Sympatyk [Viet Thanh Nguyen] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00360 005087 12434889 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Viet Thanh Nguyen Liczba stron: 416\nISBN: 978-83-287-0397-1 Data wydania: 2016-10-12\nW powieści znajduje odbicie wiele osobistych przeżyć Nguyena. Autor, urodzony w 1971 roku w Wietnamie, w 1975 roku znalazł się w Stanach Zjednoczonych jako uchodźca, wcześniej przebywszy prawie 200 kilometrów, by z matką i bratem dostać się do najbliższego portu. Podobnie jak bohaterowie powieści, Nguyen i jego bliscy osiedlili się w Kalifornii. Tworząc postać głównego bohatera, czerpał z doświadczeń dorastającego w Ameryce uchodźcy. Komitet nagrody Pulitzera określił „Sympatyka” jako „złożoną historię imigranta, opowiedzianą gorzkim, konfesyjnym tonem człowieka o dwóch umysłach, mającego dwie ojczyzny: Wietnam i Stany Zjednoczone.'\nwww.owcazksiazka.pl Viet Thanh Nguyen: Sympatyk | Wełniaste Podejście do Literatury\nklub-aa.blogspot.com Klub A+A. Ambrose i Andrew Vysotsky: Việt Thanh Nguyễn "Sympatyk" - Pomiędzy ojczyzną a obczyzną\nclevera.blox.pl Sympatyk – Viet Thanh Nguyen\nTytuł oryginału: The Sympathizer Ilustracja i projekt okładki: Krzysztof Rychter Redakcja: Irma Iwaszko Redakcja techniczna: Karolina Bendykowska Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski Korekta: Maria Śleszyńska, Aleksandra Janecka Copyright © 2015 by Viet Thanh Nguyen All rights reserved. © for this edition by MUZA SA, Warszawa 2016 © for the Polish translation by Radosław Madejski ISBN 978-83-287-0397-1 Wydawnictwo Akurat Wydanie I Warszawa 2016 FRAGMENT\nStrzeżmy się przy słowie „katusza” zasępiać zaraz twarze. W tym właśnie wypadku jest dość do zastrzeżenia, dość do odjęcia – pozostaje nawet dość do śmiechu. F. Nietzsche, Z genealogii moralności. Pismo polemiczne tłum. Leopold Staff, Kraków 2006, s. 125\nROZDZIAŁ 1 Jestem szpiegiem, śpiochem, kretem, człowiekiem o dwóch twarzach. A także o dwóch umysłach, co chyba nie dziwi. Nie jestem jakimś osobliwym mutantem z komiksu czy horroru, choć niektórzy właśnie tak mnie traktowali. Po prostu umiem spoglądać na problem z dwóch przeciwnych stron. Czasami sobie schlebiam, uważając to za talent, zresztą chyba jedyny, jaki posiadłem, choć muszę przyznać, że nie ma się czym chwalić. Ale kiedy sobie uświadamiam, że właściwie nie potrafię patrzeć na świat w inny sposób, nie jestem pewien, czy w ogóle można to nazwać talentem. Wszakże talent jest darem, który wykorzystujemy, a nie siłą, która wykorzystuje nas. Talent, któremu ulegamy zamiast z niego korzystać, może się obrócić przeciwko nam. Ale w czasie, od którego zaczyna się ta opowieść, mój sposób postrzegania świata wydawał się raczej zaletą, a nie zagrożeniem, bo taką właśnie postać przybierają niektóre zagrożenia na pierwszy rzut oka. Moja opowieść zaczyna się w kwietniu, najokrutniejszym z miesięcy. To był miesiąc, w którym trwająca od bardzo dawna wojna straciła swój impet, jak to z wojnami bywa. To był miesiąc, który dla ludzi w tym małym zakątku świata znaczył wszystko, a dla prawie całej reszty świata nie znaczył nic. To był miesiąc, który przyniósł koniec wojny i początek… cóż, słowo „pokój” nie jest tutaj odpowiednie, prawda, mój drogi komendancie? Czekałem na ten miesiąc od pięciu lat, zamknięty w willi za murem zwieńczonym zwojami drutu kolczastego i najeżonym odłamkami szkła, które połyskiwały w słońcu. Miałem tam własny pokój, podobnie jak teraz, kiedy mam własny pokój w twoim obozie, komendancie. A raczej pojedynczą celę, nazywając rzeczy po imieniu, a zamiast gosposi, która codziennie przychodziłaby sprzątać, przydzieliłeś mi strażnika o dziecinnej twarzy, który w ogóle nie dba o porządek. Ale nie narzekam. Do spisania tych zwierzeń potrzebuję wyłącznie zacisznego kąta, w którym wcale nie musi być czysto. Wprawdzie nocą w willi generała nikt mi nie przeszkadzał, za to w dzień trudno było o chwilę spokoju. Jako jedyny z oficerów mieszkałem w jego domu, byłem jedynym kawalerem w jego sztabie i cieszyłem się pozycją najbardziej zaufanego adiutanta. Co rano, zanim odwiozłem go do położonego nieopodal biura, zasiadaliśmy razem do śniadania przy tekowym stole w jadalni i analizowaliśmy meldunki. Na drugim końcu stołu jego żona doglądała czwórki dobrze wychowanych nastolatków. Krzesło najstarszej córki, która przebywała na studiach w Ameryce, stało puste. Wprawdzie nie każdy żywił obawy, jak to wszystko się skończy, ale w zachowaniu generała dało się odczuć wyraźny niepokój. Ten szczupły mężczyzna o nienagannej prezencji był zaprawionym w bojach weteranem, który w pełni zasłużył na swoje liczne odznaczenia. Pociski i odłamki pozbawiły go trzech palców. Okaleczoną dłoń mogli zauważyć wszyscy, ale tylko rodzina i najbliżsi powiernicy wiedzieli, że nie ma dwóch palców u lewej stopy. Życie bardzo rzadko zmuszało go do wyrzeczeń, a jedynym, czego musiał sobie odmawiać, było wypicie butelki przedniego burgunda w towarzystwie przyjaciół, którzy wiedzieli, że do kieliszków z winem nie wrzuca się kostek lodu. Był epikurejczykiem i chrześcijaninem, właśnie w takiej kolejności, człowiekiem wierzącym, który pokładał ufność w dobrej kuchni i Bogu, a także w swojej żonie i dzieciach oraz we Francuzach i Amerykanach. Ci ostatni jego zdaniem mieli nam do zaoferowania dużo lepsze wzorce niż inni zagraniczni szarlatani – Karol Marks, Włodzimierz Lenin i Przewodniczący Mao – którzy opętali naszych braci z Północy, a także część tych z Południa. Nie myślcie, że kiedykolwiek czytał dzieła któregoś z tych mędrców! To było moje zadanie – jako jego adiutant i oficer wywiadu przygotowywałem dla niego streszczenia Manifestu komunistycznego albo Czerwonej książeczki, a on tylko wybierał stosowną okazję, aby popisać się znajomością wrogiej ideologii. Najbardziej upodobał sobie tytuł jednej z rozpraw Lenina, który cytował, ilekroć zachodziła potrzeba. – Panowie – mówił, stukając w blat stołu twardymi knykciami. – Co robić? Wydawało się niestosowne uświadamiać generałowi, że tak naprawdę to Nikołaj Czernyszewski jako pierwszy zadał to pytanie w tytule swojej książki. Ale kto teraz pamięta o Czernyszewskim? Liczył się Lenin, człowiek czynu, który przywłaszczył sobie te słowa. Ale gdy nadszedł ów kwiecień, najbardziej ponury z miesięcy, stojąc w obliczu tego pytania, generał, który zawsze potrafił znaleźć jakieś rozwiązanie, nie wiedział już, co robić. Zawsze pełen wiary w cywilizacyjną misję Zachodu i amerykański styl życia uległ w końcu zwątpieniu. Nagle zaczął cierpieć na bezsenność i snuł się po swojej willi, a jego pobladła twarz przybrała zielonkawy odcień, jakby zachorował na malarię. Przez kilka tygodni, odkąd w marcu załamał się nasz front na Północy, stawał z posępną miną w drzwiach mojego biura albo pokoju, w którym byłem zakwaterowany, żeby podzielić się ze mną strzępkami najnowszych wiadomości. Miałem na nie reagować, jak sobie życzył, mówiąc: „Ależ nie, panie generale!” albo: „Nie do wiary!”. Nie mogliśmy uwierzyć, że Buon Ma Thuot, słynące z plantacji kawy malownicze górskie miasteczko, w którym się wychowałem, na początku marca zostało splądrowane. Nie mogliśmy uwierzyć, że prezydent Thieu, którego imię zaczęliśmy wymawiać jak przekleństwo, z niewiadomych przyczyn nakazał odwrót naszym siłom broniącym gór. Nie mogliśmy uwierzyć, że Da Nang i Nha Trang upadły, a nasi żołnierze strzelali cywilom w plecy, kiedy uciekający tłum wdzierał się na łodzie i barki. W zaciszu swojego biura sumiennie fotografowałem te doniesienia, wiedząc, że ich widok ucieszyłby Mana, mojego łącznika. Ja również czerpałem z nich radość, gdyż zwiastowały nieuchronny upadek reżimu, ale nie mogłem nic poradzić na to, że czułem się wstrząśnięty niedolą tysięcy ginących nieszczęśników. Być może współczucie dla nich było niepoprawne z politycznego punktu widzenia, ale gdyby żyła moja matka, spotkałby ją taki sam los. Była ubogą kobietą, a ludzi ubogich nikt nie pyta, czy chcą wojny. Tych biedaków nikt nie pytał, czy chcą umierać z pragnienia, dryfując po morzu wzdłuż wybrzeża, albo czy chcą być rabowani i gwałceni przez żołnierzy, którzy mieli ich chronić. Żadna z tysięcy ofiar nawet sobie nie wyobrażała, jak przyjdzie jej zginąć, tak samo jak nam nie mieściło się w głowie, że Amerykanie, których uważaliśmy za swoich przyjaciół, dobroczyńców i obrońców, byli głusi na nasze prośby, kiedy potrzebowaliśmy więcej pieniędzy. A co byśmy zrobili z tymi pieniędzmi? Wydalibyśmy je na amunicję, paliwo i części zamienne do karabinów, samolotów i czołgów – tych samych, które dostaliśmy od nich w prezencie. Dali nam igły i strzykawki, a teraz przewrotnie wstrzymali dostawę narkotyków. Najwięcej kosztuje nas to – mawiał generał – co dostajemy za darmo. Po każdej rozmowie albo posiłku przypalałem generałowi lucky strike’a, który tlił się zapomniany w jego palcach, podczas gdy on siedział zapatrzony tępo przed siebie. Pewnego kwietniowego dnia, kiedy rozżarzony papieros wyrwał go z zadumy, a z jego ust padło jedno z tych słów, na które nie powinien sobie pozwalać przy stole w obecności rodziny, generałowa uciszyła rozchichotane dzieci i powiedziała: – Nie wydostaniemy się stąd, jeśli będziesz dłużej zwlekać. Powinieneś poprosić Claude’a o samolot. Generał udał, że tego nie słyszy. Jego żona miała trzeźwy umysł rachmistrza, nosiła się sztywno jak instruktor musztry, a jej ciało nawet po pięciu ciążach zachowało młodzieńczą figurę. Była jedną z tych kobiet, których powierzchowność sprawia, że nasi wykształceni w paryskich szkołach malarze sięgają po najbardziej pastelowe odcienie akwareli i rozprowadzają je najbardziej zamaszystymi pociągnięciami pędzla. Mówiąc krótko, była wcieleniem idealnej Wietnamki. Ten uśmiech losu napawał jej męża wdzięcznością i zarazem przerażeniem. – Myślę, że czas poprosić Claude’a o samolot – zwrócił się do mnie, rozcierając pozostałość okaleczonego palca. Dopiero kiedy przestał oglądać swój kikut, zerknąłem na generałową, która tylko nieznacznie uniosła brwi. – Słuszna decyzja, panie generale – powiedziałem. Claude był Amerykaninem i najbardziej zaufanym z naszych przyjaciół. Łączyła nas wielka zażyłość i pewnego razu przy butelce burbona wyznał mi, że w jednej szesnastej jest Murzynem. – Ach, to wyjaśnia, dlaczego masz czarne włosy, łatwo chwytasz opaleniznę i tańczysz cza-czę, jakbyś był jednym z nas – powiedziałem mocno podchmielony. – Mówią, że Beethoven też miał domieszkę czarnej krwi. – Teraz rozumiem, dlaczego nikt nie potrafi tak zaśpiewać Happy Birthday jak ty. Znaliśmy się od ponad dwudziestu lat. W 1954 roku wypatrzył mnie na barce wśród tłumu uchodźców i poznał się na moich zdolnościach. Podobno zajmował się wówczas pomocą humanitarną, a ja byłem nad wiek rozwiniętym dziewięciolatkiem i zdążyłem już całkiem nieźle opanować angielski, którego nauczył mnie jeden z pierwszych amerykańskich misjonarzy. Teraz Claude pracował w ambasadzie Stanów Zjednoczonych, gdzie rzekomo parał się promowaniem turystyki w naszym ogarniętym wojną kraju. Nietrudno się domyślić, że musiał wylewać siódme poty, mobilizując ducha amerykańskiej przedsiębiorczości, aby sprostać temu zadaniu. W rzeczywistości Claude był agentem CIA, który zaczynał swoją karierę w Wietnamie, kiedy jeszcze rządzili tu Francuzi. CIA nazywała się wtedy OSS, a Ho Chi Minh liczył na jej pomoc w walce przeciwko ówczesnym okupantom. Zacytował nawet słowa ojców założycieli Stanów Zjednoczonych, wygłaszając deklarację niepodległości naszego kraju. Wuj Ho, jak twierdzili jego przeciwnicy, mówił ludziom to, co chcieli usłyszeć, ale Claude wierzył, że przynajmniej zna oczekiwania swoich słuchaczy. Zadzwoniłem do niego z biura i poinformowałem go po angielsku, że generał stracił już całą nadzieję. Claude słabo mówił po wietnamsku, a po francusku jeszcze gorzej, za to jego angielski był doskonały. Wspominam o tym tylko dlatego, że nie o każdym z jego rodaków można powiedzieć to samo. – To już koniec – oznajmiłem i kiedy te słowa wydostały się z moich ust, dotarło do mnie wreszcie, że to wszystko dzieje się naprawdę. Myślałem, że Claude będzie protestował, próbując mnie przekonać, że na naszym niebie wkrótce zjawią się amerykańskie bombowce albo przybędzie nam na ratunek amerykańska kawaleria powietrzna, ale on oszczędził mi złudzeń. – Zobaczę, co da się zrobić – powiedział. W tle słyszałem pomruk stłumionych odgłosów. Wyobraziłem sobie pogrążoną w chaosie ambasadę, dalekopisy przegrzane od nieustannej wymiany pilnych depesz między Sajgonem i Waszyngtonem, pracujący bez wytchnienia personel i wszechobecny odór nieuchronnej klęski, z którym nie radził sobie żaden klimatyzator. Mimo nerwowej atmosfery Claude zachowywał spokój – spędził tutaj tyle czasu, że prawie się nie pocił w tropikalnym zaduchu. Wprawdzie umiał się zakradać w ciemności, ale w naszym kraju nie miał szans wtopić się w tłum. Jak na wykształconego faceta wyglądał osobliwie; miał umięśnioną sylwetkę, jakby w przeszłości trenował wioślarstwo, i wyhodował sobie całkiem pokaźny biceps. Podczas gdy nasi intelektualiści byli zazwyczaj bladymi cherlakami w grubych okularach, Claude mierzył prawie metr dziewięćdziesiąt, miał sokoli wzrok, a kiedy co rano robił dwieście pompek, żeby zachować formę, kazał młodemu Nungowi, który usługiwał mu w domu, siadać sobie na plecach. W wolnym czasie czytał i ilekroć zjawiał się w naszej willi, miał pod pachą jakąś książkę. Kiedy odwiedził nas kilka dni później, przyniósł Komunizm w Azji a destrukcja w stylu orientalnym Richarda Hedda. Książka była dla mnie, a generał dostał butelkę jacka daniel’sa – wolałbym ten drugi prezent, gdybym mógł wybierać. Mimo to przyjrzałem się dokładnie miękkiej okładce pokrytej tak entuzjastycznymi komplementami, jakby książkę zachwalały dziewczęta z fan clubu, a nie dwaj sekretarze obrony, pewien senator, który spędził w naszym kraju dwa tygodnie, i słynny prezenter telewizyjny, który w swoich wypowiedziach naśladował Mojżesza w kreacji Charltona Hestona. Przyczyna owego zachwytu tkwiła w wymownym podtytule: Dlaczego marksizm zagraża Azji i jak się przed nim bronić? Kiedy Claude napomknął, że wszyscy czytają ten praktyczny poradnik, powiedziałem, że też chciałbym się z nim zapoznać. Generał, który od razu otworzył butelkę, nie był w nastroju do dyskusji o książkach ani do błahych pogawędek, kiedy osiemnaście nieprzyjacielskich dywizji okrążało stolicę. Chciał rozmawiać o samolocie, a Claude obracając w dłoniach szklaneczkę whisky, oznajmił, że jedyne, co zdoła zorganizować, to C-130 poza oficjalnym przydziałem. Na pokładzie tej maszyny mieściło się dziewięćdziesięciu dwóch spadochroniarzy z pełnym wyposażeniem, o czym generał doskonale wiedział, gdyż służył w wojskach powietrznodesantowych, zanim prezydent osobiście mianował go szefem policji. Problem polegał na tym, że sama jego rodzina liczyła aż pięćdziesiąt osiem osób i chociaż nie za wszystkimi przepadał, a tak naprawdę niektórych nie znosił, żona nigdy by mu nie wybaczyła, gdyby nie uratował wszystkich jej krewniaków. – A moi podwładni, Claude? – zapytał generał nienaganną angielszczyzną. – Co z nimi będzie? Obaj zerknęli w moją stronę. Starałem się zachować mężny wyraz twarzy. Nie byłem wysokim rangą oficerem sztabowym, ale jako adiutant najlepiej znałem kulturę amerykańską i uczestniczyłem we wszystkich spotkaniach generała z Amerykanami. Niektórzy moi rodacy władali angielskim tak samo biegle jak ja, chociaż większość nie potrafiła zapanować nad akcentem, ale prawie nikt nie potrafił tak jak ja dyskutować o rozgrywkach baseballowych, żenujących wybrykach Jane Fondy i wyższości Rolling Stonesów nad Beatlesami. Gdyby jakiś Amerykanin słuchał mnie z zamkniętymi oczami, nie zorientowałby się tak łatwo, że ma do czynienia z cudzoziemcem. Rzeczywiście, kiedy rozmawiałem z nimi przez telefon, często brali mnie za jednego ze swoich. Rozmówcy, z którymi spotykałem się oko w oko, nie kryli zaskoczenia moim wyglądem i prawie zawsze dopytywali się, jakim cudem zdołałem tak doskonale opanować ich język. Spodziewali się, że podobnie jak miliony mieszkańców jednej z tych republik bananowych stanowiących dominium Stanów Zjednoczonych w najlepszym wypadku potrafię wydukać kilka zdań łamaną angielszczyzną skażoną obcym akcentem. Oburzały mnie takie uprzedzenia. To dlatego zawsze z taką skwapliwością demonstrowałem biegłą znajomość angielskiego, zarówno w mowie, jak i w piśmie. Zasobem słownictwa i poprawnością gramatyczną górowałem nad przeciętnym Amerykaninem. Nieobce mi były zarówno salonowe, jak i rynsztokowe niuanse, toteż bez trudu pojąłem, co miał na myśli Claude, kiedy określał ambasadora mianem „dupy wołowej” i „głupiego fiuta”, gdy ten usilnie nie przyjmował do wiadomości wiszącej nad miastem nieuchronnej klęski. – Oficjalnie nie ma mowy o żadnej ewakuacji – wyjaśnił. – Nie zanosi się, abyśmy prędko się stąd ruszyli. Generał, który nigdy nie podnosił głosu, tym razem zrobił wyjątek. – A nieoficjalnie zostawiacie nas na lodzie – wykrzyknął. – W dzień i w nocy z lotniska startują samoloty. Każdy, kto współpracował z Amerykanami, przychodzi do waszej ambasady po wizę wyjazdową. Ewakuowaliście już wszystkie swoje żony i matki, ewakuowaliście dzieci i sieroty. Więc jak to możliwe, że jako jedyni nie macie pojęcia o tym, co się dzieje? Claude miał na tyle przyzwoitości, żeby zrobić zakłopotaną minę, i wyjaśnił, że gdyby zarządzono ewakuację, w mieście doszłoby do zamieszek, a wtedy tłum prawdopodobnie zwróciłby się przeciwko tym Amerykanom, którzy pozostali na miejscu. Tak było w Da Nang i Nha Trang, gdzie po ucieczce Amerykanów zapanował chaos. Mimo tych alarmujących wydarzeń atmosfera w Sajgonie była zadziwiająco spokojna, a większość mieszkańców zachowywała się jak przeżywający kryzys małżonkowie, którzy desperacko trzymają się razem, dopóki nie wyjdzie na jaw prawda o ich zdradach. W tym przypadku prawda była taka, że Stany Zjednoczone zatrudniały tu co najmniej milion osób na różnych stanowiskach, od pucybutów po oficerów zorganizowanej na amerykańską modłę armii, wysługując się nimi bezwstydnie za marne grosze. Większość tych ludzi zdawała sobie sprawę, że jeśli komuniści zwyciężą – choć nikt nie chciał wierzyć, że do tego dojdzie – czeka ich więzienie albo śmierć, a młode dziewczęta będą zmuszone wygniatać łóżka barbarzyńców. A czemu miałoby być inaczej? Takie właśnie plotki rozpuszczała CIA. – A więc… – zaczął generał, ale Claude szybko wszedł mu w słowo. – Ma pan do dyspozycji jeden samolot i proszę się uważać za szczęściarza. Generał nie zamierzał błagać o więcej. Dopił whisky i zaczekał, aż jego gość zrobi to samo, po czym nie przerywając ani na chwilę kontaktu wzrokowego, uścisnął mu dłoń na pożegnanie. Powiedział mi kiedyś, że Amerykanie lubią patrzeć ludziom w oczy, zwłaszcza kiedy pieprzą ich od tyłu. Ale Claude nie postrzegał tej sytuacji w taki sposób. Wyznał nam na odchodnym, że inni generałowie zabiegają tylko o miejsca dla najbliższej rodziny. Nawet Bóg i Noe nie mogli wszystkich ocalić. W każdym razie nie ocalili. Ale czy nie mogli? Co powiedziałby na to mój ojciec? Był katolickim księdzem, ale nie przypominałem sobie, aby ten ubogi duchowny kiedykolwiek wspominał o potopie, choć muszę przyznać, że na nabożeństwach byłem obecny tylko ciałem. Ale niezależnie od tego, co mogli zrobić Bóg i Noe, nie ulegało wątpliwości, że gdyby tylko nadarzyła się okazja, każdy oficer ze sztabu generała mógłby ocalić setkę swoich krewnych, a także każdego pociotka, którego byłoby stać na łapówkę. Relacje rodzinne w Wietnamie często bywały skomplikowane i pełne subtelności, i chociaż jako jedyny syn potępionej kobiety czasami tęskniłem za rodziną, teraz mi jej nie brakowało. Tego samego dnia prezydent ustąpił z urzędu. Już od wielu tygodni spodziewałem się, że prezydent ucieknie z kraju w sposób typowy dla dyktatorów, i nie poświęcałem mu wiele uwagi zajęty przygotowywaniem listy ewakuowanych. Wprawdzie generał był skrupulatny, nawykły do szybkiego podejmowania trudnych decyzji i przywiązywał wagę do najdrobniejszych szczegółów, ale to zadanie powierzył mnie. Sam był zajęty sprawami urzędowymi – każdego ranka czytał raporty z przesłuchań, uczestniczył w posiedzeniach sztabu generalnego i uzgadniał przez telefon ze swoimi powiernikami, jak utrzymać miasto i jednocześnie przygotować się do jego opuszczenia, co stanowiło tak ryzykowny manewr jak gra w gorące krzesła przy akompaniamencie ulubionej melodii. Sporo myślałem wtedy o muzyce, bo kiedy nocami pracowałem nad listą w swoim pokoju, słuchałem w radiu wojskowej rozgłośni AFN. Piosenki grupy Temptations, Janis Joplin i Marvina Gaye’a zazwyczaj pomagały znosić przeciwności losu i sprawiały, że drobne przyjemności stawały się wręcz cudowne, ale w tamtych chwilach tak nie było. Każde pociągnięcie mojego pióra, którym wykreślałem jakieś nazwisko z listy, było jak wyrok śmierci. Wszystkie nazwiska naszych ludzi, od najniższych rangą oficerów po samego generała, znajdowały się na kartce, którą tamta dziewczyna wepchnęła sobie do ust, kiedy przed trzema laty wdarliśmy się do jej domu przez wyłamane drzwi. Ostrzeżenie, które przekazałem Manowi, nie dotarło do niej na czas, więc kiedy policjanci przyciskali ją do podłogi, nie miałem innego wyjścia, jak wetknąć palce do jej ust i wyciągnąć zaśliniony zwitek papieru. Jego istnienie dowodziło, że przyzwyczajeni do inwigilacji członkowie Wydziału Specjalnego sami znaleźli się pod lupą. Nawet gdybym został z nią sam na sam, nie mogłem zaryzykować dekonspiracji, mówiąc, że jestem po jej stronie. Wiedziałem, jaki los ją czeka. W celach przesłuchań Wydziału Specjalnego każdy zaczynał mówić i mogłaby mnie wydać wbrew sobie. Była młodsza ode mnie, lecz na tyle bystra, by zdawać sobie sprawę, co ją spotka. Gdy nasze spojrzenia na chwilę się spotkały, zobaczyłem w jej oczach szczerą nienawiść do sługusa opresyjnego reżimu, za którego mnie uważała. A potem, podobnie jak ja, przypomniała sobie rolę, którą musiała odgrywać. – Panowie, błagam! – krzyczała. – Jestem niewinna! Przysięgam! Trzy lata później wciąż siedziała w naszej celi. Trzymałem na biurku jej teczkę, która przypominała mi o nieudanej próbie uratowania agentki. Man przyznał, że to była również jego wina, ale miał nadzieję, że gdy nadejdzie dzień wyzwolenia, osobiście otworzy drzwi jej celi. W teczce znajdowało się jej zdjęcie wykonane tuż po aresztowaniu – miała wtedy dwadzieścia dwa lata – i drugie, sprzed kilku miesięcy, na którym widać było przygasłe oczy i przerzedzone włosy. Nasz areszt był jak wehikuł czasu, a więźniowie starzeli się znacznie szybciej niż na wolności. Widok jej twarzy, dawnej i obecnej, pomógł mi podjąć decyzję o ocaleniu kilku osób i skazać na zgubę wiele innych, z których część nawet darzyłem sympatią. Przez kilka dni układałem i poprawiałem listę, tymczasem obrońcy Xuan Loc zostali wybici co do nogi, a po drugiej stronie granicy Phnom Penh wpadł w ręce Czerwonych Khmerów. Niedługo potem nasz były prezydent chyłkiem umknął na Tajwan. Claude, który pod osłoną nocy odwoził go na lotnisko, zwrócił uwagę, że jego niezwykle ciężkie walizki pobrzękiwały metalicznie, prawdopodobnie wypełnione po brzegi złotem z naszego państwowego skarbca. Powiedział mi o tym nazajutrz z samego rana, kiedy zadzwonił z informacją, że nasz samolot odlatuje za dwa dni. Późnym popołudniem moja lista była gotowa. Oznajmiłem generałowi, że postanowiłem kierować się zasadą równości i wolą większości, wybierając oficera najwyższego stopniem; oficera, którego wszyscy uważali za najbardziej uczciwego; oficera, którego towarzystwo ceniłem najbardziej, i tak dalej. Generał zaakceptował mój sposób rozumowania i jego nieuchronne następstwa, czyli fakt, że spora liczba wyższych rangą oficerów posiadających bogatą wiedzę i niechlubny staż pracy w Wydziale Specjalnym zostanie w Sajgonie. Koniec końców, mój wybór padł na pułkownika, majora, kapitana i dwóch poruczników. Dla siebie zarezerwowałem jedno miejsce i trzy dla Bona oraz jego żony i syna, który był moim chrześniakiem. Kiedy generał przyszedł do mnie tego wieczoru z opróżnioną już do połowy butelką whisky, żeby wspólnie poużalać się nad naszym losem, poprosiłem go, aby zgodził się zabrać z nami Bona. Nie miałem rodzeństwa, ale z Bonem jeszcze w czasach szkolnych zawarłem braterstwo krwi. Drugą taką osobą był Man. We trójkę ślubowaliśmy sobie nawzajem dozgonną wierność, nacinając swoje dłonie i wymieniając rytualne uściski, aby nasza młodzieńcza krew wymieszała się ze sobą. W portfelu nosiłem czarno-białą fotografię Bona i jego rodziny. Bon wyglądał jak przystojny facet, który padł ofiarą ciężkiego pobicia, ale on po prostu miał taką twarz. Nawet spadochroniarski beret i starannie wyprasowany mundur polowy w kamuflażu tiger stripes nie były w stanie odwrócić uwagi od jego odstających uszu i cofniętego podbródka. Całości dopełniał płaski nos, który podobnie jak jego poglądy polityczne był mocno przekrzywiony w prawo. Jego żonę Linh jakiś poeta mógłby porównać do księżyca w pełni, mając na myśli nie tylko zaokrąglone rysy, ale również upstrzoną kraterami blizn po trądziku powierzchnię. Było dla mnie niepojęte, jakim cudem tych dwoje spłodziło tak urocze dziecko jak Duc, a może po prostu zadziałało tu prawo matematycznej logiki, zgodnie z którym dwa minusy dają plus. – Chociaż tyle mogę zrobić – powiedział generał, oddając mi zdjęcie. – On jest spadochroniarzem. Gdyby cała nasza armia składała się ze spadochroniarzy, wygralibyśmy tę wojnę. Gdyby… Ale w obliczu niepodważalnych faktów nie było miejsca na gdybanie. Stałem przy oknie ze szklaneczką whisky i wyglądałem na podwórze, gdzie w dwustulitrowej beczce po paliwie płonęły tajne dokumenty, napełniając upalną noc jeszcze większym upałem. Generał wstał z fotela i zaczął się przechadzać po moim ciasnym pokoju. Miał na sobie tylko bokserki i podkoszulek na ramiączkach, a jego nieogoloną twarz pokrywał szary cień zarostu. W takim stanie widywała go tylko służba, rodzina i ja. W ciągu dnia, kiedy przyjmował gości w swojej willi, miał przylizane pomadą włosy i nosił wykrochmalony mundur khaki, na którym było więcej baretek niż wstążek we włosach dziewczynki startującej w konkursie piękności. Ale tego wieczoru, gdy wszechobecną ciszę rozpraszały tylko sporadyczne odgłosy wystrzałów, pozwolił sobie na utyskiwanie, rozżalony postępowaniem Amerykanów, którzy obiecali uwolnić nas od komunizmu, jeśli będziemy wypełniać ich polecenia. – Sami wywołali tę wojnę, a teraz, kiedy nie mają już siły jej prowadzić, sprzedali nas – powiedział, napełniając moją szklaneczkę. – Ale możemy mieć pretensje tylko do samych siebie. W swojej naiwności uwierzyliśmy, że dotrzymają słowa. I nie mamy dokąd uciec jak tylko do Ameryki. – Są gorsze miejsca – odparłem. – Być może. Przynajmniej ujdziemy z życiem, by znowu wrócić do walki. Ale teraz mamy przejebane na całej linii. Jaki toast nadaje się na taką okazję? Zastanawiałem się przez chwilę, zanim w mojej głowie pojawiła się odpowiedź. – Niech to nagła krew zaleje. – Otóż to. Zapomniałem już, skąd znam ten zwrot ani co dokładnie oznacza; pamiętałem tylko, że obił mi się o uszy podczas mojego kilkuletniego pobytu w Ameryce. Generał też był w Ameryce, choć tylko przez kilka miesięcy, w pięćdziesiątym ósmym, jako jeden z młodych oficerów wysłanych na szkolenie pod kierunkiem Zielonych Beretów w Fort Benning, gdzie zaszczepiono mu trwałą awersję do komunizmu. W moim przypadku indoktrynacja na nic się nie zdała. Byłem już konspiratorem i uczyłem się podstaw szpiegowskiego fachu, gdy jako stypendysta i jedyny przedstawiciel mojego narodu studiowałem na niewielkim otoczonym lasem uniwersytecie o nazwie Occidental, którego motto brzmiało „Occidens Proximus Orienti”. Spędziłem sześć beztroskich lat w zalanej słońcem i rozmarzonej Kalifornii, w której rodził się ruch hippisowski, ale nie przykładałem się zbytnio do zgłębiania tajników budowy autostrad, sieci kanalizacyjnych czy innych użytecznych obiektów. Zamiast tego poznawałem amerykański sposób myślenia, bo właśnie taką misję powierzył mi Man. Przygotowywałem się do wojny psychologicznej. Poznawałem amerykańską historię i literaturę, doskonaliłem znajomość gramatyki i przyswajałem slang, paliłem trawkę i straciłem dziewictwo. Mówiąc krótko, nie tylko ukończyłem studia i zdobyłem tytuł naukowy, ale stałem się ekspertem we wszystkich dziedzinach związanych z Ameryką. Nawet dziś pamiętam całkiem dokładnie, że po raz pierwszy czytałem słowa największego amerykańskiego filozofa, Ralpha Waldo Emmersona, siedząc na trawniku pod jakarandami, których opalizujące liście mieniły się w słońcu. Na soczystej czerwcowej trawie opalały się smagłolice studentki o egzotycznej urodzie ubrane w skąpe podkoszulki i szorty, które odciągały moją uwagę od czarnych rzędów liter pokrywających białą stronę – „Głupia stałość jest ulubieńcem ciasnych umysłów”. Żadna z myśli Emmersona nie oddawała tak trafnie charakteru Ameryki, ale nie był to jedyny powód, dla którego podkreśliłem te słowa kilka razy. Już wtedy uderzyło mnie, że to samo można by powiedzieć o naszej ojczyźnie, której mieszkańców cechuje tyle sprzeczności. Rankiem w dniu ewakuacji zawiozłem generała do jego biura w komendzie policji. Moje biuro mieściło się tuż obok i tam wezwałem pięciu wybranych oficerów, których przyjąłem jednego po drugim. – Wylatujemy dziś w nocy? – zapytał podenerwowany pułkownik, spoglądając na mnie szeroko otwartymi oczami, w których szkliły się łzy. – Tak. – A moi rodzice? Rodzice mojej żony? – dopytywał major, znany z niepohamowanego apetytu stały bywalec chińskich restauracji w dzielnicy Cholon. – Zostają. – A moi bracia, siostry i ich dzieci? – Też. – A służba i niańki? – Też. – A walizki, ubrania, kolekcja porcelany? – Tak samo. Kapitan, który z powodu choroby wenerycznej lekko utykał, zagroził popełnieniem samobójstwa, jeśli nie znajdę dodatkowych miejsc dla jego bliskich, ale stchórzył, kiedy zaoferowałem mu swój rewolwer. Za to dwaj młodzi porucznicy okazali wdzięczność. Obaj zawdzięczali karierę rodzinnym koneksjom i teraz podrygiwali nerwowo jak marionetki. Zamknąłem drzwi za ostatnim z oficerów. Od dalekiej kanonady drgały szyby w oknach, a na wschodzie zobaczyłem ognistą łunę i skłębione chmury dymu. Nieprzyjacielska artyleria podpaliła magazyn amunicji w Long Binh. Przepełniony jednocześnie żalem i satysfakcją sięgnąłem do szuflady, w której trzymałem butelkę jima beama. Na dnie zostało jeszcze kilka łyków. Gdyby moja nieszczęsna matka żyła, przestrzegłaby mnie, żebym nie pił za dużo, bo może mi to zaszkodzić. Ale jak tu nie pić, mamo? Każdy, kto znalazłby się w tak trudnym położeniu jak ja, desperacko chwytałby się wszystkiego, co dawało szansę na pokrzepienie. Dopiłem burbona i wróciłem do willi generała, jadąc w rzęsistej ulewie, która zwiastowała nadejście pory deszczowej. Niektórzy mieli nadzieję, że monsun spowolni nacierające dywizje z Północy, ale moim zdaniem było to nierealne. Zrezygnowałem z kolacji i zacząłem się pakować. Włożyłem do plecaka przybory toaletowe, parę spodni, bawełnianą koszulę w kratę z domu towarowego J.C. Penney w Los Angeles, mokasyny, trzy zmiany bielizny, elektryczną szczoteczkę do zębów kupioną od złodzieja na pchlim targu, oprawioną w ramkę fotografię matki, kilka kopert pełnych zdjęć z Wietnamu i Ameryki, aparat marki Kodak i książkę Hedda. Plecak dostałem w prezencie od Claude’a z okazji ukończenia studiów. To była najbardziej wytworna rzecz, jaką miałem. Można go było nosić na plecach, a po odpięciu szelek zamieniał się w poręczny sakwojaż. Wykonany z miękkiej brązowej skóry przez renomowanego rzemieślnika z Nowej Anglii pachniał intensywnie i tajemniczo jesiennymi liśćmi, grillowanym homarem i chłopięcym internatem, w którym unosi się woń potu i spermy. Z boku miał wytłoczony mój monogram, ale największą jego osobliwością było podwójne dno. Każdy powinien mieć w bagażu taką skrytkę, mówił Claude, bo nigdy nie wiadomo, kiedy może się przydać. Nie zdawał sobie sprawy, że ukryłem w niej miniaturowy aparat Minox, prezent od Mana, który kosztował kilka razy więcej, niż zarabiałem w ciągu roku. To nim fotografowałem pewne tajne dokumenty, do których miałem dostęp. Pomyślałem, że może jeszcze do czegoś się przydać. Na koniec przejrzałem swoje książki i płyty. Większość z nich kupiłem w Stanach Zjednoczonych i wszystkie ożywiały we mnie jakieś wspomnienia, ale miałem za mało miejsca, żeby zabrać Elvisa czy Dylana, Faulknera czy Twaina. Choć mogłem na nowo uzupełnić swoje zbiory, z ciężkim sercem włożyłem je do pudła kartonowego, na którym wykaligrafowałem nazwisko Mana. Teraz były zbytecznym balastem, podobnie jak moja gitara, która leżała na łóżku, prezentując swe krągłe kształty. Skończyłem pakowanie i służbowym citroënem pojechałem po Bona. Żandarmi przepuszczali mnie przez punkty kontrolne, widząc generalskie gwiazdki na przykręconej do zderzaka tabliczce. Przejechałem na drugą stronę rzeki, gdzie wzdłuż nabrzeża ciągnęły się prymitywne baraki zamieszkane przez uchodźców ze wsi. Ich domy i gospodarstwa padły ofiarą żołnierzy ze skłonnościami do piromanii i zwyczajnych podpalaczy, którzy odnaleźli swoje powołanie, służąc w artylerii. Za tym chaotycznym skupiskiem ruder, w głębi Czwartej Dzielnicy, Bon i Man czekali na mnie w ogródku piwnym, gdzie przesiedzieliśmy wspólnie więcej godzin, niż zdołałbym zliczyć. Przy stolikach roiło się od żołnierzy, a ich karabiny stały oparte o krzesła. Każdy z nich miał włosy obcięte tuż przy skórze, jakby wojskowy fryzjer chciał wyeksponować kształt jego czaszki na użytek jakiegoś okrutnego eksperymentu frenologicznego. Bon postawił przede mną szklankę piwa, ale nie pozwolił mi jej tknąć, dopóki nie podał mi grzanki. – Za spotkanie – powiedział, unosząc swoje piwo. – Następny toast wzniesiemy na Filipinach. Sprostowałem, że tak naprawdę na Guam, ponieważ filipiński dyktator Marcos ma już dosyć uchodźców i przestał ich przyjmować. Bon jęknął i przyłożył sobie zimną szklankę do czoła. – A myślałem, że gorzej być nie może – rzekł. – Teraz Filipińczycy patrzą na nas z góry? – Zapomnij o Filipinach – odezwał się Man. – W takim razie wypijmy za Guam. Mówią, że tam zaczyna się dzień Ameryki. – A nasz dzień się skończy – mruknął Bon. W przeciwieństwie do mnie i Mana był prawdziwym patriotą, republikaninem, który zgłosił się na ochotnika do wojska. Szczerze znienawidził komunistów po tym, jak członkowie lokalnego kolektywu zmusili jego ojca, który był naczelnikiem wioski, aby ukląkł na placu i wygłosił samokrytykę, a następnie wpakowali mu kulę w głowę tuż za uchem. Zdany wyłącznie na siebie Bon był gotów rzucić się w wir straceńczej walki i bić się do ostatniego naboju, ale Man i ja przekonaliśmy go, żeby pomyślał o żonie i synu. Ucieczka do Ameryki to nie dezercja, mówiliśmy mu, ale strategiczny odwrót. Okłamaliśmy go, mówiąc, że Man również opuści miasto wraz z rodziną, jednak on tak naprawdę postanowił zostać, żeby być świadkiem wyzwolenia Południa przez komunistów z Północy, którymi Bon tak pogardzał. – Jesteśmy braćmi krwi. – Man zacisnął długie delikatne palce na jego ramieniu. – I zawsze będziemy, nawet jeżeli przegramy tę wojnę, nawet jeżeli stracimy nasz kraj. Spojrzał na mnie oczami wilgotnymi od łez. Nasze braterstwo było ponad tym wszystkim. – Masz rację – powiedział Bon, energicznie kiwając głową, żeby zamaskować wzruszenie. – A więc precz, smutki i żale. Wypijmy za nadzieję. Wrócimy tu, żeby odzyskać nasz kraj, prawda? On również skierował wzrok w moją stronę. Nie wstydziłem się łez. Ci dwaj przyjaciele byli lepsi od rodzonych braci, ponieważ wybraliśmy siebie nawzajem. – Za powrót – powiedziałem, unosząc szklankę. – I za nasze braterstwo, które będzie trwać wiecznie. Wypiliśmy piwo do dna, zamówiliśmy następną kolejkę, po czym obejmując się ramionami w braterskim uścisku, zaczęliśmy śpiewać przy akompaniamencie duetu, który występował w przeciwległym kącie ogródka. Gitarzysta był długowłosym dekownikiem, którego chorobliwie blada cera sugerowała, że przez ostatnie dziesięć lat całe dnie spędzał w domu właściciela baru, a wychodził tylko w nocy. Towarzyszyła mu wokalistka o tak samo długich włosach i melodyjnym głosie ubrana w długą jedwabną tunikę w kolorze dziewiczego rumieńca, która otulała jej smukłą sylwetkę. Śpiewała piosenkę z repertuaru Trinh Cong Sona, ludowego artysty, którego uwielbiali nawet spadochroniarze. Jutro wyjeżdżam, najdroższa. Pamiętaj, by czekać na mnie tu. Jej głos przebijał się przez gwar rozmów i plusk deszczu. Serce mi zadrżało. Nie byliśmy narodem, który wyrusza na wojnę, kiedy rozlegną się trąby i werble. Nie, my walczyliśmy przy akompaniamencie pieśni miłosnych, bo dla Azji byliśmy tym, czym Włochy dla Europy. Jutro wyjeżdżam, najdroższa. A miejskie noce nie są piękne już. Gdyby Bon wiedział, że widzi Mana po raz ostatni przed długoletnią rozłąką, prawdopodobnie nie zgodziłby się wejść na pokład samolotu. Jeszcze w czasach szkolnych uważaliśmy się za trzech muszkieterów. Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego. Man rozbudził w nas fascynację Dumasem, przede wszystkim dlatego, że był to znakomity powieściopisarz, ale również ze względu na jego korzenie. Jako Mulat ćwierćkrwi murzyńskiej z powodu swojego pochodzenia wzgardzony przez Francuzów, którzy skolonizowali również nasz kraj, stał się dla nas wzorcem. Man, który mnóstwo czytał i miał dar opowiadania, prawdopodobnie zostałby nauczycielem literatury w naszym liceum, gdyby nie wybuchła wojna. Nie tylko przetłumaczył na nasz język ojczysty trzy kryminały Earla Stanley Gardnera z cyklu z Perrym Masonem, ale również napisał niezbyt ciekawą powieść zainspirowaną twórczością Zoli, którą usiłował wydać pod pseudonimem. Studiował kulturę amerykańską, choć nigdy nie odwiedził Stanów Zjednoczonych, podobnie jak Bon, który właśnie zamówił następną kolejkę i wypytywał mnie, czy w Ameryce są ogródki piwne. – Mają tam bary i supermarkety, gdzie zawsze możesz kupić piwo – odparłem. – A są tam piękne kobiety, które śpiewają takie piosenki? – Pięknych kobiet tam nie brakuje, ale nie śpiewają takich piosenek. Po krótkiej przerwie gitarzysta uderzył w struny, wydobywając pierwszy akord następnej piosenki. Rozpoznałem Yesterday Beatlesów. – Za to śpiewają takie rzeczy jak ta – powiedział Man. Kiedy we trzech przyłączyliśmy się do wokalistki, w oczach zakręciły mi się łzy. Zacząłem się zastanawiać, jak by się nam żyło, gdyby o naszych losach nie decydowała wojna, gdyby nie rządzili nami przekupni tchórze i gdyby nasz kraj nie był beznadziejnym przypadkiem utrzymywanym przy życiu jedynie dzięki zastrzykom amerykańskiej pomocy. Nie znałem żadnego z tych młodych żołnierzy, którzy nas otaczali, mimo to było mi żal ich wszystkich i wypełniało mnie mroczne przeczucie, że w ciągu kilku dni mogą zginąć albo odnieść rany, trafić do niewoli, zaznać upokorzeń albo przepaść bez wieści. Byli moimi wrogami, a jednak uważałem ich również za towarzyszy broni. Ich ukochane miasto stało w obliczu nieuchronnej klęski, za to z mojej perspektywy czekało je rychłe wyzwolenie. Ich świat chylił się ku upadkowi, ale dla mnie była to tylko zmiana na lepsze. I tak oto przez dwie minuty śpiewaliśmy wspólnie, wkładając w to całe serce, przejęci tęsknotą za przeszłością, ale odwracaliśmy wzrok od tego, co miało nadejść. Czułem się jak pływak, który obrócił się na plecy, żeby patrzeć w niebo, kiedy prąd znosi go w stronę wodospadu. Kiedy wyszliśmy, przestało wreszcie padać. Paląc papierosy, staliśmy u wylotu zalanej deszczem alejki, która prowadziła prosto do ogródka piwnego, gdy z mroku wyłoniło się trzech żołnierzy piechoty morskiej w zachlapanych piwem bluzach polowych. Śpiewali, idąc chwiejnym krokiem, i choć minęła dopiero szósta, byli już mocno wstawieni. Każdy miał M16 przewieszony niedbale przez ramię i dwa granaty przyczepione do pasa po obu stronach klamry, które z daleka wyglądały jak zapasowa para jąder. Chociaż wszystko, co mieli na sobie, pochodziło z amerykańskich fabryk, tak jak całe wyposażenie naszej armii, nie sposób było ich pomylić z Amerykanami. Hełmy, które nosili, były dostosowane do amerykańskich rozmiarów i nasi żołnierze wyglądali w nich jak płody dotknięte wodogłowiem. Jeden z komandosów zauważył mnie w ostatniej chwili i nie zdołał już uniknąć zderzenia, a kiedy klnąc, uniósł brzeg poobijanego stalowego garnka, który zsunął mu się na czoło, zobaczyłem jego mętne oczy. – Cześć – wybełkotał. – A co to? Policjant? Czego szukasz wśród prawdziwych żołnierzy? Miał smrodliwy oddech i mówił z tak silnym południowym akcentem, że ledwie go rozumiałem. Man strzepnął na niego popiół z papierosa. – Ten policjant jest kapitanem – upomniał go. – Zasalutujcie wyższemu stopniem, poruczniku. – Skoro pan tak mówi, majorze… – odezwał się drugi komandos, również w randze porucznika. – Do dupy z majorami, pułkownikami i generałami – powiedział ten trzeci, też porucznik. – Prezydent się ulotnił, generałowie tak samo… Jak zwykle chronią własne tyłki, a co z nami? Zostawili nas tutaj, żebyśmy osłaniali ich odwrót. Jak zwykle. – Jaki odwrót? – zapytał ten drugi. – Przecież nie mamy już dokąd się wycofać. Trzeci porucznik pokiwał głową. – Tak, już po nas. – Właściwie to jesteśmy martwi – dodał pierwszy. – Dać się zabić to całe nasze zadanie. Odrzuciłem niedopałek. – Jeszcze nie zginęliście – powiedziałem. – Wracajcie na swoje posterunki. Pierwszy marine jeszcze raz przyjrzał się mojej twarzy i podszedł tak blisko, że nasze nosy prawie się stykały. – A kim ty jesteś? – Nie pozwalajcie sobie, poruczniku! – krzyknął Bon. Żołnierz dźgnął mnie palcem w pierś. – A ja ci powiem, kim jesteś. – Lepiej nie – odparłem. – Bękartem! – krzyknął, a dwa pozostali parsknęli śmiechem i zawtórowali mu. – Bękart! Wyjąłem rewolwer i przyłożyłem lufę do czoła komandosa. Jego koledzy nerwowo sięgnęli do swoich karabinów, ale ich ręce zastygły w bezruchu. Byli pijani, ale jeszcze nie na tyle, aby się łudzić, że okażą się szybsi od moich przyjaciół. – Jest pan nietrzeźwy, poruczniku, zgadza się? – zapytałem, nie mogąc zapanować nad drżeniem głosu. – Tak – wykrztusił. – Tak jest. – I dlatego pana nie zastrzelę. W tym momencie ku mojej wielkiej uldze usłyszeliśmy eksplozję pierwszej z bomb. Wszyscy spojrzeliśmy na północny zachód, skąd dobiegł huk, po którym rozległy się następne. – To lotnisko – rzekł Bon. – Pięćsetfuntowe bomby. Niewykluczone, że co do jednego i drugiego się nie mylił. Z miejsca, w którym staliśmy, nie widać było niczego oprócz kłębów czarnego dymu, które po chwili zasnuły niebo. Potem rozpętała się taka kanonada, jakby wszystkie lufy w mieście zaczęły ziać ogniem w okolicy lotniska; suche staccato broni ręcznej przeplatało się z basowym dudnieniem dział, a pociski smugowe przeszywały nocne niebo pomarańczowymi ściegami. Schowałem rewolwer do kabury, kiedy zwabieni nagłą wrzawą mieszkańcy okolicznych ruder wylegli do okien i drzwi. Otrzeźwieni obecnością tylu świadków porucznicy wsiedli do jeepa i odjechali, klucząc między motorynkami, które przemykały ulicą. Jednak tuż przed skrzyżowaniem jeep gwałtownie zahamował i cała trójka wygramoliła się z niego, ściskając swoje M16. Chociaż z oddali wciąż dobiegał huk kolejnych wybuchów, a na chodniki wylegało coraz więcej gapiów, poczułem się nieswojo, widząc, jak zalani żółtawym światłem latarni ulicznej marines spoglądają na nas złowrogo. Tymczasem oni skierowali lufy w niebo i przy wtórze dzikich okrzyków opróżnili magazynki do ostatniego naboju. Po plecach ciekła mi strużka potu, a serce kołatało coraz szybciej, ale uśmiechnąłem się do swoich przyjaciół, jak gdyby nic się nie stało, i zapaliłem kolejnego papierosa. – Idioci! – krzyknął Bon. W odpowiedzi marines obrzucili nas wyzwiskami, a następnie wrócili do samochodu, który ruszył i po chwili znikł za rogiem. Kiedy Man pożegnał się z nami i odjechał swoim jeepem, rzuciłem Bonowi kluczyki do citroëna. Odległe strzały i wybuchy ucichły, a mój przyjaciel zasiadł za kierownicą i przez całą drogę do swojego mieszkania wyklinał na korpus piechoty morskiej. Nie odzywałem się. Po marines nie można było się spodziewać dobrych manier, za to należało od nich oczekiwać, że wykażą się odpowiednim instynktem w sytuacji zagrożenia. A co do obelgi, którą mnie uraczyli, sama w sobie nie wytrąciła mnie z równowagi tak bardzo, jak moja reakcja na nią. Powinienem był przywyknąć do takich określeń, ale jakoś nie potrafiłem. Moja matka była rdzenną Wietnamką, a ojciec cudzoziemcem i odkąd pamiętam, obcy i znajomi z upodobaniem wypominali mi moje pochodzenie, opluwając mnie i nazywając bękartem, choć czasem dla urozmaicenia najpierw mnie wyzywali, a dopiero potem pluli.\nROZDZIAŁ 2 Nawet teraz strażnik o dziecinnej twarzy, który codziennie kontroluje moją celę, nazywa mnie bękartem, kiedy przyjdzie mu ochota. Nie jestem tym zaskoczony, chociaż liczyłem na lepsze traktowanie ze strony pańskich ludzi, komendancie. Przyznaję, że to słowo wciąż sprawia mi przykrość. Może dla odmiany mógłby nazywać mnie kundlem albo mieszańcem, jak niektórzy już robili? Albo metysem, bo takiego określenia używali Francuzi, kiedy nie nazywali mnie Euroazjatą? To ostatnie słowo dodawało mi romantycznego poloru w oczach Amerykanów, ale na Francuzach nie robiło wrażenia. Nadal od czasu do czasu widywałem ich w Sajgonie, nostalgicznych kolonizatorów, którzy uporczywie tkwili w tym kraju nawet po upadku swojego imperium. Spotykali się w Le Cercle Sportif, gdzie sącząc Pernod, przeżuwali wspomnienia jak befsztyk tatarski i powracali do tego, co działo się przed laty na sajgońskich ulicach, którym nadawali francuskie nazwy: Boulevard Norodom, rue Chasseloup-Laubat albo Quai de l’Argonne. Miejscowych, którzy ich obsługiwali, traktowali z nowobogacką arogancją, a kiedy się pojawiałem, przyglądali mi się podejrzliwie jak celnicy podczas kontroli granicznej. Ale to nie oni wymyślili tego Euroazjatę, lecz rezydujący w Indiach Anglicy, którzy też nie wyobrażali sobie życia bez podjadania czekoladowych specjałów. Tak samo żołnierze amerykańskiego korpusu ekspedycyjnego podczas wojny na Pacyfiku nie potrafili się oprzeć lokalnym pokusom. Oni również stworzyli kombinowane słowo, którym określali takich jak ja – Amerazjata. Chociaż w odniesieniu do mnie było błędne, nie mogłem mieć Amerykanom za złe, że brali mnie za jednego ze swoich, ponieważ tropikalny przychówek armii amerykańskiej mógłby zaludnić niewielkie państwo. Moi rodacy w swoim upodobaniu do eufemizmów nazywali takich jak ja prochem życia. Z Oxford English Dictionary, do którego zaglądałem podczas studiów na Occidental, dowiedziałem się, że bardziej fachowo można mnie określić mianem „dziecka pozamałżeńskiego”, podczas gdy w świetle prawa wszystkich znanych mi krajów byłem synem z nieprawego łoża. Matka nazywała mnie swoim owocem miłości, lecz wolałbym o tym nie wspominać. Za to ojciec miał najlepsze podejście. W ogóle się do mnie nie zwracał. Nic więc dziwnego, że czułem przywiązanie do generała, który, podobnie jak moi przyjaciele Man i Bon, nigdy nie szydził z mojego niechlubnego pochodzenia. – Interesuje mnie tylko, jak dobry jesteś i co robisz, nawet jeśli to, co każę ci robić, nie będzie takie dobre – powiedział, kiedy przyjmował mnie do swojego sztabu. Nieraz wykazałem się kompetencją, a przygotowanie do ewakuacji było ostatnim dowodem mojej umiejętności balansowania na granicy prawa i bezprawia. Wybrałem odpowiednich ludzi, zorganizowałem autobusy i co najważniejsze, zapłaciłem łapówki za bezpieczny przejazd. Rozdzieliłem je z puli dziesięciu tysięcy dolarów powierzonej mi przez generała, który poprosił o pieniądze swoją żonę. – To nieprawdopodobna suma – rzekł, kiedy piliśmy herbatę w jego salonie. – Sytuacja jest nieprawdopodobna – odparłem. – Ale to hurtowa transakcja za dziewięćdziesiąt dwie osoby. Generałowa nie mogła się z tym nie zgodzić, jak każdy, kto słuchał krążących po mieście plotek. Podobno ceny wiz, paszportów i miejsc w samolotach sięgały tysięcy dolarów, a różniły się między sobą w zależności od standardu podróży i poziomu histerii. Ale żeby zapłacić łapówkę, trzeba było mieć odpowiednie kontakty. Nam pomógł pewien major o szemranej reputacji, z którym zaprzyjaźniłem się w nocnym klubie na Nguyen Hue. Przekrzykując dudnienie psychodelicznej muzyki, pochwalił mi się, że służy jako oficer dyżurny na lotnisku. Teraz w zamian za stosunkowo skromną opłatę w wysokości tysiąca dolarów poinformował mnie, którzy strażnicy nie będą stwarzać problemów i gdzie mogę znaleźć ich dowódcę. Wszystko było dopięte na ostatni guzik, gdy o siódmej wieczorem przyprowadziłem Bona wraz z jego żoną i synkiem na miejsce zbiórki. Pod bramą willi czekały dwa niebieskie autobusy. Ich okna były osłonięte drucianą siatką, od której miały się odbijać granaty, przynajmniej teoretycznie, o ile nie miały napędu rakietowego, bo gdyby miały napęd rakietowy, pasażerów chroniłaby już tylko modlitwa. Na dziedzińcu czekały zaniepokojone rodziny, a generałowa stała na schodach willi w otoczeniu służby. Na twarzach jej dzieci malował się wyraz posępnej obojętności, kiedy z tylnego siedzenia citroëna patrzyły na Claude’a i generała, którzy palili papierosy, stojąc przed maską w świetle reflektorów. Trzymając listę pasażerów, wywoływałem kolejne osoby wraz z rodzinami, sprawdzałem nazwiska i kierowałem ich do autobusów. Zgodnie z instrukcją każdy dorosły i nastolatek mógł zabrać tylko niewielką walizkę albo torbę podróżną, ale niektóre dzieci przyciskały do piersi swoje ulubione kocyki albo lalki, których porcelanowe twarze o zachodnich rysach wykrzywiały fanatyczne uśmiechy. Ostatni wszedł do autobusu Bon, podpierając ramieniem Linh, która prowadziła za rękę ich synka. Duc był już na tyle duży, że pewnie stawiał kroki, a w wolnej dłoni ściskał żółte jo-jo, które dostał ode mnie w prezencie. Zasalutowałem mu, a chłopiec przystanął, żeby uwolnić rękę z uścisku matki, i ze skupioną miną odpowiedział na mój salut, przykładając palce do czoła. – To już wszyscy – oznajmiłem generałowi. – W takim razie ruszajmy – odparł, przygniatając niedopałek obcasem. Na koniec generał pożegnał się z kamerdynerem, kucharką, pokojówką i trzema młodziutkimi niańkami. Niektóre służące błagały, żeby zabrać je ze sobą, ale generałowa stanowczo odmówiła, gdyż była przekonana, że jej mąż i tak wykazał się nadzwyczajną wspaniałomyślnością, płacąc za ewakuację swoich oficerów. Oczywiście miała rację. Słyszałem, że pewien generał, któremu zaoferowano miejsca w samolocie dla jego podwładnych, sprzedał je ludziom gotowym zapłacić więcej. Teraz generałowa pochlipywała, a wraz z nią służba, i tylko sędziwy kamerdyner w purpurowej apaszce na obwisłej szyi zachował spokój. Był już w podeszłym wieku, kiedy poznał generała, który wtedy był dopiero porucznikiem, i obaj przeszli przez piekło Dien Bien Phu, służąc pod komendą Francuzów. Stojąc u podnóża schodów ze zwieszoną głową i z czapką w ręku, generał nie potrafił spojrzeć starcowi w oczy. – Wybacz mi – powiedział i to był jeden jedyny raz, kiedy słyszałem, że przeprasza kogoś innego niż własna żona. – Służyliście nam dobrze, a my nie okazaliśmy wam wdzięczności, ale żadnemu z was nie stanie się krzywda. Zabierzcie z willi, co tylko chcecie, a potem odejdźcie stąd. Gdyby ktoś pytał, nie przyznawajcie się, że pracowaliście dla mnie. A ja ślubuję wam uroczyście, że nie ustanę w walce o nasz kraj. Kiedy generał zaczął szlochać, podałem mu swoją chusteczkę. Zapadło milczenie, które po chwili przerwał kamerdyner. – Mam do pana tylko jedną prośbę. – Co takiego, mój przyjacielu? – Chciałbym dostać pański pistolet, żebym mógł się zastrzelić. Generał pokręcił głową i otarł łzy moją chusteczką. – Nie możesz tego zrobić – powiedział. – Idź do domu i czekaj na mnie, a kiedy tu wrócę, dam ci swój pistolet. Stary wiarus chciał zasalutować, ale generał uścisnął mu dłoń. Cokolwiek mówią o nim dzisiaj, mogę jedynie zaświadczyć, że tamtego wieczoru był szczery i wierzył we wszystko, co mówił, nawet jeżeli były to kłamstwa, co nie odróżniało go zbytnio od innych. Madame wręczyła służącym koperty wypchane dolarami, których grubość odpowiadała pełnionej funkcji, a potem wsiadła do citroëna. Generał zwrócił mi chusteczkę i zasiadł za obciągniętą skórą kierownicą, aby w tej ostatniej podróży osobiście poprowadzić kolumnę na lotnisko. Skierowałem kroki w stronę drugiego autobusu, ale Claude kazał mi wsiąść do pierwszego i pilnować, żeby kierowca się nie zgubił. Przystanąłem przy bramie i po raz ostatni spojrzałem na willę, którą zbudowali pochodzący z Korsyki właściciele plantacji kauczuku. Obok niej rósł okazały tamaryndowiec, którego gałęzie górowały ponad okapem dachu, a zwieszające się z nich podłużne strąki wyglądały jak rozczapierzone palce trupów. Kamerdyner, kucharka i służące wciąż stali u podnóża schodów, a kiedy im pomachałem, posłusznie unieśli ręce, żeby odpowiedzieć na mój pożegnalny gest. Trzymali bielejące w księżycowej poświacie koperty, które okazały się biletami donikąd. * * * koniec darmowego fragmentuzapraszamy do zakupu pełnej wersji\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Sympatyk-ebookRO/p101136i177612" target="_blank" title="Sympatyk [Viet Thanh Nguyen] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Sympatyk [Viet Thanh Nguyen] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Strona główna /\tCzytelnia /\t"Zielone Brygady. Pismo Ekologów" /\tnr 8 (229), 2007 /\tIzmael i Opatrzność\nDaniel Quinn jest amerykańskim pisarzem, pracował jako redaktor działu biografii i sztuki w American Peoples Encyclopaedia oraz sekretarz redakcji wydawnictwa Fuller and Dees. W 1975 roku skoncentrował się na karierze pisarskiej. W swojej najbardziej znanej książce Izmael (ang. Ishmael), nagrodzonej The Turner Tomorrow Fellowship Award w 1991 roku, przedstawił protest wobec postawy dominacji rasy ludzkiej nad innymi stworzeniami na Ziemi. Nagroda The Turner Tomorrow Fellowship została ustanowiona w celu promowania autorów poszukujących kreatywnych oraz pozytywnych rozwiązań dla problemów globalnych. Nowela Izmael, pierwsza z trylogii, w skład której wchodzą The Story of B oraz My Ishmael, stała się jednym z manifestów ruchów obrońców zwierząt. Daniel Quinn stał się ponadto ważnym autorem dla ruchów ekologicznych, takich jak „the simplicity movement” – ruch prostoty, „the anarchist movement” – ruch anarchistyczny oraz „anarcho-primitivism movements” – ruchów anarchistyczno-prymitywistycznych.\nIzmael to nowela opowiedziana w formie dialogu między uczniem – pisarzem, a nauczycielem – gorylem o imieniu Izmael. Poruszane problemy to: im większa produkcja jedzenia tym wyższy wzrost demograficzny, nie koniecznie na terenach gdzie występuje nadprodukcja żywności ale tam gdzie ona dociera, czyli głodujące kraje Trzeciego Świata. Autor sprzeciwia się w ten sposób pomocy żywnościowej wysyłanej przez kraje rozwinięte, ponieważ jak twierdzi jest to sztuczne podtrzymywanie stale rosnącej populacji, nie mogącej samodzielnie przetrwać. Daniel Quinn przedstawia alternatywną wizję ludzkiej historii, wyjaśniając dlaczego świat, a przede wszystkim środowisko naturalne, zostało doprowadzone do stanu obecnego oraz proponuje zmiany w stylu życia mieszkańców Ziemi.\nPonadto Izmael wyjaśnia poczucie bycia więzionym trapiące ucznia. Tłumaczy, że cywilizacja, której jesteśmy przedstawicielami, zniewala nas wmawiając nam, że naszym przeznaczeniem jest panowanie nad środowiskiem, prowadzące do całkowitego wyniszczenia świata, w którym żyjemy. Ukazuje w ten sposób różnicę między innym żyjącymi istotami, a także ludami pierwotnymi, nazwanych przez niego „Cichymi”, które kierowały się mottem: człowiek należy do świata, a więc żyje zgodnie z rytmem i prawami natury. Dzięki temu mogło działać prawo ewolucji, umożliwiające rozwój zgodnie z naturą. Jednak cywilizacja „Zgarniaczy” narzuciła prawo grabieży i niszczenia środowiska, w celu przejęcia całkowitej władzy nad światem. W wyniku tego każdego dnia dochodzi do wymierania coraz większej liczby gatunków oraz zanieczyszczanie przyrody. W konsekwencji dobiega końca trwający od miliardów lat akt kreacji. Przeznaczeniem człowieka, jak twierdzi Izmael, było stać się pierwszą świadomą i inteligentną istotą zdolną do zrozumienia reguł rządzących światem. Jeśli jednak postanowi on zająć miejsce bogów to stanie się zarazem ostatnią, podczas gdy powinien zostać nauczycielem kolejnych pokoleń, uświadamiając i ucząc tych, którzy mają nadejść, piękna i wartości przyrody.\nOpatrzność jest to kolejna opowieść Daniela Quinna, autora słynnego Izmaela. Napisana w formie dialogu, a właściwie monologu, miedzy autorem a bliżej niezidentyfikowanym czytelnikiem jego książek. Opatrzność (w wersji oryginalnej Providence: The Story of a 50 Year Vision Quest) opisuje półwieczną drogę Quinna ku zrozumieniu, lub jak woli autor dochodzeniu sensu pewnego objawienia. Pozornie mogłoby się wydawać, iż jest to objaśnienie motywów powstania kultowego Izmaela, jednak Quinn pod tak zmyślną przykrywką zawiera tutaj swą życiową podróż duchową, swoje poglądy i przemyślenia dotyczące kwestii najważniejszych dla współczesnego świata. Pisze o swoich doświadczeniach w poznawaniu Boga, dążeniu do Doskonałości, zawiera swe refleksje na temat Życia i Śmierci. Zawierając w Opatrzności swą autobiografię, której punktami kulminacyjnymi są: dziecięcy sen o doskonałości i spełnieniu oraz objawienie jakiego doświadczył podczas pobytu w Getsemani, wśród trapistów, pod przewodnictwem znanego teologa Thomasa Mertona, uzasadnia swój sposób rozumienia miejsca oraz roli człowieka na Ziemi. Twierdzi, że nie ma Jedynej Słusznej Recepty na życie, jednakże wszyscy powinniśmy pamiętać i być świadomymi faktu, że jesteśmy elementem świata żywego, jedną z wielu istot zamieszkujących świat, w związku z powyższym nie przysługuje nam pozycja władcy, ani poddanego bogów.\nKolejne etapy życiowej podróży Quinna to odkrywanie siebie poprzez psychoanalizę, nieudane małżeństwa, karierę wydawniczą oraz próby udoskonalenia systemu edukacji, aż do szczęśliwego małżeństwa ze swą obecną żoną Rennie oraz spełnienia w pisarstwie.\nZ Opatrzności dowiadujemy się o odrzuceniu przez autora zorganizowanej religii, oraz przejściu od ateizmu do animizmu, który uznaje za pierwotną i jedyną uniwersalną religię ludzkości. To właśnie na animizmie oparł fundamenty poprzedniej powieści Izmaela.\nOpatrzność jest ciekawą i refleksyjną powieścią, zawierającą przemyślenia na temat systemu edukacyjnego, psychologii, psychoanalizy, religii, nauki, małżeństwa, samoświadomości oraz życiowych rozterek współczesnego człowieka.\nDaniel Quinn, Izmael, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 1998, s. 240.\nDaniel Quinn, Opatrzność, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 1998, s. 136.\nCytaty z Daniela Quinna\n(...) nie potrafię się pozbyć zwariowanego przeczucia, że jest jakiś drobiazg, co do którego jesteśmy okłamywani. (…) Czy jesteśmy okłamywani, czy też nie, musimy wstawać rano i iść do pracy, i płacić rachunki, i robić całą tę resztę. (…) – s. 33\n(…) Dlaczego jakoś nikt nie jest przejęty? (…) Nie są przejęci, bo wierzą w to, co im powiedziano. (…) – s. 46\n(…) Peter Farb zwie to paradoksem: Intensyfikacja produkcji żywności dla rosnącej populacji prowadzi do jeszcze większego wzrostu tej populacji. (…) – s. 100\nGdy zabraknie goryla, czy będzie nadzieja dla człowieka? – s. 236\n(…) Beztroska. Tam ją znalazłem: stan prawie nie znany w dzisiejszym świecie, nękanym przestępczością, kryzysami, nienawiścią i lękiem. Powinieneś zobaczyć listy, jakie co tydzień dostaje od zrozpaczonych nastolatków. Kto potrafi wieść beztroski żywot, biorąc udział w globalnej rzezi, wobec której holokaust można porównać do drobnych ćwiczeń z obsługi działka? Przerażeniem napawa nas myśl o milionach Niemców, którzy mniej lub bardziej dokładnie wiedzieli, co się dzieje w obozach zagłady, i zdumiewa nas, jakimi musieli być potworami. Za pięćdziesiąt lat nasi wnukowie (jeżeli dożyją) spojrzą wstecz na nasze czasy i będą się zastanawiać, jakimi potworami my byliśmy… (…) – s. 42\nCzytelnicy Izmaela często wyobrażają sobie, że jestem wielkim miłośnikiem natury. Jest to całkowicie niezgodne z prawdą. Kocham świat, a to coś zupełnie innego. Natura jest wymysłem, nader zdradliwym, wyobraźni romantycznej. Nie ma czegoś takiego jak natura w znaczeniu królestwa bytu, w którym wyróżniają się istoty ludzkie. Coś takiego po prostu nie istnieje.\nŚwiat pozaludzki? Nie ma nic takiego, przynajmniej nie tutaj i nie teraz. Świat, w którym żyjemy obejmuje ludzi w taki sam sposób jak powietrze, wodę, owady, ptaki i gady. Ten świat zmienił się z chwilą, gdy trzy miliardy lat temu pojawiło się na nim życie roślinne. Od trzech milionów lat oddychamy tu, pobieramy treść tego świata i przetwarzamy ją na nasze ciała. Od trzech milionów lat świat zabiera to ciało z powrotem i rozprowadza je w całym systemie życia na planecie.\nGdzie przebiega granica między światem ludzkim a pozaludzkim? Do którego z nim należy pszenica z naszych pól? Jeżeli do świata ludzi, to gdzie należałoby przypisać tysiące gatunków, które się dzięki niej rozwijają, nie wspominając o dziesiątkach tysięcy gatunków żyjących z kolei dzięki tym pierwszym? Nawet stwierdzenie, że ten dom należy do świata ludzkiego, jest pozbawione większego sensu. Zapewniam cię, że kiedy tu sobie tak rozmawiamy, posilają się nim mrówki i termity, i graniczyłoby z cudem, gdyby jakieś mole nie pożywiały się w tej chwili naszymi swetrami. Setki różnych owadów (których, dzięki Bogu, nigdy nie oglądamy) mieszkają w jego ścianach, a na wszystkich powierzchniach mnożą się rozmaite grzyby, pleśnie i bakterie.\nNiedorzeczne byłoby poszukiwanie dwóch oddzielnych światów, ludzkiego i pozaludzkiego, to czysty absurd z biologicznego i fizjologicznego punktu widzenia.\nNie tylko nie jestem miłośnikiem tak zwanej natury, ale nawet nie jestem miłośnikiem spędzania czasu na świeżym powietrzu. Teraz w środku nocy niewiele widać, ale tuż za tymi oknami rośnie istna dżungla. Wystarczy przedrzeć się przez kilka metrów zarośli, by dotrzeć do uroczego strumyka. Jestem pewien, że jest uroczy, chociaż nigdy tam nie byłem i wątpię, bym kiedykolwiek tam zajrzał. Błogosławię ten strumyk i dobrze mu życzę. Wcale nie muszę go oglądać. – s. 43-45\nJeśli świat zostanie ocalony, zostanie ocalony przez ludzi z nowymi ideami. Nie będzie ocalony przez ludzie ze starymi umysłami, a nowym programem. Nie będzie ocalony przez ludzi ze starymi ideami, a nowym programem. Idee są jak płynąca rzeka. Programy są zakorzenione i nie podatne na zmiany. Świat nie zostanie ocalony przez ludzi z programem. Jeśli świat będzie ocalony, to będzie ocalony przez ludzi mających nowe idee.\nAdresy związane z Danielem Quinnem:\nCultural Survival, 46 Brattle Street, Cambridge, MA 02138, USA, www.culturalsurvival.org – organizacja zajmująca się obroną ludów pierwotnych polecana przez Daniela Quinna w książce Izmael


Marcus Ginyard nowym zawodnikiem Energi Czarnych Słupsk | Dziennik Bałtycki\nGinyard jest absolwentem prestiżowej uczelni North Carolina, którą ukończył m. in. Michael Jordan. W 2008 roku, w wieku 21 lat, został wybrany do najlepszej defensywnej "piątki" konferencji ACC. Rok później jego drużyna sięgnęła po mistrzostwo NCAA, czyli mówiąc inaczej, uniwersyteckie mistrzostwo USA. Ginyard zmagał się jednak wtedy z kontuzją.\nSwoją karierę zaczynał w roku 2010 w niemieckim BBC Bayeruth. Po sezonie przeniósł się do Izraela, do Ironi Nahariya. Tam spisywał się bardzo dobrze, notując średnio 21,2 pkt i 6,8 zbiórki na mecz. Uwagę zwrócił na niego Anwil Włocławek, gdzie spędził rozgrywki 2012/13. W swoim pierwszym sezonie w polskiej lidze zajął z Anwilem czwarte miejsce, przegrywając walkę o brąz z AZS-em Koszalin.\nW następnym sezonie reprezentował barwy ukraińskiego Azowmaszu Mariupol, z którym występował również w lidze VTB. Z Ukrainy wypędziła go jednak wojna domowa, przed którą uciekł z powrotem do Polski, do Stelmetu Zielona Góra. Z zielonogórzanami sięgnął po wicemistrzostwo Polski.\nNastępnie wrócił do Stanów, gdzie grał w Westchester Knicks z D-League, uznawanej za zaplecze NBA. Sezon 2014/15 nie był jednak dla niego udany. Z powodu kontuzji stracił większość rozgrywek, w których zaliczył ledwie 18 spotkań. Postanowił odbudować się we francuskiej ProB, grając w Hermine Nantes Atlantique. W tym klubie był podstawowym zawodnikiem, zdobywając średnio 9,5 pkt i 3,1 zbiórki na mecz.\nTeraz Ginyard po raz trzeci przyjeżdża do Polski. W barwach Anwilu notował średnio 12,3 pkt i 4,2 zbiórki na spotkanie, natomiast w Stelmecie 6 pkt i 3 zbiórki. Amerykanina można określić mianem "swingmana", a więc gracza, który może grać na obwodzie i na skrzydłach, z piłką zarówno przodem, jak i tyłem do kosza. Jego największym atutem jest gra w obronie.\nAmerykańscy koszykarze gotowi na starcie z Hiszpanią. "To trudny rywal, ale jesteśmy pewni naszych umiejętności"


Autor Wątek: Gdybym się zmobilizował do zbudowania swojego klona, to... (Przeczytany 13919 razy)\n« dnia: 2014.10.28, 13:07:07 »\nKorci mnie, ale obie opcje mają swoje zady i walety.\n« Odpowiedź #1 dnia: 2014.10.28, 13:24:54 »\nJa mam V6 i uważam, że jakby zrobić coś w tym stylu tylko trochę bardziej elastyczne (jakieś bardziej programowalne zegary, większe FPGA, trochę więcej RAMu) to byłoby jeszcze zajebistsze niż jest\nPierwsza opcja też oczywiście ma swoje zalety, ale takie klony to co i rusz ktoś produkuje więc nie wiem czy warto kolejnego. Ja bym bardziej skłaniał się w stronę tego, co chcieli zrobić goście z FPGA Arcade ale może z ciut mniejszym rozmachem, żeby dało się dokończyć projekt\n« Odpowiedź #2 dnia: 2014.10.28, 14:23:23 »\nCytat: matofesi w 2014.10.28, 13:24:54\nJedyne FPGA które mogę polutować w domu (czyli w TQFP) jest tak z trzy razy mniejsze1) od tego w FPGA Arcade\nTak więc close, but no banana\n1)Oczywiście o tyle o ile takie porównania maja sens...\n« Odpowiedź #3 dnia: 2014.10.28, 14:27:21 »\nDlatego napisałem o mniejszym rozmachu\nNie zależy mi na trzymaniu w FPGA tysiąca rzeczy na raz a raczej na podejściu takim jak w V6 - flash z różnymi wsadami i przełączanie przy starcie pomiędzy nimi. No i jak szaleć to może na przykład kilka najpopularniejszych procesorów - Z80, 6502/6510, 68000. Fizyczny procesor oszczędza jednak sporo miejsca w FPGA.\nTo co jest zrobione w V6 podoba mi się jako baza co dalszych rozważań\n« Odpowiedź #4 dnia: 2014.10.28, 15:05:08 »\nO ile podobnych rozwiązań z implementacją Spectrum jest wiele, tak dla Sama Coupe chyba nie ma nic. Może ten kierunek byłby dobry?\n« Odpowiedź #5 dnia: 2014.10.28, 17:38:13 »\nJa od pewnego czasu jestem na etapie integrowania wszystkich tych wynalazkow ktore robie na jednej plycie. Zalozenia:\nPlyta ma pasowac do obudowy +128\n- dzwiek, Turbosound+SAA\n- wgrywadelko, divide MMC, plus betadisk do flopow, USB do przenoszenia softu z PC\n-pamiec i romy zalatwia Velesoftowe Profi\n-video out ,Velesoftowy scandoubler do VGA plus zwykle RGB\n-klawiatura, standardowa od +128 i opcjonalnie PS/2\nOgolnie taki maly Frankenstein, tylko musze sobie jeszcze temat ULI dopracowac.\n« Odpowiedź #6 dnia: 2014.10.28, 18:40:54 »\nno ale oto chodzi w FPGA aby tam trzymać potrzebne rzeczy ;-) no i można zmieniać konfigurację FPGA, projekt MIST pokazał ze z nieco bardziej pojemnym układem można sporo fajnych rzeczy zrobić\nbo dla mniejszych układów FPGA, np.: Spartan 2, (jakie jest w V6) które mają małą pojemność, i swoje lata choc sa tanie, to sie nie poszaleje ale teraz Xilinx (i Altera oczywiscie tez, ale sam programuje tylko Xilinxy) ma nowsze ekonomiczne FPGA takie jak Artix-7 (Spartany 6 tez juz pomału są zwijane więc będą tańsze)\nArtix-7 XC7A100T byłaby znakomity aby np: zrobić takiego nowego V6, już tylko w samym FPGA plus niezbędne interfejsy, a przede wszystkim ZAXON-XBUS, aby było gdzie podpinać kolejne karty ;-)\nale cena tego FPGA na pewno nie jest ekonomiczna, wg Digikey od 100 przez 150 do 200 USD za uklad ;-[\nCytat: matofesi w 2014.10.28, 14:27:21\n« Odpowiedź #7 dnia: 2014.10.28, 21:01:35 »\nHmm, kolejna plyta z kolejnym FPGA . I jedna osoba ktora planuje do niego wsady pisac,poprawiac bugi, robic update softu itp a juz w temacie zaznacza ze gdyby sie zmobilizowala? Ok , co potrzeba do mobilizacji? Bo plyte narysowac, zamowic i zrobic to jest kwestia 2 tygodni.Kto napisze wsady?\n« Odpowiedź #8 dnia: 2014.10.28, 21:15:57 »\nCytat: MarekS w 2014.10.28, 18:40:54\nnp.: Spartan 2, (jakie jest w V6) które mają małą pojemność, i swoje lata choc sa tanie, to sie nie poszaleje\nBracia Chińczycy za 3 XC2S150-6 chcą $50 a za XC6SLX9-2 z porównywalną liczbą nóg $30\n(A za trzy identyczne XC6 ale z połową nóg, za to w TQFP już jedynie $22.5)\n« Odpowiedź #9 dnia: 2014.11.07, 23:10:00 »\n"No więc" gdybym się zmobilizował do zbudowania swojego klona, to zacząłbym od sprawdzenia aktualnych cen w ulubionej płytkarni. Bo jak sprawdziłem (z zupełnie innej przyczyny zresztą) to nie wiem czy walnąć drinka, facewalla czy wysłać im sławetne 'trzy słowa do Ojca Prowadzącego'.\nTaniej zrobić PCB za granicą w Eurocircuits niż w PL (w sumie mogę jeszcze odpytać Faldruk i Merkar, ale jestem dziwnie spokojny jaką dostanę odpowiedź...)\n« Odpowiedź #10 dnia: 2014.11.07, 23:18:53 »\nSteev,sprawdz sobie http://pcb.hqew.net/ . Ja u nich teraz zamawiam i jest naprawde dobrze. Ew jeszcze www.pcbcart.com\n« Odpowiedź #11 dnia: 2014.11.08, 12:47:45 »\nTo co już nieraz pisałem - rozbudowa Harlequina do 128:\n- AY a nawet turbosound + MAX232 i RS jak w 128\n- wyjście dźwięku stereo (z opcją domieszanie beepera)\n- sincair II (tylko udający 67890)\n- pamięć 128 - ROMy od 128 lub +2\n- stabilizator impulsowy 5V\nDzięki temu na złącze krawędziowe podpinamy już tylko np. divide, a cały czas mamy sprzęt z typowymi udziwnieniami w miarę nie gryzący się z innymi przystawkami.\nNo i też wariant ratunkowy dla posiadaczy zdemolowanej płyty 48 ze sprawną ULA i przy okazji rozbudowa do 128, nowa płyta pasująca nawet do gumiaka:\n- oryginalna ULA\n- ROM + nowy RAM\n- AY + MAX232\n- kempston + sinclair II (j.w.)\nI jak wyżej - na złącze już tylko 1 przystawka...\n« Odpowiedź #12 dnia: 2014.11.08, 14:59:09 »\nPanowie prima aprilis to jest w kwietniu.....\n« Odpowiedź #13 dnia: 2014.11.12, 08:36:30 »\nA ja przy okazji RetroKompa miałem okazję przez chwilę popatrzeć na Mista w akcji. Potem sobie doczytałem co tam siedzi w środku i mimo braku fizycznych procesorów uważam, że do zabaw retro jest to zupełnie mnie satysfakcjonująca zabawka z jednym wyjątkiem - cena jest jak dla mnie za wysoka (ale w tej chwili zasadniczo każda zabawka w cenie powyżej 200 zł jest jak dla mnie za droga). Jak już mi się uda trochę odbić to spróbuję nabyć coś takiego i może w końcu będę miał impuls, żeby na poważnie wejść w dłubanie w FPGA\n« Odpowiedź #14 dnia: 2016.03.12, 23:59:26 »\nCytat: andy w 2014.11.08, 12:47:45\nNo i też wariant ratunkowy dla posiadaczy zdemolowanej płyty 48 ze sprawną ULA\n« Ostatnia zmiana: 2016.03.13, 00:09:48 wysłana przez andy »


Nie "pa Rromanes" ale o Romach: lipca 2015\nEtniczna mobilizacja Romów\nEtniczna mobilizacja jakiejkolwiek grupy przejawia się najczęściej na płaszczyźnie wewnętrznej poprzez intensywniejsze odwoływanie do tradycji, wyraźniejsze manifestowanie jej przejawów na zewnątrz, a także wskazywanie na cechy konstytuujące jej jedność. Na zewnątrz natomiast jest ona postrzegana poprzez zwiększoną aktywność organizacji i liderów grupy, poprzez udział w sformalizowanych działaniach i dążenie do jak największego wpływu na swoje przyszłe losy – choćby poprzez możliwość cząstkowego choćby kształtowanie polityki państwa wobec konkretnej mniejszości.\nW przypadku Romów dochodzi jedynie do tego drugiego – zewnętrznego przejawu etnicznej mobilizacja, ponieważ nigdy nie porzucili oni swoich uwarunkowanych kulturowo tradycji i zawsze pozostawały one dla nich podstawą utrzymania odrębności ich społeczeństwa.\nPojawienie się zjawiska zwiększonej aktywności mniejszości (nie tylko etnicznych) jest naturalnym zjawiskiem towarzyszącym procesom integracji ponadnarodowej. Tak też dzieje się w przypadku integracji europejskiej.\nW przypadku Romów można także brać pod uwagę drugą przyczynę. Zwiększone na przełomie wieków a całkowicie zintensyfikowane na przestrzeni ostatnich 7 lat zainteresowanie tą grupą przez Unię Europejską a także różnorodne organizacje międzynarodowe i ponadnarodowe nie tylko zwiększyło możliwości sformalizowanych działań Romów, ale i po prostu dało podstawę do odpowiedzi z ich strony na większą uwagę jaką się im poświęca.\nW swojej książce z 2014 roku wydanej przez Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego – „Etniczna mobilizacja Romów. Polska. Słowacja. Węgry” – dr Małgorzata Kołaczek podjęła tematykę etnicznej mobilizacji Romów w perspektywie europejskiej. W szczególny sposób skoncentrowała się przy tym na sytuacji i doświadczeniach Romów z trzech wymienionych w tytule państw.\nAutorka – związana zawodowo z Uniwersytetem Jagiellońskim – jest doktorem nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce. Jest także współzałożycielką Fundacji Dialog-Pheniben i jest sekretarzem redakcji romologicznego „Dialog-Pheniben”.\nPublikacja ma kilkaset stron, ponad 300 pozycji bibliograficznych, 800 przypisów i została opracowana w oparciu o rozprawę doktorską autorki.\nDr Małgorzata Kołaczek stawia w swojej monografii – udowodnioną w jej tekście hipotezę, że zakres i kształt etnicznej mobilizacji Romów został ukształtowany przez proces największego rozszerzenia Unii Europejskiej i to ona sama ma na niego najbardziej inspirujący wpływ. Bez złudzeń wskazuje przy tym na jedne z głównych czynników zdecydował o poszerzeniu możliwości stojących przed Romami – a mianowicie fundusze pochodzące z programów Unii Europejskiej, umożliwiające podejmowanie przez Romów różnorodnych działań.\nKsiążka ta jest – jak większość przeglądowych opracowań romologicznych – interdyscyplinarna i wiąże tematykę politologiczną z badaniami etnicznymi i kulturowymi. Jest to zrealizowane zarówno na płaszczyźnie merytorycznej, jak i metodologicznej.\nWpisuje się także w nurt zainteresowania kształtowaniem polityki państwowej i polityki Unii Europejskiej wobec Romów. Jej poziom merytoryczny pozwala ją umieszczać w grupie trzech najważniejszych – powstałych w ciągu ostatnich trzech lat – monograficznych publikacji opisujących te zagadnienia. Pozostałe dwie to Wpływ aktywności finansowej UniiEuropejskiej na położenie społeczne Romów w Polsce oraz Unia Europejska i Romowie. System wobec mniejszościetnicznej.\nW książce autorka kolejno określa zakres analizy i uzasadnia wybór państw poddanych dokładniejszemu badaniu (wstęp), wprowadza i szeroko omawia kluczowe dla wywodu pojęcia (rozdział pierwszy), charakteryzuje specyfikę historii Romów w Europie i trzech wybranych państwach (rozdział drugi), ukazuje społeczno-ekonomiczny i społeczno-demograficzny wymiar sytuacji Romów na przestrzeni ostatnich 25 lat (rozdział trzeci). W czwartym rozdziale koncentruje się na unijnych wartościach i mechanizmach pozwalających na etniczną mobilizację w ramach systemu Unii Europejskiej, szczególne znaczenie przypisując polityce antydyskryminacyjnej, ochroną mniejszości i różnorodnym formom wspierania romskiej reprezentacji społecznej. Ostatnie dwa rozdziały skupiają się na przejawach etnicznej mobilizacji Romów, przy czym pierwszy z nich jest opartym o źródła bibliograficzne omówieniem, a drugi prezentacją wyników badań (wywiadów) 16 romskich liderów z obszaru Europy Środkowej.\nMonografia uzupełnia istniejące polskojęzyczne opracowania, dotyczące różnorodnych aspektów polityki Unii Europejskiej wobec Romów i wprowadza treści, które w innych wydawnictwach nie były poruszane.\nJednak sięgając po tę książkę, należy mieć na uwadze, że żadna romska organizacja i żaden romski lider nie reprezentuje całej mniejszości, a poglądy przez nich wyrażane mogą odbiegać od średniej charakterystycznej dla tej grupy.\nPoza tym trzeba mieć na uwadze, że wobec kilkuset lat radzenia sobie Cyganów z tym co oferowała im Europa, aktualne działania Unii Europejskiej są zjawiskiem chwilowym i nie można na podstawie ich zakresu i intensywności wnioskować o tym jaka będzie przyszłość Romów w Europie.\nAutor: Marcin Szewczyk o 18:41 Brak komentarzy: Linki do tego posta\nKażda imigracja to problem\nRealnie jedyne sytuacje, kiedy imigracja nie jest problemem, to te gdy jest ona skutkiem drenażu mózgów, gdy jest to wakacyjna turystyka (i to ta przynosząca konkretny dochód) i gdy ewentualnie do kraju przybywa niewielka (z pewnością niemasowa) liczba osób.\nW końcu czerwca izba handlowa jednego z północno-zachodnich czeskich miast (Uście nad Łabą – Ústí nad Labem) wezwała wojsko do pomocy w radzeniu sobie z uciążliwymi romskimi migrantami pojawiającymi się w przestrzeni miejskiej.\nWarto w tym miejscu przypomnieć, że Ústí nad Labem było (już w 1903 roku) jednym z najwcześniejszych ośrodków rozwoju niemieckiego narodowego socjalizmu.\nTo jednak – biorąc pod uwagę, że miało to miejsce ponad 100 lat temu – ma chyba mniejsze znaczenie niż fakt, że to właśnie tam – w 1999 roku – powstał pierwszy i przez to najsłynniejszy mur (2 metry wysokości, 65 metrów długości) oddzielający część romskiego osiedla od miejsca zamieszkania przedstawicieli społeczeństwa dominującego.\nPomimo tego, że w tym samym roku mur został usunięty, i dzięki mediatorom udało się załagodzić, a właściwie rozwiązać ten konkretny problem dotyczący w sumie 39 romskich rodzin, to sytuacja Romów zamieszkujących Ústí nad Labem po likwidacji muru i rozwiązaniu problemu jednej lokalizacji, w dalszym ciągu pozostała zła.\nGłównym problemem jest segregacja w życiu publicznym. Szczególnie boleśnie dotyka dzieci w szkole (w Czechach w 33% szkół, do których uczęszczają Romowie). Wynika to przede wszystkim z ogromnej biedy jaka panuje w tym niezbyt bogatym mieście, w szczególności wśród społeczności romskiej.\nSukcesywna rezygnacja ze wspierania działań socjalnych na rzecz współodpowiedzialności Romów za przyszły kształt Europy – niejednokrotnie bez dawania im szansy na prawdziwie aktywny udział w tworzeniu nowej rzeczywistości – prowadzą do tworzenia i utrwalania istnienia gett, które straszą brudem, zdewastowanymi budynkami, górami śmieci. Tak jest – jak i w wielu innych czeskich miastach – w Ústí nad Labem.\nTrudno z drugiej strony dziwić się także nieromskim mieszkańcom miasta, że chcą żyć w otoczeniu zadbanym i bezpiecznym otoczeniu. Nie mogą przy tym w ramach swojego lokalnego poziomu nic zrobić, aby poprawić sytuację w mieście. Stąd pomysły drastyczne i w pewnym stopniu ostateczne, które pozornie niosą ze sobą perspektywę szybkiej zmiany sytuacji.\nNawet reforma czeskiej krajowej strategii na rzecz Romów, wpisująca się w Unijne Ramy, nie jest w stanie przynieść natychmiastowych rozwiązań i zmienić trudnej sytuacji zarówno czeskich Romów, jak i samych Czechów.\nPowracając jednak do propozycji jaka pojawiła się ostatnio w Ústí nad Labem, jej autor – Jan Kymla, odpowiedzialny za komunikację zewnętrzną izby handlowej – koncentruje się nie na problemie Romów od lat zamieszkujących to miasto, ale na romskich migrantach – przybywających choćby ze Słowacji. Poza wprowadzeniem do miasta wojska, które wpierane przez policję miałoby zapewnić etnicznym Czechom bezpieczeństwo przed agresywnymi Romami, Kymla odwołał się do pomysłów David Cameron, wprowadzających limity migracji, a także ograniczających potencjalne zyski, jakie migranci mogliby czerpać po przybyciu do kraju docelowego z jego systemu zabezpieczeń społecznych i systemu socjalnego.\nMigranci – zarówno wewnętrzni (przede wszystkim ci ekonomiczni i socjalni), jak i zewnętrzni (głównie uchodźcy) w ciągu ostatniej dekady, stali się jednym z największych problemów Unii Europejskiej i jej państw członkowskich (w tych Czech, a także i Polski).\nPomimo tego nie wydaje się, aby realne problemy związane z Romami w Ústí nad Labem rzeczywiście wiązały się z migrantami. Raczej jest to kolejny pomysł na to aby drastycznymi metodami doprowadzić do tego aby miejscowi Romowie opuścili swoje miejsce zamieszkania i wyemigrowali.\nGdziekolwiek. Byle ich tu nie było.\nAutor: Marcin Szewczyk o 14:00 Brak komentarzy: Linki do tego posta\nRomowie w Norwegii\nHistorycznie potwierdzone przybycie Romów do Skandynawii, to XV (Dania – 1417 rok) i XVI wiek (Szwecja – 1512 rok, Finlandia – 1540 rok). Do Norwegii dotarli w późniejszym czasie. Z pewnością jednak nastąpiło to dopiero po 1856 roku, kiedy to całkowicie skończył się okres cygańskiego niewolnictwa na terenie w Rumunii, Mołdawii i Muntenii. Stosunkowo uciążliwe warunki klimatyczne ograniczające znacznie historyczny nomadyzm nie czyniły z tego państwa celu ich wędrówek. Norwegia nie miała także przez wiele lat szansy przyciągnąć ich wysokim poziomem życia. Jednak uznaje się, że historycznie Norwegię zamieszkują dwie niewielkie grupy Romów (około 700 osób). Są tam uznawani za mniejszość etniczną (od 1998 roku).\nDopiero przełom lat 60. i 70. – dzięki zasobom ropy naftowej wydobywanej na Morzu Północnym sprawił, że Norwegia znalazła się w światowej czołówce państw pod względem PKB przypadającego na jednego mieszkańca. W tym czasie Romowie, którzy mogliby napływać do Norwegii byli powstrzymywani żelazną kurtyną. Na to trzeba było poczekać do 1989, a właściwie do 2007 roku, kiedy do Unii Europejskiej przyjęto Bułgarię i Rumunię.\nOd początku XXI wieku Romowie (głównie choć nie wyłącznie z Bałkanów) sukcesywnie zaczęli przybywać do Norwegii. Jeszcze w 2013 roku było ich tam około 4 tysięcy. Dziś o wiele trudniej oszacować ich liczbę. Z pewnością jednak jest ich coraz więcej.\nZ czasem zadomowili się na ulicach większych miast (w tym Oslo).\nA także poza miastami – rozpoczynając tworzenie swoich własnych miejsc, w których mogą mieszkać.\nNiewielkie – lepiej lub gorzej zorganizowane – obozowiska Romów powstawały przede wszystkim wokół Oslo, stając się nieznanym dotąd Norwegii problemem.\nRomowie co prawda przybywali i przybywają do tego państwa przede wszystkim aby pracować, jednak praca ta może się ograniczyć choćby do zbierania surowców wtórnych, co pozwala zarobić na przykład 30 dolarów dziennie. Dla Romów z pozaunijnej Europy południowej lub choćby z Bułgarii i Rumunii, to znaczące kwoty. Ponadto – jak sami mówią – są w Norwegii traktowani o wiele lepiej niż w państwach z których pochodzą. I pomimo niższych temperatur – to w Norwegii panują lepsze warunki życia.\nIch wyraźnie widoczna obecność była jednym z elementów (oczywiście nie jedynym, a do tej samej grupy przyczyn można także zaliczyć pracujących w Norwegii Polaków), który prowadził do wzrostu nastrojów ksenofobicznych i licznych reakcji, których sztandarowym przykładem są działania Andersa Behringa Breivika.\nJak zawsze w przypadku Romów – problem wydaje się być trudny do rozwiązania. Z jednej strony Norwegowie – o wiele bardziej niż inne państwa bogatszej części Europy – nie są przyzwyczajeni do romskiego migracyjnego trybu życia (ulicznego zarobkowania i obozowego zamieszkania), z drugiej natomiast nie potrafią sobie poradzić z przybywającym migrantami dążącymi do bardzo bogatego państwa.\nNorweski rząd – chcąc chronić swoich mieszkańców i ograniczyć negatywne ksenofobiczne nastroje – od kilku lat sukcesywnie wprowadza pojedyncze elementy prawa, które kryminalizują bezdomność, czy uliczne formy zarobkowania. Spotyka się to jednak z żywą reakcją Romów.\nAle nie tylko Romów. Także Rada Europy zwraca uwagę Norwegii na wyraźnie antyromski wymiar tego typu rozwiązań legislacyjnych. Problemem jest także mowa nienawiści, dyskryminacja, przejawiający się w internecie rasizm, a także umieszczanie romskich dzieci w rodzinach zastępczych.\nW 2009 roku opracowano, natomiast w 2012 roku ogłoszono, rządowy plan działań mający poprawić sytuację mieszkaniową Romów w Oslo. Plan był dobrze i realnie – jak na norweskie warunki – opracowany, wykraczał poza kwestie mieszkaniowe, uwzględniał dobre praktyki, a także w pewnym stopniu brał pod uwagę specyfikę grupy docelowej. Nie widać jednak efektów jego realizacji. Być może zawiódł norweski system wykonawczy. Być może Romowie nie spełnili pokładanych w nich nadziei na poddanie się jego założeniom\nRomowie bardzo zaskoczyli Norwegów.\nBogata Norwegia nie wie jak sobie ma z tym poradzić.\nAutor: Marcin Szewczyk o 09:32 Brak komentarzy: Linki do tego posta\nEtniczna mobilizacja Romów Etnicznamobilizacja jak...\nKażda imigracja to problem Realnie jedyne sytuacje...\nRomowie w Norwegii Historycznie potwierdzone przyb...


Dzieci drzewa Jakarandy, czyli przenosimy się do Iranu | Booknews\nHome » Recenzje » Dzieci drzewa Jakarandy, czyli przenosimy się do Iranu\n…i to Iranu nie byle jakiego, bo pełnego przemocy, emocji i dramatyzmu. Są lata osiemdziesiąte dwudziestego wieku, kraj kipi – skończyła się rewolucja, która wyniosła do władzy Ruhollaha Chomeiniego. Upadła monarchia szacha Mohammada Rezy Pahlawiego, a powstała republika pod rządami wspomnianego ajatollaha, który Iranem władać będzie aż do swojej śmierci w 1989 roku.\nPrzeciwnicy polityczni nie mogą liczyć na litość. Są trzymani w więzieniach, często w nieludzkich warunkach. Jedną z takich osób jest kobieta, która w teherańskim więzieniu powija córkę – Nedę. Warto w tym momencie wspomnieć o tym, że autorka (Sahar Delijani) sama urodziła się w takim miejscu. Mimo więc, iż jest to powieść, mamy solidne podłoże faktograficzne. I za mocny akcent już na samym początku opowieści zapisujemy duży plus!\nDruga sprawa – tło. Porewolucyjny Iran, od którego zaczyna się przygoda z bohaterami Dzieci drzewa Jakarandy, jest podłożem, na którym nietrudno o emocjonującą historię. Życie napisało wiele scenariuszy, które same w sobie mogłyby stanowić temat na nie lada thriller. W tej książce odbiegamy jednak od tego gatunku – jest to typowa powieść historyczna, być może w jakimś sensie „powieść kulturowa”. Do jej lektury na okładce zachęca nas sam Khaled Hosseini – dzięki czemu można na wstępie przypuszczać, z jakim typem literatury mamy do czynienia. I nie pomylimy się – choć nie jest to drugi Chłopiec z latawcem, otrzymujemy kawał świetnej, soczystej literatury z kulturą Bliskiego Wschodu.\nDruga sprawa – koncepcja. Uwielbiam książki, których akcja rozgrywa się na przestrzeni wielu lat. Ken Follett pokazał, jak robić to po mistrzowsku swoimi dwoma monumentalnymi seriami, tymczasem tutaj mamy wcale niegrubą książkę, której akcja rozkłada się pomiędzy lata 1983 – 2011. Co spowodował ten zabieg? Zaryzykuję stwierdzenie, że samo dobro. I choć bardzo cenię sobie Folletta, myślę, że z lektury tej książki mógłby wynieść wiele pozytywów dla swojej prozy.\nDzieci drzewa Jakarandy to nie jedna opowieść. Jak sama nazwa wskazuje, gałęzi jest sporo – i wszystkie mają coś, co warto poznać. Wyżej napisałam, że jest to „powieść kulturowa”, ale w tym sensie może być także „powieścią rodzinną”, gdyż skupia się w dużej mierze na relacjach łączących członków różnych rodzin. Ukazuje, jak szczęście (lub nie) wyłania się z oparów autokracji i uciemiężenia, a sposób, w jaki to czyni, skłania to wielu refleksji, niekiedy bolesnych.\nPodsumowując, to pozycja, z którą warto się zaznajomić – wciąż mało jest tego typu książek, pomimo rosnącego zainteresowania rynków zachodnich. Ja spędziłam przy lekturze niezapomniane chwile – i przypuszczam, że nie będę jedyna, bo Dzieci drzewa Jakarandy emanują emocjami, chwytają za serce i pozostawiają ślad w pamięci, który szybko się nie zatrze.\nPotrzebujecie lepszej zachęty? Proszę bardzo: ta powieść została przetłumaczona na dwadzieścia siedem języków i trafiła na półki sklepowe w siedemdziesięciu krajach. Nie dzieje się tak z pozycjami, które po lekturze przechodzą bez echa.\nKto w tym tygodniu najwyżej na liście bestsellerów? J. D. Robb. A kto to jest? Michelle Cohen Corasanti – Drzewo migdałowe


Sony Xperia Xz1 Oferty | gsmManiaK.pl\nsony xperia xz1 oferty\nW najnowszej promocji znalazła się Sony Xperia XZ1, czyli wodoszczelny flagowiec z dwuletnim stażem, którego ... dlatego nie warto przegapić tej oferty. Sony Xperia XZ1 w niezłej cenie Oficjalny sklep Sony na Allegro uruchomiło komunijną promocję na... się przede wszystkim w dobrych warunkach\n...to wszystko sprawdzić - przed Wami recenzja telefonu Sony Xperia XZ1. [spec view="full"]22390[/spec] Obudowa i...głośniki stereofoniczne. Wprowadzając ten model do swojej oferty Sony podkreślało, że zostały one znacząco ulepszone, ... Podsumowanie i ocena Sony Xperia XZ1 pozostawia we mnie\n...do zastosowanych komponentów. Podczas codziennego użytkowania z Sony Xperia XZ1 Compact można korzystać bez większego problemu przez ...wariat - tak skwitować mógłbym wyświetlacz zastosowany w Sony Xperia XZ1 Compact. Producent postawił na matrycę TRILUMINOS for ...wyższym poziomie, niż w przypadku większego\nSony Xperia XZ1 dostępna jest dziś w świetnej cenie. Zeszłorocznego flagowca Sony kupisz w cenie średniaka, więc oferta jest ... przeciwników nowego stylu było przyznanie smartfonowi Sony Xperia XZ1 nagrody za design przez Międzynarodowe Forum ... od Sony. Promocja na Sony\n... wielkiego duchem, to mam dla Ciebie promocyjną propozycję. Sony Xperia XZ1 Compact, być może „ostatni prawdziwy Compact” w historii... wystartował ze świetną promocją i teraz sprzedaje telefon Sony Xperia XZ1 Compact za jedyne 349 euro, co po wyrównaniu... nie zwlekać. W polskich sklepach nie znajdziesz\n... embargo powoli dobiega końca. Sony Xperia XA1 Plus i Sony Xperia XZ1 Compact pojawiły się w ofercie sklepów x-kom oraz al... chociaż ich ceny. Prezentują się one następująco: Sony Xperia XZ1 Compact - 2399 złotych, Sony Xperia XA1 Pus - 1499 złotych. We wrześniu... powinni\n... nie oferuje konkurencja: flagowe podzespoły w kompaktowej obudowie. Sony Xperia XZ1 Compact to wyjątkowy smartfon. Na rynku trudno znaleźć... w sprawdzonym sklepie. Amazon.de sprzedaje obecnie telefon Sony Xperia XZ1 Compact w kolorze czarnym za 406,26 euro..., że żaden z polskich sklepów nie ma lepszej\n... wyprzedaż”, obniżając ceny wielu smartfonów. Zdecydowanie najciekawszą ofertą jest Xperia XZ1 za mniej niż 2000 złotych! W niższej cenie... można kupić w niższych cenach? Zdecydowanie najciekawsza oferta dotyczy telefonu Sony Xperia XZ1, który oferowany jest za 1999 złotych, co... tegorocznego\n30 września rozpocznie się sprzedaż Sony Xperia XZ1 Compact w Plusie. Dla chętnych, Sony jako sponsor Ligi Mistrzów UEFA dorzuca ...pewnością zainteresuje Was wiadomość, że w Plusie kupując Sony Xperia XZ1 Compact otrzymacie oficjalną piłkę Ligi Mistrzów UEFA. A...Sony. To pierwszy od dawna\n... Xperia XZ1, Xperia XZ1 Compact i Xperia XA1 Plus. Zobaczcie, co oferują nowości Sony i ile trzeba za nie zapłacić w Polsce. Sony Xperia XZ1 Sony Xperia XZ1... to flagowy smartfon w ofercie Sony. Został on wyposażony w ekran o... efektów AR w aparacie.\nSony Xperia XZ1 trafił do oferty T-Mobile. Czym smartfon wyróżnia się na tle konkurencji? Sprawdź, czy warto kupić flagowego Xperia XZ1 w ...T-Mobile. Xperia XZ1 to flagowy smartfon Sony. Ma 5.2 calowy ekran FullHD...wrażenia gsmManiaKa prosto z targów IFA 2017: Niestety Sony\n... kolejne smartfony Xperia, które należą do czołówki oferty producenta. To bardzo dobra wiadomość dla użytkowników smartfonów Sony, a na... 10 Przekonali się o tym użytkownicy modeli Sony Xperia 1 i Xperia 5, którzy na początku grudnia otrzymali oficjalną... nie zapowiedzieli aktualizacji do Androida 10 dla\n.... Czy warto kupić smartfon Xperia XZ2? Oto nasza recenzja najnowszego flagowca Sony. Sony Xperia XZ2 jest najnowszym smartfonem japońskiego...(3400mAh). Jest jednak większy od tego zastosowanego w Sony Xperia XZ1 (2700mAh). Tyle teorii. W praktyce smartfon wypada bardzo...grze zdalnej Z racji tego, że\nPrzez jakiś czas smartfon Sony Xperia XA1 Plus będzie dostępny na wyłączność ...w cenniku operatora. Sprawdź, ile zapłacisz za Sony Xperia XA1 Plus w Plusie. Tej jesieni Plus ... Wiemy już, w jakich cenach oferowana jest Sony Xperia XZ1 Compact. Teraz pora na poznanie cen kolejnego modelu...W najnowszym\n... prasowe: Podobnie jak Xperia XZ1, tak i Xperia XZ1 Compact nie przyniesie żadnej większej zmiany we wzornictwie smartfonów Sony. Ramki nad... temu wyraz niejaki Melfes Wired, czytelnik serwisu XperiaBlog: Sony Xperia XZ1 Compact zadebiutuje na targach IFA 2017 w Berlinie... swego czasu sklep\nXperia XZ1 to flagowy smartfon w ofercie Sony. Został on wyposażony w ekran o przekątnej 5,... smartfonie szerzej przeczytacie w naszym wpisie z premiery Sony Xperia XZ1. Poniżej prezentujemy zaś wideo nakręcone podczas targów IFA...\tCzytaj całość »\n...cenowej w ofercie fińskiego producenta zadebiutował w T-Mobile. Ponadto operator dodał kilka zestawów ze smartfonami Sony Xperia, jak ...wynosi od 27 zł do 50 złotych miesięcznie. Oferta T-Mobile - Bez Limitu 24 Plan taryfowy Abonament...zł T1 2GB2GB 50 zł 399 zł Oferta T-Mobile - Bez Limitu 36 rat Plan taryfowy...\n...m.in. japońskie Sony. Pie dla smartfonów Xperia Pokazany na targach IFA smartfon Sony Xperia XZ3 pracował pod ...Teraz Sony zapowiedziało kolejne aktualizacje. Na oficjalnym blogu producenta możemy przeczytać, że: Xperia XZ Premium, Xperia XZ1 i Xperia XZ1 Compact...Sony.\n... Sony nie wypuszcza na rynek tylu smartfonów co wymienieni giganci. Znalazły się na niej: cała rodzina XZ2 (Xperia... Compact oraz XZ2 Premium), Xperia XZ3, Xperia Ace, a także nowe flagowce Sony Xperia 1 oraz Xperia 5. Japoński operator nie... ofercie tego telekomu. Których modeli Sony\n...my już mamy pierwsze informacje o kolejnym smartfonie Sony. Co wiemy o modelu G8341/G8342? Cykl... wydawniczy Sony pozostaje niezmienny od kilku lat, przynajmniej jeśli .... Aktualnie najmocniejszym sprzętem w ofercie tego producenta jest testowana przez nas Xperia XZ Premium, ale już ... już po wyjęciu z pudełka. Z\n..., wystarczy tylko wykorzystać kod rabatowy SAM0126. To najlepsza oferta na rynku. Liczba promocyjnych egzemplarzy jest ograniczona do... podobnej cenie, to przypominam o promocji na smartfon Sony Xperia XZ1.\n... dobrej cenie Jednym z najciekawszych smartfonów z promocyjnej oferty jest Sony Xperia XZ3, czyli superflagowiec z ekranem o proporcjach...2018 roku było swego rodzaju unikatowe. >>> Nasza recenzja Sony Xperia XZ3 Coś dla fanów mniejszych ekranów Drugim wyróżnionym... zł (wcześniej 1699 zł), Xperia\n...pożądanych urządzeń z pewnością znajduje się najnowsza Sony Xperia XZ3, czyli multimedialny flagowiec z wyświetlaczem HDR...się także: Sony Xperia XZ2, Sony Xperia XZ1, Sony Xperia XZ1 Compact, Sony Xperia XA1 Ultra, Sony Xperia XA2, Sony\n...promuje ideę inteligentnego domu, możemy więc oczekiwać szerokiej oferty zaczynając od lodówek, przez pralki aż do odkurzaczy...to również telewizory, ale Koreańczycy pokazali już swoją ofertę na rok 2017, nie spodziewamy się więc ... Wiemy, że w Berlinie zadebiutuje Sony Xperia XZ1 - ulepszona wersja zeszłorocznej\nPlus odświeżył cenniki, wprowadzając tym samym do oferty nowe smartfony, jak również zmienił ceny ogromnej liczby ...urządzeń. W ofercie między innymi Huawei P30 Pro 128GB128GB, czy... roku operator sieci komórkowej Plus zdecydował się rozszerzyć ofertę o siedem nowych urządzeń: Huawei P30 PRO 128GB... S8 Samsung Galaxy S9+\n... produkty. W przypadku smartfonów najciekawiej prezentują się oferty na smartfony Huawei, Sony i model Moto G5. Dodatkowo można...32GB (niebieski) - 599 złotych (ceny we wszystkich sklepach), Sony Xperia XZ1 + słuchawki MDR-ZX770BNB (niebieski, srebrny, różowy, czarny) - 2699... złotych (ceny we wszystkich\n...na obniżkę cen wybranych smartfonów, przy przedłużeniu oferty abonamentowej, przeniesieniu numeru z innej sieci lub...najciekawszych smartfonów ze średniej półki cenowej w ofercie chińskiego producenta. To także najchętniej kupowany ... największe niedociągnięcia, jak również atuty. Inne oferty promocyjne w T-Mobile T-Mobile\n...możesz kupić wybrane smartfony w niższych cenach. W ofercie najbardziej wyróżnia się Motorola Moto G5, dostępna ...masz jeszcze trochę czasu, by skorzystać z tej oferty. Zdecydowanie najciekawszą propozycją jest Motorola Moto G5, ...tego modelu ustalono na 599 złotych. To najlepsza oferta w sklepach internetowych. Moim zdaniem\n... U11, LG G6, Nokia 8, Honor 10 czy Sony Xperia XZ1, zaś niewiele dokładając kupimy ASUSa ZenFone 5Z czy...\nT-Mobile zdecydowało się rozszerzyć bogatą ofertę smarfonów o flagowy model Koreańczyków i tym samym ... Samsung Galaxy J5 2017 Samsung Galaxy NOTE 8 Sony Xperia X Sony Xperia XA2 Sony Xperia XZ Sony Xperia XZ1 Sony Xperia XZ2 Sony Xperia XZ2 COMPACT\n... Nubia Z17 mini, a zatem to chińczyk w ofercie francuskiego producenta. Na papierze ten smartfon przedstawia się... sensor możecie również znać z takich smartfonów jak Sony Xperia XA, Xiaomi Redmi Pro czy też Wiko U... bardziej dopracowanych smartfonów. Zdecydowanie lepszym wyborem będzie choćby Sony Xperia\n... szkoła Tajwańczyków, którą kontynuują od momentu wprowadzenia do oferty modelu One A9. Oznacza to, że dłuższe ramki... w ręce. Różnicy nie widać nawet zerkając na Sony Xperia XZ1, aczkolwiek U11 life wydaje się mniejszy przez zaokrąglone... pamięć RAM. Miejcie jednak na uwadze, że w ofercie HTC jest także wersja\n... dwa warunki spełniają tylko Sony Xperia XZ1 Compact i Apple iPhone SE. Jeśli szukacie dobrej oferty na ten drugi model... 1799 złotych, co według porównywarki cenowej jest najlepszą ofertą na rynku. Zaoszczędzić można ok. 150-200 złotych...\n... x-kom za nami. Przeglądamy jeszcze raz najlepsze oferty i podpowiadamy, na który model warto się zdecydować... Nokia 8) obejrzycie na stronie sklepu. Pozostałe ciekawe oferty: Oprócz wymienionych modeli, warto zwrócić uwagę na kilka... GB w cenie 2399 złotych (300 zł taniej), Sony Xperia XZ1 4/64 GB w cenie 1499\n... flagowca znaleźć coś naprawdę mocnego (Apple iPhone SE, Sony Xperia XZ1 Compact), tak osoby zainteresowane sprzętem stosunkowo tanim mają... Euro AGD, Saturn i x-kom. To najlepsze oferty na rynku, w przynajmniej tak informuje porównywarka cenowa...\n... G Flex, ale były one raczej ciekawostką w ofercie. Wielu maniaKów czekało na moment, w którym LG... Aparat szerokokątny Rozdzielczość 16 MP 13 MP Sensor Sony IMX351 (1/3.1") Samsung (1/3.6... z teleobiektywem i sensorami nie specjalnie godnymi flagowca. Sony IMX351 znajdziemy choćby w... aparacie frontowym HTC U11... na start\n..., która - mimo tego, że nie znajdzie się w ofercie Google Play poprzez decyzję producentów - jest wyczekiwana przez...: Moto Z/Z Droid, Moto Z2 Force Sony: Xperia XZ/Premium, Xzs, XZ1/Compact, XZ2/Premium/Compact, XZ3 Generalnie...\n330 queries. 0,807, 0.806 (0,807) seconds.