View of 0206 Publiczna komemoracja, nowoczesna tożsamość narodowa i kryzys klasycyzmu – przypadek „wskrzeszonej” Polski na początku XIX wieku | RIHA Journal\nRIHA Journal 0206 | 30 March 2019\nPubliczna komemoracja, nowoczesna tożsamość narodowa i kryzys klasycyzmu – przypadek „wskrzeszonej” Polski na początku XIX wieku\n(For English version, see RIHA Journal 0207 / Wersja angielska zob. RIHA Journal 0207)\nLata 1815-1830 są ważnym okresem w dziejach Polaków jako nowoczesnej wspólnoty narodowej. Tradycyjny sposób myślenia o Polakach jako narodzie szlacheckim ustępował wówczas jego bardziej demokratycznej wizji. Tej przemianie społeczno-politycznej towarzyszył rozwój klasycyzmu w sztukach pięknych. Klasyczna forma, uznawana za idealną w kręgu akademików i arystokratycznych "lubowników" sztuki, okazywała się jednak zbyt hermetyczna w przypadku takich nowoczesnych przedsięwzięć artystycznych, jak pomniki publiczne ku czci masowych bohaterów. Artykuł skupia się na przypadkach pomników Józefa Poniatowskiego w Warszawie i Tadeusza Kościuszki w Krakowie.\nPomnik Tadeusza Kościuszki w Krakowie\n Lata 1815-1830 stanowią szczególny okres w dziejach Polaków. Wraz z upadkiem Rzeczypospolitej Szlacheckiej pod koniec poprzedniego stulecia w wyniku rozbiorów, tradycyjny model wspólnoty narodowej ograniczającej się do szlachty jako jedynej grupy społecznej dysponującej prawami politycznymi, został w pełni skompromitowany. Niezbyt popularne projekty nadania ograniczonych praw obywatelskich nie-szlachcie, krótkotrwale wprowadzone w życie przez reformy Sejmu Wielkiego z lat 1788-1792, okazały się historyczną koniecznością w sytuacji odrodzenia przez Napoleona w roku 1807 okrojonego terytorialnie państwa polskiego pod postacią Księstwa Warszawskiego. Zrównanie ogółu mieszkańców wobec prawa, jak i uwzględnienie znacznej części mieszczan jako pełnoprawnych uczestników życia politycznego (korzystających zarówno z biernego jak i czynnego prawa wyborczego) służyło budowaniu nowoczesnego poczucia wspólnoty narodowej, od którego zależał trwały byt państwowy1. Ten ostatni okazał się co prawda dość kruchy, gdyż napoleońska Polska upadła wraz z imperium Napoleona.\n Tym niemniej, nietradycyjnie demokratyczny sposób myślenia o polskiej wspólnocie narodowej został utrzymany w mocy w kolejnej namiastce państwa polskiego, które zostało "wskrzeszone" w roku 1815 pod postacią konstytucyjnego Królestwa Polskiego (potocznie zwanego Królestwem Kongresowym). Powstało ono na mocy postanowień Kongresu Wiedeńskiego, z woli pogromcy Napoleona i okupanta Księstwa Warszawskiego, cesarza rosyjskiego Aleksandra I, który został jego władcą z tytułem króla polskiego2. Równocześnie, napoleońskie prawodawstwo stało się podstawą dla relatywnie demokratycznego (z ówczesnego punktu widzenia) życia politycznego w Wolnym Mieście Krakowie (Rzeczypospolitej Krakowskiej), innym państwowym tworze Kongresu Wiedeńskiego, powstałym na dawnym terytorium Księstwa Warszawskiego3. Jakkolwiek oba wspomniane byty polityczne okazały się jedynie krótkimi epizodami (Królestwo Polskie istniało w latach 1815-1830, formalnie do 1832, zaś Wolne Miasto Kraków – w latach 1815-1846) w ponadstuletnich dziejach polskich dążeń niepodległościowych, znajdujących swój finał po I wojnie światowej, to stanowiły one ważne i przełomowe doświadczenie w zakresie wypracowywania rodzimej drogi społeczno-politycznej modernizacji i oswajania się z jej postępami.\n Wspomniane powyżej przemiany społeczno-polityczne, które były charakterystyczne zarówno dla Królestwa Polskiego jak i Wolnego Miasta Krakowa, i polegały na podważeniu tradycyjnej identyfikacji polskości ze szlacheckością, znamiennie skorelowały się z fundamentalnymi przemianami w dotychczasowej kulturze artystycznej na tym obszarze – w szczególności w Warszawie jako największym ośrodku miejskim, a w mniejszym stopniu w Krakowie. Demokratyzacji społecznej odpowiadały bowiem takie nowoczesne zjawiska jak państwowa instytucjonalizacja edukacji artystycznej, wystawy publiczne, komercjalizacja twórczości, krytyka prasowa, jak i ogólny rozwój publicznego dyskursu o sztuce jako tej dziedzinie kultury, która nie dotyczyła jedynie arystokratycznych mecenasów, ale stawała się przedmiotem bardziej powszechnej uwagi4. Jak pisał niegdyś Stefan Kozakiewicz, badacz dziewiętnastowiecznego malarstwa polskiego, właśnie w tym czasie "kultura przestaje być przywilejem najbogatszych i własnością dworską: ogarnia szersze warstwy miejskiej inteligencji mieszczańsko-szlacheckiej"5. Tym przemianom towarzyszył rozwój klasycyzmu jako formy wizualnego wyrazu preferowanej przez przedstawicieli społeczno-politycznej elity. Ten odwołujący się do "naturalnych" zasad idiom artystyczny, stanowiący wyraz idei hierarchicznego porządku, najwidoczniej najbardziej odpowiadał tym, którzy stali najwyżej w hierarchii tego demokratyzującego się społeczeństwa i mogli wykorzystywać sztukę jako narzędzie kontroli zmieniającego się świata.\n Połączenie rozwoju społeczno-politycznego i artystycznego w sposób szczególny przejawiało się w ówczesnych publicznych przedsięwzięciach komemoracyjnych, które same w sobie stanowiły charakterystyczny produkt nowoczesności. Odwoływały się one do artystycznych środków wyrazu w celu budowania i ukierunkowywania przez elitę zbiorowej tożsamości pozornie "wskrzeszonych" w swojej państwowości Polaków (poprzez wyróżnianie wybranych wybitych postaci bądź wydarzeń)6. Artystyczna forma posągów bądź struktur architektonicznych podkreślała wagę tego typu trwałych interwencji w przestrzeni publicznej, jak i zarazem stanowiła – zgodnie z założeniem, że piękno formalne jest nierozerwalnie powiązane z pięknem moralnym – swego rodzaju czynnik legitymizowania danej idei pomnikowej7. Komunikatywność formy była kluczowym aspektem przedsięwzięć pomnikowych, jednak osiągnięcie tego celu wymagało nowatorskich rozwiązań w przypadku monumentów adresowanych do szerokiego kręgu odbiorców. Klasyczna forma artystycznego wyrazu, uznawana za idealną w kręgu akademików i powiązanych z nimi arystokratycznych koneserów sztuki, odwołująca się do starożytnych precedensów i tym samym bazująca na humanistycznej erudycji swoich odbiorców, okazywała się w takich sytuacjach zbyt elitarną, aby wypełniać swoje zadanie. Zamiast sprzyjać upowszechnianiu moralnych ideałów, klasycyzm przyczyniał się do społecznej alienacji ideologicznego przekazu dzieł sztuki.\n Niniejszy artykuł prezentuje ten problem na przykładzie dwóch pomników z tego okresu, poświęconych pamięci jednych z pierwszych polskich masowych bohaterów narodowych, których publiczny kult był charakterystyczny dla tej epoki: posągu księcia Józefa Poniatowskiego w Warszawie oraz monumentu Tadeusza Kościuszki w Krakowie. W pierwszym przypadku klasyczna forma okazała się kontrowersyjna z punktu widzenia zdemokratyzowanego kręgu odbiorców, natomiast w drugim przypadku została z góry odrzucona. Alternatywą w tych przypadkach były aklasyczne rozwiązania formalne, polegające albo na wiernym odtworzeniu współczesnego i "narodowego" stroju upamiętnianego zamiast jego antykizowania, albo na odwołaniu się do lokalnej, a nie klasycznej tradycji upamiętniania. Obie sytuacje – wybór formy oddającej bliską ogółowi "swojskość" a nie zrozumiałą jedynie dla elity rzekomą uniwersalność – zdają się potwierdzać tezę o wpływie procesu demokratyzacji społecznej konsumpcji dzieł sztuki na przemiany formalne, czyli w przypadku sztuki początku XIX wieku na podważenie autorytetu klasycyzmu na rzecz romantyzmu8.\n Pomysł budowy pomnika ku czci księcia Józefa Poniatowskiego (1763-1813), dowódcy armii Księstwa Warszawskiego, który zginął w "bitwie narodów" pod Lipskiem, został wysunięty w roku 1814 przez jego krewnych, chcących "uwiecznić chwałę wodza, którego straty każdy żołnierz i współrodak opłakiwać nie przestanie"9. Ta prywatna inicjatywa, której realizacji podjął się przyjaciel zmarłego wodza, generał Stanisław Mokronowski (1761-1821), uzyskała aprobatę władz "wskrzeszonego" Królestwa Polskiego pomimo kontrowersji, jakie kult księcia Józefa mógł wywoływać. Poniatowski był wodzem Polaków w roku 1812 w walce przeciwko rosyjskiemu cesarzowi Aleksandrowi I, który w wyniku przegranej Napoleona stał się twórcą nowej namiastki polskiego państwa. Poniatowski był więc symbolem klęski, jaką Polacy ponieśli przy boku Francuzów, choć zarazem to właśnie polska determinacja w walce o własną niepodległość (a nie francuskie interesy) miała zaskarbić sobie uznanie Aleksandra i zachęcić go do częściowej odbudowy Polski pod swoim berłem. Poniatowski stawał się w ten sposób również symbolem patriotycznej gorliwości, a oddawana mu publiczna cześć legitymizowała napoleoński rozdział w dziejach narodowej walki o niepodległość. Było to szczególnie ważne z perspektywy wszystkich tych, którzy współtworząc nową Polskę pod berłem Aleksandra byli zarazem dawnymi funkcjonariuszami aparatu państwowego Księstwa Warszawskiego. Książę Józef idealnie nadawał się przy tym na nowoczesnego bohatera narodowego, bo co prawda był arystokratą i bratankiem ostatniego monarchy Rzeczypospolitej, równocześnie jednak zasłużył się jako dowódca nowoczesnej (masowej) armii10.\n Komitet budowy pomnika, któremu przewodził Mokronowski, rozpoczął publiczną składkę, która nie tylko służyła gromadzeniu pieniędzy na ten cel, ale również miała obdarzać przedsięwzięcie ogólnospołecznym wymiarem, świadcząc tym samym o popularności Poniatowskiego i powszechnym docenianiu jego bohaterstwa. Równocześnie Mokronowski zajmował się formą upamiętnienia. Dość wcześnie komitet doszedł do wniosku, że najbardziej odpowiedni będzie monumentalny posąg z wyobrażeniem księcia na koniu. Ten zamiar został po raz pierwszy publicznie przedstawiony w maju roku 1817. Generał powoływał się na konsultacje z koneserami sztuk pięknych, zaznaczając przy tym, że wciąż nie podjęto decyzji co do ubioru bohatera. Jak więc widać, była to od początku kwestia sporna. Komitet zwrócił się z prośbą o warunki i projekt posągu do "najsławniejszych w Europie kunsztmistrzów"11. W ich liczbie znajdowali się dwaj rzymscy rzeźbiarze Antonio Canova (1757-1822) i Bertel Thorvaldsen (1770-1844), oraz ich młodszy kolega z Berlina (do niedawna także mieszkający w Rzymie), Christian Daniel Rauch (1777-1857).\n Najważniejszym spośród wspomnianych koneserów był książę Stanisław Poniatowski, uznany kolekcjoner i mecenas, na stałe mieszkający w Rzymie (a raczej przypadkowo również brat stryjeczny zmarłego wodza)12. Poniatowski odpowiedział komitetowi, że w tym przypadku najwłaściwszym wzorcem jest statua Marka Aureliusza na Kapitolu. Ten najstarszy ze znanych pomników konnych, w dodatku upamiętniający jednego z najpopularniejszych rzymskich władców i wojowników, mógł się wydawać godnym punktem odniesienia dla militarnego bohatera o królewskich koneksjach. W opinii Stanisława Poniatowskiego dążenie do idealizacji jego kuzyna poprzez klasyczne odniesienia nie kłóciło się wcale z ukazaniem go we współczesnym mundurze. Wskazywał bowiem na precedens, za jaki mógł uchodzić piętnastowieczny posąg księcia Niccolò III d’Este w Ferrarze, który łączy antyczny model z wykorzystaniem nieantycznego stroju13.\n Ta ostatnia kwestia – ubiór antyczny czy współczesny – okazała się jednak na tyle kontrowersyjna, że nawet kompromisowa opinia Stanisława Poniatowskiego nie pogodziła przeciwstawnych stron w Warszawie. Kiedy bowiem 30 września 1817 roku Mokronowski publikował kolejne sprawozdanie z postępu prac, donosząc zarazem, że porównując oferty, zdecydowano się wybrać Thorvaldsena, sprawa ubioru wciąż była kwestią otwartą14. Mokronowski pisał, że sam duński mistrz doradzał "strój rzymski", choć nie odmawiał również wykonania rzeźby w stroju "narodowym", jeżeli taka będzie wola zleceniodawcy. Mokronowski zaznaczał, że stołeczni znawcy nie mogli się również porozumieć w sprawie "kształtu pomnika" i "postawy bohatera i konia", najwyraźniej mając obiekcje co do zaproponowanego przez Thorvaldsena "wystawienia księcia w momencie, w którym wojsko do boju zachęca". Będąc dalekim od rozstrzygnięcia tej kwestii, Mokronowski odwołał się do opinii uczestników składki. W odpowiedzi na jeden z listów, doradzających odrzucenie rzymskiej stylizacji, Mokronowski otwarcie pisał, że "myśl JW. Pana zgadza się z myślą większości składających się na pomnik"15.\n Wybór pomiędzy współczesnym i antycznym strojem księcia nie był jedynie problemem z dziedziny preferencji estetycznych, ale decydował o ideowej wymowie monumentu. Antyk stanowił bez wątpienia wzorzec godny naśladowania w opinii warszawskich koneserów, o czym świadczy wyjściowy dobór rzeźbiarzy: Canovy, Thorvaldsena i Raucha. Spór dotyczył jednak tego, jak daleko można się było posunąć w zakresie antykizacji wizerunku Poniatowskiego jako bohatera jednocześnie arystokratycznego i masowego. Zauważmy, że praktyka artystycznej antykizacji wizerunków współcześnie żyjących bądź niedawno zmarłych była dość rzadka na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej (nie mówiąc o samym Królestwie), i ograniczała się w zasadzie do ścisłej elity arystokratycznej16. Mowa tutaj o grupie blisko powiązanych ze sobą ludzi, dla których antyczna identyfikacja mogła być interpretowana jako narzędzie wywyższenia się ponad resztę społeczeństwa17.\n Jednym z charakterystycznych świadectw niezdecydowania Mokronowskiego w sprawie stroju było wysłanie do Thorvaldsena projektu pomnika ukazującego księcia Józefa w typowym dla niego mundurze, narysowanego przez Aleksandra Orłowskiego (il. 1). Ostatecznie jednak, pod wpływem samego Thorvaldsena, który od początku preferował kostium antyczny, komitet budowy pomnika zdecydował się na ten ostatni. Przeważył zapewne osobisty autorytet Duńczyka, a zarazem chęć wypromowania polskiego bohatera poprzez znakomite dzieło sławnego artysty, który miał najlepiej wiedzieć, jak to osiągnąć. Thorvaldsen argumentował, że celem pomnika jest unieśmiertelnienie bohatera, dlatego też posąg Poniatowskiego powinien naśladować rzeźby antyczne, w jego przekonaniu reprezentujące ponadczasowy kanon piękna18. Prace nad modelem zakończyły się jednak dopiero w roku 1828. Dotarł on do Królestwa Polskiego rok później i został zaprezentowany publicznie w Warszawie na placu Krasińskich (il. 2). O ile dotychczas ostateczna decyzja komitetu o wyborze antycznego stroju, mimo że anonsowana w prasie, nie budziła emocji, o tyle wraz z udostępnieniem gotowego posągu i wystawieniem go na osąd społeczeństwa okazało się, że dawniejsze niezdecydowanie Mokronowskiego (który zmarł w międzyczasie) miało swoje uzasadnienie. Artystyczna forma stała się bowiem przedmiotem sporu na łamach prasy, który dotyczył adekwatności akademickiego ideału do specyficznego przeznaczenia tej rzeźby jako pomnika publicznego.\n1 Aleksander Orłowski, Projekt pomnika Poniatowskiego, 1818, akwarela, 135 x 123 cm. Muzeum Narodowe, Warszawa (fot. © Małgorzata Kwiatkowska/ Muzeum Narodowe w Warszawie)\n2 Bertel Thorvaldsen, Model pomnika Poniatowskiego, 1829-1830, litografia, 21,8 x 17,2 cm. Biblioteka Narodowa, Warszawa (fot. POLONA)\n Najbardziej jaskrawym tego wyrazem była polemika na łamach tygodnika Rozmaitości Warszawskie. Jako pierwszy zabrał głos Adam Idźkowski19. Ten młody architekt w służbie rządowej i absolwent Oddziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Warszawskiego deklarował, że co prawda sama rzeźba jak i sława jej twórcy nie potrzebują obrony, lecz zdecydował się zabrać głos z powodu "nieskończonej liczby śmiesznych", a rzadko jego zdaniem "sprawiedliwych uwag". Celem jego artykułu było więc "prostowanie" wyobrażeń na temat artystycznej jakości posągu Thorvaldsena. Idźkowski stawiał się w roli nauczyciela, tłumaczącego krytycznym, a więc nieodpowiednio wyedukowanym odbiorcom dzieła Thorvaldsena ("każdy o nim sądzi wedle swojego widzimisię, a zbyt rzadko wedle pewnej znajomości sztuki"), dlaczego jest ono najlepszą formą upamiętnienia narodowego bohatera.\n Artykuł Idźkowskiego zaczynał się od zrelacjonowania rozmowy ze zdecydowanym krytykiem tej rzeźby, twierdzącym "z największą pewnością", że jest ona daleka od ideału, gdyż brakuje w niej "znamienia nowych idei" i odznacza się ona przy tym "kostiumem fałszywym" przejawiającym "starożytności niewolniczej pedantyzm". W ujęciu Idźkowskiego, zamiłowanie do nowości, sugestywnie przejawiające się we własnym ubiorze krytyka ("podług prawideł sztuki paryskiego żurnala") wiązało się w tym przypadku z pragnieniem upamiętnienia Poniatowskiego w stroju historycznym, wskazującym na jego narodowość. Tylko bowiem w ten sposób można byłoby ujrzeć w posągu Thorvaldsena "bohatera prawdziwie godnego sarmackiego plemienia". Groteskowo odmalowana osobowość tego komentatora miała przekonać czytelników o zaściankowości stojącej za tego typu antyklasycznym i narodowym fanatyzmem, która w pełnej krasie dawała o sobie znać w jego końcowym stwierdzeniu, że gdyby Thorvaldsen urodził się Polakiem, rodacy nie pozwoliliby mu tworzyć podobnych dziwactw nawet za cenę sławy, jaką dzięki nim osiągnął na świecie. Idźkowski miał na próżno przekonywać swojego rozmówcę, że "prawidła ubioru statui powinny zupełnie różnić się od ubioru żyjącej osoby", gdyż nie podlegają zmianom, a ponadczasową aktualność miał zapewniać jedynie antyczny wzorzec. Mówił mu ponadto, że naród może tylko zyskać na świetności, gdyż antykizujący pomnik będzie trwałym symbolem "szlachetności, wdzięczności i szacunku narodu dla geniuszów i zasłużonych w jego sprawie".\n Ten zarozumiały "abderyta" był przez Idźkowskiego zestawiony z drugim rozmówcą, którego zadbany i stonowany strój zapowiadał dobre wychowanie i umiarkowanie obyczajów, a co więcej, widoczne "znaki honorowe" świadczyły o "zaszczytnym poświęcaniu się […] usłudze monarchy lub społeczności" (czyli tak jak Idźkowski, który był urzędnikiem państwowym). Zachwycał się on artyzmem samej rzeźby, mogącej uchodzić za najdoskonalszy wizerunek Rzymianina. Wyrażał jednak zdziwienie, tym bardziej jako były podkomendny Poniatowskiego, dlaczego "pomnik ojczystej wdzięczności" stanowiący "pamiątkę naszego wieku, naszych obyczajów" czerpał swój wzorzec właśnie z Rzymu. Idźkowski, widząc, że jego rozmówca jest mało wykształcony w zakresie sztuki, ale odznacza się "szlachetnością" i "słusznością" pobudek swoich wątpliwości, z ochotą odpowiedział mu na to pytanie. Powtarzał i rozwijał wcześniejsze tezy, podkreślając to, że z czasem zgodny z historycznymi realiami pomnik staje się karykaturą upamiętnianej osoby, i – zamiast przyciągać – odpycha oglądających. Co więcej, Idźkowski argumentował, że od prymitywnego dokumentowania aktualnych mód szlachetniejsze jest dowodzenie przywiązania Polaków do uniwersalnego ideału sztuki, którego niedawne odkrycie miało dowodzić wyjątkowości ówczesnej epoki i wysokiego stopnia cywilizacji.\n Idźkowski zauważał bowiem, że co prawda sztuka starożytnych cieszyła się zachwytem od wieków, dopiero jednak w "naszych czasach" ludzie mieli uświadomić sobie (wspominał tutaj o Johannie Joachimie Winckelmannie), że przyczyną tego pociągu ku antykowi było wrodzone człowiekowi dążenie do natury i prawdy. U źródeł tego przebudzenia stały w jego przekonaniu demokratyczne przemiany społeczne, jak i większe poważanie dla indywidualnego talentu (przekładające się również na prestiż społeczny i status finansowy), uwalniające artystów od wpływu arystokratycznych patronów, którzy nie znali się na prawdziwym pięknie i traktowali sztukę instrumentalnie. Jak się jednak okazywało, demokratyzacja społeczna nie tylko uwalniała artystów od dyktatu możnych (co akurat w odniesieniu do Królestwa Polskiego było dużym uproszczeniem, bowiem zasobna szlachta, z której w znacznej mierze rekrutowali się znawcy sztuki, miała istotny wpływ na rozwój nowoczesnych instytucji życia artystycznego), ale również wystawiała efekty ich wolności artystycznej na krytykę zdemokratyzowanego społeczeństwa.\n W artykule Idźkowskiego nie mamy do czynienia z ostrym przeciwstawieniem pozytywnego obrazu elity z negatywnym obrazem ludu, ale z bardziej subtelnym wartościowaniem różnic w światopoglądzie uczestników nowej sfery publicznej. Znamienne, że podstawowym czynnikiem różnicowania stron tej estetycznej debaty był bowiem ich związek z państwem. Osoba identyfikująca się z aparatem władzy wypowiadała się pozytywnie o zatwierdzonej przez elitę formie, podczas gdy człowiek "prywatny" (nie z niższych warstw ludu, ale raczej z dobrze sytuowanego mieszczaństwa, które najwięcej skorzystało na demokratyzacji życia politycznego w Królestwie) wyrażał swoje obiekcje, nie mając żadnych zahamowań. Poprzez negatywną ocenę tego drugiego, Idźkowski zaprezentował się jako obrońca wspólnoty społecznej opierającej się na autorytecie (czyli hierarchii), a nie demokratycznie rozdysponowanej wolności, z której dobrodziejstw mogli korzystać dość przypadkowi ludzie, pozostający poza grupą prawdziwych obywateli – czyli w jego rozumieniu tych, którzy służyli państwu (na którego czele stała elita społeczna).\n Wywód Idźkowskiego doczekał się niedługo potem odpowiedzi ze strony anonimowego krytyka20, który co prawda przyznawał, że nie jest znawcą sztuk pięknych, uważał jednak, że ma prawo do wypowiadania się na temat formy pomnika narodowego21. Co znamienne, używał on pseudonimu Krakus, który może być odczytywany jako wyraz przywiązania do narodowej "starożytności", przeciwstawianej tej uniwersalnej, czyli klasycznej22. Polemista zarzucił Idźkowskiemu, że ów starał się narzucić opinii publicznej własny punkt widzenia, dokonując arbitralnego podziału na mądrych, czyli tych, którzy akceptują rzeźbę Thorvaldsena, oraz głupich, czyli tych, którzy chcieli widzieć "wodza polskiego" w "polskim stroju". Krakus zgadzał się, że każde dzieło sztuki utrwalające postać lub moment historyczny powinno opierać się na "niewzruszonych" zasadach, gdyż tylko w ten sposób może skutecznie przekazywać pamięć o nich następnych pokoleniom. Krytykował jednak sposób rozumienia tych zasad przez Idźkowskiego, jako że w jego przekonaniu to mimetyzm był miarą artystycznego kunsztu, nie zaś idealizacja. Jak najlepsze odwzorowanie obrazowanej rzeczywistości stanowiło w jego przekonaniu zasadę, która w szczególnym stopniu powinna przyświecać właśnie artystom podejmującym się tematów historycznych, w których tak wysoko stawiana przez Idźkowskiego "idealność" powinna być "jak najbardziej unikana". "Wyprowadzanie kunsztmistrza za obręb historii" kłóciło się w jego wizji z samą istotą historycznej tematyki: to, co jest historyczne, nie może być zarazem ponadczasowe.\n Ta teza, występująca na przekór przemądrzałym intelektualistom, stanowiła punkt wyjścia kolejnej, dotyczącej celu komemoracji publicznej. W przekonaniu Krakusa nie było niczym dziwnym, że Polacy chcieli widzieć w swoim "pomniku narodowym" cechy narodowości. Oddany zgodnie z historyczną prawdą strój księcia Poniatowskiego, stanowiący tak istotny element chronologicznej identyfikacji tego przedstawienia, był dla Krakusa wyznacznikiem specyfiki narodowej. Posąg Poniatowskiego miał być bowiem nie tylko "pomnikiem wielkości indywidualnej księcia", ale i "wierności", "ducha" i "zwyczajów Polaków na początku wieku XIXgo", z których ta wielkość czerpała swoje źródło. Krakus odnosił się przy tym krytycznie do promowanej przez Idźkowskiego idei wyróżniania Poniatowskiego na tle masy polskiego wojska poprzez jego antyczny strój. Pomnik nie powinien bowiem wyrywać zasług Poniatowskiego ze społecznego kontekstu, lecz ukazywać go jako prawdziwie narodowego bohatera, który jest przede wszystkim symbolem zbiorowego wysiłku podkomendnych.\n Opozycja klasyczno-uniwersalnego elitaryzmu i narodowo-historycznego egalitaryzmu stanowiła podstawę światopoglądowego konfliktu, który możemy zaobserwować na przykładzie tej polemiki. Dotychczasowi historycy wiązali tę dyskusję z szerszym zjawiskiem w ówczesnej kulturze ziem polskich, jakim był spór romantyków z klasykami23. Na taki kontekst wskazuje chociażby samo czasopismo, gdzie Krakus opublikował swoją odpowiedź na tekst Idźkowskiego. Była to bowiem Gazeta Polska, ściśle związana ze środowiskiem romantyków warszawskich. Wchodzenie w rolę wyraziciela opinii narodu (czyli w tym przypadku ludu) przeciwstawiającego się zamkniętym na masy elitarnym gustom stanowi zresztą zabieg charakterystyczny dla podatnych na demokratyczne ideały romantyków. Sam sposób pojmowania monumentu ku czci Poniatowskiego jako pomnika narodowego, od początku cechujący komitet budowy z Mokronowskim na czele, stanowił wyzwanie dla klasycznego paradygmatu upamiętniania. Ograniczony w swojej komunikatywności klasyczny ideał nie mógł wychodzić naprzeciw oczekiwaniom ogólnonarodowego, czyli w tamtym czasie coraz bardziej zdemokratyzowanego, odbiorcy. Ten ostatni nie identyfikował się zarówno z paradygmatem ponadczasowego piękna, jak i ze ściśle powiązaną z nim ideą uniwersalności i ponadczasowości w odniesieniu do tematów historycznych.\n Pomimo tych kontrowersji, komitet budowy pomnika zdecydował się jednak ukończyć prace nad odlewem (przesądzał o tym olbrzymi koszt wykonania modelu przez Thorvaldsena). Pomnik Poniatowskiego miał stanąć przed siedzibą rządu Królestwa Polskiego. Przeszkodą okazał się jednak wybuch powstania listopadowego w 1830 roku, motywowanego przykładami Rewolucji Lipcowej we Francji i powstania belgijskiego z tego samego roku, a skierowanego przeciwko autokratycznym zapędom władz Królestwa. Ostateczna przegrana Polaków w walce z Rosjanami uniemożliwiła odsłonięcie posągu, który stał się trofeum wojennym zwycięskiego wodza, Iwana Paskiewicza. Dopiero po I wojnie światowej, kiedy kult Poniatowskiego i Polaków w służbie Napoleona wciąż miał wielu wyznawców, posąg doczekał się oficjalnego odsłonięcia w Warszawie. Oryginalny brązowy odlew z lat 1829-1831 uległ jednak zniszczeniu w trakcie II wojny światowej. Obecnie, w stolicy Polski stoi jego kopia, która została wykonana na podstawie drugiej wersji modelu, zachowanej w Muzeum Thorvaldsena w Kopenhadze24. Dawne artystyczne kontrowersje dawno już przeminęły, a posąg Poniatowskiego, jedno z wielkich dzieł klasycyzmu, jest dziś przedmiotem uwagi nie tylko polskich historyków, o czym świadczy uwzględnienie go także w zagranicznych syntezach dotyczących dziejów europejskiej rzeźby bądź sztuki w ogólności25.\n Pomysł wystawienia pomnika Tadeuszowi Kościuszce (1746-1817), wodzowi antyrosyjskiego powstania z 1794 roku poprzedzającego ostateczną likwidację I Rzeczypospolitej, pojawił się niedługo po tym, jak nad Wisłę dotarła wieść o śmierci bohatera w Szwajcarii. Miesiąc po zgonie Kościuszki, na łamach Gazety Krakowskiej ukazał się artykuł autorstwa lokalnego obywatela Franciszka Jaczewskiego (prawnika)26. Roszcząc sobie prawo do przemawiania "w imieniu wszystkich bez wyłączni Polaków", Jaczewski stwierdzał, że nie ma na ziemiach polskich "najbiedniejszej lepianki i gdzieby imię i czyny tego sławnego męża nie były znane i najdrożej cenione, gdzieby go z najczulszym uniesieniem nie uwielbiono i nie błogosławiono i gdzieby odtąd zgonu jego z pogrążającym w smutku rozrzewnieniem nie opłakiwano". Uważał on, że nie można poprzestać na samym (nawet najwystawniejszym) pogrzebie, gdyż Kościuszko zasługiwał na publiczne upamiętnienie uwielbienia, jakim się cieszył wśród rodaków.\n Jaczewski powoływał się przy tym na warszawskie starania o budowę monumentu ku czci Poniatowskiego. W zestawieniu z "wiekopomną ofiarą" składających się na pomnik księcia Józefa, Kościuszko miał według Jaczewskiego "przynajmniej do podobnej w sercach" rodaków "niezaprzeczone prawo". Tym, co miało szczególnie mobilizować Polaków, było w jego przekonaniu pragnienie, aby uniknąć potencjalnych oskarżeń o "omieszkanie tej świętej i nader miłej dla serca Polaka powinności". Budowa pomnika ku czci Kościuszki miała bowiem dowieść światu, że dla Polaków to nie "wielkość rodu", ale osobiste zasługi są powodem, dla którego naród oddaje komuś cześć. Wspomnienie o "wysokości rodu" było odwołaniem do Poniatowskiego, który został kilka miesięcy wcześniej pochowany w krypcie królewskiej katedry na Wawelu nie tylko ze względu na zasługi, ale i również z powodu bliskiego pokrewieństwa z ostatnim królem przedrozbiorowej Polski. Kultu Kościuszki jako bohatera łączącego ogół mieszkańców ziem polskich (z jednej strony arystokrację27, a z drugiej strony lokatorów "lepianek") nie przeciwstawiono tutaj jednak kultowi Poniatowskiego, ale zaprezentowano w charakterze jego dopełnienia. Pomnik Kościuszki nie miał być konkurencją dla pomnika Poniatowskiego, ale raczej oczyszczać miał naród z zarzutu wyróżniania kogokolwiek ze względu na elitarny status.\n Inicjatywa Jaczewskiego miała charakter prywatny, a trudno powiedzieć, jaki był jej wpływ na dalszy rozwój wypadków. Stanowi ona jednak publiczne świadectwo współczesnych nastrojów, wprowadzające nas w społeczny kontekst właściwego przedsięwzięcia pomnikowego, które zostało podjęte przez władze Wolnego Miasta Krakowa w odpowiedzi na oświadczenie namiestnika Królestwa Polskiego z lutego 1818 roku28. Szef rządu "wskrzeszonego" Królestwa poruszył temat upamiętnienia Kościuszki przy okazji finansowego rozliczenia pomiędzy Królestwem a Wolnym Miastem za przewiezienie ciała bohatera do Krakowa, gdzie miał on spocząć obok Poniatowskiego na Wawelu. Rząd Królestwa uznawał, że władze i obywatele krakowscy nie tylko urządzą Kościuszce wspaniały pogrzeb, ale również wystawią godny jego wielkości pomnik29. Za tą inicjatywą krył się zapewne interes polityczny. Warszawscy ministrowie z namiestnikiem (który był weteranem powstania kościuszkowskiego) na czele mogli oczywiście darzyć Kościuszkę szczerym szacunkiem, a nawet uwielbieniem, jednak zaangażowanie władz Królestwa w działania mające na celu publiczne uczczenie jego pamięci służyło bieżącym interesom politycznym. Wszakże identyfikowanie się z zasługami popularnego naczelnika (który osobiście z rezerwą odnosił się do "wskrzeszenia" Polski z łaski Aleksandra30), legitymizowało pokongresowy reżim.\n Władze Wolnego Miasta Krakowa nie zwlekały z realizacją powierzonego im zadania. Abstrahując od wagi dobrych stosunków z Królestwem dla politycznej, kulturalnej i gospodarczej sytuacji małej republiki, równie ważna musiała być tutaj perspektywa korzyści propagandowych – skupienie uwagi ogółu Polaków na Wolnym Mieście i wyróżnienie dawnej stolicy Rzeczypospolitej. Należy pamiętać, że Kościuszko był ważny dla Wolnego Miasta Krakowa nie tylko ze względu na osobiste związki z tym miastem z czasu powstania z roku 1794, które właśnie tam się rozpoczęło. Istotne było również jego zaangażowanie na rzecz społeczno-politycznej emancypacji mas chłopskich, i włączenia ich do wspólnoty narodowej. Miało to szczególne znaczenie w przypadku Wolnego Miasta, które od początku swojego istnienia stało w awangardzie przemian społecznych dotyczących polskiej wsi, rozwijając przepisy z czasów Księstwa Warszawskiego o wolności osobistej włościan. Od 1815 roku działała tutaj specjalna komisja włościańska, która miała za zadanie zamienienie pańszczyzny na czynsz w majątkach należących do państwa i kościoła31. Zacieśnienie (nawet jeżeli stopniowe i traktowane jako proces rozłożony na lata, jeżeli nie pokolenia) więzów pomiędzy miastem a nieszlacheckimi mieszkańcami wsi stanowiło ważny cel polityki rządu Wolnego Miasta. Kult Kościuszki mógł być więc sam w sobie nośnym symbolem tej polityki i zarazem jej instrumentem, oferując wspólny ideologiczny punkt odniesienia w relacjach elity władzy z włościanami (których zaufanie również przecież należało pozyskać).\n Już 21 lutego roku 1818, prezes Senatu krakowskiego (czyli rządu Wolnego Miasta), Stanisław Wodzicki, przesłał oficjalne pismo do rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, prosząc o radę w przedmiocie projektu dla takiego pomnika32. Wodzicki podkreślał w nim, że "zamiarem pomnika tego" było "podanie potomności cnót bohatera, którymi dusza jego szczególniej obdarzona była, to jest: wielkości z skromnością połączonej". Dlatego też nie powinien on odznaczać się "świetnością i przepychem". Idea połączenia "wielkości z skromnością", mająca przyświecać projektantom, była motywowana czymś więcej niż tylko rachunkiem ekonomicznym. Wszakże to właśnie skromność należała do tych kilku cnót, które w szczególny sposób kojarzono z Kościuszką. Wspomniał o niej (a ściślej o "prostocie", towarzyszącej "męstwu, wspaniałomyślnemu poświęcaniu się, równie i charakterowi wielkości") także minister sekretarz stanu Królestwa Polskiego w piśmie skierowanym w imieniu Aleksandra do Franza Xavera Zeltnera, u którego Kościuszko spędził ostatnie lata swojego życia33. Pojawiła się nawet plotka, że szwajcarski egzekutor testamentu naczelnika nie chciał początkowo wydać jego ciała twierdząc, że tylko w Szwajcarii będzie można wyprawić mu pogrzeb "z jak największą prostotą", zgodnie z wolą zmarłego34. Skromność zmarłego bohatera miała ścisły związek z jego otwartością na wiejski lud, czyli tą grupę społeczną, której przysłowiowa "prostota" stała się przedmiotem jego szczególnej troski w czasie powstania z roku 1794.\n Nie wiadomo, kiedy Senat doszedł do wniosku, że najwłaściwszą formą wyrazu dla pomnika Kościuszki będzie kopiec, nawiązujący do pradawnych sztucznych wzniesień z okolic Krakowa – kopców Krakusa i Wandy – które według odwiecznej legendy usypano na cześć pierwszych władców tych ziem. Na obecnym etapie badań trudno to rozstrzygać, choć ta kwestia nie jest aż tak kluczowa z punktu widzenia omawianego tutaj tematu. Najważniejsze, że władze Wolnego Miasta podjęły właśnie taką decyzję i następnie konsekwentnie wprowadzały ją w życie. Już w uchwale Senatu krakowskiego z 21 lutego roku 1818 (a więc z tego samego dnia, co pismo Wodzickiego do rektora) informującej krakowian o planach budowy pomnika, padała wzmianka o kopcu Krakusa. Wspominano tam o nim jako o rodzimym przykładzie skromnego pomnika ku czci wybitnej jednostki, ale wzniesionego wysiłkiem wielu zjednoczonych w tym celu ludzi, i dlatego też tak imponująco trwałego i zarazem monumentalnego35. To najwcześniejsze znane nam skojarzenie kultu Kościuszki z podkrakowskimi kopcami, służyło jednak w tym przypadku nie tyle inspiracji formalnej, ile przede wszystkim ideowej. Dopiero później przerodziło się ono w konkretną ideę budowy nowego kopca na cześć współczesnego bohatera. Wniosek nie został jednak od razu przyjęty z entuzjazmem, gdyż z jednej strony znaleźli się tacy, którzy widzieli w sypaniu kopców obyczaj pogański, a z drugiej strony przedstawiali wyliczenia świadczące, że koszt budowy jest zbyt duży, aby mu podołać36.\n Alternatywą miał być projekt wywodzący się z tradycji klasycznej, który przedstawił członek Senatu, architekt-amator Sebastian Sierakowski, zresztą jeden z tych, którzy widzieli w formie kopca pogański przeżytek37. Przewidywał on wystawienie obelisku. Projekt miał dwie alternatywne wersje (il. 3a, 3b). Oprócz kształtu, wspólne były tylko przedstawienia na trzonie monumentu, które ukazywały na poszczególnych stronach profil Kościuszki, Orła Polskiego i Pogoń Litewską, jak również herb Wolnego Miasta Krakowa. Jeżeli chodzi o różnice, dotyczyły one płaskorzeźb w partii postumentu.\n3 Sebastian Sierakowski, Projekt pomnika Kościuszki, 1818-1820: a) wersja pierwsza, akwarela, 39,3 x 26,4 cm, b) wersja druga, akwarela, 39 x 27,9 cm. Biblioteka Jagiellońska, Kraków (fot. Biblioteka Jagiellońska)\nOpracowując alternatywne warianty, Sierakowski stawiał władze Wolnego Miasta przez wyborem, czy wolą promować kult bohatera wyłącznie narodowego, czy może narodowego i zarazem międzynarodowego. Pamiętajmy przy tym, że w obu przypadkach chodziło o polskiego odbiorcę, o czym świadczą chociażby napisy w języku polskim. To grono miało być jednak dość szerokie, obejmując nie tylko ludzi mających chociażby podstawy klasycznej edukacji, ale także szeroko rozumiany lud. Dlatego Sierakowski wolał "zaniechać wszystkich symboli i mitologicznych przystosowań", których ten ostatni "by nie rozumiał i dziwacznie mógłby je sobie tłumaczyć"38. W swoim mniemaniu opracował on więc taki projekt, który mógł być czytelny również dla tych, którzy pozostawali poza sferą klasycznych skojarzeń. Jednak wybierając obelisk jako formę pomnikowego wyrazu, projektant nie zamierzał wychodzić poza klasyczną osnowę pomnikowego komunikatu. Sierakowski chciał trafić ze swoim pomnikiem do szerokiego grona odbiorców, jednak kierował się zasadą równania w górę, a więc wykorzystywania konserwatywnych narzędzi, które uznawał za jedynie właściwe i stosowne.\n Projekt Sierakowskiego nie został zrealizowany. Władze Krakowa ostatecznie zdecydowały się bowiem na sypanie kopca, zgodnie z preferencjami prezesa Wodzickiego (il. 4). Przeważył zapewne nowy kosztorys, który przedstawiał perspektywę osiągnięcia zadowalającego rezultatu mniejszym kosztem, niż pierwotnie zakładano39. Niepodważalnym atutem kopca jako formy pomnikowej była jego trwałość i zarazem rodzimość, na co zwracał już uwagę sam Sierakowski w swoim traktacie architektonicznym z roku 1812, pisząc o "geniuszu polskim", który przed wiekami zrodził co prawda prymitywny, ale bezkonkurencyjnie trwały sposób upamiętniania40.\n4 Kopiec Kościuszki w Krakowie, po 1823, litografia, 14,8 x 21,9 cm. Biblioteka Narodowa, Warszawa (fot. POLONA)\n Jednak w kontekście pomnika Kościuszki szczególnie ważna była również kwestia ustnego podania jako źródła wiedzy o tym, dla kogo kopiec został usypany. Na szczycie chciano ustawić "bryłę porfiru, wydobytą z krajowych ponad Wisłą skał", na której miano wyryć jedynie nazwisko Kościuszki41. W przyszłości, kiedy okoliczni chłopi przejęliby współodpowiedzialność za podtrzymywanie żywej pamięci o naczelniku, ten głaz miał się stać "wiecznym […] dowodem podania okolicznego ludu" o tym, że kopiec poświęcono właśnie temu bohaterowi42. Będąc zaadresowaną do wykształconego, związanego z miastem odbiorcy, wspomniana inskrypcja miała potwierdzać w piśmie to, co przekazywano by drogą ustną, tak jak w przypadku Kopców Krakusa i Wandy43. Pod tym względem istotne znaczenie miało usytuowanie pomnika Kościuszki, które łączyło przestrzeń miejską i wiejską. Zamiast w ścisłym centrum miasta, jak planowano pierwotnie, zdecydowano się upamiętnić Kościuszkę na terenie typowo wiejskim. Równocześnie jednak ta specyficzna lokalizacja pozwalała oglądać kopiec również z miasta, a stosunkowo niewielka odległość mogła zachęcać jego mieszkańców do pieszych wycieczek obierających kopiec za swój cel.\n Chłopi od początku uczestniczyli w budowie pomnika ku czci Kościuszki. Chłopska delegacja została zaproszona do udziału w uroczystej inauguracji sypania "mogiły" (było to alternatywne określenie kopca, tradycyjnie stosowane również wobec kopców Krakusa i Wandy). Do chłopów zwracał się w okolicznościowej mowie generał Franciszek Paszkowski, dawny przyjaciel zmarłego bohatera i przewodniczący komitetu budowy kopca, traktując zgromadzonych włościan jako reprezentantów jednej z czterech podstawowych grup społeczeństwa polskiego: obok Polaków nie będących chłopami, ich żon, sióstr i córek (Polek) oraz niedorosłych synów (młodzieży). W tym ujęciu chłopi wyraźnie odstawali od tej bardziej homogenicznej, szlachecko-mieszczańskiej reszty, jednak nie zostawiano ich poza narodowym nawiasem. Podkreślając fakt, że Kościuszko szczególnie cenił włościan i "zawsze czule" przejmował się ich losem, Paszkowski wzywał ich do "dorzucania pilnego bryłek do jego mogiły". Udział chłopów w dziele upamiętnienia Kościuszki stanowił dla Paszkowskiego dowód na to, "że nic wielkiego i nic wspaniałego, nic dobroczynnego naród wykonać nie może, do czegobyście się wy najprościej i najbezkorzystniej nie przykładali"44. Sam sposób budowy kopca, prosty i niewymagający szczególnych umiejętności, pozwalający zaangażować wszystkie warstwy społeczne, mógł być w ten sposób poddany symbolizacji, stanowiąc wyraz demokratycznej ideologii, która stała u genezy idei pomnika.\n Komitet budowy kopca miał także w planach wykupienie terenu całego wzgórza, na którym wznosił się kopiec, z myślą o założeniu tam osady nazwanej na cześć Kościuszki45. Mieszkałyby w niej wybrane rodziny chłopskie, których członkowie walczyli niegdyś pod jego dowództwem w roku 1794. W ten sposób, dysponując własnymi gruntami, ci wyróżnieni chłopi staliby się najlepszymi strażnikami pomnika wystawionego ku czci tego, który dał im możliwość zasługiwania się na rzecz Polski, a zatem i polepszenia swojej życiowej doli poprzez uzyskanie tak hojnej nagrody. Osada Kościuszki stanowiłaby więc w małej skali wyobrażenie tego ideału społecznego, który Kościuszko chciał realizować w skali całego narodu, a do którego zmierzały również władze Wolnego Miasta we wdrażanej właśnie reformie stosunków wiejskich.\n O chłopach nie zapomniano także przy okazji ogólnonarodowej składki na rzecz budowy pomnika. Opublikowana przez komitet Lista imienna osób składających ofiary na pomnik Tadeusza Kościuszki z roku 1822, obejmowała 5917 pozycji, przede wszystkim darczyńców indywidualnych, choć w tym zestawieniu także uwzględniono składki zbiorowe: w samym Krakowie było ich aż 92 na 749. Stąd więc dokładna liczba osób przyczyniających się finansowo do budowy nie jest na tej podstawie możliwa do ustalenia. Można natomiast mówić o przedsięwzięciu na masową skalę, które obejmowało Wolne Miasto Kraków, Królestwo Polskie, gubernie zachodnie Cesarstwa oraz Wielkie Księstwo Poznańskie. Obok szlachty ziemiańskiej, w tym przedstawicieli jej najbogatszej elity, znaleźli się tam urzędnicy, mieszczanie, Żydzi, jak również wielu chłopów. Ci ostatni występowali pojedynczo (byli to głównie gospodarze, choć zdarzali się też parobkowie), ale i niekiedy całymi gromadami, poświęcającymi na ten cel swoje dni pańszczyzny. Pomimo prawnie usankcjonowanej wolności osobistej w Wolnym Mieście i Królestwie, całkowita niezależność w praktyce nie stanowiła raczej normy wśród tej grupy ludności. Pamiętajmy, że akcję składkową koordynowali przedstawiciele środowiska ziemiańskiego. Obok wysokich urzędników, także będących z reguły ziemianami, znajdowali się w tym gronie głównie przedstawiciele arystokracji. Abstrahując od tego, czy był to wyraz rzeczywistego przywiązania chłopów do Kościuszki, ich udział w składce należy traktować przede wszystkim jako świadectwo tego, że elitarni organizatorzy tego przedsięwzięcia chcieli mieć ich na tej liście. Tak jak przy okazji uroczystości inauguracyjnej, byli oni dopuszczeni – w ten symboliczny sposób – do kontrolowanego współuczestnictwa w narodowej wspólnocie.\n Należy w tym miejscu zaznaczyć, że nie tylko chłopskie koneksje kopca jako specyficznego typu architektonicznego były powodem, dla którego inicjatorzy i realizatorzy pomnika Kościuszki zdecydowali się na tak oryginalną formę upamiętnienia. W źródłach można znaleźć również takie argumenty, jak symbolika początku polskiej państwowości, kojarzonego z kopcami Krakusa i Wandy. Chciano ją wykorzystać w celu podkreślenia znaczenia Kościuszki jako tego, który zakończył przedrozbiorowy etap dziejów Polski46. Nie umniejsza to jednak znaczenia silnie zaznaczającego się w tym przypadku wątku chłopskiego. Forma obiektów komemoracyjnych może być wszakże motywowana kilkoma propagandowymi celami jednocześnie, które wzajemnie się dopełniają. W tym przypadku, skrajnie prosta forma pradawnego kopca pozwalała jednak nie tylko powiązać odwieczność państwa polskiego z ideą uobywatelnienia mas prostego ludu wiejskiego. Takie połączenie można byłoby osiągnąć także za pomocą klasycznych środków wyrazu. Ponad wszystko, Kopiec pozwalał włączyć chłopów do grona odbiorców tego ideowego komunikatu.\n Podsumowując, omówione tutaj przypadki spektakularnych wypowiedzi artystycznych w przestrzeni publicznej dowodzą, że klasyczny ideał nie odpowiadał specyficznej funkcji społecznej tych obiektów. Kult obu nowoczesnych bohaterów masowych, który był wyrazem zdemokratyzowanego sposobu myślenia o wspólnocie narodowej, wymagał takiej artystycznej formy wyrazu, która umożliwiałaby powszechną identyfikację z przedmiotem komemoracji. Klasycyzm jako idiom elitarny pozostawał poza horyzontami przeciętnego odbiorcy. Stąd też jako formę alienującą poddawano go kontestacji na poziomie odbioru gotowego dzieła – jak w przypadku pomnika Poniatowskiego – bądź go odrzucano już na etapie projektowania – jak w przypadku pomnika Kościuszki. W obu przypadkach alternatywą miała być forma oswojona, nie odwołująca się do erudycyjnych skojarzeń rodem z antyku, ale ukazująca bohatera w sposób realistyczny (współczesny), bądź osadzająca go w takim rodzimym kontekście historycznym, który mógł być zrozumiały dla szerokiego grona odbiorców.\nLechosław Lameński, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Lublin\nMonika Rydiger, Międzynarodowe Centrum Kultury (MCK), Kraków\n1 Na temat Księstwa Warszawskiego zob. Jarosław Czubaty, The Duchy of Warsaw, 1807-1815: A Napoleonic Outpost in Central Europe, tłum. Ursula Phillips, London 2016.\n2 Na temat Królestwa Polskiego patrz: Frank W. Thackeray, Antecedents of Revolution: Alexander I and the Polish Kingdom, 1815-1825, New York 1980; Przemiany społeczne w Królestwie Polskim, 1815-1864, red. Janina Leskiewiczowa, Witold Kula, Wrocław 1979.\n3 Na temat Wolnego Miasta Krakowa patrz: Stefan Kieniewicz, "The Free State of Cracow, 1815-1846", Slavonic and East European Review 66 (1947), 69-89.\n4 Zob.: Stefan Kozakiewicz, "Malarstwo warszawskie na tle przemian gospodarczych, społecznych i politycznych w Królestwie Polskim (1815-1830)", w: Biuletyn Historii Sztuki 14 (1952), 33-61; Stefan Kozakiewicz, "Malarstwo warszawskie w latach 1815-1850: podłoże rozwoju", w: Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie 6 (1962), 189-371, tutaj 196-261.\n5 Stefan Kozakiewicz, "Wstęp", w: Warszawskie wystawy sztuk pięknych w latach 1819-1845, Wrocław 1952, xi-xxxiv, tutaj xii.\n6 Na temat ówczesnych inicjatyw pomnikowych zob.: Mikołaj Getka-Kenig, Pomniki publiczne i dyskurs zasługi w dobie "wskrzeszonej" Polski 1807-1830, Kraków 2017.\n7 Sebastian Sierakowski, Architektura obeymująca wszelki gatunek murowania i budowania, t. 1, Kraków 1812, 218; zob. też: Getka-Kenig, Pomniki publiczne, 9-18.\n8 Zob.: Arnold Hauser, The Social History of Art, t. 3, Rococo, Classicism and Romanticism, III wydanie, London 1999, 163-164.\n9 List Adama Jerzego Czartoryskiego do Stanisława Mokronowskiego z 6 stycznia 1814, Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie, 5442, 121-122.\n10 Na temat armii Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego zob.: Czubaty, The Duchy of Warsaw, 79-94; Eligiusz Kozłowski, "Armia", w: Przemiany społeczne w Królestwie Polskim 1815-1864, Wrocław 1979, 199-229.\n11 Gazeta Warszawska z 17 V 1817, nr 39, 985.\n12 Informacje na temat treści niezachowanego listu Stanisława Poniatowskiego do Stanisława Mokronowskiego z 10 lutego 1817, w: Henryk Mościcki, Pozgonna cześć dla księcia Józefa (pogrzeb-pomniki-pieść i legenda), Warszawa 1922, 87-88. Na temat Poniatowskiego jako kolekcjonera i estety zob.: Andrea Busiri Vici, I Poniatowski e Roma, Firenze1971, 313-365.\n14 Gazeta Warszawska z 30 września 1817, nr 78 (dodatek drugi), 1950.\n15 List Gustawa Olizara do Stanisława Mokronowskiego z 2 listopada 1817 oraz odpowiedź Mokronowskiego z 22 grudnia 1817, w: Posągi i ludzie: antologia tekstów o rzeźbie polskiej 1815-1889, t. 1, cz. 1, oprac. Aleksandra Melbechowska-Luty, Piotr Szubert, Warszawa 1993, 163.\n16 Por.: Tadeusz Dobrowolski, Rzeźba neoklasyczna i romantyczna w Polsce, Wrocław 1974; Katarzyna Mikocka-Rachubowa, Rzeźba włoska w Polsce około 1770-1830, t. 1-2, Warszawa 2016.\n17 Por.: Ryszard Przybylski, Klasycyzm, czyli prawdziwy koniec Królestwa Polskiego, Warszawa 1983, 353; Anna Lewicka-Morawska, Między klasycznością a tradycjonalizmem: narodziny nowoczesnej kultury artystycznej a malarstwo polskie końca XVIII i początków XIX wieku, Warszawa 2005, 206; Janina Kamionkowa, Życie literackie w Polsce w pierwszej XIX wieku, Warszawa 1970, 11-137.\n18 Niezachowane sprawozdanie dotyczące uzasadnienia opinii Thorvaldsena z 1820, w: Mościcki, Pozgonna cześć, 104-106.\n20 Niektórzy przypisywali ten pseudonim Maurycemu Mochnackiemu: Władysław Tatarkiewicz, Dariusz Kaczmarzyk, "Klasycyzm i romantyzm w rzeźbie polskiej", w: Sztuka i Krytyka 7 (1956), 31-73, tutaj 68; Stanisław Świrko, Słowacki – poeta Warszawy, Warszawa 1961, 28; Maria Irena Kwiatkowska, "Malarstwo i rzeźba w latach 1765-1830", w: Sztuka Warszawy, red. Mariusz Karpowicz, Warszawa 1986, 232-290, tutaj 289.\n21 Gazeta Polska 331 (1829), 1425-1426; przedruk także w: Rozmaitości Warszawskie 50 (1829), 382-386.\n22 Krakus był legendarnym założycielem Krakowa, historycznej stolicy Królestwa Polskiego, z którym wiązany był pradawny kopiec na obrzeżach Krakowa (tzw. kopiec Krakusa), o którym więcej w drugiej części artykułu.\n23 Zob.: Tatarkiewicz, Kaczmarzyk, Klasycyzm i romantyzm, 68; Maria Janion, Maria Żmigrodzka, "Romantyczna legenda księcia Józefa", w: Pamiętnik literacki 68/1 (1977), 55-95, tutaj 77-78 (to samo w: Janion, Żmigrodzka, Romantyzm i historia, Gdańsk 2001 [pierwsze wydanie: 1978], 327-328); Dobrowolski, Rzeźba neoklasyczna i romantyczna, 128; Maria Irena Kwiatkowska, Rzeźbiarze warszawscy XIX wieku, Warszawa 1995, 24.\n24 Na temat historii pomnika Poniatowskiego po roku 1830 patrz: Hanna Kotkowska-Bareja, Pomnik Poniatowskiego, Warszawa 1971.\n25 Zob.: Horst W. Janson, 19th Century Sculpture, New York 1985, 71; Matthew Craske, Art in Europe 1700-1830: A History of the Visual Arts in an Era of Unprecedented Urban Economic Growth, Oxford 1997, 257-258.\n27 Zob. np.: Leon Sapieha, Wspomnienia (z lat od 1803 do 1863 r.), Lwów 1914, 5-6; Katarzyna Jedynakiewicz, Osobowość i życie codzienne Tadeusza Kościuszki, Łódź 1996, 88.\n28 Pismo Józefa Zajączka do Senatu Rządzącego Wolnego Miasta Krakowa z 9 lutego 1818, w: Pamiętnik Budowy Pomnika Tadeusza Kościuszki, Kraków 1826, n.lb. (dowód IV).\n29 List Ignacego Miączyńskiego do Senatu Rządzącego WMK z 15 lutego 1818, przedruk w: Pamiętnik Budowy, n.lb. (dowód IV).\n30 Zob.: list Kościuszki do Adama Jerzego Czartoryskiego z 13 czerwca 1815, cyt. w: [Karol Boromeusz Hoffman], Rzut oka na stan polityczny Królestwa Polskiego pod panowaniem rosyjskim przez ciąg lat piętnastu od 1815-1830, Warszawa 1831, 51-54.\n31 Wojciech Bartel, Ustrój i prawo Wolnego Miasta Krakowa 1815-1846, Kraków 1976, 20; Krzysztof Groniowski, Uwłaszczenie chłopów w Polsce. Geneza, realizacja, skutki, Warszawa 1976, 84-89.\n32 List Stanisława Wodzickiego do Walentego Litwińskiego z 21 lutego 1818, w: Pamiętnik Budowy, n.lb. (dowód nr II).\n33 List Ignacego Sobolewskiego do Franza Xavera Zeltnera z 14 grudnia 1817, w: Pamiętnik Budowy, n.lb. (dowód nr III).\n34 Mowa z powodu zejścia z tego świata wiekopomnej pamięci Tadeusza Kościuszki bywszego Naczelnika wojsk polskich w czasie żałobnego obchodu przez jednego z dawnej artylerii weteranów w Białymstoku dnia 3. maja 1818 roku miana w Warszawie, Warszawa [1818?], 10.\n35 Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Wolnego Miasta Krakowa, V-7, 195-198.\n36 Michał Rożek, Kopiec Kościuszki w Krakowie, Kraków 1981, 82; List Stanisława Wodzickiego do Marcina Badeniego z 10 czerwca 1820, Biblioteka PAN i PAU w Krakowie, 1696a, 296-296v.\n37 Por.: Zbigniew Michalczyk, Michał Stachowicz (1768-1825): krakowski malarz między barokiem a romantyzmem, t. 1, Warszawa 2011, 213-214; Rożek, Kopiec Kościuszki, 80.\n38 Cytat z rękopiśmiennego opisu projektu: Kosztorys i inne projekta architektoniczne Sebastiana Sierakowskiego, Biblioteka Jagiellońska, 1065, n.lb.\n39 List Stanisława Wodzickiego do Marcina Badeniego z 18 czerwca 1820, Biblioteka PAN i PAU w Krakowie, 1696a, 299v.\n40 S. Sierakowski, Architektura, t. 1, 217-218. Warto jednak zauważyć, że kopce nie były zjawiskiem charakterystycznym jedynie dla tej części Europy, ale powstawały – na co zresztą zwracano uwagę w okolicznościowych pismach na temat Kopca Kościuszki – w innych częściach kontynentu, w tym na terenie starożytnej Grecji. Pamiętnik budowy, 10-11. Zresztą, w tym samym czasie, co kopiec w Krakowie, powstawał również kopiec-pomnik na polu bitwy pod Waterloo, również mający odwoływać się do pradawnej formy upamiętnienia, która była charakterystyczna dla zamieszkujących te tereny starożytnych Batawów. Zob.: Marcel Watelet, "Ériger la mémoire d’un lieu: le monument de Waterloo et le ministère du Waterstaat (1816-1830)", w: Waterloo: lieu de mémoire europénne (1815-2000): histoires et controversies, red. Marcel Watelet i Pierre Couvreur, Louvain-La-Neuve 2000, 161-183.\n41 Odezwa komitetu zarządzającego budowlą mogiły Tadeusza Kościuszki do Polaków, w: Pamiętnik budowy, n. lb. (dowód IX).\n42 Pamiętnik budowy, n. lb. (dowód IX).\n43 O chłopach przechowujących pamięć o Krakusie i Wandzie dzięki kopcom w: Jan Duklan Ochocki, Pamiętniki, t. 1, Wilno 1857, 236; Franciszek Salezy Jezierski, Rzepicha matka królów, żona Piasta, między narodami sarmackiemi słowiańskiego monarchy tey części ziemi, która się nazywa Polska, Warszawa 1794, 26-28.\n44 Franciszek Paszkowski, Mowa miana przy założeniu podstawy mogiły za pomnik Tadeuszowi Kościuszce na górze Bronisławy dnia 16go Października 1820, Kraków 1820, 12.\n45 Na temat tego pomysłu patrz: Jan Gordziałkowski, "Plany założenia osady włościańskiej dla weteranów insurekcji 1794 roku (1821-1852)", w: Kraków w powstaniu kościuszkowskim: Materiały sesji naukowej odbytej 28 maja 1994, red. Jan M. Małecki, Kraków 1996, 75-92 (= Rola Krakowa w dziejach narodu, t. 14).\n46 Oświadczenie Senatu Rządzącego z 19 lipca 1820, w: Pamiętnik Budowy, n.lb. (dowód nr V).


Pomelo się zastanawia (Okładka twarda) | CDP.pl\nPomelo się zastanawia (Okładka twarda) Pomelo się zastanawia (Okładka twarda) Oferta specjalna\nZakamarki Czy małe słonie mogą zadawać wielkie pytania? Ależ oczywiście! Pomelo zastanawia się, o czym myślą mrówki, czy nadal byłby sobą, gdyby był zielony, co by było, gdyby ogród nie istniał, a przede wszystkim... czy ktoś kiedyś zadawał sobie podobne pytania.\nSłonia Pomelo spotkacie również w książkach: „Pomelo ma się dobrze pod swoim dmuchawcem”, „Pomelo jest zakochany”, „Pomelo śni” oraz „Pomelo i przeciwieństwa”. W przygotowaniu: „Pomelo i kolory”. Cechy Autor\n"Pomelo się zastanawia" wciąż czeka na pierwszą opinię.Napisz co sądzisz o tym produkcie.


eBar, Rzym - recenzje restauracji - TripAdvisor\nRestauracje w pobliżu lokalizacji: eBar\nLasagne w lokalizacji Navona/ Pantheon/ Campo de’ Fiori\nRestauracja Turecka w lokalizacji Prati\nrestauracje europejskie (lunch) w lokalizacji Ostiense\nAtrakcje w pobliżu obiektu eBar\nNr 224 wśród 10 210 Restauracje w lokalizacji Rzym\n$Włoska, Śródziemnomorska, Międzynarodowa\nVia Modena 17, 00184 Rzym, Włochy\nLokal przyjemny, obsługa także. Jedzenie nie w za dużych porcjach, więc bardziej na kolację niż na obiad. Ravioli pyszne, lasagne mogła być bardziej wyrazista. Zakończenie dobrym akcentem pysznej limonchelli do rachunku :)\nSmacznie, niedrogo i w miłej rodzinnej atmosferze z profesjonalna obsługą 😉😉😉Serdecznie POLECAM!!!\nDziękujemy, Lukasz M\nBardzo dobry bar. Polecam. Świeży makaron bardzo dobry. Przytulne miejsce. Doskonała obsługa. Można spędzić czas w zacisznym miejscu.\nProste Cafe schowany za Via Nazionale ale warto ze znalezieniem\nTo jest niesamowita kawiarenka. Obsługa była doskonała, a jedzenie bardzo tanie. Na przykład miska makaronu kosztowała 6 euro. Menu jest ograniczony wybór, ale ponieważ jest to cafe, to lepiej dla niego. Żałujemy tylko poszliśmy na ostatniej nocy, więc nie mogłem wrócić.\nUzyskaj szybką odpowiedź od pracowników i klientów obiektu eBar.\nNa wynos, Ogródek, Miejsca siedzące, Obsługa kelnerska, Alkohol, Bar, Wino i piwo, Bezpłatna sieć Wi-Fi, Dostęp dla niepełnosprawnych\nAdres: Via Modena 17, 00184 Rzym, Włochy\nNumer telefonu: +39 06 4890 7846


Kabel sterownika peugeot - tematy na elektroda.pl\nkabel sterownika peugeot\nZnaleziono około 157 wyników dla: kabel sterownika peugeot\nPodstawowa forma zapytania: kabel sterownik peugeot\nKabel do Peugeot i Citroen\nWitam ponownie 1) zwieramy ze soba linie K i L na stałe kabelkiem Pożniej zamieszcze plik z opisem błędów Super - to ja juz swego nie bede przepisywal bo nie mam wszystkiego w pliku - jak wroce to ew. uzupelnie (swoj albo ten na elektrodzie ;) hehe) A co do zwierania K i L to w niektorych...\nSamochody Elektryka i elektronika DarkSnakee 19 Lut 2013 20:54 Odpowiedzi: 31 Wyświetleń: 13799\nPeugeot 307 - sterownik dodatku do FAP.\nNie mam chwilowo kabla do peugeota ale co bym nie zrobił to cały czas jest opis obwód otwarty, klient potrzebuje auto teraz a ja nie chce wyrzucać kasy na nowy sterownik, będzie mógł zostawić auto to będę działał dalej. Puki co albo trzeba adaptacje zrobić przez PP albo ster uwalony.\nSamochody Elektryka i elektronika lukash3 31 Maj 2017 21:53 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 663\nprzebieg to 185000, jak ponownie odpale to już jest ok, oczywiście jak pochodzi chwilę i nagrzeję się do jakiejś swojej temperatury. Szukam wszelkich wskazówek, po weekendzie oddam auto do elektryka i niech poszuka, posprawdza, świece - napięcia, wszelkie kable czy nie ma nigdzie uszkodzeń przewodów...\nSamochody Elektryka i elektronika jamiro1 03 Lip 2016 22:05 Odpowiedzi: 31 Wyświetleń: 9357\nSamochody Instalacje Gazowe rodecro 25 Cze 2014 08:53 Odpowiedzi: 4 Wyświetleń: 1245\nGdzie podłączyć sterownik centralnego zamka PEUGEOT 406 '97\nWitam! Mam Peugeota 406 z 1997r. Mam zamontowany c.z. ale sterowany kluczykiem. Chcę założyć centralkę na pilota i nie wiem pod które kable (kolory) się podłączyć. Czy najlepiej zrobić to w wiązce kabli wychodzącej z drzwi kierowcy? I czy sterowanie w Peugeocie otwieraniem i zamykaniem odbywa się "minusami"...\nSamochody Zabezpieczenia s0wa 08 Lip 2007 16:40 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 5306\nSamochody Początkujący Pawel wawa 11 Lut 2016 21:36 Odpowiedzi: 22 Wyświetleń: 2832\nSamochody Elektryka i elektronika xXLUKXx 22 Gru 2015 21:03 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 4224\nSamochody Elektryka i elektronika byklitz222 16 Gru 2011 18:26 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 9500\nSamochody Elektryka i elektronika ATBCK 10 Lis 2015 09:57 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 2757\nSamochody Początkujący jedras 04 Wrz 2012 15:36 Odpowiedzi: 6 Wyświetleń: 6099\nSterownik silnika szyb Peugeot 406 D9 po 2000r.\nWitam Peugeot 406 D9 2000r Sterownik z siwą kostką 6pin. w 1 rzędzie. Nie działa sterownik. Po bezpośrednim podłączaniu do silnika silnik pracuje. Do sterownika podłączone są 4 przewody. Na pinie 3 i 4 jest stałe 12V (kabel czerwony "+" ; żółty "-" . Na pinie 1 i 6 zmiennie w zależności od podnoszenia/opuszczania...\nSamochody Elektryka i elektronika 2023168 21 Cze 2012 20:44 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 2737\nWitam wszystkich, mam problem z wentylatorem chłodnicy auto: Peugeot 307 lift 2008r 1.6 hdi 110. Nie działa mi pierwszy bieg wentylatora tzn po załączeniu klimy załancza sie odrazu drugi bieg, po podłączeniu pod lexie pokazuje błąd sterowania niskimi obrotami wentylatora P0694, gdy próbuje wymusic przez...\nSamochody Elektryka i elektronika piotrek333 24 Maj 2018 21:55 Odpowiedzi: 18 Wyświetleń: 1899\nSamochody Początkujący Ireneo 05 Lut 2011 18:54 Odpowiedzi: 1 Wyświetleń: 2388\nWitam Samochód peugeot partner 1999 rok z tyłu prawe drzwi przesuwane. Nie mogę zlokalizować sterownika CZ. W/g innych postów powinien być przy prawym tylnym nadkolu miedzy podłogami. Tam znalazłem jedynie wiązkę przewodów i dwie wtyczki. Nad radiem znajduje się oryginalny moduł do sterowania, ale...\nSamochody Zabezpieczenia krzemo 14 Sty 2012 15:37 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 7967\nSamochody Elektryka i elektronika Albus 04 Sty 2013 22:35 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 3780\nPeugeot 206 - uniwersalny sterownik zamka centralnego.\nWitam. Chciałbym podłączyć uniwersalny sterownik pod oryginalną centralkę. Jednak nie mogę dojść do tego jak to zrobić. Jakby był ktoś tak miły i pokierował którymi kablami pod co się podpiąć czy chociaż nakierował w jakiś sposób byłbym bardzo wdzięczny. Dodaję zdjęcia sterownika, jego schematu i centralki...\nSamochody Początkujący Frost160 20 Wrz 2017 18:08 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 4284\npeugeot partner I lift 2005 - gdzie podłączyć sterownik centralnego zamka\nTrzeba przerobic caly system Jeśli ma sterownik konfigurowalny to nie musi wbijać się w BSI, tnie tylko kable z siłownika drzwi kierowcy i odpowiednio łączy je z wiązką dołożonego sterownika. Zamek działa na zasadzie przerzutu masy sterującej z jednego kabla sterującego na drugi. Może też podłączyć...\nSamochody Początkujący stefan1908 09 Mar 2016 07:55 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 1791\nSamochody Instalacje Gazowe panstalin2 13 Maj 2016 10:14 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 1902\nSamochody Elektryka i elektronika sladi 05 Lut 2010 22:53 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 10280\nSzybkosciomierz Peugeot 206 błedne wskazania.\nWitam.Poprosze o podpowiedz. Jest to autko peugeot 206 2003 1.4 hdi,a mianowicie chodzi o bład z czujnika predkosci. Szybkosciomierz martwy, w liczniku niezrozumiały sygnał, a ECu to samo. Napiecia pomierzone,masa plus jest. impuls idzie do BM i sterownika silnika. nie wiecie moze jak tojest rozwaiazane...\nSamochody Elektryka i elektronika sladi 02 Lip 2010 13:27 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 2392\nPeugeot 307 HDI 1.4, pytanie o rozpiskę wtyczki ABS\nMam prośbę o specyfikację wtyczki do sterownika ABS w samochodzie Peugeot 307 kombi HDI 1.4 (bez ESP) Tam jest taka wtyczka z 4 większymi pinami na dole i 22 mniejszymi w 2 rzędach nad tymi czterema. W sumie 26 pinów. Mam problem z czujnikiem ABS (wykazuje na diagnostyce błąd połączenia z czujnikiem...\nSamochody Elektryka i elektronika zbychd 23 Paź 2010 23:13 Odpowiedzi: 6 Wyświetleń: 4943\nPeugeot Expert 1.,6 HDI 2007 brak komunikacji ze sterownikiem sil\nLexia nie komunikuje się z sterownikiem silnika .Po wejściu w BSI widać tylko dwa błędy- brak komunikacji z sterownikiem silnika i rozrusznikiem.stało się to kilkakrotnym odłączeniu klemy akumulatora przez właściciela ponieważ tracił na mocy.Bezpieczniki i instalacja sprawdzone,akumulator naładowany...\nSamochody Elektryka i elektronika artex.folwark 11 Mar 2012 19:01 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 2810\njakimś prostym programem coś tam odczytasz. Najlepszy do Peugeotów jest oryginalny program Peugeot Planet, ale to wymaga odpowiedniego kabla.\nSamochody Początkujący salowy 04 Gru 2013 18:23 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 1473\nSamochody Technika michal.moro 20 Lis 2017 09:15 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 7101\nWitam mam peugeota 306 z 94 roku i zainstalowany w nim oryginalny centralny zamek na pilota na podczerwien. Sek w tym ze pilot padl i postanowilem dokupic sterownik radiowy. Kupilem jeden z najprostszych o nazwie Micro-ster- jest ich masa na allegro. Dzis chcialem podlaczyc go wpinajac sie w kable w...\nSamochody Zabezpieczenia rokoko 28 Sie 2007 23:51 Odpowiedzi: 8 Wyświetleń: 7026\nSamochody Szukam 766630 11 Paź 2008 19:42 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 4597\npeugeot 406 1998rok centralny zamek\nWitam, Dlaczego wszyscy upieraja sie zeby rozrywac wiazki drzwi? Sterownik centralnego zamka jest pod deska rozdzielcza z prawej strony przy slupku drzwi (zlaczka 9 pinowa brazowa). Piny 8 i 5 (nry kabli 6293 i 6292) odpowiednio zamykanie i otwieranie masa. Pin 6 (kabel 6265) sygnal z pilota - zamykanie/otwieranie...\nSamochody Elektryka i elektronika 766630 24 Mar 2009 08:30 Odpowiedzi: 10 Wyświetleń: 5738\nOdpaliłem, uff Kupiłem drugi sterownik i usunąłem immo, jednak na sterownik nie dochodził prąd, do przekaźnika podwójnego też, idąc wiązką od tego przekaźnika w kierunku skrzynki z bezpiecznikami (pod maską) trafiłem na złącze koło lewej lampy, okazało się że od skrzynki to tego połączenia prąd był...\nSamochody Elektryka i elektronika Voytheek 23 Lip 2010 10:52 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 2566\nSamochody Początkujący jarku19hw 07 Sie 2014 07:21 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 2544\nPeugeot 807 2.2 HDI - silnik odpala dopiero po wielu próbach\nczyli do sprawdzenia sterownik silnika a czy mozna teraz wykluczyc immobilaizer ?? pytam poniewaz mam znajomy serwis który troche robi wszystko na okretke i ostatnio jak mialem w poporzednim samochodzie przepalony palec zaplonowy to wymienili mi kable komputer swiece i wszystko co z elektryka zwiazane...\nSamochody Mechanika marcingalkaaa 13 Lip 2015 17:53 Odpowiedzi: 8 Wyświetleń: 918\nKierunkowskazy możesz podłączyć np. do BSI: - złącze DX, pin 13, kabel czerwony - złącze SX, pin 14, kabel niebieski Podłączenie sterowania zamkiem pod "sekwencyjny" przycisk otwórz/zamknij zawsze będzie się mylić , jeżeli zapomnisz zamknąć drzwi. Inny sposób podłączenia , to: otwórz - biało/zielona...\nSamochody Początkujący pietrass 14 Sie 2016 15:54 Odpowiedzi: 9 Wyświetleń: 2211\nSamochody Elektryka i elektronika Costamsie 07 Lut 2018 19:03 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 672\nSchemat jest chyba prawidłowy i faktycznie wygląda na to, że kabel czarny 13V jest zamieniony miejscami z jednym z kabli białych. Doszedłem do tego odkręcając komputer i mierząc zwarcie pomiędzy pinami i poszczególnymi kablami. Wyszło na to, że kable dochodzące do sondy to: szary- ZE3- może ok biały-...\nSamochody Elektryka i elektronika korky 16 Paź 2018 09:27 Odpowiedzi: 6 Wyświetleń: 243\nSamochody Elektryka i elektronika dariusz1 02 Lip 2008 09:32 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 5612\nSamochody Elektryka i elektronika Waldes20 16 Gru 2011 17:25 Odpowiedzi: 0 Wyświetleń: 1957\nOk. Dziękuję. Ale kolega w tamtym temacie pisze: z centralnym poradziłem sobie prosciej sterowanie jest jednym kablem podanie masy zamkniecie przerwanie obwodu otwarcie :) a wydawalo sie takie trudne To jak użyć do realizacji takiej funkcji sterownika, który podaje tylko impulsy (0,7s),...\nSamochody Elektryka i elektronika Luc19 30 Sty 2012 22:54 Odpowiedzi: 20 Wyświetleń: 12981\nTak też zrobię, nie chcę się tylko oszukać bo np wiązka gdzieś uszkodzona.. a w kilku peugeotach już naprawiałem "kable" co prawda były to 1.4 ale model 206. Szarpałem za wiązki wszelakie i ciężko stwierdzić czy przypadek ale raz na kilka razy w okolicy sterownika , potrafił silnik zgasnąć lecz...\nSamochody Elektryka i elektronika 766630 05 Kwi 2014 19:39 Odpowiedzi: 11 Wyświetleń: 3099\nPeugeot 207 - chwilowe braki komunikacji z ecu silnka\nno to na pewno nie jest dpf, bo ten błąd powinien wyskoczyć po "jakimś czasie" od zapalenia silnika. Ale że wyskakuje po przekręceniu zapłonu to już dziwne. To tak jakby sterownik dostawał informacje że wydech jest zapchany przed uruchomieniem Pracuje w innej marce ale naprawiam disle, według mnie guciek...\nSamochody Początkujący guciek1991 08 Maj 2015 22:02 Odpowiedzi: 8 Wyświetleń: 3000\nSamochody Zabezpieczenia jaro2323 19 Kwi 2016 18:29 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 1473\nSamochody Początkujący Davidexx123 29 Maj 2016 12:43 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 1107\nSamochody Elektryka i elektronika Aga206 09 Sie 2017 08:13 Odpowiedzi: 0 Wyświetleń: 720\nWykręciłem świece robiąc test cewek przez PP widać że iskra jest, ale przy teście wtryskiwaczy cisza, Wtryskiwacze sprawdziłem wszystkie sprawne, kable sprawdzone. Sterownik odczytuje wszystkie temperatury inne testy też są pozytywne, nie chodzi wentylator na niskich obrotach, ale to wina chyba rezystora. Chyba...\nSamochody Elektryka i elektronika mruko 28 Cze 2018 13:54 Odpowiedzi: 18 Wyświetleń: 1212\nSamochody Początkujący piotrek303 19 Paź 2018 19:07 Odpowiedzi: 4 Wyświetleń: 126\nPeugeot 308SW 1.6 eHDi - Diagnostyka szyny CAN\nWitam, od dłuższego czasu borykam się z problemem sieci CAN w swoim samochodzie, Peugeot 308SW, 1.6 eHDi. Problem ten ma dwa objawy, jednym z nich jest nie działający tempomat/limiter ( komputer w trakcie jazdy pokazuje aby przekroczyć prędkość 30km/h pomimo znacznie większej prędkości). Jeździłem...\nSamochody Elektryka i elektronika deluss 19 Paź 2018 08:37 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 147\nno własnie jest taki problem, że chyba mówimy o innych zapłonach, poniewaz u mnie nie ma, zadnej cewki ani nic tylko jest taka czarna kostka z, ktorej wychodzą kable do świec a do niej wchodzi 4 pinowy wtyk w którym jeden kabel od początku jes nie podłacząny. Z tych trzech jeden jest masą. Całę te 3...\nSamochody Elektryka i elektronika matek58 28 Lip 2010 22:03 Odpowiedzi: 18 Wyświetleń: 2453\nWitam, i ja się podepnę pod temat, w sumie auta bardzo podobne. Mam fiata scudo 97r. Znalazłem w nim moduł odpowiedzialny za centralny zamek i kable podłączone do niego, niestety nie potrafię go odczepić. Pinów jest 9, kable mają takie oznaczenia: 1 B08 624 gruby różowy 2 M093 G24 gruby...\nSamochody Zabezpieczenia piguu 24 Cze 2017 14:46 Odpowiedzi: 20 Wyświetleń: 10566\nZauważyłem że na wtyczce pomarańczowej na pompie "zawór wyłaczania sekcji tłoczącej" lub "solenoid wyłączający element pompy" jest 1,93V a chyba powinno być 12V po przekręceniu zapłonu. Na wtyczce od regulatora jest 12V. Przejście na kablach jest. Chodzi o kabel zielony od tej wtyczki. Dochodzi do zaworku...\nSamochody Elektryka i elektronika gulu666 06 Paź 2012 11:48 Odpowiedzi: 4 Wyświetleń: 5964\nA ja mysle ze kolega ma pomysl sluszny. W koncu wszedzie za byle podlaczenie i odczytanie kodow bledow (jakby to byla umiejetnosc pisania programow juz skompilowanych;P) zycza sobie od 50 do 100 zl .. I nie jest tak ze mozna sie podlaczyc do puga tylko Diagiem czy podobnymi. Osobiscie bylem u elektryka...\nSamochody Elektryka i elektronika zyleta67 12 Sie 2007 20:47 Odpowiedzi: 32 Wyświetleń: 26710\npeugeot 406 jak sie rozgrzeje nie chodzi na wszyskich cylind\nWitam problem polega na tym że nie mam mozliwości sprawdzenia bo posiadam listwe na świece wraz z cewką którą sie zakłada jednoczesnie na wszystkie świece i lipa ale tzw. "fajki" miedzy listwa a swiecami są w stanie db. Pozdrawaiam Dodano po 18 Podczas gdy samochodowi braknie mocy na jednym...\nSamochody Elektryka i elektronika hcwnd 31 Sie 2014 15:22 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 2409\nPeugeot 806 autoalarm lokalizacja kabli czy ktoś wie?\nhmm nie wiem czy dobrze zrozumiałem ale próbujesz założyć sterownik zamka i szukasz konkretnych kabli . Jeśli tak to zostanie ci tylko kontrolka i szukanie sygnałów mogę ci tylko podpowiedzieć gdzie ich szukać i jak . podaj schemat urządzenia które chcesz montować\nSamochody Szukam Hans30 30 Maj 2011 14:49 Odpowiedzi: 1 Wyświetleń: 1363\nA czy przyczyną tych błędów mogą być wtryski zużyte i dla tego sterownik czepia się o wysoki sygnał prądowy wtryskiwaczy ? A jakiej pojemności miał by być ten kondensator do jakiego napięcia max. A pro po co do ukł. zapłonowego to też myślałem o tym że to on może wprowadzać zakłócenia bo+12V jest na...\nSamochody Elektryka i elektronika Bunny82 29 Lip 2011 19:12 Odpowiedzi: 15 Wyświetleń: 9621\nSamochody Elektryka i elektronika Bunny82 24 Paź 2011 17:51 Odpowiedzi: 4 Wyświetleń: 5454\nwitam mam problem z takim Peugeotem przyjechało na lawecie nie palące Po podłączeniu pod tester wywala w ECU wywala błąd iz ECU zatrzymane przez info z sensora o wypadku. Autko bez wypadkowe Robiłem crascha w sensorze lecz gdy go wepne znowu sie pojawia.Czy ktos spotkał sie z takim problemem Ewentualnie...\nSamochody Elektryka i elektronika 766630 15 Gru 2011 16:43 Odpowiedzi: 10 Wyświetleń: 5344\nA wykasowałeś te błedy po pierwszym odczycie czy tylko odczytałeś i zosatawiłeś a potem odczytałeś ponownie innym sprzętem? Może mechanikowi przeszkadzały jakies kable podczas wymiany turbiny i odłaczył na chwilę jakies wtyczki i stąd błąd P1315. P1446 to rozumiem że sterownik ci zarejestrował...\nSamochody Elektryka i elektronika 86pawel 28 Paź 2012 10:10 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 33614\nWitam! Prawdopodobnie padł sterownik silnika - nie załącza wentylatora, wszystkie przekazniki i czujniki są sprawne. Sygnały docierają do komputera ale ten pokazuje po podłączeniu kablem diagnostycznym -48 stopni. Dodatkowo problem z obrotami. Utrzymują się ok 2000. Krokowiec zmieniony. Czujnik pozycji...\nSamochody Elektryka i elektronika jokerro 19 Lut 2014 15:34 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 2082\nPeugeot 806 2.0 Benzyna 2001r. - Montaż uniwersalnego sterownika zamka\nWitam panowie, kupiłem peugeota 806 i dostałem jeden kluczyk bez sterowania centralnym zamkiem. Zakupiłem uniwersalny sterownik CarProtect BX30 i chciałbym go podłączyć do oryginalnej centralki TEXTON. Po przeanalizowaniu kabli doszedłem do takiego etapu, że znalazłem dwa kable 1. fioletowy o numerze...\nSamochody Zabezpieczenia Posw580 13 Mar 2016 20:42 Odpowiedzi: 23 Wyświetleń: 1815\nPeugeot 206 CC 1.6 16v - Nie odpala,błędy,brak parametrów,sterownik\nUsterką okazał się sterownik silnika, kupiony używany był tez uszkodzony i namieszał mi w głowie bo pokazywał te same błędy .. po założeniu kolejnego używanego auto odpaliło, teraz muszę go wyczyścić, jeśli ktoś wie proszę o podpowiedź czy trzeba odciąć linię immo po operacji i który to kabel bo wg schematu...\nSamochody Elektryka i elektronika Albus 22 Cze 2016 07:05 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 1563\nSamochody Początkujący maniek97 08 Kwi 2018 06:52 Odpowiedzi: 8 Wyświetleń: 1812\nUdało mi się rozwiązać problem. Okazało się, że był przerwany przewód +12V, podłączony do dodatkowego urządzenia znajdującego się obok sterownika Sagem. Przewód wychodził ze skrzynki z bezpiecznikami. Pod ten przewód jest podpięty kabel od instalacji gazowej. Czeka mnie trochę lutowania i muszę dokładnie...\nSamochody Mechanika waldus1410 16 Mar 2014 21:55 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 6540\nSamochody Zabezpieczenia micubussi 26 Maj 2007 14:22 Odpowiedzi: 15 Wyświetleń: 2873\nTrochę wątpię żeby to szło na silniczek.... bo na tej płytce są 3 przekaźniki.... ( 2x szyby i 1x dach-tak wywnioskowałem) A pozatym to jak "przejrzeć" te wiązki kabli ( w sumie około 40 sztuk) który idzie do czego, nie mając jakiegokolwiek schematu....:/:/:/??:(:(\nSamochody Elektryka i elektronika johny-elektronik 15 Kwi 2009 22:09 Odpowiedzi: 4 Wyświetleń: 5415\nSamochody Elektryka i elektronika 766630 16 Sie 2009 07:18 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 8113\nwitam Udał się naprawić Po sprawdzeniu sterownika okazało się że sterownik jest dobry a wentylatory dalej się nie kręcą Okazało się że kabel plusowy do przekaźnika jest przerwany\nSamochody Początkujący Dzimbo 1 08 Sty 2010 21:28 Odpowiedzi: 12 Wyświetleń: 13239\nNo raczej daje nie sprawdzałem tego 15. Jak się zabrać do tej klawiaturki czy da rade coś tam zrobić żeby poszła masa na chwilę czy to winna tego, ponieważ tak to wszystko gra , wcześniejszy właściciel ją usunął tylko nie wiadomo czy dobrze? Dodano po 4 no i dzisiaj doszedłem do jednego mianowicie...\nSamochody Elektryka i elektronika dylan1 30 Mar 2011 19:32 Odpowiedzi: 11 Wyświetleń: 3112\nTak żarówka jest sprawna.instalacja raczej dobra sprawdzałem kable idące do sterownika i do tego modułu przekażnikowego.Albo to sterownik albo immo tylko jak to sprawdzić?\nSamochody Elektryka i elektronika jezu22 13 Sie 2011 23:09 Odpowiedzi: 8 Wyświetleń: 2821\nSamochody Elektryka i elektronika marekiestera 01 Paź 2011 21:36 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 4143\nSkuterek Peugeot Speedstar2 sterowanie dozownikiem oleju\nTrafił do mnie taki z pociętą instalacją. Oryginalnie był tam zapłon bateryjny z modułem zintegrowanym z immo. Dodatkowo jest jeszcze sterownik dozownika oleju. I tu jest problem, bo nie wiem jak ma być podłączony. Do sterownika dochodzi 6 kabli. Zasilania i sterowanie samym dozownikiem mam, ale gdzie...\nSamochody Elektryka i elektronika bartek_j 09 Sty 2012 11:39 Odpowiedzi: 1 Wyświetleń: 1401\nPeugeot 407 - Immobiliser i brak możliwości podłączenia pp2000 do wielu modulów\nPropozycję kolegi wyżej pomijam bo nie odpisuje na pw, widocznie wizja jednodniowej naprawy (mieszkamy od siebie 300 km) lub odpłatne podzielenie się wiedzą w temacie spotkała się z dezaprobatą. Wracając do tematu, spędziłem już całą masę czasu sprawdzając instalacje w tym jakże cudnym samochodzie,...\nSamochody Elektryka i elektronika powergad 09 Lip 2016 15:14 Odpowiedzi: 16 Wyświetleń: 5910\npeugeot 306 2000r - luźna wiązka pod kierownicą (obok bezpieczników)\n2 przyciski, bez żadnej diody... Dokładnie taki jak ten; On jest chyba po lifcie, bo ma chromy w lampach z tyłu, klime, silnik 1.8 16v, ale nie jestem pewien. Powiedz mi po czym moge ustalić dokładną datę produkcji auta to napiszę. Pod kanapą z tyłu kiedyś szukałem tego sterownika, ale nie było...\nSamochody Elektryka i elektronika pepe150 16 Lut 2015 20:58 Odpowiedzi: 6 Wyświetleń: 2433\npeugeot 307 1.6 Pb - wentylator działa tylko na właczonej klimie\nA po co tam komputer? Jeżeli tablica pokazuje 100 stopni to znaczy że taką temperaturę widzi sterownik. I chłodzeniem klimy i chłodzeniem silnika steruje ten sam układ w sterowniku, więc jeżeli włączenie klimy powoduje załączenie wolnych obrotów wentylatora to tak samo powinno być z temp. silnika, bo...\nSamochody Elektryka i elektronika grego333 28 Lut 2017 23:08 Odpowiedzi: 14 Wyświetleń: 1893\nPeugeot 207 1,6 hdi - podłaczenie przekaznika świec żarowych\nWitam.Może ktos podpowie jak podłączyć dwa kable idace ze sterownika silnika jeden ma 4 V a drugi 12 V który idzie do pinu 8 ,a który do 3. Pozostałe wiadomo, ciężko się pomylić. Jest to 8 pinowa kwadratowa wtyczka. Ktos ją uciął. A tak w ogóle to sterownik widzi tylko brak przekażnika świec, a...\nSamochody Elektryka i elektronika arexseven 30 Lip 2015 13:49 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 1146\nElektrozawór jest zamiennikiem i jest zacięty. Nie ma możliwości jego rozebrania gdyż nie ma metalowego pierścienia na jego górze. Nowy zawór Pierburg-a to wydatek 200 zł więc do przeżycia. Niestety dwa podmieniane elektrozawory nowe plus jeden używany (podmieniony ze sprawnego auta) spowodowały że turbo...\nSamochody Początkujący adamesce 20 Lis 2015 13:13 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 1848\nW końcu weekend to będę patrzył dalej przy aucie. Dać sobie spokój w moim miasteczku to nie takie proste bo brakuje tu fachowców. Najlepiej wymienić dla nich na nowe bsm, bsi, immo, ecu i wiązki kabli. To potrafią. Ale tyle to i ja umiem. Zapewne wtedy samochód odpali ale raz że dla mnie to za drogo...\nSamochody Początkujący agneziaj 05 Gru 2015 18:44 Odpowiedzi: 12 Wyświetleń: 9324\nCiężko Ci sprawdzić wszystkie kable idące do sterownika świec bodajże jakiś NAGARES tam siedzi. Sterowanie z komputera. Sprawdź jaką temperaturę widzi sterownik silnika i trochę wiecej pokory kolego bo dzisiaj jesteś kolejnym proszącym o pomoc awanturującym się zapewne mechanikiem który nie może sobie...\nSamochody Elektryka i elektronika mario 77 09 Mar 2016 11:41 Odpowiedzi: 16 Wyświetleń: 876\nPeugeot 206 1.6 8V - Schemat podłączenia wtrysków do kme diego g3\nWitam, czy moze mi ktoś podpowiedzieć jak podłączyć wtryski benzyny z instalacją lpg kme diego g3? Do listwy wtryskiwaczy od ecu dochodzą tylko trzy kable, zielony, żółty i jeszcze jeden, a od sterownika kme wychodzi 8 kabli. Nie bardzo wiem jak to połączyć. Proszę o podpowiedź.\nSamochody Instalacje Gazowe Norbi23 12 Gru 2016 16:07 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 642\nWitam jak w tytule nie moge odpalić mojego Pedzia. Zacznę od początku. Jeżdżę nim ponad pół roku i odkąd go kupiłem co jakiś czas głównie przy odpalaniu zapalał mi się CHECK ENGINE w końcu zapalił mi się w czasie jazdy na dobre auto straciło mega na mocy, bo max mogłem jechać 80 km/h. Dojechałem...\nSamochody Początkujący WolcioxD 20 Lut 2017 22:37 Odpowiedzi: 6 Wyświetleń: 729\nSamochody Początkujący irek924 31 Maj 2017 11:22 Odpowiedzi: 4 Wyświetleń: 1200\nmiałem to samo wczoraj tylko w peżocie expert, ale też HDI okazał się zgnity szary przewód między BSM a komputerem, ktory steruje przekaźnikiem załączajacym +12V na komputer. szary przewód w środkowej wtyczce BSM (chyba pin 6), idzie do srodkowej wtyczki komputera, nie pamietam który pin, ale szary...\nSamochody Elektryka i elektronika mkkrolik 26 Lip 2017 10:16 Odpowiedzi: 15 Wyświetleń: 21345\n2002 rok. U mnie za cholerę nie dało rady znaleźć przewodu od zamykania w drzwiach. Wszystkie kable sprawdzałem kilkukrotnie na różne sposoby. W końcu przeciąłem po kolei i sprawdzałem różne kombinacje ale bez powodzenia. Działało jedynie otwieranie przy zetknięciu jasnozielonego kabelka z masą. Dopiero...\nSamochody Zabezpieczenia Megi2014 26 Lis 2018 15:20 Odpowiedzi: 43 Wyświetleń: 35148\nSamochody Elektryka i elektronika MarcinS70R 25 Paź 2018 21:28 Odpowiedzi: 10 Wyświetleń: 246\nPróbówka w rękę , kluczyk w zamek , podczas próby otwierania kluczykiem szukaj - na przewodach, może być też tak , że sterowanie otwieraniem i zamykaniem jest na tym samym kablu, tylko np. otwierasz -12v a zamykasz -6v, niektóre fordy tak mają. próbówka prawdę ci powie\nSamochody Elektryka i elektronika marek0712 09 Lis 2018 21:11 Odpowiedzi: 10 Wyświetleń: 171\nSamochody Mechanika macik1 27 Paź 2009 11:43 Odpowiedzi: 26 Wyświetleń: 13658\nSamochody Eksploatacja dharma123 17 Paź 2013 20:18 Odpowiedzi: 61 Wyświetleń: 24576\nSamochody Zabezpieczenia xwit 09 Lut 2011 12:51 Odpowiedzi: 13 Wyświetleń: 4357\nKolego, to jak to masz tam zrobioną instalację zależało od inwencji montażysty, który te zamki i alarm montował. Było to pewnie dawno temu, jako że siłowniki wyglądają już mocno złomowato. Chcesz mieć dobrze to idź do sklepu albo na giełdę i kup zestaw siłowników z wiązką a do tego sterownik na pilota....\nSamochody Początkujący Witold5 26 Kwi 2011 16:55 Odpowiedzi: 12 Wyświetleń: 3226\nWitam wszystkich. Poszukuje schematu instalacji silnika Magnetti Marelli od auta jak w temacie. Bardzo zależało by mi na schemacie lub rozpisce kostek BSM szarej zielonej i czarnej. Auto po wypadku kostki trochę zmielone i nie jestem pewien czy wszystko dobrze podłączone. Brak komunikacji ze sterownikiem...\nWitam mam problem własnie z peugeotem 206 rok 99 silnik 2.0 gti 99kW RFR ktoś robił przekładke gość chwile pojeżdził i auto nie zapala, to co zdiagnozowałem to sterownik nie podaje impulsów do uruchomienia 2 przekażników ten brązowy moduł z ttyłu kompa i co za tym idzie brak zasilania na cewke i wtryski,podejrzewam...\nSamochody Elektryka i elektronika enygma 17 Mar 2013 11:22 Odpowiedzi: 31 Wyświetleń: 12065\nSamochody Początkujący z.chojnowski 29 Kwi 2014 19:01 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 5802\nSamochody Klimatyzacje Ogrzewanie 766630 09 Kwi 2013 08:07 Odpowiedzi: 4 Wyświetleń: 2655\nPeugeot 206 1.4 16v 2005 nie odpala\nWitam mam Peugeota 206 1.4 16v 2005.Kupiłem go bo nie pali po podłączeniu kompa pokazuje ze niema komunikacji ze sterownikiem silnika. Kable posprawdzałem chyba wszystkie i są niby ok.Myślałem ze może BSI padło podstawiłem drugi zestaw i tez ten sam komunikat. Proszę o pomoc i pozdrawiam!\nSamochody Początkujący robi1214 13 Cze 2015 23:28 Odpowiedzi: 1 Wyświetleń: 561\nSamochody Początkujący xardas86 07 Lut 2017 12:42 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 1764\nSamochody Mechanika herbizet 07 Lip 2017 22:58 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 2868\nPeugeot Partner 2007: Czerwony kabel w białym złączu BSI. Masa - zamyka zamki. Rozcięcie - otwiera zamek. Sterownik powinien być ustawiony na sterowanie zamkiem elektrycznym czyli około 0.5s.\nSamochody Zabezpieczenia gemiel 11 Cze 2018 12:39 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 240\nNiestety nie mogę zamknąć tematu, już raz zamknąłem to użytkownik złożył reklamację u administratora, po prostu mam stracha że mnie admin znów ochrzani. Wczoraj zablokowałem temat, gdzie gostek nie radził sobie z rozrusznikiem w partnerze, pisał że nie wie czy elektromagnes jest sterowany masą czy plusem,...\nSamochody Elektryka i elektronika robokop 27 Sty 2011 18:18 Odpowiedzi: 34 Wyświetleń: 12974\nPEUGEOT 307 --- nie chce palić\nPod skrzynką beżpieczników jest komputer pokładowy, który odpowiada za wszystkie ww. rzeczy. Sprawdź dwa czerwone kable =12V. Jeśli napięnie jest to pozostaje programowanie sterownika oczywiście w serwisie 400zł.\nSamochody Elektryka i elektronika mazzyland 24 Lis 2005 19:24 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 2545\nsterowanie CZ peugeot 405\nNajtaniej/najszybciej dokupić sterownik radiowy (od60zł), sterowanie jest masą. Jesli działa centralny z kluczyka musisz znaleźć kable wychodzące z przełącznika w siłowniku zamka drzwi na których pojawia sie naprzemiennie masa przy zamykaniu i otwieraniu zamka. Moduł centralnego jest pod/za schowkiem...\nSamochody Elektryka i elektronika Horse5 12 Sie 2006 20:48 Odpowiedzi: 1 Wyświetleń: 961\nSamochody Elektryka i elektronika Arcuss 21 Gru 2009 09:11 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 2655\nMea Culpa! Macie racje, Koledzy. Dawno juz nie "grzebalem" w takiej (moze dlatego, ze byly pewniejsze w dzialaniu). Nie zmienia to duzo w radzie dla Piotra: jesli nie ma komunikacji ECM-BSI, to trzeba sprawdzic kable 820 i 821. Funkcja immo, mimo, ze jest oddzielny sterownik, tez tamtedy przechodzi. Pozdrawiam,...\nSamochody Elektryka i elektronika Piotr Kołtuniewicz 25 Mar 2009 23:00 Odpowiedzi: 17 Wyświetleń: 4371\nibiza ustawienie rozrządu zmywarka candy trwania impulsu zmywarka candy wirus blokujący generator bf245 schemat trójkąt podwójna gwiazda generator termoelektryczny łucznik stopka drukarka samsung ciemny wydruk ustawienia fabryczne telefonu czarny ekran zalogowaniu pralka spada pasek


Recenzje: Recenzje melas\nDlaczego taki formularzyk a nie prosta opisówka?\nChcieliśmy aby wszystkie recki miały podobną formę jednocześnie unikając przypadków gdzie cała recenzja to "Dobry tytex 5/5".\nNarzucając pewne pola do wypełnienia skłaniamy recenzujacych do bazgnięcia przynajmniej paru słów na kilka tematów.\nDo tego dochodzi punktacja, która sprawia, że łatwo możemy przefiltrować sobie słabe melasy i skupić się na tych lepszych - z opisowej- czy wideo- recki nie bylibyśmy w stanie wychwycić takich szczegółów.\nSkąd się biorą oceny końcowe w recenzjach?\nJako, że dla nas - ludzi lubiących smoczyć smaczne rzeczy - ważniejszy jest sam smak i ilość dymu od tego czy melasa ładnie pachnie i jest fajnie posiekana postanowiliśmy nie stosować standardowego systemu liczenia oceny końcowej czyli średniej ocen składowych.\nZastosowaliśmy sumę ocen ważonych tzn. każda ocena ma swoją wagę, ktróra stanowi mniej-więcej o tym jakie dany czynnik ma znaczenie.\nNie będziemy tu przytaczać dokładnych liczb bo mijało by się to z celem, ale wspomnimy tylko, że: zapach i melasa mają taką samą wagę, która jest 3 razy niższa od wagi smaku, która jest dwa razy większa od wagi odwzorowania smaku, która jest niewiele mniejsza od wagi dymu :P\nNie wspomnielismy tutaj o jeszcze jednej ocenie wliczanej w tą średnią - ocenie własnej, ponieważ ta nie ma stałej wagi.\nWaga tej oceny jest zależna od reputacji recenzenta (w przypadku recki kilku ludzi brana jest najwyższa).\nMax. brany pod uwagę w recenzjach to 3500; ludzie mogą mieć wyższą - nikt nie zabrania, ale do recek jest ona zbijana do 3500 i dalej dzielona przez 1000, więc waga oceny własnej znajduje się w przedziale 0 - 3,5.\nRecenzenci MS z racji swego stanowiska mają do recek liczone od razu 3500 nawet jeśli w sumie ich reputacja na portalu jest niższa.\nPrzy okazji - reputacja przy recenzji jest reputacją z chwili kiedy była pisana recenzja.\nCzemu tak a nie inaczej?\nŻeby uniknąć sytuacji gdzie przychodzi n00b i trzaska reckę Al Sahir - Dwa jabłka 100/100 bo oprócz tego jarał tylko jakąś jeszcze gorszą El Hennawy i to jest o niebo lepsze..


Sitplus ERGON fotel biurowy ergonomiczny MATAGO GROUP\n» Sitplus ERGON fotel biurowy ergonomiczny\nKod produktu: FFF6-7379A\nFotel ERGON jest komfortowym fotelem biurowym wyposażonych w podstawę jezdną z kółkami wykonanymi z tworzywa sztucznego o doskonale wyprofilowanym kształcie. Posiada mechanizm z funkcją anti-shock, który zapewnia, że po zwolnieniu blokady w nasze plecy nie uderzy gwałtownie oparcie oraz umożliwia swobodne odchylanie lub blokadę a także regulację wysokości w celu dostosowania wysokości siedziska do ustawienia prawidłowej postawy i optymalnej pozycji podczas pracy.\nFotel posiada regulowane podłokietniki z regulacją góra-dół, zapewniające wygodne oparcie dla rąk, regulowany zagłówek z regulacją góra-dół a także kąt nachylenia w trosce o wygodę dla naszego karku a także regulowane podparcie lędźwiowe.\nFotel tapicerowany jest pianką wtryskową\nFotel ten stworzony został dla osób ceniących sobie wygodę przy równocześnie klasycznym wyglądzie. Fotel można całkowicie przystosować do użytkownika.\nRodzaj fotela Ergonomiczny\nRodzaj mechanizmu "anti-shock"\nWykonanie siedziska Pianka wtryskowa\nWymiary fotela ERGON\npodłokietniki ERGON regulowane ; miękkie nakładki\nsiedzisko ERGON regulacja wysuwu; tapicerowane pianką wtryskową\npodstawa jezdna ERGON pięcioramienna; nylonowa\nOparcie fotela ERGON anti-shock; regulowana siła oporu, odchylenia; możliwość bujania się; regulowany zagłówek


Licur Max - kurkumina w kapsułkach 60 kapsułek | Medpak\nLicur Max - płynna micelarna kurkuma od Bio Medical Pharma\nKapsułki Licaps w preparacie zostały opracowane według innowacyjnych rozwiązań farmakologicznych aby maksymalnie przyśpieszyć proces wchłaniania substancji aktywnych do organizmu i zapewnić jak najszybsze ich działanie. Wyjątkowa powłoka kapsułki rozpuszcza się już po połknięciu, uwalniając swoją zawartość w ciągu zaledwie kilku minut. Dzięki temu mamy pewność, że maksimum substancji z suplementu Licur Max czynnych zostanie wchłonięta przez organizm. Licur Max 30 kapsułek, to mniejsza wersja preparatu.\nSolubilizat miceralny ekstraktu z kłącza ostryżu długiego\n(Curcuma longa L.) 720 mg <>\nRewelacyjny suplement, niezastąpiony przy wszelkich infekcjach typu opryszczka, przeziębienie, osłabienie. Szybko stawia na nogi. Polecam!\nFolic Acid 800 mcg with Vitamin B-12 od Now Foods to suplement diety w tabletkach zawierający kwas foliowy oraz witaminę B12 w formie cyhjanokobalaminy.\nNow Foods Aloes 10000 mg (Aloe Vera) - 100 kapsułek\nAloe Vera 10000 mg od Now Foods, to suplement diety w kapsułkach żelowych zawierający aloes zwyczajny, koncentrat z miąższu liści. Aloe Vera zawiera różnorodne składniki odżywcze, w tym witaminy, minerały, enzymy i aminokwasy. Składnik aloesu mukopolisacharydy, znane również jako glikozaminoglikany (GAG).\nGoodMood to suplement diety pomagający zachować dobry nastrój szczególnie w stanach wzmożonego smutku i słabszej kondycji psychicznej. Jego sekret polega na wykorzystaniu specjalnie wyselekcjonowanych składników, które w naturalny sposób sprzyjają dobremu samopoczuciu.


Marzenia odmierzane kilometrami w podróży - News O.pl\nMarzenia odmierzane kilometrami\nMuzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze zaprasza na otwarcie wystawy fotografii Małgorzaty Ziemskiej Marzenia odmierzane kilometrami, które odbędzie się w środę 1 lipca o godz. 17.00. Bezpośrednio po otwarciu wystawy o godz. 17.30 odbędzie się spotkanie w cyklu Z pamiętnika podróżnika, podczas którego Małgorzata Ziemska podzieli się wrażeniami z podróży po Azji.\n„Marzenia odmierzane kilometrami”, fot. Małgorzata Ziemska (źródło: materiały prasowe)\nPrezentowane zdjęcia to zapis mojej podróży po Tajlandii, Laosie, Kambodży, Indonezji, Malezji i Singapurze. Fotografie obrazują codzienne życie mieszkańców tych krajów. Są na nich domy na palach przy brzegu rzeki i targowiska pełne egzotycznych owoców i warzyw, są ulice, gdzie ścigają się kolorowe tuk-tuki i drogi, po których majestatycznie kroczą słonie, są też pejzaże uchwycone z balonu czy z podróży Mekongiem. Podzwrotnikowa dżungla, która wkrada się do wiekowych budowli i dusi je w uścisku korzeni. Zagubione wśród gór świątynie, których strzegą baśniowe potwory, mosty nad mlecznymi wodospadami, bujna, pierwotna przyroda. Soczyste, niesamowicie żywe kolory – mówi autorka fotografii, Małgorzata Ziemska.\nWystawa Małgorzaty Ziemskiej Marzenia odmierzane kilometrami ma wyjątkowy charakter ze względu na sposób w jaki powstała. Podążając za tendencjami światowego muzealnictwa, które zakładają coraz szersze i bardziej aktywne uczestnictwo zwiedzających (również tych wirtualnych) w działalności instytucji muzealnych, Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze zaprosiło Internautów do współpracy. Współudział gości polegał na wyborze fotografii, które chcieliby ujrzeć na realnej wystawie prezentowanej w MZL podczas letnich miesięcy 2015 roku. Prawie półtora miesiąca przed wernisażem, przez dwa tygodnie mogli oni głosować na najlepsze spośród niemal 80 zdjęć przedstawionych w internetowej galerii.\nZaproponowana przez Muzeum Ziemi Lubuskiej prekursorska w skali polskiego muzealnictwa akcja spotkała się z zainteresowaniem. Dowodem tego było uczestnictwo blisko 80 „kuratorów obywatelskich”, którzy oddali łącznie ponad 5400 głosów. Efekt ich wyborów był w kilku przypadkach zaskakujący zarówno dla autorki zdjęć, jak i dla kuratorki ekspozycji. Jednak decyzja głosujących online była wiążąca, zatem na prezentowanej w Muzeum wystawie zobaczyć można 35 – zdaniem internautów – najlepszych, najciekawszych, najbardziej intrygujących czy najpiękniejszych fotografii.\nMałgorzata Ziemska jest rodowitą zielonogórzanką. W czasie wolnym ucieka z miasta, by złapać oddech w górach. Od siedmiu lat z niegasnącym zapałem tańczy flamenco. Pasję podróżniczą odkryła w trakcie studiów filologicznych, podczas których wyjechała na pół roku do Francji w ramach wymiany studenckiej. Wyjazd ten pozwolił jej otworzyć się na świat. Kraj ten jest bowiem kulturowym tyglem, gdzie mimo niełatwych do pogodzenia różnic, ludzie potrafią nie tylko żyć z dnia na dzień, ale i odnaleźć własne szczęście. Ta pierwsza prawdziwa podróż nadała kierunek dalszym, nakreśliła potrzebę zmiany perspektywy, była punktem zwrotnym, który w przyszłości zaowocował kolejnymi wyprawami tak w Europie, jak i do Azji czy Ameryki Południowej.\nWystawa fotografii Małgorzaty Ziemskiej Marzenia odmierzane kilometrami\nOd 1 lipca do 23 sierpnia 2015 roku\nKurator: dr Anitta Maksymowicz\nTags Małgorzata Ziemska Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze Zielona Góra\nPoprzedni news Okno na Świat | Festiwal Kultur Świata w Gdańsku\nNastępny news Masecki gra Beethovena


Samoobrona Terytorialna | Radio Światowid\nRYCERZE WIELKIEJ WYSPY BUDZĄ SIĘ !\nAby uruchomić radio naciśnij czarny trójkąt znajdujący się w prawym górnym rogu strony.\nProgram Radia Światowid ułożony jest tak by wspierać inicjatywy działania na rzecz ochrony życia, zdrowia, zdolności do odtworzenia substancji biologicznej narodu oraz dostępu do dóbr cywilizacyjnych mieszkańców Wielkiej Wyspy.\nTo zaproszenie do współpracy przy wdrażaniu zmian politycznych, stwarzających realne szanse na stworzenie systemu obrony totalnej kraju, którego jednym z elementów będzie samoobrona terytorialna. Kształt propozycji zmian politycznych oscyluje wokół pojęcia WIR. To również zaproszenie do współtworzenia Akademii Samoobrony Terytorialnej, która to instytucja obsługiwać ma ma działanie Jednostek Samoobrony Terytorialnej.\nZ audycji Radia Światowid dowiesz się o wartościach, których ochrona powinna łączyć nas w trosce o życie, zdrowie, zdolność do odtworzenia substancji biologicznej narodu, w trosce na rzecz ochrony dostępu do dóbr cywilizacyjnych, bez względu na to czy zamach na te wartości ma charakter naturalny czy cywilizacyjny.\nDowiesz się również jakie zmiany polityczne niezbędne są by wdrożyć ideę obrony totalnej, czym jest Akademia Samoobrony Terytorialnej, czym są i jaką formę przyjąć powinny Jednostki Samoobrony Terytorialnej.\nJest to jedno wielkie wołanie o podjęcie współpracy dla ratowania życia, zdrowia, zdolności do odtworzenia substancji biologicznej narodu oraz posiadania dostępu do dóbr cywilizacyjnych.\nPoruszane kluczowe zagadnienia związane są z funkcjonowaniem Akademii Samoobrony Terytorialnej oraz Jednostek Samoobrony Terytorialnej.\nA teraz przejdźmy do konkretów. Radio Światowid reaktywowano po to by tworzyć Jednostki Samoobrony Terytorialnej. Te chronić mają życie, zdrowie, zdolność do odtworzenia substancji biologicznej narodu. Jednostki Samoobrony Terytorialnej chronić mają również nasz dostęp do dóbr cywilizacyjnych. Aby doskonalić ich kształt, edukować kadry Jednostek Samoobrony Terytorialnej powołano do życia Akademię Samoobrony Terytorialnej. Zapraszamy do współpracy.\nO tym co sprawia, że zaistniała taka konieczność, dowiecie się słuchając Radia Światowid. Nie zauważamy tego, ale wokół nas toczy się wojna. Nie jest to wojna z jaką do tej pory mieliśmy do czynienia. Jej podstawowym orężem nie są już kinetyczne środki napadu. Inne współcześnie używane są bardziej skuteczne, ponieważ nie zauważa się ich działania. A używa się owych środków napadu po to, by pozbawić nas życia, zdrowia, zdolności do odtworzenia biologicznej substancji narodu oraz dostępu do dóbr cywilizacyjnych.\nJeśli chcecie wiedzieć jaki może być los Polaków za jakieś 3 do 5 lat, zorientujcie się jak współcześnie żyją Palestyńczycy. Oczywiście nigdy do tego nie dojdzie, bowiem wokół nas budzą się Rycerze Wielkiej Wyspy. Dołączamy do nich!\nJak odróżnić wroga od przyjaciela? Po prostu zorientować się, czy ten chce pozbawić nas życia, czy też dąży do tego by życie nasze wydłużyć? Czy niszczy nasze zdrowie, czy też dba o to by było jak najlepsze? Czy wykazuje troskę o rodzinę, o naszą zdolność do zwiększenia potencjału biologicznego narodu? A może chce, by naród ten wyginął ze względu choćby na zbyt niski przyrost naturalny. Czy stwarza nam nieograniczony dostęp do dóbr cywilizacyjnych? A może ogranicza nam dostęp do wiedzy, wykształcenia, technologii, do współczesnych osiągnięć nauki i techniki?\nNie dajmy się zwieść chwilowym zachętom, dezinformacjom medialnym. Nie bądźmy jak ta żaba, która wrzucona do naczynia z wrzącą wodą natychmiast wyskakuje, ratując swoje życie, a systematycznie podgrzewana nie zauważa niebezpieczeństwa, wzrostu temperatur i ginie w męczarniach.\nNadszedł czas wielkich zmian … Dołącz do nas!