Narzędzie do badania 11 kompetencji Podręcznik użytkownika i instrukcja - PDF\nNarzędzie do badania 11 kompetencji Podręcznik użytkownika i instrukcja\nDownload "Narzędzie do badania 11 kompetencji Podręcznik użytkownika i instrukcja"\n1 Narzędzie do badania 11 kompetencji Podręcznik użytkownika i instrukcja Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PI-PWP Jestem przedsiębiorczy kształtowanie postaw przedsiębiorczych wśród młodzieży z wykorzystaniem innowacyjnych metod i narzędzi, POKL /10\n2 Narzędzie do badania 11 kompetencji Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł Projektu: PI-PWP Jestem przedsiębiorczy kształtowanie postaw przedsiębiorczych wśród młodzieży z wykorzystaniem innowacyjnych metod i narzędzi Projekt nr POKL /10 Opracowanie: Centrum Kompetencji Grupa Szkoleniowo-Doradcza A. Gawrońska Sp. J. Zespól merytoryczny projektu: Izabella Swiłło, Liliana Kisiel, Marcin Wojtkowiak, Robert Posiadała oraz zespół partnera projektu Syntra West (Belgia) Poznań, styczeń 2013 Biuro projektu ul. Nowosolska 21/3A Poznań tel. (+48) fax (+48)\n3 Podręcznik i instrukcja Spis treści WSTĘP... 4 WPROWADZENIE KOMPETENCJE Definicje kompetencji Kompetencje kluczowe Przedsiębiorczość jako kompetencja kluczowa Badane kompetencje Rozwijanie kompetencji OPIS NARZĘDZIA Narzędzie do badania 11 kompetencji przedsiębiorczych Schemat tworzenia narzędzia Procedura oceny kompetencji Tworzenie słownika kompetencji Tworzenie profilu kompetencji Tworzenie standardu Ewaluacja Generowanie potrzeb szkoleniowych MODEL I PROCEDURA STANDARYZACJI NARZĘDZIA POMIARU KOMPETENCJI Tworzenie wyjściowej puli twierdzeń Prawo Webera Wyniki standaryzacji dla poszczególnych kompetencji PRZEWODNIK DLA NAUCZYCIELA Wstęp Przygotowanie badania Badanie uczniów Raporty i wyniki badań Porównywanie wyników uczniów w klasie PODSUMOWANIE LITERATURA\n4 Narzędzie do badania 11 kompetencji WSTĘP Dynamicznie zmieniająca się sytuacja w gospodarce światowej, wpływająca na funkcjonowanie różnej skali układów przestrzennych (krajowych, regionalnych, lokalnych) stawia współczesnego człowieka w szczególnej sytuacji, w której musi wykazać się on odwagą i przedsiębiorczością w działaniu. Zaznaczyło się to szczególnie w ostatnich latach światowego kryzysu gospodarczego, kiedy w warunkach ograniczenia produkcji wielu ludzi musi zmierzyć się z brakiem pracy, a ci, którzy ją mają, ze szczególnie trudną sytuacją w swoich firmach. Ograniczone przychody i zyski przedsiębiorstw wymuszają bardziej racjonalne gospodarowanie zasobami, a zarazem konieczność poszukiwania nowych sposobów uzyskania przewagi na kurczącym się pod względem możliwości zbytu i coraz bardziej konkurencyjnym rynku. Jest wszak oczywiste, że na wieści o kryzysie finansowym konsumenci rezygnują z zakupów na kredyt i zaczynają oszczędzać, co oznacza spadek obrotów firm oferujących dobra takie jak samochody, meble, sprzęt elektroniczny i gospodarstwa domowego itp. W mniejszym stopniu korzystają też z usług ponadstandardowych, które nie są niezbędne do codziennego życia. Powoduje to konieczność lepszego zrozumienia mechanizmów rozwoju gospodarczego i zachowań klientów, określenia możliwości zwiększenia dochodów przedsiębiorstwa i racjonalnych kryteriów ustalenia struktury jego wydatków. Ważna jest tu także umiejętność zarządzania zasobami materialnymi i informacyjnymi, ale przede wszystkim ludźmi. W trudnych czasach, w warunkach ograniczonych możliwości pozyskania źródeł zasilania finansowego, bardzo często to właśnie od jakości przywództwa zależy przetrwanie, dalszy rozwój i sukces przedsiębiorstwa. W epoce gospodarczych turbulencji trzeba tak zarządzać firmą, aby wytrzymywać nagłe podmuchy, ale i wykorzystywać nagle pojawiające się okazje, szczególnie jeśli w wyniku selekcji rynkowej część konkurentów mniej lub bardziej świadomie zostawia pewną część rynku, w wyniku czego powstaje niezagospodarowane pole do działania. Wynika to z faktu, że wielu menedżerów w chwilach paniki wywołanej ostrą recesją tnie koszty (często w nieodpowiednich miejscach), redukuje wydatki na technologię i rozwój produktów i ogranicza zakres działania, starając się skupić na podstawowym zakresie działalności firmy. Tym samym jest to szansa dla innych, którzy posiadają odpowiednie zasoby finansowe i nie boją się zaryzykować. Szczególną rolę w tych nowych warunkach odgrywa więc kompetentny i przedsiębiorczy człowiek. Człowiek, który nie boi się trudności, nowych, nieznanych zadań i skomplikowanych okoliczności, który potrafi sam siebie motywować do działania i ciągle kroczyć naprzód, mimo burz i niepokojów. Człowiek, który jest skłonny do podejmowania wyważonego ryzyka, znajdowania nowych rozwiązań i wprowadzania w życie nowych pomysłów. Człowiek, który ma zdolność do jasnego i zrozumiałego wyrażania swoich myśli i zarazem słuchania innych, a także motywowania ich do działania i budowania pozytywnych 4\n5 Podręcznik i instrukcja relacji. Człowiek panujący nad stresem i emocjami, konsekwentnie realizujący postawione sobie cele, pewny siebie i wierzący we własne siły, a zarazem znający dobrze swoje słabości i ograniczenia. Niezwykle ważne w tej sytuacji jest rozpoznanie własnych słabych i mocnych stron, tak aby świadomie kształtować swoją drogę dalszego kształcenia i ścieżki kariery zawodowej. Zgodnie z założeniami reformy programowej oświaty jest to także ważne zadanie polskiej szkoły. W ramach reformy oświaty, która obejmuje szkoły ponadgimnazjalne od roku szkolnego 2012/2013, nastąpiły istotne zmiany programowe, także w kształceniu w zakresie przedsiębiorczości, która jest jedną z tzw. kompetencji kluczowych w europejskim systemie edukacji. Szczególny akcent został położony na rozpoznanie swoich mocnych i słabych stron, co ma związek ze szczególnym znaczeniem wyboru odpowiedniego profilu dalszego kształcenia przez uczniów I klasy szkoły ponadgimnazjalnej. Jego świadomy wybór jest jedną z najtrudniejszych decyzji podejmowanych przez ucznia w toku nauki i jest ściśle związany z dobrym rozpoznaniem swoich mocnych i słabych stron. Jest to bardzo ważne, gdyż pochopny i nie do końca przemyślany wybór, na przykład przedmiotów realizowanych w liceum w rozszerzonej wersji programowej i zdawanych w ramach egzaminu maturalnego, może istotnie utrudnić realizację planów o wyborze danego kierunku studiów i wykonywaniu określonego zawodu. Wynika to z faktu, że profilowanie kształcenia w nowych warunkach programowych jest bardzo silne. Efekty kształcenia w tym zakresie zostały zaplanowane w ramach treści nauczania podstaw przedsiębiorczości w IV etapie edukacyjnym (szkoła ponadgimnazjalna). W podstawie programowej 1 tego przedmiotu zapisano bowiem jako jeden z efektów celów kształcenia wymagań ogólnych: Uczeń opisuje mocne strony swojej osobowości; analizuje dostępność rynku pracy w odniesieniu do własnych kompetencji i planów zawodowych, a jako jedno z wymagań szczegółowych: [uczeń] rozpoznaje mocne i słabe strony własnej osobowości; odnosi je do cech osoby przedsiębiorczej. Zapisy te nawiązują do ogólnych celów kształcenia ogólnego na III i IV etapie edukacyjnym, w których zapisano, że wśród najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w trakcie kształcenia jest umiejętność rozpoznania własnych potrzeb edukacyjnych oraz uczenia się. Nauczyciele szkół ponadgimnazjalnych, głównie podstaw przedsiębiorczości, stoją więc przed problemem jak w sposób efektywny i zarazem atrakcyjny dla uczniów realizować te treści podstawy programowej. Poważną barierą w tym zakresie jest brak czasu na przeznaczenie większej ilości godzin na sprawy związane z rozwojem własnej osobowości i szersze stosowanie metod aktywizujących, ze względu na stosunkowo niewielką liczbę godzin w stosunku do przewidzianych podstawą programową efektów kształcenia. Zauważalny jest także brak 1 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 23 grudnia 2008 roku w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, Dziennik Ustaw z 15 stycznia 2009 roku, nr 4, poz. 17 Załącznik nr 4. Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, których ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego. 5\n6 Narzędzie do badania 11 kompetencji dostępności do odpowiednich, nowoczesnych środków dydaktycznych, do realizacji tego typu zajęć, co potwierdzają badania prowadzone wśród nauczycieli i wnioski z dyskusji podczas warsztatów projektu Jestem przedsiębiorczy. Oczekują oni na dostęp do nowoczesnych, najlepiej komputerowych, narzędzi dydaktycznych, zgodnie z wyzwaniami informatycznej fazy rozwoju gospodarczego. Naprzeciw tym oczekiwaniom wychodzi opracowane w ramach projektu Jestem przedsiębiorczy narzędzie do badania kompetencji Competence przeznaczone głównie do wspomagania kształcenia w ramach przedmiotu podstaw przedsiębiorczości w szkołach ponadgimnazjalnych, ale także możliwe do wykorzystania w ramach fakultatywnego przedmiotu ekonomia w praktyce oraz różnego typu zajęć pozalekcyjnych, np. szkolnych kół przedsiębiorczości. Z powodzeniem może być wykorzystane także przez wychowawców, doradców zawodowych i wszystkie osoby ze środowiska szkolnego, którzy wspomagają uczniów w wyborze profilu kształcenia, dalszej ścieżki edukacji i planowaniu kariery zawodowej. Zaletą przygotowanego narzędzia jest jego kompleksowość, co powoduje, że w pełni odpowiada wspomnianym wyżej współczesnym wyzwaniom cywilizacyjnym, jakie stają przed każdym człowiekiem, pozwalając na wszechstronną i pełną diagnozę jego kompetencji miękkich, a więc umiejętności i postaw niezbędnych w życiu. Badane kompetencje, tworzące profil kompetencyjny ucznia, obejmują: 1. zdolność do efektywnej komunikacji, a więc m.in. jasnego wyrażania swoich myśli, prezentacji publicznych, obrony własnego zdania i aktywnego słuchania; 2. umiejętność współpracy w zespole, w tym także budowania pozytywnych relacji, motywowania innych do działania; 3. przedsiębiorczość, w węższym rozumieniu, jako zdolność do dostrzegania nowych możliwości i krytycznej ich oceny, przewidywania, kreowania nowych, twórczych rozwiązań, wdrażania pomysłów, podejmowania ryzyka i konsekwentnej realizacji celów; 4. elastyczność, jako zdolność do dostosowania się (swoich umiejętności) do szybkich zmian otoczenia, do dostrzegania nowych pomysłów, znajdowania alternatywnych rozwiązań i szybkiego podejmowania decyzji; 5. orientację na klienta, a więc umiejętność odczytywania najważniejszych sygnałów rynkowych dla każdego przedsiębiorcy, w tym także zdolność do empatii, panowania nad emocjami, przyjmowania konstruktywnej krytyki i budowania pozytywnych relacji; 6. efektywność w działaniu, wyrażająca się w koncentracji na danym zadaniu i realizacji celu, zgodnie z planem i w optymalnym czasie, a także pokonywania pojawiających się trudności; 6\n7 Podręcznik i instrukcja 7. niezależność, czyli zdolność do bycia proaktywnym, a więc przejmowania inicjatywy, a także do rozważnego rozumowania i podejmowania decyzji zgodnie z własnymi przekonaniami, niezależnie od zewnętrznej presji czy okoliczności; 8. rozwiązywanie problemów, w tym nabrania odpowiedniego dystansu do problemu, jego rzetelnej analizy czyli znajdowania przyczyn, widzenia go z różnych perspektyw i szukania skutecznych rozwiązań; 9. planowanie i organizowanie własnej pracy, w tym także ustalania priorytetów (podział zadań na ważne/nieważne, pilne/niepilne) i wybierania odpowiednich narzędzi do osiągania celu; 10. kształcenie ustawiczne, rozumiane jako zdolność do zdobywania wiedzy i nowych umiejętności, uczenia się na doświadczeniach i błędach swoich i innych osób oraz dostrzegania potrzeby uczenia się przez całe życie; 11. panowanie nad stresem, wyrażające się jako zdolność do koncentracji i działania w sytuacjach stresujących, pokonywania trudności, radzenia sobie z zaskakującymi sytuacjami i panowania nad emocjami. Badanie narzędziem jest w pełni skomputeryzowane i prowadzone on-line, a osoba badana odpowiada na blisko 100 pytań dotyczących wymienionych obszarów kompetencji. W wyniku zastosowania znormalizowanej skali odpowiedzi, możliwe jest przypisanie różnych poziomów semantycznych (od amatora do super eksperta ) do uzyskanych wyników. Daje to dla nauczyciela możliwość precyzyjnego dopasowania działań edukacyjnych do poziomu rozwoju kompetencji danego ucznia, m.in. w oparciu o wypracowane w ramach Projektu materiały szkoleniowe. Na szczególną uwagę zasługuje atrakcyjna z punktu widzenia uczniów wizualizacja wyników. Uczniowie mają możliwość odczytania swoich wyników w postaci mapy kompetencji i wykresu radarowego (zestawienie wyników indywidualnych i porównanie ze standardem). Z punktu widzenia nauczyciela przedsiębiorczości bądź wychowawcy, psychologa szkolnego czy doradcy zawodowego istotna będzie natomiast analiza i prezentacja luk kompetencyjnych (z podziałem na 11 kompetencji w zestawieniu ze standardem), a także tabela przedstawiająca potrzeby szkoleniowe i ich poziom (podstawowy lub rozszerzony). Takie podejście do badania i możliwości techniczne wizualizacji wyników wskazują na innowacyjność opracowanego narzędzia w stosunku do tradycyjnych rozwiązań, opartych na wypełnianych ręcznie papierowych kwestionariuszach. Warto zwrócić uwagę, że ze względu na maksymalnie szerokie podejście do badanych kompetencji diagnoza sprzyja także osiąganiu innych celów kształcenia podstaw przedsiębiorczości, takich jak (punkty i numeracja zachowana wg aktualnie obowiązującej podstawy programowej): 7\n8 Narzędzie do badania 11 kompetencji 1. Człowiek przedsiębiorczy. Uczeń: 1) przedstawia cechy, jakimi charakteryzuje się osoba przedsiębiorcza; 2) rozpoznaje zachowania asertywne, uległe i agresywne; odnosi je do cech osoby przedsiębiorczej; 3) rozpoznaje mocne i słabe strony własnej osobowości; odnosi je do cech osoby przedsiębiorczej; 4) charakteryzuje swoje role społeczne i typowe dla nich zachowania; 5) zna korzyści wynikające z planowania własnych działań i inwestowania w siebie; 7) podejmuje racjonalne decyzje, opierając się na posiadanych informacjach, i ocenia skutki własnych działań; 8) stosuje różne formy komunikacji werbalnej i niewerbalnej w celu autoprezentacji oraz prezentacji własnego stanowiska; 9) przedstawia drogę, jaką dochodzi się własnych praw w roli członka zespołu, pracownika, konsumenta; 11) odczytuje informacje zawarte w reklamach, odróżniając je od elementów perswazyjnych; wskazuje pozytywne i negatywne przykłady wpływu reklamy na konsumentów. 5. Przedsiębiorstwo. Uczeń: 6) omawia zasady pracy zespołowej i wyjaśnia, na czym polegają role lidera i wykonawcy; omawia cechy dobrego kierownika zespołu; 7) identyfikuje i analizuje konflikty w zespole i proponuje metody ich rozwiązania, szczególnie w drodze negocjacji; 8) omawia etapy realizacji projektu oraz planuje działania zmierzające do jego realizacji; 9) charakteryzuje zachowania etyczne i nieetyczne w biznesie krajowym i międzynarodowym. 6. Rynek pracy. Uczeń: 2) wyjaśnia motywy aktywności zawodowej człowieka; 3) analizuje własne możliwości znalezienia pracy na rynku lokalnym, regionalnym, krajowym i europejskim; 4) wyszukuje oferty pracy, uwzględniając własne możliwości i predyspozycje; 8\n9 Podręcznik i instrukcja 7) przygotowuje się do rozmowy kwalifikacyjnej i uczestniczy w niej w warunkach symulowanych; 9) rozróżnia zachowania etyczne i nieetyczne w roli pracodawcy i pracownika; wyjaśnia zjawisko mobbingu w miejscu pracy oraz przedstawia sposoby przeciwdziałania. Wykorzystanie narzędzia do badania kompetencji sprzyja także realizacji następujących punktów podstawy programowej ekonomii w praktyce, której celem ogólnym jest nabycie umiejętności przeprowadzenia kompletnej realizacji przedsięwzięcia: od pomysłu, przez przygotowanie planu, wdrożenie go, aż do analizy efektów (numeracja oryginalna wg podstawy programowej): 1. Planowanie przedsięwzięcia uczniowskiego o charakterze ekonomicznym. Uczeń: 1) wymienia zasady planowania i wyjaśnia korzyści wynikające z planowania działań; 2) charakteryzuje skutecznego menadżera; 4) określa etapy realizacji przedsięwzięcia i dzieli je na zadania cząstkowe. 2. Analiza rynku. Uczeń: 3) prezentuje zebrane informacje o rynku; 4) analizuje zagrożenia i możliwości realizacji przedsięwzięcia o charakterze ekonomicznym na podstawie zebranych informacji o rynku; 5) projektuje i stosuje etyczne działania marketingowe. 3. Organizacja przedsięwzięcia. Uczeń: 1) stosuje zasady organizacji pracy indywidualnej i zespołowej; 2) przyjmuje role lidera lub wykonawcy; 3) charakteryzuje cechy dobrego lidera grupy; 4) przydziela lub przyjmuje zadania do realizacji; 5) współpracuje w zespole realizującym przedsięwzięcie; 6) wymienia sposoby rozwiązywania konfliktów w grupie; 7) projektuje kodeks etyczny obowiązujący w grupie. 4. Ocena efektów działań. Uczeń: 1) przyjmuje formę prezentacji efektów przedsięwzięcia; 2) wymienia efekty pracy; 3) analizuje mocne i słabe strony przeprowadzonego przedsięwzięcia uczniowskiego. 9\n10 Narzędzie do badania 11 kompetencji Z całą mocą należy jednak podkreślić, że możliwości zastosowania narzędzia znacznie wykraczają poza wymienione wyżej przedmioty podstawy przedsiębiorczości i ekonomia w praktyce. Założenia jego konstrukcji, potwierdzone badaniami wśród nauczycieli szkół i doświadczeniami ekspertów uczestniczących w projekcie, powodują, że jest to narzędzie niezwykle przydatne z punktu widzenia całej szkoły. W podstawie programowej w założeniach ogólnych, przyjęto bowiem wyraźnie, że w procesie kształcenia ogólnego szkoła na III i IV etapie edukacyjnym kształtuje u uczniów postawy sprzyjające ich dalszemu rozwojowi indywidualnemu i społecznemu, takie jak: uczciwość, wiarygodność, odpowiedzialność, wytrwałość, poczucie własnej wartości, szacunek dla innych ludzi, ciekawość poznawcza, kreatywność, przedsiębiorczość, kultura osobista, gotowość do uczestnictwa w kulturze, podejmowania inicjatyw oraz do pracy zespołowej, a strategia uczenia się przez całe życie wymaga umiejętności podejmowania własnych decyzji poczynając od wyboru szkoły ponadgimnazjalnej, kierunku studiów lub konkretnej specjalizacji zawodowej, poprzez decyzje o wyborze miejsca pracy, sposobie podnoszenia oraz poszerzania swoich kwalifikacji, aż do ewentualnych decyzji o zmianie zawodu. Narzędzie do badania kompetencji sprzyja więc realizacji tych podstawowych zadań szkoły wynikających z Rozporządzenia MEN ws. podstawy programowej. Wykorzystanie narzędzia nie tylko na lekcjach podstaw przedsiębiorczości i ekonomii w praktyce, ale także przez doradców zawodowych, wychowawców czy psychologów szkolnych, stanowi korzyść dla pracy całej szkoły, która jako jednostka edukacyjna może lepiej dopasować swoje metody, cele i treści kształcenia do profilu kompetencyjnego swoich uczniów. Warto też podkreślić, że do jego uruchomienia nie są potrzebne wyrafinowane warunki sprzętowe, gdyż będzie ono działać praktycznie na każdym, w miarę nowoczesnym komputerze. Szerzej o funkcjonalności i zasadach wykorzystania narzędzia w kolejnych rozdziałach. dr Tomasz Rachwał Zakład Przedsiębiorczości i Gospodarki Przestrzennej IG Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie 10\n11 Podręcznik i instrukcja WPROWADZENIE Współczesny rynek pracy charakteryzuje się rosnącym zapotrzebowaniem na pracowników posiadających wymagane przez przedsiębiorców i uważane za bardzo istotne kompetencje społeczne i przedsiębiorcze. Natomiast edukacja szkolna to obszar, w którym stale pojawiają się wyzwania i konieczność sprostania im poprzez opracowywanie nowych metod i narzędzi dostosowywanych do istniejących wymogów społecznych w celu zaoferowania młodzieży jak największych możliwości rozwoju również w obszarze przygotowania zawodowego. Biorąc pod uwagę warunki współczesnego rynku pracy, trudności ze znalezieniem zatrudnienia, przygotowanie młodych ludzi do zmierzenia się z tymi problemami wydaje się szczególnie ważne. Dlatego wprowadzenie w nauczaniu przedsiębiorczości aktywizujących, efektywnych metod nauczania, oraz narzędzi pozwalających uczniom zarówno na orientację w swoich mocnych i słabych stronach jak i rozwój kompetencji społecznych i przedsiębiorczych wydaje się szczególnie potrzebne. Jedną z odpowiedzi na potrzeby zarówno uczniów jak i nauczycieli jest projekt Jestem przedsiębiorczy, mający na celu wprowadzenie do programu nauczania przedmiotów podstawy przedsiębiorczości oraz ekonomia w praktyce, w szkołach ponadgimnazjalnych, innowacyjnych narzędzi dydaktycznych, które będą zarówno aktywizującą formą nauczania jak i praktyczną metodą rozwijania potencjału przedsiębiorczego uczniów oraz pozwolą na trafniejszy wybór dalszej drogi kształcenia, profilowania i ścieżki kariery zawodowej. Jesteśmy przekonani, że narzędzia te stanowić będą istotną pomoc w pracy nauczycieli i doradców zawodowych, jednocześnie podnosząc znaczenie i rangę przedmiotów podstawy przedsiębiorczości i ekonomia w praktyce. Będą znacząco wpływać na kształtowanie postaw przedsiębiorczych i zachowań etycznych ucznia w życiu osobistym i zawodowym, kształtować umiejętności komunikowania się, współpracy, negocjacji i rozwiązywania konfliktów, pobudzać zainteresowania prowadzeniem firmy i ciągłym inwestowaniem w siebie. Jednym z tych narzędzi jest narzędzie do badania 11 kompetencji z automatycznym system generowania potrzeb szkoleniowych w tym zakresie. 11\n12 Narzędzie do badania 11 kompetencji 1. KOMPETENCJE 1.1. Definicje kompetencji Różnorodność definicji pojęcia kompetencji spotykana w literaturze przedmiotu, zarówno z zakresu psychologii zarządzania, socjologii, filozofii, oraz liczne terminy bliskoznaczne takie jak kompetencyjność, umiejętności, zdolności, potencjał, kwalifikacje utrudniają podanie uniwersalnej definicji kompetencji. Według M. Armstronga kompetencje można zdefiniować na trzech poziomach: 1. Kompetencje firmowe/korporacyjne są to kompetencje, które odnoszą się do organizacji jako całości. Określają, co organizacja musi robić dobrze, jeśli chce odnieść sukces. Mogą dotyczyć takich czynników jak nastawienie na klienta, dostarczanie wysokiej jakości usług, wprowadzanie innowacji i innych. 2. Kompetencje rodzajowe (stanowiskowe) to kompetencje grupy ludzi wykonujących podobne prace: księgowych, informatyków, liderów zespołu itd. Obejmują ten aspekt pracy, który jest dla wszystkich wspólny i określają zdolności, jakimi muszą się wykazać, aby osiągnąć spodziewane rezultaty. 3. Kompetencje charakterystyczne dla roli to kompetencje specyficzne dla danej roli, dotyczą szczególnych zdolności, jakie musza mieć osoby pełniące dana rolę oprócz kompetencji rodzajowych (Armstrong, 2007). Istnieje tez wiele różnych podziałów kompetencji. Najczęściej wyróżnia się dwie zasadnicze grupy: pierwsza to kompetencje dotyczące osób określane jako kompetencje miękkie, druga to kompetencje związane z pracą określane jako kompetencje twarde (Amstrong, 2005). Pierwsza grupa kompetencji uważana jest za tzw. kompetencje bazowe, podstawowe dla funkcjonowania ludzi uwzględnione są tu kompetencje poznawcze, społeczne, osobiste; natomiast druga grupa jako kompetencje wykonawcze-biznesowe, menadżerskie (Filipowicz, 2004). Inne określenia dla tych dwóch grup to rozróżnienie na kompetencje ogólne (general competence), odnoszące się do różnych dziedzin życia i kompetencje specyficzne (specific competences) odnoszące się do węższej dziedziny czy obszaru, np. zawodowe, społeczne. Kompetencje, związane z konkretnym typem zadań nazywane specyficznymi lub rodzajowymi (Armstrong, 2007), są przydatne w radzeniu sobie z wymogami określonego stanowiska pracy. Coraz częściej wskazuje się jednak na wagę rozwijana kompetencji ogólnych, które pozwalają na skuteczne działania w różnych sytuacjach i rolach zawodowych, rodzinnych, społecznych. To one często decydują o szeroko rozumianym powodzeniu zarówno w życiu zawodowym i 12\n13 Podręcznik i instrukcja prywatnym i to w dużo większym stopniu niż posiadana wiedza czy konkretne umiejętności związane ściśle z wykonywaną pracą czy zawodem (Goleman, 1997). Podsumowując te rozróżnienia i sposoby rozumienia kompetencji, można stwierdzić, że kompetencje mają charakter zarówno specyficzny mogą być ściśle związane z zadaniami zawodowymi i konkretnym miejscem i stanowiskiem pracy, jak i ogólny, związany z szeroko rozumianymi kompetencjami społecznymi, przejawiającymi się w różnych zadaniach i obszarach funkcjonowania. Biorąc pod uwagę odbiorców naszego projektu, a wiec młodzież szkól ponadgimnazjalnych, która nie ma jeszcze wielu doświadczeń zawodowych, koncentrujemy się głownie na kompetencjach ogólnych (miękkich), które nie są ściśle związane z praktyką i doświadczeniem zawodowym, ale jak wiadomo mają ogromny wpływ na powodzenie zarówno w pracy zawodowej jak iw życiu prywatnym (Goleman, 1997; Goleman, 2007; Armstrong, 2007). Przyjmujemy również behawioralny model, koncepcję kompetencji, która uznaje, że w diagnozie kompetencji bardzo ważna jest analiza zachowań. Zgodnie z tym modelem (behawioralny model kompetencji) miedzy innymi kompetentna osoba to taka, który wie jak się zachować, aby osiągnąć wyznaczony cel (wiedza), potrafi podjąć odpowiednie działania (umiejętności) i chce zachować się w określony sposób (motywacja). Takie ujęcie kompetencji koncentruje się na zachowaniach, nastawieniach i zdolnościach (predyspozycjach) osób osiągających wysoką skuteczność swoich działań. Zarówno wiedza, umiejętności i motywacja do zachowania się w określony sposób (jako kluczowe determinanty kompetencji), są obserwowalne i mierzalne ponieważ przejawiają się w zachowaniu. Tak rozumiane kompetencje podlegają również procesowi uczenia się i rozwoju Kompetencje kluczowe W Zaleceniach Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej z 18 grudnia 2006 roku w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie (2006/962/WE) Parlament Europejski i Rada zalecają państwom członkowskim UE rozwijanie kompetencji kluczowych u wszystkich w ramach ich strategii uczenia się przez całe życie. Kompetencje kluczowe są definiowane w tym dokumencie jako połączenie wiedzy, umiejętności i postaw odpowiednich do sytuacji. Kompetencje kluczowe, to te, których wszystkie osoby potrzebują do samorealizacji i rozwoju osobistego, integracji społecznej i zatrudnienia oraz bycia aktywnym obywatelem. 13\n14 Narzędzie do badania 11 kompetencji W ramach odniesienia ustanowiono osiem kompetencji kluczowych: 1. Porozumiewanie się w języku ojczystym 2. Porozumiewanie się w językach obcych 3. Kompetencje matematyczne i podstawowe kompetencje naukowo-techniczne 4. Kompetencje informatyczne 5. Umiejętność uczenia się 6. Kompetencje społeczne i obywatelskie 7. Inicjatywność i przedsiębiorczość 8. Świadomość i ekspresja kulturalna Wyróżnionym kompetencjom kluczowym należy nadać jedną wagę, ponieważ każda z nich może przyczynić się do udanego życia w społeczeństwie. Zakresy wielu spośród tych kompetencji częściowo się pokrywają i są powiązane. Na przykład umiejętności czytania, pisania, liczenia i umiejętności w zakresie technologii informacyjnych i komunikacyjnych są niezbędną podstawą uczenia się; umiejętność uczenia się sprzyja natomiast wszystkim innym działaniom edukacyjnym. Natomiast umiejętności związane z zastosowaniem krytycznego myślenia, kreatywności, inicjatywności, twórczego rozwiązywania problemów, pracy w grupie, oceny ryzyka, podejmowania decyzji i konstruktywnego kierowania emocjami są istotne we wszystkich ośmiu wymienionych wyżej kompetencjach kluczowych. W większości krajów wcielono w życie takie programy, które realizowałyby kształtowanie tych umiejętności. Znalazło to również wyraz w polskiej reformie oświaty. Przy opracowywaniu projektu nowej podstawy programowej ogłoszonej w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 23 grudnia 2008 roku w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół uwzględniono także Zalecanie Parlamentu Europejskiego i Rady z 18 grudnia 2006 roku w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie. Pojęcie umiejętności kluczowych jest rozpowszechnione w Polsce już od roku 1995, w związku z pracami nad Nową Maturą oraz Programem KREATOR. Umiejętności kluczowe są tam definiowane jako umiejętności ponadprzedmiotowe. Na potrzeby tego programu zdefiniowano pięć takich umiejętności; są to: 1. Umiejętność planowania, organizowania i oceniania własnego uczenia się 2. Umiejętność skutecznego komunikowania się w różnych sytuacjach 14\n15 Podręcznik i instrukcja 3. Umiejętność efektywnego współdziałania w grupie 4. Umiejętność rozwiązywania problemów w sposób twórczy 5. Umiejętność sprawnego posługiwania się komputerem Niezależnie od liczby formułowanych umiejętności kluczowych, należy stwierdzić, że od pozostałych umiejętności, których uczymy lub uczyć powinniśmy, odróżniają je trzy cechy: 1. odgrywają szczególnie istotną rolę w uczeniu się i to zarówno w szkołach i wszelkiego rodzaju innych instytucjach oświatowych, jak i w samokształceniu; 2. są szczególnie ważne do osiągania przez człowieka celów społecznych, nawet jeszcze w czasie pobierania nauki, choć głównie chodzi o urzeczywistnienie własnych celów społecznych już w życiu dojrzałym; 3. są szczególnie potrzebne na większości stanowisk pracy. Kształtowania umiejętności kluczowych nie realizuje się jako odrębnej dziedziny aktywności, ale włącza się je w obręb konkretnych przedmiotów poprzez dobór odpowiednich metod i form kształcenia. Chodzi bowiem o to, aby absolwent szkoły był wyposażony nie tylko w wiedzę, ale także w konkretne umiejętności, takie które pomogą mu radzić sobie w nowej rzeczywistości społecznej i gospodarczej. Jednak szczególną szansę czy możliwość jeżeli chodzi o rozwój takiej kompetencji jak inicjatywność/przedsiębiorczość stwarza realizowany w szkołach ponadgimnazjalnych przedmiot podstawy przedsiębiorczości i nowy przedmiot ekonomia w praktyce. Wprowadzenie do programu nauczania tych przedmiotów nowych metod i narzędzi pozwalających z jednej strony na diagnozę mocnych i słabych stron w obszarze kompetencji przedsiębiorczych, z drugiej zaś strony rozwój tych kompetencji poprzez aktywne formy nauki daje uczniowi o wiele większe szanse na lepsze i bardziej świadome przygotowanie do wyboru dalszej drogi kształcenia, profilowania, a także wyboru zawodu i wejścia na rynek pracy. Istotnym elementem wydaję się jednak właściwe zdefiniowanie oraz rozumienie pojęcia przedsiębiorczość czy postawa przedsiębiorcza Przedsiębiorczość jako kompetencja kluczowa Komisja Europejska włączając przedsiębiorczość w zestaw 8 kluczowych kompetencji niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania i rozwoju jednostki z jednej strony podkreśla 15\n16 Narzędzie do badania 11 kompetencji ogromną rolę kształtowania postaw przedsiębiorczych, z drugiej zaś strony wskazuje potrzebę szerszego rozumienia pojęcia przedsiębiorczości. Według definicji zaproponowanej przez Komisję Europejską inicjatywność i przedsiębiorczość; oznaczają zdolność osoby do wcielania pomysłów w czyn. Obejmują one kreatywność, innowacyjność i podejmowanie ryzyka, a także zdolność do planowania przedsięwzięć i prowadzenia ich dla osiągnięcia zamierzonych celów. Konieczna wiedza obejmuje zdolność identyfikowania dostępnych możliwości działalności osobistej, zawodowej lub gospodarczej, w tym szerszych zagadnień stanowiących kontekst pracy i życia ludzi, takich jak ogólne rozumienie zasad działania gospodarki, a także szanse i wyzwania stojące przed pracodawcami i organizacjami. Niezbędna jest umiejętność oceny i identyfikacji własnych mocnych i słabych stron, a także oceny ryzyka i podejmowania go w uzasadnionych przypadkach. Postawa przedsiębiorcza charakteryzuje się inicjatywnością, aktywnością, niezależnością i innowacyjnością zarówno w życiu osobistym i społecznym, jak i w pracy. Powinna również obejmować świadomość wartości etycznych. Rozumiana jest nie tylko jako zdolność do założenia i prowadzenia własnej firmy, ale o wiele szerzej. Chodzi o szersze rozumienie postawy przedsiębiorczej jako zespołu cech osobowych człowieka takich jak: aktywność, wytrwałość, zapał do pracy, inicjatywa, kreatywność, asertywność, pewność siebie i wiara we własne siły, samodyscyplina, uczciwość, skłonność do wyważonego ryzyka oraz brania odpowiedzialności za siebie i innych, a także posiadane umiejętności, np. wyszukiwania i wykorzystywania szans jakie stwarza rynek, stawiania i realizowania wyznaczonych sobie celów poprzez wytyczanie własnej ścieżki kariery zawodowej, planowania i organizowania własnej pracy, rozumienia związków przyczynowo-skutkowych, umiejętności z zakresu współpracy w zespole, skutecznej komunikacji interpersonalnej, panowania nad stresem itp. Cechy te pozwalają nie tylko dobrze prowadzić przedsiębiorstwo, tj. być dobrym przedsiębiorcą, ale także na aktywne uczestniczenie w życiu społeczno-gospodarczym, co umożliwia osiągniecie satysfakcji, niezależnie od charakteru wykonywanej pracy i zajmowanego stanowiska. Człowiek przedsiębiorczy nie boi się trudności, podejmowania nowych, nieznanych zadań, nie załamuje się niepowodzeniami, jest niezależny i elastyczny, chętny do zdobywania wiedzy i nowych umiejętności, potrafi cieszyć się z sukcesów, jest otwarty na otoczenie, ma zdolność do empatii, jest gotowy do współpracy z innymi ludźmi i postępuje zgodnie z wartościami etycznymi (Rachwał, 2011). 16\n17 Podręcznik i instrukcja 1.4. Badane kompetencje Biorąc pod uwagę analizę literatury przedmiotu, doświadczenia i zalecenia Unii Europejskiej, a także doświadczenia w realizacji projektów skierowanych do menadżerów i pracowników różnego rodzaju przedsiębiorstw i instytucji (szkolenia, warsztaty, kursy) zespół merytoryczny projektu wytypował listę 11 kompetencji, które wzajemnie się uzupełniają i tworzą profil osoby przedsiębiorczej w szerokim(wcześniej proponowanym) rozumieniu tego pojęcia. Ponadto przy tworzeniu tej listy wykorzystano także wcześniejsze doświadczenia zebrane przez partnera belgijskiego Syntra West. Doświadczenia ze współpracy z partnerem czeskim RPIC-ViP, w związku z realizacją kilku międzynarodowych projektów, m.in. projekt (EQUAL) pt. Kompetencje dla rynku pracy, który ma status dobrych praktyk potwierdzony przez projekt EDELE, finansowany przez Komisję Europejską i zarządzany przez ECOTEC, czy projekt CECE (Competent Enterpreneur, Competitive Employee) z użyciem narzędzia do badania poziomu kompetencji. Wzięto pod uwagę wyniki badań przeprowadzonych w latach2003 i , które obejmowały 726 pracowników zarówno dużych, średnich, jaki i małych przedsiębiorstw. W pierwszych badaniach pytano o kompetencje bez ich metodologicznego opisu, tj. przed zdefiniowaniem 14 kompetencji ważnych na rynku pracy. W badaniach (Badanie dotyczące barier w biznesie w regionie Moraw i Śląska Władze Regionalne Moraw i Śląska 2003) zadawano miedzy innymi pytania pracodawcom: Które kompetencje swoich pracowników chciałbyś ulepszyć?. Kompetencje, które respondenci uznali jako fundamentalne to w kolejności: przyjazne zachowanie wobec klienta, komunikacja, praca zespołowa, organizacja i planowanie, zdolność zrozumienia problemu oraz zaproponowanie rozwiązania, kreatywność. Rezultaty badania przeprowadzonego przez RPIC-VIP w 2003 roku, dotyczącego barier w biznesie, pokazują konieczność rozwoju następujących kompetencji (patrz tabela poniżej). Kluczowe kompetencje lista kompetencji częstotliwość kolejność Przyjazne zachowanie wobec klienta Komunikacja Praca zespołowa Organizacja i planowanie Zdolność zrozumienia problemu oraz zaproponowanie rozwiązania Kreatywność Badanie dotyczące barier w biznesie w regionie Moraw i Śląska (Władze Regionalne Moraw i Śląska 2003). 17\n18 Narzędzie do badania 11 kompetencji Uwaga: lista kompetencji dotyczy kompetencji, które respondenci określili jako fundamentalne. Pytanie brzmiało: Które kompetencje i umiejętności swoich pracowników chciałbyś ulepszyć? Natomiast badania fokusowe przeprowadzone wśród pracowników dotyczące kompetencji najbardziej pożądanych przez pracodawców 3 przyniosło następujące rezultaty w obszarze kompetencji kluczowych. Pożądane kluczowe kompetencje (Które kompetencje są ważne dla pracodawcy?) to: przyjazne zachowanie wobec klienta, komunikacja, praca zespołowa, organizacja, umiejętności prezentacyjne, lojalność, praca z informacją, kreatywność, umiejętności językowe, umiejętności informatyczne. Badanie fokusowe przeprowadzone wśród pracowników przemysłu maszynowego w regionie Moraw i Śląska przyniosło następujące rezultaty w obszarach kluczowych kompetencji (patrz zamieszczony poniżej wykres). Pożądane kompetencje kluczowe friendly behaviour teamwork customer communication organizing presentation skills information PC literacy allegiance work with creativity language skills Pracownicy z wykształceniem: Wyższym Średnim Zawodowym Wykres: Pożądane kompetencje kluczowe (od lewej): przyjazne zachowanie wobec klienta, komunikacja, praca zespołowa, organizacja, umiejętności prezentacyjne, lojalność, praca z informacją, kreatywność, umiejętności językowe, umiejętności informatyczne/pc; Jak wskazuje powyższy wykres wszystkie kompetencje pracownicy z wykształceniem wyższym i średnim uznali za ważne z punktu widzenia pracodawcy, a pracownicy z wykształceniem zawodowym nadali mniejszą rangę tylko 3 umiejętnościom, takim jak: umiejętności prezentacyjne, językowe i informatyczne. 3 Badanie Profesjonalnych struktur przemysłu maszynowego w regionie Moraw i Śląska (RPIC-ViP 2004) 18\n19 Podręcznik i instrukcja W oparciu o wyniki powyższych badań, w roku 2004, stworzono Model kompetencyjny dot. kompetencji regionu Morawsko-Śląskiego ( Competence Model of Moravia-Silesia ), który obejmował 14 miękkich kompetencji 4 : 1. Kompetencja w zakresie efektywności (zorientowanie na działanie, odnosząca się do radzenia sobie z nowymi, złożonymi działaniami) Rozumiana jako zdolność do koncentrowania się na danym zadaniu i ciężkiej pracy nad nim, do pokonywania trudności i wykonywania zdania zgodnie z planem, do koncentracji na osiągnięciu celu i wytrwałego działania. 2. Kompetencja dotycząca niezależności oraz decyzyjności (istotna dla dostosowywania się do zmieniających warunków) Rozumiana jako zdolność do przejawiania inicjatywy, niezależnego podejmowania decyzji, rozważnego, rozsądnego rozumowania, niezależności w myśleniu i działaniu. 3. Kompetencja dotycząca elastyczności (w myśleniu i działaniu) Rozumiana jako zdolność do zmiany, do dostrzegania i wprowadzania w życie nowych rozwiązań, do kreatywnego ich poszukiwania oraz zdolność do wprowadzania innowacji. 4. Kompetencja dotycząca rozwiązywania problemów (odnosząca się do radzenia sobie z nowymi, złożonymi działaniami) Rozumiana jako zdolność orientacji w sytuacjach problemowych i zdolność ich rozwiązywania, oraz znajdowania przyczyny problemu. 5. Kompetencja dotycząca organizacji i planowania (odnosząca się do radzenia sobie z nowymi, złożonymi działaniami) Rozumiana jako zdolność do właściwego planowania pracy i zdań, do efektywnego wykorzystania czasu, koordynowania poszczególnych zadań. 6. Kompetencja w zakresie nauki przez całe życie (odnosząca się do radzenia sobie z nowymi, złożonymi działaniami) Rozumiana jako zdolność do pozyskiwania nowej wiedzy i umiejętności, uczenia się na własnych i cudzych błędach, zdolność do wykorzystywania nowych technologii (multi profesjonalizm). 7. Kompetencja dotycząca aktywnej postawy/ (aktywnego podejścia do zadań) (istotna dla dostosowywania się do zmieniających warunków) 4 Badanie modelu kompetencji dla regionu Moraw i Śląska RPIC-ViP\n20 Narzędzie do badania 11 kompetencji Rozumiana jako zdolność do aktywnego zaangażowania w prace i życie osobiste, kreatywności, poszukiwania nowych możliwości i rozwiązań. 8. Kompetencja dotycząca odporności na stres Rozumiana jako zdolność do efektywnych działań w sytuacjach stresowych, do koncentracji w sytuacji działań pod presją, do kontrolowania emocji. 9. Kompetencja dotycząca komunikacji interpersonalnej umiejętności komunikacyjne (istotna dla nawiązywania nowych relacji międzyludzkich oraz interakcji społecznych) Rozumiana jako zdolność do dyskusji, argumentowania, wyrażania i obrony własnego zdania, do słuchania i respektowania opinii innych, oraz zdolność do wystąpień publicznych i autoprezentacji. 10. Kompetencja dotycząca współpracy (istotna dla nawiązywania nowych relacji międzyludzkich oraz interakcji społecznych) Rozumiana jako zdolność do aktywnego i odpowiedzialnego uczestnictwa w grupie, do radzenia sobie z konfliktami, do demonstrowania solidarności, do respektowania norm i zasad grupy. 11. Kompetencja dotycząca zorientowania na klienta (istotna dla nawiązywania nowych relacji międzyludzkich oraz interakcji społecznych) Rozumiana jako zdolność do empatii, oceny potrzeb klienta, do osiągania zadawalających kompromisów, zapewniania dalszej opieki. 12. Kompetencja dotycząca badania oraz orientowania się w informacji Rozumiana jako zdolność do zdobywania i klasyfikowania informacji, do tworzenia i porządkowania dokumentacji, do pracy z informatyczna bazą danych, do pracy z komputerem i Internetem. 13. Kompetencja dotycząca komunikacji w języku obcym (istotna dla nawiązywania nowych relacji międzyludzkich oraz interakcji społecznych) Rozumiana jako zdolność do mówienia i pisania w języku obcym. 14. Kompetencja dotycząca przedsiębiorczości Rozumiana jako zdolność do dostrzegania oraz krytycznej oceny przedsiębiorczych możliwości, do przedsiębiorczych, kreatywnych pomysłów, do przekształcania pomysłów w biznes plan, do podejmowania ryzyka, do przewidywania, do wywoływania i akceptacji zmian. 20\n21 Podręcznik i instrukcja W roku 2006 zrobiono jeszcze duże badanie wśród pracowników oparte na wywiadzie i otrzymano do analizy 1346 kwestionariuszy. Wśród wielu pytań kwestionariusza było również, pytanie, dotyczące 14 zamieszczonych powyżej kompetencji (w oparciu o powyższą metodologię), również i te badania potwierdziły trafność wyboru. Metodologia ta oraz opis miękkich kompetencji została przyjęta i stosowana przez Narodowe Zawodowe i Kwalifikacyjne Standardy w Czechach (powiązane z EQF European Qualification Framework Europejskie Ramy Kwalifikacji Zawodowych). Podsumowując, w oparciu o literaturę przedmiotu, zalecenia Unii Europejskiej, doświadczenia partnera belgijskiego Syntra West we współpracy z czeską firmą RPIC-ViP s.r.o. w realizacji projektów w innych krajach, oraz własne doświadczenia w realizacji projektów i szkoleń biznesowych i tworzą profil osoby przedsiębiorczej w szerokim(wcześniej proponowanym) rozumieniu tego pojęcia edukacyjnych dotyczących kompetencji, oraz prace zespołu merytorycznego projektu wytypowano poniższą listę 11 kompetencji, które wzajemnie się uzupełniają i tworzą profil osoby przedsiębiorczej w szerokim (wcześniej proponowanym) rozumieniu tego pojęcia. Tworząc tę listę zwracano również szczególną uwagę na naszego odbiorcę ucznia szkoły ponadgimnazjalnej, nie posiadającego jeszcze wielu doświadczeń zawodowych, osadzonego w konkretnych realiach funkcjonowania sytemu edukacji oraz realiach społeczno-gospodarczych naszego kraju. Szczególnie cenna była tutaj wiedza, doświadczenie i współpraca nauczycieli przedsiębiorczości biorących udział w projekcie (etap konstruowania pytań, twierdzeń kwestionariusza; jasność, zrozumiałość, trafność, przygotowanie do badania) z zespołem merytorycznym projektu. Badane kompetencje to: 1. Komunikacja właściwa komunikacja rozumiana zarówno jako umiejętność rzetelnego przekazu i odbioru informacji jak i umiejętność nawiązywania i podtrzymywania właściwych relacji międzyludzkich będących podstawą efektywnych działań zawodowych. Umiejętność komunikowania się jest w rzeczywistości jedną z najważniejszych i najbardziej złożonych umiejętności pożądanych na runku pracy, wymaganych przez pracodawców. Wyrażająca się jako: Zdolność do jasnego i zrozumiałego wyrażania swoich myśli, opinii, argumentowania Zdolność odczytywania komunikatów niewerbalnych (rozumienie mowy ciała: język gestów, mimika twarzy, postawa ciała, itd.) Zdolność do wyrażania i obrony własnego zdania 21\n22 Narzędzie do badania 11 kompetencji Zdolność do słuchania i respektowania opinii innych Zdolność do występowania publicznie, umiejętności prezentacyjne 2. Współpraca korzyści płynące z pracy zespołowej takie jak: oszczędność czasu, redukcja kosztów, sumowanie się potencjału poszczególnych członków zespołu(efekt synergii grupowej), wzrost kreatywności, poprawa jakości i efektywności pracy, sprawiają, że umiejętność współpracy staje się jedną z kluczowych umiejętności, biorąc pod uwagę wymogi rynku pracy, oraz cele i zadania stawiane przed zespołem pracowniczym. Wyrażająca się jako: Zdolność do aktywnego i odpowiedzialnego uczestnictwa w grupie Zdolność do budowania pozytywnych relacji Zdolność motywowania innych do działania Zdolność do respektowania norm i zasad grupy oraz zdania i pomysłów innych Zdolność efektywnego przekazywania informacji 3. Przedsiębiorczość to kompetencja wyrażająca się w konsekwentnym dążeniu do realizacji wyznaczonych celów. Wiąże się również z wysoką motywacją do kreowania nowych pomysłów, szukania nowych rozwiązań i wdrażania ich w działaniu, oraz odwagą w podejmowaniu decyzji dotyczących rozpoczęcia działalności gospodarczej. Osoby przedsiębiorcze to zazwyczaj osoby o wysokim poczuciu własnej wartości, wierzące w powodzenie własnych działań, mające na uwadze rachunek ekonomiczny. Wyrażająca się jako: Zdolność do dostrzegania oraz krytycznej oceny przedsiębiorczych możliwości Zdolność do konsekwentnej realizacji celów Zdolność do kreowania nowych, twórczych rozwiązań, Zdolność do kreowania przedsiębiorczych pomysłów Zdolność podejmowania ryzyka Zdolność do przewidywania Zdolność do wywoływania i akceptacji zmian Zdolność przekształcenia przedsiębiorczych pomysłów w biznes plan 4. Elastyczność żyjemy w czasach dynamicznych zmian i ciągle rosnących wymagań dotyczących naszych umiejętności i sposobów radzenia sobie z tym co nowe. Elastyczność to ważna umiejętność szybkiego i jednocześnie adekwatnego reagowania na zmieniająca się 22\n23 Podręcznik i instrukcja rzeczywistość ekonomiczną, wymogi rynku pracy oraz potrzeby klientów i pracodawców. To umiejętność pozytywnego reagowania na zmiany i dostosowania się zarówno w sposobie myślenia jak i działania. Wyrażająca się jako: Zdolność do zmiany (dostosowania) swoich umiejętności Zdolność do przystosowania się do nowych sytuacji i zmieniających się okoliczności Zdolność do dostrzegania i wprowadzania w życie nowych pomysłów i rozwiązań Zdolność do znajdowania i testowania alternatywnych rozwiązań Zdolność do szybkiego podejmowania decyzji Zdolność do wprowadzania innowacji 5. Orientacja na klienta umiejętność właściwego odczytywania potrzeb klientów to podstawa funkcjonowania każdej firmy i warunek jej finansowego sukcesu. Najlepsza oferta proponowana przez firmę to ta, która najtrafniej, najpełniej odpowiada na potrzeby klienta. Dlatego umiejętność właściwej analizy potrzeb klientów jest podstawową umiejętnością, wymagającą nieustannego doskonalenia. Wyrażająca się jako: Zdolność do oceny potrzeb klienta Zdolność empatii Zdolność do osiągania zadawalających kompromisów Zdolność do panowania nad emocjami Zdolność do przyjmowania konstruktywnej krytyki Zdolność do budowania pozytywnych relacji 6. Efektywność to przede wszystkim skuteczność wszystkich działań. Opiera się nie tylko na profesjonalnej wiedzy i umiejętnościach ale również na wysokiej motywacji, co w efekcie pozwala na uzyskanie oczekiwanych wyników. Dla osoby efektywnej w działaniach, skuteczność działań jest priorytetem a przeszkody są tylko wyzwaniem i informacją zwrotną co należy zrobić inaczej, lepiej. Wyrażająca się jako: Zdolność do koncentracji na danym zadaniu i realizacji celu Zdolność do pokonywania trudności i wykonania zadania zgodnie z planem 23\n24 Narzędzie do badania 11 kompetencji Zdolność do trafnego podejmowania decyzji Zdolność do optymalnego wykorzystania czasu przy realizacji celów 7. Niezależność wiąże się z dużą świadomością samego siebie swoich słabych i mocnych stron, a także umiejętnością podejmowania odpowiedzialnych decyzji. Osoba o wysokim poziomie niezależności potrafi samodzielnie planować, organizować i wykonywać pracę biorąc przy tym pełną odpowiedzialność za jej wyniki. Lepiej również radzi sobie w sytuacjach stresowych takich jak sytuacje nagłych zmian, presji czasu oraz w sytuacjach, które wymagają często podejmowania szybkich samodzielnych decyzji. Wyrażająca się jako: Zdolność do przejawiania inicjatywy bycia pro aktywnym Zdolność do świadomego koncentrowania się na zadaniu i ciężkiej pracy nad nim Zdolność niezależnego podejmowania decyzji Zdolność do analizy swoich słabych i mocnych stron Zdolność rozważnego, rozsądnego rozumowania 8. Rozwiązywanie problemów umiejętność rozwiązywania problemów to niezbędna umiejętność we wszystkich obszarach działań zawodowych. W sytuacjach trudnych, problemowych pracodawca oczekuje od swoich pracowników profesjonalnej reakcji, to znaczy umiejętności zdystansowania się do problemu, postrzegania go z różnych punktów widzenia, rzetelnej analizy, aby wybrać najlepsze z możliwych rozwiązać i wdrożyć w życie. To również umiejętność wyciągania wniosków na przyszłość, aby zapobiec niechcianym sytuacjom. Wyrażająca się jako: Zdolność do znajdowania przyczyny problemu Orientacja w sytuacjach problematycznych i zdolność ich rozwiązywania Zdolność do szukania nowych rozwiązań i podejmowania nowych przedsięwzięć Zdolność do widzenia problemu z różnych perspektyw Zdolność do wyciągania wniosków z sytuacji problemowych 9. Planowanie i organizowanie pracy umiejętność planowania i organizowania pracy to umiejętności ściśle związane z jakością i efektywnością pracy. To bardzo ważne kompetencje związane z efektywnym zarządzaniem czasem pracy, wyznaczaniem celów, ustalaniem priorytetów i właściwym gospodarowaniem energią potrzebna do realizacji zadań zawodowych. 24\n25 Podręcznik i instrukcja Wyrażająca się jako: Zdolność do właściwego planowania pracy (zadań, procesów) Zdolność do wybierania odpowiednich narzędzi do osiągnięcia celu Zdolność do efektywnego wykorzystywania czasu Zdolność do systematycznej pracy Zdolność do ustalania priorytetów 10. Uczenie się przez całe życie nieustanny rozwój nauki, techniki, rosnące wymagania rynku pracy rodzą potrzebę systematycznego uzupełniania wiedzy, przyswajania nowych informacji, oraz szybkiego reagowania na zmiany w różnych dziedzinach życia. Dlatego dla każdego pracodawcy szczególnie cennym jest ten pracownik, który chce uzupełniać swoje kwalifikacje, korzystać z możliwości szkoleń, rozwijać swój potencjał w praktyce. Wyrażająca się jako: Zdolność do pozyskiwania wiedzy i nowych umiejętności Zdolność do uczenia się na doświadczeniach własnych i innych Zdolność do uczenia się na błędach Dostrzeganie potrzeby uczenia się przez całe życie 11. Odporność na stres zmieniający się wokół nas świat, rosnące tempo życia, wysokie wymagania, presja czasu powodują często napięcia emocjonalne i silny stres. To nie tylko dezorganizuje nasze życie ale w znacznym stopniu wpływa negatywnie na nasze samopoczucie, zdrowie i efektywność wszystkich działań. Dlatego umiejętność panowania nad stresem w różnych sytuacjach życiowych, jest jedną z najważniejszych umiejętności decydujących o naszym powodzeniu w życiu prywatnym i zawodowym Wyrażająca się jako: Gotowość do efektywnego działania w sytuacjach stresujących Zdolność do koncentracji będąc pod presją Zdolność do pokonywania trudności Zdolność do panowania nad emocjami Zdolność do radzenia sobie z nowymi, zaskakującymi sytuacji Taki dobór kompetencji dotyka istoty przedsiębiorczości i postawy przedsiębiorczej wskazując na to, ze w zestawie kompetencji ważnych na rynku pracy oprócz kompetencji kluczowej przedsiębiorczość, rozumianej jako konsekwentne dążenie do realizacji celów, czy zdolność 25\n26 Narzędzie do badania 11 kompetencji wcielania pomysłów w czyn, równie ważne i uzupełniające się, są pozostałe kompetencje takie jak komunikacja (Morreale, 2007), współpraca, rozwiązywanie problemów i inne. Zestaw tych kompetencji składaj się na profil osoby przedsiębiorczej. Taki dobór kompetencji pozwoli również uczniom na zrozumienie, że bycie przedsiębiorczym oraz umiejętność radzenia sobie w świecie biznesu, to nie tylko umiejętność konsekwentnego dążenia do realizacji celów biznesowych, finansowych ale również umiejętność budowania zespołu, współpracy, umiejętność nawiązywania pozytywnych relacji międzyludzkich opartych na zasadach etyki i uczciwości zawodowej, efektywność w działaniu, elastyczność w myśleniu, umiejętność planowania i organizowania własnej pracy oraz umiejętność panowania nad swoimi emocjami i łagodzenia sytuacji konfliktowych. Dlatego wymienione wyżej kompetencje zostały przyjęte przez zespól merytoryczny i zaakceptowane przez Partnerów projektów jako wyjściowy zestaw kompetencji, który stanowił podstawę dla tworzenia twierdzeń zawartych w narzędziu do badania kompetencji (rozdział 3.1.). Tworzone w ramach projektu narzędzie do badania powyższych kompetencji będzie nie tylko autodiagnozą mocnych i słabych stron ucznia, ale pozwoli również na stworzenie indywidualnego profilu ucznia przedsiębiorczego. Dzięki temu każdy uczeń będzie miał świadomość zarówno swoich możliwości i potencjału jak i obszarów do rozwoju Rozwijanie kompetencji Na podstawie literatury przedmiotu, wyników opublikowanych badań, jak również obserwacji i doświadczeń nauczycieli, pedagogów, doradców zawodowych, psychologów, socjologów, trenerów prowadzących szkolenia dla młodzieży i osób dorosłych, jak również pracodawców, można stwierdzić, że potrzeba rozwijania i doskonalenia kompetencji ogólnych (miękkich) jest bardzo duża. Okazuje się, ze dotychczasowe systemy kształcenia, na wszystkich poziomach, kładą głównie nacisk na zdobywanie wiedzy i rozwój intelektualny nie uwzględniając w sposób dostateczny konieczności rozwoju emocjonalnego co ściśle wiąże się z rozwojem umiejętności społecznych. Jak dotąd pozostawiamy bowiem emocjonalną edukację naszych dzieci przypadkowi, co daje coraz bardziej zgubne wyniki. Jedynym rozwiązaniem jest nowe spojrzenie na zadania szkoły, na to, co może ona zrobić, by wychować i ukształtować całego człowieka, zajmując się jednocześnie jego umysłem i sercem (Goleman, 1997). 26\n27 Podręcznik i instrukcja Dlatego zalecenia Rady Europejskiej wskazujące na konieczność rozwoju kompetencji kluczowych i Rozporządzenie Ministerstwa Edukacji Narodowej dotyczące nowej podstawy programowej uwzględniające te zalecenia są w pełni uzasadnione. Podkreślić należy również fakt, że kompetencje miękkie możemy rozwijać i doskonalić przez całe życie. Tym bardziej ważna jest możliwość uzyskania informacji (autodiagnoza) na temat swoich mocnych i słabych stron w tym obszarze, a następnie możliwość doskonalenia i rozwoju poprzez zdobywanie wiedzy jak i ćwiczenie konkretnych umiejętności (szkolenia, warsztaty). Rozwijanie własnych kompetencji w wieku ponadgimnazjalnym znacznie zwiększa szanse na lepsze radzenie sobie w codziennym życiu, w grupie rówieśniczej, z wymogami szkoły i nauczycieli na różnych etapach kształcenia, a później wymogami środowiska pracy, pełnionej roli zawodowej. Rozwijanie kluczowych miękkich kompetencji może również kompensować pewne deficyty w zakresie specjalistycznej wiedzy i zawodowych umiejętności; twarde kompetencje są niezbędne do tego, aby zajmować określone stanowisko lub pełnić daną rolę zawodową, ponieważ jednak treść i zakres pracy ulegają dziś dynamicznym zmianom, samo posiadanie wysokich twardych kompetencji nie jest gwarancją elastyczności działania oraz zdolności przystosowawczych; miękkie kompetencje, będąc w pełni kompetencjami ogólnymi, budują podstawy naszego potencjału, który może zostać wykorzystany w konkretnych strategiach działania umożliwiając tym samym szybką adaptację do nowych warunków. Rozwijanie kompetencji może odbywać się poprzez system szkoleń zarówno grupowych jak i indywidualne doradztwo psychologiczne czy doradztwo zawodowe. Możliwe jest także samodzielne uczenie się z wykorzystaniem form e-learningowych czy tez bardziej tradycyjnych, jak literatura fachowa czy filmy. Wszystkie te formy mogą być wykorzystywane zarówno do rozwijania kompetencji specyficznych bezpośrednio związanych z pracą jak i kompetencji ogólnych tak bardzo potrzebnych w kontaktach z innymi ludźmi zarówno na gruncie prywatnym jak we wszystkich innych kontaktach społecznych. Działania służące rozwijaniu kompetencji takie jak szkolenia czy doradztwo mogą przynieść dobre rezultaty wtedy, gdy wcześniej określimy aktualny poziom posiadanych umiejętności, wskazując jednocześnie obszary, które wymagają rozwoju lub w przypadku kompetencji na poziomie wyższym niż przeciętny wskazują na mocne strony, które należy doskonalić i wzmacniać. Taką szansę daje narzędzie do badania 11 kompetencji, które diagnozuje aktualny poziom posiadanych umiejętności i generuje potrzeby szkoleniowe wskazując obszary do rozwoju i wzmocnienia. 27\n28 Narzędzie do badania 11 kompetencji 2. OPIS NARZĘDZIA 2.1. Narzędzie do badania 11 kompetencji przedsiębiorczych Jest nowatorskim elektronicznym narzędziem, w odróżnieniu od stosowanych do tej pory testów papierowych. Jest również atrakcyjniejszą dla młodzieży formą pogłębiania wiedzy o sobie. Oprócz analizy kompetencji, wyznacza wyraźnie obszary do doskonalenia i rozwoju w ramach 11 kluczowych kompetencji takich jak: komunikacja, współpraca, przedsiębiorczość, elastyczność, orientacja na klienta, efektywność, niezależność, rozwiązywanie problemów, planowanie i organizacja pracy, uczenie się przez całe życie, panowanie nad stresem. Narzędzie pozwala nie tylko na autodiagnozę mocnych i słabych stron każdego z uczniów, ale również na stworzenie indywidualnego profilu ucznia. Dzięki temu każdy uczeń będzie miał świadomość zarówno swoich możliwości i potencjału jak i obszarów do rozwoju. Uczniowie zyskają wiedzę, która pozwoli im zrozumieć, że bycie przedsiębiorczym oraz umiejętność radzenia sobie w świecie biznesu, to nie tylko umiejętność konsekwentnego dążenia do realizacji celów biznesowych, finansowych ale również umiejętność budowania zespołu, współpracy, umiejętność nawiązywania pozytywnych relacji międzyludzkich opartych na zasadach etyki i uczciwości zawodowej, umiejętność panowania nad swoimi emocjami, łagodzenia sytuacji konfliktowych itp. Narzędzie pomiaru kompetencji zostało opracowane we współpracy z partnerem belgijskim Syntra West w celu pomiaru poziomu kompetencji i określenia potrzeb szkoleniowych uczniów. Profil kompetencyjny ucznia obejmuje kwestionariusz z 11 kompetencjami. Dla każdej kompetencji przygotowany został zestaw twierdzeń (rozdział 3). W ramach badania narzędziem uczeń wypełnia formularz ewaluacji, dokonując samooceny. Po wypełnieniu kwestionariusza może go zapisać. Wyniki są automatycznie udostępnione zarówno uczniowi jak i nauczycielowi do analizy. Nauczyciel może porównywać profil ucznia z wynikami standardowymi lub średnią klasy. Może również dokonywać analiz zespołowych dla całych grup uczniów, na przykład, dla klasy, w celu określenia potrzeb szkoleniowych. Ewaluacja trwa około minut. Z niniejszego podręcznika, w dalszych rozdziałach między innymi, dowiesz się, jak wypełniać z uczniami formularz ewaluacji oraz jak analizować wyniki pod kątem określenia potrzeb szkoleniowych. 28\n29 Podręcznik i instrukcja 2.2. Schemat tworzenia narzędzia Podstawą do tworzenia narzędzia w projekcie było narzędzie Microcomet, skonstruowane przez partnera belgijskiego Syntra West. Microcomet został skonstruowany w celu dokonywania pomiarów kompetencji oraz definiowania potrzeb szkoleniowych pracowników i pracodawców (indywidualnie i grupowo). Narzędzie wykorzystywane jest od wielu lat przez Syntra West i jej partnerów w wielu projektach do badania poziomu kompetencji. Schemat tworzenia narzędzia jest następujący: tworzenie słownika kompetencji, następnie profilu kompetencji (funkcji), tworzenie standardu i ewaluacja indywidualna lub grupowa. Schemat tworzenia narzędzia: Słownik kompetencji tworzenie słownika kompetencji Profi tworzenie profilu kompetencji (funkcji) Standard Ewaluacja tworzenie standardu ewaluacja osoby Analiza Analiza Indywidualna Grupowa 2.3. Procedura oceny kompetencji Proces oceny kompetencji za pomocą narzędzia elektronicznego składa się z następujących faz: 1. Tworzenie słownika kompetencji 2. Zdefiniowanie kompetencji i wskaźników niezbędnych do stworzenia szczegółowego profilu kompetencji 3. Zdefiniowanie standardów dla poszczególnych wskaźników dla każdej kompetencji 4. Ewaluacja, czyli ocena konkretnej osoby z perspektywy profilu 5. Porównanie oceny z ustalonymi standardami czy normami (indywidualnie lub grupowo) Poniżej opisane są kolejne fazy. 29\n30 Narzędzie do badania 11 kompetencji Tworzenie słownika kompetencji W projekcie Jestem przedsiębiorczy wykorzystano zestaw 11 kompetencji. Każda z kompetencji ma następującą strukturę: 1. Nazwa kompetencji 2. Słowo-klucz 3. Pewna liczba wskaźników (pytań, które określają daną kompetencję) 4. Wartość minimalna i maksymalna 5. Propozycja szkolenia (w odniesieniu do kompetencji i jej wskaźników) Przykład: 1. Kompetencja Komunikacja 2. Słowo-klucz komunikacja 3. Wskaźniki 1 Potrafię bronić swojego zdania 2 Potrafię dostosować język i sposób rozmowy do osoby, z którą rozmawiam 3 Potrafię wysłuchać opinii innych osób 4 Zwracam uwagę na mowę ciała: gesty, mimikę twarzy, postawę ciała 5 Na podstawie mowy ciała potrafię odczytać nastawienie, nastrój, potrzeby i oczekiwania innych osób 6 Potrafię zachęcać inne osoby do wyrażania swojego zdania 7 Cierpliwie wysłuchuję co inni mają do powiedzenia 8 Upewniam się, że inni zrozumieli, co powiedziałem 9 Potrafię pisać w sposób jasny i zrozumiały 4. Wartość minimalna nie, wcale nie Wartość maksymalna tak, w doskonały sposób 5. Propozycja szkolenia poziom podstawowy i rozszerzony 30\n31 Podręcznik i instrukcja Tworzenie profilu kompetencji Przed dokonaniem pomiaru poziomu kompetencji, należy określić, które kompetencje maja zostać poddane ewaluacji. Dlatego też, należy stworzyć profil kompetencji mający znaczenie dla konkretnego projektu czy odbiorcy. Profil można stworzyć w oparciu o wybór kilku odpowiednich kompetencji i ich wskaźników, w zależności od potrzeb związanych z przedmiotem badania. Na potrzeby projektu Jestem przedsiębiorczy stworzono profilu ucznia przedsiębiorczego, założony z 11 kompetencji (omówionych wcześniej) w oparciu o ustalenia zespołu merytorycznego oraz partnera belgijskiego, wykorzystując zdobytą wiedzę i bogate doświadczenia Tworzenie standardu Tworzenie standardu polega na zdefiniowaniu (określeniu) poziomu kompetencji, który powinien być osiągnięty, aby można było określić poziom szkolenia (podstawowy lub rozszerzony), które powinno potem nastąpić. Narzędzie wykorzystuje do tego ustaloną skalę dla każdego wskaźnika poprzez zastosowanie: 1. Suwaka (oceniający/uczeń przesuwa suwak na skali, aby ocenić swój poziom) 2. Skali od 0 do 100% 3. Podziału każdego wskaźnika na 7 semantycznych poziomów (bazując na zasadzie Webera, znanej jako frakcja Webera, utrzymującej, że ludzkie oko dostrzega różnice przy porównaniu, jeśli ta różnica nie wynosi więcej niż 16%; dlatego też pomiędzy każdym z poziomów semantycznych różnica wynosi 16%) W trakcie przesuwania suwaka kursorem ukazuje się komunikat (pop-up) wyjaśniający (opisujący) dany poziom poniżej. Laik / Początkujący / Ma pojęcie / Ograniczone doświadczenie / Doświadczony / Ekspert / Super-Expert W projekcie pierwotny standard profilu kompetencji został określony poprzez badania przeprowadzone w I etapie tworzenia narzędzi na grupie 732 uczniów. Następnie po wprowadzeniu niezbędnych zmian oraz ulepszeń (wprowadzenie dodatkowych miar standaryzacyjnych: mediana i dominanta oprócz średniej arytmetycznej) w narzędziu 31\n32 Narzędzie do badania 11 kompetencji dotychczasowy standard został poddany weryfikacji podczas testowania produktu finalnego. W badaniu tym wzięło udział 726 uczniów, i potwierdziło ono ustalenia wcześniejsze w zakresie wyboru miary standaryzacji Ewaluacja Narzędzie oferuje możliwość dokonania własnej ewaluacji. W tym projekcie, uczniowie wypełniają swój własny kwestionariusz ewaluacyjny, bazujący na profilu zdefiniowanym powyżej. Możliwe jest wygenerowanie wyników indywidualnych lub grupowych w odniesieniu do zdefiniowanego standardu. Analiza indywidualna w zależności od potrzeb można otrzymać wyniki w postaci liczbowej, graficznej (wykres blokowy, radarowy), bądź tabelarycznej. Każdy uczeń ma możliwość sprawdzenia wyników dotyczących wszystkich kompetencji. Wyniki mogą być zaprezentowane na kilka sposobów. Analiza grupowa w ramach analizy grupowej, możliwe jest wyświetlenie wyników i ich analiza na dowolnym poziomie np. cała klasa, czy wybrana grupa uczniów. Tutaj też mamy możliwość wyświetlenia wyników w postaci tabelarycznej. Dzięki temu możemy dowiedzieć się, jakie kompetencje powinny być przedmiotem szkolenia lub jakie kompetencje powinny być rozwijane, aby wyrównać poziom umiejętności w ramach grupy. Każdy z uczniów może być powiązany z jednym lub kilkoma nauczycielami. Nauczyciele ci mogą dokonać analizy swojej grupy uczniów Generowanie potrzeb szkoleniowych Na bazie analizy wyników i luk kompetencyjnych narzędzie automatycznie generuje potrzeby szkoleniowe w zakresie każdej z 11 kompetencji dla każdej badanej osoby, w tym przypadku, ucznia. Możliwe jest wygenerowanie wyników ze wskazaniem potrzeb szkoleniowych na odpowiednim poziomie (podstawowym lub rozszerzonym). 32\n33 Podręcznik i instrukcja 3. MODEL I PROCEDURA STANDARYZACJI NARZĘDZIA POMIARU KOMPETENCJI Standaryzacja (normalizacja) narzędzia pomiaru kompetencji polegała na opracowaniu norm dla skal wszystkich twierdzeń zawartych w ramach 11 kompetencji przedsiębiorczych wyróżnionych w kwestionariuszu. Celem standaryzacji było opracowanie norm (dla każdego pytania oraz dla każdej kompetencji) w postaci określonej wartości na skali od 0 do 100, które pozwalają na: porównania poziomu kompetencji pomiędzy uczniami, odniesienie wyników danego ucznia do uśrednionego wyniku (normy) w populacji uczniów szkół ponadgimnazjalnych. W celu opracowania narzędzia pomiaru kompetencji z automatycznym generowaniem potrzeb szkoleniowych opracowanych zostało ok. 250 twierdzeń odnoszących się do 11 kompetencji przedsiębiorczych, które zostały poddane konsultacjom oraz badaniom pilotażowym. W ramach każdej z wyróżnionych kompetencji głównych wybranych zostało ostatecznie od 7 do 11 twierdzeń 5. Na kolejnej stronie przedstawiony został schemat badania standaryzującego, które pozwoliło w pierwszej części realizacji projektu na zebranie danych umożliwiających wyznaczenie standardów wg średniej arytmetycznej. W drugiej części projektu, która obejmowała testowanie narzędzia, miara ta została zweryfikowana w drugim tzw. kontrolnym pomiarze na podstawie wyników uzyskanych od 726 uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Ocenie i porównaniom poddane zostały także dwie inne miary, tj. mediana i dominanta, aby w oparciu o analizę statystyczną wybrać ostatecznie najbardziej adekwatną miarę dla standaryzacji narzędzia. 5 Opis procesu wyboru wyjściowej puli twierdzeń został przedstawiony w kolejnym podrozdziale. 33\n34 Narzędzie do badania 11 kompetencji I. Przygotowanie w oparciu o założenia teoretyczne i doświadczenie partnera ponadnarodowego zbioru twierdzeń odnoszących się do głównych kompetencji przedsiębiorczych II. Selekcja twierdzeń Etap 1: analiza trafności i precyzyjności twierdzeń dokonana w toku prac Zespołu merytorycznego projektu oraz z udziałem partnera ponadnarodowego Etap 2: konsultacje z nauczycielami przedmiotu podstawy przedsiębiorczości Etap 3: badanie pilotażowe wśród uczniów III. Opracowanie wstępnego narzędzia pomiaru kompetencji (94 twierdzeń w ramach 11 kompetencji przedsiębiorczych). Konsultacje z partnerem ponadnarodowym IV. Dobór próby do badania stanryzującegoda V. Przeprowadzenia badania VI. Weryfikacja i analiza zebranego materiału VII. Obliczenie standardów (norm) dla każdego z twierdzeń zawartych w kwestionariuszu Opracowanie ostatecznej narzędzia wersji 34\n35 Podręcznik i instrukcja Średnia arytmetyczna Miarą, która została objęta testowaniem w obu pomiarach była średnia arytmetyczna (suma wszystkich wyników w badanej próbie odnosząca się do określonego twierdzenia i podzielona przez liczbę wszystkich odpowiedzi). Dzięki takiemu zastosowaniu algorytmu tworzenia standardu możliwe jest określenie, jaki poziom kompetencji posiada dana osoba oraz jak jej wynik plasuje się w porównaniu z wynikami innych osób. W tym przypadku standard jest porównawczą wartością liczbową (na skali od 1 do 100), przypisaną do każdego z pytań (twierdzeń), a także do każdej z ogólnych kompetencji, będącą średnią wartością arytmetyczną ze wszystkich odpowiedzi na dane pytanie (na wszystkie pytania w danej kompetencji w przypadku standardu na poziomie kompetencji). Przedmiotowy model standaryzacji narzędzia pomiaru kompetencji został zastosowany w ramach pierwszej części projektu Jestem przedsiębiorczy kształtowanie postaw przedsiębiorczych wśród młodzieży z wykorzystaniem innowacyjnych metod i narzędzi. W drugiej części projektu był on poddany weryfikacji. Jednocześnie ocenie (na podstawie wyników uzyskanych w pierwszym etapie projektu, jak też jego drugiej części) poddane zostały kolejne dwie proponowane miary: mediana oraz dominanta. Mediana Drugą zastosowaną miarą była mediana zwana też wartością środkową, wartością przeciętną lub drugim kwartylem. Najprościej rzecz ujmując jest to wartość cechy w szeregu uporządkowanym, powyżej i poniżej której znajduje się jednakowa liczba obserwacji. Aby obliczyć medianę ze zbioru n obserwacji, sortujemy je w kolejności od najmniejszej do największej i numerujemy od 1 do n. Następnie, jeśli n jest nieparzyste, medianą jest wartość obserwacji w środku (czyli obserwacji numer ). Jeśli natomiast n jest parzyste, wynikiem jest średnia arytmetyczna między dwiema środkowymi obserwacjami. W porównaniu do średniej arytmetycznej mediana jest bardziej odporna na elementy odstające (wartości skrajne). Dominanta Jest to wartość o największym prawdopodobieństwie wystąpienia, lub wartość najczęściej występująca w próbie. Z trzech proponowanych miar dominanta wydaje się najmniej adekwatna do określania standardu, jednak w drugim etapie projektu także ona została poddana weryfikacji. 35\n36 Narzędzie do badania 11 kompetencji Ostateczne wyznaczenie obowiązującego standardu miało miejsce po przeprowadzeniu testowania i wypełnieniu kwestionariusza przez 726 uczniów szkół ponadgimnazjalnych (tzw. pomiar kontrolny) oraz porównaniu uzyskanych wartości dla wszystkich trzech miar. Odpowiedzi na poszczególne pytania, które zostały automatycznie zapisane w elektronicznej bazie danych poddane były obliczeniom statystycznym i porównaniom z wynikami uzyskanymi w pierwszej części projektu (w tzw. pomiarze próbnym). Wyniki uzyskane dla każdej z trzech miar zostały ze sobą porównane w celu podjęcia ostatecznej decyzji o stosowaniu jednej z nich jako standardu. Pomiar wyników we wszystkich przypadkach wykazał, że różnice między wynikami dla wszystkich trzech miar były bardzo podobne (średnio róznica wynosiła 2 3 punkty na 100 punktowej skali), co potwierdziło rzetelność pomiaru przy zastosowaniu miary, jaką jest średnia arytmetyczna. Ponadto wielkość próby (N=726) pozwala na rzetelną ocenę tego pomiaru w kontekście uogólnienia tego wyniku na populację uczniów szkół ponadgimnazjalnych i stosowanie jako ostatecznej miary standaryzacji średniej arytmetycznej. Wyniki standaryzacji dla poszczególnych kompetencji zostały zamieszczone na końcu przedmiotowego rozdziału Tworzenie wyjściowej puli twierdzeń Na podstawie doświadczeń partnera ponadnarodowego w projekcie Jestem przedsiębiorczy (Syntra West), przeglądu literatury przedmiotu oraz koncepcji teoretycznych związanych z terminologią przedsiębiorczości wypracowany został zbiór ok. 250 twierdzeń odnoszących się do 11 wyróżnionych kompetencji przedsiębiorczych. Pierwszym etapem selekcji twierdzeń była analiza ich trafności i precyzyjności dokonana w toku prac zespołu merytorycznego projektu, w których brali udział także przedstawiciele partnera ponadnarodowego. W kolejnym etapie zwrócono się z ankietą do nauczycieli podstaw przedsiębiorczości, aby ocenili stopień trudności i możliwość zrozumienia poszczególnych twierdzeń przez uczniów. Ostatnim etapem selekcji było przeprowadzenie badań pilotażowych wśród uczniów wszystkich typów szkół ponadgminazjalnych biorących udział w projekcie, a więc zasadniczych szkół zawodowych, techników i liceów ogólnokształcących. Badanie pilotażowe zostało przeprowadzone na próbie 83 uczniów (30 uczniów liceum, 31 uczniów zasadniczych szkół zawodowych oraz 22 uczniów technikum) z wykorzystaniem internetowej ankiety ewaluacyjnej. Uczniowie ustosunkowywali się do pytania, czy dane twierdzenie jest dla nich jasne i zrozumiałe. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości zaznaczali w ankiecie odpowiedź niezrozumiałe, a następnie (po wypełnieniu ankiety) odbywała się dyskusja na podstawie której badacz obecny w trakcie badania i moderujący dyskusje dopytywał i notował uwagi uczniów. Dzięki zastosowaniu takiej 36\n37 Podręcznik i instrukcja właśnie procedury zmodyfikowano i uproszczono część pytań, co pozwoliło na skonstruowanie uniwersalnego kwestionariusza, który może być stosowany niezależnie od typu szkoły oraz wieku ucznia szkoły ponadgimnazjalnej (narzędzie mierzy tzw. kompetencje miękkie, a nie wiedzę ucznia, stąd możliwość jego zastosowania w różnych typach szkół, co zostało potwierdzone na podstawie pilotażu i badań przeprowadzonych zarówno wśród uczniów jak i nauczycieli podstaw przedsiębiorczości). Podsumowując, w wyniku prac zespołu merytorycznego projektu, ścisłej współpracy z partnerem ponadnarodowym, konsultacji z nauczycielami przedsiębiorczości współpracujących w ramach projektu Jestem przedsiębiorczy oraz badań pilotażowych przeprowadzonych na wybranej próbie młodzieży zatwierdzono następującą wersję pytań kwestionariusza zawartego w narzędziu (dotyczących11 kompetencji przedsiębiorczych): 1. Potrafię jasno wypowiadać się przed grupą ludzi 2. Potrafię bronić swojego zdania Komunikacja 3. Potrafię dostosować język i sposób rozmowy do osoby, z którą rozmawiam 4. Potrafię wysłuchać opinii innych osób 5. Zwracam uwagę na mowę ciała: gesty, mimikę twarzy, postawę ciała 6. Na podstawie mowy ciała potrafię odczytać nastawienie, nastrój, potrzeby i oczekiwania innych osób 7. Potrafię zachęcać inne osoby do wyrażania swojego zdania 8. Cierpliwie wysłuchuję co inni mają do powiedzenia 9. Upewniam się, że inni zrozumieli, co powiedziałem 10. Potrafię pisać w sposób jasny i zrozumiały 1. Potrafię współpracować z innymi, aby wykonać pracę 2. Potrafię pracować w zespole 3. Rozumiem, że dla odniesienia sukcesu ważna jest praca zespołowa 4. Potrafię zachęcić innych do realizacji wspólnego celu Współpraca 5. Potrafię zadbać o dobrą atmosferę i przyjazne relacje w grupie 6. Potrafię dzielić się z innymi ważnymi informacjami 7. Jestem gotowy na kompromis na rzecz dobrych wyników całego zespołu 8. Biorę pod uwagę zdanie i pomysły innych 37\n38 Narzędzie do badania 11 kompetencji 1. Pomimo przeciwności potrafię konsekwentnie dążyć do celu Przedsiębiorczość 2. W obliczu problemów szukam kreatywnych (nowatorskich, twórczych) rozwiązań 3. Jestem skłonny/a do poświęceń, aby osiągnąć zamierzone cele 4. Potrafię się stale motywować 5. Potrafię przełożyć pomysły na konkretne działania 6. Zawsze kończę swoje zadania, nawet jeśli są one trudne lub nudne 7. Realizuję pomysły nawet jeśli wiążą się one z ryzykiem 8. Potrafię dostrzec nowe szanse i możliwości 9. Czuję się dobrze jako przywódca grupy 10. Mam oryginalne i wyjątkowe pomysły 11. Potrafię przewidzieć jak mój pomysł sprawdzi się w praktyce 1. Potrafię sobie radzić w zaskakujących sytuacjach Elastyczność 2. Potrafię dostosować swoje zachowanie do zmieniających się okoliczności 3. Poszukuję nowych rozwiązań, jeśli mój plan się nie sprawdza 4. Jestem otwarty na nowe pomysły 5. Potrafię szybko zmienić decyzję, jeśli jest to konieczne 6. Proponując coś nowego biorę pod uwagę kilka rozwiązań 7. Potrafię pracować nad różnymi zadaniami jednocześnie (nie potrzebuję kończyć jednego, żeby móc zająć się następnym) 8. Potrafię podejmować ryzyko, nawet w niepewnych sytuacjach 1. Staram się rozumieć potrzeby innych osób Orientacja na klienta 2. W różnych sytuacjach życiowych i konfliktowych staram się, żeby obie strony były zadowolone 3. Potrafię znaleźć kompromis pomiędzy moimi potrzebami, a potrzebami innych osób 4. Nie dążę do wygranej kosztem innych 5. Zadaję właściwe pytania, aby poznać potrzeby i oczekiwania innych 6. Potrafię być opanowany/a i uprzejmy/a nawet, kiedy ktoś próbuje wyprowadzić mnie z równowagi 7. Potrafię wysłuchać i rozważyć uwagi innych osób, nawet jeśli są krytyczne 8. Potrafię wykorzystać krytyczne uwagi do poprawy swoich działań i zachowań 9. Utrzymuję dobre relacje z innymi ludźmi 38\n39 Podręcznik i instrukcja 1. Potrafię podejmować właściwe decyzje w optymalnym czasie Efektywność Niezależność 2. Potrafię w obiektywny sposób analizować pomysły innych osób, biorąc pod uwagę wady i zalety tych pomysłów 3. Jestem świadomy/a ryzyka przy podejmowaniu decyzji 4. Potrafię wyznaczać realne cele 5. Potrafię zmienić swoje plany w zależności od otrzymanych informacji zwrotnych 6. Właściwie ustawiam priorytety i wiem co jest ważne 7. Systematycznie kontroluję swoje działania aby osiągnąć cel 8. Stale staram się usprawniać swoje działania 9. Robię więcej niż inni w tym samym czasie 1. Nie boję się przedstawiać swoich opinii, nawet jeśli inni mają inne zdanie 2. Nie boję się podejmować decyzji, nawet kiedy inni się nie zgadzają 3. Potrafię brać odpowiedzialność za własne czyny 4. Znam swoje słabe i mocne strony 5. Najczęściej polegam na tym, co sam/a potrafię zrobić 6. Najpierw próbuję rozwiązać problem sam/a 7. Zbieram stosowne informacje przed podjęciem decyzji 8. Podejmuję samodzielne decyzje biorąc pod uwagę własną wiedzę i doświadczenie 1. Potrafię znaleźć źródło problemu 2. Próbuję różnych sposobów, aby rozwiązać problem 3. Odróżniam ważne sprawy od mniej ważnych Rozwiązywanie problemów 4. Potrafię znaleźć najlepsze rozwiązanie problemu po zastanowieniu się 5. Potrafię dostrzec i zrozumieć przyczyny i skutki problemu 6. Zadaję pytania, które pomagają rozwiązać problem 7. Analizuję problem z różnych stron 8. Potrafię szybko odnaleźć się w sytuacji 39\n40 Narzędzie do badania 11 kompetencji 1. Wiem, jak zorganizować czas, aby osiągnąć swoje cele 2. Potrafię zorganizować działania w odpowiedniej kolejności 3. Potrafię trzymać się zaplanowanych działań Planowanie i organizacja pracy 4. Kiedy jestem skupiony/a na realizacji zadań, nie jest łatwo mnie zdekoncentrować 5. Ustalam priorytety według których później działam 6. Przy wykonywaniu zadania pracuję systematycznie 7. Organizuję swoje działania w taki sposób, aby przewidzieć ich efekty 8. W trakcie planowania uwzględniam pojawienie się ewentualnych przeszkód 9. Potrafię zorganizować swój własny czas i pracę 1. Jestem gotowy/a na dodatkowy wysiłek, aby się uczyć 2. Uczę się na własnych doświadczeniach 3. Uczę się na doświadczeniach innych Uczenie się przez całe życie 4. Uczę się na swoich błędach i wyciągam z tego wnioski 5. Chętnie się uczę, niezależnie od okoliczności 6. Proszę innych o ocenę podejmowanych działań 7. Jestem otwarty na nową wiedzę i nowe doświadczenia 8. Wiem, że powinienem uczyć się przez całe życie 1. Potrafię sobie radzić z trudnościami Odporność na stres 2. W stresujących sytuacjach pozostaję skoncentrowany/a na celach 3. Potrafię kontrolować swoje emocje w stresujących sytuacjach 4. Szybko dostosowuję się do zmian i nieprzewidzianych sytuacji 5. W stresujących warunkach pozostaję opanowany/a 6. Potrafię radzić sobie z nową, zaskakującą sytuacją 7. Nie zniechęcają mnie trudności 3.2. Prawo Webera Istotnym elementem służącym standaryzacji jest zastosowanie w kwestionariuszu pomiaru kompetencji skali porządkowej. Zastosowana skala odpowiedzi od 0 do 100 przy każdym z 94 poddanych standaryzacji twierdzeń pozwala w dokładny sposób znormalizować otrzymane wyniki poprzez określenie wartości oczekiwanej. Dodatkowym elementem wykorzystanym dzięki doświadczeniom i sugestiom partnera ponadnarodowego było zatem zastosowanie skali 40\n41 Podręcznik i instrukcja porządkowej podzielonej na 7 przedziałów semantycznych 6. Przedziały te odpowiadają poziomom danej kompetencji i każdemu z nich przyporządkowane zostały określone terminy opisujące poziom rozszerzony danej kompetencji, tj. następujące poziomy semantyczne: lp. skala poziom semantyczny opis Laik Początkujący Mający pojęcie Ograniczone doświadczenie Doświadczony Ekspert Super ekspert prawie żadnej wiedzy i żadnego doświadczenia wiedza podstawowa, żadnego doświadczenia wystarczająca wiedza, żadnego doświadczenia wystarczająca wiedza, pierwsze doświadczenia wystarczająca wiedza, wystarczające doświadczenie wyjątkowa wiedza, wystarczające doświadczenie wyjątkowa wiedza, wyjątkowe doświadczenie Każdy miernik lub stwierdzenie w profilu ocenione przez ucznia składa się z powyższych poziomów semantycznych opartych na prawie Webera, znanym również pod nazwą ułamka Webera. Zaletą tegoż prawa jest to, że jest on oparty na zasadzie postrzegania zmian, w powyższym przypadku dotyczących natężenia wskaźnika kompetencji. Jest ono oparte na ilorazie przyrostu wartości danej wielkości przez samą wielkość ( k = ΔI/I). W interpretacji algebraicznej prawo Webera można przedstawić w postaci równania prostej y = ax, gdzie wielkość stała a odpowiada współczynnikowi kierunkowej prostej. Różnice w wartościach można opisać poprzez różny kąt nachylenia tej prostej do osi OX. Wielkość tego kąta jest wprost proporcjonalna do stopnia zdolności różnicowania natężenia. Aby spostrzec przyrost intensywności bodźca, bodziec ten winien wzrastać o pewien stały ułamek swej początkowej wartości. 6 Tworzenie standardu w tym przypadku polega na zdefiniowaniu/określeniu poziomu kompetencji, który powinien być osiągnięty, aby określić poziom wskazanego szkolenia (podstawowy lub rozszerzony). Kwestionariusz wykorzystuje do tego ustaloną skalę dla każdego wskaźnika poprzez zastosowanie: suwaka (gdzie oceniający/uczeń przesuwa suwak na skali, aby ocenić swój poziom); skali od 0 do 100%; podziału każdego wskaźnika na 7 semantycznych poziomów, bazując na zasadzie Webera. W trakcie przesuwania suwaka kursorem ukazuje się komunikat (pop-up) wyjaśniający/opisujący dany poziom. 41\n42 Narzędzie do badania 11 kompetencji Konsekwencją prawa Webera jest możliwość zarejestrowania zmiany wartości bodźca, która jest spostrzegana jako subiektywnie większa lub subiektywnie mniejsza. W dotychczasowych badaniach nad różnymi metodami określania skal stwierdzono, że ułamek Webera jest stały dla średniej intensywności zmiennej, natomiast dla wielkości małych i dużych szybko wzrasta. Przewagą nad skalami opartymi na rozkładzie normalnym jest namacalność i wyjątkowa wrażliwość na zmiany badanego czynnika. Skale na nim budowane zdecydowanie dokładniej potrafią wskazać w którym miejscu pojawia się istotna różnica między dwoma przedziałami. Zgodnie z prawem Webera, ludzkie oko jest w stanie dostrzec różnicę pomiędzy dwoma obiektami wyłącznie wtedy, jeśli wynosi ona ponad 16%. W związku z tym różnice między poziomami semantycznymi zostały ustalone na poziomie 16%. Zbudowano skalę opartą na 101 możliwych do uzyskania wartościach, przyporządkowując odpowiedniemu zakresowi procentowemu całości odpowiednią wartość uzyskanego wyniku testu. Dzięki takiemu przyporządkowaniu zastosowanie określonych działań szkoleniowych adekwatnych do poziomu rozwoju kompetencji przedsiębiorczych danego ucznia będzie precyzyjniejsze i dokładniejsze Wyniki standaryzacji dla poszczególnych kompetencji Standard opracowany na podstawie średniej arytmetycznej 1 Komunikacja 63,41 2 Współpraca 69,41 3 Przedsiębiorczość 58,20 4 Elastyczność 62,49 5 Orientacja na klienta 65,80 6 Efektywność 60,73 7 Niezależność 67,20 8 Rozwiązywanie problemów 65,10 9 Planowanie i organizacja pracy 59,93 10 Uczenie się przez całe życie 62,61 11 Odporność na stres 57,26 42\n43 Podręcznik i instrukcja 43\n44 Narzędzie do badania 11 kompetencji 4. PRZEWODNIK DLA NAUCZYCIELA Wstęp Narzędzie do badania 11 kompetencji, to uniwersalna aplikacja umożliwiająca diagnozowanie mocnych i słabych stron ucznia. Wyłonione kompetencje społeczne istotne z punktu widzenia pracodawców oraz potrzeb współczesnego rynku pracy składają się na profil ucznia przedsiębiorczego. Ta prosta w obsłudze aplikacja umożliwia dokonanie szybkiej autodiagnozy poziomu rozwoju poszczególnych kompetencji ucznia, a także wskazuje konkretne potrzeby szkoleniowe. Przygotowanie badania Przed przystąpieniem do badania kompetencji uczniów należy zalogować się do portalu edukacyjnego i utworzyć badanie dla grupy uczniów. W tym celu należy wpisać poniższy adres do przeglądarki internetowej i wybrać Zaloguj się w prawym górnym rogu, na rysunku poniżej zaznaczone czerwoną obwódką. 44\n45 Podręcznik i instrukcja Po kliknięciu, pojawi się następujący ekran logowania: W pole należy wpisać swój adres mailowy utworzony w domenie szkoły. W polu Hasło należy wpisać przyznane hasło. Po podaniu prawidłowych danych pojawi się ekran przedstawiony poniżej. Należy koniecznie kliknąć przycisk Udziel dostępu. 45\n46 Narzędzie do badania 11 kompetencji Po tej czynności nastąpi zalogowanie do platformy i pojawi się ekran podobny do poniższego: Na dole ekranu znajduje się ikona Competence zaznaczona czerwoną obwódką na rysunku. Należy kliknąć myszką w ikonkę, aby przejść do programu badania kompetencji. Wówczas pojawi się ekran: 46\n47 Podręcznik i instrukcja W celu utworzenia badania należy kliknąć Nowe badanie i wypełnić krótki formularz. Pola Nazwa, Zestaw pytań oraz Standard są już automatycznie wypełnione. W miejscu Opis wpisujemy Badanie kompetencji przedsiębiorczych, a następnie poniżej zaznaczamy dwa checkboxy: grupa Uczniowie czerwona obwódka na rysunku, checkbox Wyślij powiadomienie do uczestników badania, wówczas do uczniów zostanie przesłany mail informujący o nowym badaniu. Następnie klikamy niebieski przycisk Utwórz badanie, efektem czego będzie utworzenie badania dla uczniów oraz rozesłanie maila z powiadomieniem do każdego ucznia. Po pomyślnym utworzeniu badania zobaczymy komunikat: Utworzone badania można zobaczyć klikając Badania w Menu po lewej stronie. Tak utworzone badanie jest już dostępne dla uczniów i mogą oni przystąpić do wypełnienia kwestionariusza, co jest opisane w dalszej części przewodnika. 47\n48 Narzędzie do badania 11 kompetencji Kolejny rysunek przedstawia stosowny ekran. Widać na nim utworzone badanie, datę utworzenia, status oraz przyciski: Usuń służy do usunięcia badania Zmień umożliwia zmianę nazwy badania, standardu i opisu Udostępnij wyniki umożliwia udostępnienie wyników badania innej osobie na platformie 48\n49 Podręcznik i instrukcja Aby sprawdzić, do jakiej grupy uczniów zostało przesłane badanie należy kliknąć na nazwę badania Jestem przedsiębiorczy (czerwona obwódka), aby zobaczyć szczegóły (patrz rysunek poniżej): I kolejno wykonać następujące czynności: Powrót po kliknięciu powrócisz do poprzedniego ekranu Zamknij po kliknięciu nastąpi zamknięcie badania i uczniowie nie będą już mogli wypełniać kwestionariusza Prześlij ponownie umożliwia ponowne przesłanie badania do grupy uczniów; opcja najczęściej używana, gdy do grupy dołącza nowy uczeń Eksportuj umożliwia wyeksportowanie wyników badania do arkusza Google Zobacz wyniki umożliwia przeglądanie wyników badania uczniów on-line Wyniki badania można oglądać dopiero po zakończeniu badania przez przynajmniej jednego ucznia. Uwaga: Uczeń po wypełnieniu badania nie może ponowić badania, ma jedynie dostęp do wyników swoich odpowiedzi. 49\n50 Narzędzie do badania 11 kompetencji Klikając w Pulipt w Menu po lewej stronie zobaczymy trwające badanie (patrz rysunek poniżej). Po zakończeniu badania przez wszystkich uczniów, należy zamknąć badanie klikając Zamknij. 50\n51 Podręcznik i instrukcja Badanie uczniów Po utworzeniu badania w sposób opisany w poprzednim rozdziale, nauczyciel może przystąpić do przekazania uczniom informacji o badaniu Uczniom należy przekazać otrzymane dane dostępowe do platformy oraz wyjaśnić, jak mają się do niej zalogować i jak uruchomić program Kompetencje. Prosimy pamiętać, że uczniowie powinni wypełnić kwestionariusz samodzielnie i w spokoju. Mogą to zrobić na komputerze w domu lub w pracowni szkolnej. Klikając na wyniki nauczyciel widzi kto i kiedy wypełnił badanie oraz widzi uczniów, którzy nie wypełnili badania. Uczniowie logują się do platformy tak samo jak nauczyciele, następnie przechodzą do programu Kompetencje. Poniżej pierwszy ekran ucznia po zalogowaniu: Uczeń widzi Aktywne badania i może rozpocząć badanie klikając na niebieski przycisk Rozpocznij badanie. Uwaga: Uczeń może przerwać rozpoczęte badanie i ponowić je w dowolnej chwili. Odpowiedzi na pytania są zapisywane automatycznie, po przesunięciu suwaka. 51\n52 Narzędzie do badania 11 kompetencji Po kliknięciu Rozpocznij badanie uczeń zobaczy następujący ekran: Uczeń zobaczy krótkie wyjaśnienie oraz legendę, a poniżej pytania i suwak ustawiony na wartości 10. Przesuwając suwak na odpowiednią wartość, uczeń dokonuje samooceny zaznaczając swoją odpowiedź na skali.. Odpowiedź jest zapisywana automatycznie. Po zaznaczeniu odpowiedzi do wszystkich stwierdzeń odnoszących się do danej kompetencji Uczeń klika przycisk Dalej i przechodzi do następnej kompetencji. Po wypełnieniu w ten sposób całego formularza, uczeń kończy badanie kompetencji klikając na niebieski przycisk Zakończ. Uwaga: Jeżeli uczeń nie ustosunkuje się do wszystkich stwierdzeń, a kliknie przycisk Dalej otrzyma powiadomienie o tym fakcie. 52\n53 Podręcznik i instrukcja Po zakończeniu badania kompetencji Uczeń może zobaczyć swoje wyniki oraz wydrukować raport (patrz ekran poniżej): Nauczyciel może przystąpić do analizy zebranych wyników oraz do wydruku raportu wyłącznie po zakończeniu badania przez wszystkich uczniów. 53\n54 Narzędzie do badania 11 kompetencji Raporty i wyniki badań W celu zapoznania się z wynikami badań, należy w Menu kliknąć Badania, a następnie wybrać dane badanie i kliknąć Wyniki badań. Wyniki badania dla każdego ucznia przedstawione są w formie wykresu blokowego, radarowego, tabeli oraz pełnego raportu PDF. Radar Tabela 54\n55 Podręcznik i instrukcja Szkolenia W zakładce Szkolenia znajdują się informacje o potrzebach szkoleniowych ucznia z zakresu badanych 11 kompetencji, z zaznaczeniem rekomendowanego poziomu szkolenia, podstawowego bądź rozszerzonego. Klikając na poszczególne moduły uzyskamy pełną informację na temat szkolenia. Klikając na przycisk z trójkącikiem (czerwona ramka) możemy zobaczyć listę uczniów oraz daty ukończenia badania. Dla każdego ucznia można wydrukować raport PDF ikonka po prawej stronie. W przypadku wyników Tabela można wybrać więcej uczniów i analizować ich wyniki na tle grupy oraz w porównaniu do standardu. Wyniki innych uczniów Pełny raport 55\n56 Narzędzie do badania 11 kompetencji Każdy uczeń, który ukończył badanie widzi swoje wyniki dokładnie w takiej samej postaci jak nauczyciel. Porównywanie wyników uczniów w klasie Program do badania kompetencji uczniów umożliwia analizę wyników uczniów w odniesieniu do klasy oraz standardu. Wyniki mogą być porównywane tylko dla reprezentacji w postaci tabeli oraz wykresu radarowego. Aby dokonać analizy należy przejść do wyników klasy i wybrać zakładkę Tabela, patrz rysunek. Zobaczymy wyniki uzyskane przez pierwszego ucznia. 56\n57 Podręcznik i instrukcja Następnie należy kliknąć w kwadrat obok nazwiska (wybór uczniów) aby pokazała się lista z uczniami, rysunek poniżej. Lista uczniów Na liście uczniów obok każdego nazwiska jest kwadracik, który można zaznaczyć, aby zobaczyć wyniki poszczególnych uczniów w jednej tabeli, rysunek poniżej. 57\nJestem przedsiębiorczy kształtowanie postaw przedsiębiorczych wśród młodzieży z wykorzystaniem innowacyjnych technik i narzędzi. Prezentacja projektu\nP r z e d s i ę b i o r c z o ś ć Edukacja Nr 8 Rola przedsiębiorczości w edukacji Izabella Świłło Centrum Kompetencji Grupa Szkoleniowo-Doradcza A. Gawrońska SP.J. Poznań Jestem przedsiębiorczy kształtowanie