Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego Drugi filar Nowej Umowy Kapitałowej - PDF\nDownload "Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego Drugi filar Nowej Umowy Kapitałowej"\n1 Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego Drugi filar Nowej Umowy Kapitałowej Dokument konsultacyjny DK/7/2F Listopad\n2 Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego (GINB) prosi o komentarze i odpowiedzi do niniejszego dokumentu. Należy je przesyłać do dnia 31 grudnia 2005 roku drogą elektroniczną lub listownie na adres: Marcin Stamirowski Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego Biuro Polityki Nadzorczej ul. Syreny Warszawa lub Tomasz Adamowicz Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego Biuro Analiz Systemu Bankowego ul. Syreny Warszawa 2\n3 Spis Treści Spis Treści Wprowadzenie Słownik pojęć i skrótów stosowanych w dokumentach konsultacyjnych Wstęp Struktura nowej regulacji Filar 2 - Proces przeglądu i oceny nadzorczej Wprowadzenie Najważniejsze elementy procesu przeglądu i oceny nadzorczej Proces oceny adekwatności kapitału wewnętrznego ICAAP Wprowadzenie Podstawy formalne i operacyjne stosowania procesu ICAAP Integracja procesu ICAAP w procesach funkcjonowania banku Przełożenie poziomu ryzyka na wielkość wymogów kapitałowych Rodzaje ryzyka Filaru I Główne rodzaje ryzyka nie pokryte w Filarze Ryzyko stopy procentowej w księdze bankowej Ryzyko koncentracji Ryzyko płynności Testowanie warunków skrajnych Proces badania i oceny nadzorczej SREP Analiza profilu ryzyka oraz adekwatności procesu oceny kapitału wewnętrznego ICAAP Działania nadzorcze Dodatkowe wymogi kapitałowe Lista zagadnień do konsultacji z bankami...25 Załącznik 1 Minimalne wymagania odnośnie systemu zarządzania bankiem i systemu kontroli wewnętrznej (art. 22 CRD)...26 Załącznik 2 Minimalne wymagania dotyczące identyfikacji, monitorowania i adekwatnych mechanizmów kontrolnych dotyczących koncentracji (art.109 CRD)...28 Załącznik 3 Minimalne wymagania odnośnie wewnętrznego procesu oceny adekwatności kapitałowej (art. 123 CRD)\n4 1. Wprowadzenie 1.1 Słownik pojęć i skrótów stosowanych w dokumentach konsultacyjnych CEBS (ang. the Committee of European Banking Supervisors) Komitet Europejskich Nadzorców Bankowych utworzony na mocy decyzji Komisji Europejskiej, w skład którego wchodzą wysocy przedstawiciele nadzoru bankowego oraz banków centralnych krajów członkowskich Unii Europejskiej CRM (ang. Credit Risk Mitigation) techniki redukcji ryzyka kredytowego CP 03 (ang. The application of the supervisory review process under pillar 2 )- Zastosowanie Procesu Przeglądu i Oceny Nadzorczej w 2 filarze - Dokument Konsultacyjny CEBS ( Consultation Paper 03 ) II Dokument Bazylejski default Dyrektywa CRD EAD EL F-IRB ICAAP Dokument Bazylejskiego Komitetu ds. Nadzoru Bankowego Ujednolicenie pomiaru kapitału i standardów kapitałowych w skali międzynarodowej, Znowelizowana metodologia (z ang International Convergence of Capital Measurement and Capital Standards, a revised Framework) z czerwca 2004 r. mający na celu międzynarodowe ujednolicenie regulacji nadzorczych dotyczących adekwatności kapitałowej banków niewykonanie zobowiązań (określenie robocze, może ulec zmianie) (ang. Capital Requirement Directive) Dyrektywa w sprawie Wymogów Kapitałowych projekt nowelizacji Dyrektywy 2000/12/EC (BCD) oraz Dyrektywy 93/6/EEC (CAD) (ang. Exposure at Default) wartość ekspozycji kredytowej w momencie niewykonania zobowiązań (ang. Expected Loss) oczekiwana strata (ang. Foundation IRB F-IRB) podstawowa metoda wewnętrznych ratingów metoda pomiaru ryzyka kredytowego, do której banki stosują własne oszacowania PD (ang. Internal Capital Adequacy Assessment Process) Proces Oceny Adekwatności Kapitału Wewnętrznego IRB (ang. Internal Ratings Based <Approach>) metody wewnętrznych ratingów metody pomiaru ryzyka kredytowego, do których banki stosują własne oszacowania PD (podstawowa metoda wewnętrznych ratingów: (Foundation IRB F-IRB) lub własne oszacowania PD, LGD, M oraz CCF - zaawansowana metoda wewnętrznych ratingów: (Advanced IRB A-IRB) kapitał wewnętrzny właściwe władze LGD modele kapitału ekonomicznego Ustalany przez bank kapitał, mający na celu pokrycie wszystkich zidentyfikowanych materialnych rodzajów ryzyka występujących lub mogących wystąpić w działalności oraz czynników otoczenia gospodarczego Dyrektywy Unii Europejskiej z reguły nie wskazują bezpośrednio, na jakim szczeblu powinny być podejmowane szczegółowe rozstrzygnięcia prawne w krajach członkowskich. Nadzór bankowy sformułuje propozycje w tym zakresie na etapie tworzenia krajowej implementacji dyrektyw. (ang. Loss Given Default) proporcja ekspozycji kredytowej, która zostanie utracona w przypadku wystąpienia niewykonania zobowiązań Stosowane przez banki metody służące do ustalenia kapitału ekonomicznego. Kapitał ekonomiczny z kolei jest określany jako wielkość kapitału, która zabezpiecza (pokrywa) wszystkie rodzaje ryzyka, zidentyfikowane w działalności banku. Powinien odzwierciedlać realne ryzyko ekonomiczne danego banku. Jego wartość powinna pokrywać założony przez bank poziom nieoczekiwanych strat (ang. unexpected lossess) w określonym horyzoncie czasowym 4\n5 NUK Nowa Umowa Kapitałowa (z ang. New Capital Accord) patrz: II Dokument Bazylejski PD (ang. Probability of Default) prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązań RAS (ang. Risk Assessment System) system oceny ryzyka podstawa działania nowoczesnego nadzoru bankowego opartego na ryzyku. Obejmuje kompleksową identyfikację, przegląd i ocenę profilu ryzyka bankowego i narzędzi jego ograniczania ryzyko Rodzaj (typ) ryzyka, którego oddziaływanie może przynieść istotny, materialne ryzyko rezydualne SREP II Filar (NUK) negatywny wpływ na kapitał i/lub wynik finansowy banku. (ang. residual risk) podkategoria ryzyka kredytowego; wynika z obserwacji, iż używane przez bank metody pomiaru ryzyka i techniki redukcji ryzyka (CRM) mogą powodować wystąpienie innych rodzajów ryzyka (np. ryzyko prawne, płynności itd.) oraz są mniej efektywne niż się spodziewano (ang. Supervisory Review and Evaluation Process) Proces Badania i Oceny Nadzorczej mający na celu dokonanie przez nadzór bankowy kompleksowej oceny profilu ryzyka, oceny jakości bankowego ICAAP oraz zgodności działania banku z regulacjami ostrożnościowymi Jedna z trzech podstawowych części NUK. Odnosi się głównie do podejmowania przez banki działań w celu oceny ich adekwatności kapitałowej i ponoszonego ryzyka oraz przeglądu i oceny powyższych zagadnień przez instytucje nadzorcze. 5\n6 1.2 Wstęp Niniejszy dokument konsultacyjny ma zastosowanie do wszystkich banków nadzorowanych przez Komisję Nadzoru Bankowego. Jego charakter jest w dużej mierze odmienny od poprzednich dokumentów konsultacyjnych publikowanych przez nadzór bankowy. Przedstawia on przede wszystkim stanowisko nadzoru bankowego w kwestii przyszłych wymagań stawianych bankom wynikającym z wdrożenia Dyrektywy CRD (stanowiącej nowelizację dyrektyw BCD i CAD) w zakresie Filaru II Nowej Umowy Kapitałowej oraz nowe zadania stawiane przed samym nadzorem bankowym. Ogólny charakter zapisów obu dyrektyw ogranicza w znacznym stopniu liczbę opcji narodowych w zakresie Filaru II. Załączony dokument konsultacyjny uwzględnia w dużej mierze projekt wytycznych Europejskiego Komitetu Nadzorców Bankowych (CEBS) w zakresie Filara II (m.in. Consultation Paper CP03: Application of the Supervisory Review Process under Pillar 2 ) Przedstawione w niniejszym dokumencie zasady dotyczące procesu przeglądu i oceny nadzorczej, a także wymagania kierowane do banków odnośnie systemu zarządzania i kontroli wewnętrznej, zarządzania ryzykiem koncentracji oraz metod szacowania kapitału wewnętrznego odnoszą się zarówno do banku w ujęciu jednostkowym, jak i skonsolidowanym. GINB zachęca Związek Banków Polskich, Krajowy Związek Banków Spółdzielczych, jak również banki oraz inne instytucje sektora bankowego do odniesienia się do stanowiska przedstawionego w niniejszym dokumencie. Komentarze innych uczestników rynku finansowego zostaną również wzięte pod uwagę. Sposób prowadzenia analiz oraz kryteria, jakimi kieruje się nadzór bankowy w zakresie przedstawiania swojego stanowiska zostały przedstawione w Dokumencie Konsultacyjnym Konsultacje i wdrożenie postanowień Nowej Umowy Kapitałowej w sektorze bankowym w Polsce przesłanym do banków w styczniu 2005 r., który jest także dostępny na stronie internetowej Narodowego Banku Polskiego (www.nbp.pl). Po zakończeniu konsultacji zostaną opracowane stosowne zmiany w przepisach prawnych, w szczególności w ustawie Prawo bankowe oraz uchwałach KNB. Dokładna forma oraz miejsce dokonania zmian zostaną określone po przyjęciu ostatecznego tekstu obu dyrektyw przez Radę Europy. Analizy oraz robocze stanowisko nadzoru bankowego przedstawione w tym dokumencie oparte są na przyjętych przez Parlament Europejski pod koniec września b.r. tekstach: zmienionej Dyrektywy o podejmowaniu i prowadzeniu działalności bankowej (Dyrektywa BCD) i zmienionej Dyrektywy w sprawie adekwatności kapitałowej (Dyrektywa CAD). Przyjęcie obu projektów przez Parlament Europejski w praktyce oznacza wysokie prawdopodobieństwo, że zmiany w aktualnych tekstach obu projektowanych dyrektyw nie wystąpią lub będą nieistotne. Komisja Europejska zakłada, że po ich przyjęciu Parlament Europejski, Rada Europy zaakceptuje ją do końca 2005 roku. Niemniej Dokument Konsultacyjny dotyczący Filaru II opierając się na tekście obu aktów musi uwzględniać fakt, że ich tekst nie jest oficjalnym dokumentem i dlatego ostateczne rozstrzygnięcia w zakresie Filaru II zostaną zaproponowane po formalnym przyjęciu dyrektyw przez stosowne organy UE oraz zakończeniu procesu konsultacji z sektorem bankowym. Należy równocześnie zaznaczyć, że wiele z proponowanych wytycznych dla banków w zakresie Filaru II zawartych w niniejszym dokumencie jest już wprowadzonych w Polsce poprzez rekomendacje Komisji Nadzoru Bankowego a wymagania z nimi związane stanowią przedmiot oceny w ramach badań inspekcyjnych GINB (np. ocena poziomu ryzyka i procesu zarządzania przez bank, systemy kontroli wewnętrznej, itp.). Ponadto nadzór bankowy w Polsce od kilku lat stosuje oceną punktową banków zarówno po inspekcjach kompleksowych jak i w ramach kwartalnej analizy sytuacji i ryzyka banku. 6\n7 1.3 Struktura nowej regulacji Nowa Umowa kapitałowa (Dokument Bazylejski) składa się z trzech uzupełniających się filarów. W porównaniu z aktualnie obowiązującą Umową Filar I nowej Umowy (Minimalne Wymogi Kapitałowe) zawiera znaczące zmiany w traktowaniu ryzyka kredytowego oraz wprowadza wymogi kapitałowe z tytułu ryzyka operacyjnego. Podejście do ryzyka rynkowego pozostaje generalnie niezmienione. Znaczącą korzyścią Nowej Umowy w stosunku do poprzedniego dokumentu jest możliwość wykorzystania przez banki własnych, wewnętrznych modeli szacowania ryzyka kredytowego (podejście oparte na metodzie wewnętrznych ratingów IRB) i/lub ryzyka operacyjnego (podejście wykorzystujące zaawansowane metody pomiaru AMA). W ramach Filaru II banki mają stworzyć wewnętrzne procesy skutecznego i bezpiecznego zarządzania ryzykiem w działalności i ograniczania tego ryzyka. Służyć temu ma obowiązek ustalania, utrzymywania i samooceny adekwatnego kapitału wewnętrznego, który ma być dostosowany do profilu ryzyka banku. Nadzór bankowy będzie oceniał jakość i sposób zarządzania ryzykiem oraz określenia kapitału wewnętrznego. W praktyce oczekuje się, że banki będą utrzymywały kapitał wewnętrzny ponad poziom wynikający z minimalnych wymogów kapitałowych wyliczonych w Filarze I. Wynika to z konieczności uwzględnienia przez banki w rachunku kapitałowym wszystkich istotnych rodzajów ryzyka w działalności, w tym rodzajów ryzyka nie pokrytych całkowicie w Filarze I oraz rodzajów ryzyka Filaru II (np. ryzyko płynności, koncentracji, stopy procentowej w księdze bankowej). W sytuacji stwierdzenia istotnych nieprawidłowości w procesach zarządzania ryzykiem i obszarze kapitału wewnętrznego, nadzór będzie rozważał nałożenie na bank dodatkowego wymogu kapitałowego, jako ostatecznego działania nadzorczego. Zgodnie z wymogami Filaru III NUK (Dyscyplina Rynkowa) banki są zobowiązane do ujawniania informacji na temat ich profilu ryzyka oraz poziomu kapitalizacji. W ten sposób uczestnicy rynku sami utrzymują dyscyplinę. Zakres ujawnianych informacji zależy od przyjętego przez bank wariantu w ramach Filaru I. Im bardziej zaawansowane podejście, wykorzystujące metody statystyczne, tym więcej informacji wymaga ujawnienia. 7\n8 2. Filar II Proces przeglądu i oceny nadzorczej 2.1 Wprowadzenie Istotną nową cechą Nowej Umowy Kapitałowej jest nie tylko określenie sposobu wyliczania minimalnych wymogów kapitałowych (Filar I), ale również skłanianie banków do stosowania instrumentów i procedur, które są bardziej wrażliwe na ryzyko. Osiągnięciu tego celu służyć ma wprowadzenie dodatkowych dwóch filarów. O ile Filar I oznacza de facto ulepszenie i rozszerzenie o ryzyko operacyjne podejścia do minimalnych wymogów kapitałowych nakreślonych w I Bazylejskiej Umowie Kapitałowej z 1988 roku z późniejszymi zmianami, o tyle Filar II Proces Przeglądu Nadzorczego oraz Filar III Dyscyplina Rynkowa 1 są elementami nowymi, szczególnie w sensie ich wyodrębnienia i usystematyzowania. Najważniejszym założeniem leżącym u podstaw utworzenia dodatkowych dwóch filarów jest wzajemne wzmacnianie się i wspieranie wszystkich trzech filarów w procesie nadzoru nad kapitałami pośredników finansowych, co stworzy dla nich zachętę dla podniesienia jakości procesu zarządzania ryzykiem. To znacznie lepsze jakościowo podejście do zarządzania ryzykiem i kapitałem znajduje między innymi wyraz w akceptacji i zachęcie do szerokiego stosowania tak zwanych modeli kapitału wewnętrznego (ekonomicznego). Modele te ze względu na swoje skomplikowanie i wysokie koszty związane z implementacją nie będą od razu dostępne dla wszystkich banków, jednak mogą być pomocne w wyznaczaniu kapitału wewnętrznego, który wszystkie banki będą musiały wyznaczać i utrzymywać. Wyznaczona za pomocą modeli wielkość kapitału ekonomicznego o ile faktycznie jest odpowiednia do wielkości materialnego ryzyka w obecnej i przewidywanej działalności banku może być uważana za odpowiednik kapitału wewnętrznego. Duża część zagadnień objętych Filarem II jest już od pewnego czasu uwzględniana w procesach wewnętrznych banków oraz nadzoru bankowego. Banki w swojej praktyce zarządzają ryzykiem występującym w ich działalności (przynajmniej podstawowymi rodzajami ryzyka), w wielu przypadkach zarządzają kapitałem oraz przykładają wagę do efektywnego systemu kontroli wewnętrznej i audytu wewnętrznego. Nadzór bankowy ocenia jakość zarządzania podstawowymi rodzajami ryzyka w banku, stosuje działania nadzorcze wobec banków (np. w formie zaleceń poinspekcyjnych) oraz realizuje inne wymagania Filaru II. Istotną nowością wynikającą z Filaru II jest obowiązek ustanowienia procesu ustalania (alokacji) kapitału w zależności od poziomu ryzyka, czyli kwestia utrzymywania kapitału wewnętrznego. Wymagania dla banków w zakresie kapitału wewnętrznego znajdą wyraz w regulacjach prawnych 2 obowiązujących banki. Jak wspomniano, większość elementów Filaru II jest już stosowana przez polski nadzór bankowy. Niemniej potrzebne będzie poszerzenie istniejących metodologii nadzorczych przede wszystkim o ocenę bankowych procesów ustalania kapitału wewnętrznego, w całościowym procesie oceny ryzyka i jakości zarządzania ryzykiem w bankach. Jednocześnie udoskonalony i rozszerzony zostanie zestaw dostępnych działań nadzorczych. Nowa, oparta o trzy filary, metodologia bazylejska powinna służyć poprawie efektywności działania banków poprzez lepszą alokację kapitału oraz szerszemu rozpowszechnieniu stosowania kompleksowych i nowoczesnych metod zarządzania ryzykiem przez banki i ich badania przez nadzór. Podstawowym celem Filaru II NUK jest zapewnienie, aby proces zarządzania ryzykiem był właściwy, to jest zgodny z profilem ryzyka oraz aby ograniczał nadmierne ryzyko występujące w działalności banku. Aby to osiągnąć, banki powinny rozwijać przede wszystkim właściwe metody pomiaru, monitorowania i zabezpieczenia przed ryzykiem. Cele te znalazły odzwierciedlenie w Dyrektywie CRD. Poniżej przedstawiono w sposób ogólny przepisy dyrektyw, stanowiące przełożenie Filaru II NUK do przepisów prawa. 1 ang. Market Discipline 2 na podstawie art. 123 BCD 8\n9 (1) Banki (instytucje kredytowe) powinny ustanowić strategie mające na celu ocenę i utrzymywanie w sposób ciągły kapitału wewnętrznego, który jest wystarczający dla pokrycia rodzajów ryzyka, na które bank jest lub może być narażony w przyszłości 3. Zapis ten wdraża do ustawodawstwa europejskiego pierwszą z czterech zasad Filaru II NUK, stanowiącą, iż banki powinny posiadać proces oceny swojej adekwatności kapitałowej w odniesieniu do profilu ryzyka, a także strategię utrzymywania odpowiedniego poziomu kapitału. (2) Wymagania odnośnie wewnętrznego sposobu zarządzania bankiem 4 ( internal governance ), co jest zdeterminowane faktem, iż właściwy proces oceny kapitału wewnętrznego wymaga wbudowania w prawidłowo funkcjonujący system zarządzania. (3) Wymagania dla instytucji nadzorczej w zakresie dokonywania przeglądów i ocen adekwatności kapitałowej i procesów zarządzania ryzykiem banku 5. Przepis ten wynika z brzmienia drugiej zasady Filaru II, zgodnie z którą instytucje nadzorcze powinny przeprowadzać przeglądy oraz badać ICAAP (proces oceny kapitału wewnętrznego), a także zdolność banków do jej monitorowania i zapewnienia zgodności z regulacyjnymi wymaganiami kapitałowymi. Instytucje nadzorcze powinny podejmować odpowiednie działania, jeżeli ocena ta nie jest zadawalająca. (4) Wymagania nałożone na instytucję nadzorczą dotyczące podejmowania natychmiastowych działań w sytuacji niewypełnienia przez bank przepisów dyrektyw, łącznie z nałożeniem na bank dodatkowego wymogu kapitałowego, jako instrumentu najostrzejszego w katalogu działań naprawczych. Nadzór będzie upoważniony również do wymagania od banku utrzymywania wymogów kapitałowych na poziomie przekraczającym minimalne wymogi kapitałowe obliczone na podstawie wybranych przez bank metod Filaru I 6. Treść tego przepisu stanowi przełożenie zarówno trzeciej zasady Filaru II (Instytucje nadzorcze powinny oczekiwać od banków utrzymywania poziomu kapitału wyższego niż minimum regulacyjne oraz powinny mieć możliwość wymagania od banków posiadania kapitału powyżej tego minimum), jak i zasady czwartej (Instytucje nadzorcze powinny dążyć do jak najwcześniejszego interweniowania, w celu zapobiegania możliwości obniżenia się kapitału poniżej poziomów minimalnych, wymaganych do zabezpieczenia ryzyka danego banku oraz powinny wymagać natychmiastowych działań naprawczych, jeśli wymagany kapitał nie jest utrzymywany lub odtwarzany). Filar II NUK zawiera zapisy szersze niż przepisy dyrektyw. Znajdą one w znacznej mierze odzwierciedlenie w przyszłych regulacjach nadzoru bankowego. Należy tu wymienić dwie główne sfery: (a) wytyczne dotyczące zarządzania ryzykiem bankowym oraz (b) inne aspekty procesu przeglądu i oceny nadzorczej. W zakresie sfery (a) wytycznych zarządzania ryzykiem bankowym NUK wskazuje cztery główne obszary, które powinny zostać objęte Filarem II: rodzaje ryzyka analizowane w Filarze I, lecz nie w pełni w nim ujęte, np. różne kwestie dotyczące ryzyka kredytowego i operacyjnego (omówienie w punkcie 3.5); rodzaje ryzyka nie analizowane w ramach Filaru I, przykładowo ryzyko stopy procentowej w portfelu bankowym, ryzyko płynności, ryzyko prawne, ryzyko strategiczne (omówienie w punkcie 3.5.1); czynniki otoczenia zewnętrznego banków, między innymi efekty cyklu gospodarczego; 3 art. 123 BCD, pkt 26 wstęp do CAD 4 art. 22 BCD 5 art. 124 BCD 6 art. 136 BCD 9\n10 nadzorczą ocenę zgodności wypełniania przez banki minimalnych wymogów kapitałowych oraz obowiązków informacyjnych dla zaawansowanych metod Filaru I; Wytyczne dotyczące zarządzania ryzykiem (a) wzajemnie się uzupełniają i wspierają z czterema zasadami. Przykładowo, w zapisach odnoszących się do Zasady 1, znajdujemy komentarz dotyczący różnego rodzaju ryzyka, m.in. nie w pełni ujętych w Filarze I oraz nie analizowanych w nim. Zasady 3 i 4 odnoszą się zaś do oceny spełnienia minimalnych wymogów kapitałowych i ewentualnych działań w przypadku nieosiągnięcia tych wymogów. Druga sfera (b) inne aspekty procesu przeglądu i oceny nadzorczej obejmuje pozostałe zagadnienia, takie jak: nadzorczą przejrzystość w działaniu i odpowiedzialność w procesie kompleksowej oceny ryzyka, w tym kapitału wewnętrznego banku; doskonalenie komunikacji i współpracy transgranicznej w zakresie dialogu z sektorem bankowym jak również pomiędzy instytucjami nadzorczymi; ocenę nadzorczą w obszarze sekurytyzacji. Mając powyższe na uwadze, Komitet Europejskich Nadzorów Bankowych (CEBS) w czerwcu 2005 roku opublikował poprawiony Dokument Konsultacyjny, ( Consultation Paper 03 CP 03) p.t. Zastosowanie procesu przeglądu i oceny nadzorczej w Filarze II, przedstawiający generalne podejście do postanowień Filaru II i ich wprowadzenia do prawa europejskiego. 2.2 Najważniejsze elementy procesu przeglądu i oceny nadzorczej Zasada proporcjonalności Wszystkie banki (a także firmy inwestycyjne) będą zobowiązane do przestrzegania przepisów dyrektyw. Niemniej jednak zakres wymagań stawianych instytucjom przez nadzór bankowy, jak również intensywność procesu przeglądu i oceny nadzorczej będą zróżnicowane. Wynika z tego, że wszystkie banki będą musiały opracować formalny wewnętrzny proces oceny adekwatności kapitałowej (zgodnie z art. 123 BCD). Jednak różna będzie złożoność tego procesu. Jej zróżnicowanie znajdzie wyraz w tzw. podejściu z zachowaniem proporcjonalności. Mniejsze, mniej zaawansowane instytucje nie będą musiały wprowadzać skomplikowanych modeli kapitału ekonomicznego, tj. rozwiązań o wysokim stopniu szczegółowości i intensywności procedur kontrolnych 7. Odpowiedzialność W praktyce to instytucje finansowe są odpowiedzialne za opracowanie procesu ustalania adekwatnego poziomu kapitału wewnętrznego (tzw. ICAAP 8 ). ICAAP jest wewnętrznym procesem banku, natomiast nie jest dodatkowym quasi wymogiem regulacyjnym. Dopiero po ustaleniach ICAAP, instytucje nadzorcze przeprowadzają ocenę jakości i rzetelności samego procesu i jego wyników w postaci oszacowanego poziomu tego kapitału. Na podstawie wyników nadzorczego przeglądu i oceny (tzw. SREP 9 ), instytucje nadzorcze mogą podjąć decyzję o interwencji wobec danego banku (np. w postaci nałożenia dodatkowych wymogów kapitałowych). Determinuje to odpowiednią sekwencję postępowania najpierw banki realizują ICAAP, a następnie przeprowadzany jest SREP, który może prowadzić do podjęcia interwencji nadzorczej w uzasadnionych przypadkach. Instytucje nadzorcze nie będą (w zasadzie) w tej 7 Zagadnienie to jest omówione w sposób bardziej szczegółowy w Dokumencie Konsultacyjnym GINB Wytyczne dla mniejszych instytucji w zakresie procesu wewnętrznej oceny adekwatności kapitałowej (ICAAP) 8 ang. Internal Capital Adequacy Assessment Process 9 ang. Supervisory Review and Evaluation Process 10\n11 sytuacji formułowały wobec banków dodatkowych wymogów kapitałowych na bazie innych informacji niż uzyskane w procesach ICAAP i SREP. Implikacje dla instytucji nadzorczych Na nadzorze bankowym spoczywa w ramach SREP, formalny obowiązek oceny bankowych ICAAP. Obecnie nadzór bankowy podczas badań na miejscu w bankach wykonuje większość elementów SREP, takich jak: kompleksowa ocena ryzyka (za wyjątkiem obszaru kapitału wewnętrznego), badanie zgodności funkcjonowania banku z przepisami, bieżące monitorowanie tej zgodności oraz stosowanie działań nadzorczych. Zasadnicza zmiana w procesach nadzorczych polegać będzie na przeprowadzaniu formalnych przeglądów ICAAP w każdej nadzorowanej instytucji finansowej, w tym rodzajów ryzyka nieujętych lub niepokrytych w pełni w Filarze II. Najważniejszym rezultatem przeprowadzonego procesu nadzorczego będzie określenie, czy: poziom kapitału i struktura kapitału są odpowiednie do profilu ryzyka banku, a także czy poziom kapitału jest odpowiednio monitorowany i kontrolowany przez władze banku. Prawdopodobne jest, że SREP będzie wykonywany w formie inspekcji/wizyt nadzorczych w bankach, jak i analizy zza biurka, prowadzonych z określoną częstotliwością (kwestia ta pozostaje w dyspozycji krajowych instytucji nadzorczych). Kapitał wewnętrzny ponad wymogi Filaru I Banki powinny utrzymywać kapitał ponad minimalne wymogi kapitałowe wynikające z wyliczeń Filaru I z powodu istnienia wspomnianych wcześniej obszarów, do których Filar I nie odnosi się w sposób pełny. Chodzi tu o: rodzaje ryzyka nie w pełni objęte Filarem I (koncentracji kredytowej, założenia odnoszące się do korelacji i koncentracji ryzyka, testy warunków skrajnych m.in. scenariusze szokowe, ryzyko rezydualne, sekurytyzacji i definicja default ); rodzaje ryzyka nie ujęte w Filarze I (stopy procentowej w księdze bankowej, płynności, kontroli, strategiczne, reputacji, modeli); czynniki zewnętrzne (np. efekty cyklu gospodarczego). Duże banki prowadzące złożoną działalność będą zobowiązane włączać wymienione wyżej obszary w swoje modele wyliczania kapitału ekonomicznego ICAAP. Z drugiej strony małe, mniej skomplikowane banki będą mogły stosować uproszczone podejście polegające na wyznaczeniu minimalnych wymogów kapitałowych na podstawie Filaru I oraz dodatkowym wyznaczeniu w prosty sposób wymogów na rodzaje ryzyka z Filaru II. Wymogi te powinny zostać również włączone w raportowanie i sprawozdawczość dotyczącą adekwatności kapitałowej. Dialog między bankami a instytucjami nadzorczymi Rezultatem SREP będzie opinia nadzoru bankowego w zakresie jakości procesu zarządzania kapitałowego i poziomu kapitału wewnętrznego w banku. Jeżeli opinia nadzorcza będzie wskazywała na potrzebę posiadania wyższego kapitału niż ustalił to bank podczas ICAAP, kwestia ta zostanie przedyskutowana przez nadzór bankowy z bankiem. W trakcie dyskusji pomiędzy bankiem a nadzorem bankowym, bank powinien analizować uwagi nadzoru i na ich bazie odpowiednio modyfikować ICAAP. Nadzór będzie z kolei rozważał stanowisko banku i oceniał jego zasadność w kontekście jakości ICAAP. Taki wzajemny dialog odbywający się w określonych ramach czasowych powinien zakończyć się wypracowaniem przez nadzór finalnej oceny poziomu kapitału wewnętrznego i ICAAP banku. Jeżeli taka finalna ocena wskaże na utrzymywanie się nieprawidłowości w przedmiotowym obszarze, nadzór bankowy będzie mógł podjąć odpowiednie działania, zalecenia, interwencje wobec banku w celu poprawy jego adekwatności kapitałowej patrz Consultation Paper 03 CEBS Application of Supervisory Review Process under pillar 2 June\n12 3. Proces oceny kapitału wewnętrznego ICAAP 3.1 Wprowadzenie Banki będą zobowiązane do samodzielnej oceny i ustalenia wartości kapitału wewnętrznego (ICAAP) 11. Prezentowana poniżej definicja ICAAP opracowana przez nadzór bankowy jest oparta na stanowisku prezentowanym w CP 03 CEBS. ICAAP jest procesem wbudowanym w system zarządzania bankiem ( internal governance ), zapewniającym, że zarząd i rada nadzorcza: właściwie identyfikują i mierzą ryzyko, utrzymują odpowiedni kapitał wewnętrzny w odniesieniu do profilu ryzyka, stosują efektywny system zarządzania ryzykiem i dostosowują go do zmieniających się warunków funkcjonowania. Wychodząc z powyższej definicji, nadzór bankowy będzie oczekiwał, że całościowy ICAAP zawierać będzie w sobie następujące składowe: pisemne zasady polityki oraz procedury identyfikowania, pomiaru i raportowania ryzyka w działalności instytucji; opis procesu ustalania (alokacji) kapitału w zależności od poziomu ryzyka w instytucji (proces nazywany także przekształceniem miar ryzyka w ujęciu ilościowym w wymagania kapitałowe) 12 ; opis procesu ustalania celów kapitałowych w zakresie adekwatności kapitałowej (docelowy poziom kapitału); opis systemu kontroli oraz audytu wewnętrznego. Celem ICAAP jest ocena bieżącej, jak również przyszłej, adekwatności kapitałowej w kontekście konieczności jej utrzymania, nawet w bardzo trudnych warunkach ekonomicznych. Pierwszoplanową rolę w tym procesie powinno odgrywać zarządzanie kapitałem, które uwzględnia kluczowe uwarunkowania, takie jak: poziom ryzyka, efektywność (zwrot) i płynność. Na poziom kapitału wewnętrznego wpływają zarówno czynniki rynkowe, jak i potrzeby w zakresie adekwatności kapitałowej. Zaangażowania charakteryzujące się wysokim zwrotem najczęściej obarczone są podwyższonym ryzykiem i generują wyższe wymogi kapitałowe. Jednocześnie strategie i decyzje w zakresie zarządzania kapitałem są ściśle uzależnione od zaakceptowanego przez zarząd i radę nadzorczą banku akceptowanego poziomu ryzyka w działalności ( apetyt na ryzyko ). Akceptowany poziom ryzyka może być wyrażony w postaci limitów na poszczególne rodzaje ryzyka, wymagań odnośnie dochodowości portfela oraz w ogólnych długookresowych celach kapitałowych. Zarządzanie kapitałem powinno brać pod uwagę wszystkie istotne rodzaje ryzyka, stąd też niezbędna jest koordynacja pomiędzy różnego rodzaju komitetami i departamentami banku. Znaczenie takiej koordynacji uwidacznia się szczególnie przy alokacji kapitału na poszczególne szczeble organizacyjne. Należy w tym miejscu stwierdzić, że nadzór bankowy nie wskaże bankom metody zbudowania ich ICAAP. Wynika to z jednej strony z dużej różnorodności wielkości, stopnia skomplikowania prowadzonych operacji, profilu ryzyka banków, a z drugiej strony z uwagi na ustawowe cele nadzoru bankowego, do których nie zalicza się zarządzania nadzorowanymi podmiotami. Jak wspomniano wcześniej, odpowiedzialność w tym zakresie spoczywa na zarządzie i radzie 11 artykuł 123 BCD, punkt 26 wstęp do CAD 12 ang. an explicit process to convert risk numbers to capital requirements 12\n13 nadzorczej banku Proces oceny i ustalania kapitału wewnętrznego będzie podlegał jednak weryfikacji i ocenie przez nadzór bankowy. Szczegółowe wytyczne określające minimalne oczekiwania nadzoru wobec banków zostaną przedstawione w przyszłych regulacjach nadzorczych, które będą konsultowane z sektorem bankowym. Zakres i stopień realizacji wytycznych przez bank będzie podlegał badaniu i analizie podczas dokonywanej przez nadzór bankowy formalnej oceny ICAAP (proces SREP punkt 4). Mając na względzie jednakową wagę wszystkich wytycznych, poniżej przedstawiono pewne kluczowe elementy ICAAP (punkty ). 3.2 Podstawy formalne i operacyjne stosowania procesu ICAAP Należy podkreślić, że ustanowienie formalnych i operacyjnych podstaw stosowania ICAAP spoczywa na zarządzie banku (zgodnie z wytycznymi do ICAAP nr 3 i 4), co skutkuje potrzebą odpowiedniego udokumentowania procesu oceny i ustalania kapitału wewnętrznego. Sformalizowanie powyższego procesu wymaga określenia w formie pisemnej długoterminowej strategii zarządzania kapitałem, zawierającej co najmniej poniższe elementy: długoterminowe cele kapitałowe, uwzględniające zarówno czynniki wewnętrzne (poziom ryzyka i zwrotu na kapitale), jak i zewnętrzne (np. uzyskanie pożądanych ocen agencji ratingowych, oczekiwania uczestników rynku). Cele te powinny wynikać bezpośrednio z długoterminowej strategii rozwoju i muszą brać pod uwagę ewentualność zaistnienia niekorzystnych zdarzeń (testy warunków skrajnych); preferowana struktura kapitału przede wszystkim pod względem jakości (zatem możliwości absorpcji potencjalnych strat) poszczególnych składników kapitału; kapitałowe plany awaryjne na wypadek zaistnienia nieprzewidywalnych zdarzeń, mogących mieć negatywny wpływ na adekwatność kapitałową. Plany takie powinny określać ścieżkę postępowania w sytuacji spadku kapitału poniżej zdefiniowanego poziomu minimalnego oraz rolę kapitału w utrzymaniu płynności; określenie kompetencji i zakresu odpowiedzialności poszczególnych jednostek organizacyjnych banku zaangażowanych w proces zarządzania kapitałem; zasady procesu przekształcania miar ryzyka w ujęciu ilościowym na wymogi kapitałowe. 3.3 Integracja procesu ICAAP w procesach funkcjonowania banku ICAAP będzie stanowił istotne wsparcie dla adekwatności kapitałowej tylko w sytuacji pełnego włączenia w działalność operacyjną banku. Jednym ze sposobów efektywnego wprowadzenia tego procesu do praktyki operacyjnej może być włączenie rezultatów ICAAP w krótko- i średnioterminowy plan zarządzania kapitałem. Taki pisemny dokument powinien zawierać zestaw działań banku służących utrzymaniu adekwatności kapitałowej (bazujący na wynikach ICAAP oraz krótko- i średnioterminowych planach operacyjnych), oczywiście w ramach zakreślonych przez wspomnianą wcześniej strategię zarządzania kapitałem. Jednocześnie ważne jest, aby bank przeprowadzał regularną - jednak nie rzadziej niż raz w roku - weryfikację tego dokumentu. Jednak jeśli okazałoby się, że rezultaty ICAAP wskazują na zagrożenie bieżącej lub przyszłej adekwatności kapitałowej, plan kapitałowy powinien zostać zweryfikowany bezzwłocznie, z uwzględnieniem wytycznych strategii kapitałowej. Obok planu zarządzania kapitałem istnieją także inne metody (zgodne z ICAAP: wewnętrzne procesy alokacji kapitału, wycena produktów, metodyka tworzenia odpisów rezerw z tytułu utraty wartości, limity operacyjne, pomiar efektywności, polityka w zakresie decyzji inwestycyjnych), stosowane w celu integracji zarządzania kapitałem z procesami biznesowymi. 13\n14 3.4 Przełożenie poziomu ryzyka na wielkość wymogów kapitałowych W zakresie technicznych aspektów ICAAP powinien finalnie umożliwiać przełożenie (konwersję) poziomu istotnych rodzajów ryzyka na wielkość wymogów kapitałowych. W procesie tym można wyodrębnić cztery etapy: i) identyfikacja wszystkich istotnych rodzajów ryzyka w działalności banku ii) pomiar ryzyka, iii) oszacowanie poziomu kapitału wewnętrznego, iv) ocena adekwatności kapitałowej. (i) Na etapie identyfikacji, ICAAP powinien rozpoznać wszystkie bieżące i mogące wystąpić w przyszłości istotne rodzaje ryzyka, na które narażony jest bank lub może być narażony w przyszłości, w tym także rodzaje ryzyka trudne do ilościowego pomiaru. Wewnętrzna klasyfikacja powinna uwzględniać co najmniej następujące kategorie ryzyka: (1) ryzyko kredytowe (włączając w to ryzyko koncentracji), (2) ryzyko operacyjne, (3) ryzyko rynkowe, (4) ryzyko stopy procentowej w księdze bankowej, (5) inne, np. ryzyko modeli, reputacji, itd. 13 (ii) Pomiar ryzyka powinien odbywać się z zachowaniem zasady proporcjonalności i obejmować ryzyko w bieżącej działalności, jak i te rodzaje ryzyka, które z dużym prawdopodobieństwem mogą wystąpić w przyszłości. Przy pomiarze ryzyka niezbędne jest stosowanie testów warunków skrajnych. (iii) Banki powinny opracować sposób oszacowania poziomu kapitału wewnętrznego na pokrycie: ryzyka w bieżącej działalności, ryzyka wynikającego z zastosowania testów warunków skrajnych oraz ryzyka wynikającego z niepewności co do dokładności wyników pomiaru ryzyka (tzw. ryzyko modeli). W praktyce każda metoda oszacowania kapitału na pokrycie ryzyka jest dopuszczalna, jeżeli jest odpowiednio wrażliwa na ryzyko, to jest zapewnia dobrą identyfikację i pomiar ryzyka, z zachowaniem zasady proporcjonalności. (iv) Na tym etapie banki konfrontują kwotę wyliczonego kapitału wewnętrznego dla pokrycia ogólnego poziomu ryzyka, z kwotą kapitału będącego do dyspozycji, zarówno obecnie jak i w przyszłości. 3.5 Rodzaje ryzyka Filaru I Głównym celem Filaru II jest zapewnienie, aby poziom kapitału poszczególnych banków był odpowiedni w odniesieniu do ich profilu ryzyka. Filar I odnosi się do podstawowych rodzajów ryzyka kredytowego, rynkowego i operacyjnego i nakłada konkretne minimalne wymogi kapitałowe na ich pokrycie. Filar II uzupełnia ustalenia Filaru I poprzez nałożenie na banki obowiązku oceny, czy minimalne wymogi kapitałowe są wystarczające dla pokrycia rzeczywistego poziomu rodzajów ryzyka Filaru 1. Prawidłowość metodologii Filaru I Pierwszym obszarem, w którym Filar II uzupełnia ustalenia Filaru I, są rezultaty nadzorczego procesu przeglądu i oceny (SREP). Jak zaznaczono w punkcie 4.1, przeprowadzając SREP nadzór będzie oceniał prawidłowość ustalenia przez bank minimalnych wymogów kapitałowych (zgodność z krajowymi regulacjami wprowadzającymi obie dyrektywy). Jeżeli w wyniku SREP nadzór stwierdzi, że metodologie wyliczania wymogów kapitałowych nie są prawidłowo zastosowane i prowadzą do ustalenia zaniżonych wymogów kapitałowych w relacji do profilu 13 Możliwe są oczywiście inne podejścia do klasyfikacji innych rodzajów ryzyka. Banki mogą stworzyć własne ich definicje 14\n15 ryzyka, prowadzony będzie dialog na linii bank - nadzór, a w dalszej kolejności zastosowane będą działania nadzorcze, łącznie z ewentualnym nałożeniem dodatkowego wymogu kapitałowego. Ryzyko operacyjne Drugim obszarem uzupełnień jest ryzyko operacyjne. Proponowane metody pomiaru i kwantyfikacji tego ryzyka nie są tak precyzyjne jak w obszarze ryzyka kredytowego. W metodzie wskaźnika bazowego i metodzie standardowej używana jest kategoria wyniku brutto jako miara narażenia na ryzyko operacyjne. W pewnych sytuacjach, kategoria ta może niedokładnie odzwierciedlać rzeczywisty poziom tego narażenia. W banku charakteryzującym się niską rentownością, zastosowanie wyniku brutto dla wyliczenia wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka operacyjnego, zaniża wielkość kapitału potrzebnego na jego pokrycie. Przegląd ICAAP powinien odpowiadać na pytanie, czy wymogi kapitałowe z Filaru I na ryzyko operacyjne są wystarczające. Z kolei nadzór bankowy w procesie SREP będzie weryfikował również ten aspekt ICAAP. Ryzyko kredytowe o Testy warunków skrajnych Banki stosujące metodę wewnętrznych ratingów (IRB) będą zobowiązane w ramach Filaru I 14 do stosowania testów warunków skrajnych w odniesieniu do ryzyka kredytowego przy ocenie adekwatności kapitałowej. Testy mają na celu określenie kapitału koniecznego do pokrycia efektu wynikającego z cyklu gospodarczego 15. Jako minimum, testy powinny brać pod uwagę scenariusz łagodnej recesji. W ramach takiego scenariusza, mogłyby być oszacowane skutki stagnacji gospodarczej (np. wzrost gospodarczy na poziomie 0% w trakcie dwóch kolejnych kwartałów) na PD, LGD oraz EAD. W sytuacji, gdy wyniki testów warunków skrajnych przeprowadzonych przez banki stosujące metodę wewnętrznych ratingów, wskażą, że poziom kapitału wewnętrznego z tytułu ryzyka kredytowego jest niewystarczający, nadzór bankowy poinformuje o tym bank i zastosuje działania nadzorcze, w tym zalecenie ograniczenia ryzyka lub/ i utworzenie dodatkowego wymogu kapitałowego. Ponadto, nadzór bankowy stoi na stanowisku, że większe i bardziej zaawansowane banki - niezależnie od przyjętej metody obliczania wymogów kapitałowych z tytułu ryzyka kredytowego - powinny przeprowadzać testy warunków skrajnych jako część procesu szacowania kapitału wewnętrznego ICAAP. Zastosowane scenariusze testów warunków skrajnych powinny być zgodnie z zasadą proporcjonalności - dostosowane do skali, zaawansowania i dywersyfikacji prowadzonej działalności. o Definicja default (niewykonanie zobowiązań) W Dyrektywie BCD 16 zawarta jest definicja default (niewykonania zobowiązań) dla banków zamierzających stosować wewnętrzne szacowanie PD i/lub LGD i EAD. Jak wskazano w Dokumencie Konsultacyjnym GINB DK/03/IRB banki powinny obecnie zbierać dane w oparciu o definicję zawartą w Dyrektywie BCD. Banki w ramach metodologii Filaru I mogły używać w przeszłości danych historycznych lub zewnętrznych, które nie były w pełni zgodne z definicją default. W ramach Filaru II, nadzór bankowy będzie badał zgodność stosowanych przez bank danych z przeszłości z definicją niewykonania zobowiązań. Nadzór może dopuścić do pewnych (niewielkich) odstępstw w tym obszarze. Jeżeli jednak rezultaty oceny SREP ujawnią, że stosowanie przez bank w przeszłości własnej definicji default skutkuje mało realistycznymi 14 Załącznik VII cz. 4 par. 42 BCD 15 ang. procyclicality 16 Załącznik VII cz. 4 par. 56 BCD 15\n16 szacunkami PD i/lub LGD oraz EAD, zastosowane zostaną działania nadzorcze, łącznie z ewentualnym nałożeniem dodatkowych wymogów kapitałowych. o Ryzyko rezydualne Zgodnie z nową metodologią, banki mogą redukować całkowicie lub częściowo ryzyko kredytowe, używając zabezpieczeń, gwarancji i derywatów kredytowych. Techniki redukcji ryzyka kredytowego (CRM) powodują obniżenie wymogów kapitałowych. 17 Należy jednak zauważyć, że techniki te mogą generować inne rodzaje ryzyka, np ryzyko prawne, ryzyko dokumentacji lub ryzyko płynności, co z kolei może prowadzić do obniżenia ogólnej efektywności redukcji poziomu ryzyka kredytowego. W pewnych okolicznościach - pomimo utrzymywania przez bank obowiązkowych minimalnych wymogów kapitałowych - ryzyko rezydualne może zdeterminować wyższy poziom ryzyka kredytowego w odniesieniu do danego kontrahenta, niż bez zastosowania CRM. o Sekurytyzacja Filar I ustanawia minimalne wymogi kapitałowe dla transakcji sekurytyzacyjnych. Kwestia ta powinna zostać włączona do bankowego ICAAP. Adekwatność wyliczania tych wymogów będzie przedmiotem badań nadzoru bankowego w ramach SREP Główne rodzaje ryzyka nie pokryte w Filarze I Niektóre podstawowe dla działalności banku ryzyka nie są brane pod uwagę w reżimie Filaru I. Wśród tych podstawowych rodzajów ryzyka należy wymienić: ryzyko koncentracji, ryzyko stopy procentowej w księdze bankowej, ryzyko płynności. Jak zaznaczono wcześniej, kapitał wewnętrzny powinien zapewniać pokrycie: minimalnych wymogów kapitałowych wynikających z Filaru I, rodzajów ryzyka z obszarów nie pokrytych całkowicie w Filarze I (punkt 3.5.1) oraz rodzajów ryzyka Filaru II. Ważne jest, aby bank poza trzema wymienionymi podstawowymi rodzajami ryzyka Filaru I określił istotność wszystkich rodzajów ryzyka w swojej działalności. Należy podkreślić w tym miejscu znaczenie ryzyka płynności, któremu co prawda nie został poświęcony odrębny przepis w dyrektywach, jednak należy ono niewątpliwie do podstawowych rodzajów ryzyka Filaru II. Inne typy ryzyka Filaru II, mogące występować w działalności bankowej, to: o ryzyko warunków skrajnych (w innych aspektach niż przedstawione w punkcie 3.5.1), o ryzyko prawne, o ryzyko strategiczne, o ryzyko reputacji, o ryzyko modeli, o ryzyko systemów informatycznych (jako podkategoria ryzyka w ramach ryzyka operacyjnego w bankach, które uważają je za istotne), o ryzyko kapitałowe, o ryzyko transferowe, o ryzyko cyklu gospodarczego, o ryzyko kraju, o ryzyko ubezpieczeniowe i inne, przy czym podana lista nie musi być pełna. Bank może zdefiniować, bądź wyodrębnić w ramach konkretnej grupy ryzyka, inne jego rodzaje, w zależności od charakteru działalności. 17 Traktuje o tym Dokument konsultacyjny GINB DK/06/CRM z lipca 2005 r. 16\n17 Ryzyko stopy procentowej w księdze bankowej Weryfikacja i ocena przeprowadzone przez nadzór bankowy obejmuje zaangażowanie banków związane z ryzykiem stopy procentowej wynikającym z działalności ujętej w portfelu niehandlowym. Odpowiednie działania nadzorcze muszą zostać przedsięwzięte w przypadku banku, których wartość ekonomiczna obniża się o ponad 20 % jego funduszy własnych w rezultacie nagłej i nieoczekiwanej zmiany poziomu stóp procentowych; wysokość tej zmiany jest określana przez właściwe władze nadzorcze i jest taka sama dla wszystkich banków 18. Zapis art projektowanej Dyrektywy BCD odnosi się zatem do tzw. banków wyjątkowych, w których standardowe zakłócenie ryzyka stopy procentowej powoduje spadek wartości ekonomicznej funduszy własnych o ponad 20% funduszy własnych. Natomiast zgodnie z punktem 764 Nowej Umowy Kapitałowej, jeżeli nadzór bankowy ustali, że bank nie utrzymuje kapitału o wielkości odpowiedniej do ponoszonego ryzyka stopy procentowej w księdze bankowej, to nadzór będzie musiał zobowiązać dany bank do: redukcji poziomu tego ryzyka, utrzymywania dodatkowego wymogu kapitałowego, lub zastosować obie powyższe metody łącznie. W punkcie tym wskazuje się również, że nadzór powinien zwracać szczególną uwagę, czy wystarczający poziom kapitału posiadają tzw. banki wyjątkowe, w których standardowe zakłócenie ryzyka stopy procentowej (o proponowane w NUK 200 punktów bazowych) powoduje spadek wartości ekonomicznej o ponad 20% funduszy regulacyjnych I i II kategorii 19. Wskaźnik standardowego zakłócenia stopy procentowej poddawany jest analizie przez nadzór bankowy. Sformułowanie ostatecznego stanowiska w tym zakresie zostanie przedstawione w okresie późniejszym, aczkolwiek rozważane jest ustalenie pb dla krzywej dochodowości PLN, ze względu na relatywnie dużą zmienność na rynku PLN. Nadzór bankowy przedstawia poniżej swoje stanowisko w zakresie badania ryzyka stopy procentowej w księdze bankowej Nadzór określi jednakowy dla wszystkich banków standardowy poziom szokowej zmiany stopy procentowej. Rozważone będzie ustalenie odmiennych standardowych poziomów szoku dla różnych walut. 2. Poziom szokowej zmiany będzie ustalony tak, aby mieścił się swoim ekwiwalentem w przedziale od 1-ego do 99-ego percentyla obserwowanych zmian stóp procentowych. Rozważana jest możliwość brania pod uwagę 5 lat obserwacji dziennych zmian stóp procentowych, przy okresie utrzymywania pozycji 1 rok (240dni). 3. Sposób ustalenia poziomu szokowej zmiany stopy procentowej zostanie wykorzystany jako punkt wyjścia do oszacowania i przyjęcia wielkości szoku (przesunięcia równoległe krzywej dochodowości o ustaloną ilość punktów bazowych) dla waluty krajowej. 4. Nadzór będzie okresowo weryfikować wielkość poziomu przyjętego szoku w świetle zmieniających się warunków, a w szczególności poziomu stóp procentowych i ich zmienności. 5. Jeżeli szokowa zmiana poziomu stopy procentowej spowoduje w danym banku spadek wartości ekonomicznej o 20%, nadzór podejmie odpowiednie działania. Będą one zależały od stopnia wyrafinowania/skomplikowania użytej do kalkulacji metody wraz z odpowiednim szokiem standardowym. Jeśli redukcja/spadek wartości ekonomicznej wynika z użycia 18 art Dyrektywy BCD 19 ang. the sum of Tier 1 and Tier 2 capital 20 Prezentowane stanowisko jest zgodne z podejściem CEBS 17\n18 relatywnie prostej metody kalkulacji, nadzór zobowiąże bank do przekazania dodatkowych informacji. Jeśli redukcja jest oparta na wyliczeniach bardziej wyrafinowanego modelu, o którym nadzór będzie posiadał więcej informacji uzyskanych od banku, to będzie można dokonać weryfikacji w krótszym czasie. 6. Rodzaj podejmowanych działań nadzorczych będzie zależał od: wielkości ekspozycji, efektów innych przesunięć lub zakłóceń krzywej dochodowości (innych niż standardowe), sposobu traktowania walut obcych, opcji klienta oraz bieżących rachunków oszczędnościowych. Miary te będą zależeć od spodziewanego wpływu na wyniki, jakości zarządzania ryzykiem, wewnętrznych systemów i metodologii oraz systemu kontroli wewnętrznej. Dodatkowo będą uwzględniane m.in.: segment rynku na którym bank jest aktywny, powiązanie z innymi kategoriami ryzyka występującego w banku, pozycja banku na tle grupy rówieśniczej, rozwój/ewolucja w czasie, struktura funduszy własnych, relacja między funduszami własnymi a kapitałem ekonomicznym, wielkość utrzymywanych przez bank funduszy własnych regulacyjnych powyżej wymaganego minimum. 7. Możliwe działania nadzorcze mogą dotyczyć m.in. zobowiązania banku do: poprawy wewnętrznej organizacji zarządzania ryzykiem, poprawy jakości wewnętrznych systemów i metodologii, poprawy systemu kontroli wewnętrznej, redukcji ryzyka lub zmiany jego profilu, zwiększenia poziomu kapitału wewnętrznego alokowanego na ryzyko, wprowadzenia bardziej restrykcyjnych lub efektywniejszych limitów wewnętrznych, nałożenia dodatkowego wymogu kapitałowego. Pytanie 1 Czy nadzór bankowy powinien ustalić standardowe zakłócenie stopy procentowej na poziomie 200 pb czy też 300 lub 400 pb? Jeżeli właściwy jest inny poziom, proszę uzasadnić Ryzyko koncentracji Dyrektywa BCD 21 nakłada obowiązek ustanowienia pisemnych procedur identyfikacji i kontroli ryzyka koncentracji, podając jednocześnie elementy składowe tego ryzyka. Jednocześnie z punktu 771 Nowej Umowy Kapitałowej wynika potrzeba określenia przez nadzór bankowy definicji ryzyka koncentracji. Nadzór bankowy opiera swoje stanowisko dotyczące ryzyka koncentracji na Dyrektywie CRD oraz CP 03 CEBS. W elementach ryzyka koncentracji zawartych w Dyrektywie CRD oraz w definicji tego ryzyka wypracowanej przez CEBS dla potrzeb Filaru II, uwzględniono wyłącznie koncentracje kredytowe wynikające z zaangażowań bilansowych i pozabilansowych. Koncentracje po stronie pasywnej bilansu będą rozpatrywane jako integralna część oceny ryzyka płynności. Przyjęte rozwiązanie jest uzasadnione różnym charakterem ryzyka związanego z koncentracjami kredytowymi oraz koncentracji szeroko rozumianych środków finansujących działalność banku. Podejście takie zostało już przedstawione przez nadzór bankowy w Rekomendacji C dotyczącej zarządzania ryzykiem koncentracji zaangażowań z 2002 roku. Przyjęta przez nadzór bankowy propozycja definicji ryzyka koncentracji, obejmuje co najmniej następujące rodzaje ryzyka: ryzyko wynikające z ekspozycji kredytowych wobec pojedynczych kredytobiorców lub grup powiązanych kredytobiorców, 21 Załącznik V pkt V BCD Techniczne kryteria organizacji i traktowania ryzyka 18\n19 ryzyko wynikające z ekspozycji kredytowych wobec kredytobiorców z tego samego sektora gospodarczego, ryzyko wynikające z ekspozycji kredytowych wobec kredytobiorców z tego samego regionu geograficznego, ryzyko wynikające z ekspozycji kredytowych w jednakowym instrumencie finansowym lub towarze, ryzyko wynikające z ekspozycji kredytowych zabezpieczonych tym samym rodzajem zabezpieczenia kredytowego, zabezpieczonych przez tego samego wystawcą zabezpieczenia. Należy zwrócić uwagę, iż definicja umieszczona w planowanych regulacjach będzie określała zakres, w jakim banki będą obowiązane do zarządzania ryzykiem koncentracji. Istotne nieprawidłowości w zarządzaniu tym ryzykiem dotyczące m.in. braku identyfikacji niektórych znaczących dla banku składników ryzyka koncentracji, będą mogły stanowić podstawę do nałożenia dodatkowego wymogu kapitałowego jako ostatecznego działania naprawczego. Pytanie 2 Czy w opinii banków są jeszcze inne rodzaje ryzyka koncentracji kredytowej, które powinny być uwzględnione w definicji ryzyka koncentracji dla potrzeb Filaru II? Ryzyko płynności Dyrektywa BCD nakłada na banki obowiązek wprowadzenia do stosowania zasad i procedur, pozwalających na bieżąco oraz w dłuższej perspektywie mierzyć i zarządzać pozycją netto w zakresie pozyskiwania środków płynnych 22. Banki powinny rozważać różne scenariusze w zakresie płynności, a założenia stanowiące podstawę decyzji w zakresie płynności powinny być poddawane regularnym przeglądom. Równolegle, banki powinny ustanowić plany awaryjne na wypadek zaburzeń płynności. Zagadnienia dotyczące jakościowych aspektów zarządzania ryzykiem płynności zostały szeroko opisane w Rekomendacji P zaktualizowanej przez nadzór bankowy w 2002 roku Testowanie warunków skrajnych Nadzór bankowy stoi na stanowisku, iż w ramach Filaru II banki powinny opracować swoje własne testy skrajnych warunków oraz wbudować rezultaty testów w proces wyznaczania kapitału wewnętrznego. Nadzór bankowy oczekiwać będzie od banków przeprowadzania testów skrajnych warunków, jako jednego z elementów systemu zarządzania ryzykiem. Testy skrajnych warunków powinny być traktowane jako narzędzie pozwalające ocenić adekwatność kapitałową w warunkach skrajnie negatywnych oraz narzędzie pozwalające na dynamiczne spojrzenie na możliwe przyszłe zapotrzebowanie na kapitał. Nadzór bankowy będzie oceniał prawidłowość testów skrajnych warunków jako jednego z elementów oceny ICAAP w przypadku większych i bardziej zaawansowanych banków, w tym banków stosujących metodę wewnętrznych ratingów. Testy warunków skrajnych w obszarze adekwatności kapitałowej polegają na prognozowaniu wpływu potencjalnych skrajnie negatywnych zdarzeń lub zmian w warunkach ekonomicznych na sytuację banku i w konsekwencji na kapitał i służą do oceny stopnia wytrzymałości banku w przypadku wystąpienia takich zdarzeń. Scenariusze testów skrajnych warunków powinny uwzględniać między innymi: recesję w gospodarce lub sektorze bankowym, skrajne zakłócenia parametrów cenowych, poziomu płynności rynków, siły związków korelacyjnych zmian 22 Załącznik V pkt 9 BCD Techniczne kryteria organizacji i traktowania ryzyka 19\n20 parametrów cenowych, zmienności parametrów cenowych. Testy warunków skrajnych powinny być przeprowadzane dla kilku scenariuszy. Nadzór bankowy stoi na stanowisku, iż wielkości zakładanych zmian szokowych w ramach przeprowadzanych testów warunków skrajnych powinny być określone przez banki przy spełnieniu poniższych wymagań: zakładane zmiany szokowe powinny być skrajnie negatywne ale wciąż realne, zakładane zmiany szokowe powinny być dostosowane do apetytu na ryzyko określonego przez bank, scenariusze powinny być oparte o co najmniej jeden pełny cykl ekonomiczny dotyczący odpowiedniego sektora gospodarki. Banki nie zostaną zobowiązane do uwzględniania najbardziej pesymistycznych scenariuszy przy ocenie adekwatności kapitałowej, jednak powinny je budować w sposób rzetelny i konserwatywny. Częstotliwość przeprowadzania testów warunków skrajnych powinna odpowiadać charakterystyce ryzyka banku, skali i złożoności jego działalności. Banki powinny określić okres, jakiego dotyczą wyniki testów warunków skrajnych zgodnie z charakterystyką czynników ryzyka jakie są brane pod uwagę (np. ryzyko rynkowe wymaga częstszego monitorowania niż ryzyko kredytowe). 4. Proces badania i oceny nadzorczej SREP 4.1 Analiza profilu ryzyka oraz adekwatności procesu oceny kapitału wewnętrznego (SREP) Celem SREP jest badanie i ocena profilu ryzyka banku oraz procesu ICAAP. Nadzór bankowy postrzega SREP jako kompleksowy proces, składający się z następujących etapów: I. identyfikacja, przegląd i ocena profilu i narzędzi ograniczania ryzyka (tzw. RAS 23 ), II. przegląd i oceny jakości ICAAP, III. przegląd i oceny wyników ICAAP (kwoty kapitału wewnętrznego) w odniesieniu do oceny RAS, IV. ocena zgodności funkcjonowania banku z przepisami dotyczącymi działalności bankowej i bieżącego monitorowania tej zgodności. Ocena ta obejmuje w szczególności prawidłowość ustalania minimalnych wymogów kapitałowych zgodnie z Filarem I, V. identyfikacja słabości i nieprawidłowości w zakresie kapitału wewnętrznego i regulacyjnego oraz podejmowanie niezbędnych działań nadzorczych. Po przeprowadzeniu SREP, nadzór będzie informować banki o wynikach przeglądu. Wyniki te będą omówione z bankiem, przy czym nadzór będzie brać pod uwagę skalę zidentyfikowanych problemów oraz stopień złożoności działalności banku (zgodnie z zasadą proporcjonalności). Bank powinien prowadzić działania w kierunku ulepszenia swojego procesu ICAAP w oparciu o uwagi i zalecenia nadzorcze, aż do uzyskania satysfakcjonującej oceny ze strony nadzoru. Jeżeli jednak nadzór nie będzie przekonany, iż ICAAP jest adekwatny do profilu ryzyka i działalności danego banku, mogą zostać zastosowane inne działania nadzorcze, włączając w to nałożenie dodatkowego wymogu kapitałowego. 23 ang. Risk Assessment System 20


Dostawy szczepionek do Polski. MZ podaje liczby - WP Wiadomości\nnarodowy program szczepieńszczepionki na covid\nDostawy szczepionek do Polski. MZ podaje liczby / Punkt szczepień w RzeszowieŹródło: PAP, Fot: Darek Delmanowicz\nW niedzielę Ministerstwo Zdrowia poinformowało o&nbspkolejnych ponad 21 tys. zakażeniach koronawirusem. W&nbspPolsce na COVID-19 choruje obecnie około 344 tys. osób. Te liczby -&nbspjak zaznaczają eksperci -&nbspmogą być w&nbsprzeczywistości jednak większe.\n- Doświadczenie z dzisiejszego dyżuru (niedziela - przyp. red.) jest takie, że bardzo dużo jest zachorowań rodzinnych. Nie wszyscy się badają, choruje cała rodzina, nie chroni się osób narażonych, a bada się tylko jedną osoba, dlatego te wskaźniki są zaniżone - przekazała w rozmowie z TVN24 prof. Joanna Zajkowska z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku.\nW związku z&nbsputrzymującą się wysoką liczbą zakażeń o&nbspplanowane dostawy szczepionek do Polski pytany był w&nbspniedzielę w&nbspTVP Info wiceminister zdrowia. -&nbspW&nbsptygodniu, który się rozpoczyna jutro, pojawi się w&nbspPolsce 870 tys. szczepionek firmy Pfizer, 88 tys. szczepionek firmy AstraZeneca. W&nbspnajbliższą środę dotrze 120 tys. szczepionek firmy Johnson&Johnson, a&nbspw&nbsppiątek 204 tys. szczepionek firmy Moderna - informował Waldemar Kraska.\n- Jest to naprawdę duże tempo i&nbspduże wyzwanie dla naszej logistyki, abyśmy te szczepionki jak najszybciej wykorzystali -&nbspdodał wiceszef MZ.\nW ciągu ostatniego tygodnia w&nbspPolsce wykonano 1&nbspmln iniekcji. -&nbspZakładany przez nas tygodniowy cel udało się zrealizować mimo okresu świątecznego. System jest coraz bardziej wydajny -&nbspprzekazał w&nbspniedzielę Michał Dworczyk, rządowy pełnomocnik ds. szczepień.\nNarodowy Program Szczepień trwa w&nbspPolsce od 27 grudnia 2020 roku. Od poniedziałku 12 kwietnia na szczepienia będą mogły rejestrować się osoby z&nbsprocznika 1962.


Diec. zielonogórsko-gorzowska. Jesteśmy napełnieni Duchem Świętym. | Akcja Katolicka w Polsce\nDiec. zielonogórsko-gorzowska. Jesteśmy napełnieni Duchem Świętym.\nAkcja Katolicka naszej Diecezji, jak co roku w okresie wielkopostnym, przeżywała swoje rekolekcje, m.in. na podstawie rozważań papieża Franciszka, poświęconym darom Ducha Świętego. Do poprowadzenia rekolekcji w Domu Rekolekcyjnym w Kęszycy Leśnej Prezes Zarządu DIAK Urszula Furtak zaprosiła ks. Jana Bartoszka ? dr teologii, będącego od 2010 roku Asystentem Kościelnym Akcji Katolickiej Diecezji Tarnowskiej. Spośród wielu ważnych funkcji, ks. Jan jest też mianowanym przez papieża Franciszka Misjonarzem Miłosierdzia. Z przywołanych przez rekolekcjonistę siedmiu darów Ducha Świętego każdy z nas zapamiętał jakieś wskazania dla siebie. Z daru mądrości będziemy pamiętać by być żyzną glebą, w której ma wzrastać Słowo Boże pod postacią ziarna. Mądrość jest łaską umiejętności postrzegania wszystkiego oczyma Boga. Dar rozumu czyni nas prawdziwie wierzącymi i nie chodzi tu o ludzką inteligencję czy zdolności intelektualne lecz o łaskę, którą może tchnąć jedynie Duch Święty. Przez dar rady sam Bóg oświeca nasze serce abyśmy pojęli właściwy sposób mówienia i zachowania oraz drogę, którą należy pójść przez życie. Pan Jezus dał nam radę byśmy zło przemieniali w dobro. Pan nieustannie przychodzi do nas i wspiera nas w naszych słabościach, a czyni to za pomocą daru męstwa. W swoim życiu często stajemy przed trudnościami jak je pokonać, jak trudność zamienić w piękną perłę. W darze umiejętności uświadomiliśmy sobie sprawę, że Duch Święty uzdalnia nas do coraz lepszego poznania otaczającej nas rzeczywistości oczyma Pana Boga. Dar pobożności, to ?coś po Bogu?. Nasz odkupiciel Jezus dał nam przykład by idąc śladem Boga kochać innych ludzi. Jako członkowie Akcji Katolickiej nie zawężajmy swojego chrześcijaństwa do miłych przeżyć w pięknych kościołach wśród ludzi myślących i wierzących jak my. Idźmy odważnie śladem Boga do ludzi, którzy nie kryją się z tym, że często nie kochają Kościoła. Zgłębiając dar bojaźni Bożej zdajmy sobie sprawę z tego, że Panu Bogu na mnie zależy.\nPodczas rekolekcji odwiedził nas pasterz diecezji Bp Tadeusz Lityński. Nawiązując do naszej próby przeżycia rekolekcji w ciszy, pogratulował nam i zauważył, że Bóg przemawia do człowieka w milczeniu. Nawiązując do tego co aktualnie dzieje się we współczesnym świecie, przypomniał słowa papieża Franciszka z Orędzia na tegoroczny Wielki Post opublikowanego w 2017 roku, gdzie mogliśmy usłyszeć, że ?wzmoże się nieprawość i ostygnie miłość wielu?. Dziś jest ono bardzo aktualne. Widzimy to w czarnych marszach i protestach przeciwników życia. Ks. Biskup podzielił się z nami tym co aktualnie dzieje się w naszym Kościele diecezjalnym a na koniec wręczył legitymacje nowym członkom AK.\nDom Rekolekcyjny w Kęszycy Leśnej zwany też Lubuskim Nazaretem to doskonałe miejsce do przeżycia rekolekcji, wzbogaconych niedzielą palmową, w którą aktywnie włączyli się członkowie AK wśród miejscowej wspólnoty parafialnej.


Włócznie :: Uzbrojenie :: Icewind Dale II :: Gry :: Game Exe\nWłócznia to jeden z pierwszych rodzajów broni; jej korzenie sięgają czasów pierwotnych. Pierwsze egzemplarze tej broni były wykonane z drewna i zaostrzone na końcu. Kiedy człowiek nauczył się wytapiać metale, groty włóczni zaczęto wytwarzać z żelaza i stali. W późniejszych czasach zaczęto eksperymentować z różnymi kształtami grotów – w ten sposób powstały różne typy broni drzewcowej.\nWłócznia to jeden z pierwszych rodzajów broni; jej korzenie sięgają czasów pierwotnych. Pierwsze egzemplarze tej broni były wykonane z drewna i zaostrzone na końcu. Kiedy człowiek nauczył się wytapiać metale, groty włóczni zaczęto wytwarzać z żelaza i stali. W późniejszych czasach zaczęto eksperymentować z różnymi kształtami grotów – w ten sposób powstały różne typy broni drzewcowej. Ta włócznia różni się od najczęściej spotykanych tym, że obdarzono ją pewnymi właściwościami magicznymi.\nPergad Czerwonoręki był sławnym barbarzyńskim wojownikiem z okolic Silverymoon. Żył w XI wieku według Kalendarza Dolin. Wojny jego plemienia z hordami orków, goblinów i wzgórzowych olbrzymów przeszły do legendy w krainach dalekiej północy. Nieszczęśliwie dla Pergada, pozostałe plemiona, zamiast walczyć z – wydawałoby się – nieskończonymi falami nieprzyjaciół, zdecydowały się wyruszyć na południe lub też osiedlić się w miastach na północy. Plemię Pergada, zwane Plemieniem Martwych Drzew, było ostatnim, jakie opierało się najeźdźcom. Chociaż wódz wyszedł zwycięsko z serii trudnych bitew, jego plemię kurczyło się tak szybko, jak rozrastały się hordy. W czasie bitwy pod Płycizną Surbrin w 1014 KD, lud Pergada poległ pod naciskiem maczug ogrów i głazów ciskanych przez olbrzymy. Legenda głosi, że gdy Pergad zdał sobie sprawę, że jego plemię jest zgubione, cisnął swoją włócznię w koryto rzeki Surbrin, przeklinając wszyskie gobliny, które przekroczą wodę, z której czerpało niegdyś jego plemię. Szamani orków utrzymują, iż miejsce trafione włócznią krwawiło dniami. Rok później, dwa plemiona goblinów, które osiedliły się w dolinie rzeki Surbrin, zostały zmiecione z powierzchni ziemi przez wybuch epidemii.\nWłócznia Ogłuszenia +2\nJedna z pierwszych broni, jaką zaczął posługiwać się człowiek. Wczesne włócznie były zwyczajnymi, drewnianymi kołkami zaostrzonymi na jednym z końców. Gdy człowiek opanował znajomość metalurgii, zaczął wytwarzać groty włóczni z żelaza i stali. W końcu, płatnerze zaczęli eksperymentować z różnymi rodzajami grotów, co doprowadziło do stworzenia kilku typów broni drzewcowych. Ta włócznia różni się jednak od zwyczajnej, ponieważ posiada kilka magicznych właściwości.\nOgłuszenie: Ogłusza ofiarę na 1/2 rundy (udany rzut na odporność neguje)\nWłócznia Wiecznego Krwawienia +1\nZranienie: dodatkowy punkt obrażeń co rundę przez 10 rund (rzut na odporność neguje)\nPorażenie: 50% szans na zadanie +1k6 obrażeń od elektryczności\nOgnista Włócznia +2\nPenetracja: zwiększa szansę trafienia krytycznego\nWłócznia Lodowa +4\nMagiczna moc: może rzucać Lodową Lancę raz dziennie\nWłócznia Wysokiej Jakości\nWłócznia to jeden z pierwszych rodzajów broni; jej korzenie sięgają czasów pierwotnych. Pierwsze egzemplarze tej broni były wykonane z drewna i zaostrzone na końcu. Kiedy człowiek nauczył się wytapiać metale, groty włóczni zaczęto wytwarzać z żelaza i stali. W późniejszych czasach zaczęto eksperymentować z różnymi kształtami grotów – w ten sposób powstały różne typy broni drzewcowej. Ta włócznia różni się jednak od zwyczajnej, ponieważ nadano jej pewne magiczne właściwości.\nWłócznia ta jest piękną i niezwykłą bronią. Zbudowana jest z pół metrowego żeleźca zakończonego ząbkowanym grotem, który wykonany został z najtwardszego gatunku stali. Po obu stronach grotu znajdują się małe otwory, które prowadzą do wewnątrz drzewca. Na grocie znajdują się również srebrne napisy runiczne. Drzewce włóczni ma około dwóch metrów długości i wykonane jest z drewna dębu wzmocnionego opaskami z mitrylu umieszczonymi na całej długości.\nWłócznia ta jest zabójcza w czasie walki. Jest to broń zadająca obrażenia (w każdej rundzie wykonuje się rzut na wytrzymałość lub ponosi dodatkowe obrażenia) oraz wampiryczna (wykonuje się rzut na wytrzymałość lub ponosi dodatkowe 1k4 obrażenia, które są czasowo przeniesione na właściciela). Ponadto, możliwe jest dokładniejsze zadawanie ciosów.\nTa długa włócznia wykonana jest z dębu i wygląda, jakby była używana wiele razy do polowania na arktyczne dziki. Na drzewcu nosi liczne znaki i runy dające jej celność w ataku, a w chwili zagrożenia życia może uderzyć w przeciwnika znajdującego się o trzy jej długości od włócznika, powalając ofiarę zanim jeszcze dojdzie do walki kontaktowej. Chociaż we włóczni nie zawarto zaklęć zranienia, może ona zadawać obrażenia stworzeniom nieodpornym tylko na broń magiczną.\nZasięg 3 długości, nie 2\nPodczas atakowania umagicznionych istot traktowana jako broń +1\nDwanaście Kroków (Serce Furii)\nTa długa włócznia została wykonana z grubego dębowego drzewca i wygląda na to, że była często wykorzystywana w czasie polowań na dziki polarne. Na trzonku znajduje się wiele pieczęci oraz znaków runicznych, które mają poprawić celność ataku. Ponadto, w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia, włócznia potrafi zaatakować nieprzyjaciela znajdującego się nawet o pięć jej długości od jej właściciela, dzięki czemu przeciwnik może zostać zabity zanim jeszcze zbliży się na niebezpieczną odległość.\nZasięg pięciu długości zamiast dwóch\nMoc zaklęcia: można rzucać zaklęcie Lanca Zmącenia 3/dzień\nMoc zaklęcia: można rzucać zaklęcie Obniżenie Odporności 3/dzień\nWiele nocy minęło zanim Kyosti wraz z rzemieślnikami z Wędrującej Wioski stworzyli tę umagicznioną włócznię. Jak jej twórca, włócznia nie posiada nadmiernych ozdób, lecz zawsze leci prosto i celnie. Niektórzy powiadają, że sama znajduje drogę do serca ofiary...\nSpecjalne: +1k6 obrażeń kłutych i 10% szans na dodatkowych +1k10 obrażeń kłutych\nWłócznia Łowiecka Kyostiego (Serce Furii)\nKyosti spędził wiele miesięcy z rzemieślnikami z Wędrującej Wioski pracując nad tą magiczną włócznią myśliwego. Broń ta pozbawiona jest wszelkich elementów ozdobnych, lecz zawsze trafia prosto w cel. Niektórzy wręcz twierdzą, że włócznia sama wyszukuje serce swojej ofiary.\nSpecjalne: +1d8 do obrażeń kłutych i prawdopodobieństwo 33% na zadanie dodatkowych 1k10 obrażeń kłutych\nWymaganie: Broń Bojowa, Broń Drzewcowa


SLD będzie walczyć o in vitro - Chcemy Być Rodzicami\nSLD będzie walczyć o in vitro\nCo prawda nie ma ich w rządzie, ale nie składają broni. Zaraz po wyborze nowego przewodniczącego, SLD planuje zbierać w całej Polsce podpisy pod obywatelskim projektem ustawy przywracającym rządowe finansowanie in vitro.\n– Ludzie przeżywają dramat, bo nie mogą mieć dzieci, a arcybiskup zaleca… modlitwę. A modlitwa raczej nikogo nie zapłodni – powiedział Dariusz Joński, odnosząc się do słów metropolity łódzkiego, arcybiskupa Marka Jędraszewskiego.\nTydzień wcześniej duchowny podczas pierwszych w tym roku Dialogów w Katedrze, czyli spotkań i rozmów z wiernymi, o in vitro powiedział – „Dziecka mieć nie można i co dalej? Na pewno pozostaje wielka modlitwa, by Pan Bóg obdarzył potomstwem. Jeśli nie ma dziecka, i wszystko wskazuje na to, że od strony biologicznej jest to nie możliwe, pozostaje adopcja”. Metropolita przedstawił również powtarzane wielokrotnie stanowisko Kościoła w tej kwestii – „Dziecko nie jest produktem, nie jest rzeczą! Jest osobą od chwili poczęcia i przychodzi na świat jako dar od Pana Boga. Dawniej nie mówiono o ciąży, ale o stanie błogosławionym. Bo to dar od Boga, przy wszystkich trudach, dar Bożego błogosławieństwa. Jeśli chce się mieć dziecko, to pragnienie to wpisane jest w ludzką naturę. Jest to pragnienie, które Pan Bóg dał i Pan Bóg błogosławi, ale czasem nie można tego daru mieć! Cel nie uświęca środków! Nie można dążyć do dobra, poprzez złe postępowanie” – tłumaczył.\nArcybiskup Jędrzejewski wspomniał również o możliwych konsekwencjach in vitro – „Z danych światowych wynika prawdopodobieństwo, że dziecko chore jest częściej urodzone ze sztucznego zapłodnienia niż naturalnego. Metoda in vitro jest bardzo nieskuteczna, jak mówią tytuły prasowe, a przy tym niemoralna. Da Bóg, by te dzieci rozwijały się zdrowo i żyły pięknie, ale statystyka mówi, że ze zdrowiem dzieci poczętych z in vitro nie jest wcale tak dobrze” – powiedział.\nNie trzeba było długo czekać na reakcje sceny politycznej. – „To, co mówi arcybiskup Jędraszewski pokazuje jedno. Kościół, jego znaczna część, nie potrafi naprawdę przejąć się losem ludzi, którzy przeżywają osobisty dramat, jeśli nie mogą mieć dziecka” – powiedział Joński.\n– „Można odnieść wrażenie, że ludzkie uczucia i pragnienia większości hierarchów po prostu nie obchodzą, nie potrafią człowieka zrozumieć a jedyne, co im dobrze wychodzi, to – piętnować, zabraniać i – w konsekwencji – unieszczęśliwiać. My tego tak nie zostawimy, zwłaszcza, że obecny rząd prezentuje to samo co biskupi stanowisko – tłumaczy były poseł.\nW odpowiedzi na politykę obecnego rządu i niezmienne stanowisko Kościoła w kwestii in vitro Sojusz Lewicy Demokratycznej pod koniec stycznia zamierza zacząć zbiórkę podpisów pod obywatelskim projektem ustawy, przywracającej finansowanie in vitro z budżetu państwa. Podobny program wprowadził poprzedni rząd PO-PSL, funkcjonował on od 2013 roku. Jednak decyzją obecnego ministra zdrowia, Konstantego Radziwiłła, od połowy bieżącego roku in vitro nie będzie finansowane z budżetu państwa. – Spróbujemy więc ten zakaz obejść. PiS sam obiecywał, jak to będzie się z pietyzmem pochylał nad projektami obywatelskimi, więc – proszę bardzo! My im taki projekt szybko dostarczymy, bo jestem pewien, że sto tysięcy podpisów zbierzemy błyskawicznie.\nLudzie chcą mieć dzieci i mają do tego prawo. A państwo ma – przepraszam za ostre słowa – „psi obowiązek”, by obywatelom to ułatwić, czyli – sfinansować. Bo kogo stać na to, by wydać kilkadziesiąt tysięcy na niezbędne często kilka prób zapłodnienia in vitro? – przekonuje Joński.


Woreczki strunowe 100 mikronow\nhttps://ecuproduct.com/pt/psorilax-a-melhor-maneira-de-se-livrar-da-psoriase-naturalmente-e-rapidamente/Psorilax A melhor maneira de se livrar da psoríase naturalmente e rapidamente\nWoreczki strunowe są moc wykorzystań w przeciwnych branżach, dlatego bawią się naprawdę dużą popularnością i znajdują się w prawie każdym domu. Zapewniają świeżość żywności, higieniczne przechowywanie i zapewniają produkty przed działaniem czynników zewnętrznych.\nKażda perfekcyjna pani domu doskonale wie woreczki próżniowe, ponieważ mają one dużo zastosowań i dodają się przy wielu codziennych czynnościach. Po pierwsze, takie woreczki są do przechowywania żywności. Są wspaniałe i nieczułe na uszkodzenia, dzięki czemu na długo zachowują świeżość żywności. Woreczki strunowe idą na spokojne i duże zamknięcie zawartości, dzięki dlaczego nie dostaną się do niej możliwe zanieczyszczenia, czy powietrze, które potrafi przyspieszać kładzenie się produktów żywnościowych. Woreczki sprawdzają się idealnie do przechowywania produktów sypkich, takich jak kasze, ryże, suszone zioła czy herbaty liściaste.\nŻywność zapakowana w woreczek próżniowy zachowuje swój zapach, jaki nie bierze się na zewnątrz. Wkładając napoczęte warzywa i owoce warto zabezpieczyć ich dodatek i dodatek przez wprowadzenie do małego woreczka. Dzięki przezroczystości folii, od razu wiadomo, co uważa się w ośrodku.\nJeśli woreczki grane są do mrożenia żywności, warto stworzyć na folii, co widzi się w sposobie. Ułatwi to mocne znalezienie danego produktu po tygodniach mrożenia, kiedy ciężko jest ocenić, co uważa się w woreczku (mrożona żywność często wygląda podobnie, np. mrożone zioła, czy mrożone pierogi, kiedy nie wiemy, jakie posiadają nadzienie). Z woreczków próżniowych bardzo obrazowo jest przeznaczyć mrożonkę, ponieważ folia nie bawi się a nie przymarza do żywności, gdy w sukcesie zwykłych foliowych woreczków.\nWoreczki próżniowe znalazły też zastosowanie w pracy kulinarnej. Można w nich gotować, parzyć czy panierować, ponieważ każdy kucharz-amator powinien przechodzić w prywatnej kuchni zestaw woreczków doskonałej sytuacje (a w nowych rozmiarach).\nWoreczki zamykane strunowo znalazły swoje zastosowanie również w pozostałych branżach. W utrzymaniu codziennym przydają się jako bezpieczne opakowanie, jak np. nie chcemy by jakaż rzecz uległa zamoczeniu. Komplet woreczków jest jeszcze nieodłącznym gadżetem osób podróżujących - przed wprowadzeniem na pokład samolotu należy bezpiecznie opakować wszystkie płyny (kosmetyki, leki itp.), do czego znakomicie nadają się te też woreczki, które wykorzystujemy w kuchni.\nOgromną zaletą worków próżniowych jest ich niska opłata i możliwość kilkukrotnego użycia tej tejże sztuki. W celu ponownego użycia torebkę należy starannie umyć. Na opakowaniu powinna się znaleźć informacja, czy torebki można myć w zmywarce.\nBank nasienia gameta


Pijany wandal zniszczył jaguara – Portal Informacyjny o Tarnobrzegu\nTarnobrzescy policjanci zatrzymali 33-letniego mężczyznę, który niszczył zaparkowane samochody. Mężczyzna skacząc po aucie i kopiąc w karoserię uszkodził jaguara. Policjanci zatrzymali wandala tuż po zdarzeniu. Za popełniony czyn wkrótce odpowie przed sądem. Grozi mu kara do 5 lat pozbawienia wolności.\nO dewastacji pojazdów dyżurnego jednostki policji powiadomili mieszkańcy Tarnobrzega. Do zdarzenia doszło wczoraj wieczorem na jednym z parkingów przy ul. Moniuszki.\nFunkcjonariusze zatrzymali mężczyznę. Okazał się nim 33-letni mieszkaniec Tarnobrzega. Kilka minut wcześniej, przechodząc obok zaparkowanych samochodów, wskoczył na maskę jaguara, skacząc po nim i kopiąc w auto uszkodził karoserie. Wstępna kwota szacowanych uszkodzeń to 3 tys. złotych.\nPodobne wpisykaraTarnobrzegwandalzniszczenie auta


Las Polski | Z zagranicy 17/2011\nZ zagranicy 17/2011\n1 września 2011 08:45 2011 Wersja do druku\nNowelizacja ustawy o energii odnawialnej\nKolejny las cmentarny NLF\nPochodzenie szrotówka wyjaśnione\nLasy pochłaniają aż jedną trzecią CO2\nUtworzenie leśnego funduszu klimatycznego\nNominacje do nagrody Future Policy Award 2011\nZarządzanie składnikami pokarmowymi w lesie\nW czerwcu niemiecki parlament federalny przyjął nowelizację ustawy o rozwoju energetyki odnawialnej. Nowe przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2012 roku. Istotne zmiany zostały wprowadzone w zakresie energetycznego użytkowania biomasy. Poziom subwencjonowania jej spalania zostanie generalnie obniżony o 10–15%. Redukcja subwencji dotknie przede wszystkim duże instalacje energetyczne. Natomiast proponowane w pierwotnym projekcie rządowym rozróżnienie leśnej drobnicy i grubizny odpadowej, pozwalające na stosowanie różnych stawek subwencjonowania spalania tego surowca, zostało odrzucone przez niemieckich parlamentarzystów.\nW czerwcu Dolnosaksońskie Lasy Krajowe (NLF) udostępniły w okolicy miasta Bremervörde dziesiąty las cmentarny na swoim obszarze. Przeznaczony jest on do pochówku w urnach w warunkach leśnych zbliżonych do naturalnych. – Wyszukaliśmy szczególnie wartościowy fragment lasu. Duży udział gatunków liściastych w składzie drzewostanu nadaje mu bardzo naturalny charakter. Użytkowanie lasu w formie obiektu cmentarnego pozwala na utrzymanie takiej struktury drzewostanu przez następnych 100 lat i zarazem na idealne połączenie funkcji użytkowej z ochronną i rekreacyjną – mówi dr Otto Fricke, szef Nadleśnictwa Harsefeld, na terenie którego znajduje się nowy las cmentarny. NLF urządza i utrzymuje lasy cmentarne od 2003 r., współpracując z firmą FriedWald, która wyspecjalizowała się w prowadzeniu cmentarzy leśnych o oferowaniu nietypowych usług funeralnych. Lasami cmentarnymi opiekują się specjalnie przeszkoleni leśnicy. Las utrzymywany będzie także we współpracy z władzami miasta Bremervörde.\nDobiegła końca 20-letnia debata na temat pochodzenia szrotówka kasztanowcowiaczka. Szkodnik kasztanowców pochodzi rzeczywiście z Bałkanów, a nie, jak niektórzy sugerowali, z Azji Południowo-Wschodniej. Analiza zielników wykazała obecność tego inwazyjnego gatunku na liściach kasztanowców z Grecji, pochodzących nawet z 1879 r. Pierwotnie kasztanowce – i szrotówek – występowały w trudno dostępnych lasach wąwozowych na Bałkanach. Rozwój sieci drogowej i transportu samochodowego doprowadził do rozprzestrzenienia się szrotówka niemal w całej Europie. Nieduży, ale silnie inwazyjny szrotówek kasztanowcowiaczek został odkryty jako gatunek w 1984 r. na kasztanowcach rosnących nad Jeziorem Ochrydzkim w Macedonii. Gatunek ten rozwija się również na jaworze i klonie pospolitym. Szkodnika zwalcza się poprzez utylizację opadłych liści oraz mikroiniekcje czy zakładane na pnie pułapki lepowe.\nW świetle wyników najnowszych badań, przeprowadzonych przez Służbę Leśną Stanów Zjednoczonych (USFS), lasy świata odgrywają znacznie większą rolę w zmniejszaniu koncentracji CO2 w atmosferze, niż dotychczas sądzono. Pochłaniają bowiem co roku aż jedną trzecią emisji. Podobny potencjał sekwestracyjny mają jedynie oceany. Naukowcy z USFS ustalili, że światowe lasy pochłaniają rocznie 8,8 mld ton CO2, usuwając z atmosfery 2,4 mld ton węgla. Ilość ta odpowiada 1/3 rocznej emisji CO2 pochodzącej ze spalania paliw kopalnych, notowanej w latach 1990–2007. Dominującą rolę w sekwestracji węgla mają lasy tropikalne, które pochłaniają więcej CO2 niż wszystkie lasy półkuli północnej razem wzięte.USFS jest agencją Departamentu Rolnictwa Stanów Zjednoczonych, zatrudniającą ok. 34 tys. pracowników. Podlega jej 155 kompleksów lasów federalnych o łącznej pow. 769 tys. km2. Poza gospodarowaniem w lasach federalnych zadaniem USFS jest udzielanie fachowej pomocy właścicielom lasów niefederalnych, jak również prowadzenie badań leśnych. USFS przekazuje 25% swoich przychodów uzyskiwanych ze sprzedaży drewna władzom samorządowym z przeznaczeniem na rozwój obszarów wiejskich.\nW projekcie niemieckiego budżetu federalnego na rok 2012 przewidziano wyasygnowanie 35 mln euro na leśny fundusz klimatyczny, który zacznie funkcjonować 1 stycznia 2013 r. pod auspicjami resortów rolnictwa i środowiska. Fundusz ma finansować m.in. takie przedsięwzięcia, jak przywracanie równowagi w gospodarce wodnej siedlisk, dostosowywanie lasów do zmian klimatycznych, ochrona obszarów podmokłych oraz zakładanie nowych lasów łęgowych i lasów wilgotnych. Fundusz będzie także wspierał stosowne badania naukowe i monitoring ekosystemów leśnych. Jednak zdaniem przewodniczącego Związków Leśników Niemieckich BDF, Hansa Jacobsa, budżet funduszu nie jest wystarczający, wskutek czego zapowiadany „kamień milowy na drodze ochrony przyrody i środowiska stał się kamieniem centymetrowym”. Niemieckie lasy sekwestrują rocznie 4,7 mln t węgla, pochłaniając 17 mln t CO2. Zgodnie z protokołem z Kioto, Niemcy mogą rocznie zaliczyć na poczet redukcji emisji CO2 4,55 mln t. węgla sekwestrowanego przez lasy. Gdyby na giełdzie zostały sprzedane jednostki pochłaniania w liczbie równoważnej takiej sekwestracji, to wpływy przekroczyły 250 mln euro.\nW Międzynarodowym Roku Lasów organizacja World Future Council postanowiła skoncentrować się na analizie światowej polityki leśnej i do nagrody Future Policy Award 2011, promującej przyszłościowe rozwiązania systemowe, nominowała narodowe prawa i programy leśne, które najefektywniej stymulują zrównoważony rozwój leśnictwa. Ostateczną nominację uzyskało sześć krajów – Bhutan, Gambia, Nepal, Ruanda, Szwajcaria i USA. Ogłoszenie trzech zwycięskich praw i programów leśnych odbędzie 21 września w głównej siedzibie ONZ w Nowym Jorku.Organizacja World Future Council, 50-osobowe gremium ekspertów z pięciu kontynentów, analizuje politykę światową w różnych dziedzinach życia społeczno-ekonomicznego i wskazuje wzorcowe rozwiązania.\nBawarskie Lasy Państwowe (BaySF) notują znaczny wzrost popytu na drewno energetyczne. Aby mieć całkowitą pewność, że przy zaspokajaniu zapotrzebowania na ten surowiec nie zostanie przekroczona granica zrównoważonej gospodarki leśnej, BaySF zleciły Politechnice Monachijskiej opracowanie praktycznego systemu zarządzania składnikami pokarmowymi w lesie. Jednym z podstawowych założeń systemu jest użytkowanie wierzchołków strzał jedynie w tych drzewostanach, które rosną na siedliskach wystarczająco zasobnych w składniki pokarmowe. – Nie pozyskujemy drewna kosztem żyzności gleby! Dlatego cieszymy się, że jesteśmy pierwszym w Niemczech gospodarstwem leśnym, które może wdrożyć do stosowania kompleksowy system zarządzania składnikami pokarmowymi, obejmujący całość naszych gruntów – mówi Reinhardt Neft (na zdjęciu z lewej), członek dwuosobowego zarządu BaySF.


Urlopowy zawrót głowy. Klęska wolnego czasu. - Swieradow-zdroj.com\nUrlopowy zawrót głowy. Klęska wolnego czasu.\n11:26:42, Czwartek 12 Czerwiec 2014\nUrlop. Magiczne słowo otwierające przed nami wrota nieograniczonych możliwości. Moment, kiedy robi się wszystko, na co do tej pory brakowało czasu. To właśnie podczas urlopu zaczynamy uprawiać sport, czytać książki, zwiedzać (dalszą lub bliższą okolicę), stajemy się lepszymi ludźmi, uzupełniamy całoroczny deficyt snu. Spektrum dostępnych i czekających na urlopowicza opcji jest praktycznie nieograniczone. Czy oby na pewno?\nNa drodze do wakacyjnej nirwany staje najczęściej rutyna. Czynności, pozwalające się oderwać od codziennej pracy i obowiązków, tak mocno wchodzą w krew, że ciężko się od nich oderwać podczas wakacji. Serwisy społecznościowe, aplikacje na przemądrzałym telefonie, ulubione seriale. To one wypełniają wolny czas między jedną a drugą wyprawę do pracy. Zwiększona ilość wolnego czasu, często sprawia, że po prostu zyskujemy dodatkowe godziny dziennie, na robienie tego samego co zawsze.\nCzęsto wolny czas próbujemy rozdzielić na wszystko, co lubimy, jednak dopada nas syndrom „dziecka w sklepie z cukierkami”. Ciężko jest skupić się na jednej czynności. Po chwili czytania książki odrywamy się, by obejrzeć film, ten szybko nam się nudzi, bo w sumie szkoda czasu, w końcu można wykorzystać go na majsterkowanie w garażu. Fotografię? Gry towarzyskie? Ćwiczenia fizyczne? Wyjście na rower? Szydełkowanie? Jogę? Zaległą lekturę? Naukę lewitacji?\nNagle nasza, aktywowana urlopem wyobraźnia, zapodaje dziesiątki ciekawych opcji na spędzenie wolnego czasu.\nOsiołkowi w żłobie dano.... i w końcu padł martwy z głodu, nie mogąc się zdecydować jak wypoczywać na urlopie. Przepraszam, nie mogąc się zdecydować czy rozpocząć konsumpcję owsa, czy siana.? Tak czy inaczej, wiersz Fredry doskonale obrazuje ludzkie rozterki związane z klęską urodzaju. Tego związanego z wolnym czasem również.\nProblemu w tej kwestii, jak zauważyłem podczas wakacji, nie ma młode pokolenie, rozmiłowane w komputerach. Owszem, rozumiem pasję, jednak siedzenie w nadmorskiej kafejce i opalanie się w promieniach monitora nie znajduje się na szczycie listy moich wczasowych aspiracji.\nDobrze, że nie możemy magazynować snu, w przeciwnym wypadku urlop dla wielu zamieniałby się dwutygodniową hibernację. Niczym niedźwiedzie zimą wchodziliby do łóżka w celu jak najefektywniejszego naładowania życiowych akumulatorów.\nMnogość dostępnych opcji sprawia jednak, że szkoda każdej godziny, minuty, a nawet sekundy. W końcu urlop niespędzony na robieniu tego, co się lubi, to urlop bezpowrotnie stracony. Gubimy się w końcu w wirze odpoczynku i zmęczeni jego intensywnością, ponownie ruszamy do pracy.\nNa szczęście za rok znowu będziemy mieli upragnione wakacje...\nŚrednia ocena: 1 Liczba głosów: 1


Umowa najmu w wypożyczalni samochodów Gdańsk - Zmień opony\nUmowa najmu w wypożyczalni samochodów Gdańsk\nPosted on:\t 14 lipca 2012\t Last updated on:\t 14 lipca 2012\t Comments:\t0\tCategorized in:\tWypożyczalnia samochodów Written by:\tadmin\nO ile wypożyczalnia samochodów Gdańsk to idealne wręcz rozwiązanie jeśli chodzi o wygodę podróżowania, to jest tu też pewne zagrożenie. Trzeba bowiem zawsze brać pod uwagę fakty takiego typu jak choćby niespodziewany wypadek, taki jak stłuczka bądź duża kolizja, w którym akurat bierzemy udział.\nAby więc uniknąć przykrych niespodzianek zawsze warto jest się zastanowić nad tym czy aby akurat dokładnie przeczytaliśmy umowę. Zawsze bowiem gdy dana wypożyczalnia samochodów Gdańsk oferuje nam jakiś samochód to jednocześnie musimy wtedy zapoznać się odpowiedzialnością prawną za pojazd.\nJak nietrudno się domyślić konieczne będzie też zawsze w takiego typu okolicznościach ubezpieczenie jako gwarancja wynagrodzenia za ewentualne szkody. Jest to więc perfekcyjne rozwiązanie zarówno dla samych wypożyczalni samochodów Gdańsk jak też oczywiście dla samych klientów, którzy zamierzają wynająć pojazd.\nGdy więc nagle jakaś potencjalna wypożyczalnia samochodów Gdańsk okazuje się dla nas jedynym wyjściem, to wówczas nie powinniśmy się dziwić, że konieczne jest takie zabezpieczenie. Należy jedynie pamiętać aby bardzo dokładnie i szczegółowo przeczytać konkretną umowę oraz warunki ubezpieczenia.\nPrevious Wpis Wypożyczalnia samochodów Gdańsk - Terminal miasto.\nNext Wpis Plagiat pracy magisterskiej i konsekwencje na uczelni


Przykłady części do uszczelniania wykorzystywanych na co dzień i w przemyśle. Które z nich używane są w hydraulice? - westmidlandsmag.org.uk\nW wielu sytuacjach konieczne jest zastosowanie przedmiotów uszczelniających, jakie występują w wielu różnych formach. Popularna jest choćby stosowana często uszczelka, bez jakiej w pracach hydraulicznych nie sposób się obyć.\nDa się z bardzo dobrym skutkiem uszczelniać taką taśmą gwinty w rurkach, które skręcane są ze sobą. Stosowane są do uszczelniania tak w instalacjach na gaz jak i wodnych. Na pewno prościej używa się tego rodzaju taśmy teflonowej, niż pakuł, które używane były wcześniej. Należy z kolei pamiętać, aby owinąć równo tego typu taśmę na całej długości gwintu.\nNastępnym z przykładów mogą być profile gumowe (kliknij ten link), które przygotowywane są najczęściej według ścisłych wytycznych.\nZgodzisz się raczej, że omawiany artykuł jest nieschematyczny. Jeżeli więc masz chęć przestudiować go głębiej, zobacz informacje będące w tym serwisie.\nZależnie od potrzeb. Tego typu profile gumowe służą jako uszczelki lub mogą zabezpieczać krawędzie innych przedmiotów. To jest ich najczęstsze zastosowanie. Często spotykamy je jako uszczelniacz drzwi czy okien, tak by zimno nie przedostawało się do wnętrza domu.\nGdy chodzi o filc techniczny to posiada on również bardzo szerokie zastosowanie w produkcji przemysłowej. Odznacza go szczególna wytrzymałość na zgniatanie jak również rozciąganie.\nSpodobał Ci się ten tekst? Zatem czytaj to przenośniki elastyczne, co chcesz na następnej stronie, którą z chęcią dla Ciebie stworzyliśmy.\nFilc taki, to wyrób włókienniczy. Czasem dodawana jest do niego sierść albo włókna bawełniane.\nTo przez zawartość syntetycznych dodatków filc techniczny jest odporniejszy na działanie czynników szkodzących i wytrzymały. Tego typu filc wykorzystuje się w bardzo różnych odnogach przemysłu. Jest to produkt powszechnie stosowany.\nGaz jest dzisiaj jednym z najczęściej stosowanych paliw. Dlaczego?\nOczywiście przez wzgląd na relatywnie konkurencyjną cenę. Sporym zainteresowaniem cieszą się na przykład systemy ogrzewania wody bazujące na gazie. Dużo osób decyduje się również na ogrzewanie gazowe w swoim domu, jako że jest to rozwiązanie rzeczywiście komfortowe, nie trzeba bowiem dokładać do pieca węgla, ekogroszku bądź innego paliwa, a jednocześnie koszty ogrzewania nie są kłopotliwe.


Najlepsza klinika stomatologiczna Warszawa\n+48 515 088 173\nKlinika stomatologiczna SoftDent Warszawa\nKlinika stomatologiczna SoftDent powstała w 2005 roku na warszawskiej Ochocie.\nSoftDent to zespół lekarzy z wieloletnim doświadczeniem, pracujących na najnowocześniejszym sprzęcie.\nDogodna lokalizacja, bliskość centrum Warszawy, jak i obwodnicy, sprawia, że łatwo do nas dojechać.\nZapewniamy opiekę stomatologiczną dla dzieci, dorosłych i seniorów. Stale się rozwijamy i dbamy o to, by nadążać za najnowszymi światowymi trendami w opiece stomatologicznej.\nNaszą największą motywacją do pracy i rozwoju jest zakończenie leczenia uwieńczone pięknym i zdrowym uśmiechem pacjenta.\ndo Kliniki Stomatologicznej SoftDent\nNasi Lekarze Stomatolodzy\nAbsolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z 1999r.\nZajmuje się leczeniem zachowawczym, w tym wykonywaniem wysoko estetycznych licówek kompozytowych, leczeniem protetycznym, w tym mostami na włóknach szklanych oraz endodoncją z wykorzystaniem płynnej gutaperki.\nStale podnosi swoje kwalifikacje uczestnicząc w konferencjach, seminariach i kursach. W pracy stawia na indywidualne podejście i edukację, bo świadomy pacjent podejmuje przemyślane decyzje.\nPrywatnie jest miłośniczką muzyki rockowej i klasycznej oraz biegaczką marzącą o pokonaniu Ironmana, bo maraton ma już na koncie.\nAbsolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z kilkuletnią praktyką w Niemczech.\nSpecjalizuje się w stomatologii zachowawczej oraz estetycznej, endodoncji, protetyce i periodontologii (kiretaż, leczenie Vectorem).\nUrodził się w Wielkiej Brytanii, następnie ukończył Uniwersytet Medyczny w Łodzi.\nZajmuje się leczeniem kanałowym pod mikroskopem oraz stomatologią zachowawczą. Nieustannie się dokształca zarówno w Polsce jak i za granicą, aby zapewnić pacjentom leczenie zgodne z najnowszymi standardami oraz wytycznymi. Otwarty, uśmiechnięty, dba o to, żeby wizyty były komfortowe i bezbolesne. Stawia na dobry kontakt z pacjentem, cierpliwie tłumacząc zawiłości leczenia kanałowego w przystępny dla pacjentów sposób.\nAleksandra Skalbani (Kaszak)\nDoktor nauk medycznych i nauk o zdrowiu\nAbsolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z 2010 r., z doświadczeniem pracy w Niemczech.\nLekarz dentysta zajmujący się stomatologią zachowawcza dzieci i dorosłych,\nortodoncją oraz stomatologią estetyczną (licówki kompozytowe (bonding), licówki porcelanowe).\nPrywatnie miłośniczka dobrego jedzenia i sportu. Kochająca zwierzęta.\nAbsolwentka Uniwersytetu Medycznego w Łodzi w 2012 r., od 2020 r., specjalista chirurgii stomatologicznej. Wydziału Lekarski Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Oddziały Stomatologii.\nW swojej pracy zawodowej chętnie wykonuje także zabiegi z zakresu medycyny estetycznej. Pacjenci doceniają dokładność, empatię oraz poczucie humoru.\nPrywatnie spełnia się jako mama, bardzo lubi aktywnie spędzać czas z rodziną. Chętnie podróżuje.\nAbsolwentka Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu w 2009r., z doświadczeniem pracy za granicą.\nUkończyła 3-letnią specjalizację z ortodoncji na Uniwersytecie we Frankfurcie nad Menem, zakończoną w 2016 r. egazaminem, uzyskując tym samym tytuł specjalisty ortodonty.\nW SoftDencie zajmuje się:\nleczeniem wczesnym dzieci\nleczeniem możliwie bez stosowania aparatów zewnątrzustnych oraz bez usuwania zębów stałych\nleczeniem z użyciem aparatów niewymagających współpracy pacjenta\nleczeniem nakładkami Invisalign\nbezoperacyjnym leczeniem tyłozgryzów u pacjentów dorosłych\nłączonym leczeniem ortodontyczno-chirurgicznym\nleczeniem aparatami typu Beneslider, które często pozwalają uniknąć usuwania zębów stałych lub operacji\nortodoncją cyfrową - wykorzystuje w swojej pracy skaner wewnątrzustny iTero\nStale podnosi swoje kwalifikacje uczestnicząc w kongresach, sympozjach i kursach zarówno w Polsce jak i za granicą, jest członkiem Światowego Towarzystwa Ortodontycznego, Europejskiego Towarzystwa Ortodontycznego i Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego.\nSpecjalista chirurg szczękowo-twarzowy\nAbsolwent Wydziału Lekarski Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Oddziały Stomatologii.\nJest lekarzem medycyny i lekarzem dentystą.\nW SoftDent zajmuje się leczeniem implantologicznym, resekcjami wierzchołków korzeni, podnoszeniem dna zatoki, ekstrakcjami oraz innymi zabiegami z zakresu chirurgii stomatologicznej.\nObecnie w trakcie szkolenia specjalizacyjnego z Neurochirurgii.\nAbsolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z 2013 r.\nZajmuje się stomatologią zachowawczą oraz stomatologią dziecięcą. Otwarta, uśmiechnięta, stawiająca dobro pacjenta na pierwszym miejscu. Do każdego pacjenta podchodzi indywidualnie, przeprowadzając szczegółowe badanie zawsze stara się znaleźć przyczynę problemu, tak żeby jak najlepiej pomóc pacjentowi.\nul. Pruszkowska 29 lok. 3\n+48 515 088 17322 895 20 70\npon-pt: 8 - 20\n© softdent.waw.pl - Wszelkie prawa zastrzeżone


Iskandery w Kaliningradzie. Macierewicz odpowiada - 08.10.2016, Sputnik Polska\nMinister obrony narodowej Polski Antoni Macierewicz skomentował doniesienia o rakietach balistycznych Iskander-M w obwodzie kaliningradzkim. 08.10.2016, Sputnik Polska\nZdziwienie Macierewicza, a czego sie on spodziewac?\nJuż Rosja wejdzie do tej Polski i zrobi porządek.Czekam na to.\npolska, rosja, obwód kaliningradzki, antoni macierewicz, iskander\n© Sputnik . Alexey Danichev / Idź do banku zdjęćIskander-M\n8 Października 2016, 16:084\n8 Października 2016, 16:306


Taki jest świat: 02/01/2012 - 03/01/2012\nPremiera "Szósty" Agnieszki Lingas - Łoniewskiej\nJuż od dzisiaj w sprzedaży\nPatronaty medialne: Zbrodnia w Bibliotece, Dla Leydis, DużeK\nEtykiety: "Szósty", Agnieszka Lingas-Łoniewska, wyd. Replika\nJuż niedługo wiele ciekawych tytułów zawita\nna księgarskich półkach:\nWydawnictwo Zys i S-ka\nAutor: Taki jest świat o 17:47 15 komentarzy:\nOdwilż nastała, stosik obrodził i nazbierało się ciekawych lektur :)\nDan Wells "Pan Potwór", wyd. Znak Emotikon\nLeif GW Persson "Umierający detektyw", wyd. Czarna Owca\nPiotr Pochuro "Cena za honor", wyd. Bellona i ZwB\nEwa Kopsik "Układ z Panem Bogiem", wyd. Replika\nDavid Peace "1980", wyd. Prószyński i S-ka i Matras\nVal McDermind "Ostatnie kuszenie", wyd. Prószyński i S-ka\nAutor: Taki jest świat o 19:18 15 komentarzy:\nEtykiety: stosik poniedziałkowy - lutowy\nAutor: Taki jest świat o 13:29 21 komentarzy:\nStosik wtorkowo-sensacyjny i zaproszenie\nWalentynki walentynkami, ale dobra sensacja jest dobra,\nniezależnie od daty w kalendarzu ;)\nWespół zespół Pani Listonosz i z kurierem doręczyli poniższy stosik\nDaniel Silva "Sprawa Rembrandta", wyd. Muza, Zbrodnia w Bibliotece\nArne Dahl "Europa blues", wyd. Muza\nAke Edwardson "Niech to się nigdy nie kończy", wyd. Czarna Owca\nBernhard Jauman "Żmije z Montesecco", wyd. Videograf II\nMarta Bilewicz "Zdążyć przed świtem", wyd. Novae Res\nJagoda Wochlik "Milczące słowa", wyd. Novae res\nAutor: Taki jest świat o 17:55 19 komentarzy:\nEtykiety: stosik wtorkowo-sensacyjny\nPolska literatura nie odbiega od tej zagranicznej, nie zawsze ma książki rodzimych autorów mają taką samą promocję jak ich zagraniczni odpowiednicy. Wyznacznikiem dobrego twórcy przecież nie jest jego obywatelstwo czy kraj zamieszkania, a talent - nasi twórcy też mają go tylko często giną pośród wielu nazwisk i tytułów. Dlatego każda informacja na ich temat warta jest rozpowszechniania.\nOto nowe strony, zapraszam do ich odwiedzenia:\nWymiana z Miłością w tle\nAutor: Taki jest świat o 10:19 17 komentarzy:\nEtykiety: Wymiana z Miłością w tle\nZima nadal trzyma Nas w lodowatych objęciach,\nale czasem do czegoś się przydaje ;)\nKażda pora roku ma swój urok, wiosna ze swoją eksplozją zieleni daje nowy impuls do działania, lato wiadomo - wakacje i mniej lub bardziej słodkie lenistwo, polska złota jesień i łagodne przejście z morderczych upałów do białego tła, no i zima z śniegową pierzynką ... Tak jeszcze niedawno można było scharakteryzować trzysta ...\nZapraszam do przeczytania całości "tutaj"\nAutor: Taki jest świat o 17:46 Brak komentarzy:\nEtykiety: lifestylemagazine.pl, zima zła?\nStosik na arktyczne mrozy ;)\nZa oknem nadal arktyczne mrozy, które jakoś nie chcą odejść.\nCodziennie walka z kolejnymi warstwami ubrań jest\njuż "trochę" denerwująca,\nale Pani Listonosz niestraszna minusowa temperatura\ni dzielnie doręcza przesyłki z książkami :)\nMonika Szwaja "Matka wszystkich lalek",\nPaweł Jaszczuk "Marionetki",\nwyd. Prószyński i S-ka i portal Zbrodnia w Bibliotece\nRoxanne St. Claire "Sądzeni za namiętność",\nJacek Krakowski "Zły sen",\nwyd. Pi i Portal Zbrodnia w Bibliotece\nCaroline Graham " Zawiść nieznajomego",\nwyd. GWP i portal Zbrodnia w Bibliotece\nMarcin Szczygielski "Poczet królowych polskich",\nwyd. Latarnik i Duże Ka\nPaweł Pollak "Mól i rdza" ,\nAlyxandra Harvey "Córka medium",\nAutor: Taki jest świat o 17:41 32 komentarze:\nEtykiety: stosik lutowy\n"Szósty" Agnieszki Lingas-Łoniewskiej\n"Szósty" Agnieszki Lingas - Łoniewskiej\nwydany nakładem wydawnictwa Replika\njuż od 28 lutego w sprzedaży\nAutor: Taki jest świat o 09:58 8 komentarzy:\nEtykiety: "Szósty", Agnieszka Lingas - Łoniewska, wyd. Replika


Spotkanie na szczycie – Discover Unknown\nPosted on 23/07/2009 23/07/2009 by JAZWIECKI Family\nPrzez jednych kochany, przez innych znienawidzony… norweski sędzia piłkarski Tom Henning Øvrebø. Spotkaliśmy Toma na lotnisku w Genewie i nie mogliśmy odmówić sobie krótkiej pogawędki. Wspomnieliśmy mecz Chelsea – Barcelona, gdzie Tom świętował z nami awans Barcy do finału Ligi Mistrzów, rozmawialiśmy o polakach w Norwegii i zaznaczył, że to najlepsi pracownicy z jakimi współpracował – solidni, sumienni i bardzo pracowici oraz serdeczni. Rozmawialiśmy o Porsgrunn i Oslo, gdzie my byliśmy, a Tom zna okolice.\nFajny facet, bardzo serdeczny i do tej pory nie rozumiem dlaczego Michael „szczęka” Ballack tak na niego krzyczał na Stanford Bridge 🙂\nA tutaj bio i mini opis kariery Tom Henning Øvrebø:\nTom Henning Øvrebø (ur. 26 czerwca 1966 w Oslo) – norweski piłkarski sędzia międzynarodowy, z zawodu psycholog. Od 20 września 1992 roku Øvrebø sędziuje mecze w pierwszej lidze norweskiej, prowadził już ponad 205 meczów w Tippeligaen. W 1994 roku zdobył licencję międzynarodową. Sędziował mecze w finale Pucharu Norwegii oraz mecze Ligi Mistrzów i Pucharu UEFA. Tom Henning Øvrebø prowadził między innymi mecz Schalke-Wisła (1:4) w Pucharze UEFA, Valencia-Legia (6:1) 30 października 2001, towarzyski mecz Polska-Włochy 12 listopada 2003. Był także sędzią głównym w meczu EURO 2008 między Polską a Niemcami, który odbył się 8 czerwca 2008 w Klagenfurcie.Prowadził także półfinałowy mecz Ligii Mistrzów w 2009 roku Chelsea – Barcelona.\nZamieszczone w Famous, People, SportOtagowane chelsea vs barcelona, EURO 2008 Group B Germany vs Poland, fifa, piłkarski, sędzia, sędziowie, Tom Henning Øvrebø, uefa\nPoprzedni wpis visitchelsea.com\nNastępny wpis ESTA NOCHE – BARCELONA!!!\n2 myśli w temacie “Spotkanie na szczycie”\nMiko13\t 23/07/20095:14 pm\t Odpowiedz\nMoj ulubiony sedzia, mam nadzieje, ze w tym sezonie dobije Real w Lidze Mistrzow !!!\njazwiecki\t 24/07/20091:34 pm\t Odpowiedz\nreal nic nie zrobi w lidze europejskiej! zobaczysz miki!