruszył za bramę i wjechał na drogę,\nWracających spotkałem mieszkańców z żonami i dziećmi.\nA tułaczów gromady daleko były za miastem.\nWyciągniętym więc kłusem jechałem ku wiosce sąsiedniej,\nGdzie wygnańcy odpocząć i szukać mieli noclegu.\nKiedym tak szybko i prosto po nowym puścił się trakcie,\nZ dala ujrzałem tam wóz, z potężnych tarcic spojony,\nZaprzężony w dwa silne i rosłe woły robocze,\nObok których kroczyła dziewczyna jakaś i zręcznie\nKierowała zwierzęty, wstrzymując je lub popędzając.\nLedwom zrównał się z nią, dziewczyna ku umie podeszła,\nMówiąc głosem łagodnym: Nie dziwcie się, gdy nas konieczność\nZnagla prosić o pomoc, bo wiele ten może, co musi.\nNa tym wozie spoczywa małżonka dziedzica, z dziecięciem\nDziś powitym; jeżeli w kuferku waszym jest płótno,\nTo zostawcie je mnie, przez miłość Boga i bliźnich. —\nTak mówiła dziewica, a jam jej odparł skwapliwie:\nDobrym ludziom, zaprawdę, natchnienie z nieba przychodzi,\nŻe częstokroć przeczują niedolę współbraci. Mnie właśnie\nMatka dziś w takim przeczuciu na drogę dobrała zapasy. —\nI rozpiąłem tłumoczek, i dałem jej szlafrok ojcowy,\ni koszule, i płótno; a ona, dziękując, odrzekła:\nSzczęścieW szczęściu nikt nie uwierzy, że cuda się dzieją na świecie,\nBo w niedoli dopiero widomie zacne się serca\nKu cierpiącym skłaniają. Niech Bóg wam przysługą nagrodzi! —\nWięc poniosła mój dar do chorej, a ta, ucieszona,\nPrzerzucała zapasy. Dziewica wtedy jej rzekła:\nŚpieszmy do wsi na nocleg, gdzie spocząć możemy wygodniej.\nI skinęła mi głową uprzejmie, i dalej ruszyła.\nJam samotny pozostał, z rozterką w myśli, nie wiedząc,\nCzy pojechać do wioski i tam porozdawać jedzenie\nMiędzy ubogich, czy tutaj nieznanej owej dziewicy\nWszystko oddać, z wezwaniem, by sama rozdział zrobiła.\nAle wkrótce powziąłem stateczny zamiar, i wtedy\nPogoniłem za nimi i rzekłem: Dobra panienko,\nMatka mi w powóz włożyła nie tylko starą bieliznę,\nLecz i zapas żywności; niemało jej u mnie w tłumoku.\nWięc ją złożyć zamierzam do waszych rąk; wy rozdacie\nWszystko według potrzeby, a ja bym się rządził domysłem. —\nNa to dziewica: Uczynię sumiennie, jako żądacie;\nNiech dobroczynny wasz dar prawdziwie zgłodniałych posili. —\nRzekła tak. A jam szybko otworzył tłumok i wyjął\nSzynki potężne, i chleby, i wino, i piwo, a ona,\nWszystko to razem złożywszy na wozie, u nóg położnicy,\nOdjechała… I jam też pośpieszył z powrotem do miasta.\nLedwo Herman zakończył opowieść, aptekarz rozmowny\nZabrał głos i zawołał:\n«SamolubstwoSzczęśliwy, kto w dniach niepokoju\nSam na świecie, bez żony i drobnych dziatek gromady,\nCo się tulą do niego i trwożnie wzywają pomocy!\nDziś niedobrze być ojcem. Ja dawno już mam odłożone\nRzeczy najkosztowniejsze i trochę gotowych pieniędzy,\nNa przypadek ucieczki. Niech tu prowizor zostanie\nPrzy aptece; najłatwiej się schronić, gdy człek niezwiązany».\nMałżeństwoNa to Herman się wnet odezwał z przyciskiem: «Sąsiedzie,\nNie podzielam ja wcale tych obaw waszych przesadnych.\nCzy szlachetny to mąż, co w smutku albo w radości\nMyśli tylko o sobie, nie dzieląc doli, niedoli,\nZ tymi, których pokochał? Ja właśnie dziś bym się prędzej\nDo małżeństwa nakłonił; bo w takich czasach kobiecie\nTrzeba opieki, a znów mężczyźnie weselej z niewiastą».\nDobrze mówisz, Hermanie — rzekł ojciec — za to cię lubię;\nTak rozsądnych wyrazów już dawnom z ust twych nie słyszał».\nAle matka w te słowa schwyciła wątek rozmowy:\n«Synu, że słuszność z tobą, niech świadczy przykład rodziców;\nMyśmy się także pobrali nie w chwilach radości, lecz w smutku.\nPomnę, lat temu dwadzieścia, w niedzielę, podczas posuchy\nWybuchł straszny ów pożar, co miasto obrócił w perzynę.\nLudzie święto spędzali po wsiach, po karczmach i młynach,\nGdy krzyknięto na trwogę. Płomienie się szybko szerzyły,\nChłonąc w prawo i w lewo to domy, to spichrze ze zbożem,\nBo nie było tam komu ratować, i wody zabrakło.\nZgorzał rynek, a z nim domostwo naszych rodziców,\nZ cała prawie chudobą. Jam z płaczem noc przesiedziała.\nStrzegąc skrzyń ocalonych, i gratów, i wiązek z pościelą.\nW końcu zmorzył mnie sen, a gdy o chłodzie porannym\nWschód mnie słońca rozbudził, ujrzałam dym i pożogę,\nMury wpół obalone i czarne, sterczące kominy.\nSerce się w piersi ścisnęło; lecz słońce weszło wspaniale,\nBudząc w duszy zwątpiałej otuchę. Zerwałam się szybko\nI pobiegłam ku gruzom naszego domu, zobaczyć,\nCzy nie znajdę swych kur, bo byłam jeszcze dziecinną.\nKiedy tak przełaziłam przez belki i zgliszcza dymiące\nI stanęłam ze smutkiem na gruzach rodzinnej siedziby,\nTyś nadchodził, ojczulku, z przeciwnej strony, szukając\nKonia, co ci go pożar zasypał; głownie tlejące\nWkoło stajni leżały, lecz zwierza nie było i śladu.\nI tak chwilę na siebie patrzyliśmy smutnie i łzawo,\nBo runęła przegroda dzieląca nasze podwórza.\nPotem ty mnie ująłeś za rękę, mówiąc: Elżbieto,\nCo tu robisz? Odejdźmy, bo gruz podeszwy ci spali.\nI chwyciłeś mnie w pół i niosłeś przez swoje podwórze,\nAż do bramy sklepionej, co jedna, nietknięta pożarem.\nStała tak jak dziś stoi, i mimo wzdragania się mego,\nW czoło-ś mnie pocałował i rzekłeś te słowa znaczące:\nPatrz, mój dom jest zniszczony. Dopomóż mi go odbudować,\nA ja za to nawzajem i twemu ojcu pomogę. —\nJam cię nie zrozumiała; aż matka twoja do ojca\nPrzyszła w swaty, i wkrótce się związek skojarzył serdeczny…\nNieraz dziś jeszcze radośnie wspominam ową pożogę\nI wspaniały wschód słońca, bo dały mi męża dobrego.\nWięc ci chwalę, Hermanie, że z taką ufnością dziecięcą\nMówisz nam dziś o miłości, pomimo czasów burzliwych,\nI że chciałbyś się nawet ożenić, nie bacząc na wojnę».\nNa to znów się gospodarz odezwał skwapliwie i żywo:\n«Dobre są to zasady, i twoja opowieść, mateczko,\nSłowo w słowo prawdziwa. Lecz zawsze: co lepiej, to lepiej!\nNie każdemu sądzono zaczynać zawód z niczego\nI mozolić się w życiu, jak nam to za młodu przypadło.\nIleż szczęśliwszy jest ten, co dom rodzicielski zasobny\nBierze w dziedzictwo i tylko już myśli o jego ozdobie.\nKażdy początek jest trudny, lecz najtrudniejszy podobno\nW gospodarstwie, bo coraz się zwiększa na wszystko drożyzna.\nWięc spodziewam się, synu, że wkrótce sobie wybierzesz\nJakie dziewczę posażne i w dom je ojca wprowadzisz.\nBogactwo, KobietaToć młodzieniec uczciwy, jak ty, wart żony majętnej,\nZatem, synu kochany, pocieszyłbyś starość rodzica,\nGdybyś wprędce do domu mojego wprowadził wybraną,\nOt tak córkę sąsiada, z zielonej tej kamienicy.\nBogacz to niepośledni, a handel i wyrób rękodzieł\nCoraz go czynią możniejszym; bo kupiec na wszystkim zyskuje.\nMa on tylko trzy córki, dziedziczki całego majątku.\nStarsza już zaręczona, jak wszystkim wiadomo: lecz średnia\nI najmłodsza są wolne, choć może już nie na długo.\nGdybym na twoim był miejscu, to chwyciłbym jedno z tych dziewcząt,\nJak przed laty dwudziestu chwyciłem twoją mateczkę».\nAż potulnie i skromnie odrzecze ojcu młodzieniec:\n«Tak, w istocie, myślałem i ja zabiegać o jedną\nZ córek naszego sąsiada; toć razem się z nimi chowałem\nDzieckiem jeszcze, i często igraliśmy z sobą na rynku,\nGdziem obronił je nieraz od dzikiej chłopców swawoli.\nAle dawno to już, bo gdy podrosły dziewczęta,\nW domu zostać musiały, od pustej stroniąc zabawy.\nPanny bogate i ładne; więc nieraz u nich bywałem,\nJako stary znajomy i zgodnie z waszym życzeniem;\nAle jakoś mi z nimi nie było nigdy swobodnie.\nZawsze coś przyganiały; to krój surduta mojego,\nTo znów sukno zbyt grube, to włos nieskładnie trefiony.\nWięc zapragnąłem i ja ustroić się, jak te kupczyki,\nCo w niedziele i święta w bławatach tam się pyszniły.\nStrojny w modną fryzurę, wybrałem się do nich w gościnę,\nKiedym wszedł, chichotały panienki; lecz jeszczem ja tego\nZrazu nie wziął do siebie. Najmłodsza, Mincia, siedziała\nPrzy klawikordzie, śpiewając światowe jakieś piosenki.\nJam niewiele rozumiał z jej słów; to tylko słyszałem,\nŻe Tamino się kochał w Paminie. Zaledwo skończyła,\nNie chcąc niemym być świadkiem, począłem się pytać skwapliwie\nO piosneczki osnowę i o te obie osoby.\nWszyscy chwilę milczeli; aż ojciec drwiąco rzekł do mnie:\nBrawo, Hermanie! Jak widzę, znasz tylko Adama i Ewę.\nWtedy panny parsknęły już głośno i chłopcy za nimi;\nJam w kłopocie upuścił kapelusz, a chichy i śmiechy\nTrwały ciągle… Zgniewany i kwaśny wróciłem do domu.\nSurdut w szafę schowałem i włosym przyczesał palcami,\nI przysiągłem, że noga już moja tam nie postanie.\nMiałem słuszność, zaprawdę, bo panny to próżne, zalotne,\nI, jak słyszę, w swym kółku przezwały mnie czułym Taminem».\nAle matka mu na to: «Hermanie, tyś nie powinien\nBrać tych żartów do serca; toż one dziećmi są jeszcze.\nMincia dobra dziewczyna i w gruncie sprzyja ci szczerze;\nZawsze się pyta o ciebie. Tę wybierz, synu kochany!»\nLecz niechętnie, choć skromnie, odrzecze jej Herman: «Sam nie wiem,\nCzemu przykrość doznana tak bardzo mi w myśli utkwiła,\nAle za nic bym w świecie już nie chciał słyszeć jej śpiewu».\nNa to uniósł się ojciec i rzekł te gniewne wyrazy:\n«Mało z ciebie rodzicom pociechy. Wszak zawsze mówiłem,\nWidząc, jako się garniesz do koni tylko i roli:\nTo, co Herman nasz robi, potrafi każdy parobek;\nA ja rad bym się przecie przed ludźmi dziecięciem pochlubić.\nMatka mnie pocieszała, gdyś w szkole bywał ostatni,\nŻe to z wiekiem się zmieni. Tymczasem widzę ze smutkiem\nBrak ambicji w tobie i dziwne jakieś zdziczenie.\nGdyby mnie tak za młodu uczono, jak ciebie, to pewno\nByłbym dzisiaj czymś więcej, a nie oberżystą pode Lwem».\nLedwo skończył perorę, młodzieniec powstał w milczeniu\nI ku drzwiom się posunął, a ojciec głosem gromiącym\nPosłał za nim z goryczą te słowa:\n«Znam cię, żeś hardy!\nIdź i pracuj jak chłop; lecz wara, abyś mi kiedy\nW dom wprowadził synową prostaczkę albo ubogą!\nWiedz, że umiem żyć z ludźmi, i zawszem się starał dla gości\nByć usłużnym i wszystkim dogadzać jako należy.\nWięc wymagam nawzajem, by kiedyś mi przyszła synowa\nTrudy te osłodziła, wet za wet oddając teściowi.\nNiech mi na klawikordzie przygrywa, niech z miasta całego\nWybór się towarzystwa wieczorem u mnie gromadzi,\nJak w niedzielę się schodzi w sąsiada domu». — Tu Herman\nLekko klamkę przycisnął i z cicha się wymknął z pokoju.\nTak dalszego gromienia uniknął młodzian przezorny:\nAle ojciec, jak krewko rozpoczął, tak ciągnął i dalej:\n«Czego nie ma w człowieku, już tego nikt mu nie nada;\nKondycja ludzkaWątpię też, czy się spełni serdeczne moje życzenie,\nBy prześcignął syn ojca; a czymże będzie rodzina,\nCzym i cała społeczność, gdy nikt nie postara się o to,\nŻeby, szanując co dawne, popierać i krzewić, co lepsze.\nWszak-ci człowiek nie grzyb, co tam, gdzie z gruntu wyrośnie,\nMusi zmarnieć i zgnić, bez śladu swego istnienia.\nZaraz znać po domostwie, jakiego właściciel jest ducha,\nA po miejskim porządku, czy zwierzchność grodu sprężysta.\nGdzie i mury, i wieże niszczeją, gdzie się po rowach\nKupy śmieci walają i błoto zalega ulice.\nGdzie popsuty jest bruk, a nikt o naprawie nie myśli,\nGdzie podwaliny przegniłe, a domy próżno czekają,\nBy właściciel je podparł: tam miasto źle jest rządzone.\nPrzykład dobry powinien iść zawsze z góry, bo łatwo\nLudzie się do niedbalstwa wdrażają i do nieładu,\nJako żebrak przywyka do swych obszarpanych łachmanów.\nOtóż dlatego pragnąłem, by Herman wkrótce się udał\nW podróż, żeby zobaczył przynajmniej Strasburg i Frankfurt,\nI do Manheimu zawitał; albowiem kto ujrzy te grody\nWielkie i schludne, ten pewnie upiększyć kiedyś zapragnie\nI rodzinne swe gniazdo, choć ono ubogie i małe.\nCzyż cudzoziemcy nie chwalą w miasteczku naszym bram pięknych,\nOdnowionej świątyni i wieży świeżo bielonej?\nCzyż nie zwracają ich oczu wyborne bruki, kanały\nDobrze kryte i w wodę zasobne, aby od ognia\nPomoc była gotową? A wszak to wszystko zdziałano\nJuż po owym pożarze straszliwym. Ja sam zasiadałem\nW radzie miejskiej sześć razy, i wdzięczni mi dotąd ziomkowie,\nŻem gorliwie się krzątał około zaczętej roboty,\nPodniecając ochotę i w innych radnych. Już nawet\nWkrótce ma się rozpocząć budowa nowej żwirówki,\nCo połączy nas z głównym gościńcem. Ale się lękam,\nŻe nie wstąpią w te ślady synowie nasi: bo jedni\nMyślą tylko o marnych błyskotkach i o zabawie,\nDrudzy w domu bezczynnie gnuśnieją, siedząc za piecem.\nTakim jest i nasz Herman, i pono takim zostanie».\nNa to zaraz odparła mu matka rozumna i dobra:\n«Zawsze, ojczulku kochany, dla syna zbyt jesteś surowy,\nA to wcale niedobrze. Toć trudno nam wszystko przerobić\nWedług myśli; jak Bóg zarządził, tak przyjąć należy.\nChować dzieci poczciwie, a resztę zostawić czasowi;\nBoć to ludziom natura przeróżne daje przymioty,\nA każdemu z tym dobrze i każdy też po swojemu\nSzuka szczęścia. Więc nie łaj tak srodze biednego Hermana:\nRządny z niego gospodarz, oszczędny i pracowity,\nA i do rady nie będzie ostatnim. Tylko nie trzeba\nCiągłą naganą odbierać mu wiary w siebie i w przyszłość,\nJakoś ty dziś uczynił». I wnet pośpieszyła za synem,\nBy pocieszyć go słowem kojącym i radą serdeczną.\nLedwie wyszła z pokoju, z uśmiechem odezwał się ojciec:\n«Dziwneż bo te kobiety, we wszystkim podobne do dzieci!\nWiecznie chciałyby tylko głaskania, pieszczot i pochwał;\nAle tymczasem prastara to prawda i mądre przysłowie,\nŻe kto naprzód nie idzie, koniecznie cofać się musi».\nAż po chwili się znowu aptekarz odezwał z powagą:\n«Zgoda na to, sąsiedzie. I ja też się zawsze starałem\nDążyć ku postępowi, gromadząc, co nowe a dobre.\nAle na co się zdało zabiegać i skrzętnie pracować,\nGdy na każdym się kroku obliczać przychodzi z kieszenią?\nCzłowiek kurczyć się musi, i choć zapragnie lepszego,\nNie dosięgnie go nigdy, bo środki jego za słabe,\nA potrzeby wzrastają, i o to się wszystko rozbija.\nByłbym zrobił niejedno, lecz zawsze lękałem się kosztu\nW takich czasach niepewnych. Już dawno mi się uśmiechał\nDom mój w modnej sukience, z szybami czystymi jak kryształ;\nLecz kto zdoła dorównać kupcowi, co ma i majątek,\nI dokładnie zna drogi, jakimi do celu iść trzeba?\nPatrzcie tylko, jak pysznie wygląda ta kamienica!\nJak tam rzeźba się biała odrzyna od tła zielonego!\nWielkie w oknach ma szyby i jak zwierciadła błyszczące,\nWięc zupełnie zaćmiła przyległe gmachy na rynku:\nA jednakże, po owym pożarze, dom mój z apteką\nI gospoda pod Lwem trzymały prym przed innymi.\nTak i ogród mój słynął szeroko na okolicę;\nKażdy się zatrzymywał i przez czerwone sztachety\nPstre karzełki podziwiał i inne posągi kamienne,\nA gdym kawą uraczył przybysza w tej grocie wspaniałej,\nKtóra teraz, niestety! już w gruzach legła i pyle,\nTo z rozkoszą spoglądał na barwy świetne, promienne\nRóżnowzorych muszelek i na szkarłatne korale.\nSztukaPotem oko nęciły misterne znów malatury\nW sali; na nich panowie i panie, w pięknym ogrodzie,\nKoniuszczkami paluszków prześliczne kwiaty zrywają.\nDziś nie spojrzy nikt na to. Ja sam niechętnie tam chodzę.\nBo to teraz ma wszystko być inne i niby gustowne.\nJak mawiają; więc białe sztachety, a ławki drewniane,\nGładkie i niewytworne; złocenia i rzeźby wyklęte.\nNo, i jakbym się przecie nie wzdragał iść za postępem\nI odnawiać niekiedy rupiecie: ale się lękam\nDotknąć tego, bo któż opłacić dziś zdoła robotę?\nOt, niedawno pragnąłem pozłocić świętego Michała,\nCo mi zdobi aptekę, i smoka pod jego stopami.\nLecz musiałem się wyrzec ochoty: zraziła mnie cena».\nTak prawili mężczyźni, rozmową się bawiąc; a matka\nWyszła naprzód za dom, popatrzyć, czy syna nie znajdzie\nNa kamiennej ławeczce, gdzie lubił siadywać wieczorem.\nGdy go tu nie zastała, poniosła kroki ku stajni,\nSądząc, że się tam krząta około dzielnych ogierów,\nKtóre kupił źrebcami i sam starannie wychował.\nAlić rzekł jej parobek: «Nasz panicz poszedł do sadu».\nWięc puściła się żwawo przez długie a wąskie podwórze,\nZostawiając na boku stodoły i puste spichlerze,\nProsto ku ogrodowi, co murów miasteczka dosięgał;\nWeszła, ciesząc się myślą i wzrokiem wszelakiej roślinie,\nPoprawiała podpory, na których spoczęły gałęzie\nGrusz i jabłoń, bogatym owoców plonem schylone,\nZdjęła kilka gąsienic ze zwojów bujnej kapusty,\nBo kobieta zabiegła i kroku nie zrobi daremnie.\nI tak doszła nareszcie, przy końcu wielkiego ogrodu,\nDo altany cienistej, pokrytej bluszczem: lecz syna\nTam nie było, a furtka przymknięta w murze miastowym\n(Co ją któryś tam pradziad, sławetny burmistrz, przed laty\nPrzebić sobie pozwolił) świadczyła, że wyszedł aż w pole.\nToż i matka w te pędy przez suchą fosę graniczną\nPrzeszła i szybko dążyła w kierunku, kędy winnica\nPięła się stromo pod górę, płaszczyzną zwrócona ku słońcu.\nI wkroczyła na szczyt, radując się win urodzajem,\nKtórych grona pękate powabnie spod liści błyszczały.\nOcieniona i równa drożyna szła środkiem winnicy,\nA wchodziło się tam po stopniach z ciosu wykutych.\nWięc na prawo i lewo chyliły się grona białawe\nI czerwono-niebieskie, wielkości takiej, jak nigdzie,\nPrzeznaczone na wety wytworne dla gości przedniejszych;\nDalej na stoku pagórka ujrzała szczepy, choć drobne,\nLecz szlachetne, co rodzą gatunki rzadkie i cenne.\nI tak, idąc pod górę, zawczasu już się cieszyła\nPorą jesienną i dniem, gdy pośród radości ogólnej\nWinobranie się zacznie i grona się włożą do kadzi\nI udepczą, gdy moszcz się spuści i w beczki przeleje,\nA wieczorem blask ogni się sztucznych rozejdzie dokoła,\nKończąc święto powszechne. — Lecz mocno ją to zadziwiło,\nŻe, choć trzykroć wołała Hermana, echo jej tylko\nOdpowiedzią zabrzmiało, od wieżyc miejskich odbite.\nNie przywykła go szukać, bo młodzian nigdy daleko\nPoza dom nie wychodził bez wiedzy troskliwych rodziców;\nWięc nie traciła nadziei, że spotka go jeszcze gdzie w drodze.\nDrzwiczki bowiem i dolne, i górne na szczycie winnicy\nByły otwarte. I weszła gosposia na czyste już pole,\nCo szerokim rozłogiem ciągnęło się grzbietem pagórka.\nJeszcze dotąd kroczyła po własnym gruncie, i rada\nSpoglądała na rolę i bujnie kłoniące się fale\nZłotych kłosów, co plon obfity żeńcom wróżyły;\nI tak idąc ścieżynką po miedzy, miała na oku\nWielką gruszę na wzgórzu, granicę ich posiadłości.\nKto ją zasadził, na pewno nie wiedział nikt, lecz ją z dala\nWidać było, i drzewo słynęło z wybornych owoców.\nPod nim zwykle żniwiarze w południe na obiad siadali\nI pastuchy szukały pod cieniem jego ochłody,\nŁzyNa ławeczce ubitej z kamieni polnych i darni.\nNie myliło jej serce: młodzieniec, oparty na dłoni.\nSiedział tam w zamyśleniu, do matki plecami zwrócony.\nWięc podeszła cichaczem i z lekka mu ramię dotknęła,\nA gdy głowę odwrócił, dostrzegła łzę w jego oku.\n«Matko — rzekł pomieszany — znienacka mnie zaszłaś!» I śpiesznie\nOtarł z oczu łez ślady. A ona mu na to troskliwie:\n«Czego płaczesz, mój synu? To rzecz niezwykła u ciebie;\nPowiedz, co cię udręcza, że szukasz sobie ustroni\nPod tą gruszą samotną i łzami zalane masz oczy?»\nI, skupiwszy rozpierzchłe marzenia, odrzecze jej młodzian:\n«Dziś zaprawdę by trzeba mieć w piersi serce spiżowe.\nBy nie uczuć niedoli tułaczów tych nieszczęśliwych:\nCzłowiek chyba bezmyślny w tym czasie o własne się dobro\nI o dobro ojczyzny nie troska. To, com dziś widział,\nSrodze mnie zasmuciło; więc — w pole wyszedłem wzruszony\nI spojrzałem na cudną, rozkoszną tę okolicę,\nKędy plon już dojrzały ku snopom z pokłonem się chyli\nI obfitość owoców zasobne nam wróży komory.\nAle bliskim jest wróg, a lubo nurty nas Renu\nStrzegą od jego napaści, to czymże wody i góry\nDla tych tłumów, co na nas gniotącą spadają nawałą?\nToć to oni bez względu zwołują i młodych i starych;\nHonorNie lękając się śmierci, za hufcem hufiec podąża.\nA ja miałbym sromotnie pozostać w domu za piecem,\nAby życie ocalić, gdy inni je niosą w ofierze?\nMatko droga, niedobrze się stało, że w brance do wojska\nMnie pominięto w tym roku. No, prawda, że jestem jedynak,\nŻe gospodarstwo i wielkie, i pracy wymaga nie lada;\nLecz zaszczytniej by przecie i dla mnie było tam walczyć\nNa granicy, niż tutaj bezczynnie czekać niewoli.\nTak honoru mu głos powiada, i w głębi się piersi\nDzielność męska obudza i chęć służenia krajowi.\nGdybyż młodzież się nasza rzuciła hurmem do broni,\nWalcząc ze zgrają przybyszów, to pewno obca by stopa\nNie dotknęła tej ziemi i nikt zabierać by nie śmiał\nW naszych oczach jej płodów bogatych, nikt obelżywych\nMężom rozkazów wydawać, a żony i córki uwozić! —\nOwóż, matko, ja dzisiaj powziąłem zamiar niezłomny,\nŻe bez zwłoki uczynię, co honor mi każe i serce;\nBo kto długo rozmyśla, nie zawsze wybiera najlepsze.\nJuż do domu nie wrócę i zaraz się stawię u władzy,\nBy to ramię i życie poświęcić usłudze ojczyzny.\nNiechże ojciec mi wtedy zarzuci, że wyższe uczucie\nPiersi mej nie ożywia, że nie mam szlachetnych dążności!».\nKłamstwoLecz znacząco mu na to odpowie matka rozsądna,\nCiche łzy wylewając, bo łatwą była do płaczu:\n«Synu, co ci się stało, co umysł tak ci zmieniło,\nŻe nie wynurzasz się matce otwarcie i szczerze, jak zawsze?\nGdyby z boku kto obcy usłyszał twą mowę, to pewnie\nZamiar by twój pochwalił i nazwał szlachetnym natchnieniem,\nUwiedziony pozorem i brzmieniem pięknych frazesów.\nAle ja ci to ganię; bo, widzisz, znam cię dokładnie.\nTy ukrywasz coś w sercu i inne zupełnie masz myśli;\nWiem, że odgłos cię trąb i bębnów tak bardzo nie nęci,\nŻe nie pragniesz w mundurze zawracać głowy dziewczętom,\nBo sądzono ci raczej, choć dzielny jesteś skądinąd,\nDomu swego pilnować i pole uprawiać spokojnie.\nWięc mi powiedz otwarcie: skąd zamiar taki powziąłeś?»\nAle syn jej poważnie odrzecze: — «Mylisz się, matko;\nDzień nierówny jest dniowi. Młodzieniec dojrzewa na męża\nI w zaciszu się lepiej wyrabia nieraz do czynu,\nNiż wśród wrzawy światowej, co już niejednego zepsuła.\nCichy byłem i jestem, lecz w piersi mojej uderza\nSerce, co żywo odczuwa bezprawie wszelkie i krzywdę,\nA z łatwością potrafię ocenić i rzeczy światowe:\nSilne przy tym mam ramię i pracą pochwalić się mogę.\nJednak słusznie mi dzisiaj zarzucasz brak otwartości,\nBo ze wstydem wyznaję, że z domu mnie ojcowskiego\nNie wygania pragnienie obrony ojczyzny od wroga.\nMarne były to słowa, i ukryć tylko przed tobą\nMiały inne uczucie, co serce moje zapełnia.\nLecz nie wstrzymuj mnie, matko; bo gdy daremne życzenia\nTłumię w piersi, to niech i życie zakończę daremnie,\nWiem bo o tym dokładnie, że nic nie poradzi jednostka,\nGdy się ogół do czynu nie zerwie i siłą zjednoczy».\n«Dobrze mówisz, Hermanie, odrzekła matka łagodnie;\nTylko nic nie ukrywaj przede mną: powiedz mi wszystko.\nBo Mężczyzna, Kobietamężczyźni z natury namiętni i gwałtowni,\nA spotkawszy przeszkodę, zbyt łatwo się z tropu zbijają;\nGdy niewiasta, przeciwnie, obmyśla różne sposoby\nI manowcem się zręcznie dostaje nieraz do celu.\nWięc mi wyznaj otwarcie, dlaczegoś tak mocno wzruszony,\nJako nigdy dotychczas, dlaczego krew w twoich żyłach\nKrąży szybko i łzy poniewolnie się cisną do oczu?»\nWtedy, folgując boleści, młodzieniec głośno zapłakał,\nDo matczynej się piersi przytulił i rzekł rozrzewniony:\n«Słowa ojca, zaprawdę, niesłusznie dziś mnie dotknęły,\nBo szanować rodziców przywykłem z młodu, i zawsze\nCenić umiałem rozsądek i dobroć tych, co w dzieciństwie\nPotrafili poważnie kierować moimi krokami.\nWięc znosiłem cierpliwie od współtowarzyszów igraszek\nFigle, żarty i psoty, a nawet podstępną złośliwość,\nNigdy się na nich nie mściłem za ciosy swawolne i plagi;\nAle niech no się który poważył ojca wyszydzić,\nGdy w niedzielę z kościoła wychodził krokiem mierzonym,\nNiech no wyśmiał wstążeczkę u czapki, lub szlafrok indyjski,\nCo tak pięknie go stroił, a dziś darowany ubogim:\nWtedy w gniewie straszliwym ściskałem pięści i wściekle\nNapadałem szyderców, i biłem kułakiem na oślep,\nŻe zaledwo, skrwawieni, spod ciosów się moich wymknęli.\nI tak krzepko wzrastałem, i wielem znosił od ojca,\nKtóry nieraz zły humor odbijał na mnie łajaniem;\nBo gdy zajście miał w radzie, lub przykrość jaką na mieście,\nZwyklem ja pokutował za winy jego kolegów.\nCzęsto samaś mnie przecie, mateczko, żałować musiała.\nAlem milczał z pokorą, i w sercu chowałem wspomnienie\nTylu dobrodziejstw rodziców, co na to tylko pracują,\nŻeby dla nas gromadzić wszelaki dostatek i zasób,\nSami sobie ujmując, by coś oszczędzić dla dzieci.\nSamotnośćLecz nie tylko dostatki stanowią szczęście na świecie,\nWszystko smutne i puste: mnie, matko, brak towarzyszki».\nAż odpowie mu na to rozsądna matka w te słowa:\n«Synu, pewnie goręcej nie pragniesz kochanki i żony,\nJako pragną synowej rodzice Twoi. Toć zawsze\nDo zalotów godziwych obojeśmy cię nakłaniali,\nLecz od dawna to wiem i dziś mnie serce ostrzega,\nże swatanie daremne, jeżeli w chwili właściwej\nPrzed młodzianem nie stanie dziewica dlań przeznaczona.\nOtóż, synu, poznaję, żeś wybór stanowczy uczynił:\nWięc nie ukrywaj przede mną, co matki przeczuciem odgadłam:\nSerca twojego wybraną jest owa dziewczyna-wygnanka».\nMiłość, Rodzina«Tak, nie mylisz się, matko — odrzecze Herman; to ona!\nJą wybrałem, i jeśli jej dzisiaj w dom nie wprowadzę,\nTo na zawsze utracić ją mogę w zamieszce wojennej;\nA daremnie mi wtenczas uśmiechać się będzie swym plonem\nPiękne ojca dziedzictwo, daremnie dom nasz i ogród;\nNawet twoje pieszczoty, o matko, mnie nie pocieszą.\nMiłość, czuję to dziś, wszelakie związki rodzinne\nTarga, a nowe kojarzy; nie sama tylko dziewica\nOjca i matkę porzuca, by iść za mężem wybranym;\nI młodzieniec wyrzeka się domu, gdy ukochaną\nLos mu srogi wydziera. Toż ojciec słowo stanowcze\nWyrzekł, i odtąd wasz dom przestaje być moim, jeżeli\nNie przyjmiecie w swe progi wybranej serca mojego».\nAle matka roztropna i dobra znów się odezwie:\n«Wy, mężczyźni, stajecie naprzeciw siebie jak skały,\nNiewzruszeni i dumni, i żaden nierad ustąpić,\nŻaden ręki wyciągnąć ze słowem pokoju i zgody.\nJednak, mówię ci chłopcze, nie tracę jeszcze nadziei,\nŻe przygarnie ją ojciec, jeżeli poczciwa i dobra,\nChoć uboga. Wszak wiesz, że nieraz groźba gwałtowna\nZ ust mu wyjdzie niebacznie, lecz rzadko ją bardzo wykona;\nTylko słowa dobrego wymaga, i słusznie zaprawdę,\nBoć jest ojcem. A zresztą on zwykle bywa gniewniejszym\nW poobiednich godzinach, gdy wino rozgrzeje mu głowę;\nWtedy innych nie słucha i trzyma się swego uparcie\nLecz gdy wieczór się zbliża i w toku przyjaznej rozmowy\nWiele zdań się przewinie, to zwykle i on łagodnieje,\nCzując krzywdę zrządzoną drugiemu w zbytecznej żywości.\nPójdźmy szczęścia spróbować, bo tylko odwaga zwycięża,\nA potrzeba nam też pomocy naszych przyjaciół.\nTam w tej chwili zebranych, szczególniej księdza plebana».\nTak prawiła wymownie, i sama powstając z kamienia,\nPociągnęła za sobą i syna. W milczeniu oboje\nZ wolna ścieżką schodzili, o ważnym swym myśląc zamiarze.\nAle trzej przyjaciele siedzieli jeszcze pospołu,\nPrzy duchownym aptekarz, a z nimi gospodarz uprzejmy,\nI rozmowa się żwawo ta sama jeszcze toczyła.\nWięc poważnie z kolei odezwał się zacny ksiądz pleban:\n«Nie chcę sprzeczać się z wami, boć wiem, że człowiek powinien\nKu lepszemu się zwracać, i tak też bywa, że pragnie\nTego, co wyższe i lepsze, lub tego, co nowe przynajmniej.\nLecz unikajcie przesady, bo obok owego dążenia\nDała nam jeszcze natura i cześć dla dawnych zwyczajów,\nPrzywiązanie do tego, co każdy zna od młodości.\nWszystko jest dobre, co tylko rozumne i naturalne.\nCzłowiek wiele pożąda, choć mało mu w rzeczy potrzeba.\nBo i życie jest krótkie, i los śmiertelnika niepewny.\nNie potępiam ja męża, co pchnięty wewnętrznym popędem,\nMorza i lądy przebiega i zyskiem godziwym się cieszy,\nSkrzętnie dla siebie i drugich gromadząc owoce swej pracy;\nAle godzien jest dla mnie szacunku i rolnik spokojny,\nCo cichymi krokami po glebie stąpa ojczystej\nI uprawia ją pilnie, i w pocie czoła pracuje.\nJemu ziemia się co rok nie zmienia, ani mu drzewo\nNowosadzone od razu gałęzi kwiatem nie zwieńczy.\nCierpliwości mu trzeba i myśli trzeźwej a czystej.\nZawsze równej, spokojnej, pod sterem zdrowego rozsądku.\nGarstkę ziarna on tylko powierza ziemi rodzajnej.\nSzczupłą ledwie gromadkę hoduje zwierząt domowych,\nBo wyłącznie rozsądek czynami jego kieruje.\nSzczęśliw, kogo natura umysłem takim obdarzy!\nOn nas żywi swą pracą; lecz dwakroć szczęśliwszy od niego\nObywatel miasteczka, co przemysł łączy z rolnictwem!\nJemu obcy jest kłopot, co dni ziemianina zatruwa,\nNie zakłóca mu życia i żądza owa miast wielkich\nDorównania bogatszym, co trawi zwłaszcza niewiasty.\nWięc błogosławcie wy raczej spokojne syna pragnienia,\nI synową, gdy sobie wybierze dziewczynę podobną».\nTak zakończył ksiądz pleban. A wtem do izby gościnnej\nWeszła matka ze synem i rzekła, stając przed mężem:\n«Ojcze, nieraz, pamiętasz, gawędząc mówiliśmy z sobą\nO radosnym tym dniu, gdy Herman do domu naszego\nSerca wybraną wprowadzi, i samiśmy mu przeznaczali\nTę lub ową, jak zwykle troskliwi o syna rodzice.\nOtóż nadszedł ten dzień, zesłało mu niebo dziewicę,\nKtórą szczerze polubił i wybrał stanowczo za żonę.\nWszak mawialiśmy zawsze: niech serce jego rozstrzyga;\nSam pragnąłeś niedawno, by żywo i raźno pokochał\nDobrą jaką dziewczynę. I oto wybiła godzina!\nUczuł miłość nasz Herman stateczną, jako przystoi;\nWięc zamierza poślubić wygnankę ową, co dzisiaj\nJą napotkał za miastem, lub… zostać na zawsze bezżennym».\nI odezwał się syn: «Mój wybór, ojcze, jest czysty\nI stanowczy: zaręczam, że córką wam będzie nalepszą».\nMilczał ojciec. A wtem duchowny wstał i dobitnie\nRzekł do niego te słowa: «O losie człowieka zazwyczaj\nJedna chwila rozstrzyga, bo choćby myślał najdłużej,\nZawsze, co postanowi, to będzie dziełem momentu.\nNiebezpieczną jest rzeczą zanadto się wahać w wyborze\nI postronną rachubą zamącać swobodę uczucia.\nToć Hermana ja znam od lat dziecinnych: on nigdy,\nNawet w wieku chłopięcym, nie sięgał po to i owo;\nAle czego pożądał, to zawsze osiągnął i trzymał.\nNie lękajcie się przeto, że nagle dziś się pojawia\nŻyczeń waszych spełnienie, choć w innej zapewne postaci\nNiż roiliście sobie; wszak dary wszelakie Bóg zlewa\nNa nas ręką ojcowską, w tym kształcie, jakiego nam trzeba.\nWięc dziewicę, ku której dobremu synowi waszemu\nSerce się z piersi wyrywa, oceńcie bez uprzedzenia.\nSzczęśliw młodzian, gdy pierwszej kochance zaraz mu wolno\nRękę podać, gdy taić uczucia w sobie nie musi.\nTak, postrzegam to jawnie, że los się jego rozstrzygnął,\nBowiem miłość prawdziwa młodzieńca w męża przemienia.\nHerman nie jest zmiennikiem; więc jeśli celu nie dopnie,\nLata mu najpiękniejsze upłyną w tęsknocie i smutku».\nAż odezwie się na to aptekarz słowem rozważnym.\nKtóre, z dawna tłumione, wstrzymywał, choć z ust mu się rwało:\n«Zawsze się trzymać należy we wszystkim drogi pośredniej.\nŚpiesz się powoli — tak brzmiała dewiza cesarza Augusta.\nChętnie gotówem służyć w potrzebie kochanym sąsiadom\nSłabym moim rozumem, ku wspólnej naszej korzyści,\nA szczególniej młodzieży potrzeba kierunku i rady.\nWięc pozwólcie, niech pójdę wybadać ową dziewczynę\nI rozpytać się o nią u ludzi, którzy ją znają.\nNikt nie podejdzie mnie, ręczę, bo umiem oceniać wyrazy».\nAle zaraz mu na to skwapliwie Herman odrzecze:\n«Tak uczyńcie, sąsiedzie; badajcie ją. Ale ja pragnę,\nAby z wami pospołu się wybrał szanowny ksiądz pleban;\nDwaj tak zacni mężowie świadectwo niech dadzą niezbite. —\nDrogi ojcze! Toć ona nie z rzędu owych zalotnic,\nCo to kraj przebiegają, szukając przygód i zysków.\nJą z domostwa cichego wygnała ta wojna nieszczęsna,\nKtóra wszystko dokoła pustoszy i z posad porusza.\nWszak to dzisiaj dostojni mężowie żyją w niedoli,\nI książęta, i króle w tułaczce szukają schronienia.\nTak i owa dziewica, z rówiennic swoich najlepsza,\nUjść musiała z ojczyzny; lecz własnych nieszczęść niepomna,\nInnym jeszcze pomaga, choć sama bez żadnej pomocy.\nWielka niedola, zaprawdę, ogarnia ziemię dokoła;\nCzyżby spłynąć nie miało i szczęście z owej niedoli?\nCzy sprowadzając mi w progi kochankę i żonę poczciwą,\nWojna dać mi nie może, co niegdyś ojcu dał pożar?»\nWtedy łagodnie gospodarz te słowa wyrzekł znaczące:\n«Jakże dzisiaj, mój synu, swobodnie obracasz językiem!\nToć od wielu już lat nie byłeś taki wymowny.\nOtóż doznać mi przyszło, co zwykle ojcom zagraża,\nŻe za synów życzeniem ujmuje się serce matczyne,\nZbyt uległe i słabe, a jeszcze i sąsiad się skłania\nKu przymierzu, gdy idzie o szturm do głowy rodziny.\nHa, co robić? Nie myślę daremnie wam stawiać oporu,\nBo przeczuwam, że tutaj na łzy się zanosi i dąsy.\nWięc zbadajcie dziewczynę, i jeśli zacna, niebawem\nJą przywieźcie». — A syn mu na to radośnie odpowie:\n«Przed wieczorem wam jeszcze przybędzie córka najlepsza,\nJakiej pragnie mężczyzna, gdy żywi w piersiach myśl zdrową.\nOby tylko i dla niej urosło stąd szczęście prawdziwe,\nOby w was odnalazła, nieboga, straconych rodziców!\nAle po co odwlekać? Założę konie i zaraz\nZacnych naszych przyjaciół na trop sprowadzę dziewicy;\nTam niech sami się rządzą rozważną myślą i czynem,\nJa zaś, ojcze, przysięgam, że poddam się ich wyrokowi\nI nie zobaczę kochanki, dopóki moją nie będzie».\nRzeki i wyszedł, a starsi radzili jeszcze statecznie\nTo i owo, wszechstronnie i mądrze rzecz roztrząsając.\nHerman pobiegł do stajni, gdzie para dzielnych gniadoszów\nStała, jedząc spokojnie ze żłobu owies i siano.\nŚpiesznie konie okiełznał i przewlókł przez sprzączki srebrzone\nMocne rzemienie z surowca, a potem, lejc przytwierdziwszy,\nNa podwórze je wywiódł, gdzie już parobczak usłużny\nLekki powóz wytoczył, i wnet też konopne postronki\nNa orczyki założył, a sam, usiadłszy na koźle,\nChwycił za bat i szparko zajechał przed bramę gospody.\nWięc gdy miejsca wygodne zajęli ksiądz i aptekarz,\nPowóz się szybko potoczył, turkocąc wesoło po bruku,\nA mijając kolejno wieżyce miejskie i mury,\nSkręcił ku drodze żwirowej, pod górę jadąc i na dół.\nAż gdy Herman z daleka zobaczył wieżę wioskową\nI dokoła chałupy, w zielonym wieńcu ogrodów —\nStanąć tam postanowił, wstrzymując rączy bieg koni.\nOcienione poważnie gałęźmi lip rozłożystych,\nCo wyniośle od wieków szczytami się pięły ku niebu,\nByło błonie obszerne, pokryte miękka murawą.\nMiejsce zabawy dla mieszczan i wsi pobliskich mieszkańców.\nTu w parowie wytryskał obfity zdrój pod drzewami;\nSchodki wiodły do niego, a wkoło ławki wygodne\nStały, wkrąg otaczając kamienne łożysko krynicy.\nOtóż w miejscu tym Herman przystanął i rzekł do przyjaciół:\n«Chciejcie wysiąść, sąsiedzi, i idźcie dalej, by zbadać,\nCzyli godną mej ręki jest owa dziewica-wygnanka.\nŁatwo ją poznać możecie, bo wdziękiem jej żadna nie zrówna,\nLecz opiszę wam jeszcze jej skromne a schludne ubranie:\nNa czerwonym podkładzie, co pierś sklepioną ujmuje,\nStanik czarny otacza jej kibić smukłą i wiotką;\nRąbek śnieżnej koszuli, marszczony w kryzę, okala\nWdzięcznie brodę okrągłą; nadobnie główkę przystraja\nWarkocz bujny i gruby, upięty srebrnymi szpilkami;\nW gęstych zwojach pod stanem faluje spódnica niebieska,\nOsłaniając dziewicę po kostki, kształtnie i skromnie.\nAle o jedno was proszę: nie mówcie z nią sami w tej sprawie,\nTylko drugich badajcie, słuchając, co oni powiedzą\nA gdy się już dowiecie wszystkiego, razem uradźmy\nCo przedsięwziąć wypada; — tak sobie myślałem przez drogę».\nSkończył. A przyjaciele wysiedli i poszli ku wiosce,\nKędy szeroki gościniec zalegał dobytek na wozach,\nKędy w ogrodach i domach i gumnach roili się ludzie,\nKoło koni i bydła mężczyźni, koło bielizny,\nRozwieszonej na płotach, niewiasty i zwinne dziewczęta,\nA w strumyku na łące, igrając, pluskały się dzieci.\nTam to, krocząc powoli przez tłumy ludzi i zwierząt,\nDwaj wysłańcy patrzyli dokoła w prawo i lewo,\nCzy nie ujrzą gdzie owej dziewicy, wybranki Hermana:\nLecz nie było jej nigdzie, a ciżba coraz wzrastała.\nWtem przy wozach się wszczęły niesnaski jakieś i swary,\nGłosy mężczyzn grożące i niewiast krzyki piskliwe\nEchem brzmiały w dolinie. Aż starzec jakiś poważny\nDo zwaśnionych przystąpił, i wnet się hałas uciszył,\nGdy nakazał milczenie i tak przemówił do rzeszy:\n«Czyż nieszczęście nas jeszcze i tyle nauczyć nie mogło,\nByśmy jedni dla drugich umieli być z pobłażaniem\nI, do zgody pochopni, urazy w niepamięć puszczali?\nTylko szczęśliwym uchodzą zatargi; w nas utrapienie\nPrzecież wpoićby winno braterską jedność w pożyciu.\nNie zazdrośćmy więc sobie nawzajem przytułku w tułaczce,\nOwszem, dzielmy się wszystkim, a Bóg miłościw nam będzie».\nTak przemówił ów maż, i wszyscy, milcząc pokornie,\nJęli krzątać się znów około dobytku i zwierząt.\nAle zacny ksiądz pleban, gdy słyszał te słowa gromiące,\nChoć łagodne i ciche, przystąpił i rzekł do staruszka:\n«Ojcze, wielka to prawda! Gdy w dni szczęśliwych kolei\nLud się żywi z tej ziemi, co łono mu swoje otwiera\nI hojnymi plonami corocznie za pracę go darzy,\nWtedy nie ma kłopotu, bo każdy dla siebie najmędrszy\nI najlepszy; więc nikt nie ceni ludzi rozumnych.\nLecz gdy burza znurtuje powszednie drogi żywota,\nNiszcząc zasiew i plon; gdy męże, niewiasty i dzieci\nWygna z domowej zaciszy w nieznaną dal i tułactwo:\nO, zaprawdę! Natenczas się każdy za mądrym obejrzy\nI nie pójdą na wiatr zbawienne słowa rozwagi. —\nWyście, ojcze, zapewne sołtysem czy sędzią gromady,\nŻe kojący wasz głos od razu pojednał zwaśnionych;\nJako Jozue niegdyś lub Mojżesz lud Izraela\nPrzez pustynię prowadził, tak wy wiedzcie te tłumy».\nNa to sędzia w te słowa z powagą się ozwał: «Zaprawdę,\nChwile, w których żyjemy, ciekawe są i pamiętne:\nDzień dziś starczy za lata, tak wszystko się skupia nawalnie.\nDobrzeście nas porównali do Żydów, boć i nam przecie\nPan Swój wyrok karzący objawił w płomieniach i gromach».\nKiedy potem ksiądz pleban, prowadząc dalej gawędę,\nPytać zaczął o losy i starca, i całej gromady,\nSchylił się doń nieznacznie aptekarz i rzekł mu na ucho:\n«Pogadajcie tu z sędzią i zwróćcie rozmowę na dziewczę;\nJa tymczasem wybiegnę poszukać jej, a gdy ją znajdę,\nZaraz do was powrócę».\nGdy na to kiwnął ksiądz głową,\nZwinny sąsiad poleciał na zwiady przez pola i łąki.\nSkoro więc pleban poufnie obcego sędzi zapytał\nO gromadę, czy dawno rzuciła domowe siedziby,\nTen mu odrzekł: «Zaiste, niemałe są nasze cierpienia,\nBośmy się do dna dobrali goryczy wszelkiego rodzaju,\nTym straszniejszej, że wkrótce zawiodły nas wszystkie nadzieje.\nKomuż silniej się pierś nie wzniosła błogim uczuciem,\nGdy blask słońca nadziei jutrzenką zajaśniał nad światem,\nGdy chodziły posłuchy, że ludzie radzą o sobie,\nO swobodzie powszechnej, o prawach i bratniej równości.\nWtedy każdy wyglądał nowego życia; te więzy,\nCo sobkostwa je duch narzucił krajom i ludom,\nRozpryskiwać się zdały, i wszyscy z tęskną nadzieją\nSpoglądali na Zachód, ku wielkiej świata stolicy.\nCzyż nazwiska tych mężów, zwiastunów wieści radosnej,\nSławą nie rozbrzmiewały na całym ziemi obszarze?\nCzyż nie przybyło każdemu otuchy w sercu i wiary?»\n«Nas, sąsiadów najbliższych, ogarnął zapał ogólny.\nRozpoczęła się wojna, ciągnęły tłumnie zza Renu\nZbrojnych Franków zastępy; lecz niosły nam przyjaźń, nie walkę,\nWznosząc drzewa wolności i dając ludom rękojmię\nWłasnych rządów swobodnych. Więc wszyscy w szale uniesień\nJęli gromadzić się tłumnie około nowego sztandaru\nI tak owi przybysze podbili mężczyzn dzielnością,\nPotem serca niewieście ponętą i wdziękiem rycerskim.\nLżejsze się nawet wydały ciężary wojny niszczącej,\nBo nadzieja przed nami igrała w złudnej postaci,\nWabiąc umysł i wzrok ku szlakom tym nowo odkrytym.\nCudne były to chwile, bo w nich wydało się bliskim\nI możliwym to wszystko, co szczytem jest dobra i prawdy;\nRozwiązały się usta, więc starce, młodzieńce i męże\nGłośno, z podniosłym uczuciem, o sprawie postępu mówiły.\n«Ale wkrótce się niebo ściemniło. O zysk i o władzę\nWalka straszliwa wybuchła; zaczęto mordować się wzajem\nI sąsiadów ciemiężyć. Więc zdziercze tłuszcze łupiły,\nWielcy w wielkich rozmiarach, a mali w małych. Każdemu\nSzło o grabież chwilową, bo jutra nikt nie był pewien.\nCiężka to była niedola; ciemięstwo rosło z dniem każdym,\nA okrzyków boleści w rozgwarze nikt nie dosłyszał.\nWtedy zaciętość ponura owładła umysły — i wszyscy\nO tym tylko myśleli, jak pomścić siebie i drugich.\nI zwróciło się szczęście na naszą stronę. Przybysze\nŚpiesznie uchodzić musieli. Wojna, Wróg, KlęskaO, wtedy poznaliśmy z bliska\n«Ale i w naszych się mężach ocknęło zemsty pragnienie;\nTłumnie za oręż chwycili i jękły dzwony na trwogę,\nI zmieniły się w broń spokojne narzędzia rolnicze;\nWidły i kosy i cepy ociekły krwią napastników;\nNie dawano pardonu, tak wielką była zawziętość.\nPrawoO, bodajem już nigdy nie ujrzał podobnej wściekłości!\nDzikie zwierzę mniej straszne, niż człowiek w ślepym obłędzie.\nNiechże nikt o swobodzie nie prawi, o rządach narodu:\nLedwo znikną zapory, a wnet rozpasa się w ludziach\nWszelkie zło, co je dotąd w zarodzie prawo tłumiło».\n«Zacny mężu — odpowie mu na to ksiądz pleban z przyciskiem,\nJeśli ludzi surowo sądzicie, nie mogę was ganić,\nBoście od nich doznali utrapień wszelakich niemało.\nLecz sięgnijcie pamięcią w te smutne dni upłynione,\nA znajdziecie tam pewno niejedno dobre, niejeden\nCzyn szlachetny, co może zbudziła go tylko do życia\nZła przygoda; albowiem w nieszczęściu człek dobry dopiero\nStać się może dla drugich aniołem opieki i zbawcą».\nAle starzec sędziwy z uśmiechem odrzeknie te słowa:\n«Pocieszacie mnie oto, podobnie jak po pożare\nKtoś pogorzelca pociesza, że może kędyś, wśród gruzów\nDomu swego, odkopie kawałki złota i srebra,\nA on szuka cierpliwie i cieszy się tym, co odnajdzie.\nTak i ja z przyjemnością wspominam czyny chwalebne\nW owych czasach spełnione. Widziałem, jak dawne się wrogi\nKu obronie wzajemnej łączyły; widziałem rodziców\nŚmierć ponoszących za dzieci; widziałem jako młodzieńce\nW mężów nagle wyrosły, a jako starce młodniały;\nDzieci nawet i płeć niewieścia, słaba zazwyczaj,\nMęstwa dawały dowody i wielkiej dzielności umysłu.\nJeden zwłaszcza opowiem wypadek: Młoda dziewica\nSama z dziewczęty została w mieszkaniu swoim, albowiem\nZ mężczyzn kto żyw wyruszył orężnie przeciw wrogowi.\nWtem na dom jej napada znienacka oddział ruchawki,\ni rabując, dociera niebawem do komnat niewieścich.\nTam, ujrzawszy dziewicę nadobną w gronie panienek,\nTłuszcza z chucią zwierzęcą na drżące naciera ofiary.\nLecz dziewica odważna jednemu z nich pałasz wyrywa,\nTnie go w głowę i ściele u stóp swych ciężko rannego;\nInni, lękając się może zasadzki, śpiesznie uchodzą».\nSkoro duchowny usłyszał pochwałę taką, natychmiast\nMyśl mu przyszła o owej dziewicy, wybranej Hermana,\nCzy nie ona to była, i właśnie zapytać miał starca,\nGdy przystąpił aptekarz i szepnął księdzu na ucho:\n«Przecie że ją na koniec znalazłem pośród tej ciżby,\nPodług opisu jedynie. No, pójdźcie zobaczyć ją sami,\nA i sędzia niech idzie, by coś nam o niej powiedział».\nAle gdy się zwrócili ku niemu, starca nie było,\nBo go kędyś wezwano do rady, czy na rozjemcę.\nWięc sam pleban już tylko bez zwłoki poszedł z sąsiadem\nPoza płoty, gdzie ten figlarnie wskazał mu otwór.\n«Patrzcie, zawołał, to ona! Spowija właśnie dzieciątko\nI poznaję dokładnie ów kartun i owe poszewki\nW pasy niebieskie, co dziś je Herman powiózł dziewczynie;\nWidać, że szybko i dobrze umiała dar spożytkować.\nZnaki to już niepochybne, a Strójopis także się zgadza;\nBo na czerwonym podkładzie, co pierś sklepioną ujmuje,\nStanik czarny otacza jej kibić smagłą i wiotką;\nWarkocz bujny i gruby, upięty srebrnymi szpilkami,\nA, choć siedzi, nietrudno dopatrzyć, że słuszna jest wzrostem,\nI pod stanem ku ziemi faluje spódnica niebieska,\nTak, niewątpliwie, to ona. Więc pójdźmy dowiedzieć się jeszcze,\nCzy jest równie cnotliwą i dobrą, jak urodziwą».\nNa to rzecze ksiądz pleban, badając spojrzeniem siedzącą:\n«Że ujęła młodziana, zaprawdę, to mnie nie dziwi,\nBo uroda jej zająć potrafi i wzrok doświadczony.\nJakże cenny to dar, gdy komu matka natura\nDała postać nadobną; on nigdzie obcym nie będzie,\nKażdy chętnie go przyjmie, przytuli i szczerze ukocha.\nPiękno, DobroPewny jestem, sąsiedzie, że Herman znalazł dziewczynę,\nTakie ciało bez skazy jest czystej duszy znamieniem».\nLecz rozważny aptekarz z namysłem odpowie w te słowa:\n«Często pozór zawodzi. Nie lubię ufać wzrokowi,\nBom doświadczył już nieraz, że dobrze mówi przysłowie:\nBeczkę soli z człowiekiem należy zjeść, by go poznać.\nWięc starajmy się naprzód wybadać ludzi poczciwych,\nCo ją znają dokładnie, a potem osądźmy, co warta».\n«Chwalę taką ostrożność, odezwie się na to duchowny,\nBoć nie swatamy dla siebie, a swatać dla innych rzecz trudna».\nWięc ruszyli pospołu na sędzi starego spotkanie,\nKtóry krokiem mierzonym ulicą wracał wioskową.\nI do niego przezornie ksiądz pleban wyrzekł te słowa:\n«Ojcze, myśmy ujrzeli w sąsiednim ogrodzie dziewczynę\nPod jabłonią, jak skrzętnie robiła sukienki dla dzieci\nZe starego kartunu, co pewno dostała go w darze.\nPodobała się nam, bo widać zabiegła i dobra.\nMówcie o niej, co wiecie; pytamy w celu chwalebnym».\nGdy do płotu się sędzia przybliżył, by zajrzeć przez otwór,\n«Dziewczynę tę znacie. Jeżelim wspomniał niedawno\no rycerskiej niewieście, co siebie i drugie umiała\nOd niesławy obronić — to ona! Silna a dobra,\nJest dla wszystkich cierpiących aniołem pociechy w strapieniu,\nChociaż sama boleje; bo zginał jej narzeczony.\nSzlachetnego młodzieńca uniosło razem z innymi\nPierwsze tchnienie wolności; lecz śmiercią przypłacił w Paryżu\nWalkę przeciw swawoli, w obronie swobody i prawa».\nSkończył starzec. Przybysze, żegnając, składali mu dzięki,\nA ksiądz pleban wydobył czerwieńca (srebrną monetę\nDawno już porozdawał pomiędzy rzeszę tułaczą),\nI podając go sędzi, powiedział: «Oto grosz wdowi;\nChciejcie biednych obdzielić, a Bóg niech dar ten pomnoży».\nAle wzdragał się starzec i rzekł: «Zdołaliśmy trochę\nGrosza zabrać w ucieczce i trochę niezbędnej chudoby;\nSądzę, że nam wystarczy wszystkiego do chwili powrotu».\nWtedy odparł ksiądz pleban, wciskając mu pieniądz do ręki:\n«Niech się nikt nie ociąga z jałmużną w tych czasach, i niechaj\nNikt nie odmawia przyjęcia ochoczo niesionej ofiary.\nDziś nikt nie wie, jak długo posiadać będzie swe mienie,\nAni zdoła przewidzieć, czy prędko przeminie nawała,\nCo go roli pozbawia, ogrodu i wszelkich zasobów».\n«Oj, to prawda! — zawołał z kolei ruchliwy aptekarz; —\nGdybym tylko miał jeszcze pieniądze, rozdałbym wszystkie,\nGrube i drobne, bo wielu zapewne jest tutaj w potrzebie.\nLecz i tak was nie puszczę bez daru; niechaj tym razem\nStanie chęć za uczynek». I wyjął kapciuch skórzany,\nI wysypał na papier co było na dnie tytuniu.\nWięc dziękował mu sędzia, a on swój knaster wychwalał.\nAle pleban go naglił. «Wracajmy, rzekł, bo tam Herman\nNiecierpliwie nas czeka, spragniony wieści pomyślnej».\nI zdążyli pod lipy przy zdroju, kędy młodzieniec\nStał o powóz oparły. Ogniste konie parskały.\nGrzebiąc ziemię kopytem; a Herman patrzył przed siebie\nI w zadumie nic widział przyjaciół, aż się zbliżyli,\nCzyniąc znaki radosne, ochoczo a głośno wołając.\nGdy podeszli, ksiądz pleban pochwycił młodziana za rękę\nI odezwał się pierwszy; »Niesiemy dobre nowiny.\nOko twoje i serce wybrały trafnie; dziewica\nGodna ciebie i zacna. Więc zawróć konie ku wiosce,\nByśmy z nią pomówili i zaraz zabrać ją mogli.\nLecz młodzieniec stał smutny, i bez oznaki radości\nSłuchał wieści pomyślnej; aż rzekł z westchnieniem głębokim:\n«Rączo-śmy przyjechali, z nadzieją w sercu, a może\nSmutno wracać nam przyjdzie do domu, z zawodem i wstydem.\nKiedym czekał tu na was, uczułem w sercu zwątpienie.\nCzyż sadzicie, że ona dlatego musi pójść z nami,\nIż jest biedną wygnanką bez dachu, my zaś bogaci?\nWszak i ubóstwo, gdy zacne, szlachetną dumą się rządzi.\nSkromną zdaje się być dziewica w swoich żądaniach,\nŚwiat jej stoi otworem: a trudno przypuścić, zaiste,\nŻeby takiej kobiety dotychczas nikt nie ocenił,\nŻeby serce jej było zamknięte dla uczuć miłości.\nNie zdążajmy tak szybko, bo łatwo zdarzyć się może,\nIż wrócimy z odprawą. Najbardziej tego się boję,\nCzy nie przyrzekła już ręki innemu. O! Zawstydzony\nOdejść wtedy bym musiał z niewczesną moją ofiarą».\nJuż ksiądz pleban się miał odezwać, chcąc go pocieszyć.\nGdy towarzysz-gaduła pochwycił mowę w te słowa:\n«Jużci takiego kłopotu nie było czasy dawnymi,\nBo się wtedy rzecz każdą robiło jakoś statecznie.\nSkoro ojciec upatrzył stosowną dla syna dziewicę,\nWprzód uprosił poufnie jednego z przyjaciół rodziny,\nBy na zwiady się udał do domu owej panienki.\nWięc, świątecznie przybrany, pan swat w niedzielę się którą\nWybrał odwiedzić sąsiada, oględnie tocząc rozmowę\nNaprzód w zwrotach ogólnych, a potem ją zgrabnie kierując\nManowcami różnymi na córkę, i chwaląc młodziana.\nMądrej głowie dość słowa: więc łatwo zręczny wysłaniec\nZbadać zdołał rodziców i dalej rzeczy kierować.\nJeśli źle się powiodło, to młody uniknął odkosza:\nGdy przeciwnie, to swat, co takie małżeństwo skojarzył,\nBył na wieczne już czasy w ich domu gościem najdroższym.\nTeraz wszystko inaczej, bo razem z wielą innymi\nI ten zwyczaj się zmienił; dziś każdy swata sam siebie.\nNiech więc przyjmie i sam harbuza w razie odmowy\nZ rąk okrutnej kochanki, i niech się wstydzi dziewczyny».\n«Bądź jak bądź! — na to rzecze młodzieniec (mało on słuchał\nSłów aptekarza, bo już dojrzały zamiar miał w myśli) —\nSam rozmówię się z nią i wyrok stanowczy usłyszę\nZ ust dziewczęcia. Co ona mi powie, to przyjmę z pokorą.\nChciałbym ujrzeć raz jeszcze spojrzenie jej oka czarnego,\nI tę kibić toczoną, co objąć ją pragnę gorąco,\nI te usta, co mają rozstrzygnąć przyszłą ma dolę.\nWięc zostawcie mnie, proszę. Pojedźcie sami do domu,\nBy powiedzieć rodzicom, że syn ich wybrał rozumnie:\nJa piechotą powrócę tą ścieżką koło winnicy,\nMoże radośnie i żwawo, prowadząc serca wybraną,\nMoże głucho i smutnie, sam jeden się wlokąc do domu».\nRzekł, i lejce powierzył opiece zacnego plebana,\nKtóry zręcznie je ujął i usiadł na miejscu woźnicy.\nLecz aptekarz się wahał i jakoś lękliwie spoglądał.\n«Chętnie — rzekł — wam powierzam staranie o duszy i sercu,\nAle ciało i kości — nie sądzę, by były bezpieczne\nTam, gdzie ręka duchowna prowadzi wodze światowe».\nNa to odparł z uśmiechem ksiądz pleban:\n«Siadajcie bez trwogi,\nPowierzając mi ufnie zarówno ciało, jak duszę;\nUmiem dobrze powozić, bo kiedyś, bawiąc w Strasburgu.\nCzęsto z młodym baronem jechałem lekkim wolantem,\nSam kierując nim zwykle i tłumy ludu mijając».\nPocieszony na poły, aptekarz siadł do powozu,\nZ miną taką, jak człek, co myśli zawczasu o skoku;\nI ruszyli pośpiesznie, bo konie dążyły do stajni,\nA spod kopyt się rączych tumany pyłu wzbijały.\nHerman długo stał w miejscu i patrzył w głębokiej zadumie,\nJak kurzawa się w górę kłębiła i nikła w oddali.\nSłońceJako wędrowiec, co długo wpatrywał się w tarczę słoneczną,\nWidmo słońca promienne; czy spojrzy w krzewy cieniste,\nTak przed wzrokiem Hermana nadobne kształty dziewicy\nWdzięcznie się przesuwały, jak gdyby szła miedzą przez pole.\nAle młodzian się otrząsł z widziadeł marnych i zwrócił\nOczy swoje ku wsi; lecz wkrótce się zdumiał na nowo,\nBo i tutaj zobaczył wyniosłą postać dziewczyny.\nSilnie wpatrzył się w nią: nie była to żadna ułuda,\nLecz Dorota w istocie. Kroczyła, niosąc dwa dzbany,\nI zmierzała do zdroju. Więc młodzian zastąpił jej drogę,\nOśmieliwszy się wnet i tak do zdziwionej przemówił:\n«Znów was tedy spotykam, panienko, gdy ludziom strapionym\nPomoc nieść pośpieszacie. Lecz czemuż wy jedna po wodę\nAż do zdroju idziecie, gdy inne ją czerpią ze studzien?\nPrawda, że przewyborna, i pewno niesiecie ją chorej».\nMile witała młodzieńca dziewczyna i rzekła uprzejmie:\n«Już nagrodził mi Bóg tę drogę daleką do zdroju,\nGdy zacnego szafarza rozlicznych darów spotykam.\nPójdźcie sami zobaczyć, co litość wasza zdziałała\nI odbierzcie podziękę od tych, co ulgi doznali.\nAle żebyście też świadomi byli, dlaczego\nTu zaczerpnąć przychodzę w naczynie wody krynicznej,\nPowiem wam: w naszej wsi ludziska nam studnie zmącili\nNierozważnym pławieniem i koni i bydła przy zdroju,\nKtóry wody dostarcza mieszkańcom; również zbrudzone\nWszystkie we wsi koryta, bo tam znów piorą i płuczą.\nKażdy tylko o sobie i o potrzebie najbliższej\nDziś rozmyśla, a nikt nie patrzy następstw późniejszych».\nTak mówiła dziewczyna i zeszła po schodach szerokich\nWraz z towarzyszem; oboje usiedli na zdroju cembrzynie.\nOna z jednym się dzbanem schyliła po wodę, on z drugim,\nI ujrzeli swe lica odbite w zwierciadle krynicy.\n«Dajcie mi napić się», wesoło rzekł młodzian dziewczynie.\nOna podała mu dzban. I razem siedząc, poufnie\nO tym i owym gwarzyli, aż ona się wreszcie ozwała:\n«Skądże tędy wam droga wypadła, bez koni, kolasy,\nI opodal od miejsca, gdziem was po raz pierwszy ujrzała?»\nZadumany spoglądał ku ziemi Herman, a potem\nPodniósł wzrok i namiętnie nim objął swa towarzyszkę;\nAle nie śmiał jej prawić miłosnych słów, bo jej oko\nTak rozumnie patrzyło, że mówić kazało rozumnie.\nWięc opamiętał się szybko i rzekł poufale a cicho:\n«Powiem wręcz, bo i na cóż ukrywać, że tu przybyłem,\nAby z sobą was zabrać do domu moich rodziców.\nJam jedynak, i skrzętnie w zarządzie im mienia pomagam:\nDo mnie pola należą, do ojca dom, a mateczka\nGospodarstwo wewnętrzne ochoczo i z ładem prowadzi.\nAle wiecie zapewne, jak często miejska czeladka\nZwykła grzeszyć niedbalstwem, jak często zmieniać ją trzeba.\nDawno też matka już pragnęła mieć przy swym boku\nKogoś, coby ja mógł wyręczyć jak córka rodzona,\nPomagając nie tylko ramieniem, lecz myślą i sercem.\nOtóż kiedym was dziś na drodze ujrzał tak żwawą,\nKiedym słowa z ust waszych usłyszał rozumne i zacne,\nTom obojgu rodzicom zachwalił was według zasługi\nI przychodzę zaprosić…. wybaczcie mowę jąkliwą».\n«Nie wstrzymujcie się — rzekła dziewczyna — mówcie mi wszystko,\nNie obrażę się wcale, i owszem, wdzięczna wam jestem.\nWięc rodzice mnie wasi do służby zgodzić by radzi,\nLicząc na to, żem jest zabiegła i niezbyt prostacza.\nKrótkie to bardzo żądanie, i krótka też moja odpowiedź.\nChętnie pójdę za wami, gdzie głos przeznaczenia mnie woła,\nBom zrobiła już swoje: przywiozłam chorą do wioski,\nGdzie się złączyła z rodziną. I inni już się zebrali,\nMarząc o rychłym powrocie, jak zwykle biedni wygnańcy.\nLecz co do mnie, zaprawdę, nie łudzę się taką nadzieją,\nWiem, że po smutnych dniach smutniejsze jeszcze nastąpią;\nBo rozprzęgły się więzy społeczeństw i nic ich nie spoi,\nChyba wspólna i ciężka niedola, która nas czeka.\nJeśli w domu poczciwym dziś znaleźć mogę przytułek,\nPod kierunkiem szanownej niewiasty, przyjmę go rada;\nZawszeć dziewczę tułacze, samotne, wątpliwej jest sławy.\nA więc idę za wami: pozwólcie tylko te dzbany\nOdnieść do wsi i tam pożegnać moich przyjaciół.\nZobaczycie ich także; niech oni mnie wam oddadzą».\nMłodzian słuchał z radością roztropnej mowy dziewczęcia,\nSam nie wiedząc, czy ma jej wyznać wszystko, czy milczeć.\nAle uznał za lepsze zostawić ją w błędzie chwilowo,\nPóki w domu rodziców miłości jej nie pozyska.\nZresztą trwożyła go także obrączka na palcu dziewczyny;\nWięc zamilczał i tylko skwapliwie słowa jej chwytał.\n«Powracajmy — mówiła Dorota — bo ludzie to ganią,\nGdy dziewczęta za długo u studni wieczorem zostają,\nChoć tak miło jest gwarzyć przy szmerze żywej krynicy».\nI powstali oboje, i jeszcze raz się przejrzeli\nW czystym zdroju zwierciadle, z uczuciem słodkiej tęsknoty.\nMilcząc potem ujęła obydwa dzbany za ucha\nI kroczyła schodami pod górę. Herman szedł za nią,\nProsząc ją, aby połowę ciężaru jemu oddała.\n«KobietaDajcież pokój — odrzekła — tak lepiej trzyma się wagę.\nZresztą przyszły mój pan i dziś nie powinien mi służyć.\nNie spoglądajcie tak smutnie, jak gdyby mój los był wątpliwy!\nSłużyć niech się nauczy zawczasu każda niewiasta,\nBo przez służebność jedynie do rządów w końcu dojść może.\nToć dziewczyna od młodu rodzicom służy i braciom,\nCałe życie jej schodzi na żmudnym zajęciu i pracy.\nNa krzątaniu się wiecznym dla drugich, rzadko dla siebie.\nNiech szczęśliwą się mieni, gdy wcześnie przywyknie do znoju,\nGdy poświęcać się umie wytrwale dla swojej rodziny.\nJako matce, zaprawdę, potrzeba jej cnoty wytrwania,\nSkoro niemowlę zakwili, żądając pokarmu, i zbudzi\nOsłabioną i senną, gdy z troską troska się zejdzie.\nTakim trudom nie sprosta dwudziestu mężczyzn złączonych».\nTak mówiła, przechodząc z milczącym swym towarzyszem\nPoprzez ogród, aż pod stodołę, kędy leżała\nChora. I weszli i oboje.\nTymczasem ze strony przeciwnej\nPrzybył sędzia, prowadząc za ręce dwie drobne dzieciny,\nKtóre w ciżbie zginęły, a teraz odszukał je starszy.\nWięc się dziatwa cisnęła do matki naprzód z pieszczotą\nI do małego braciszka, którego jeszcze nie znała;\nPotem wesoło skoczyła ku swojej Dorotce, żądając\nZ krzykiem chleba lub bułki, owoców, a pić przede wszystkim.\nOna dzban pochyliła. Napiły się dzieci, napiła\nI położnica, i sędzia skosztował wody zdrojowej,\nChwaląc smak jej wyborny.\nWtem rzekła poważnie dziewczyna:\n«Drodzy moi! Już dziś zapewne po raz ostatni\nTę przysługę wam świadczę. Niechętnie was rzucam, zaprawdę,\nAle w chwilach tułactwa ciężarem są jedni dla drugich\nI rozproszyć się trzeba w obczyźnie, gdy wracać nie można.\nOto młodzian, co hojnie przez moje was ręce obdarzył,\nDziś przybywa tu sam, by zabrać mnie z sobą do domu,\nKu usłudze bogatym i zacnym jego rodzicom.\nJa z nim pójdę, boć każdy pracować musi na siebie.\nWięc bywajcie mi zdrowi! Ty, matko, ciesz się dziecięciem,\nCo tak mądrze już patrzy, a gdy je przyciśniesz do piersi\nW tych powijakach wzorzystych, to wspomnij o dawcy szlachetnym,\nKtóry odtąd i mnie opiekę przyrzeka uczciwą.\nI wy, mężu czcigodny — dodała, zwrócona do sędzi —\nPrzyjmcie podziękę, że ojcem byliście mi w każdej przygodzie».\nI uklękła przy łożu, całując płaczącą niewiastę,\nA ta cichym ją szeptem żegnała i błogosławiła.\nWtedy głos zabrał sędzia i rzekł do Hermana z powagą:\n«Słusznie, chłopcze, do dobrych zaliczyć się możesz szafarzy,\nCo to dbają, by mieć w domostwie czeladkę dobraną.\nCzęstom bardzo widywał, jak ludzie koniom i bydłu\nBacznie się przyglądają przy kupnie i przy zamianie;\nLecz człowieka, co wszystko w porządku trzyma, gdy dzielny,\nA marnuje i niszczy, gdy sam niezaradny lub próżniak,\nTego bierze się zwykle na chybił trafił do domu.\nTy stanowisz wyjątek, boś wybrał rozważnie dziewczynę,\nKtóra wiernie i skrzętnie rodzicom twoim się sprawi.\nBądźcie dla niej dobrymi, i wiedzcie, że ona we wszystkim\nWam gospodynię zastąpi, i córkę, i siostrę życzliwą».\nSkończył. Kilka tymczasem przybyło krewnych do chorej\nI chwaliły Dorotę, rzucając znaczące spojrzenia\nNa Hermana. «Jeżeli — szeptała jedna do drugiej —\nPan w oblubieńca się z czasem przedzierzgnie, to nasza dziewczyna\nDobrze się tam pokieruje». — A Herman wziął ją za rękę.\n«Pójdźmy, rzekł, bo już wieczór zapada, a droga daleka».\nWięc niewiasty Dorotę całować jęły, i ledwo\nZ objęć ich się wydarła: aż tu rozżalone dzieciaki\nZ krzykiem i płaczem okrutnym do sukni jej się przypiły.\n«Cicho, dzieci! — ozwała się wtedy któraś matrona —\nOna idzie do miasta i stamtąd przyniesie wam ciastek,\nKtóre braciszek w przelocie w cukierni tam dla was zamówił,\nGdy go bocian przynosił». Więc dziatwa puściła Dorotkę\nI odeszła dziewczyna z Hermanem. Długo chustkami\nZ oddalenia wiewały kobiety, na znak pożegnania.\nTak oboje kroczyli ku słońcu, co na zachodzie\nW czarne chmury się kryło, gromami grożące i deszczem,\nA spoza gęstej zasłony płomienne ciskając wejrzenia,\nTu i ówdzie po łanach świeciło smugiem jaskrawym.\n«Byle ta nawałnica — powiedział Herman — gradobić\nNie przyniosła ze sobą, bo pola piękny plon wróżą».\nI cieszyli się razem wysokim, chylącym się kłosom,\nKtóre im niemal sięgały po głowy.\nDziewczyna zaś rzekła:\n«Chciejcież mnie przede wszystkim zapoznać teraz choć trochę\nZe skłonnościami rodziców, bo szczerze dogodzić im pragnę.\nSługa zadość uczyni najlepiej, gdy wolę zna pana;\nWięc powiedzcie mi, proszę, jak ująć sobie oboje?»\nNa to swej towarzyszce statecznie odrzekł młodzieniec:\n«Macie słuszność, i chętnie objaśnię was, ile potrafię.\nMatce łatwo dogodzić; krzątajcie się tylko po domu\nZabiegliwie i żwawo, jak dobrej przystoi gosposi,\nA zjednacie ją sobie, i z serca was pewnie pokocha.\nOjciec bardziej wybredny, u niego i pozór coś znaczy.\nCeni wielce i to, co zdobi życie człowieka,\nPragnie oznak zewnętrznych należnej mu czci i miłości,\nI pozyska go snadnie, kto tego dopełnić potrafi».\nNa to odrzekła radośnie Dorota, kroku zdwajając,\nBo ciemniało na polu: «Da Bóg, obojgu dogodzę;\nMatki bowiem życzenia z własnego spełnię popędu,\nA zewnętrzna ogłada nieobca mi także od młodu,\nWięc rodzica waszego otoczę czcią i staraniem.\nAle kto mi poradzi, jak z wami postąpić należy,\nZ wami, synem jedynym, i chlebodawcą wygnanki?»\nTak mówiła, gdy właśnie stanęli pod gruszą na wzgórzu.\nCudnie księżyc na pełni przyświecał z niebios wyżyny;\nNoc zapadła; ostatnie już blaski słońca zagasły\nI kupiły się wkoło na łąkach kłęby pomroczne\nSprzecznych świateł i cieni.\nW tym miejscu, tak mu pamiętnym,\nHerman rad był usłyszeć pytanie owo. Więc siadłszy\nNa ławeczce z dziewczyną, pochwycił dłoń jej i odrzekł:\n«Poradź się serca swojego, a co ci powie, to uczyń».\nWięcej wyznać jej nie śmiał, choć pora zwierzeniom sprzyjała,\nBo odmowy się lękał i czuł obrączkę złowrogą.\nI siedzieli tak chwilę przy sobie w milczeniu głębokim;\nAż ozwało się dziewczę: «Jak księżyc świeci nam jasno,\nBlaskiem równym dziennemu! Toć widzę w dali domostwa\nI tam w szczycie okienko, którego bym szyby zliczyła».\n«Co widzicie — rzekł młodzian — to moich rodziców siedziba,\nA okienko należy do mego pokoju pod strychem.\nAle śpieszmy do domu, bo ciężka zbliża się burza».\nI powstali oboje, i szli przez żyta wysokie,\nI dosięgli winnicy, gdzie ciemność wędrowców objęła.\nHerman z wolna po stopniach sprowadzał swą towarzyszkę;\nLecz na drodze nierównej zachwiała się z nagła dziewczyna,\nI padając, spoczęła na chwilę w objęciach młodziana;\nPierś zetknęła się z piersią i czoło z czołem. On stanął,\nNiby posąg z marmuru. Potęgą woli wstrzymany,\nNie przycisnął jej silniej, choć poczuł bicie jej serca,\nChoć mu twarz pałającą owionął oddech dziewicy.\nOna w żart obróciła wypadek i rzekła z uśmiechem:\n«Zła to wróżba, gdy komu przed progiem zwichnie się noga;\nWięc spocznijmy tu trochę, by matka was nie złajała,\nŻe wiedziecie jej w dom kulawą służącą niezdarę».\nMuzy! wy, które zawsze sprzyjacie miłości prawdziwej,\nKtóreście dotąd szczęśliwie dzielnego wiodły młodziana\nI w objęcia mu trafem rzuciły oblubienicę:\nDopomóżcie i nadal, by złączyć parę nadobną,\nRozegnajcie te chmury, co zwisły nad jej głowami!\nLecz przede wszystkim powiedzcie, co teraz w domu się dzieje.\nNiecierpliwie wchodziła już po raz trzeci do mężczyzn\nMatka, srodze stroskana, bolejąc, że burza nadciąga,\nTo znów ganiąc przyjaciół, że przyszli, nie oświadczywszy\nSyna owej dziewczynie. Aż cierpko ozwał się ojciec:\n«Przestań zrzędzić! Toć widzisz, że sami jesteśmy w kłopocie».\nNa to sąsiad aptekarz po chwili wyrzekł te słowa:\n«W takich razach niepewnych z wdzięcznością zawsze wspominam\nNieboszczyka rodzica, co jako chłopca mnie jeszcze\nCierpliwości nauczył, że dziś i śladu gorączki\nNie zostało już we mnie, że umiem czekać, gdy trzeba.\nŚmierćKiedym razu pewnego w niedzielę stanął przy oknie,\nWyglądając powozu, co nas miał zawieźć pod lipy\nDo krynicy — gdym biegał po izbie tam i na powrót,\nTupiąc niesfornie nogami, już już rozpłakać się gotów,\nOjciec wziął mnie spokojnie za rękę i rzekł dobrotliwie:\nSpojrzyj tam naprzeciwko; czy widzisz warsztat stolarza?\nCo dzień tam się uwija zabiegły majster z czeladzią.\nAle przyjdzie ten dzień, że trumnę tobie sporządzą\nI przyniosą w twe progi ów dom z deszczułek spojony,\nCo zarówno przyjmuje cierpliwych i niecierpliwych. —\nNa te słowa ojcowskie ujrzałem już w duchu, jak ludzie\nCzarną mi trumnę gotują, i odtąd czekałem cierpliwie».\nNa to odparł łagodnie ksiądz pleban:\nŚmierć, Mądrość, Cnota«Śmierć nie przeraża\nMędrca ni cnotliwego. Pierwszego zwraca ku życiu\nI naucza go działać; drugiego krzepi nadzieją\nSzczęścia w przyszłym żywocie; dla obu staje się życiem.\nOjciec niesłusznie postąpił, że śmierć wam w śmierci pokazał.\nMłodzieńcowi należy wysławiać starość dojrzałą,\nA starcowi wiek młody, by obaj w tym kole wieczystym\nMogli sobie podobać. — Tak życie w życiu się spełnia».\nWtem otwarły się drzwi i weszła para młodzieńcza,\nI dziwili się wszyscy wspaniałej urodzie obojga;\nDrzwi się zdały za niskie, gdy razem stanęli na progu.\nHerman swą towarzyszkę przedstawił naprzód rodzicom.\n«Oto, rzekł, jest dziewczyna, o której mówiliśmy rano.\nOjcze, przyjm ją łaskawie, bo ona godną jest tego;\nA ty, matko kochana, wypytaj ją zaraz dokładnie,\nByś wiedziała, co umie i co powierzyć jej można».\nPotem księdza proboszcza wziął na bok i rzekł mu na ucho:\n«Ojcze wielebny, zechciejcie mnie szybko wywieść z kłopotu\nI rozwiązać ten węzeł, którego się lękam splątania.\nJam nie powiedział jej nic o mojej miłości: więc mniema,\nŻe zgodziłem ją tylko na sługę dla moich rodziców,\nI obrazi się może, gdy teraz o wszystkim się dowie.\nLecz nie godzi się zwlekać, niech wnet z ust waszych usłyszy\nPrawdę szczerą». Więc proboszcz obrócił się ku zgromadzonym.\nAle duszę dziewczęcia boleśnie dotknęły tymczasem\nSłowa ojca, wesoło i w dobrym rzucone zamiarze.\n«Dziecko moje! — zawołał — z radością spostrzegam, że Herman\nGust ma wcale wytworny. I jam tak niegdyś do tańca\nNajładniejsze brał zawsze, a potem piękną wśród pięknych\nW progi domowe wprowadził, tę oto moją mateczkę.\nBo w wyborze kochanki mężczyzna uczcić powinien\nWłasny godność, i w tym najłatwiej poznać, kto zacz on.\nLecz i tyś się, dziewczyno, zapewne nie bardzo wzdragała,\nBoć to chłopiec jak dębczak, i łatwo pokochać go można».\nNa to dziewczyna, dotknięta drwiącymi na pozór wyrazy,\nŻywym spłonęła rumieńcem, lecz jeszcze gniew wstrzymywała,\nGdy, nie kryjąc boleści, po chwili rzekła do starca:\n«Syn wasz na takie mnie żarty zaprawdę nie przygotował,\nKiedy obraz mi kreślił rodzica. Wiem, że umiecie\nMądrze z każdym wychodzić i wedle zasługi go cenić;\nAle litości, jak widać, nic macie nad biedną sierotą,\nKtóra ten próg przestępując, pragnęła wiernie wam służyć,\nSkoro z gorzkim szyderstwem zwracacie uwagę na przedział,\nCo od syna waszego i od was wygnankę rozłącza.\nWprawdzie staję przed wami uboga, lecz umiem się cenić.\nCzyż szlachetność pozwala na wstępie samym urągać\nNiezasłużonej niedoli i niemal wypędzać mnie z domu?»\nPodstępHerman stał jak na mękach i skinął na księdza plebana,\nBy rozproszył niepewność i prawdę stroskanej wyjawił.\nAle mąż doświadczony przybliżył się tylko i spojrzał\nNa dziewczynę, z trudnością tłumiącą gniew utajony,\nBo rozkazał mu duch nie zaraz wywodzić ją z błędu.\nWięc odezwał się do niej: «Zaiste, łudziłaś się, dziecię,\nJeśliś się zdolną mniemała do służby między obcymi;\nNie wiesz chyba, co znaczy zależność i co obowiązek\nDobrowolnie przyjęty. Najcięższą rzeczą dla sługi\nNie jest praca i znój, lecz umieć znosić cierpliwie\nPrzykre pana dogryzki i często niesłuszną naganę,\nAlbo pani gwałtowność, gdy nieraz się gniewem uniesie.\nTego snadź nie potrafisz, jeżeli te żarty niewinne\nTak obeszły cię srodze; boć zwyczaj to pospolity\nPrześladować dziewczynę, że jej się podobał młodzieniec».\nSkończył pleban, a dziewczę odrzekło, gorzkie łzy roniąc:\n«O, nie pojmuje przenigdy rozumny mąż, gdy zapragnie\nW utrapieniu nam radzić, że słowo jego nie zdoła\nZwolnić piersi zbolałej z ciężaru, jaki ją gniecie.\nWy jesteście szczęśliwi, więc żart nie może was ranić;\nLecz cierpiący uczuje najlżejsze szyderstwa dotknięcie.\nNie, zaprawdę, obłuda nie zdałaby tutaj się na nic;\nLepiej być szczerą od razu, niż później żałować nie w porę.\nRozstać z wami się muszę, odszukać biednych wygnańców,\nKtórych w nieszczęściu rzuciłam, na siebie tylko pamiętna.\nTaki zamiar mój stały; więc wyznać wam mogę otwarcie,\nIż nie dlatego szyderstwo ojcowskie mnie żywo dotknęło,\nŻem uraźliwa i dumna, jak słudze być nie przystoi,\nLecz że w sercu się moim naprawdę zbudziło uczucie\nDla młodziana, co dziś wydźwignął mnie z ciężkiej niedoli.\nBo, gdy rozstał się ze mną, myślałam o nim statecznie\nI o szczęśliwej dziewczynie, co może ją nosi już w sercu;\nA gdym znów go ujrzała u studni, to mi się zdało,\nŻe zjawisko niebiańskie zstąpiło ku mnie, i chętnie\nPoszłam za nim, choć tylko na sługę do was mnie zgodził.\nWprawdzie, wyznać to muszę, szeptało mi serce przez drogę,\nŻe zasłużę nań może, gdy stanę się domu podporą;\nAle teraz dopiero poznałam, jak to zdradliwie,\nPrzy kochanym tajemnie tak blisko wciąż się znajdować;\nTeraz widzę dopiero, że biednej dziewczynie daleko\nDo zamożnego młodziana, chociażby była najlepszą.\nWypowiedzieć to wszystko musiałam, byście poznali,\nCzemu umysł się mój tym żartem dopiero roztrzeźwił.\nW porę przyszła przestroga i w porę się tajemnica\nZ piersi wyrwała, gdy złe uleczyć jeszcze się daje.\nRzekłam. —Ucieczka A teraz w tym domu, gdzie wstydzić się muszę skłonności,\nKtórą wyznałam otwarcie, już nic mnie dłużej nie wstrzyma:\nAni noc, co się płaszczem okrywa ciemnych obłoków,\nAni grzmot szalejącej opodal burzy gwałtownej,\nAni deszcz, co na dworze rzęsistym leje strumieniem,\nAni wicher i grad; to wszystko nieraz znosiłam\nW smutnej naszej ucieczce, uchodząc przed wrogów pogonią.\nPójdę tułać się znów i, jakom przywykła od dawna,\nRozstać się z tym, co mi drogie. Żegnajcie! Zostać nie mogę».\nTak mówiła dziewczyna i szybko się ku drzwiom cofnęła,\nZ zawiniątkiem pod pachą, tak jako przyniosła je z sobą.\nAle matka obiema rękami ujęła ją silnie\nW pół, i rzekła zdziwiona:\n«Co znaczą, powiedz, łzy twoje?\nNie, nie puszczę cię stąd; tyś syna mojego wybrana».\nAż z niechęcią się ozwał gospodarz, czoło zmarszczywszy:\n«Takąż odbieram nagrodę za względną swą pobłażliwość,\nŻe sam koniec mi dnia zatruwa lament niewieści?\nBo nieznośne są dla mnie łzy kobiet i krzyki niesforne\nTam, gdzie trochę rozsądku załatwić by mogło rzecz całą.\nDosyć tego: nie mogę na takie patrzyć cudactwa!\nRóbcie sobie co chcecie; dobranoc… ja spać się położę».\nI odwrócił się wnet ku izbie, kędy małżeńskie\nStało łoże i gdzie spoczywać przywykł po pracy.\nAle syn go zatrzymał i wyrzekł błagalne te słowa:\n«Ojcze, chciejcie poczekać i nie gniewajcie się na nią!\nJam tu winien wszystkiemu, jam sprawił to zamieszanie,\nKtóre słowy złudnymi przyjaciel nasz jeszcze powiększył.\nMówcie, ojcze wielebny, boć wam powierzyłem tę sprawę;\nNie zrządzajcie na próżno niesnasek i skończcie rzecz całą!\nToć nie godzi się wam urągać biednej dziewczynie!»\nLecz z uśmiechem mu na to odrzecze zacny ksiądz pleban:\n«Jakimże, powiedz, sposobem wydobyć z niej było wyznanie,\nŻe cię kocha, i jak odsłonić jej umysł dziewiczy?\nCzyż chwilowa się troska nie stała rozkoszą dla ciebie?\nTeraz przemów ty sam, nie trzeba tu obcej pomocy».\nWięc się Herman przybliżył i rzekł do płaczącej te słowa:\n«Nie pożałuj tych łez, boć one nam szczęście przyniosły.\nJam nie po to się przecie do studni wybrał za miasto,\nAby sługę ugodzić, lecz by pozyskać twą miłość.\nLecz nieśmiały mój wzrok nie umiał dostrzec od razu\nSerca twojego skłonności; widziałem tylko życzliwość;\nDosyć szczęścia mi było wprowadzić cię w progi rodziców».\nA dziewczyna spojrzała z uczuciem w oczy młodziana,\nGdy miłośnie ją objął ramieniem i w czoło całował.\nInnym pleban tymczasem tłumaczył wszystko, jak było,\nA Dorota przed ojcem nadobnie głowę skłoniła,\nI całując go w rękę pokornie, choć stary ją cofał,\nRzekła: «Łaska mi wasza zarówno pewnie przebaczy\nŁzy poprzednie boleści, jak teraz łzy rozrzewnienia.\nNiech się tylko oswoję z tym nowym dla mnie uczuciem,\nA dotrzyma wam córka, co sługa wierna przyrzekła».\nI uściskał ją ojciec serdecznie, łzy ukrywając,\nUtuliła ją matka, i obie niewiasty płakały.\nZaręczynyAle zacny ksiądz pleban uchwycił naprzód dłoń ojca,\nI pamiątkę dnia ślubu, obrączkę, z palca mu ściągnął\n(Nie tak łatwo to poszło, bo palec był pulchny i gruby);\nPotem od matki wziął drugą i wnet zaręczył kochanków,\n«Niech złote obrączki raz jeszcze związek skojarzą,\nRównie trwały jak tamten. Młodzieniec kocha dziewicę,\nA dziewica wyznaje, że młodzian miłym jest dla niej.\nWięc zaręczam was dzieci i błogosławię na przyszłość,\nZgodnie z wolą rodziców i wobec świadka zacnego».\nI przystąpił do pary, winszując, sąsiad aptekarz.\nLecz gdy pleban na rękę dziewczyny obrączkę chciał włożyć,\nUjrzał drugą na palcu, tę samą, którą z frasunkiem\nHerman dostrzegł przy studni, i rzekł półżartem te słowa:\n«Jak to? Więc po raz wtóry zaręczasz się? Byle ten pierwszy\nNie wystąpił z protestem, gdy staniesz przy ślubnym ołtarzu».\nNa to rzecze dziewczyna:\n«Pozwólcie mi, niech tej pamiątce\nChwilkę jedną poświęcę! Zasłużył na to zaiste\nTen, co ów pierścień mi dał i nie powrócił z obczyzny.\nOn przewidział to wszystko, gdy miłość go wrząca swobody\nI pragnienie udziału w dążnościach nowych i czynach\nDo Paryża powiodły, gdzie śmierć go spotkała przedwczesna.\n«Bądź szczęśliwą, rzekł wtedy. RewolucjaJa idę, bo wszystko na ziemi\nTeraz się burzy i wre, i wszystko dąży do zmiany.\nStarych państw podwaliny od dawna w posadach wstrząśnione,\nWłasność się z właścicielem, rodzice z dziećmi, brat z bratem,\nZ przyjacielem przyjaciel, kochanek z kochanką rozstają.\nWięc i ja ciebie żegnam, a kiedy i gdzie się spotkamy,\nKtóż przewidzi? Rozmowa ta może ostatnia już z tobą.\nSłusznie mówią, że człowiek jest tylko pielgrzymem na świecie,\nA w tej chwili jest obcym u siebie nawet. Ta ziemia\nNie należy już do nas, ni mienie nasze rodzinne;\nGrzmi dokoła i huczy, jak gdyby świat się z chaosu\nMiał wyłonić na nowo i w inne oblec się kształty.\nTy zachowaj mi serce, i obyśmy kiedyś się zeszli,\nOdnowieni duchowo, pod swobód zdobytych sztandarem.\nLecz gdy Bóg da inaczej, to obraz mój piastuj w pamięci,\nAbyś dobre i złe zarówno znosiła z odwagą.\nJeśli nowy cię los i nowy związek pociągnie,\nPrzyjm go wdzięcznie, pokochaj, co godne czystej miłości;\nAle z lekka już tylko, ostrożnie stopą dotykaj\nGruntu, bo, co posiędziesz, utracić możesz powtórnie».\nTak mi mówił z rozwagą, i już nie ujrzałam go więcej.\nWszystkom później straciła i tysiąckrotnie myślałam\nO życzliwej przestrodze. I teraz, kiedy tak błogo\nŚwit miłości przede mną jaśnieje jutrzenką nadziei,\nSłowa te tkwią mi w pamięci. O, daruj luby, że nawet\nDłoń twą w dłoni trzymając, drżę jeszcze. Tak rozbitkowi\nLąd się stały pod nogą niepewnym i chwiejnym wydaje».\nTak prawiła dziewczyna, obrączkę na palec wkładając.\nAle z męską jej na to czułością rzekł narzeczony:\n«Tym silniejszym niech będzie nasz związek. Wśród wstrząśnień ogólnych\nStójmy mężnie przy sobie i przy tym wszystkim, co nasze;\nBo kto w czasach niepewnych niepewnie myśli i działa,\nTen pomnaża złą dolę i szerzej ją tylko roznosi;\nLecz kto stałą się wolą kieruje, ten świat sobie tworzy.\nNie przystoi nam dziś na fale przewrotu się ważyć;\nTo, co nasze, trzymajmy; bo chwała narodom, co dzielnie\nBronią Boga i prawa, rodziców, żon swych i dzieci.\nTyś jest moją; więc pragnę posiadać teraz, co moje,\nBez frasunku i trosk. A jeśli dziś albo kiedyś\nWróg napadnie nasz kraj, to sama podasz mi oręż.\nWiedząc, że pieczą troskliwą otaczasz dom i rodziców,\nChętnie piersi nastawię w obronie świętej nam sprawy.\nGdyby każdy tak myślał, to siła odparłaby siłę,\nI cieszyłyby nas owoce błogiego pokoju».\nzareński — przybywający zza Renu. [przypis edytorski]\ndobrześ (…) zrobiła — konstrukcja z ruchomą końcówka czasownika; inaczej: dobrze zrobiłaś. [przypis edytorski]\nsurdut — długa, dwurzędowa marynarka męska. [przypis edytorski]\nrupiećmi — dziś popr. forma N.lm: rupieciami. [przypis edytorski]\nskwarny — upalny. [przypis edytorski]\nten brzeg za wał nam posłuży od wroga — w 1797 r. w wyniku traktatów pokojowych w Rastatt uznano Ren za granicę francusko-niemiecką. [przypis edytorski]\nkłus — bieg czworonożnego zwierzęcia, w trakcie którego jednocześnie podnosi ono nogi znajdujące się na przekątnej. [przypis edytorski]\nlat temu dwadzieścia — takie określenie daty ślubu rodziców powoduje pewną sprzeczność, ponieważ Herman ma więcej niż 20 lat. [przypis edytorski]\ngłownia — tlący się kawałek drewna. [przypis edytorski]\nprzyganiać (daw.) — krytykować. [przypis edytorski]\ntrefiony (daw.) — ułożony w loki, ufryzowany. [przypis edytorski]\nbławat — kosztowna tkanina jedwabna, zazwyczaj błękitna. [przypis edytorski]\nambicji — ze względu na rytm czytamy czterosylabowo (am-bi-cy-ji). [przypis edytorski]\nperora — napuszona mowa z pouczeniem. [przypis edytorski]\npono (daw.) — podobno, tu: zapewne. [przypis edytorski]\nprym — pierwszeństwo. [przypis edytorski]\npozłocić świętego Michała — walczący ze smokiem archanioł Michał często występował na szyldach niemieckich aptek. [przypis edytorski]\ncios — blok kamienny. [przypis edytorski]\nmoszcz — niesfermentowany sok z winogron. [przypis edytorski]\nDla tych tłumów, co na nas gniotącą spadają nawałą — mowa o wojskach Napoleona, który wiosną 1796 rozpoczął marsz przez Alpy do Włoch, a następnie do Styrii. [przypis edytorski]\nmanowiec — bezdroże. [przypis edytorski]\nfolgować — (o uczuciach, pragnieniach itp.) przestać hamować. [przypis edytorski]\nplagi (daw.) — uderzenia, zwł. batem. [przypis edytorski]\nobywatel świata — mowa o wprowadzonym w tej pieśni sędzi. [przypis edytorski]\npospołu (daw.) — razem. [przypis edytorski]\nkłopot, co dni ziemianina zatruwa — ustawiczna troska o pogodę. [przypis edytorski]\npostronny — tu: uboczny, nienależący do tematu. [przypis edytorski]\nzmiennik — osoba zmienna w uczuciach. [przypis edytorski]\ngniadosz — koń o maści jasnobrązowej z odcieniem czerwonobrunatnym, z czarną grzywą i czarnym ogonem. [przypis edytorski]\nsurowiec (daw.) — niegarbowana skóra. [przypis edytorski]\norczyk — drążek do zaczepiania pasów uprzęży. [przypis edytorski]\nparów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]\npochopny — tu: prędki, skłonny. [przypis edytorski]\nrozpoczęła się wojna — w lecie 1792. [przypis edytorski]\ndrzewa wolności — długie laski z jakobińskimi czapkami, symbolizujące suwerenność narodu. [przypis edytorski]\nzaczęto mordować się wzajem — aluzja do politycznego procesu i skazania na śmierć Dantona. [przypis edytorski]\nchuć — pożądanie. [przypis edytorski]\nw naszych się mężach ocknęło zemsty pragnienie — Francuzów wyparto za Ren w maju 1794. [przypis edytorski]\nkartun — gatunek perkalu; tu mowa o szlafroku ojca. [przypis edytorski]\nkartun — gatunek perkalu. [przypis edytorski]\nknaster — ceniony gatunek tytoniu. [przypis edytorski]\nodkosz a. kosz (daw.) — odmowa w zalotach. [przypis edytorski]\nwolant (daw.) — czterokołowy odkryty powóz konny na resorach. [przypis edytorski]\nszafarz — tu: osoba rozdająca jakieś dobra. [przypis edytorski]\nczeladka — zdrobnienie od „czeladź”, tj. służba. [przypis edytorski]\nprzedzierzgnąć (daw.) — przemienić. [przypis edytorski]\nsmug — dziś w r. ż.: smuga. [przypis edytorski]\npozór (daw.) — zewnętrzna świetność. [przypis edytorski]\ndogryzki — docinki. [przypis edytorski]\nna siebie tylko pamiętna — myśląc tylko o sobie. [przypis edytorski]\nZasób opracowany na podstawie: Johann Wolfgang von Goethe, Herman i Dorota, tłum. Ludwik Jenike, oprac. Zygmunt Zagórowski, Krakowska Spółka Wydawnicza, Kraków 1928.\nOpracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Paweł Kozioł, Paulina Ołtusek, Paulina Ołusek.\nIlustracja na okładce: arrow, Robb North@Flickr, CC BY 2.0.\nUtwór, który stał się inspiracją dla Adama Mickiewicza do napisania Pana Tadeusza. Herman i Dorota to poemat składający się z Elegii (w przekładzie Leopolda Staffa) oraz dziewięciu Pieśni.\nChoć jest klasycznym dziełem opowiadającym o miłości oraz trudnościach, które stają na drodze kochanków do szczęścia, wyróżnia się formą — został napisany na wzór antycznego eposu, ale przedstawieni bohaterowie pochodzą z czasów współczesnych autorowi.\nJohann Wolfgang Goethe to najsłynniejszy niemiecki pisarz przełomu XVIII i XIX wieku, reprezentował okres tzw. Sturm und Drang (Burzy i naporu). Obecnie wiązany z tradycją romantyczną, ale w rzeczywistości był przedstawicielem estetyki klasycznej, znawcą wielu dziedzin nauki i sztuki. Znany przede wszystkim jako autor Cierpień młodego Wertera, tworzył jednak zarówno prozę, jak i poezje oraz dramaty (na czele z nieśmiertelnym arcydziełem kultury europejskiej, jakim pozostaje Faust).


Dywany kwiatowe, trampoliny, biblioteka i letnie koncerty w parku Kościuszki? To możliwe!\nHome»Bez kategorii»Dywany kwiatowe, trampoliny, biblioteka i letnie koncerty w parku Kościuszki? To możliwe!\nprzez Maciej Ławrynowicz w dniu\t 4 września 2020  Bez kategorii, Biznes i gospodarka, Kultura, Kultura i rozrywka\nTrwa głosowanie na 207 projektów, które znalazły się w Budżecie Obywatelskim 2021. Na liście widnieje 5 projektów, które dotyczą reprezentatywnego parku im. Tadeusza Kościuszki. 3 propozycje mieszczą się w kategorii do 50. tys. złotych i zakładają zaprojektowanie oraz utworzenie dywanu tulipanowego na skwerze za pomnikiem Jana Kochanowskiego, postawienie 5. sztuk biblioteczek plenerowych w centrum miasta, w tym dwóch właśnie w parku im. Tadeusza Kościuszki i montaż trampolin gruntowych w radomskich parkach. Pierwsze dwie trampoliny miałyby zostać wybudowane nad zalewem na Borkach.\n– Szanowni radomianie, chcielibyśmy, aby w parku Kościuszki pojawiły się dywany kwiatowe, trampoliny do dobrej korekty stanu zdrowia i biblioteka zewnętrzna, w której będzie można wymieniać książki – powiedział Marek Mieńkowski z Parkowej.\nNa liście z numerem 59. w kategorii projektów do 400 tys. złotych znajduje się propozycja niebiletowanych koncertów w muszli koncertowej w okresie wakacyjnym. Przeznaczone środki pozwoliłyby na podniesienie poziomu prezentowanych treści. Plan zakłada organizację dwóch koncertów w ciągu jednego tygodnia.\n– Ja gwarantuję, że za kwotę, która jest w tym budżecie ujęta, zorganizujemy w okresie od maja do września co najmniej dwa koncerty w tygodniu i będą to występy naprawdę znanych i cenionych artystów – stwierdziła Beata Drozdowska, dyrektor radomskiej Łaźni.\nZ kolei w kategorii inwestycji powyżej 400. tys. złotych na pozycji nr 9 znajduje się projekt remontu nawierzchni ścieżek i placów żwirowych w parku Kościuszki.\n– Utwardzenie ich i spowodowanie, że po deszczu nie powstają kałuże i nie powstaje błoto, zachęci jeszcze bardziej radomian do korzystania z oferty muszli koncertowej – dodała dyrektor.\nGłosowanie na projekty w Budżecie Obywatelskim 2021 potrwa do 20. września.\nPoprzednia publikacjaWydanie DZIENNIKA z dn. 04.09.2020\nNastępna publikacja Radosław Witkowski: Radom potrzebuje nowej idei, spokoju i współpracy


Polska w bankructwie « Wolne Media\nOpublikowano: 28.05.2012 | Kategorie: Gospodarka, Wiadomości z kraju\nFirmy budowlane mają ogromne problemy finansowe, a sam rząd w związku z końcem przygotowań do Euro 2012 zamierza znacznie ograniczyć inwestycje w infrastrukturę. Jak informuje portal Money.pl, Prawo i Sprawiedliwość zapowiedziało, że będzie dążyć do powołania sejmowej komisji śledczej, która ma zbadać nieprawidłowości przy budowie autostrady A2. Upadłość spółki DSS, głównego wykonawcy projektu, doprowadziła bowiem do tego, że wielu podwykonawców nie dostało należnych im pieniędzy. „Chodzi o 60 firm, którym należy się około 50 milionów złotych” – wylicza Konstanty Sochacki, jeden z poszkodowanych przedsiębiorców.\nTa sprawa do jednak wierzchołek góry lodowej. Jak szacują eksperci, stracą również inwestorzy giełdowi i cała gospodarka, co z kolei wyraźnie odbije się na dynamice całego PKB. „Spirala strachu wokół firm budowlanych nakręca się coraz bardziej i nie widać nikogo poza rządem, kto mógłby ją przeciąć. Najbliższe kwartały okażą się decydujące i na pewno nie obędzie się bez dramatów. Wystarczy bowiem, że jedna duża firma upadnie. Wówczas pociągnie za sobą mniejszych graczy, a banki odetną finansowanie projektów” – ocenia Piotr Nawrocki, analityk branży budowlanej z firmy Wood&Co.\nW największych opałach są w tej chwili firmy, które podjęły się budowy dróg i autostrad. Zaangażowały się w te inwestycje, gdy Polska otrzymała prawo do organizacji Euro 2012, a rząd postanowił znacząco przyspieszyć projekty infrastrukturalne. W cztery lata miał zostać zrealizowany wielki plan budowy dróg, choć – jak oceniali fachowcy – na jego porządną realizację potrzeba było sześciu lat. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad jako główny inwestor podpisywała więc umowy z firmami budowlanymi, a te często zrzucały ryzyko projektu na podwykonawców.\nZaczęły pojawiać się znaczące opóźnienia w płatnościach; firmy – najpierw te mniejsze, teraz również te duże – wpadły w poważne tarapaty finansowe. „Sytuacja jest tak napięta, że kryzys w branży budowlanej może zmieść z rynku nawet 40 procent przedsiębiorstw” – szacuje Adrian Furgalski, analityk z zespołu doradców gospodarczych TOR. To oznacza, że pracę może stracić od 50 do nawet 100 tys. osób. Co więcej, w przyszłości tych pracowników będzie bardzo trudno odzyskać. To przecież w dużej mierze specjaliści, którzy zostaną zmuszeni do zmiany branży lub po prostu wyjadą za granicę.\nTAGI: Bezrobocie, Budownictwo\nNiech bankrutują, nic mi do tego. Autostrad czy stadionów nie potrzebuję…\nNawet nie wiesz jak autostrada może polepszyć jakość życia w mieście.\nWspółczuję serdecznie tym, którzy mają domy bezpośrednio przy drogach tranzytowych, ja bym takiego domostwa nawet za darmo nie chciał.\nStadiony, wiadomo zaorać i posiać zboże.\nA co mnie obchodzą drogi tranzytowe? Tego też nie potrzebuję…\nNa stadionie w Poznaniu będą wypasać kozy ;-)\nA dupa z waszymi autostradami.\nPotrzebne są obwodnice miast.\nA autostradki to szansa na większe przewałki.\nObwodnice też mi nie potrzebne….\nJak się miaszka w lesie to nie potrzebne :)\nLasy są potrzebne…\nw Polsce jest tysiące km autostrad do zbudowania! ale jak pieniążki rozkradli prezesi, no to mamy polską rzeczywistość! cholera człowieka bierze jak się czyta wiadomości, tu nie ma żadnej porządnej roboty! same afery! budowlańcy bez roboty to skandal, rząd do dymisji.nie ma autostrad, infrastruktury obok nich, mieszkań.\nCzy ty chcesz budować mieszkania przy autostradach? Aaaaaaaa…. teraz zaczynam rozumieć po co wam te autostrady, ale to nie tak – autostrady nie są potrzebne do budowy mieszkań…. ;-)\nTak się doprowadza do śmierci niepotrzebną ludność, większość z nas jest zbędna elicie. Zwiększyć koszty życia i jednocześnie znacznie ograniczyć zdobycie środków tzw. pieniężnych… Diabelski wynalazek działa jak należy…\nA niby co wspólnego mają polskie autostrady ze “srodkami” na życie??? Jakim cudem praca przy budowie tego czegoś jest równoznaczna z przyznaniem prawa do kosumpcji chińskich produktów??? Przecież Chińczycy z tej autostrady korzystać nie będą……..\nOj Oj, firmy mają problemy z wypłacalnością?\nI bardzo dobrze że stracą prace. Im szybciej ludzie się przebranżują z budowlanki ( na którą dotacje unijne kończą się za niecałe dwa lata) tym mniejszy szok przeżyje gospodarka.\nOprócz tego, jeśli ktoś chce mi wmówić, że jeśli w momencie boomu na budowy drogowe w całym kraju ilość osób zatrudnionych w budowlance się POTROIŁA, i że to wszystko “bezcenni fachowcy i specjaliści”, to mnie śmiech ogarnia. Z takim lewackim słowotokiem to do gimnazjalistów drogi autorze.\n@matimagic, z ciekawości zapytam:\nw jakim kierunku powinni się “przebranżować”? na speców od nalepiania metek na azjatyckie produkty? a może na ekspertów finansowych?\nPo co komu autostrady to wiadomo-żeby koncernom samochodowym zrobić dobrze-standard życia w miastach na pewno po wybudowaniu autostrad się pogorszy a nie polepszy -w USA właśnie tak się stało.\nTak jak mówiłem za PiSiorami nie przepadam ale jakoś ten wywiad wisi tylko na salonie 24-z wszystkich innych miejsc skrzętnie zniknął\nJak tiry na tory przeniesiono w Szwajcarii (wywiad) – tirynatory: “Tiry na Tory” – Salon24\npelna zgoda z @norbo i @pasanger8\nja staromodna jestem i zawsze sie cieszylam ze nie mamy autostrad a mamy lasy ,laki,w miare zdrowa zywnosc i czysta wode ale odkad polacy pojechali do anglii to chyba stalismy sie ZBYT popularni gdzieniegdzie i moga nam zaczac psuc wszystko na zachodnia modle…dalby bog zeby nie…