Są 1 263 794 bloogi | losowy blog | inne blogi | zaloguj się | załóż bloga\nspóżniony szlak '44 / '09\nszukam-ich.bloog.pl - strona główna7280! (05.07.2013)Zapraszam na XXI... (07.07.2011)Powstańcze Biogramy... (05.07.2011)"Zaremba-Piorun"... (09.01.2011)Książka... (30.12.2010)"Mewa"... (30.10.2010)Nominacja... (19.10.2010)Prudential znowu w ogniu... (18.10.2010)Dziś na Starówce... (08.08.2010)Nowy... (08.08.2010)Wieczna warta... (01.08.2010)Wieczór przed... (01.08.2010)Już po biegu... (25.07.2010)XX BIEG... (23.07.2010)Przejście... (22.07.2010)\n7280 wejsc na mojego blooga!Niesamowite.Lezka w oku sie kreci.Wzruszylem sie.Dziekuje!\nZajrzyjmy, pomóżmy, powiedzmy innym. Wielkie, ważne dzieło, wyścig z umykającym czasem. Tak mało ich już wśród nas.\nPrzechodząc ulicą Puławską zauważyłem że pojawił się nowy pomnik! Postument poświęcony Ewie Matuszewskiej.\nEwa Matuszewska była łączniczką w batalionie „Parasol". Jeszcze przed wojną, jako przybrana córka generała Rayskiego - dowódcy lotnictwa II Rzeczypospolitej, poszła niejako w jego ślady. Została pilotem szybowcowym kat.C. Tak więc w konspiracji przyjęła lotniczy pseudonim - „Mewa". Kontynuując studia na konspiracyjnym wydziale lekarskim ukończyła kurs chirurgii przygotowujący do niesienia natychmiastowej pomocy na polu walki. Wybuch Powstania Warszawskiego zastaje Ewę na Mokotowie, gdzie mieszka. Przystepuje do pułku "Baszta". W pierwszych dniach powstania obejmuje pod swoją komendę punkt sanitarny kompanii 02 pułku „Baszta", przy ul. Szustra 55. Jej pojawienie się wśród rannych ucisza jęki, budzi nadzeję i wywołuje uśmiech na twarzach. Ginie w okrążonym budynku przy Alei Niepodległości 117. Ekipa grzebiąca po powstaniu ciała poległych, znalazła ją trzymającą w dłoni zwój bandaża. Tak zostaje pochowana, ze zwojem bandaża w dłoni.\nPragnę wszem i wobec poinformować, że poniższy bloog został nominowany do nagrody głównej...\nDostałem taką oto informacje:\n"Mam przyjemność poinformować Pana, że blog Spóźniony Szlak '44/'09 zwrócił uwagę jurorów konkursu "Syrenka w sieci" na najciekawszą warszawską stronę internetową. Spóźniony Szlak znalazł się pośród dwudziestu stron nominowanych do nagrody głównej.\nOrganizatorem konkursu jest miesięcznik "Stolica". Rozstrzygnięcie odbędzie się 23 października o godzinie 13.00 w Traffic Club, ul. Bracka 25. "\nZaskoczeni!? Sam jest zaskoczony...\nZapraszam na wyżej wymieniną imprezę znajomych i nieznajomych:)\nDzisiaj w ogromnym gmaszysku Prudentialu znowu pojawił sie ogień! Znowu rozgrzały się płomieniami ściany! Jak 66 lat temu. Ale to nie wojna, tylko prace remontowe. Trwa remont budynku. Zwykła ludzka nieuwaga i pożar gotowy:)\nTak ma wyglądać po remoncie...\nKilka zdjęć z Powstania...i trochę historii\nDzisiaj na Starówce można było spotkać " Powstańców" z grup rekonstrukcyjnych. Zobaczyć można było sceny z powstańczej Warszawy. Znależć się w samym centrum powstańczego zwiadu. A nawet wziąć do rąk prawdziwą "Błyskawice"...\nWczoraj otwarty został nowy stadion Legii. Stary służył nam 80 lat...\nNa stadionie zawisła słynna flaga poświęcona pamięci Powstania Warszawskiego. A wrażenia...\n1 sierpnia, jak co roku odwiedzamy bliskie nam miejsca związane z Powstaniem Warszawskim. Taka to już warszawska tradycja. Miejsca walk, powstańczych epizodów, zwycięstw lub porażek. Jako że dziś jest niedziela, w miejscach tych były prawdziwe tłumy. Odwiedzamy również powstańcze cmentarze, miejsca ostaniego żołnierskiego spoczynku. Miejsca ostatniego spoczynku towarzyszy broni, kolegów, koleżanek, rodziny...\nKtóre to już pokolenie. Tylko samych Powstańców jakby z roku na rok coraz mniej. Odchodzą na wieczną wartę...ale My...\nCmentarz na Woli, miejsce ostatniego spoczynku "Zośkowych" i "Parasolowych" dziewczyn...\nPomnik Powstania Warszawskiego i "wieczny" ogień...\n"Twierdza" i "kartoflane pole" przy ulicy Okopowej...\nWojskowe Powązki i kwatery Batalionu "Zośka"...\nWłaśnie wróciłem z Placu Krasińskich, odbyła się tam msza polowa oraz Apel Poległych...Kompania "Rudy"! STAŃCIE DO APELU!\nI już po biegu. Zająłem zaszczytne ...441 miejsce. Na 4 tysiące startujących to chyba niezły wynik. Za rok zamierzam wygrać:)\nWłaśnie odebrałem numer startowy. Numer startowy w XX BIEGU POWSTANIA WARSZAWSKIEGO. Dwudziesty nocny bieg odbędzie sie jutro, tzn. 24 lipca. Start 20.45. Wystartować ma kilka tysięcy osób. Do wyboru sa dwa dystanse: 5 km i 10 km. Ja wybieram 10 km i zamierzam pobić swój rekord:)\nWięcej na: www.zabiegajopamiec.waw.pl.\nDzisiaj póżnym wieczorem miałem okazję przejść przez Park Saski. Szedłem ta samą trasą, którą odbyło się słynne Przejście przez Ogród Saski. Kolejne niewiarygodne, powstańcze losy "Zośki". Jako jedyni spośród załogi staromiejskiej przebili się do Śródmieścia przez placówki niemieckie w Ogrodzie Saskim. Reszta Powstańczej Starówki ewakuowała się do Śródmieścia kanałami. Dzisiaj z taką łatwością pokonuje trasę ze Starówki do Śródmieścia.\nNie ma już Pałacu Zamojskich, nie przetrwał wojennej zawieruchy. Pałacu w którego piwnicach schroniło się 65 Powstańców po załamaniu się próby przebicia przez ulicę Bielańską. Ulica Księcia Alberta nosi teraz nazwę Niecała. Jest "ślepa" ale prowadzi do Ogrodu Saskiego. Zachowała się Światynia Sybilli, którą z piwnic Pałacu Zamojskich widział "Morro". Światynia znajduje się na niewielkim wzniesieniu. Powstańcy mijając ją, utworzyli marszowy szyk trójkowy. Z ulicy Niecałej(Księcia Alberta) widzę w oddali topolę. Pomnik Przyrody, najstarsze drzewo w Ogrodzie Saskim. Ma podobno 250 lat. Żywy świadek. Inni świadkowie tamtych wydarzeń powoli odchodzą...\nŻywy świadek, liście tej topoli służyły mi kiedyś jako zakładki do ksiażęk...ale to było baaardzo dawno temu...\nW krzakach na tyłach budynków na ulicy Niecałej(Księcia Alberta) znalazłem coś takiego. Wtym miejscu stał Pałac Bruhla. To może jakiś fragment.\nTutaj się wszystko zaczeło. Ulica Niecała(Ksiecia Alberta)...W tym miejscu stał budynek, z którego piwnic wyszli...\nJak zwykle zachowało sie żelastwo...\nJestem już w parku, kiedys była tu jeszcze ulica Księcia Alberta...pozostał kanał, w tle ulica.\nMijam Światynie Sybilli...\nGdzieś w stronę ulicy Królewskiej...\nW oddali majaczy budynek upragnionej PAST-y...\nUdało mi się "zdobyć" książkę o tytule "Codzienność". Są to wspomnienia z czasów Powstania Warszawskiego. A konkretnie wspomina Pani Teresa Sułowska-Bojarska. W czasie Powstania, nastoletnia łączniczka w AK "Baszta". Jak "Baszta", to chodzi oczywiście o Mokotów. Codzienność powstańczego Mokotowa.\nPewnie po wieczornym i nocym czytaniu, jadąc jutro rano ulicą Puławską, zobaczę zupełnie inną Warszawę. Zupełnie inną ulicę Puławską, Dworkową, Naruszewicza, Dolną...\nZ kilka tygodni zniknie budynek Banku Polskiego przy ulicy Bielańskiej. Potężny gmach, a właściwie to co z niego zostało.\nLegendarna "Reduta Bank Polski". Przechodzę przez ulicę Bielańską na wysokości Daniłowiczowskiej. Mijam niewidoczną barykadę. Tam i z powrotem przez ulicę Bielańską. Z taką łatwością. Przecież to granica! Granica broniącej się od miesiąca Starówki. Panuje pozorny spokój i cisza. Jest godzina 18. Za kilka godzin się zacznie...zapadnie noc i na niebie rozbłysną sygnalizacyjne flary..."Serie karabinów maszynowych zmiatają gruz pod nogami, granatniki rzygają grudami ziemi. Potykam się o coś, padam. Nie mogę sie podnieść, bo cekaem wali tuż przede mną, a ogniki pocisków tańczą mi przed oczami - to kule. Otępiały, ogłuszony przywieram twarzą do ziemi..." . Jestem już po drugiej stronie ulicy, patrzę na adres-Bielańska 3. Odwracam się, widzę jak przez śmiercionośną ulicę przeskakują kolejne plutony "Zośki"..."Pluton Alek", "Pluton Sad", "Pluton Śnicy, naprzód!!!".\nChwila zawachania i słyszę: "Naprzód! Jesteśmy odcięci. Musimy iść ciągle naprzód!" . Czy to okrzyk "Morro"...!?\nIdę dalej w kierunku ulicy Senatorskiej...\nUlica Bielańska. Druga Rzeczpospolita...\nTa sama ulica Bielańska. Anno Domini 2010...\nSenatorska róg Bielańska...\nAnno Domini 2010, prawie identyczne...\nRuiny Banku Polskiego, ocałało tylko prawe skrzydło...\nBielańska...w tle ruiny...\nŚlady i współczesna "kotwica"...\nFragment ocalałego prawego skrzydła budynku...\nJuż wiadomo z jakiej cegielni pochodziły cegły służące do budowy gmachu Banku Polskiego...\nR i S ka...\nKostka brukowa w trawniku, ślady po przedwojennej ulicy Hipotecznej...\nPo tym bruku, ulicą Hipoteczna odbywała sie ewakuacja Reduty w stronę włazów kanałowych na ulicy Długiej. Po nieudanym połączeniu Starówki ze Śródmieściem w nocy z 31 sierpnia na 1 września...\nTak ma wyglądać w przyszłości, sylwetką przypomina poporzednika...\nZwykły, "niezwykły" adres...\nWe wtorek pożegnaliśmy płk. Jana Romańczyka. Niestrudzonego żołnierza konspiracji i Powstania Warszawskiego. Przeszedł cały szlak bojowy Zgrupowania "Radosław". Z Woli przez ruiny getta na Starówkę, póżniej Śródmieście i Czerniaków.\nZe Starówki do Sródmieścia kanałami. Kiedyś miałem okazję posłuchać powstańczych gawęd pana Jana.\nPowspominajmy jeszcze raz, może ostatni raz:\n"...1 sierpnia 1944 r. o godzinie 11.00 wrócił dowódca i powiadomił nas, że Powstanie Warszawskie rozpocznie się dziś o godz. 17.00. Miejsce rozpoczęcia akcji dla naszej grupy - ul. Okopowa 31. Łącznicy udali się natychmiast w teren, by powiadomić oddziały aby natychmiast stawiły się na ulicę Okopową. Grupa przebywająca na punkcie kontaktowym dostała polecenie udania się bezpośrednio na ulicę Okopową, by przygotować obiekt do akcji.Naszym macierzystym oddziałem był batalion szturmowy "Miotła", zgrupowanie "Radosław" Kedyw KG AK. Mimo, że godzina wybuchu Powstania została ustalona na 17, byliśmy na miejscu już wcześniej i przygotowywaliśmy obiekt do walki. Napełnialiśmy worki piaskiem i układaliśmy pod oknami..."\n"...Akcja na naszym odcinku rozpoczęła się wcześniej. Na rogu ulic Dzielnej i Okopowej zatrzymał się samochód niemiecki i ostrzeliwał z karabinu maszynowego ludzi będących przy monopolu tytoniowym. Po krótkiej konsternacji stacjonujące tam nasze oddziały zaatakowały samochód granatami. Niemcy rozbiegli się, pozostawiając pojazd. Uciekający Niemcy stali się celem naszych żołnierzy i kilku z nich padło. Były pierwsze zdobyczne sztuki broni..."\n"...Nie ucichły jeszcze strzały, gdy przed nasze stanowiska nadjechały dwa ciężarowe samochody z przyczepami, pełne maruderów z frontu. Samochody, ostrzelane przez nas, zatrzymały się, a żołnierze uciekli do domów po przeciwnej stronie ulicy. Patrol zorganizowany przez dowództwo naszej placówki, podjął akcję przeciwko żołnierzom niemieckim. Znaczna ich część uciekła, lecz kilkudziesięciu wzięliśmy do niewoli, respektując układy genewskie. Ja otrzymałem służbę na stanowisku w oknie na parterze Po zapadnięciu zmroku na naszym odcinku zapanowała cisza. Tylko w okolicy widać było łuny pożarów. Tak minął pierwszy dzień..."\n"...W dniu 26 sierpnia dostaliśmy rozkaz podmienić oddział z plutonu "Jerzyków" broniącego szpitala Jana Bożego na ulicy Bonifraterskiej. Obrona była bardzo ciężka. Mając stanowisko od strony podwórza, zauważyłem jak do kraty w oknie piwnicy budynku prostopadle przyległego do naszego, czyjeś ręce przywiązują puszkę trotylu, pociągają za sznurek i znikają. Ja też się schowałem, nastąpił wybuch. Gdy ponownie wyjrzałem, krata była naruszona, a w piwnicy Niemcy zbierali się do ataku. Niewiele myśląc wziąłem filipinkę (granat uderzeniowy) i modląc się, bym trafił w lukę w kracie jaka pozostała po wybuchu, wrzuciłem ją do piwnicy. Trafiłem dobrze. Kiedy wyjrzałem, w piwnicy było pełno dymu, ale panował w niej spokój. Niemcy rozpoczęli atak goliatami i miotaczami ognia. Broniliśmy się zaciekle, niestety byliśmy zmuszeni opuścić płonący szpital..."\n"...Następnego dnia otrzymałem rozkaz, by wraz z drużyną bronić narożnika ulic Bonifraterskiej i Sapieżyńskiej. Narożnik ten składał się z wypalonych kamienic, które waliły się pod ogniem artyleryjskim. Właśnie tam musiałem rozstawić placówki. Gdy Niemcy rozpoczynali ostrzał, wycofywałem ludzi z zagrożonych miejsc, a gdy tylko przestawali strzelać, wracaliśmy na nasze stanowiska. Niemcy atakowali. Podpuszczaliśmy atakujących dość blisko i wtedy rozpoczynaliśmy silny ogień z broni maszynowej. Atak niemiecki załamywał się, pozostawiając na placu boju trupy, które sprzątali Polacy cywile, trzymani przez Niemców do tych celów. Taka sytuacja powtarzała się kilkakrotnie. Niemcy sądzili, że wszyscy zginiemy pod gruzami, a my nie mieliśmy żadnych strat. Broniliśmy się z determinacją, być albo nie być..."\n"...Dnia 30 sierpnia, na placu Krasińskich przy ulicy Długiej jest przygotowana do wymarszu cała kolumna powstańców. Jest godzina 22.00. Pierwsza wchodzi ośmioosobowa grupa por. "Cedro", bardzo dzielnego i odważnego oficera, za nim wchodzi do kanału sześciu ludzi od por. "Torpedy": "Adaś" - celowniczy Zenon Jackowski z MG - 42, "Gabryś" - amunicyjny Jan Kurpiński, "Kamiński - amunicyjny Jan Pęczkowski, "Marek" - Marian Ławacz, Łata" - Jan Romańczyk, "Sowa" - Zbigniew Wojterkowski, za nimi grupa "Jerzyków" i inne oddziały..."\n"...W kanałach było ciemno i mokro. Broń i amunicję należało trzymać wysoko by się nie zamoczyła i była sprawna do walki. Po niecałych trzech godzinach drogi zmęczeni dotarliśmy do celu. O pierwszej ma nastąpić atak. Wszyscy odpoczywają, oczekując co przyniosą następne minuty..."\n"...Jest31 sierpnia godzina 1.00. Następuje otwarcie z łoskotem klapy włazowej. Do kanału wpada świeże powietrze. Pierwszy wyskakuje por. "Cedro", za nim jego ludzie. Naraz słychać strzały nad kanałem. Ci co są przy wyjściu, cofają się. We włazie pokazuje się głowa jednego z tych co wyszli i krzyczy: "Wychodźcie!" Z całą siłą przepycham się do wyjścia, przede mną był "Marek", za mną '"Sowa", "Gabryś" i "Kamiński". Po wyjściu "Kamiński" pobiegł na skwer w krzaki, a myśmy pobiegli do fontanny..."\n"...Na placu zapanowała bezładna strzelanina. Daje się odczuć, że Niemcy są zdezorientowani, coraz intensywniej jednak ostrzeliwują wyjście z kanału. Naraz zalega cisza i słychać donośny głos: "Hallo! Wer ist da?" -. "Hier sind Deutsche." -odpowiadam głośno i słyszę .odpowiedź - "Hier auch sind Deutsche". Słyszę przedzieranie się przez krzaki. Nie wytrzymuję, posyłam serię z "Błyskawicy" w tamtym kierunku. I znów odzywa się ten sam głos: "Verfluchte Mensch, wer ist da?" - "Hier sind Deutsche" ponownie odpowiadam. Podenerwowany głos Niemca wrzeszczy - "Hier auch sind Deutsche! . Warum schiessen Sie?". Dwie postawne sylwetki wyłaniają się z krzaków. Celuję w nie i strzelam, dalszej konwersacji nie ma. Tylko rozpoczęła się kanonada..."\n"...Ale za chwilę znów zapanowała cisza i słychać jakiś głos: "Hallo Karl Mueller, weist du was hier los?". Z drugiej strony ktoś odpowiada: "Ich weisst nicht." - Wtedy ten pierwszy mówi: " Zwischen uns sind polnischen Banditen". I znów rozpoczyna się bardzo silny ostrzał. Zorientowaliśmy się, że tylko nas czterech pozostało w fontannie. Robiąc zasłonę dymną z granatów wycofujemy się. Ja ostatni wpadam do włazu. Klapa pod wpływem wybuchu granatu zamyka się opadając mi na głowę. Spadam na "Marka". Klapa przycina "Błyskawicę" i mój kciuk u lewej ręki. Kanalarz doliczył się, że mu jeszcze jednego brakuje. Ustala coś z kpt. "Motylem". Ten się zwraca do mnie, żebym dał kanalarzowi mojego "Visa", bo bez broni on się boi wyjrzeć..."\n"...Sanitariuszki zrobiły mi opatrunek i poszedłem kanałem za wycofującym się oddziałem. Naraz kolumna staje, bo nie wie gdzie ma iść dalej. Znaleźli się na rozdrożu i szukają przewodnika. Ponieważ takiego nie ma, zgłaszam się ja, idę na początek i ruszamy dalej. Podczas tego marszu miałem przykrą przygodę, w czasie której bardzo się zdenerwowałem. Jeden z kolegów krzyknął, że Niemcy zalewają kanał, co groziło paniką, na szczęście nie było to prawdą. Zatrzymałem kolumnę i sprawa się wyjaśniła. Szliśmy pod prąd wody, która przed nami piętrzyła się. Gdy zatrzymaliśmy się, woda spłynęła i wszystko się wyjaśniło..."\nJan Romańczyk "Łata" 1924-2010 (*)\nZdjęcie zrobione w pierwszych dniach sierpnia 1944 roku na ulicy Okopowej. Klęczy Jan Romańczyk "Łata".\nUdając się w sobotni wieczór Podwalem do jednego ze staromiejskich lokali, przypomniała mi się pewna fotografia. Fotografia przedstawiająca barykadę powstańczą. Zatrzymałem się przy ulicy Kapitulnej, w miejscu gdzie zbudowana była owa barykada. Budynek nie przetrwał Powstania, po wojnie został odbudowany w zmienionej postaci. Zachował się przedwojenny kanał. Kawałek żelastwa...\nNiestety nie udało się uratować fabryki Kamlera! Developer miał za nic prawo. Mimo wpisania fabryki do rejestru zabytków, wyburzył ją. Teraz pewnie dłuuugo toczyć się będą rozprawy sądowe. Legendarnej fabryki Kamlera już nie ma...\nZostał kawałek placu, na którym powstanie pewnie nowy budynek. Natomiast na ulicy Pawiej znalazłem kawałek przedwojennego bruku! Ot, taka osłoda...:)\nPrzestaje istnieć legendarny świadek Powstania Warszawskiego - fabryka Kamlera przy Dzielnej 72. Adres "Dzielna 72" znają wszyscy powstańcy. W pierwszym tygodniu Powstania Warszawskiego znajdowała się tu kwatera Komendy Głównej AK z gen. Tadeuszem Borem-Komorowskim na czele. Jeszcze przed Godziną "W"przy fabryce wybuchły walki. Kwaterę gen. Bora otoczyli niemcy. Na pomoc pospieszyli powstańcy z batalionów "Zośka", "Parasol", "Miotła" i "Czata 49". Udało im się przerwać okrążenie. To z tego budynku gen. Bór-Komorowski kieruje Powstaniem. To z tego budynku wybiegają Powstańcze łączniczki by dotrzeć do najbardziej odległych części walczącej Warszawy. 6 sierpnia gen.Bór-Komorowski opuszcza fabrykę i ewakuuje się poprzez ruiny getta na Stare Miasto. Budynki fabryki przetrwały wojnę.\nByłem dzisiaj zobaczyć po raz ostatni fabrykę Kamlera, pożegnac się chyba. Jest już na wpół wyburzona, dzisiaj nie trwały "prace". Jest Święto Narodowe. Fabryka wygląda tak jakby cały czas trwało Powstanie, wszędzie pełno gruzu, desek, starych gazet. Wygląda to wszystko majestatycznie i nie realnie. Spotykam stróża który pilnuje tego pobojowiska, które pozostało z Fabryki. Starym warszawskim akcentem informuje mnie "...panie za pare dni tu juz nic nie będzie..." Rozmawiamy, opowiada że przed chwilą była tu prawnuczka założyciela fabryki p. Kamlera. Jestem wewnątrz zabudowań fabrycznych, biorę jedną z cegieł na pamiątkę. Pamiątka po legendarnej fabryce Kamlera. Stróż stwierdza, ponownie ze starym warszawskim akcentem "...panie ta cegła to stara, przedwojenna, warsiawska robota...pan patrzy jakie wypalanie..." Kręci z podziwem głową. Opuszczam po raz ostatni fabrykę, idę ulicą Dzielną. Odwracam się by spojrzeć po raz ostatni. Zaczynają dzwonić dzwony w Kościele Św. Augustyna. Zatrzymuję się. Wszystko to wygląda jak ostatnie pożegnanie. Bo to KURWA(CENZURA:))jest ostatnie pożegnanie!\np.s. deweloperzy znowu hulają, a pani konserwator zabytków śpi...\n"...Tej nocy wiele się dokona\nz bólu i łez..."\nNoc z 16 na 17 kwietnia, Kościół Św. Krzyża. Harcerskie, nocne czuwanie przy zwłokach Prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego.\nWłaśnie wróciłem z pod Pałacu Prezydenckiego. Mój Prezydent nie żyje! Twórca "naszego" muzeum. Muzeum Powstania Warszawskiego. Syn Warszawskich Powstańców.\nIleż razy musiałem GO "bronić" przed dzisiejszymi żałobnikami. 10 kwietnia 2010 roku zapamiętam do końca życia...a zaczęło się...\nW nocy z piątku na sobotę, około 2 w nocy. Czyli już 10 kwietnia wracaliśmy z jednego ze staromiejskich pubów. Radośni i roześmiani, zatrzymaliśmy się przed Pałacem Prezydenckim. Spojrzeliśmy na Pałac, w oknach ciemno. Nic nie mówiąc wybuchneliśmy śmiechem, ..."Pan Prezydent śpi..."\nKilka godzin póżniej okazało się że Pan Prezydent zasnął. Zasnął na zawsze w oczekiwaniu na...!!!\nDzisiaj ponownie pojawiłem się w tym miejscu, jakże w innym nastroju...\nKolejne ELITY poszły do ruskiego piachu. Sam nie wiem co mam o tym myśleć, ręce mi opadły. Czy MY naprawdę jesteśmy narodem wybranym przez Boga na cierpienia. Czy Bóg nam to kiedyś wynagrodzi...Kiedy?!\nLech Kaczyński (*)\nWczoraj, póżnym wieczorem spojrzałem na licznik odwiedzin mojego blooga. Ujrzałem liczbę 1004 !\n1004 odwiedzin. Dla mnie liczba imponująca! Dziękuje, zapraszam do czytania, oglądania i ...komentowania :)\nDobra...kończę kawę i biorę się do pracy, mam dzisiaj ciężki dzień :)\nStare Powązki, miejsce ostatniego spoczynku ponad 2 milinów mieszkańców Warszawy. W czasie Powstania Warszawskiego siedlisko niemców. Tutaj mieli ozobowiska, pozycje strzeleckie. Dwa tygodnie panoszenia się po terenie cmentarza. Nekropolia rozdeptana niemieckimi buciorami, rozjechana czołgowymi gąsienicami. Idąc w kierunku bramy Św. Honoraty, u zbiegu ulic Powązkowskiej i Okopowej oglądam się w stronę Garbarni Temler i Szwede. Opuszczona, jeszcze nie podzieliła losu innych wyburzonych zabytków(jeszcze!). Zdobyta po ciężkiej walce przez "Pięść", przez kilka sierpniowych dni była areną bardzo ciężkich walk. Patrzę na ulicę Powązkowską i nie mogę się nadziwić że kiedyś przed wojną tą ulica jeżdziły tramwaje. Mijam kościół Św Karola Boroneusza, zaglądam do środka. Białe ściany, białe sklepienia. Jest to drugi kościół zniszczony przez zdobyczną powstańczą pantere "Magdę". Na wieży koscioła niemcy umiejscowili stanowisko ckm. Ostrzeliwali wspomnianą wyżej garbarnię, a także zajętą przez "Zośkę" szkołę przy ulicy Spokojnej. 10 sierpnia "Magda" podjeżdza na róg ulic Okopowej i Spokojnej i jednym celnym strzałem niszcy wieżę kościelną. Po wojnie kościół odbudowano. Po przekroczeniu bramy Św. Honoraty od razu kieruję się w kierunku muru cmentarnego oddzielającego cmentarz od ulicy Spokojnej. Chcę zobaczyć budynek szkoły przy ulicy Spkojnej 13. Idąc cmentarnymi alejkami mijam grobowiec rodziny Krzyżewiczów. To tutaj jest pochowany jest Tadeusz Krzyżewicz, uczestniczył i poległ w "Akcji pod Arsenałem". Czytaliście "Kamienie na szaniec"? Mijam katakumby i ukazuje mi się za murem budynek szkoły. Do 11 sierpnia 1944 roku bronionego przez "Zośkę". Patrzę w okna z których Stanisław Sieradzki "Świst" strzelał do niemieckich snajperów umiejscowionych na cmentarnych drzewach.\nUnoszę do góry głowę, patrzę na jeszcze bezlistne drzewa. Spaceruję alejkami, oglądam stare pomniki i nagrobki. Dochodzę do miejsca gdzie Stare Powązki graniczą z Cmentarzem Żydowskim. Na murze umiejscowiona mała tabliczka z suchą informacją- "Tu 3 sierpnia 1944 hitlerowcy roztrzelali 5 żołnierzy AK". Stoję w tym samym miejscu po 66 latach, patrzę na te same alejki, nagrobki, pomniki. Przy jednym z grobowców krząta się starsza dystyngowana dama. Uśmiecha się i życzy Wesołych Świąt. Są Święta Wielkanocne. Pomagam jej w uprzątnięciu grobowca z zeszłorocznych liści. Rozmawiamy, okazuje się że cudem przeżyła Powstanie. Żegnam się i uciekam na Świąteczny obiad...a na Stare Powązki na pewno jeszcze wrócę...\nPowązkowska/Okopowa. W tle opuszczone zabudowania, przedwojenna Garbarnia rodzin Temler i Szwede. Miejsce walk Batalionu "Pięść".\nTo samo miejsce Powązkowska/Okopowa. Fotografia prawdopodobnie pozorowana, wykonana już po upadku Woli.\nNiemiecki oficer tyłem do garbarni,która już była prawdopodobnie pusta po wycofaniu się "Pięści".\nZa cmentarnym murem budynek szkoły przy ulicy Spokojnej 13. Okna z których "Świst" strzelał do niemieckiego snajpera...\nKościół Św. Karola Boromeusza, na wieży były niemieckie stanowiska ckm. Jednak "Magda" poradziła sobie z nimi...\nGrobowiec rodziny Krzyżewiczów, miejsce ostaniego spoczynku Tadeusza Krzyżewicza...\nKtokolwiek widział powstańcze przedstawienie teatrzyku "Kukiełki pod Barykadą", który w sierpniu 1944 r. działał na Powiślu i Śródmieściu proszony jest o kontakt z Anią Bosiacką z Muzeum Powstania Warszawskiego. Tel. 22 539-79-70 lub e-mail: abosiacka@1944.pl\nLalkowy teatrzyk "Kukiełki pod Barykadą" był fenomenem powstańczej Warszawy. W ogarniętym walkami mieście dawał spektakle w bramach i piwnicach, na podwórkach i barykadach. Muzeum Powstania Warszawskiego poszukuje widzów przedstawienia sprzed prawie 66 lat.Muzeum przygotowywuje film o teatrzyku.Chcą by znalazły się w nim wywiady z osobami które uczestniczyły w spektaklach...\nSpektakl na podwórku przy ulicy Konopczyńskiego 5/7(Powiśle)...\nZnalazłem takie zdjęcie:)\nWarszawa przed Powstaniem 1944roku. Piękna. Zdjęcie wykonane z wieży Filtrów. Na zdjęciu widać dwa najwyższe budynki\n"tamtej" Warszawy- dużą PAST-ę i Prudential. Nie ma obrzydlistwa w postaci pałacu kultury:), a także symboli radosnej "twórczości" architektów lat dziewiedziesiątych "szklanych domów". Piękna... Miała być jeszcze piękniejsza.\nTo projekt przebudowy Placu na Rozdrożu z roku 1938. Miejsce przebiegu dzisiejszej Trasy Łazienkowskiej:)\nNa cokole pośrodku placu miał stać pomnik Józefa Piłsudskiego.\nI jeszcze dwa zdjęcia:)Przedwojenny(i wojenny) poprzednik "Centralnego". Stał w miejscu dzisiejszego dworca Warszawa-Śródmieście:)\nZima, zima "piękna" pora roku... :)\nNa Muranowie zachowała się z wojennej zawieruchy piękna budowla. Śliczna. Wyróżnia się na tle socrealistycznych budynków wybudowanych na miejscu gruzów getta po roku 1945. Kościół pod wezwaniem św. Augustyna. Po prostu cudo. Najpiękniejszy Kościół w Warszawie, i to gdzie-na Muranowie! Kościół został zbudowany w latach 1890-1896 w stylu neoromańskim. Podczas II wojny światowej Kościół św. Augustyna znalazł się na terenie utworzonej przez Niemców dzielnicy żydowskiej. Z chwilą likwidacji getta utworzono w nim magazyn w którym składowano mienie zrabowane Żydom, następnie Kościół sprofanowano i przekształcono na stajnię. W czasie Powstania Warszawskiego na wieży kościelnej usytuowany był punkt obserwacyjny i gniazdo niemieckiej broni maszynowej. 5 sierpnia 1944 r. wieża została uszkodzona podczas szturmu na "Gęsiówkę" wystrzałem ze zdobycznej pantery przez żołnierzy Batalionu "Zośka". Po Powstaniu Niemcy podpalili dach, spłoneły też słynne organy. Niemcy chcieli także wysadzić Kościół, czego nie uczynili. Uff...! Zmienili plany! Ale raczej nie zdążyli. Ocalał, a teraz wyróżnia się spośród nudnej zabudowy okolicy.\nByłem kilka razy przy tym Kościele, ale dzisiaj dokładniej mu się przyjrzałem. Na wieży kościelnej są dwa ślady po trafieniu przez "Magdę", wspomnianą wyżej zdobyczną panterę. W końcu jakiś ślad po "Magdzie"...! To prawdopodobnie jednak nie ślady z 5 sierpnia, ze szturmu na "Gęsiówkę". "Magda" strzelała do Kościoła już wcześniej, 3 sierpnia. Znalazłem coś takiego, wygląda jak notatka sztabowa:\n"3.VIII.1944 przed zapadnięciem zmroku [po g. 20:00] na polecenie ppłk. "Radosława" wykonano próbne strzelanie. Czołg z nową załogą podjechał w pobliże sztabu Kedywu na ul. Mireckiego, skąd oddał 2 strzały do niemieckiego stanowiska ckm umieszczonego na wieży kościoła św. Augustyna znajdującego się w ruinach getta przy ul. Nowolipki. Już pierwszy strzał zniszczył niemieckie stanowisko! Drugi, równie celny, potwierdził "sprawność załogi".\nWe wspomnieniach załogi "Magdy" jest trochę inaczej. Według wspomnień pierwszy strzał nie odniósł skutku. Skuteczny był dopiero drugi. Trochę różne interpretacje. Ale, dla mnie najważniejsze jest że zachowały się jakieś ślady po "Magdzie". Patrzę w kościelną wieże, w świeższe od innych cegły. "Zośka"!!! Znowu ich spotykam...!\nKościół św. Augustyna wśród ruin getta. Niemcy utworzyli w nim magazyn na rzeczy wartościowe zrabowane Żydom.\nWyburzono pół miasta. Najpiękniejszych dzielnic przedwojennej Warszawy, z których utworzono getto.\nWśród ruin getta, to chyba widok z ulicy Gęsiej(dzisiejsza M. Anielewicza).\nWidok z wieży Kościoła w kierunku ulicy Żelaznej, w tle widać wieżę "Filtrów".\nWidok z wieży Kościoła na ulicę Solną. Tej ulicy nie szukajcie na dzisiejszych mapach.( ni ma jej :) )\nA to ulica Dzielna, oczywiście to co z niej zostało. W tle wieża. Ulicę Dzielną w szczątkowej formie odbudowano.\nW miejscu gdzie mniej więcej znajdowała się "Gęsiówka".\nTe ślady na wieży kościelnej, to miejsca trafień "Magdy".\nKościelna wieża ta sama, ale okolica już inna. Powojenny socrealizm. "Nieapetyczny" :)\nJeszcze tylko przez tydzień można oglądać wystawę nagrodzonych prac w konkursie na komiks o Powstaniu Warszawskim. Wystawa potrwa do 9 stycznia. Oglądać ją można na stacji metra "Wilanowska" . Byłem, obejrzałem i polecam...\nDo tegorocznej edycji konkursu zgłoszono 70 prac. W jury zasiadł między innymi Henryk Chmielewski "Papcio Chmiel".\nTwórca komiksu "Tytus, Romek i ATomek". Henryk Chmielewski był uczestnikiem Powstania Warszawskiego.\nWalczył w pułku "Garłuch". Nosił pseudonim "Jupiter". W godz. "W" pułk otrzymał zadanie - zdobyć lotnisko Okęcie.\nZapraszam na wystawę...\nJest 5 sierpień 1944 roku. "Czarna sobota". Trwa rzeż Woli. Azjatyccy "aryjczycy"rabują, gwałcą, mordują, palą...\nDzisiaj patrzę na Wolę stojąc na rogu ulic Okopowej i Gęsiej. Tutaj przed godziną 10 ulicą Gęsią popędzi "Magda". Zdobyczny niemiecki czołg typu "panther". Zamiast niemieckich krzyży na pancerzu dumnie prezentują się harcerskie lilijki, symbol batalionu "Zośka". "Magda" odegra pierwszoplanową rolę w zdobyciu tzw. "Gęsiówki". Samej ulicy Gęsiej nie znajdziecie na dzisiejszych mapach Warszawy. W tym mniej więcej miejscu przebiega dzisiejsza ulica Mordechaja Anielewicza. Dla mnie jednak zawsze jest to słynna ulica Gęsia. Gęsia, jedna z najważniejszych ulic żydowskiej Warszawy. Ulica ciągneła się od Nalewek (też już nie istniejącej ulicy) aż do Domu Pogrzebowego Cmentarza Żydowskiego. Przy Nalewkach była ulicą handlową, zaś za Dziką aż do Okopowej - siedliskiem żydowskiej biedoty, m.in. kamieniarzy wyrabiających pomniki na cmentarz żydowski. I ten charakterystyczny gwar-przekrzykiwania żydowskich kupców, głodne bosonogie dzieci, nędzarze proszący o jałmużnę. Stukot końskich kopyt na bruku z "kocich łbów". Ulicą ciągneły końskie karawny w kierunku Cmentarza Żydowskiego. Tu i ówdzie przemknie riksza, wioząc bardziej zamożnych mieszkańców dzielnicy. Niesamowita atmosfera dzielnicy żydowskiej. Ech...cofnąć się w czasie i przejść się ulicami tej dzielnicy. Miłą, Nalewkami, Lesznem, Gęsią... Wszystko skończyło się w roku 1943 po likwidacji przez niemców getta. Większość żydowskich mieszkańców Warszawy, kilkaset tysięcy wywieziono do obozu koncentacyjnego w Treblince. Gdzie zostali zamordowani. Puste getto wyburzono. Także zabudowania ulicy Gęsiej. W celu sprawniejszego porządkowania terenu po byłym gettcie, niemcy zdecydowali o utworzeniu na terenie ruin getta warszawskiego obozu koncentracyjnego. KL Warschau.\nObóz powstał wzdłuż ulicy Gęsiej od Zamenhofa do Okopowej. Nazywany był potocznie przez warszawiaków "Gęsiówką".\nW celu utrudnienia ewentualnych kontaktów więźniów z mieszkańcami Warszawy do obozu kierowano przede wszystkim Żydów - obcokrajowców, pochodzących z Grecji, Francji, Niemiec, Austrii, Belgii i Holandii. Więźniowie obozu zajmowali się głównie wyburzaniem getta, sortowaniem gruzu, wydobywaniem wszelkiego rodzaju surowców wtórnych, ale również poszukiwaniem wśród gruzu kosztowności i innych cennych przedmiotów. W lipcu 1944 niemcy przystąpili do ewakuacji obozu.W chwili wybuchu Powstania Warszawskiego na terenie „Gęsiówki" pozostało ok. 400 więźniów, którzy mieli być wykorzystani do całkowitej likwidacji obozu...Aż do 5 sierpnia 1944 roku..."Zośka" zdobywa "Gęsiówkę"...\nTeren "Gęsiówki" otaczały barykady, wieże i bunkry. Był silnie umocnionym niemieckim punktem oporu. Dlatego przy zdobyciu obozu tak ważną rolę odegra "Magda"...\nIdę dzisiejszą ulicą Gęsią (niektórzy twierdzą że to ulica M. Anielewicza), oczywiście nie zachowało sie prawie nic ze starej ulicy. Dochodzę do budynku przy Anielewicza(Gęsiej)34, na budynku pamiątkowa tablica. Tylko czemu tutaj ją zamontowali. Według starych zdjęć lotniczych właściwy obóz miescił się kilkaset metrów dalej, mniej więcej na wysokości ulicy Smoczej. Uważnie patrzę pod nogi, szukam pozostałości ulicy Gęsiej. Może znajdę kawałek bruku. Znajduję stare włazy do kanałów w terażniejszym chodniku i trawniku. Podziemna kanalizacja dawnej ulicy.\nZachowały się. Słynny kanał pod ulicą Gęsią, kanałami tymi odbywał się szmugiel żywności do getta. Ciekawe czy był ktoś w nich od zakończenia wojny. Wejście odbywało się na terenie Cmentarza Żydowskiego. Tam właz do kanału jest upamiętniony. A te z Gęsiej nie...po tych włazach gąsienicami przejechała powstańcza pantera. "Magda" jedzie Gęsią...\nWspomina Ryszard Białous "Jerzy" dowódca "Zośki" :\n"...Wielka i potężna barykada, która oddziela nasze pozycje na Gęsiej od ziemi niczyjej, rozciągającej się między murem "Gęsiówki" a nami, okazała się bardzo łatwa dla naszej "Pantery", która przetoczyła się po niej jak po śmietnisku żelaznych odpadków i jedynie do łoskotu motorów i jazgotu karabinów maszynowych dołączył się hałas miażdżonego muru, trzask łamanych desek i szyn żelaznych. "Pantera" jest już na wysokości drugiej barykady, którą bierze równie łatwo, jak i poprzednią. Po sforsowaniu pierwszej barykady Niemcy zorientowali się, że to nie ich czołg - rozpoczęli silny, choć niezbyt skuteczny ogień broni maszynowej. Czołg odpowiedział strzałami z działa, skierowanymi na wieże strażnicze. W tym samym momencie pluton "Felek" z okrzykiem "hurra!" ruszył do szturmu biegiem w kierunku pierwszej wieży. Niemcy usadowieni w "bocianach" stawiali jednak dosyć silny opór. Po zdruzgotaniu żelaznej bramy czołg otworzył drogę do natarcia w głąb obozu. Pod jego osłoną żołnierze z ppor. "Giewontem" przebiegają i zajmują nowe pozycje, już wewnątrz "Gęsiówki". Rozpoczyna się obustronny gwałtowny ogień broni maszynowej. Jednakże decydujący jest ogień działa czołgowego, przenoszony z jednej wieży na drugą. Jedna skrajna płonie, na innych poznaję naszych chłopców. "Pantera" wolno i systematycznie przenosi ogień swego działa z jednej wieży na drugą, według ustalonego z góry schematu, a precyzja, z jaką pociski padają, budzi we mnie uczucie prawdziwej dumy. Strzał, kłęby kurzu i dymu, i pojedyncze postacie biegnących chłopców - oto widok, który powtarza się z dokładnością maszyny. Nagle w szkłach lornetki dostrzegam coś, co w tej uregulowanej pozornie grze jest niebezpiecznym zgrzytem. Oto z jednej z wież wyskakują Niemcy. Jeden roluje ścigany bryzgami naszego kaemu. Jeszcze nie padł strzał z działa, a już widzę chłopców "Kuby", jak wpadają do wieży. O, gdybym mógł ich powstrzymać! Nowy huk wstrząsa powietrzem i za chwilę wieża przez naszych obsadzona otacza się chmurą pyłu, z którego powoli wynurzają się postacie żołnierzy. Jednego prowadzą pod ręce dwaj koledzy. Pcham gońca w ich kierunku, a sam, choć obawiam się tam poważniejszych jakichś strat, przenoszę wzrok na inne wieże, które są w tej chwili celem dla naszego czołgu. "Pantera" stoi w bramie i razi ogniem bunkier, znajdujący się naprzeciw..."\nDochodzę do ulicy Smoczej, miejsca gdzie znajdowała się brama obozowa. W tym miejscu znajdują się obecnie pawilony handlowe. Próbuje sobie wyobrazić masywną, żelazną bramę...ostatnia przeszkoda dzieląca "zośkowców" od obozu...esesmani uciekają w kierunku Pawiaka...tych esesmanów którzy nie zgineli w walce, schwytanych stawia się przed dorażnym sądem polowym. Zostają roztrzelani w imieniu Polski Podziemnej...Tymczasem z baraków wybiegają wychudzone postacie w pasiakach...Obóz zdobyty, uwolniono 348 Żydów . 324 mężczyzn i 24 kobiety. Róznych narodowści.\nZ "Gęsiówki" nie zachowało się do dnia dzisiejszego nic. Dawnej ulicy Gęsiej też już nie ma. Oczywiście na powierzchni nic nie ma, bo pod ziemią...jest wiele. Dlatego tak lubię awarie wodociągowe na terenie dzisiejszego Muranowa. Wodociągowcy podczas naprawy czasami odsłaniają podziemne fragmenty budynków, ulic, różnego rodzaju budowli dawnego getta...wtedy aparat idzie w ruch.\nNa ulicy Gęsiej...żydowski nędzasz...\nRiksza na ulicy Gęsiej...\nUlica Gęsia po likwidacji getta. Żydowscy mieszkańcy zostali wywiezieni do obozów koncentracyjnych, gdzie zginą.\nZa kilka miesięcy to miejsce będzie zrównane z ziemią, rozpocznie sie wyburzanie terenu po byłym gettcie...\nPrzy ulicy Gęsiej na miejscu getta powstał obóz koncentracyjny zwany "Gęsiówką"...\nA tak to miejsce wygląda obecnie...\nNi stąd ni zowąd właz do kanału na chodniku dzisiejszej ulicy M. Anielewicza. Pozostałośc po ulicy Gęsiej. Tędy jechała "Magda"...\nPozostałość po ulicy Gęsiej na chodniku. Ciekawe czy Ci którzy remontowali chodnik, wiedzieli że oprawiają nieczynny, przedwojenny kanał. Dzisiaj to chodnik, wcześniej środek ulicy Gęsiej...\nTablica na budynku przy Anielewicza 34. Moim zdaniem właściwy obóz znajdował sie kilkaset metrów dalej, przy ulicy Smoczej...\nJedno z najbardziej znanych zdjęć z Powstania. "Zośka" na terenie "Gęsiówki"...\nZawsze fascynował mnie mur z czerwonej cegły wzdłuż ulicy Okopowej i Młynarskiej. Mur cmentarza żydowskiego. Piękny...\nCmentarz żydowski jest jedną z nielicznych pozostałości po żydowskich mieszkańcach Warszawy. W roku 1939 Żydzi stanowili około 40 % mieszkańców miasta. Kilkaset tysięcy. Większość zginęła w obozach koncentracyjnych, do których została wywieziona po likwidacji getta w 1943 roku. Getto zostało zrównane z ziemią, nie zachowało się dosłownie nic. Wyburzono pół miasta. Niemiecka dokładność. Cudem ocalał cmentarz, ponieważ został wyłączony z getta. Niemcy zakazali odprawiania żydowskich obrządków religijnych, a więc także pogrzebów. Zmarłych grzebano w masowych grobach przy ulicy Okopowej. Sam cmentarz powstał w 5567 roku od stworzenia świata...czyli po naszemu w roku 1806...\nPochowanych jest tam około 200 tysięcy żydowskich mieszkańców Warszawy. Kawał historii miasta...\nAle co innego zawsze interesowało mnie w dziejach tego cmentarza. Powstanie Warszawskie...\nW czasie Powstania /44 teren cmentarza był miejscem zaciętych walk powstańców z batalionu "Zośka"...\nNigdy nie byłem na tym cmentarzu, dzisiaj się wybrałem...w końcu...\nNa cmentarz można wejść od godziny 11, czynny jest do zmroku. Nieczynny jest oczywiście w soboty. Święto. Szabas.\nWchodzę przez stalowe drzwi, obowiązkowe jest nakrycie głowy. Już przy wejściu miejsce robi wrażenie...Idę...\nPrzy budyneczku gospodarczym kręci się brodaty Rabin. Mijam słynną latarnię, jedną z nielicznych pozostałości po gettcie.\nWchodzę w pełną liści alejkę. Chyba alejkę, wydaje mi się że macewy poustawiane są jak popadnie, bez porządku.\nMijam nagrobki z hebrajskimi napisami. Wszędzie suche, poprzewracane drzewa. I setki, setki zaniedbanych macew. Wkoło żywej duszy. Całośc robi piorunujące wrażenie. W pewnym momencie wydaje mi się że idę jakby wąskim wąwozem.\nTo system nasypów polegający na usypaniu warstwy ziemi na starszych miejscach pochówku, celem kolejnych.\nCały czas mam wrażenie że stąpam po grobach. Idę kilkadziesiąt minut, towarzyszy mi tylko chóralne krakanie gawronów.\nDochodzę do muru gdzie wyrażnie są świeższe od pozostałych cegły. To tędy przebiegała słynna ulica Smętna!\nUlica skryta na terenie cmentarza żydowskiego. Wciąż istnieje na starych planach, ale większość ludzi nie wie gdzie się znajduje.\nZa jej zniknięcie odpowiadają Niemcy, którzy 1941 roku zamurowali wjazd. Powodem był szmugiel żywności do getta.\nW tym właśnie miejscu przez mur cmentarny przeskakiwała "Zośka" w sierpniu 1944 roku. Po drugiej stronie muru, ceglany cześciowo opuszczony budynek przy ulicy Młynarskiej 66. Ten budynek wspomina Stanisław Sieradzki "Świst":\n"... Jest Powstanie Warszawskie, 6 albo 7 sierpnia na Woli. Pod dowództwem Janka "Anody" szturmujemy z Cmentarza Żydowskiego niemieckie pozycje na ul. Sołtyka, Ostroroga, Obozowej. Wypieramy Niemców.\nI tam w jednym z budynków na ul. Młynarskiej 53, na lewo ode mnie, zobaczyłem 3 Niemców przy ciężkim karabinie maszynowym na stanowisku z płyt chodnikowych. Strzelają w kierunku Woli, tam gdzie dziś jest dom towarowy Wola, usiłując powstrzymać uderzenie drużyn "Słonia" i "Kierosa". Ja patrzyłem na nich z lewa, z bramy. Podjąłem natychmiast decyzję, rąbnąłem trzy granaty. Dwóch Niemców uciekło, jeden został poharatany leżał bezwładnie. Ja w sekundę jestem przy tym cekaemie. Francuski Hotchis na trójnogu, ciężki jak cholera. Wniosłem go do tego podwórka na Młynarskiej 66..."\nNa cmentarzu w tym miejscu znajduje wiele macew ze śladami po kulach, wybuchach granatów. A więc była tu "Zośka"! Przemieszczali się pomiędzy tymi samymi macewami. Może znowu pojawi się drużyna druha kpt. "Morro"...\nZarośniętymi pozostałościami ulicy Smętnej idę w kierunku miejsca w którym cmentarz graniczy ze szkołą św. Kingi przy ulicy Okpowowej. Mijam zrujnowane nagrobki. W tym miejscu cmentarz jest wyjątkowo zarośnięty. Wygląda jak z horroru. Od czasu do czasu znajduje ślady po pociskach na macewach. Znowu droga zajmuje mi kilkadziesiąt minut, znowu towarzyszą mi jedynie gawrony. Dochodzę do muru. Za murem sylwetka szkoły św. Kingi... Powstańczej "Twierdzy"...\nCały teren posiekany jest pociskami. Wiele nagrobków nosi ślady eksplozji. "Zośka" prowadziła tu ciężkie walki! Kilku chłopaków poległo...\nPróbuje sobie wyobrazić te sceny, przenieść się w czasie...zobaczyć postacie ukryte za nagrobkami...usłyszeć dżwięk zmiany magazynku w "stenie"...dotykam połupanego pomnika...\nWspomina Wojciech Szymanowski "Synon" z "Zośki" :\n"...Ukryci jesteśmy za płytami grobowców. Mój pomnik jest już cały połupany od kul. Przede mną granat wyrywa kilka krzaków i w opadającym kurzu widzę łeb ukrytego za pomnikiem szkopa. Walę serię. Dostał! Niemiec dorobił się żydowskiego pomnika po śmierci..."\nPowoli udaję się w kierunku wyjścia, idę tymi niby alejkami. Jak zwykle towarzyszą mi gawrony. Spotykam pierwszych ludzi na cmentarzu!!! Kobieta i mężczyzna. Żydzi. Patrzą na mnie zdziwieni. Blondyn na żydowskim cmentarzu. Spoglądam na nich i chcę im odpowiedzieć -"Zośka" tu jest!!!\nCmentarz żydowski, pozostałość po żydowskich mieszkańcach miasta.\nTen jaśniejszy fragment muru to zamurowany wjazd na ulicę Smętną na której stoję. Po prawej budynek z czerwonej cegły ze wspomnień "Śwista". Młynarska 66.\nPosiekany od pocisków nagrobek.\nOkolice muru przy szkole św.Kingi . Także ślady po ostrzale.\nZa cmentarnym murem budynek szkoły św. Kingi.\nŚlady ciężkich walk "Zośki".\nDzisiejszy sobotni poranek przyniósł informację - znalazł się inwestor na tereny opuszczonej Elektrowni na Powiślu !\nMają powstać ekskluzywne biura i apartamenty.Super!?Nie?Ekstra!?hahaha... Kolejny developer który będzie demolował miasto, miejsce kultowe na Powiślu...\nPani Konserwator Zabytków jak zwykle nic nie wie. Historię Elektrownia ma piekną...\n...zbudowana w 1904 roku przez konsorcjum, w którym znajdował się m.in. Siemens . Jest cenną pamiątką architektury przemysłowej z początku dwudziestego wieku . Chlubny rozdział zapisała sobie podczas Powstania. Robotnicy i inżynierowi z załogi sami zdobyli swój zakład. Przez 36 dni dostarczali energię powstańczej Warszawie, wobec zbombardowania 4 września zaprzestali pracy, 5 września wycofali się do Śródmieścia. Dzień później upadło Powiśle. Dzięki działającej 36 dni Elektrowni, radiostacje powstańcze mogą utrzymywać łączność ze światem i z całą Polską, mogą pracować warsztaty produkujące granaty i inny sprzęt wojenny, mogą pracować szpitale powstańcze oraz drukarnie, drukujące odezwy i prasę powstańczą. Tutaj zbudowano słynnego "Kubusia".\nWybieram się dzisiaj na "RAJD BARBÓRKI" na ulicę Karową na Powiślu, więc może uda mi się przy okazji wpaść do Elektrowni...zanim zacznie się wyburzanie, przerabianie...\nNieczynna i opuszczona Elektrownia...\nSierpień 1944 r. Powstańcy w Elektrowni...\nTe białe postacie to jeńcy niemieccy , zatrudnieni przy przenoszeniu węgla - koparki uszkodziła artyleria niemiecka.\nLegioniści w Bełchatowie przy okazji meczu GKS Bełchatów - Legia Warszawa . Mecz odbył się w sobotę , zakończył się zwycięstwem Legiunii...jeden do zera . I na tym można skończyć relację :)\n"Mishka" dzięki za bełchatowskie zdjęcia...\nNajbliższa mojego miejsca zamieszkania pamiątka z Powstania . Oddalona dosłownie o kilkadziesiąt metrów . Kościół Świętych Apostołów Jana i Pawła na Gocławiu . Moja parafia . Parafia powstała w 1985 roku . Kościół zbudowano na niewielkim wzniesieniu , nad jeziorkiem Gocławskim . Na Kościele umieszczona jest tablica upamiętniająca przeprawy przez Wisłę żołnierzy AK z Obwodu Praga do walk powstańczych na Czerniakowie i Mokotowie w sierpniu 1944 r. Na jednym z ogromnych okien widnieje powstańczy witraż . Jest też kapliczka Matki Boskiej Akowskiej, wkomponowana w ogrodzenie posesji świątyni. Okolice i brzegi jeziorka są miejscem spotkań i spacerów mieszkańców Gocławia . Często przy czymś mocniejszym... :) Ja przykładowo mam bardzo miłe wspomnienia z takich spotkań :)\nOd połowy sierpnia 1944 roku , gdy Powstanie na lewym brzegu trwało, po drugiej stronie Wisły, walki ustały. Decyzją władz Polski Podziemnej, żołnierze na Pradze przerwali walkę, ze względu na przeważające siły niemieckie i brak potrzebnego uzbrojenia.Tymczasem zza Wisły Powstańcy słyszeli coraz ostrzejsze odgłosy walk powstańczych, pragneli tam być, włączyć się do akcji, dzielić z walczącymi żołnierski trud i cieszyć się upragnionym zwycięstwem .\nTe pragnienia przyśpieszyły powstańcze plany przedostania się na lewy brzeg Wisły . Przerzucanie żołnierzy wymagało doskonałej organizacji i dyscypliny, a przede wszystkim zbiorowej odpowiedzialności za powodzenie akcji. Sierpniowa noc była krótka , dlatego przeprawy musiały być przeprowadzone sprawnie i szybko, często kilkakrotnie. Na brzegach czekało jednej nocy często kilkudziesięciu ochotników gotowych do przeprawy.Wielu Powstańców zabrały niemieckie pociski, a ich ciała zniknęły gdzieś w nurtach rzeki...\nTak wspomina sierpniowe przeprawy Janina Sobiechowska-Skiwska"Janka" :\n"... Dojście do Wisły wymagało ogromnej ostrożności. Marsz był prawie bezszelestny, nakazano pod groźbą wyeliminowania z grupy absolutne milczenie. No polach Gocławskich i w okolicach jeziorka konieczne było częste „krycie" i nasłuchiwanie, gdyż każdy krzew, słupek, jakikolwiek odgłos natury, budziły w ciemnościach nocy czujność. Szczególną uwagę należało zachować w pobliżu Wału Miedzeszyńskiego i podczas przeskoku na drugą jego stronę. Trasa ta bez przerwy patrolowana była przez niemieckie pancerne samochody i czołgi, odbywała się tu również ciągła komunikacja wojskowych wozów dostawczych w kierunku frontu i z powrotem. Zetknięcie z rzeką nocą nie było miłe. Czarna toń i plusk wody na szerokiej, zdawało się bezkresnej przestrzeni budziły grozę i lęk.\nPokonanie rzeki niosło nowe niebezpieczeństwa. Wisłę patrolowały nieustannie niemieckie wojskowe motorówki, które wspomagano regularnym rozjaśnieniem świetlnymi rakietami tzw. flarami czy racami o dużej sile światła. Podczas rozpogodzeń dodatkowo pogarszał sytuację jasno świecący księżyc. Po opadnięciu flary i oddaleniu się motorówki, powstańcy ukryci w gęstych zaroślach Krowiej Wyspy szybko zajmowali miejsca w łodzi i odbijali od brzegu, by zanim pojawi się następna „świeca" lub niemiecki patrol szybko przepłynąć na drugi brzeg. Środków transportu było również mało. Ze względu na bezpieczeństwo nie mogło być więcej łodzi, dlatego liczniejsze grupy musiały przepływać Wisłę w kilku rzutach..."\n...wymienione we wspomnieniach pola Gocławskie zamieniły się w piękne osiedle mieszkaniowe , jeziora też są... ,\n... zostały jeszcze wspomnienia i pamięć o wydarzeniach sprzed 65 lat .\nKościół pod wezwaniem Świętych Apostołów Jana i Pawła nad ulubionym jeziorem .\nPamiątkowa tablica na ścianie Kościoła .\nPamiątkowa tablica .\nNa tablicy umieszczone są nazwiska poległych .\nW sierpniu 1944 r. Stare Miasto wraz z najbliższą okolicą zmieniło się w powstańczą twierdzę. Żadna z dzielnic nie była tak zacięcie broniona przez żołnierzy Powstania Warszawskiego. Żadna też nie była z takim impetem atakowana przez Niemców. Główne natarcie na Starówkę zaczęło się 19 sierpnia. Stare Miasto upadło 2 września . Byłem dzisiaj na Starym Mieście .\nSpacerowałem uliczkami . Podwalem doszedłem do ulicy Freta . Na tej niegdyś głównej ulicy Starówki znajduje się Kościół Dominikanów pod wezwaniem św. Jacka .\nTu w czasie Powstania mieścił się powstańczy szpital. Ranni w walce przebywali w podziemiach. 26 sierpnia 1944 r. na Kościół spadło 17 bomb. Runęło sklepienie, rozpadł się ołtarz główny, zniszczeniu uległ wystrój wnętrza. Pod gruzami zginęło około 1000 osób - pacjentów szpitala i mieszkańców Warszawy, którzy w kościele szukali schronienia. W zrujnowanej świątyni szpital działał aż do upadku Starówki 2 września. Wtedy to wkraczający na Stare Miasto Niemcy rozstrzelali personel, a piwnice z blisko 500 rannymi wysadzili w powietrze. Ponieważ po wojnie nie odgruzowano piwnic, większość ciał nadal tam spoczywa. Kościół wyszedł z Powstania zniszczony w 90% . Po wojnie odbudowany . Z bogatego wystroju wnętrza pozostało niewiele. Zachowano za to ślady wojennych zniszczeń.\nWchodzę do Kościoła poprzez ciężkie wrota . Wewnątrz pusto . Panuje półmrok . Krząta się tylko biała postać Dominikanina .\nTrwają przygotowania do mszy o godzinie 16 . Spaceruję po Kościele , dochodzę do grobowca po prawej stronie . Brakuje wielu rzeźb i dekoracji, a zachowane fragmenty są poczerniałe od ognia.\nSiadam w Kościelnej ławie , patrzę na ubogi ołtarz . Próbuje sobie wyobrazić jak wyglądał działający tu szpital .\nSpoglądam na posadzkę , pod nią są piwnice . Tam leżą ranni powstańcy . Chłopaki i dziewczyny . Kościół powoli zapełnia się wiernymi , za chwilę początek niedzielnej mszy . Pojawiają się białe sylwetki Dominikanów , rozpoczyna się celebra . Po Kościele niesie się śpiew Chorału...ciekawe czy dociera też do piwnic...\nNiech spoczywają w pokoju... (*)\nUlica Freta w 1944 roku .\n2009 rok . Odbudowana ulica Freta w całej okazałości .\nKościół pod wezwaniem św. Jacka .\nPamiątkowa tablica wewnątrz Kościoła .\n111 to numer autobusu , którym kilkanaście lat temu wracałem codziennie ze szkoły . Wsiadałem na Placu Bankowym .\nAutobus z Placu Bankowego skręcał w ulicę Senatorską . Po przejechaniu około 100 metrów , mijał Klasztor pod wezwaniem\nśw. Antoniego z Padwy , a ja spoglądałem na obie strony ulicy . Po co ? Myślałem że będą . Kto ? Że będą przebiegać przez ulicę , do Klasztoru . Kto ? "Zośka". Grupa 63 powstańców w panterkach...\n...Jest noc z 30 na 31 sierpnia 1944 roku Starówka dogorywa . Okrążona ze wszystkich stron rozpaczliwie sie broni .\nBrakuje wszystkiego , broni , żywności , wody , nie mówiąc już o wodzie pitnej . Piwnice na ulicach Miodowej , Zakroczymskiej , na Podwalu przepełnione są rannymi . Zabitych nie ma gdzie już grzebać . Komunikacja że Śródmieściem i Żoliborzem odbywa się wyłącznie kanałami . Ludność cywilna koczuje w piwnicach , bez żywności i wody .\nWłaśnie ta owa sierpniowa noc , miała być nocą ostatniej szansy . Szansą połączenia Starego Miasta ze Śródmieściem .\nAkcja ta miała na celu utworzenie „korytarza", umożliwiającego całkowitą ewakuację rannych i ludności cywilnej do Śródmieścia.Wieczorem oddziały powstańcze przegrupowują się i przygotowują do przebicia z ul. Bielańskiej w kierunku Hal Mirowskich i Placu Żelaznej Bramy. Atak ma być wsparty równoczesnym natarciem oddziałów Śródmiejskich z Grzybowskiej i Królewskiej.\nPróba połączenia Starego Miasta ze Śródmieściem-Północ nie powiodła się. Natarcie wykonane z Banku Polskiego na Bielańskiej załamało się przy wielkich stratach w zabitych i rannych . W kilkugodzinnej nocnej walce ginie 300 powstańców . Między innymi dowódca "Brody53" Kajus Andrzejewski "Jan" . Los Starówki jest przesądzony . Ulicę Bielańską pokonuje tylko 63 powstańców .\nOwa wpomniana wyżej grupa . 63 powstańców . Co dalej ? Ze wszystkich stron nieprzyjaciel . Przyczaili sie w oficynie budynku na ulicy Senatorskiej . Pokonują biegiem , pod ciągłym ostrzałem ulicę Senatorską . Jeden trafiony , zostaje na tej ulicy na zawsze . "Morro" ranny . Dobiegają do Klasztoru , po walce wypierają liczniejszego wroga z terenu Klasztoru .\nWszyscy są ranni . Trwa opatrywanie ran . Dookoła Niemcy i rosyjskojęzyczni esesmani . Odpierają kolejny , wściekły atak nieprzyjaciela . Tutaj zacznie się najbardziej niezwykła legenda Powstania Warszawskiego . Niezwykła historia przejścia przez Ogród Saski . Ale o tym innym razem .\nKlasztor stoi do dnia dzisiejszego , mimo że okolica zmieniła się nie do poznania . Wchodzę na teren Klasztoru , zostawiam za sobą współczesną Warszawę . Dotykam muru , miejsce to ma jakąś moc...\nJuż przy wejściu czuje że jest to miejsce niezwykłe . Spaceruje katakumbami tego Klasztoru , wchodzę do wnętrza .\nZapiera mi dech . Wewnątrz starsza kobieta odmawia różaniec . Wszędzie czuć historię . Przysiadłem , wbiłem wzrok w ołtarz . Ten sam ołtarz ...czuję jak zatrzymuje się czas...\nNa ogrodzeniu znajduje ślady po pociskach . Wychodzę z terenu Klasztoru , idę zobaczyć jak wygląda z tyłu .\nOd strony Ogrodu Saskiego graniczy z jakąś szkołą . Jest weekend , szkoła jest pusta . Wchodzę na teren szkoły , idę przez boisko szkolne w kierunku Klasztoru . Zaczepia mnie szkolny stróż , pyta :\n-W czym panu pomóc . Szuka pan kogoś , czegoś...\n-Tak . "Zośki" szukam .\nStróż po krótkim namyśle , odpiera :\n-Ja tam nic nie wiem . To trzeba w kościele pytać .\nStarówka płonie , upada , dogorywa ...\nTak wyglądała ulica Senatorska w czasie okupacji . Jest to mniej więcej miejsce w którym oddział 63 powstańców\npokonywał ulicę Senatorską . W tle widać wieżę Ratusza Miejskiego .\n2009 rok , tak obecnie wygląda ulica Senatorska . Trochę inna . W tle widać odbudowany kilka lat temu Ratusz Miejski...\n2009 rok Klasztor pod wezwaniem Św. Antoniego z Padwy ...\nŚlad po pocisku na ogrodzeniu Klasztoru...\nPamiątkowa tablica wewnątrz Klasztoru...\nZawsze się zastanawiałem jak wyglądało pole kartoflane pomiędzy ulicą Kolską, a szkołą na Okopowej 55a.:)\nSłynne pole kartoflane ze wspomnień p. Stanisława Sieradzkiego "Śwista. Często przejeżdzając ulicą Okopową, patrząc w owe miejsce puszczałem wodze fantazji. Jak to możliwe, pole kartoflane w tym miejscu. Pole kartoflane, ulica Kolska, dwie szkoły. No i oczywiście "Zośka".\nJedną z tych szkół była (jest!), szkoła na ulicy Spokojnej 13. Szkołę zdobył 2 Sierpnia pluton"Felek" z "Zośki".\nWczesniej bo już 1 Sierpnia zdobyty został kompleks szkół "św. Kingi" na ulicy Okopowej 55a, a dokonał tego pluton "Maciek"także z "Zośki". Obie szkoły były niemieckimi, dobrze umocnionymi punktami .Szkoły były oddzielone od siebie ulicą Kolską i owym kartoflanym polem. Przez jedenaście dni sierpnia okolice szkół, pobliskich cmentarzy, ulic były świadkami krwawych walk. 11 sierpnia 44 tak wspomina "Świst" z "Zośki", który stacjonował w budynku szkoły przy ulicy Spokojnej 13 :\n"...W południe z sąsiedniej szkoły za polem dotarła do nas łączniczka z dowództwa. Miała pseudonim "Ania". Przybiegła do dowódcy plutonu Konrada Okolskiego "Kuby", który otrzymał rozkaz przerzucenia nas do szkoły na Okopową 55a. Do mnie na drugie piętro dotarła łączniczka o pseudonimie "Hanka Biała". Była to Anna Zakrzewska z naszego plutonu. Wezwała mnie do zejścia na dół, na podwórze otoczone murem. Niemcy nas tu nie widzieli. Zebrał się cały pluton. "Kuba" powiedział nam krótko o rozkazie ewakuacji i rzucił myśl, że wycofujemy się tak długo, jak będzie to możliwe, między zabudowaniami, do ulicy Kolskiej dzielącej te dwie szkoły..."\n"Kuba" dowódca plutonu , zginął na ulicy Kolskiej . Dowództwo przejął "Słoń" . Wspomina dalej "Świst" :\n"...Widząc nasze załamanie, krzyknął: "Wracamy na stanowiska w szkole!". Znaleźliśmy się znów na podwórku, z którego ruszaliśmy. "Słoń" wyjawił nam straszną prawdę, która była w meldunku niesionym przez "Anię" do "Kuby". Ale "Kuba" nam tego nie wyjawił, niech to dobrze o nim świadczy. "Słoń" powiedział: "Jesteśmy otoczeni. Jedyne wyjście to pole kartoflane między Kolską a szkołą przy Okopowej..."\n"...Dostałem się pod siatkę ogrodzeniową, ciągnąc za sobą Browninga. Kiedy już byłem po drugiej stronie, do kartofliska, które - na nasze szczęście - było porośnięte wysoką kartoflaną nacią, miałem niedaleko: trzy-cztery metry. Całą tą przestrzeń pokonałem na brzuchu. Modliłem się do Matki Bożej Nieustającej Pomocy, aby pomogła mi to pole pokonać. I pokonałem.\nA z cmentarza siekały karabiny maszynowe. I najgorsze: co kilka minut na pole spadało sześć pocisków granatnika. Żaden nie wybuchł obok mnie..."\n"...Dobrnąłem na brzuchu pod samą szkołę przy Okopowej 55a. Ta szkoła stoi do dzisiaj. Są te same drzwi, w których był mój ratunek..."\nStanisławowi Sieradzkiemu "Świstowi" udało się pokonać te pole kartoflane, ale wielu zostało na tym polu.\nPoległo. "Świst" wspomniał że szkoła "św. Kingi" stoi do dzisiaj. Oczywiście że stoi. Jest to obecnie Zespół Szkół im. Michała Konarskiego. Mam bardzo duży sentyment do tego miejsca, poniewaz absolwentem tej szkoły jest mój Tata.\nA co do pola kartoflanego, to juz wiem jak wyglądało. Udało mi sie odnależć, po wielu trudach pewną fotografię.\nA zresztą popatrzcie sami :\nJest to prawdobodobnie uroczystość poświęcenia szkoły. Zwróćcie uwagę na ogrodzenie. Zachowało się do dzisiaj. Ale o tym póżniej. W tle widać ulicę Okopową. Trochę inną niż dzisiaj. A za drewnianym płotem co widzimy. Pole z...?\nUprawę ziemniaków ! Słynne kartoflane pole...\nObecnie w miejscu upraw ziemniaków jest boisko szkolne. Garbarnii i fabryczek po drugiej stronie ulicy Okopowej też\njuz nie ma. Jedynie na rogu ulicy Okopowej i Stawki zachowała się "Garbarnia Temler i Szwede ".\n2009 rok szkoła "św. Kingi" , obecnie Zespół Szkół im. S. M. Konarskiego . Charakterystyczne ogrodzenie zachowało sie do dnia dzisiejszego .\nW tym miejscu odbywała sie owa przedwojenna uroczystość . Znowu charakterystyczne ogrodzenie . Drzwi wejściowe już wymienione . Chciałem poszukać jakiś sladów po pociskach , ale było już za ciemno...\nObecnie w miejscu uprawy ziemniaków jest boisko szkolne...\nPamiątkowa tablica na ścianie budynku szkolnego...\nStanisław Sieradzki "Świst" 1921-2009 (*)\nNiewiele zostało w tej części Woli pamiatęk z Powstania . Całkowicie wygląd zmieniły ulice Okopowa , Żytnia , Młynarska . Ale jest coś , co jest niemym świadkiem wydarzeń przed 65 lat . To cmentarze na ulicy Młynarskiej i Żytniej.\nNa ulicy Żytniej mieści się Cmentarz Ewangilicko-Reformowany .\nCmentarz został założony w 1792 roku za czasów króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, a fakt ten jest uwieczniony na tablicy mieszczącej się na zewnętrznej stronie murów cmentarnych z prawej strony ul. Młynarskiej.\nNa płytach grobowych tego cmentarza znajdują się różnojęzyczne napisy świadczące, że spoczywają tu ludzie różnych narodowości i przekonań. Większość pochowanych należała oczywiście do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego. Niektórzy byli potomkami starych rodów protestanckich, wywodzących się z szesnastowiecznej szlachty kalwińskiej .\nNajtragiczniejsze chwile w długiej historii cmentarza to czas powstania warszawskiego . Cmentarz zajęli żołnierze batalionu "Parasol", a miejscowa ludność cywilna wzniosła jedną barykadę w poprzek ulicy Żytniej, w sąsiedztwie cmentarza, drugą zaś przegrodziła ul.Karolkową . Odtąd cmentarz przechodził z rąk do rąk aż do 11 sierpnia 1944, kiedy to żołnierze batalionu "Parasol" wycofali się .\nNatomiast na ulicy Młynarskiej mieści się Cmentarz Ewangelicko-Augsburski . Cmentarz został założony 2 maja 1792 roku , stanowi cenny zabytek warszawskiej myśli architektonicznej i rzeźbiarskiej.\nPochowany jest tam miedzy innymi Emil Wedel , twórca słynnej firmy .W czasie powstania , w ciągu jedenastu dni był terenem krwawych zmagań . Między innymi w dniu 8 sierpnia w ciężkim boju poległo 7 żołnierzy legendarnej Kompani "Rudy" Batalionu "Zośka" . Na początku sierpnia walczył tu też Batalion "Pięść" .\nSpacerując w te niedzielne popołudnie po tym cmentarzu,myślałem o wydarzeniach które sie tu rozegrały owego 8 sierpnia.\nChodząc między starymi dziewietnastowiecznymi nagrobkami , szukałem "pamiątek" z tego okresu . Mijałem rzeżby Aniołów o strapionych twarzach . Niemych świadków . Nagle dostrzegam pomnik Matki Boskiej na jednym z nagrobków . Pomnik ma ślady po pociskach ! Niesamowity jest ten widok . Znajduje kilkanaście nagrobków ze śladami po pociskach . Spoglądam na kamiennego Anioła , jego twarz jakby chciała powiedzieć : widziałem to wszystko . Jeszcze nigdy nie czułem takiej bliskości "Zośkowców" . Jakby tu byli , czaili sie gdzieś za nagrobkami .\nDochodzę do grobowca rodziny Wedel , obok grobowiec rodziny Bruhl . Oba grobowce graniczą z murem cmentarza Żydowskiego . A więc to tędy przeskakiwała "Zośka" , przez tem mur . Niesamowite być w tym miejscu , chodzić tymi samymi cmentarnymi alejkami . Znajduje kolejny nagrobek ze śladem po pocisku . Cały czas mam wrażenie że "Zośka" gdzieś tu jest...że pojawi się postać w "panterce" i krzyknie :uważaj na szkopów , tam nie idż ! Zaczyna się ściemniać , wychodzę z cmentarza . Idę ulicą Młynarską , zaczyna dzwonić telefon . Czuje jak powracam do 2009 roku ...\nCmentarz Ewangielicko-Reformowany , ślady po pociskach .\nCmentarz Ewangielicko-Augsburski .\nŚlady po wybuchu granatu...\nŚlady po pociskach na pomniku Matki Boskiej...\nOdwiedziłem dzisiaj targ staroci na Kole . Znalazłem coś takiego :\n"...Batalion "Sokół" walczył w Śródmieściu Południowym w Alejach Jerozolimskich w okolicach Banku BGK mając za zadanie utrzymanie połączenia za Śródmieściem Północnym w okolicach ul. Kruczej i Brackiej .\nW batalionie "Sokół" walczył i zginął w okolicach ul. Nowogrodzkiej (Bracka 35) legendarny "Antek Rozpylacz"..."\nJest takie zdjęcie z Powstania . Zdjęcie na którym uwieczniony jest powstaniec z Batalionu "Chrobry II" . Ale jest coś jeszcze . Balkon na drugim piętrze budynku przy ulicy Żelaznej , a dokładnie balustrada znajdująca sie na tym balkonie.\nZ balkonu rozpościerał sie widok na Dworzec Pocztowy w Alejach Jerozolimskich i Dom Kolejowy . Obie budowle były\npowstańczymi redutami . Po lewej stronie pudełkowaty gmach Domu Kolejowego, po prawej olbrzymi, modernistyczny i surowy kompleks Dworca Pocztowego, pomalowany w maskujące barwy. Obiekt, z racji swojej wysokości i konstrukcji, jest kluczowy dla panowania nad Alejami Jerozolimskimi, wówczas główną arterią wschód - zachód.\nDo dnia dzisiejszego ostał sie jedynie budynek Domu Kolejowego . Na ścianach budynku widoczne są ślady Powstania .\nDworzec Pocztowy został wyburzony w 2007 r. !!! Oba budynki należały do tak zwanego "twardego frontu".\nPodniosło mi się ciśnienie , jak można wyburzyc taką pamiatkę przedwojennej Stolicy!!! Czas juz chyba skończyć z rządami developerów , bezmyślnie niszczącymi Warszawę .\nWróćmy do balkonu . Znalazłem te miejsce , ten niezwykły balkon . Chciałem sie tam dostać na chwilę , małą chwilkę .\nZobaczyć ten widok . Widok osamotnionej reduty Domu Kolejowego , sieroty . Dworca Pocztowego już nie ma .\nNiestety nie zastałem obecnie mieszkających tam osób . Może innym razem:)\nSierpień '44 strzelający powstaniec . Balkon z charakterystyczną balustradą , w głębi widać Dom Kolejowy .\n2009r. i ten sam balkon z balustradą .\nW głębi balkon na drugim piętrze . Na pierwszym planie niewyburzony "fragmencik" Dworca Pocztowego .\nCzemu zostawili ten narożnik . Może zapomnieli doburzyć :)\n...i będziemy pamiętać.\nWola , skąpana we krwi Wola . Ulica Spokojna , podczas Powstania była spokojna tylko z nazwy . Obecnie jest to ulica na której zatrzymał się czas . Skromna uliczka , wolna od wielkomiejskiego zgiełku. Ulica granicząca ze Starymi Powązkami.\nNa ulicy Spokojnej 13 mieści sie budynek szkolny. Podczas Powstania budynek i wydarzenia które się tam odegrały, zapisały się w powstańczej legendzie . Od '39 budynek zajmowali Niemcy , ale do czasu...\n...2 sierpnia nastąpił atak 3 plutonu "Felek" 2 kompanii "Rudy" Batalionu "Zośka" . Szkoła została zdobyta. I tak, do 11 sierpnia szkoła była skrawkiem Polskości . 60 powstańców . 8 dziewcząt . Sanitariuszki i łączniczki , żadna nie przeżyła Powstania. 11 sierpnia pluton wpadł w okrążenie.Ulica Spokojna 13 . Ostatni punkt oporu na Woli. Naszej starej Woli...\nEch...być tam. Spóżniony... .Wybrałem się...\nCiemny , jesienny wieczór. Idę ulicą Kolską w kierunku muru Starych Powązek . Słychać tylko mój miarowy krok , wkoło\nżywej duszy . Zaczyna ścielić się mgła . Dochodzę do muru cmentarnego . Mijam jakiegoś kota , który wbił we mnie wzrok .\nIdę po trawie wzdłuż muru . Starego ceglanego muru , każda z tych cegieł była świadkiem tylu wydarzeń . Ech...żeby te cegły potrafiły mówić . Mgła coraz bardziej utrudnia widoczność . I ta cisza...\nDochodzę do budynków przedwojennych Miejskich Zakładów Sanitarnych . Jeszcze kilkadziesiat metrów i jestem na ulicy\nSpokojnej . Skąd ta nazwa . Kto wpadł na taki pomysł. Po zapadnięciu zmroku ulica ta ma w sobie jakąś grozę .\nUlicę Spokojną wytyczono w rejonie zwanym Kaźnicą ze względu na wykonywane tu wyroki śmierci. W pobliżu swoją siedzibę miał też miejski hycel. Spalarnię uruchomiono na początku 1912 r., Zakłady Sanitarne pół roku później. Do zadań MZS należało m.in. odrobaczanie, odwszawianie, dezynsekcje i przewóz martwych noworodków.\nIdę ulicą Spokojną , wzdłuż ceglanego muru MZS . Wytężam wzrok , wodzę po każdej cegle . Szukam jakiejś pamiątki z Powstania . I mam ! Ślad po pocisku ! Dotykam tej szczeliny jak relikwii .\nMZS mieściło się na Spokojnej 15 , a więc to juz blisko . Idę chodnikiem pełnym liści . Jest ! Dochodzę ! Budynek szkoły.\nUlica Spokojna 13 . Powstańcza reduta . Budynek stoi majestatycznie , jakby dumny ze swojej historii .\nPatrzę w okno na drugim piętrze , z którego "Świst" strzelał do niemieckiego snajpera.\nOgarnia mnie jakaś nostalgia , na usta ciśnie się zawołanie :\nZośka , Zośka jesteście tu!\nByli i są (*)\nślad po pocisku na murze okaląjcym MZS\nOd 2 do 11 sierpnia '44 Powstańcza Reduta . Zdjęcie wykonano przed wojną (od strony ul. Kolskiej).\na takiego go znalazłem po 65 latach...\n"O Panie Boże, Ojcze nasz, w opiece swej nas miej,\nHarcerskich serc ty drgania znasz, nam pomóc zawsze chciej.\nWszak Ciebie i Ojczyzne miłując chcemy życ... "\nCodzienna modlitwa żołnierzy batalionu "Zośka" . Batalionu-legendy . Batalionu który przeszedł piękny szlak bojowy.\nWola , Muranów , "piekło" Starówki , Śródmieście , Czerniaków . Wszędzie tam przelana krew , pozostawione mogiły towarzyszy broni . Batalion żołnierzy-romantyków . Wszystko zaczeło się na Woli. Naszej starej Woli. Ech...\nSierpień , piękny miesiąc . 1 Sierpień '44...ech ! byc tam.\nSpóżniłem się 65 lat...\n"Burza dziś, wtorek 1 sierpnia, godz. W: 17. Z Bogiem".\nTak wspomina tą chwilę "Boruta"-kompania " Rudy" baon "Zośka" :\nJeśli tak - to połowa zadania będzie wykonana. Kołczan rozkazuje mi wejść do bramy i zastąpić stojącego tam Wiktora. Przy bramie kilku ludzi z bronią z naszego batalionu. Przychodzi coraz więcej chłopców uginających się pod wielkimi pakami, z których wystają dobrze znane części składowe stenów.\n- Do "Brody"! Do "Brody"! - mówią pierwsi, nie pytani o hasło.\nNa podwórzu bieganina i ruch. Zbierają się oddziały. Rozdawana jest broń i ekwipunek. Są już plutony "Sad" i "Felek" z naszej kompanii. "Felek" robi wspaniałe wrażenie. Wszyscy są ubrani w polskie mundury. "Sad" jest trochę zaniepokojony, bo Jacek wiozący cały zapas broni długiej jeszcze nic przyszedł. Czy nie wpadli W nim przecież ich cała nadzieja! Nasz pluton jest już cały.Z bramy wychodzi, jak zwykle uśmiechnięty, kapitan Jan i porucznik Jerzy. Na piersi kapitana krzyż Virtuti Militari. Obaj oficerowie mają krzyże harcerskie. Są starszymi, zasłużonymi harcerzami. "\nZaczęło się...zaczęło się , to o czym marzyli , śnili , modlili się . Walka , walka z znienawidzonym wrogiem . Walka z okupantem . Walka o nasza ukochaną ojczyznę . Walka o Polskę! O czym myśleli. Czy myśleli o "szklanych domach".\nByć może. Czy marzyli o ciszy , spokoju . Być może . A może marzyli o miłości , pięknej kobiecie . Być może .\nAle , 100% mianownikiem tych wszystkich myśli , marzeń była ojczyzna . Wolna Warszawa. Wolna Polska .\nDziś , w 2009 roku powinienem im takiej postawy zazdrościc . I tak jest... Brygada "Broda53"\n...podróż,spóżnioną podróż po moim ukochanym mieście.Spóżniłem się 65 lat...\nLicznik odwiedzin: 23 017


Ekologiczne pranie, czyli jak zadbać o środowisko na co dzień | Grupa PCC\nChemia gospodarcza, do której należą środki do prania posiada wiele zalet. Możemy do nich zaliczyć między innymi skuteczność w usuwaniu zabrudzeń, szeroką gamę produktów i dużą dostępność. Jednak produkty te mają również swoje wady. Jedną z nich jest niewątpliwie negatywny wpływ na środowisko. Z tego względu warto zastanowić się nad wyborem ekologicznych środków piorących.\nW związku z postępującym kryzysem klimatycznym, ludzie zaczęli coraz częściej zwracać uwagę na wpływ nawet najprostszych, codziennych czynności na środowisko. Jedną z nich jest pranie, do którego najczęściej używa się silnych środków chemicznych. Alternatywą dla nich mogą być detergenty wytwarzane na bazie naturalnych surowców o wysokim poziomie biodegradowalności.\nPranie ma długą historię. Jego geneza sięga 1876 roku, który można uznać za przełom w produkcji profesjonalnych detergentów dedykowanych do prania. Proces ten zainicjowała niemiecka firma Henkel & Cie. Jej pierwszym produktem był proszek do prania oparty o krzemian sodu. Sam proszek nie był produktem rewolucyjnym, jednak sposób jego pakowania okazał się przełomowy. Wcześniej produkty do prania były sprzedawane na wagę, natomiast Henkel postanowił sprzedawać je w poręcznych opakowaniach. Kolejny przełom nastąpił w roku 1907, kiedy pojawił się pierwszy proszek do prania w pralkach automatycznych – Persil. Od tego czasu nastąpił znaczący rozwój środków piorących, które stały się dużo silniejsze, skuteczniejsze, a tym samym bardziej wydajne. Niestety skutkiem ubocznym rozwoju branży detergentów był negatywny wpływ na środowisko. Dlatego właśnie ludzie zaczęli szukać bardziej ekologicznych alternatyw. Wyróżnić możemy tutaj dwa rozwiązania – jedno dedykowane pasjonatom własnych wyrobów i drugie dla tych, którzy preferują jednak zakup produktów gotowych.\nDla osób, lubiących robić rzeczy metodą DIY (Do It Yourself) dobrym rozwiązaniem jest zrobienie własnego proszku do prania. Potrzebne jest do tego jedynie kilka składników:\n¼ szklanki płatków mydlanych.\nWszystkie składniki należy wsypać do szczelnego pojemnika i potrząsać nim aż do momentu dokładnego wymieszania zawartości. Opcjonalnie można dodać też naturalnego olejku eterycznego dla uzyskania przyjemnego zapachu. Taki domowy proszek do prania jest łatwy do zrobienia, skuteczny i co ważne ekologiczny. Dla tych, którzy jednak wolą gotowe produkty branża detergentów oferuje inną, przyjazną środowisku propozycję.\nCoraz częściej na półkach sklepowych można znaleźć środki do prania przyjazne środowisku. Alternatywą dla klasycznych środków piorących mogą być np. kule do prania. Są one wykonane ze specjalnego tworzywa sztucznego. Wewnątrz takiej kuli znajdują się mniejsze ceramiczne granulki zbudowane przede wszystkim z soli mineralnych takich jak np. węglan wapnia i inne delikatne substancje myjące oraz żywice. Kule mogą okazać się dobrym wyborem nie tylko dla osób dbających środowisko, ale także dla alergików, ponieważ ich składniki piorące z reguły nie wywołują reakcji uczuleniowych. Kule piorące są przyjazne środowisku również poprzez swoją wysoką wydajność. W przypadku stosowania środków piorących w formie tego typu kuli, dokupuje się do niej nowe wkłady. Kolejną alternatywą dla tradycyjnych detergentów piorących mogą być też orzechy piorące. Są to orzechy pochodzące z drzewa Sapindus Mukorossi rosnącego w Azji. Orzechy zbiera się o odpowiedniej porze, rozłupuje, wydłubuje środek i suszy. Tak przygotowane wytwarzają duże ilości saponiny, która w kontakcie z wodą zamienia się w pianę, która działa jak detergent. Oznacza to, że środek, odpowiadający za czyszczenie tkanin jest w 100% naturalny, dzięki czemu do środowiska naturalnego nie przedostają się żadne szkodliwe substancje. Co równie ważne, można je stosować zarówno do prania tkanin białych jak i kolorowych.\nWybór preparatów i sposobów prania jest bardzo dobrym przykładem naszej dbałości o środowisko. Postępujące zmiany zachodzące na świecie uświadamiają nam konieczność dokonywania świadomych wyborów. Sięgając po produkty eko okazujemy także swoje wsparcie dla firm, którym los naszej planety nie jest obojętny. Jedną z takich firm jest Grupa PCC, która promuje ofertę produktów przeznaczonych do produkcji ekologicznych środków do prania. Są one częścią linii produktowej GREENLINE. Należą do niej głownie środki powierzchniowo czynne takie jak ROKAcet KO300G, EXOsoft PC35, ExoAlc 1618, EXOdis PC440, ROKAmid KAD/2A i wiele innych surfaktantów, których produkcja jest oparta o naturalne składniki. Dzięki nim klasyczne środki do prania również mogą być ekologiczne.


Przedłużanie Włosów Marki - Booksy\nPrzedłużanie Włosów Marki (72)\n14.2 km Nowogrodzka 42, 00-695, Warszawa, Śródmieście\n13.5 km ulica Zimna 2, 00-138, Warszawa, Śródmieście\n14.6 km Grzybowska 61, Galeria Platinum Towers, 00-846, Warszawa, Wola\n11.5 km ulica Ostrobramska, 75C Lok. R03, 04-175, Warszawa, Praga-Południe\n11.4 km ulica Grenadierów 9, HOLLYWOOD, 04-051, Warszawa, Praga-Południe\nManicure hybrydowy + usun. Hyb\nUsunięcie naszej hybrydy za darmo\nManicure hybrydowy z wyrówniwaniem płytki\n13.0 km ulica Ludwika Rydygiera 13, 1, 01-793, Warszawa, Żoliborz\n16.2 km Al. Jerozolimskie 123a, 02-017, Warszawa, Ochota\nKonsultacja dotycząca przedłużania włosów.\nZapraszamy serdecznie na bezpłatną konsultację podczas której dobierzemy rodzaj włosów, odpowiednią ich długoś...ć, oraz kolor.\n12.5 km Slominskiego 19, Lokal 504 Salon Bright and Light, 00-195, Warszawa, Śródmieście\nWymagana wczeszniejsza konsultacja\n14.5 km ulica Żelazna, 59, 00-848, Warszawa, Wola\n16.4 km ulica Górczewska 131/135, 01-109, Warszawa, Wola\n10.3 km Kobielska 23 lok C-04 / 1 piętro, 04-359, Warszawa, Praga-Południe\nKeratynowe prostowaie 100% czysta Brazylijska ker.\nPrzedłużanie włosów TYLKO PO WCZEŚNIEJSZEJ KONSULT\nPrzadłużanie włosów wykonujemy dopiero po konsultacji na miejscu z fryzjerem.Ponieważ trzeba dokładnie dobrać ...kolorystyke włosów,grubość i długość.Pobieramy zaliczkę 200zł.Następnie wybieramy dogodny termin na miejscu.\n13.2 km Kasprowicza 56, 01-871, Warszawa, Bielany\n14.0 km ulica Mokotowska 63 lok 10 ( wejście z patio ) klatka 4, 00-533, Warszawa, Śródmieście\nWymagana konsultacja 3dni przed planowanym założeniem włosów. Wystarczy jedynie godzina, aby dodać długości lu...b objętości Twoim włosom. Jest to proste do osiągnięcia dzięki tak zwanej metodzie kanapkowej, gdzie włosy umieszczone są pomiędzy dwoma przeźroczystymi taśmami, a połączenie jest bardzo płaskie przez co niewidoczne, elastyczne, miękkie i wygodne. Pasma można kilkukrotnie usunąć przy pomocy odpowiedniego sprayu i po zmianie taśm ponownie założyć.\n16.2 km Al. Jerozolimskie 151, 02-326, Warszawa, Ochota\n13.9 km Nowogrodzka 18 A lok 1, 00-511, Warszawa, Śródmieście\n15.0 km Mokotowska 5 lok. 6, 00-640, Warszawa, Śródmieście\n16.0 km ulica Dworkowa 2,, 107c, 00-784, Warszawa, Mokotów


Wildly Yawning Tired Inverted Doggo [Cloudwater / Monkish] Piwne Opinie\nOpublikowane w 10 maja 2019 przez DK\nWildly Yawning Tired Inverted Doggo [Cloudwater / Monkish]\nJedna w większych kolaboracji ostatnich miesięcy, czyli Wildly Yawning Tired Inverted Doggo uwarzone przez Cloudwater oraz Monkish.\nWildly Yawning Tired Inverted Doggo zostało uwarzone na festiwal Friends & Family & Beer. Oby piwo wypadło lepiej niż sam festiwal, który ostatecznie nie doszedł do skutku. Browar zorganizował bowiem event w miejscu, w którym nie było zgody na sprzedaż alkoholu. I tak cały misterny plan trafił szlag. Po festiwalu zostały tylko zapowiedzi oraz kilka dobrych piw. Jednym z nich jest właśnie Wildly Yawning Tired Inverted Doggo. Słyszałem dużo dobrego na temat browaru Monkish, jest to bez wątpienia światowy top. Ich piwa bardzo ciężko dostać w naszym kraju. Mi udało się wypić ich Sticky Green And Bad Traffic i wywarło ono na mnie pozytywne wrażenia. Niby była to Imperial IPA, ale pod względem smaku różniło się ono zdecydowanie od DIPA znanych mi z Verdant oraz Cloudwater. Na pewno nie było ono aż tak słodkie. Ciekawe jak będzie dziś?\nDATA SPOŻYCIA/WARKA: 27.03.2019\nEkipy z Los Angeles oraz Manchesteru przygotowały nie lada gratkę dla fanów IPA, będzie to bowiem Triple IPA. Królowa stylu. Browar nie podał ekstraktu początkowego, a wartość alkoholu wynosi 10%. Nie podano też odmian chmielu jakich tu użyto, zamiast tego jest ratio, całe 40g/litr. Użyłem podobnej ilości chmielu do nachmielenia CAŁEJ swojej pierwszej warki, a tu tyle poszło na litr. Ale kto bogatym zabroni? Aha, na etykiecie znajduje się opis według którego degustacja piwa ma być podobna do jedzenia półmiska owoców. O tak.\nEtykieta wygląda ok. Cała seria piw uwarzonych pod patronem Friends & Family & Beer. wgląda podobnie. Nieregularne wzory, kolorystyka utrzymana jest w żółto-pomarańczowym klimacie. To co przykuło moje oczy to twarz buldoga francuskiego, zapewne on jest tym tytułowym Doggo. Piwo jest dostępne w puszkach o pojemności 440 mililitrów i zostało uwarzone w Browarze Cloudwater w Manchesterze.\nPoczątek jest raczej średni. Nastawiałem się na żółtą barwę, a tu proszę. Piwo ma pomarańczowy kolor i jest dosyć ciemne. Nie tak ciemnie jak niektóre butelkowane NEIPA, ale daleko jej do wzorowych wypustów Verdant. Na plus piana, która dosyć długo utrzymuje się na powierzchni.\nPora się zaciągnąć. Zapach też nie wyrywa z butów, jest bardzo stonowany. Na pierwszym planie są tu delikatne tropikalne owoce. Czuję tu mango, brzoskwinię i ananasa. Zero nut żywicy lub innych zahaczających o goryczkę. Miska z owocami? A jakże, szkoda, że nie jest ona zbyt intensywna.\nPora na najważniejsze kryterium. W pierwszym łyku jest już dużo lepiej. Smak uderza z ogromną intensywnością, aromat nie ma do niego podjazdu. Czuję tu bardzo dużo słodkich owoców tropikalnych. Na pierwszym planie jest dojrzałe mango oraz nuty brzoskwini. Owe owoce są rzeczywiście słodkie i soczyste. Dużym plusem jest ciało, piwo jest pełne oraz gładkie. Jeśli chodzi o alkohol to ta TIPA jest idealnie ułożona, chociaż momentami czuję tu lekkie rozgrzewanie na finiszu. Po pierwszym słodkim wrażeniu zaczyna pojawiać się soczystość, która wprowadza sporo ożywienia. To piwo ma naprawdę 10%? Nigdy bym tego nie powiedział. Szkoda tylko, że owoce nie są aż tak wyraźne. Czuję tu potencjał, który nie może się przebić przez słodką kurtynę. Pod koniec na finiszu pojawia się też niewielka goryczka. Bardziej w stylu znikającej słodyczy, niż konkretnego IBU. Mango, słodycz, brzoskwinia, brakuje jednak nieco świeżości i ożywienia. Plus za ułożenie, ukryty alkohol, pijalność, ale piłem już lepsze TIPA.\nNa pewno nie pokonało ono Chubbles. Dobre, ale po takich gigantach sceny oczekiwałem czegoś więcej. Mniej słodyczy i ocena poszłaby w górę.\nKategorieRecenzje TagiCloudwater, imperial ipa, ipa, Monkish Brewing, triple ipa, Wildly Yawning Tired Inverted Doggo\nPoprzedni wpisPoprzedni Nimasoku [Browar Dwóch Braci]\nNastępny wpisNastępny A Nanasy? [Browar PINTA]


Suche oko - Świat Lekarza\nAktualne spojrzenie na problem zaburzeń powierzchni oka\nCo trzeci pacjent zgłaszający się na wizytę do lekarza okulisty prezentuje symptomy sugerujące zespół suchego oka. Objawami zmuszającymi pacjentów do wizyty u specjalisty są m.in.: ból, dyskomfort, pieczenie, szczypanie oczu, nietolerancja soczewek kontaktowych.\nZespół suchego oka (ZSO, Dry Eye Disease – DED) – podstawowe zaburzenie powierzchni oka (Ocular Surface Disease – OSD) – jest jednym ze schorzeń najczęściej spotykanych w codziennej praktyce okulistycznej. Jest to schorzenie przewlekłe i długoterminowe, którego częstość występowania wzrasta z wiekiem.\nNa podstawie przyczyn występowania ZSO rozróżnia jego dwie postacie: spowodowaną nadmiernym parowaniem filmu łzowego (Evaporative Dry Eye – EDE) oraz występująca wskutek niedoboru wodnej składowej filmu łzowego (Aqueous-Deficient Dry Eye – ADDE).\nOkoło 80 proc. przypadków suchego oka to postać z nadmiernym odparowywaniem, indukowana głównie nieprawidłowościami w strukturze i funkcji gruczołów Meiboma. Zaburzenie funkcji gruczołów Meiboma prowadzi do destabilizacji filmu łzowego (nadmierne parowanie, zwiększone napięcie powierzchniowe, wzrost osmolarności łez, skrócenie czasu przerwania filmu łzowego).\nDysfunkcja gruczołów Meiboma (MGD – Meibomian Gland Dysfunction) jest zatem jedną z najczęstszych przyczyn zaburzeń powierzchni gałki ocznej; wtórnie i/lub pierwotnie związana jest z zaburzeniami stabilności i integralności filmu łzowego, czyli suchym okiem. MGD najczęściej definiowane jest jako przewlekłe zablokowanie ujść gruczołów Meiboma z towarzyszącymi zmianami ilościowymi lub/i jakościowymi wydzieliny gruczołów. Nieprawidłowości te prowadzą do zaburzeń filmu łzowego, objawów zespołu suchego oka, klinicznych objawów zapalenia brzegów powiek oraz zaburzeń powierzchni oka. W większości przypadków występują obustronnie i symetrycznie.\nPrawidłowe odparowywanie wody z łez wynosi 33% całkowitej objętości filmu łzowego; w ZSO i/lub MGD sięga 50% (ISOPT 2014).\nZespół suchego oka jest schorzeniem wieloczynnikowym modyfikowanym środowiskowo, wykazującym wieloobjawowy charakter, który uniwersalnie łączy występowanie przewlekłego stanu zapalnego na powierzchni oka, pojawiające się w odpowiedzi na zaburzenie jej homeostazy (DEWS 2007).\nJest to przewlekła choroba o stopniowym początku i progresji charakteryzująca się utratą integralności homeostatycznej łzowej jednostki funkcjonalnej (ODDISEY 2012). Zespół suchego oka jest chorobą łez (Dysfunctional Tear Syndrome, DTS), która skutkuje objawami dyskomfortu, zaburzeniami widzenia i niestabilnością filmu łzowego z możliwym uszkodzeniem powierzchni oka. Towarzyszą jej zwiększona osmolarność filmu łzowego i zapalenie na powierzchni oka. Określone mechanizmy centralne są zaangażowane w proces powstawania ZSO, z czasem mogą one inicjować samo schorzenie, przyspieszać jego powstawanie oraz potencjalnie zmieniać jego charakter. Są to: hiperosmolarność i niestabilność filmu łzowego.\nHiperosmolarny film łzowy jest zatem obiektywnym objawem ZSO w połączeniu ze złożonymi symptomami subiektywnymi (oznakami).\nW oparciu o wiodące dane szacunkowe ZSO dotyka 35 proc. populacji świata; aktualne dane sugerują jednak wyższe wartości – według nich częstość występowania ZSO na świecie sięga 57,1 proc. (a nawet 75 proc. w wybranych subpopulacjach, np. wśród użytkowników soczewek kontaktowych) – choroba ta znacząco obniża jakość życia.\nWedług badań epidemiologicznych prezentowanych podczas ostatniego Światowego Kongresu Okulistycznego (WOC 2014 w Tokio), występowanie subiektywnych zaburzeń stabilności i integralności filmu łzowego sięga nawet 70 proc. Najważniejszymi czynnikami ryzyka ZSO są: zaawansowany wiek, płeć żeńska, obniżony poziom androgenu, palenie tytoniu, skrajnie wysokie lub niskie temperatury, niska względna wilgotność, rzadkie mruganie (m. in. powodowane pracą przy monitorach komputerowych), chirurgia refrakcyjna, noszenie soczewek kontaktowych, dieta, leki, schorzenia ogólne (m.in. cukrzyca), zaburzenia endokrynologiczne (np. choroby tarczycy), choroby dermatologiczne (szczególnie trądzik).\nW złożonej nomenklaturze ZSO wyróżniamy m.in. ostre suche oko charakteryzujące się specyficznym profilem biomarkerów zapalnych oraz zespół suchego oka związany z wiekiem, gdzie dominują zmiany inwolucyjne.\nZespół suchego oka spowodowany niedoborem warstwy wodnej filmu łzowego dzielimy na związany z zespołem Sjögrena – pierwotny lub wtórny – oraz niezwiązany z tym zespołem. W przebiegu pierwotnego zespołu Sjögrena występują nasilone objawy ZSO oraz objawy typowe dla tego zespołu. Do wtórnego zespołu Sjögrena zalicza się wszystkie stany ZSO towarzyszące chorobom takim jak: reumatoidalne zapalenie stawów, twardzina, toczeń rumieniowaty układowy i inne. Jak wynika z badań, zapadalność na ZSO wzrasta w grupie chorych na choroby autoimmunologiczne – obecnie jest to około 8 proc. populacji ogólnej, w tej grupie 78 proc. stanowią kobiety.\nDo przyczyn powstania ZSO niezwiązanego z zespołem Sjögrena należą wszystkie te stany, które powodują zaburzenia prawidłowej funkcji gruczołu łzowego oraz – co z tego wynika – wpływają na zmniejszenie produkcji wodnej składowej filmu łzowego. Są nimi: zmniejszone wydzielanie łez związane z wiekiem, stany zapalne lub guzy gruczołu łzowego, zmniejszona warstwa tkanki gruczołu łzowego lub jej brak (wskutek operacji), niedrożność dróg wyprowadzających spowodowana zbliznowaceniem spojówek albo ich dysfunkcja, a także stany patologiczne powodujące obniżenie czucia rogówkowego.\nZ najnowszych publikacji wynika, że co trzeci pacjent zgłaszający się na wizytę do okulisty prezentuje symptomy sugerujące zespół suchego oka. Objawami zmuszającymi pacjentów do wizyty u specjalisty są najczęściej: ból, dyskomfort, pieczenie, szczypanie oczu, uczucie ciała obcego lub piasku pod powiekami, przejściowe/przemijające zaburzenia widzenia/zamglone widzenie, nietolerancja soczewek kontaktowych.\nWciąż poszukujemy minimalnie inwazyjnego parametru, który mógłby służyć skutecznemu rozpoznaniu tego schorzenia oraz ocenie jego leczenia. Kwestionariusz OSDI (Ocular Surface Disease Index) spełnia te oczekiwania. Jest to proste i przystępne narzędzie, które charakteryzuje się wysoką czułością i specyficznością, pozwala odróżniać osoby zdrowe od osób cierpiących na ZSO oraz oceniać zaawansowanie tych zaburzeń. OSDI to również obowiązujący i niezawodny instrument służący kwalifikacji stopnia ciężkości choroby (stan prawidłowy, ZSO: łagodny, umiarkowany, ciężki) oraz jej wpływu na funkcjonowanie pacjenta w życiu codziennym.\nPodstawowym, najprostszym testem diagnostycznym jest czas przerwania filmu łzowego (BUT, Tear Film Break-Up Time), wykonywany zwykle w formie inwazyjnej po zabarwieniu powierzchni oka fluoresceiną.\nDiagnostyka ZSO obejmuje szereg testów, od prostych, podstawowych oceniających wydzielanie poszczególnych warstw filmu łzowego do bardzo nowatorskich opartych o zaawansowane technologie – ocena biomarkerów prozapalnych we łzach w oparciu o pomiary poziomu metaloproteinazy pozakomórkowej MMPs-9.\nBadania są często pomocne w potwierdzeniu rozpoznania, ale objawy przedmiotowe i podmiotowe nie zawsze są współmierne do nasilenia stanu klinicznego.\nPomimo, że niedobór komponenty wodnej filmu łzowego nie stanowi centralnego mechanizmu w patogenezie MGD to ich wspólne występowanie jest powszechne (od 50 do 75 proc.). Warto podkreślić, że wielu pacjentów ze zdiagnozowanym na podstawie objawów i/lub standardowych testów klinicznych zespołem suchego oka, w rzeczywistości prezentuje ZSO współwystępujący z MGD lub tylko MGD. Ścisłe odróżnienie tych dwóch stanów może stanowić problem ze względu na podobieństwo objawów podmiotowych i przedmiotowych. Rozpoznanie Dysfunkcji Gruczołów Meiboma stawia się na podstawie charakterystycznego obrazu klinicznego: morfologia brzegów powiek wraz z oceną wydzieliny z gruczołów (ekspresja MG).\nW rezultacie nie bezzasadne jest traktowanie obu chorób jako elementów pewnego spektrum zaburzeń filmu łzowego. Szczególnie, że zarówno MGD powodujące zwiększone odparowywanie, jak i zmniejszona produkcja wodnej komponenty łez prowadzą do zwiększenia osmolarności filmu łzowego uważanej za podstawowy patomechanizm ZSO. Warto podkreślić raz jeszcze, że mechanizm powstawania zmian patofizjologicznych na powierzchni oka leżących u podstawy suchego oka związanego z nadmiernym parowaniem jest bardzo złożony. Stanowi on, można rzec, swoiste błędne koło indukowane zazwyczaj niedoborem fazy lipidowej, co skutkuje niestabilnością filmu łzowego, wzrostem parowania oraz następczą hyperosmolarnością i implikuje uruchomienie miejscowej kaskady stanu zapalnego prowadzącego do zmian strukturalnych na powierzchni oka.\nU każdego pacjenta z ciężką postacią zespołu suchego oka należy wykluczyć zespół Sjögrena bądź go podejrzewać. W tym celu należy wykonać badanie na obecność przeciwciał anty-Lo, anty-Ra, RF i ANA. Nawet wtedy, kiedy wynik na obecność przeciwciał anty-Ro i anty-La jest ujemny, a pacjent ma objawy ciężkiej postaci zespołu suchego oka, powinnien być poddany dalszej diagnostyce.\nPodstawą leczenia objawowego ZSO jest podawanie leków nawilżających. Suplementacja filmu łzowego redukuje hyperosmolarność, zmniejsza tarcie pomiędzy strukturami powierzchni oka i ułatwia rozprowadzanie warstwy lipidowej. Potencjalnie oczyszcza także powierzchnię oka z toksyn i zanieczyszczeń, a także zmniejsza stężenie prozapalnych białek, w tym cytokin.\nPodstawowym leczeniem w przypadku większości pacjentów jest substytucyjne stosowanie preparatów sztucznych łez bez środków konserwujących. Na szczególną uwagę zasługują te, które zawierają hialuronian sodu, ponieważ mogą pobudzać proces gojenia nabłonka spojówki i rogówki (HA – matryca do rekonstrukcji uszkodzonej tkanki, promotor migracji komórek, stabilizator bariery nabłonkowej na powierzchni oka, aktywator CD 44 – receptor dla HA, stymulator proliferacji w mechanizmie stymulacji kaskady kinazy).\nW Polsce mamy dostępne również preparaty w formie emulsji zawierającej poza komponentą nawilżającą, np. olej mineralny oraz fosfolipidy anionowe (dodatkowo odbudowują warstwę lipidową) oraz preparat bez konserwantów o typie nanoemulsji kationowej typu olej w wodzie o składzie: olej (nawilżanie), surfaktant o budowie polimerowej (nawilżanie), cząsteczki z ładunkiem dodatnim (CKC), gliceryna (czynnik osmoprotekcyjny), woda – zapewniający substytucję wszystkich warstw filmu łzowego oraz wspomaganie regeneracji nabłonka rogówki.\nW dobie nowoczesnych technologii można zatem stwierdzić, iż substytucja warstwy wodnej filmu łzowego to w wielu przypadkach klinicznych, szczególnie tych przebiegających z przewlekłymi zaburzeniami nabłonkowania/gojenia się rogówki, za mało.\nZagadnienie to jest bardziej złożone i zostało szerzej omówione w raporcie TFOS (Tear Film & Ocular Surface Society). Należy podkreślić zarazem, iż niektórym z preparatów przypisywane są również właściwości osmoprotekcyjne (składniki osmoprotekcyjne są obecne zarówno w czystych substytutach warstwy wodnej, jak i preparatach wzbogaconych w elementy odbudowujące również warstwę lipidową).\nObiecującą koncepcją jest zastosowanie kropli nawilżających zawierających w swoim składzie trehalozę. Poza działaniem nawilżającym trehaloza posiada właściwości cytoprotekcyjne wobec komórek nabłonka rogówki w warunkach odwodnienia i stresu osmotycznego.\nTermoterapia oraz higiena brzegów powiek są powszechnie zalecane w leczeniu MGD. Raport TFOS podkreślił znaczenie higieny brzegów powiek i uznał, że jest to obok suplementacji filmu łzowego podstawa leczenia MGD. Skuteczność stosowania higieny brzegów powiek wynika z udrażniania i regulacji wydzielania gruczołów Meiboma.\ntekst dr n. med. Anna M. Ambroziak1,3, prof. dr hab. med. Jerzy Szaflik1,2\n1 Samodzielny Publiczny Kliniczny Szpital Okulistyczny w Warszawie, 2 Katedra i Klinika Okulistyki II WL WUM, 3 Zakład Optyki Informacyjnej Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego\nPoprzedni artykułLeki anty-VEGF w leczeniu wysiękowej postaci AMD\nNastępny artykułPrzewlekłe zapalenie brzegów powiek