Relacje-Interpretacje Nr 1 (9) marzec 2008 - Sztuka I Rozrywka\nJedyny wywiad Jadwigi Grygierczyk\nRzecz o slamie poetyckim\nNr 1 (9) marzec 2008\nPiaskownica w Teatrze Polskim\nAnimator: Marian Koim\nHalina Olechowska-Cwanek: Kościół św. Mikołaja\nCyprian Biełaniec: Spotkanie na szczycie\nJoanna Kwiecińska-Władyczka: Pankiewicza 1\nIlona Kotaszewska: Bielsko-Biała 2\n(I nagrody nie przyznano)\nII nagroda: Ewa Surowiec‑Butrym za Światła\nIII nagroda: Halina\nza Kościół św. Mikołaja\nCyprian Biełaniec za\nSpotkanie na szczycie, Iwa\nKruczkowska‑Król za Pod\ngórę, Krzysztof Krzych\nza Światła Bielska 2, Joanna\nza Pankiewicza 1, Zdzisław\nPoskier za Bielsko-Biała\nMillennium SA, Zakłady\nJadwiga Szmidt: Bielski ratusz i dwie świątynie\nEwa Surowiec-Butrym: Światła niewielkiego miasta\nArtur Ligenza: Noc\nKrzysztof Krzych: Światła Bielska 2\nBielsko-Biała Sikornik – fotografia Dominika Łyszczka\nRok III nr 1 (9) marzec 2008\nSiedem razy święto\nZ Jadwigą Grygierczyk rozmawiał\nZ Marianem Koimem\nrozmawiała Małgorzata Słonka\nEwa Surowiec‑Butrym: Trzy wieże, pastel\nOd pięciu lat w Bielsku-Białej\nEnrico Rava, Jazzowa Jesień w Bielsku-Białej\n26 Z pasji do podróży i fotografowania\nZ Ewą Saj rozmawiała Monika Zając\nMarian Koim – Fotografia\nRozmowa z Jadwigą Grygierczyk\nJadwiga Grygierczyk nie udziela wywiadów. Po długich negocjacjach zgodziła się jednak na rozmowę\ndla naszego czasopisma. Jest to wywiad podwójnie ekskluzywny. Kiedy artystka, aktorka Teatru Polskiego w Bielsku-Białej została uhonorowana Ikarem, Nagrodą Prezydenta Miasta, kilka innych redakcji\nzwróciło się do niej z prośbą o rozmowę. – Ja już udzieliłam wywiadu panu Legoniowi – odpowiadała.\nJadwiga Grygierczyk: Zróbmy tak. Napiszesz ten wywiad.\nDasz mi przeczytać. I do druku. Nie ma sensu gadać...\nJanusz Legoń: Sądzisz, że nikogo nie obchodzi, co\nMyślę, że tak. Konkretnie w moim przypadku. Ci, co\nmnie znają, to niestety mnie znają, a ci, co mnie nie znają, to na szczęście mnie nie znają. Nie mam im nic atrakcyjnego do powiedzenia (małżeństwa, rozwody, flirty,\nBłagam... Powiedz jednak, co Cię przyciągnęło do\nteatru? Jakiś film, przedstawienie, czy może wywiad\nOd zawsze występowałam, na Dzień Górnika – mała Jadzia, na Dzień Kobiet – średnia Jadzia, na 1 Maja – duża\nJadzia. Świat był szary. Kiedy występowałam, robiło się\nkolorowo wokół mnie. To było miłe.\nTak Ci się spodobało, że postanowiłaś: to będzie mój\nNigdy tak nie myślałam. Za wysokie progi. Gdzież ja\nz prowincji, z Czechowic-Dziedzic – aktorką! Miałam\nzostać polonistką – siłaczką.\nZastanawiałam się przed naszym spotkaniem, co powiedzieć. „Czym jest dla ciebie aktorstwo?” – Nie wiem.\n„Jak budujesz rolę?” – Nie wiem. Prawdę mówiąc, dopiero w ciągu ostatniego roku zaczęłam o tym myśleć,\npróbować to jakoś nazwać. I stwierdziłam, że nie buduję roli intelektualnie, lecz intuicyjnie. Że mi biologia, instynkt – jak zwierzęciu – podpowiadają. Któryś reżyser\nnazwał mnie nawet zwierzęciem teatralnym. Ja wiem,\njak ma być, ale dlaczego – nie wiem. Dlatego kiedy spotykam się z ostrą ingerencją reżysera, postać robi się dla\nmnie obca. Między osobowością a aktorstwem istnieje\npołączenie... Gdyby reżyser oczekiwał czegoś całkowicie sprzecznego z tym, co podpowiada mi instynkt, nie\n– gala karnawałowa:\nTomasz Lorek i Rafał Sawicki,\nreż. Mirosław Książek,\nRobert Talarczyk, Teatr\nPolski w Bielsku-Białej,\n...zagrać wbrew sobie?\nZdarza się, że role, w których źle się czuję, podobają się\nwidzom. Ale nie powiem, które...\nKiedy mnie koledzy pytają czasem, czy dobrze grają, nie\numiem odpowiedzieć. Wiem coś dopiero, kiedy zagram.\nTak było przy Szkicach z „Pana Tadeusza”. Reżyser ma\nPolskiego w Bielsku-Białej,\nprzyjść na próbę z gotowymi pomysłami. Na początku\nzaczęłam oszukiwać, bo nie wiedziałam, co robić! Ale\npod koniec już nie stwarzałam pozorów. Jak ktoś zapytał o coś, mówiłam: „Zaczekaj”. Zagrałam to sobie i odpowiadałam: „Tak, taka sytuacja ma być na scenie i taka\nintencja”. A dużą scenę ostatnią, między Telimeną i Tadeuszem, zagrałam w domu, i z notatkami przyszłam na\npróbę. Gdyby to był Szekspir, u którego jest dwadzieścia\npostaci, to by mnie na noszach wynieśli – tak mi koledzy później powiedzieli.\nMusiałabyś jak Krystian Lupa przez rok próbować.\nMało tego, musiałabym tekst na pamięć umieć, żebym\nemocjami zadziałała, bo na sucho też nie wiem jak. I taki ze mnie reżyser.\nReżyserem jesteś doświadczalnym, a aktorką intui\nW czasie benefisu aktorki\nw Teatrze im. L. Solskiego\nw Tarnowie, 1979\nCzęsto szybko wskakuję w rolę, lecę, lecę, potem niby nie\nmam co robić. Nie przesiaduję w domu nad egzemplarzem, nie chcę, żeby rola chodziła ze mną. A ona mimo to\njest ze mną. Niekiedy zastanawiałam się: może zadać jakieś pytanie reżyserowi, coś rozwinąć, pogłębić. Ale nie.\nJa się nie rozwijam ani nie pogłębiam, po prostu strzelam\ni... Takie jest to moje aktorstwo. Dutkiewicz, gdy go jednak o coś spytałam, mówił: „Jadzia, nie myśl, nie trzeba”.\nZ czego się bierze taka umiejętność?\nNie wiem. Na pewno nie ze szkoły aktorskiej, którą\nwspominam nijak. Milej wspominam technikum, bo\nbyło to technikum... artystyczne.\nJak to? Jakie technikum kończyłaś?\nHutnicze o profilu mechanicznym. Było czterdziestu chłopów na hutniczym, a na mechaniczny zaczęli\nprzyjmować dziewczyny, więc było po połowie. Koleżanka z klasy skończyła historię, chłopak rok wyżej, Grzesio Tomaszczyk, psychologię, jeden poszedł na księdza...\nSześciu chłopaków dobrze grało na instrumentach, stworzyli zespół, a ja z nimi śpiewałam.\nZa moich czasów na pierwszym miejscu był ksiądz, nauczyciel, lekarz. Dla mnie do tych świętości dochodził\njeszcze aktor. Miałam fantastyczną polonistkę w technikum, panią Barbarę Stworową, z którą jeździliśmy\ndo bielskiego teatru. Jeździliśmy zresztą też w podstawówce. Kiedy byłam w czwartej czy piątej klasie, pani\nod polskiego, Czesława Sało, wzięła mnie z ósmoklasistami na Dziady...\nGłośne przedstawienie w reżyserii Mieczysława Gór\nkiewicza, premiera w listopadzie 1965 roku.\nW ogóle nie rozumiałam, o co chodzi. Było cały czas\nciemno, ciemno, smutno, i naraz – scena się rozjaśniła...\nwszyscy w przepięknych kostiumach (dzisiaj wiem, że to\nbył Salon Warszawski), i była muzyka, i oni chodzili...\nBardzo przeżyłam tę wizytę. To była swego rodzaju nobilitacja: dziecko górnika weszło do muzeum – i to nie takiego, w którym niczego nie można dotknąć. Tu mogłam\nusiąść na pluszowym fotelu... dotykałam tych obitych\nmateriałem poręczy, szłam po dywanie (u nas w domu\nnie było dywanów, tylko linoleum w kuchni)... kandelabry... Dokładnie wiem, gdzie siedziałam, teraz to tak\nzwana loża dyrektorska. Pamiętam jeszcze, że w przeddzień wieczorem na pierzynach w domu leżała plisowana spódniczka, granatowa, i biała bluzeczka, starannie przygotowane przez mamę. To było coś więcej niż\nWigilia! Teraz tak o tym opowiadam, wtedy tylko czułam... Że komunia jakaś wydarza się w moim życiu. Już\nbyłam po Pierwszej Komunii Świętej, to była moja Druga Komunia. W dzieciństwie moje bycie w świecie było\ntakie, że kiedy się jechało do centrum Czechowic‑Dziedzic, to się mówiło, że do miasta. A Bielsko-Biała – to\nMoże dlatego później, kiedy pojechałam do Krakowa na\nstudia, czułam się jak prowincjuszka. Zagubiona w mieście... Bardzo samotna... Byłam tradycyjnie wychowana,\nwięc już to, że musiałam mieszkać w akademiku, było\ntrudne. Mieszkaliśmy w segmentach, na dziesięć osób\nwspólny prysznic oddzielony zasłonką, i dwie umywalki. Żebyś ty widział, jak ja brałam ten prysznic! Któregoś razu myję ręce, a tu koleżanka z czwartego roku idzie\npod prysznic nago – szok! Dziś myślę o tym z humorem,\nale do końca studiów nago pod ten prysznic nie poszłam.\nJak wspominasz szkołę teatralną?\nNikt nie wiedział, że idę do szkoły teatralnej. Nie bałam\nsię, co powiedzą ludzie, jeśli nie zdam – wiedziałam, że\nto loteria. Bałam się, że mnie od razu wyśmieją. „Z Kolonii z Czechowic-Dziedzic do szkoły teatralnej?!”\nWzorcami aktorów byli Holoubek, Łapicki, Łomnicki\n– znani z teatru telewizji, na którym się wychowałam.\nI ja śmiałabym się z nimi porównywać? Ale przygotowałam kilka wierszyków i udało się. Nie wiedziałam jednak, co mnie czeka.\nNa pierwszym roku intensywnie pracowałam. Postrachem był profesor Eugeniusz Fulde. W pierwszym semestrze cały czas słyszałam od niego: „Źle, fatalnie,\nkoszmar”. W przeddzień egzaminu wziął mnie na bok\ni powiedział: „Jest źle, a w dodatku pani ma zeza. Ja tego\noczywiście komisji nie powiem. Ja będę pani bronił. Ale\njak nie będzie pani pracować...”. Po drodze do akademika wstąpiłam do kościoła, strasznie mi się łzy lały,\nbyłam przerażona, że mnie wyleją. Po egzaminie okazało się, że nie mam zeza i że tak się tępi tych zdolniejszych – czyli mnie, czyli... nie wyleją. To mi wystarczyło. Skończyłam ze szkołą, wstąpiłam do kina. To znaczy\nprzez trzy lata całymi dniami oglądałam filmy. Zaczynałam o ósmej rano, wtedy odbywały się projekcje dla\nstudentów szkoły teatralnej. Nikogo nie było, tylko Grygierczyk. Nóż w wodzie, Pies andaluzyjski – wszystkie\nnajważniejsze. Później biegłam na Rynek, wędrowałam\nnawet do kin na obrzeżach Krakowa. Trzy, cztery filmy dziennie. Wieczorem nie umiałam powiedzieć kolegom, co widziałam. Czas spędzony w kinach to był\npiękny sen na jawie.\ndzisz w sobie, widz zorientuje się, o co chodzi... Umiem\nto od niej.\nNiekiedy w dniu premiery o niej myślę... Staję za kulisami i myślę: „Trzydzieści lat, jak szybko przeleciało...”. Patrzę na koleżanki i kolegów: „Boże, żeby tak zatrzymać tę\nchwilę”. To najpiękniejsze, co człowiek może przeżyć: za\nkulisami, przed wejściem na scenę w dniu premiery. Nie\nsamo granie. Granie jest różne – czasem lepsze, czasem\ngorsze, ale w dniu premiery zawsze wyjątkowe... Dlatego mówię, że nie trzeba się bać premiery (i tak zawsze\nsię boję), bo przez te emocje zawsze jest dobre przedstawienie. Ale one są tak wielkie, że ich nie wystarcza na\ndrugi dzień, stąd drugie przedstawienie musi być gorsze, chociaż wszyscy bardzo chcą...\nWtedy sobie tego do końca nie uświadamiałam, ale dzisiaj wiem, że był ktoś taki. Ważną osobą była dla mnie\nIzabela Olszewska, aktorka Starego Teatru, opiekunka\nnaszego roku. Jej się uczepiłam jak matki – w tym obcym mieście musiałam mieć mamę. Ale z zawodowego\npunktu widzenia ważniejsza była Ewa Lassek, genialna\naktorka, która uczyła nas wiersza. Pierwszy raz zobaczyłam ją na scenie, kiedy w technikum pojechaliśmy\nna spektakl do Krakowa. Polonistka wysłała mnie, żebym załatwiła dla klasy bilety „na cokolwiek” w Starym.\nUdało mi się zdobyć bilety na... Matkę Witkacego z Ewą\nLassek i Markiem Walczewskim.\nFajny mieliśmy dyplom. Z Ireną Wollen – wielkie nazwisko – robiliśmy Irkucką historię Afinogenowa dla Teatru\nTelewizji. Główną rolę zagrała moja koleżanka Ola. Wysoka, szczupła dziewczyna, z zamożnego domu – na studiach sobie myślałam, że ona dla kontrastu się ze mną\nprzyjaźni, bo ja byłam okrąglutka, tłuściutka. Jak przyszedł na premierę do Teatru STU kolega z roku i zobaczył, że gram w Królu Ubu Dupę, śmiał się: „Myśmy na\nstudiach myśleli, że ty zawsze chazjajki ruskie grać będziesz, a tu patrzę: jaka Dupa!”.\nSpotkałaś jakiegoś zawodowego mistrza, kogoś, kto\nbył dla Ciebie wzorem aktora?\nLegendarne przedstawienie Jarockiego... Co w niej było\nJej aktorstwo to były same „bebechy”...\nEmocje, ale nie wykrzyczane, połączone z niezwykłą\noszczędnością środków aktorskich. Jak stanęła – nikogo nie było na scenie. Jak powiedziała – była totalna\ncisza na widowni. Była niezwykłą osobowością w tym\nświetnym wówczas zespole Starego Teatru. Wszystkie\nZ zajęć pamiętam jedno: ktoś mówił (przez pół roku\nnad tym pracowaliśmy) inwokację z Pana Tadeusza. Ona\nniby go słucha, chodzi po sali, zachodzi go od tyłu i naraz – łapie za dupę. „Nooo, jak mięsień jest flakowaty...”\n– mówi. Nie chodziło o sztuczne napięcie mięśni, ale\no tak intensywne wewnętrzne skupienie, że ciało samo\nza nim idzie. To później dociera do widzów. Nie umiem\nmetody Lassek opisać precyzyjnie, ale mniej więcej chodzi o to, że szuka się dla dłuższych fragmentów jakichś\npodstawowych uczuć, na przykład: „wściekłość”, „zgadzam się z tym – nie zgadzam”... Jeśli te emocje wzbuR e l a c j e\nZ kim robiłaś dyplom?\nZanim trafiłaś do STU, pracowałaś w Teatrze im. Ludwi\nka Solskiego w Tarnowie, to był Twój pierwszy angaż\nPoszłam do Tarnowa „z kagankiem oświaty”. Chciałam\ngrać. Nie było pędu do pieniądza ani do sławy. Świadomie nie startowałam do\nżadnego teatru krakowskiego.\nim. L. Solskiego w Tarnowie:\nPanna Młoda w Weselu\nOstrorogiem), reż. Józef\nGruda, prem. 15.12.1979\nAnn w Świecie tajemnic\n(z Janiną Orszą-Łukasiewicz\ni Tomaszem Piaseckim), reż.\nJan Sycz, prem. 10.02.1980\nChciałaś ciągle jeszcze\nOwszem. Ale też nie miałam śmiałości... „Gdzież\nja – w Krakowie?!” W tarnowsk im teatrze była\nwówczas świetna atmosfera. Prowadził bardzo rozległy objazd. Więc ja z tym\nkagankiem oświaty byłam\nna przykład w Birczy między Przemyślem a Sanokiem, prawie w Bieszczadach. Wszyscy przyszli,\nbo teatr przyjechał. Stał\n ilicjant koło księdza, sołtys koło członka kółka różańm\ncowego. Cała wieś, nawet kobiety z dzieckiem przy piersi. Graliśmy Poskromienie złośnicy, mój debiut teatralny\n(grałam Biankę). Po przedstawieniu cała wieś – razem\nz aktorami – poszła do knajpy na darmowy poczęstunek. Jak tam się grało? Stoi ojciec, obok Kaśka i Bianka,\ni pyta zalotników: „Którą chcecie?”. I potem była długa scena, bo chłopy z widowni wołali, którą wolą. „A jo\nbych wzioł tamta”. Autentyk!\nOdeszłaś jednak z Tarnowa.\n(Erna) i Jadwiga Grygierczyk\n(Maryjka) w Prezydentkach\nTeatr Polski w Bielsku-Białej,\nJola Gadaczek ciągle marudziła: „Chodźmy do tego Krakowa, chodźmy...”. I zaprosiła Krzysztofa Jasińskiego na\nBiałe małżeństwo Różewicza. Reżyserował Lech Terpiłowski. Jasiński przyjechał z całą świtą, przedstawienie\nmu się podobało. Po spektaklu żal mi się zrobiło rozstawać z przyjaciółką ze studiów, i z głupia frant pytam go,\nczy też mogłabym zaangażować się do jego teatru.\nI tak na krótko zagościłaś w zespole STU.\nPrzyjechałam do Krakowa. Oczywiście pieniędzy brakuje. Więc pozostało mi – miałam już 27 lat, dojrzała kobieta – mieszkać kątem u ludzi. Wynajęłam pokój\nu rodziny, wspólna łazienka, wspólna kuchnia. Przychodziłam tam jak najpóźniej, zwiedzałam muzea, siedziałam w knajpach – ale ileż można, ja\nnie lubię. I mnie to gniotło nieprawdopodobnie. Ale przede wszystkim\n– pomyłka z Teatrem STU.\nPierwsza próba na Błoniach w namiocie. Przychodzę w spódniczce,\nbutach na obcasie. Wchodzę, patrzę:\nw pierony piasku i karuzela. Na dole\npodest, jakaś rura. Weszłam w Króla Ubu. Główną rolę grał Władysław\nKomar. Już mnie to dotknęło, że jakiś amator – co z tego, że olimpijczyk\n– gra. Ale to drobiazgi. Weszłam –\ni jak w szpilkach po tym piasku\nprzejść? Jasiński zobaczył moje wahanie, kazał się nie przejmować i zapytał, czy miewam zawroty głowy,\nbo ta platforma pójdzie do góry i będzie się obracać. Ubrałam uprząż zabezpieczającą, a jego aktorzy, ci, których wychował – bez zapinania! Bo\noni – dla niego. Wyjechałam w górę. Obracanie. Na początku myślę:\nmoże być. Ale jak naprawdę zawirowało, jak poczułam siłę odśrodkową!\nBardzo wiele to miało wspólnego z aktorstwem... Podniosłam rękę. Zatrzymał. „Da pani radę?” No pewnie,\nże dam radę, w końcu zadanie aktorskie: mogę się obracać na karuzeli.\nTo było głośne przedstawienie...\nTak, ale miałam taką rolę, że więcej w niej było gimnastyki niż aktorstwa. Komar mówił, a ja nie.\nWybuchł stan wojenny, nie można było grać, więc Jasiński sprowadził z Ameryki panią psycholog, specjalistkę\nod aktorstwa. Na spotkaniu ona mówi: „A teraz udajemy kury”. Jestem trzy lata po szkole, a tu mam kurę udawać, „żeby się otworzyć”. Myślę sobie, co jest? Patrzę:\nwszyscy zap... równo, wczuwają się, a pani psycholog –\njak wariatka – biega między nimi. Nie mogę! Myślę sobie: chcesz, to ci zrobię tę kurę bez żadnego „otwierania”. Jak zaczęłam szaleć, gdakać, prawie że fruwałam jak\nkura... a tu trzask w pysk... żebym niby wyszła z transu\n– a ja się wygłupiałam. Zrozumiałam, że ten kurnik teatralny, to nie dla mnie. Czułam, że powinnam zmienić teatr, ale jak odejść... z Krakowa! Najlepiej, żeby wyrzucili. I nadarzyła się okazja (to oczywiście wszystko\nJak się skończyła przygoda ze STU?\nNa próbie nowego przedstawienia miałam stanąć w światłach. Nie stanęłam. Powtarzamy – ja znowu źle. Jasiński, już zdenerwowany, każe powtórzyć jeszcze raz. Ja\nznowu... Jakbym go chciała sprowokować do wyrzucenia. Jakby mi organizm powiedział: dość, nie męcz się.\nGuru wściekł się: „Ty już nie jesteś aktorką tego teatru”.\nPojechałam do domu. Zrozpaczona – ale jakoś zadowolona w tej rozpaczy. To nie był mój teatr. Dusiłam się.\nTeatr widowiskowy, nie aktorski.\nKiedy dyrektor ochłonął, spotkał się ze mną i powiedział\ncoś, za co go bardzo szanuję: „Jadziu, ty jesteś aktorką,\nktóra musi mieć kulisy i deski sceniczne, a nie piasek\npod stopami. Tutaj się nie nadajesz. Chcesz, załatwię ci\nHutę – tylko idź mi stąd”.\nI tak trafiłaś pod Jasną Górę...\nTeatr Ludowy w Nowej Hucie – to tak, jakbym wróciła\ndo Czechowic-Dziedzic, robotniczego miasteczka. Przeniosłam się więc do Częstochowy. Szefem był wtedy Wojciech Kopciński. Potrzebował Soni do Zbrodni i kary. Ja\ntaka dziewoja wielka byłam, a Sonia z biedy wyszła – ale\npotrzebował. To było bardzo dobre przedstawienie. Pokazywaliśmy je na festiwalu w Bułgarii i mówił mi jeden\naktor bułgarski – nie wiem, jak się dogadaliśmy – że podczas spektaklu siedział z kolegami w kabinie akustyka,\nbo tyle było ludzi. Wszyscy mieli słuchawki na uszach\nze względu na tłumaczenie. A kiedy weszłam na scenę,\naktorzy słuchawki zdjęli – żeby mnie słuchać po polsku.\nKocham przypominać sobie te słowa.\nZ Częstochowy poszłam na krótko znów do Tarnowa,\nstamtąd przyszłam do Bielska-Białej i już 23 lata tu pracuję – dobrze pamiętam, bo mój syn ma tyle samo lat.\nW mojej pamięci szczególnie utkwiły Twoje role: Pie\nw Scenariuszu dla trzech aktorów Scheaffera w reży\nserii Julii Wernio, Maryjka w Prezydentkach Schwaba\ni Mary w Milczeniu Stephenson w reżyserii Tomasza\nDutkiewicza, Profesor w Lekcji Ionesco w reżyserii\nW Milczeniu miałam problem, bo zostałam obsadzona\nw roli ofiary, a nie mam w sobie cech ofiary. I w życiu,\ni na scenie. W czasie prób tej sztuki o przemocy w rodzinie słyszę od reżysera stale: „Źle, źle, źle”. Przełom\nnastąpił, kiedy zrozumiałam, że muszę poszukać jakiejś\nłamliwości, słabości... Pomyślałam, a raczej poczułam,\nże ta kobieta musi być jakaś „cienka” emocjonalnie, bo\nz inną by się ten facet nie ożenił, potrzebował kogoś,\nkogo mógłby deptać. Spróbowałam to zagrać i wyszło,\nale grałam, nie „byłam”.\nJednak Maryjka u Schwaba to też postać słaba, jak piłka\nunoszona na wodzie...\nAle zwariowana – ta cecha jest mi bliska.\nWedług tej autocharakterystyki najbliższy był Ci Pro\nfesor z Lekcji.\nTo racja, ale też dlatego, że lubię formalne granie w teatrze. Podbudowane emocjami, ale formalne. I możliwość improwizacji, za którą Marta, moja uczennica, czasem mnie pochwali, ale czasem delikatnie strofuje. Dużej\nroli nigdy nie mam osadzonej na sto procent w sobie, to\nznaczy, że za każdym razem gram inaczej, pozwalam\nsobie na zmianę sytuacji – oczywiście w granicach nieutrudniających gry partnerom, myślę tu raczej „o sytuacji w sobie”. Wydaje mi się, iż o tyle jestem w porządku, że zawsze to jest „w postaci”...\nJak gdybyś wydobywała jej inny odcień?\nWłaśnie. Z tego też powodu uwielbiałam Lekcję, bo dawała mi wielkie możliwości w tym zakresie, to jest przecież rodzaj monodramu Profesora...\nPo latach grania zauważyłam, że rzeczywiście lubię improwizować, zmieniać, co czasem denerwuje scenicznych partnerów, na przykład Anię, która jest aktorką\nbardzo precyzyjną i w takich sytuacjach mówi za kulisami: „Wróć do tego, co było na premierze”. Nie zawsze\nmogę się z tym zgodzić. Jeśli zmiany wynikają z obserwowania reakcji widowni – to dlaczego nie zmieniać?\nWłaśnie obserwuję Cię na pró\nDawno nie miałam takiej roli jak\nnauczycielka w sztuce Artura Pałygi. W Korowodzie, w Czarnej\nkomedii, w Testamencie Teodora Sixta – sceny, epizody. Nawet\nw Allo! Allo! – niby spora rola,\nale w takiej komedii to zupełnie\ninne granie. Więc już na wstępie\nsię ucieszyłam. Dorwałam się do\nroli. Po drugie – podoba mi się\ntemat. I ta postać jest mi bliska.\nNie chce mi się udawać, tak w życiu, jak i na scenie – może stąd ta\nskłonność do improwizacji. Pytał\nmnie Kuba, jakie mam życzenia\nna nowy rok. Ja mówię: „Chciałabym ze sceny powiedzieć coś mądrego”. I teraz coś takiego może\nPracujesz wiele z młodzieżą. Co byś radziła młodemu\nczłowiekowi, który chce zostać aktorem?\nNikogo nie namawiam i nikogo nie odwodzę – chyba,\nże ktoś ma biologiczną wadę dykcyjną, której nie da się\nusunąć. Trzeba wiele szczęścia w tym trudnym zawodzie.\nAle gdy mnie ktoś prosi o opinię, staram się być maksymalnie uczciwa, bo nie ma nic smutniejszego niż aktor bez talentu, który jakoś się przemknie przez szkołę,\na później całe życie gra ogony.\nZa dużo Ci powiedziałam.\nJak ja tego będę żałować!\nWspominałaś, że czasem przed wejściem na scenę\nw dniu premiery przypominasz sobie słowa, które\nusłyszałaś od Ewy Lassek. Gdybyś chciała młodszym\nkoleżankom, kolegom w zawodzie coś takiego przeka\nzać, to o czym aktor nigdy nie może zapomnieć?\nHmm... że każde przedstawienie jest premierą? Chyba\nto... Jest siedem dni w tygodniu i jeden to święto. Ten\nzawód daje mi to, że gdybym siedem razy w tygodniu\nprzyszła do teatru, miałabym siedem razy święto. Jest\nmi lekko w tym zawodzie, mimo że zdarzają się sytuacje trudne. Dobrze się czuję w tym środowisku: z chłopakami technicznymi, w garderobie, w charakteryzatorni, że nie wspomnę o scenie. Uwielbiam to...\nZa dużo Ci powiedziałam. Jak ja tego będę żałować!\n– teatrolog, zajmuje się\nAnna Guzik i Tomasz\nDrabek w Piaskownicy\nMijająca dekada obfitowała w kraju w inicjatywy\npromujące repertuar współczesny, eksploatujący\nbieżące, gorące problemy społeczne. Począwszy od I Tygodnia Sztuk Odważnych w Radomiu,\nprzez Szybki Teatr Miejski gdańskiego Wybrzeża, po studio [email protected] Starego Teatru, proponowane produkcje teatralne starały się być zapisem\ntego, co zwyczajne, codzienne, ale też nieefektowne i niepasujące do pierwszych stron gazet.\nOparte na tekstach zamawianych niekiedy nawet\nu dziennikarzy czy niedoświadczonych literatów,\nbazowały na zwierzeniach, wspomnieniach lub\nDo Bielska-Białej dotarła jedna z ciekawszych sztuk\ntego nurtu plasującego się między reality show a scenicznym dokumentem – Piaskownica Michała Walczaka, laureata łódzkiego konkursu dla młodych dramatopisarzy. W kilka lat po wałbrzyskiej prapremierze, po\npróbie stołecznej sceny i po realizacji w Teatrze Telewizji mogą obejrzeć ją bielscy teatromani. Dla zmęczonych trelami i brzdąkaniem, wydobywającymi się raz po\nraz zza kurtyny Rottonary, jest to oczekiwana odmiana. Chociaż nie, nie całkiem, tu też mamy do czynienia\nz koncertem – na dwa aktorskie instrumenty.\nCo może robić aktor, jeżeli jego bohater nie ma możliwości podejmowania brzemiennych w skutki decyzji czy\ndokonywania ważkich wyborów? A może na przykład\ncyzelować rodzajowość – i to zrobione zostało fantastycznie. Ma bowiem sztuka Walczaka jeden niezaprzeczalny\nwalor: żywy, współczesny język, pełen kolokwializmów,\ndoprawionych z umiarem wulgaryzmami, mieniący się\ni skrzący w trafnych, wartkich dialogach i monologach.\nPotoczną polszczyzną wyraża autor mity i stereotypy\nkultury masowej, lekko z nich sobie dworując. Dowcipnie odwzorowane relacje międzyludzkie mają posmak\nReżyser, biorąc Piaskownicę na warsztat, deklarował,\nże to najlepsza sztuka ostatniego ćwierćwiecza. Można\nz tym poglądem polemizować – przede wszystkim jej\nkonstrukcja mogłaby być lepsza; próżno szukalibyśmy\nzarzewia wielkiego konfliktu, który zmierza do kulminacyjnego punktu. To raczej udramatyzowana przypowieść, moralitet. Piaskownica jest metaforą współczesności zdziecinniałej, która sobie gębę przyprawia sama,\nktóra w synczyźnie, maliźnie jest rozmiłowana, a od ojczyzny i dorosłości stroni.\nBohaterowie to para dzieci bawiąca się w piaskownicy. W bielskiej realizacji w każdej z trzech części są one\nw różnym wieku, mają: siedem, siedemnaście i dwadzieścia siedem lat. Nie dojrzewają, pozostając na tym samym\npoziomie rozwoju emocjonalnego. Straszne? Owszem,\nale jak zagrane! Najlepiej samemu to zobaczyć. Na scenie aż gęsto od stanów i emocji. Agresja i potulność, kokieteria i popisywanie się, opiekuńczość i przemoc, obojętność i zainteresowanie.\nAnna Guzik i Tomasz Drabek kłócą się, biją, krzyczą\ni płaczą, obrażają się i ranią. Przechodzą zachwycające\nmetamorfozy. Naburmuszona siedmiolatka wtulająca\ngłowę w ramiona w chwili strachu za moment przeistacza się w cyniczną nastolatkę, żującą gumę i powtarzającą „nie twoja sprawa” między jednym a drugim esemesem. Rozwrzeszczany nadruchliwy gówniarz zmienia\nsię w pozornie opanowanego w gestach i słowach zakapturzonego chłopaka, któremu jednak niewiele trzeba,\nby wybuchnąć. Ja, mnie, moje – to zaklęcia pomocne\nw walce o terytorium, o dominację. Zadanych wzajemnie ran czas nie zabliźnia, a wyznaczoną granicę coraz\nScenografia jest oszczędna – podświetlany podest,\nwewnątrz wypełniony piaskiem, służy za miejsce gry.\nOtacza go płot z blachy falistej wymalowany w różne napisy i graffiti, jakie można spotkać na każdym blokowisku. Dopełnieniem są rekwizyty: szmaciana lalka, autko,\nfigurka Batmana (tylko czemu taka mała, już z trzeciego\nrzędu wcale jej nie widać) oraz wyraziste kostiumy.\nKażdą z części rozpoczyna jedna z piosenek z Miasto manii Marii Peszek. Niewykluczone, że to osadzenie w wielkomiejskim sztafażu (w trakcie trwania piosenek na ścianę z falistej blachy puszczane są projekcje\nprzedstawiające „trafic” – wielkomiejski ruch, obojętnych przechodniów, sznury samochodów, rozświetlone\nwitryny domów towarowych) miało wzmacniać czy pogłębiać wymowę scen rozgrywających się później. W rzeczywistości efekt jest za każdym razem coraz bardziej\nnużący. Ale grunt, że aktorzy zdążą się przebrać…\nTeatr Polski w Bielsku-Białej: Piaskownica Michała Walczaka, reżyseria Grzegorz Chrapkiewicz, scenografia Jan Kozikowski, światło, fotografie, projekcje Olaf Tryzna, premiera\n19 i 20 stycznia 2008\nR zec z o slamie poet yck im\nNauczyciele narzekają, że uczniowie nie kochają poezji. Ba, przeciętny student polonistyki, mając do wyboru: przeczytać Miłosza, czy nie przeczytać – zapewne wybierze to drugie. Rodzi się\nwięc pytanie o kondycję liryki. Gdzie ją zadomowić w epoce Świetlickiego? Tego, że nie ma dla\nniej miejsca w pozłacanych tomikach, na najwyższych półkach, chyba nie trzeba udowadniać.\nPoezja musi przekonywać, inaczej nikt jej nie\nuwierzy. Musi dziać się na oczach widzów. Czy\nodpowiedzią na postawione wymagania może\nokazać się slam poetycki?\nJedno tchnienie, coś jak przebłysk geniuszu,\nchwila z długopisem w dłoni i rap płynie do twych uszu (...).\nTo uczucie wielkie, kiedy tryby zaskakują,\nidea staje się słowem, szare komórki pracują.\nRzecz I. Czym jest slam poetycki?\nSlam poetycki to nieślubne dziecko poezji i performance’u. Charakteryzuje go temporalność. Slamer (czyli\nosoba „recytująca” swoje wiersze) ma bezpośredni kontakt z publicznością (z której wybiera się jury), wchodzi\nz nią w swoistą interakcję. To audytorium decyduje, które popisy oratorskie najbardziej przypadły mu do gustu\ni kogo należy obdarzyć już nie idealistycznie wieńcem\nlaurowym, ale pragmatycznie pewną kwotą pieniężną.\nNajciekawszym aspektem slamu jest sięganie do różnych dyskursów poetyckich. Ze sceny można usłyszeć\npoetów na miarę Szymborskiej, punków, hip-hopowców,\nIII roku polonistyki Akademii\ng rafomanów... Dla slamu poetyckiego nie ma tematów\ntabu. Poczynając od lirycznych wierszyków miłosnych,\na kończąc na wywodach dotyczących chociażby przejścia podziemnego w mieście X, każdy ma prawo nadać\nswojej poezji dowolny styl i formę.\nStaje pośrodku ulicy, staje w przejściu podziemnym.\nZatrzymuje się na skrzyżowaniu, patrząc na wielką reklamę\npodpasek Bella, i mówi:\nMam tego dość! Kurwa, mam tego dość! Potrzebne mi\nI postanawia zapuścić grzywkę, zaczyna jeździć na desce.\nw Galerii Wzgórze\nRzecz II. Krótka historia\nSlam poetycki narodził się z buntu wymierzonego przeciwko zamykaniu poezji w klatce krytyki i teorii literackiej. W 1986 roku robotnik i poeta z Chicago\n– Marc Kelly Smith – zorganizował pierwszy w historii slam – „The Uptown Poetry Slam”. Wyrecytowane\nwówczas wiersze miały pokazać, że poezję można rozpatrywać w kategoriach „normalności”, tzn. nie rozbierać do aliteracji, synekdoch i oksymoronów, tylko bawić się samą jej obecnością. Idea slamu szybko dotarła\ndo Nowego Jorku i San Francisco (w 1990 roku odbywają się pierwsze amerykańskie slamowe mistrzostwa).\nDo Polski dociera w 2003 roku. Wówczas w Starej Prochoffni, spośród ośmiorga poetów biorących udział, publiczność na zwycięzcę wybiera – aktualną polską ikonę slamu poetyckiego – Jasia Kapelę.\nMożesz je tylko podziwiać z daleka,\nNacieszyć oczy chwilą, co ucieka.\nPrzepiękne ptaki zapomnienia,\npomogą uciec od osamotnienia\njakie niesie każdy zimny dzień.\nChoć historia slamu zaczyna się w połowie lat 80. XX\nwieku, to jego korzenie sięgają dużo głębiej. Małgorzata\nWiśniowska (pisząca pracę licencjacką dotyczącą slamu\npoetyckiego w Akademii Techniczno-Humanistycznej\nw Bielsku-Białej) początków tego zjawiska doszukuje się\nW połowie XVI wieku we wsi Babin pod Lublinem\nStanisław Pszonka i Piotr Kaszowski założyli koło towarzyskie – żartobliwą imitację republiki z godnościami\ni urzędami nadawanymi za umiejętności opowiadania\ndowcipów, żartów i facecji. Koło to nazywano Rzeczpospolitą Babińską. Należeli do niej Kochanowski, Rej, Zamojski. Wystarczyło, że Janek z Czarnolasu przyjechał do\nBabina, opowiedział fraszkę, facecję względnie anegdotę. Dodatkowo pomachał rękami, uśmiechnął się, puścił\noko i dostawał nagrodę – a to jakiś medal, a to oficjalne gratulacje. Oczywiście te ich turnieje okraszone były\nstaropolskim winem, piwem tudzież towarzystwem pięknych kobiet.\nKolejnym przykładem na to, że tego typu wieczorki poetyckie istniały od dawna w naszej kulturze, są romantyczne improwizacje. Pierwszy, romantyczny pojedynek na improwizacje odbył się w 1840 roku. Wtedy to,\nna wystawnym przyjęciu zorganizowanym dla Adama\nMickiewicza z okazji odebrania tytułu profesorskiego,\ndoszło do bitwy na rymy pomiędzy dwoma wieszczami.\nNa owym przyjęciu zjawił się bowiem Julek Słowacki,\nale że w sercu tkwiła zadra pretensji do Adama – milczał, strojąc urażoną minę. Kiedy skończono powitanie\nMickiewicza, Słowacki rozpoczął improwizację. Oczarował zebranych wspaniałym wierszem. Kiedy skończył,\nzaczął mówić Mickiewicz, a swoją improwizację podsumował słowami „kochajmy się” – i o tej chwili nauczycielki w szkole mówią: wielkie pojednanie.\nW dwudziestoleciu międzywojennym, od działalności futurystów i dadaistów, już tylko rzut beretem do\nsprawy dopisała nie tylko publiczność, ale i pretendenci do miana I Slamera Bielska-Białej. Do gromkich oklasków zachęcali prowadzący – dziennikarze internetowego radia iGol FM (Maciej Nowicki, Łukasz Wiśniowski).\nKonkurs przebiegał w trzech etapach, o zwycięstwie zadecydowała (racząca się kanapeczkami, tudzież koreczkami i piwem) publiczność, wyrażając swoją aprobatę\npoprzez podniesienie czerwonego lub zielonego kartonika (zielony – przechodzi do następnej rundy). Najważniejszym punktem programu były oczywiście same\npopisy oratorskie. W repertuarze znalazły się wiersze\nbardziej lub mniej liryczne – a wśród nich prawdziwa\nperełka, hip‑hopowy rap członka składu ZpJp Ziemasa.\nZwycięzcą pierwszego slamu poetyckiego w Bielsku-Białej został Dawid Koteja, który swoją erudycją rozgrzał\npubliczność do czerwoności.\nDawid Koteja, laureat\npierwszego bielskiego slamu\nslamów z chicagowskich knajp. Mianowicie w 1918 roku\nw Warszawie zostaje otwarta kawiarnia artystyczna Pod\nPicadorem. Za 5 marek każdy bywalec mógł na estradzie\nzaprezentować swój utwór, toteż kawiarnia skupiała „wyjątkowych” poetów, malarzy i muzyków. Wśród nich nie\nzabrakło Słonimskiego, Tuwima, Iwaszkiewicza, Wierzyńskiego – największych filutów tamtych czasów.\nMówię pies – nie czujecie jego zapachu.\nJednak, kiedy mówię, już wiecie o tych łapach,\npysku i ogonie (...).\nRozpuszczony w powietrzu pies\nDociera pod galerię Wzgórze.\nMówię, jesteście w wietrze psa,\nRzecz III. Pierwszy slam poetycki\n20 stycznia br. w Galerii Wzgórze miało miejsce,\njak to określił Szymon Kuś (redaktor portalu BB365.info), jedno z ciekawszych wydarzeń kulturalnych ostatnich miesięcy. Organizatorzy (studenci III roku polonistyki ATH) zadbali o ty, by wszystko zostało dopięte\nna ostatni guzik. Dzięki odpowiedniemu nagłośnieniu\nW ślad za nim Wisława Szymborska postanawia porzucić\npłytką poezję i zostać Emo.\nRodzice jej nie rozumieją, jest zbyt wrażliwa.\nW związku z tym Dawid Koteja postanawia porzucić płytką\npoezję i zostać Wisławą Szymborską.\nBo właśnie zwolniło się miejsce, trzeba wykorzystać\nRzecz IV. A jednak alternatywa?\nSlam poetycki jest doskonałym przykładem na to, że\npoezja może ciągle wciągać i fascynować. Współcześnie\nnie zachwyca nas sama treść, ale przekaz. O ileż przyjemniej snułoby się dywagacje na temat Miłosza, gdyby\nzamiast wkuwania dat ukazywania się kolejnych tomików poezji pozwolono nam „pobawić się” jego twórczością? Przecież o tym, że wielkim poetą był, wie każdy.\nPytanie tylko, czy każdy do końca z tą wielkością się\nW tekście zostały wykorzystane fragmenty utworów wygłoszonych podczas slamu poetyckiego, który odbył się w Bielsku-Białej 20 stycznia 2008 w Galerii Wzgórze.\nnie idą jedną drogą\nz dumą kroczy\nnieśmiało spuszcza oczy\nczęsto w kącie\nwoli być milczeniem\nCzas już liczyć!\nSiedzi jak wtedy gdy dostała list\nNastępnego dnia poszła do kina\nJutro też pójdzie\nDo ławki w parku\nDo obcych ludzi\nDo znanego na pamięć filmu\nGdzie wszystko się kończy dobrze\nO l g a Ta r a s i u k\nJak na ironię konstrukcja człowieka\nopiera się na kruchym kostnym\nRzeszotowienie kości to osteoporoza\nCzłowiek piszący wiersze to nie ten sam\nktóry pisze Ostrą Prozę\nchoć często śpią pod tym samym imieniem\njednakowe beleczki kostne\nmam lat dwanaście plus sześć zupełnie zbędnych\nwidziałam ludzi zwykłych kolorowych chorych i złych\nwidziałam słonia żyrafę słyszałam o śmierci\nwiem co to aldehyd dwumian Newtona i co głosił Schelling\nwiem też że pięć godzin snu to całkiem dużo\ni ciągle boję się że wsiądę do złego autobusu\ni wciąż świat jawi mi się potworem\npotykam się o krawężniki ciągnę wzrok po ulicy\njak zabawkę na sznurku\ndokładnie wiem skąd się wzięłam\nczując się nadal mikroskopijną komórką\nPodanie o nieśmiertelność\nCzyli pejzaż ze sztafażem\nwnoszę podanie o nieśmiertelność\ncałą w ciepłym pszczelim złocie\nżeby móc ją wyczuć podtrzymać przytulić\nw razie potrzeby pożyczyć\nwymienialną tylko na czyjeś opiekuńcze ramiona\nz nową kobietą lub starym mężczyzną\nz pejzażem w tle\nzamknięci w ciepłych powiekach napojów\njak w pościeli nie będziemy już umieli\nprzypływy i odpływy spotęgują\nnasz niedorozwój emocjonalny\ni kiedy piersi opadną a wzwody ustaną\nto wszystko będzie już jasne\npublicysta kulturalny, poeta.\nTeksty na „Lipę” 2008 można nadsyłać do końca czerwca br. pod adresem: SCK Best\n43-300 Bielsko-Biała, ul. Jutrzenki 22 (bliższe informacje\npod nr. tel. 033-499-08-33).\nW tym roku po raz dwunasty odbędzie się\nOgólnopolski Przegląd Dziecięcej i Młodzieżowej Twórczości Literackiej „Lipa” pod patronatem Prezydenta Miasta Bielska-Białej.\nOgólnokrajowy charakter nadała imprezie animatorka kultury z bielskiej Spółdzielni Mieszkaniowej Złote Łany Irena Edelman. „Lipa” obchodzić będzie jednak\nw tym roku 25-lecie kwitnienia, gdyż po raz pierwszy jej\nfinał odbył się w nieistniejącym już klubie Złote Łany\n4 czerwca 1983 r. Przegląd przez 14 lat miał bowiem zasięg ograniczony do województwa bielskiego. Od 11 lat\nlaureatami ogólnopolskiej imprezy zostaje około stu\nmłodych ludzi z wielu zakątków Polski, a ich utwory\npublikowane są w specjalnej „lipowej” antologii. Autorami publikowanych na poprzednich stronach wierszy\nsą laureaci „Lipy” 2007.\nNazwa przeglądu, którą – że nieskromnie przyznam\n– wymyśliłem, wzięła się z szacunku dla drzew, a osobliwie dla Tilia cordata, gatunku występującego w Polsce. Włoski pisarz Guido Ceronetti powiada, iż drzewa nie są zielenią: to nasi starsi bracia unieruchomieni,\ndawne plemię pokryte sierścią, pełne wilgoci, obrosłe rogami (...). Kiedy drzewo zmienia się w zwyczajną rzecz,\nw użyteczny lub zdobiący przedmiot, choć niegdyś było\nsiedzibą sił nadprzyrodzonych, widzialnym śladem boskości, nie da się go już uratować. Dzięki symbolice drzewa człowiek jest związany z nim wieloma nićmi tradycji. Chrześcijańskie drzewo życia symbolizuje m. in.\nżywot duchowy, wieczne szczęście i uzdrowienie moOlga Majlich – uczennica III kl. Chrześcijańskiej Szkoły\nPodstawowej i Gimnazjum Arka we Wrocławiu.\nMichalina Śpiewak – uczennica II kl. SP nr 3 w Żywcu.\nBarbara Zamorska – uczennica VI kl. SP nr 37\nIwona Czyż – uczennica III kl. Gimnazjum w ZS\nim. J. Londzina w Zabrzegu w gminie Czechowice-Dziedzice.\nralne. Arkadyjska natura lipy w utworze Jana Kochanowskiego koi nerwy, daje beztroski byt, wystarcza do\nszczęścia. Urodzony w sąsiedztwie Złotych Łanów Emil\nZegadłowicz w Powsinogach beskidzkich przywołuje lipę\njako symbol początku i końca ludzkiej drogi i łączy ją\nz krzyżem życia.\nNiestety, nowe pokolenia tracą już zarówno intymny,\njak i metaforyczny kontakt z naturą i tradycją. Przejawia\nsię to nie tylko w dewastacji przyrody (słynnym przykładem jest Święta Lipka, w której wycina się lipy). Dopiero podczas mojego spotkania autorskiego z młodzieżą w jednej z bielskich szkół, notabene artystycznych,\nzdałem sobie sprawę, jak znaczna jest także dewastacja\nmoralna tradycji. Młody człowiek wstał i kategorycznie\noświadczył, że nazwa przeglądu jest chybiona: – Lipa to\nprzecież dziadostwo – zawyrokował. Zacząłem wyjaśniać, że niezupełnie: – Lipa to przede wszystkim drzewo. – Drzewo? Skonfundowany młodzieniec nie znał\nw ogóle tego typu skomplikowanej konotacji.\nPrzykład młodzieńca ze szkoły artystycznej dowodzi niedostatku łączności między pokoleniami, braku\n„miejsc wspólnych”, o których tak ładnie pisał mój szkolny kolega Aleksander Nawarecki we wstępie do książeczki poetyckiej pod tym tytułem. Czy to już zmierzch\nwypróbowanych przez wieki obrazów i tropów, które gwarantują poetom zrozumiałość i uniwersalność? Koniec\nkultury? Parafrazując Zbigniewa Herberta można powiedzieć, że ludzie coraz szybciej tracą związek z wielkimi drzewami historii. Dlatego „Lipa” powinna co roku\nOlga Tarasiuk – uczennica II kl. LO w Łosicach.\nMarta Dziedzina – uczennica III kl. Gimnazjum w Poraju.\nJoanna Łaski – uczennica II kl. I LO im. K. Miarki w Żorach.\nMarcela Golis – mieszkanka Poraja, uczennica II kl.\nPaństwowej Ogólnokształcącej Szkoły Sztuk Plastycznych\nd pięciu lat\nCo roku jesienią giganci światowego jazzu, niczym wędrujące ptaki,\nnadciągają do Bielska-Białej.\nTomasz Stańko – dyrektor\nartystyczny Jazzowej Jesieni\nJesienie pełne mistrzowskiego jazzu\nJazzowa Jesień w Bielsku-Białej jest wspaniałym muzycznym wydarzeniem, które co roku elektryzuje fanów\njazzu i to nie tylko w naszym kraju. Festiwal – zawdzięczający swoje powstanie menedżerskim talentom organizatorów z Bielskiego Centrum Kultury – stał się po\npięciu latach od swych narodzin jedną z najbardziej prestiżowych imprez jazzowych w Europie. Co roku jesienią giganci światowego jazzu, niczym wędrujące ptaki,\nTej muzycznej imprezy wielu nam zazdrości i – choć\nto nieskromnie zabrzmi – mają czego. Mało komu przecież udaje się zebrać w tym samym miejscu i czasie\njazzmanów z najwyższej światowej półki, a w dodatku\nzapewnić jeszcze przedsięwzięciu patronat jednej z najbardziej prestiżowych wytwórni muzycznych świata\nECM Records. Kto jednak odmówi jazzowemu guru\nTomaszowi Stańce, dyrektorowi artystycznemu bielskiego festiwalu, który, tak jak zapowiadał przed laty,\nuczynił z sygnowanej swoją marką imprezy wyjątkowe\nJohn Scofield wydarzenie muzyczne.\n– dziennikarz, od wielu\nlat pracujący w „Kronice\nStańko pokochał Bielsko-Białą\nWciąż pozostaje tajemnicą, w jaki sposób Władysław\nSzczotka, szef Bielskiego Centrum Kultury, przekonał\nostatecznie naszego najsłynniejszego jazzmana, zajmującego od lat niekwestionowane miejsce w elicie światowego jazzu, aby został dyrektorem artystycznym festiwalu. Tomasz Stańko zawsze niechętnie podchodził do\ntego rodzaju „zaszczytów” i wcześniej innym odmawiał.\nDlaczego dla Bielska-Białej zrobił wyjątek? Z pewnością\n– co przy każdej okazji podkreśla – urzekła go wspaniała, rozkochana w jazzie bielska publiczność, a także przychylność miejskich władz wobec stworzenia dla\nniego autorskiego festiwalu. Decyzja nie zapadła jednak\nz dnia na dzień i dojrzewała latami. Ziarno zostało posiane na początku 1999 roku, gdy nasz trębacz wystąpił\nwraz ze skandynawskimi instrumentalistami – saksofonistą Berntem Rosengrenem, pianistą Bobo Stensonem,\nbasistą Pallem Danielssonem, perkusistą Jonem Christensenem – w Bielskim Centrum Kultury. Tamten koncert był dla rodzimych melomanów pierwszą okazją do\nusłyszenia na żywo utworów ze słynnej płyty  Litania\nnagranej w wytwórni ECM do muzyki Krzysztofa Komedy. Atmosfera w sali Domu Muzyki była wówczas\nniesamowita, a spontaniczne reakcje bielskiej publiczności najwyraźniej przypadły do gustu artystom. Bez\nwahania zgodzili się wziąć udział w zwołanej na gorąco konferencji prasowej z udziałem widzów, organizatorów i dziennikarzy. Właśnie wtedy Stańko zapewnił, że\ngdy tylko otrzyma zaproszenie, to do Bielska-Białej jeszcze na pewno przyjedzie. Dyrektor Władysław Szczotka przypomniał mu o tym dwa lata później, gdy w mieście urodził się pomysł stworzenia nowego jazzowego\nfestiwalu o wyróżniającej go wśród innych formule. Po\ntrwających kilka miesięcy rozmowach Tomasz Stańko\nzgodził się zostać jego artystycznym dyrektorem i pod\nkoniec 2003 roku ruszyła po raz pierwszy Jazzowa Jesień w Bielsku-Białej.\nOd tego czasu przyjeżdżają jesienią w Beskidy zarówno legendarni instrumentaliści, jak i...\n...plejada jazzowych znakomitości...\nmłodszego pokolenia. Dzięki nim estrada Domu Muzyki BCK stała się znaczącym w branży miejscem, gdzie\nczęsto odbywają się polskie premiery nowych jazzowych\nprojektów z udziałem artystów ze światowej elity. Bielski festiwal już od momentu swoich narodzin stworzył\nwłasną, niepowtarzalną aurę. Na jego muzyczny wizerunek składają się zarówno autorskie projekty samego\nTomasza Stańki, jak i najczęściej tutaj koncertujących\njazzmanów z kręgu magicznego ECM-owskiego brzmienia. Jest to jazz o różnych barwach i odcieniach. Kojarzący się zarówno z muzyką łagodną, nawet relaksującą, ale także pełną ekspresji, nierzadko na pograniczu\nfree i awangardy. Program każdego z festiwali opracowywany jest ze szczególną starannością, tak aby ukazać\nszerokie spektrum muzycznych dokonań artystów spod\nznaku ECM, a przy tym zaprezentować także odmienne nurty współczesnego jazzu czy zbliżonych do niego\nokolic. Podczas dotychczasowych edycji Jazzowej Jesieni w Bielsku-Białej wystąpiły takie gwiazdy, jak: gitarzyści – John Scofield, John Abercrombie, Terje Rypdal, Marc Ducret, Ralph Towner, Jerome Harris i Nik\nBartsch; pianiści – John Taylor, Ketil Bjornstad, Bobo\nStenson, Stefano Bollani; kontrabasiści – Gary Peacock,\nAnders Jormin, Marc Johnson; saksofoniści – Charles\nLloyd, Roscoe Mitchell, Louis Sclavis, Tim Berne, Trygve Seim; trębacz Enerico Rava; perkusiści – Jack DeJohnette, Zakir Hussain, Manu Katché.\nPodczas Jesieni gościła też w Bielsku-Białej plejada\nnaszych znakomitości: Adam Makowicz, Włodzimierz\nNahorny, Krzysztof Ścierański, Michał Kulenty, Krzysztof Herdzin, Janusz Skowron, Lora Szafran, Aga Zaryan,\ngrupa Pink Freud oraz muzycy z kwartetu Stańki – pianista Marcin Wasilewski, basista Sławomir Kurkiewicz\nKoncerty, które przeszły do historii\nWydarzeniami bielskich festiwali są premierowe\nkoncerty z udziałem Tomasza Stańki. Nasz mistrz,\nwraz ze swoim kwartetem, promował już podczas Jesieni słynne płyty Soul Of Things (zaliczona do stu albumów jazzowych, które wstrząsnęły światem), Suspended\nNight i Lontano. Wykonywał również wspólne muzyczne projekty z takimi herosami jazzu, jak gitarzysta John\nAbercrombie, kontrabasista Marc Johnson czy saksofonista Louis Sclavis. Podczas Jazzowej Jesieni przed dwoma laty odbyła się w Bielsku-Białej druga, po paryskiej\ninauguracji, autorska prezentacja nagrań z kultowego albumu Manu Katché Neighbourhood. Wówczas także doszło do wykonania rewelacyjnego projektu, przygotowanego specjalnie na bielski festiwal, razem z legendarnym\namerykańskim kontrabasistą Garym Peacockiem.\nNie tylko tamten koncert został odnotowany w historii światowego jazzu. W liczne jazzowe fajerwerki obfitował z racji jubileuszu pięciolecia ostatni festiwal z 2007\nroku. Do Bielska-Białej przyjechał wówczas legendarR e l a c j e\nny amerykański saksofonista Charles Lloyd, który wspólnie z hinduskim\nmistrzem tabli Zakirem\nHussainem i rewelacyjnym perkusistą rodem\nz Teksasu – Erikiem Harlandem wykonali, określany jako kosmiczny, projekt\nSangam. Trio w tydzień po\nbielskim koncercie wystąpiło w Oslo podczas ceremonii wręczenia Pokojowych Nagród Nobla. Na\nscenie BCK czarował również perfekcyjną techniką\nJohn Scofield, amerykański gitarzysta, którego nazwisko nieprzerwanie od\npoczątku lat siedemdziesiątych gości na szczytach\nświatow ych jazzow ych\nrankingów. Podobnie jak\nSangam również i jego\nmuzyczny projekt This\nMeets That – wykonywany z basistą Steve’em Swallowem i perkusistą Billem Stewartem – były polskimi\npremierami. Bielszczanie, jako pierwsi na świecie, mogli natomiast oklaskiwać najnowszą, międzynarodową\nformację Tomasza Stańki, a dzięki transmisji w III Programie Polskiego Radia koncertu mogła bezpośrednio\nz sali Bielskiego Centrum Kultury słuchać cała Polska.\nWydarzeniem najwyższych lotów stał się, jedyny w Europie, występ słynnego chicagowskiego awangardzisty\nRoscoe’a Mitchella, improwizującego z formacją Note\nJazzowa Jesień w Bielsku-Białej to nie tylko muzyka.\nObok koncertów podczas festiwalu odbywa się wiele innych imprez artystycznych. Są wystawy plastyczne i fotograficzne, multimedialne pokazy i projekcje filmów.\nZawsze panuje wspaniała atmosfera, a jazzfani zastanawiają się, kto przyjedzie do Bielska-Białej za rok. Tomasz\nStańko gwarantuje, że, jak dotychczas, nasze miasto będzie rozbrzmiewało muzyką w najlepszym wykonaniu,\na jazzowych sław i artystycznych doznań najwyższych\nlotów z pewnością nie zabraknie.\nUczniowie pierwszej klasy\nliceum (wydział rzeźby)\ni ogniska plastycznego\nw Bielsku, rok 1948. Od\nlewej: Antoni Tośta, Wanda\nTomiczek, August Dyrda,\nEugeniusz Kwerko, Edward\nPiwowarski – nauczyciel\nrzeźby, Stanisław Sikora,\nFlorian Donocik, Wacław\nMazurek, Jan Skibski,\nprzed nimi Marian Koim\nW latach 1947–1948 powstało kilka dominujących w pejzażu Bielska-Białej instytucji kultury.\n1 września 1947 r. zaczęło działać Liceum Technik Plastycznych. 7 grudnia tegoż roku odbył się\npierwszy spektakl Teatru Kukiełek Robotniczego\nTowarzystwa Przyjaciół Dzieci Banialuka. 14 lutego 1948 r. otwarto Muzeum Miejskie. W tymże roku przeniesiono z Wisły do Bielska Eksperymentalne Studio Filmów Rysunkowych. Rozkwit\nnowych instytucji kulturalnych miał z jednej strony\nźródła personalne, a z drugiej tkwił w charakterze\nobu miast oraz kulturalnych tradycjach.\nTuż po wojnie w Bielsku i sąsiedniej Białej znaleźli\nsię ludzie, którzy byli związani mocno z Beskidami już\nw czasach II Rzeczypospolitej, tacy jak plastycy Jerzy\nZitzman, Stanisław Oczko i Jan Chwierut czy muzycy\nJulian Lewinger-Lewiński i Władysław Koterbski. Los\nrzucił tu również wybitnych twórców z innych regionów kraju, np. rzeźbiarz Edward Piwowarski przyjechał\nz Warszawy, poeta Zygmunt Lubertowicz z Nowego Sącza, malarz Zenobiusz Zwolski z Katowic, a rysownik\nWładysław Nehrebecki z Borysławia. Włókienniczy charakter Bielska i Białej powodował, że szczególnie plastycy mogli znaleźć zatrudnienie w rozwiniętym przemyśle lub szkolnictwie zawodowym. Rozwój kulturalny\nobu miast miał także korzenie w międzywojennej polskiej tradycji.\nW obu miejscowościach działały w dwudziestoleciu\nmiędzywojennym polskie amatorskie zespoły teatralne\nczy chóralne. Bielsko nie miało stałej polskiej sceny, ale\nprzyjeżdżały teatry z Krakowa i Katowic. Tu tworzyli\nwybitni artyści, jak Adam Bunsch czy Jakub Glasner.\nW pobliskiej Bystrej osiadł Julian Fałat. Inspirująco oddziaływali na środowisko również Jan Chwierut, Bertold\nPiotr Oczko czy Franciszek Zitzman – w młodości twórca lalek dla Zielonego Balonika w Krakowie, a później\ntakże kukiełek dla swego syna Jerzego.\nW czasach gimnazjalnych to właśnie młody Jerzy Zitzman terminował u znakomitego bielskiego drzeworytnika Jakuba Glasnera, w którego pracowni powstawały\ngrafiki do kwartalnika gimnazjów w Bielsku, Cieszynie,\nPszczynie, Żywcu, Wadowicach. Z czasopismem współpracowali nie tylko uczniowie, lecz również ich opiekunowie: Zofia Kossak-Szczucka, Julian Przyboś, Emil\nZegadłowicz, Gustaw Morcinek. Jerzy Zitzman pisywał\nrównież recenzje z przedstawień, m.in. o premierze Dam\ni huzarów w wadowickim gimnazjum, w których jedną\nz głównych ról powierzono Karolowi Wojtyle.\nW bielskiej filii katowickiego Instytutu Muzycznego\nkształciły się talenty pod okiem kierownika Juliana Lewingera-Lewińskiego. Instytucją istotną dla życia towarzyskiego i artystycznego był salon Kazimiery Alberti.\nPoetka mieszkała w Białej, aczkolwiek była żoną starosty bielskiego. W salonie gościł m.in. Stanisław Ignacy\nWitkiewicz ze swoją firmą portretową.\nW Bielsku istniały też od wielu lat silne artystyczne tradycje niemieckie, austriackie i żydowskie. Dlatego\nmogły rozwinąć się tak wyraziste osobowości twórcze,\njak wiedeńska śpiewaczka Selma Kurz czy amsterdamski artysta teatru Karl Guttmann, który na trzy lata\nprzed śmiercią (1995) zdążył jeszcze zrealizować z zespołem Teatru Polskiego sztukę na swej pierwszej, bielskiej scenie.\nZamek sztuk jeden\nTradycje tradycjami, a nie byłoby powojennego życia\nartystycznego Bielska bez Stanisława Oczki. Ten z urodzenia kozianin był malarzem i pasjonatem sztuki. Co\nprawda studia z historii sztuki i archeologii ukończył\nw 1950 roku, ale sztuką zajmował się wcześniej. Nie\numilkły jeszcze echa wystrzałów sowieckiej artylerii,\na on już został kierownikiem referatu kultury w bielskim starostwie powiatowym. W referacie zatrudnił się\nrównież Jerzy Zitzman, który otrzymał polecenie przejęcia zamku od radzieckich wojskowych. Jeden z nich kazał mu potwierdzić to na kartce papieru. Jerzy Zitzman\nnapisał: Kwituję odbiór zamku, sztuk jeden.\nTo dzięki zapobiegliwości Stanisława Oczki zamek\nzaczął żyć kulturą. Tam znalazł siedzibę oddział Związku Polskich Artystów Plastyków. Bielscy artyści uratowali też pamiątki po Julianie Fałacie oraz samą Fałatówkę w Bystrej Śląskiej.\nPierwsza wystawa obrazów środowiska bielskiego\nZPAP odbyła się w zamku Sułkowskich 30 września\n1945 r. Wystawiali m.in.: Jan Chwierut, Anna Golonkowa, Stanisław Oczko, Jan Skawiński, Tomasz Woźniak,\nJan Zipper, Jerzy Zitzman, Zenobiusz Zwolski. Świadkowie wernisażu potwierdzali, że nikt nie krył łez.\n10 grudnia 1945 r. rozpoczęła na zamku działalność\nprywatna Szkoła Malarstwa, Rzeźby i Grafiki w Bielsku. Jej kierownikiem został Stanisław Oczko, a wykłady za symbolicznym wynagrodzeniem prowadzili również Jan Chwierut, Franciszek Dudziak, Jerzy Zitzman,\nSzczepan Olszowski i Zenobiusz Zwolski. Później dołączyli jeszcze m.in. Monika i Edward Piwowarscy (notabene rodzice znanego filmowca Radosława Piwowarskiego, który przyszedł na świat w Olszówce Dolnej).\nBielskie szkolnictwo artystyczne przeszło na garnuszek\npaństwa 1 września 1947 r. Z prywatnej szkoły wyłoniły\nsię dwie placówki: Liceum Technik Plastycznych i Ognisko Kultury Plastycznej.\nO prężności ówczesnego środowiska bielskich plastyków świadczyło ponadto zorganizowanie Pierwszej\nOgólnośląskiej Wystawy Sztuki, której wernisaż odbył\nsię 14 kwietnia 1946 r. Udział wzięło 102 twórców, którzy zaprezentowali 236 dzieł malarstwa, grafiki, rzeźR e l a c j e\nby i tkactwa artystycznego. Ślązacy zastanawiali\nsię, dlaczego taką wystawę można było zorganizować w małym Bielsku,\na nie w wojewódzkiej metropolii. W Katowicach\nnie było jednak Stanisława Oczki...\nTo właśnie Stanisław\nOczko zgromadził w Liceum Technik Plastycznych znakomite grono\npedagogów, którzy stworzyli niepowtarzalny świat\ntwórczych pasji. Rzeźbę prowadził absolwent warszawskiej ASP Edward Piwowarski, który studiował m.in.\nz Alfonsem Karnym i Stanisławem Sikorą. Absolwent\npierwszego rocznika, fotografik Marian Koim wspomina, że siedmioosobowa grupa kandydatów na rzeźbiarzy\ntworzyła wspaniałe grono, a Edward Piwowarski oddał\nim wszystkie swoje artystyczne siły. Swych podopiecznych zabrał na wycieczkę po zrujnowanej stolicy. Uczniowie gościli również w tamtejszej ASP oraz w pracowniach\nkolegów mistrza – Stanisława Sikory i Mariana Wnuka.\nRzeźbę w kamieniu prowadził Antoni Biłka, który\nwykonywał m.in. projekty Xawerego Dunikowskiego do\npomnika Powstańców Śląskich na Górze Świętej Anny.\nPrzez pewien czas nauczycielem był Franciszek Suknarowski (z gorzeńskiego kręgu Emila Zegadłowicza). Języka polskiego uczył poeta i miłośnik gór Zygmunt Lubertowicz, twórca fraszek o swych uczniach i kolegach\n– profesorach. Marian Koim zapamiętał jedną: Mistrz\nPiwowar z żółtej gliny lepi baby jak pierzyny.\nStanisław Oczko sam uczył w atrakcyjny sposób.\nUważał, że lekcje historii z największym pożytkiem\nodbyć się mogą tam, gdzie mieści się najwięcej w Polsce dzieł sztuki i architektury na metrze kwadratowym.\nDlatego zabrał uczniów na pięciodniową wycieczkę do\nKrakowa. Dwa dni młodzież spędziła na Wawelu, a resztę w tamtejszych kościołach i muzeach.\nDo grona pedagogów należeli ponadto Jerzy Zitzman\n(malarstwo i rysunek) oraz Stanisław Szpineter (liternictwo). Śpiewu nauczał Władysław Koterbski (ojciec słynnej piosenkarki Marii), prowadził chór szkoły muzycznej\ni plastycznej, najlepszy wówczas w województwie.\nrocznika PLTP w drodze\ndo szkoły – od lewej:\nBarbara Warmus, Irena\nSzołdra, Antonina Wietrzna\nRok 1955, aktorzy Banialuki\n(od lewej): Edwin Spólnik,\nUrszula Studencka, Irena\nZitzman, Marian Konieczny,\nZespół Banialuki, lata 50.,\nAndrzej Łabiniec, Irena\nWojutycka, Irena Zitzman,\nŻycie artystyczno-towarzyskie rozkwitało. Słynne\nbyły urządzane przez uczniów bale, na których bawili\nsię także profesorowie. Szczęśliwy okres początkowego\npędu do nauki, twórczych uniesień i beztroskich zabaw\nskończył się jednak po trzech latach. Na emeryturę odszedł Zygmunt Lubertowicz, Edward Piwowarski przeniósł się do ukochanej stolicy, a Jerzy Zitzman założył\nteatr lalek i otrzymał dyrektorski etat.\nKraj pokryła noc komunizmu. Artystyczne wypowiedzi ograniczano do dekoracji z okazji świąt państwowych i portretów przodowników pracy z kielnią, sierpem\ni młotem. Atmosfera w bielskim liceum stawała się coraz bardziej gęsta. Niektórzy uczniowie przenieśli się nawet do Katowic, aby tam zdawać maturę. Komunistyczny terror zelżał dopiero w połowie lat 50. Mimo aberracji\nideologiczno-terrorystycznych już wówczas zamkowe mury szkoły opuścili\ntak znani wychowankowie, jak pierwszoroczniacy Marian Koim, Jan Habarta i Eustachy Matejko,\na następnie wybitni twórcy Karol Śliwka, Jan Kucz\nczy Ryszard Otręba. Po\nnich z maturalnym świadectwem opuszczali szkołę\ntwórcy tej klasy, co Natalia\nLL, Michał Kliś, Bogusław\nKierc, Jadwiga Smykowska\nczy Jerzy Igor Mitoraj.\nLalki z „Plastyka”\nBielska szkoła plastyczna miała swój udział\ntakże w powstaniu Teatru\nLalek Banialuka, którego\npierwszy spektakl odbył\nsię 7 grudnia 1947 r. To\nwłaśnie nauczyciel bielskiego „Plastyka” Jerzy\nZitzman i jego przyjaciel\nz czasów studenckich Zenobiusz Zwolski założyli\nTeatr Kukiełek Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci Banialuka, który znalazł siedzibę\nw pomieszczeniach po restauracji przy ul. 1 Maja 7. Baśń\nO Marysi sierotce i złotookiej sroczce specjalnie na inaugurację działalności lalkowej sceny napisał inny nauczyciel bielskiego „Plastyka”, poeta Zygmunt Lubertowicz.\nZenobiusz Zwolski z Jerzym Zitzmanem zetknął\nsię na studiach w krakowskiej ASP. Razem występowali m.in. w spektaklu Śmierć Tintagilesa (1938) wedle\nMaurycego Maeterlincka w wykonaniu Efemerycznego\n(i Mechanicznego) Teatrzyku Lalek Tadeusza Kantora.\nBył to debiut reżyserski twórcy Umarłej klasy. Po wojnie los rzucił Zenobiusza Zwolskiego do Bielska. Z Wojewódzkiego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, w którym pracował, został delegowany w 1945 r.\ndo Bielska na stanowisko powiatowego pełnomocnika.\nCenzorski epizod był krótkotrwały, ale przydał się, gdy\nstarzy przyjaciele zechcieli założyć teatr lalek. W przestronnym lokalu cenzora mieściły się nie tylko pracownie artystów, ale także pierwsza sala prób.\nStanisław Bańbuła, szef Robotniczego Towarzystwa\nPrzyjaciół Dzieci, zgodził się na stworzenie pod jego egidą teatru. Miał tylko jeden warunek, wedle którego wygospodarował zaledwie dwa etaty – dyrektorskie, dla Jerzego Zitzmana i Zenobiusza Zwolskiego. Obaj artyści\nnie mieli jednak pojęcia o prowadzeniu sceny lalkowej\ni gdyby nie pomoc następcy Stanisława Bańbuły, Banialuka mogła nie przetrwać. To właśnie nowy szef RTPD\nStanisław Klimczak okazał się mężem opatrznościowym.\nJak wspominała onegdaj aktorka Helena Zwolska, to Stanisław Klimczak o wszystko się starał, poczynając od\nmiejsc na próby i występy, poprzez działanie administracji, a na aktorskich pensjach kończąc.\nW tworzeniu lalek i dekoracji brali udział uczniowie bielskiego „Plastyka” (Róża Czaplewska została później aktorką Banialuki) i wychowankowie Państwowego\nOgniska Kultury Plastycznej. Kilku z nich uczestniczyło również w premierowym przedstawieniu, którego obsadę stanowili: Jerzy Zitzman, Zenobiusz Zwolski, Róża\nCzaplewska, Wacław Mazurek, Irena Goleniowska, Rudolf Grzywacz, Henryk Kluba, Irena Zitzman, Janina\nSzołdra i Anna Schmidt. Przedstawienia pierwszej baśni cieszyły się sporą popularnością. Obejrzało je ponad\ntrzy tysiące dzieci.\nNikt z artystów amatorów Banialuki nie miał początkowo obycia ze sceną czy parawanem. Sztuki poruszania kukiełek uczono się bezpośrednio na scenie. Jedną z pierwszych aktorek, która posiadła tę umiejętność,\nbyła Irena Wojutycka. Grała później i reżyserowała na\nkrajowych scenach, wykładała m.in. w łódzkiej szkole\nfilmowej i odkryła talent aktorski Krzysztofa Majchrzaka. Prawdziwi nauczyciele bielskich artystów przybyli\njednak ze wschodu... W październiku 1948 r. do Bielska\nzawitał Siergiej Obrazcow z czołowym aktorem swego\nteatru Eugeniuszem Sperańskim. Oni właśnie pokazali\nbielszczanom, jak się prowadzi kukiełki i pacynki. Ponoć to dopiero oni ożywili bielskie lale.\nTeatr podówczas nie miał jeszcze stałej siedziby.\nW 1948 r. trafił nawet do dawnej sali dancingowej hotelu Prezydent. 1 stycznia 1950 r. Banialukę upaństwowiono, a już 9 lutego teatr spłonął. Wkrótce przeniesiono go do dawnej loży masońskiej B’nej B’rith przy ul.\nF. Chopina. Stałą siedzibę otrzymał dopiero w 1958 r.,\nw budynku byłego klubu sportowego Makabi. Banialuka\nborykała się nie tylko z problemami lokalowymi. Przez\nlata 50. i 60. minionego stulecia była sceną objazdową.\nDocierała ze spektaklami dla dzieci do miejscowości powiatu częstochowskiego i góralskich przysiółków. W Rajczy czy Ujsołach gospodarze nocowali aktorów w budynkach gospodarczych – stajniach czy stodołach i jeszcze\nkazali sobie za to płacić.\nW pierwszej połowie lat 50. w sztuce niepodzielnie\ndominował socrealizm, a w repertuarze bielskiej sceny\n– sztuki edukacyjne. Niektórzy artyści źle się czuli w atmosferze nowych czasów. Należał do nich m.in. założyciel klanu aktorskiego, pochodzący z Chybia Henryk\nMachalica, który rozpoczął w Banialuce swoją sceniczną karierę w 1953 r., aby potem dać się ponieść nurtowi teatru dramatycznego. Później, przez cztery sezony,\ngrał tu jego syn Aleksander.\nZ czasem rosła ranga bielskiej sceny lalkowej. Dlatego za jej parawanem występowali nie tylko wybitni aktorzy. Dla Banialuki tworzyli najbardziej znani artyści\n– reżyserzy, scenografowie, kompozytorzy. Sam Krzysztof Penderecki napisał muzykę do dziesięciu spektakli.\nZwiązani są z nią mocno także ludzie, którzy w jej salach\nsię wychowali. Jako dziecko spektakle oglądał aktor, reżyser, scenograf, poeta i krytyk literacki Bogusław Kierc.\nDo dziś pamięta rozmowę z Jerzym Zitzmanem, dzięki której poważnie potraktował świat teatru. Tu pracowała mama Jerzego Stuhra, dzięki czemu chłopak mógł\nchłonąć sceniczną atmosferę.\nZupełnie inną historię miały początki bielskiej animacji filmowej. Dzieckiem rodzącej się propagandy komunistycznej było Eksperymentalne Studio Filmów Rysunkowych, którego powstanie zainicjował Zdzisław\nLachur. Katowicki plastyk skupił spore grono fanatyków filmu, w którym znaleźli się jego brat Maciej, Władysław Nehrebecki, Wacław Wajser, Leszek Lorek, Alfred\nLedwig, Mieczysław Poznański, Aleksander Rohoziński,\nWiktor Sakowicz i Rufin Struzik. Spośród współzałożycieli studia tylko Maciej Lachur i Leszek Lorek mieli za\nsobą studia w krakowskiej ASP, pozostali – jak to ujął\nMarian Giżycki – mieli tylko wiarę w powołanie. Jak\nwspominał z okazji 20-lecia istnienia SFR Leszek Mech,\netatów i finansowej pomocy udzieliła życzliwa redakcja „Trybuny Robotniczej” w Katowicach. Szczodrymi\nopiekunami młodej placówki kulturalnej byli ówcześni\nMimo tak możnego patronatu trudności lokalowe\nsprawiły, że studio przeniesiono najpierw do Wisły, a następnie w roku 1948 do Bielska. Do połowy lat 50. artyści SFR narzekali na jakość farb i pędzelków, którymi musieli się posługiwać. Początkowo nie było w ogóle\nstosownych klisz. Roman Nehrebecki, syn słynnego reżysera wspomina, że jeszcze w Wiśle animatorzy musieli oczyszczać do białości stare klisze rentgenowskie\nz tamtejszego sanatorium, aby móc wykorzystywać je\ndo tworzenia filmów.\nPierwsza premiera Banialuki,\n7.12.1947: O Marysi\nsierotce i złotookiej sroczce\nreż. i scenogr. Jerzy Zitzman\ni Zenobiusz Zwolski\nJedno z głośniejszych\ni ważniejszych przedstawień\nw historii polskiego teatru\nlalek: Koziołek Matołek\nreż. Jan Dorman, scenogr.\nAndrzej Łabiniec, muz.\nZdjęcie górne: Lechosław\nMarszałek, Jerzy Schonborn,\n(pierwszy z lewej) z grupą\nArchiwum Studia Filmów\nMożny patronat nie gwarantował także, iż film ukaże\nsię w kinach. Pierwsze trzy filmy nie dostąpiły tego zaszczytu. Tak było z premierową produkcją Czy to był sen\nZdzisława Lachura, a także pierwszym filmem Władysława Nehrebeckiego Traktor A1. Partyjni cenzorzy zarzucali bielskim obrazom błędy w koncepcji scenariusza,\nzbyt formalistyczne ujęcie rysunku, a także... dezaktualizację problemu.\nDopiero w 1950 r. Wilk i niedźwiadki Wacława Wajsera oraz O nowe jutro Leszka Lorka były rozpowszechniane w kinach. Filmy miały charakter propagandowy\ni były przeznaczone dla dorosłych. Jak mówi obecny dy-\nrektor SFR Zdzisław Kudła, animacją dla dzieci bielscy\ntwórcy zajęli się prawdopodobnie dopiero po namowie\nAleksandra Forda na początku lat 50.\nWładysław Nehrebecki twierdził, że początki studia\nbyły więcej niż amatorskie – z powodu problemów technicznych i braku tradycji filmowych. On sam z pędzlem\nstykał się co prawda od trzeciego roku życia, ale kamerę po raz pierwszy miał w ręku 5 czerwca 1947 r. Pomysłodawca Bolka i Lolka wyznał, iż jego film Traktor A1\nbył nieudolny i dobrze się stało, że znalazł się na półce,\nmiał jednak zwartą konstrukcję dramaturgiczną i jednolitą formę plastyczną, odbiegającą od modelu filmu\ndisneyowskiego. Co prawda Walt Disney był inspiratorem poczynań młodych pasjonatów ze Studia Filmów\nRysunkowych (taką nazwę przyjęło studio w 1956 r.),\nale w późniejszym czasie zasłynęli odejściem od amerykańskiego wzorca, na rzecz prymatu scenariusza i fabuły.\nTym, co łączyło filmowców z Bielska, była pasja tworzenia. Jak wspomina Roman Nehrebecki, jego ojciec\ni inni twórcy nie liczyli godzin. Praktycznie przebywali\ncały czas w studiu. Czasem przypominali sobie o jedzeniu, piciu i innych koniecznych czynnościach fizjologicznych. Wtedy ktoś przyrządzał posiłek dla wszystkich.\nRodziny Władysława Nehrebeckiego i Lechosława Marszałka mieszkały zresztą w siedzibie studia przy ul. Cieszyńskiej.\nTo autentyczne pasje twórcze sprawiły, że – jeśli się\nmożna tak wyrazić – komórka propagandy komunistycznej przekształciła się w artystyczny salon, w którym brylowali Bolek i Lolek, znani na wszystkich kontynentach\ndziecięcy bohaterowie filmowi.\nPodobnie zdumiewającą drogę przeszli zresztą artyści wychowani w Liceum Technik Plastycznych czy twórcy Banialuki. Uczniowie PLTP zaczynali od dekorowania sal z okazji jubileuszowych akademii „ku czci”, aby\nzakończyć artystyczną drogę w znakomitych miejscach\nekspozycyjnych na ulicach Paryża czy Ogrodów Boboli\nwe Florencji. Artyści Teatru Lalek Banialuka wyszli zza\nparawanu, spoza którego niewprawnymi dłońmi próbowali kierować kukiełkami. Ich lalki były najwyraźniej\njednak niezwykle pojętne, skoro we współpracy z nimi\nmogli stworzyć tak urzekające widowiska, jak Samotność\nz tekstami Brunona Schulza czy Piękna i Bestia. Można\nmetaforycznie powiedzieć, że w ciągu 60 lat zawędrowali od bestii do piękna.\nW 2004 r. staraniem Książnicy Cieszyńskiej oraz\nOśrodka Dokumentacyjnego Kongresu Polaków\nw Republice Czeskiej ukazały się dwie edycje źródłowe, inicjujące serię wydawniczą „Bibliotheca\nPierwsza z nich, przygotowana do druku przez Wacława Gojniczka, zawierała materiały genealogiczne i heraldyczne do dziejów szlachty księstwa cieszyńskiego,\nzebrane na przełomie XVIII i XIX w. przez ks. Leopolda Jana Szersznika1. Druga, opracowana przez Józefa\nSzymeczka, obejmowała dokumenty odnoszące się do\nwzajemnych relacji pomiędzy organami państwa a reprezentacjami grup wyznaniowych i narodowych na\nczeskim obszarze Śląska Cieszyńskiego w okresie powojennym2.\nObie publikacje przyjęto z zainteresowaniem, czego\nwyrazem stały się pochlebne recenzje, w krótkim czasie ogłoszone na łamach kilku periodyków naukowych\nw Czechach, Polsce i w Niemczech3. Recenzenci, podnosząc walory cieszyńskich edycji, ich przydatność w badaniach historycznych, zgodnie wyrażali nadzieję, iż\nw przyszłości za pośrednictwem serii „Bibliotheca Tessinensis” systematycznie upowszechniane będą materiały źródłowe do dziejów Śląska. Konstatacje te, świadczące o trafnym wyborze celów i formy wydawnictwa, stały\nsię ważnym argumentem przemawiającym za nadaniem\nmu trwałych, formalnych ram i podjęciem prac nad edycją kolejnych tomów.\nRealizując to założenie, Książnica Cieszyńska oraz\nOśrodek Dokumentacyjny Kongresu Polaków w Republice Czeskiej powołały wspólną Radę Naukową Serii\n„Bibliotheca Tessinensis”, w skład której weszli polscy\ni czescy źródłoznawcy oraz historycy regionu. Pod kieR e l a c j e\nrunkiem Rady dokonano przeglądu i weryfikacji instrukcji wydawniczej serii, a także przyjęto długofalowy program edytorski. Ostatecznie zaś 16 maja 2006 r. Książnica\nCieszyńska i Ośrodek Dokumentacyjny zawarły formalną umowę normującą zasady współpracy wydawniczej.\nZgodnie z założeniami przyjętymi już w odniesieniu do\ndwóch pierwszych tomów, w umowie postanowiono, iż\nseria ukazywać się będzie równolegle po obu stronach\npolsko-czeskiej granicy w postaci dwóch podserii, zatytułowanych „Series Polonica” oraz „Series Bohemica”,\nredagowanych podług ujednoliconych zasad i zachowujących jednakowy układ typograficzny, szatę graficzną,\na także ciągłą numerację w ramach całej serii. Równolegle z przygotowaniami organizacyjnymi przebiegały\nprace nad edycją dwóch kolejnych tomów wydawnictwa.\nW czerwcu 2007 r., jako drugi tom swojej podserii,\nOśrodek Dokumentacyjny Kongresu Polaków w Republice Czeskiej oddał do rąk czytelników edycję szyfrogramów pomiędzy sierpniem 1945 r. a marcem 1949 r.\nwymienianych przez warszawskie Ministerstwo Spraw\nZagranicznych z jego dyplomatycznym przedstawicielstwem w Pradze. Zbiór ten przechowywany jest obecnie\nw Archiwum MSZ w Warszawie. W edycji, przygotowanej do druku przez czeskiego historyka, dr. Jiřího Friedla,\nogłoszono w całości lub w części 298 szyfrogramów dotyczących Zaolzia. Materiał ten, odsłaniając nieznane dotąd\nkulisy powojennego sporu o przynależność państwową\nŚląska Cieszyńskiego, stanowić może nie tylko cenną\n– historyk, dyrektor\nLeopold Jan Szersznik, Materiały genealogiczno-heraldyczne\ndo dziejów szlachty księstwa cieszyńskiego, wyd. Wacław Gojniczek, red. nauk. Rościsław Żerelik, Książnica Cieszyńska,\nCieszyn 2004 („Bibliotheca Tessinensis” 1, „Seria Polonica” 1).\nStát, církev a národ v československé části Těšínského Slezska\n(1945–1953), ed. Józef Szymeczek, odpovědný red. Marian\nSteffek, Kongres Poláků v České\nrepublice. Dokumentační centrum, Český Těšín 2004 („Bibliotheca Tessinensis” 2, „Seria\nI. Baran, „Slezský Sborník ”\n2004, č. 4; J. Cuhra, „Soudobé\ndějiny” 2004, č. 4; K. Jaworski,\nSzlachta księstwa cieszyńskiego,\n„Zwrot” 2004, z. 9; T. Krejčík,\n„Genealogické a heraldické informace” 2004; (rd): Rarytas...\ndarmowy, „Głos Ziemi Cieszyńskiej” 2004, nr 50; M. Ruchniewicz, „Jahrbuch des Bundesinstitut für Kultur und Geschichte\nder Deutschen im Östlichen Europa” 2004; D. Adamska, „Sobótka” 2005, nr 1; P. Cibulka,\n„Slovanský přehled” 2005, č. 2;\nK. Müller, P. Tesař, Bibliotheca\nTessinensis – nový ediční projekt k dějinám Těšínska, „Archivní časopis” 2005, nr 2; J. Pánek,\n„Český časopis historický” 2005,\nč. 1; G. Pańko, „Sobótka” 2005,\nnr 2; J. Tomaszewski, „Przegląd\nHistoryczny” 2005, z. 1; W. Kessler, „Ostdeutsche Familienkunde” 2006, H. 3.\nZaolzie w świetle szyfrogramów polskiej placówki dyplomatycznej w Pradze oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych\nw Warszawie (1945–1949), wyd.\nJíří Friedl, współpr. red. Marian\nSteffek, Kongres Polaków w Republice Czeskiej. Ośrodek Dokumentacyjny, Czeski Cieszyn 2007\n(„Bibliotheca Tessinensis” 3, „Series Bohemica” 2).\nAloys Kaufmann, Gedenkbuch\nder Stadt Teschen, hrsg. Ingeborg Buchholz‑Johanek und Janusz Spyra, Red. Janusz Spyra,\nTL. 1‑3, Książnica Cieszyńska,\nCieszyn 2007 („Bibliotheca Tessinensis” 4, „Series Polonica” 2).\n omoc w badaniach nad dziejami regionu, który w XX\nw. kilkakrotnie stawał się przedmiotem polsko-czeskiego\nkonfliktu, ale – jak wolno sądzić – zastosowanie znajdzie\nteż w pracach badawczych o znaczeniu ponadregionalnym, odnoszących się do stosunków międzynarodowych,\nszczególnie widzianych przez pryzmat procesu kształtowania się podporządkowanego Moskwie bloku państw\n„demokracji ludowej”. Pamiętać bowiem należy, iż powojenny konflikt o Śląsk Cieszyński rozgrywał się w okresie, gdy w obu pozostających w sporze państwach trwały\nprzygotowania do przejęcia pełni władzy przez partie komunistyczne i w takim kontekście treść szyfrogramów odczytywać daje się także w odniesieniu do roli i znaczenia,\njakie komuniści skłonni byli w owym czasie przypisywać\ntradycyjnie pojętym interesom narodowym4.\nKsiążnica Cieszyńska jako drugi tom swojej podserii\nogłosiła drukiem jedno z najbardziej fundamentalnych\nźródeł do dziejów Cieszyna, a mianowicie Gedenkbuch\nder Stadt Teschen, kronikę miasta pochodzącą spod pióra Aloysa Kaufmanna (1772–1847), burmistrza Cieszyna w latach 1814–1847.\nDzieło to w oryginale obejmuje cztery tomy tekstu\nautorskiego oraz dwa tomy sporządzonych przez Kaufmanna odpisów dokumentów historycznych. Kronika\nprzedstawia dzieje miasta, poczynając od jego legendarnego założenia w 810 r. aż do 1822 r. Jej autor, inaczej\nniż wielu współczesnych mu kronikarzy, nie ograniczył\nswoich kwerend do wcześniejszych opracowań historycznych, ale sięgnął po dokumenty źródłowe, przede wszystkim z zasobów archiwum miejskiego, które wcześniej\n– jako syndyk miejski – uporządkował. Doskonała znajomość źródeł i wierność nowoczesnym, ukształtowanym pod wpływem Oświecenia, zasadom naukowego\nkrytycyzmu pozwoliły mu przygotować dzieło nie tylko rozległe i szczegółowo prezentujące wszystkie aspekty dziejów Cieszyna (historia polityczna, społeczna, gospodarcza i kultury), ale i cechujące się wyjątkowym\nDodatkowym, niezwykle istotnym walorem Kroniki jest rudymentarny charakter wykorzystanych przez\nKaufmanna źródeł. W ciągu bowiem ostatnich 150 lat\nwiększość z nich zaginęła bądź też została zniszczona.\nO skali owych strat, a zarazem o znaczeniu Kroniki niech\nzaświadczy fakt, iż tylko spośród 165 dokumentów, których odpisy autor zamieścił w swojej pracy, aż 120, w tym\nwiele średniowiecznych, nie zachowało się do czasów\nwspółczesnych. Można domniemywać, że analogiczne\nproporcje występują także w odniesieniu do źródeł, któ-\nrych Kaufmann nie zdołał przepisać, a jedynie w autorskiej części swojego opracowania wykorzystał zaczerpnięte z nich informacje.\nBłędem byłoby wszakże rozpatrywanie znaczenia\nKroniki miasta Cieszyna tylko w wymiarze lokalnym.\nZnaleźć ona bowiem może zastosowanie w badaniach\nodnoszących się do całego obszaru Górnego Śląska,\nprzede wszystkim w sferze komparatystyki, ale także –\nze względu na obfitość faktografii związanej z dziejami\ninnych, poza Cieszynem, górnośląskich miast – bezpośrednio, jako źródło nieznanych dotąd informacji. Trudna do przecenienia pozostaje również jej rola w badaniach w zakresie nauk pomocniczych historii, zwłaszcza\ndyplomatyki, a także w pracach zorientowanych na historię śląskiej historiografii. Publikacja Kroniki miasta Cieszyna, dotąd – ze względu na pokaźną objętość\n– ogłaszanej tylko w niewielkich fragmentach i to w ramach amatorskich edycji, wnieść powinna więc nie tylko istotny wkład w rozwój badań dotyczących Cieszyna,\nale i przyczynić się do znacznego poszerzenia wiedzy na\ntemat dziejów innych miejscowości Górnego Śląska.\nPodstawę edycji Gedenkbuch der Stadt Teschen stanowiły wyniki prac, jakie w poprzedniej dekadzie z inicjatywy Stiftung Haus Oberschlesien w Ratingen przeprowadziła dr Ingeborg Buchholz-Johanek z Uniwersytetu\nw Münster, która dokonała transliteracji tekstu źródłowego i zaopatrzyła go w przypisy rzeczowe oraz wprowadzenie. Tak przygotowany materiał – Książnicy Cieszyńskiej udostępniony na podstawie porozumienia\nzawartego ze Stiftung Haus Oberschlesien – na potrzeby edycji w serii „Bibliotheca Tessinensis” został poddany przez redaktora tomu, dr. Janusza Spyrę wszechstronnej weryfikacji i rozbudowie. Przede wszystkim\nskolacjonowany i uzupełniony o transliterację czeskojęzycznych dokumentów został odpis tekstu źródłowego.\nNastępnie – na podstawie źródeł archiwalnych oraz najnowszej, głównie polskiej i czeskiej literatury przedmiotu – zweryfikowano i rozbudowano przypisy rzeczowe.\nWreszcie poprzez odwołanie się do polskiego i czeskiego stanu badań poszerzony został tekst wprowadzenia,\nna koniec opracowano indeksy osobowy i miejscowości,\nbibliografię oraz polsko- i czeskojęzyczne streszczenie.\nEdycja bowiem ukazała się w oryginalnym języku źródła, tj. po niemiecku. W takim też języku opublikowane zostały wszystkie teksty odredakcyjne.\nW celu zapewnienia efektom prac edytorskich najwyższych naukowych standardów przed oddaniem edycji\ndo druku poddano ją równoległym recenzjom wydawniI n t e r p r e t a c j e\nczym trzech historyków, znawców przedmiotu, z Polski,\nNiemiec i Czech, a mianowicie prof. dr. hab. Krzysztofa Mikulskiego z Torunia, prof. dr. Joachima Bahlckego\nze Stuttgartu oraz dr. Karla Müllera z Opawy. Ze względu na pokaźną objętość Kroniki, która wraz z tekstami\npochodzącymi od wydawców zajęła niemal 1300 stron\nformatu B5, edycja ukazała się w postaci trzech woluminów, z których każdy otrzymał twardą, szytą oprawę. Podobnie jak poprzednie tomy serii „Bibliotheca Tessinensis”, także Gedenkbuch der Stadt Teschen wydrukowano\nna wysokiej klasy papierze bezkwasowym, co – nadając publikacji efektowną i wykwintną formę – zapewnia\njej równocześnie co najmniej kilkusetletnią trwałość5.\nPublikacja kolejnych tomów serii „Bibliotheca Tessinensis” stała się możliwa dzięki subwencjom, uzyskanym\nzarówno przez Książnicę Cieszyńską, jak i Ośrodek Dokumentacyjny Kongresu Polaków w Republice Czeskiej\nz programu Interreg IIIA w ramach projektu „Wspólne\nźródła”. Po stronie polskiej projekt ten zyskał ponadto\ndofinansowanie Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz Stiftung Haus Oberschlesien w Ratingen, po\nstronie czeskiej wsparła go z kolei firma Walmark.\nDzięki owej pomocy w ciągu niespełna dwóch lat\nzdołano nie tylko przygotować i ogłosić drukiem dwie\nważne edycje źródłowe, ale zrealizowano też wiele działań towarzyszących. Ważnym rezultatem projektu stała\nsię przede wszystkim wystawa źródeł do dziejów Cieszyna, której wernisaż uświetnił we wrześniu 2007 r. prezentację nowo wydanych tomów serii. Ekspozycja, ilustrująca treści ogłoszonej w ramach serii Kroniki miasta\nCieszyna, a zarazem odsłaniająca tajniki warsztatu historyka regionalisty, trwała do stycznia 2008 r. w siedzibie Książnicy Cieszyńskiej. Z jej cyfrową prezentacją,\nktóra również przygotowana została w ramach projektu „Wspólne źródła”, można się zapoznać w internetowej witrynie serii „Bibliotheca Tessinensis”, pod adresem: www.kc-cieszyn.pl/bt.\nNiezwykle istotnym elementem projektu stała się\ntakże polsko-czesko-niemiecka konferencja naukowa\nKronikarz a historyk. Atuty i słabości regionalnej historiografii (20–21 września 2007), która towarzysząc promocji Gedenkbuch der Stadt Teschen, została w istocie\nzainspirowana pracami nad edycją dzieła A. Kaufmanna. To ostatnie bowiem, będąc opracowaniem kronikarskim, spełnia zarazem elementarne wymogi opracowania naukowego, przez co stanowi zachętę i naturalny\npunkt wyjścia do podjęcia ogólniejszych rozważań na\ntemat teorii i praktyki regionalnego i lokalnego dzieR e l a c j e\nzazwyczaj pomiędzy potrzebami i metodologią\nhistorycznych a motywowanymi ideologicznie,\nczy choćby tylko emocjonalnie aspiracjami amatorskich badaczy lokalnej i regionalnej historii.\nWygłoszone w trakcie konferencji referaty podzielone zostały na trzy bloki. Pierwszy obejmował wystąpienia ukazujące współczesną refleksję teoretyczną na temat regionalnego i lokalnego dziejopisarstwa. Autorzy\npostawili sobie za cel udzielenie odpowiedzi na pytanie,\nczy mamy w tym przypadku do czynienia z całkowicie\nodrębną dziedziną historiografii, czy też raczej z inną\nperspektywą badawczą i specyficzną metodą poznawania\nprzeszłości. W bloku drugim znalazły się referaty odnoszące się do dziejów regionalnego i lokalnego piśmiennictwa historycznego na Śląsku, od średniowiecza poczynając, a na XIX w. kończąc. Na blok trzeci złożyły się\nz kolei referaty poświęcone historiografii Górnego Śląska,\nkonfrontujące przedstawione w bloku pierwszym obserwacje teoretyczne z – osadzoną w tradycji historycznej (blok drugi) – współczesną praktyką dziejopisarską.\nŁącznie referaty przedstawiło dwunastu autorów,\nm.in.: dr Roland Gehrke (Universität Stuttgart), prof.\nPeter Johanek (Universität Münster), dr Wojciech Mrozowicz (Uniwersytet Wrocławski), doc. David Papajík (Univerzita Palackého Olomouc), dr Janusz Spyra (Uniwersytet Śląski),\nprof. Andrzej W. Stępnik\n(Uniwersytet im. M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie), prof. Rafał Stobiecki (Uniwersytet Łódzki).\nprzygotowane w postaci\npisemnej i zebrane przez\njeszcze przed jej rozpoczęciem, zostały opracowane\nw postaci publikacji elektronicznej, która również\ndostępna jest w internetowej witrynie projektu.\nDr Ingeborg Buchholz‑Johanek i dr Janusz Spyra\nGedenkbuch der Stadt\nNa wystawach współczesnego malarstwa czy rysunku rzadko można znaleźć prace, których tematem jest miejski pejzaż, popularny w sztuce do połowy ubiegłego stulecia. Malarzy wyparli fotograficy. Jednak spojrzenie i środki artystyczne obu grup są całkowicie odmienne.\n– polonistka, specjalistka\n– Miasto to twór dynamiczny o skomplikowanej\nstrukturze, podlegającej ciągłym przemianom. Urbanistyczna tkanka miasta to sieć ulic i placów, do których przylegają stare i nowe budynki, gmachy o ciekawej\nbryle, pokryte interesującym detalem. Te architektoniczne zespoły poddawane są na przestrzeni lat ustawicznemu procesowi przekształceń, przebudowy lub renowacji\n– mówi Teresa Dudek-Bujarek, historyk sztuki z bielskiego Muzeum.\nBielsko-Biała ze swoją ciekawą architekturą, pięknymi detalami zdobiącymi miejskie budowle, uroczymi zakątkami niewątpliwie należy do miast, które mogą\ndostarczać wizualnych inspiracji. Również ze względu\nna wyjątkowe walory krajobrazowe wynikające z położenia geograficznego. Wydawać by się mogło, że to wymarzone miejsce do organizowania malarskich plenerów. Tych jednak tutaj nie było.\nW codziennym funkcjonowaniu rynku sztuki istnieje oczywiście zapotrzebowanie na miejskie pejzaże –\ni wśród mieszkańców, i wśród turystów. Powstają akwarele, rysunki, obrazy olejne. Ofertę taką można znaleźć\nchoćby w internecie, dotyczy to także Bielska-Białej,\na do najpopularniejszych motywów należą XVII‑wieczne podcienia, bielski Rynek, piękne budynki Teatru Polskiego, ratusza czy katedry.\nGdybyśmy jednak chcieli obejrzeć współczesne wizerunki miasta nad Białą, może nas spotkać rozczarowanie. Muzeum w swoich zbiorach posiada co prawda\nkilkadziesiąt obrazów, grafik i rysunków, ale pochodzą\none głównie z okresu międzywojennego i powojennego XX wieku. Pozostawili nam je m.in. Adam Bunsch,\nJakub Glasner, Richard Harlfinger oraz artyści z Grupy Beskid (wydali nawet tekę grafik z pejzażami miejskimi). Jakiś zaułek, jakaś uliczka, fragment domu, zabudowania fabryczne. Kilka z nich można zobaczyć na\nstałej ekspozycji, część znajduje się w muzealnych magazynach. Sporo obrazów i grafik wzbogaca stałą wystawę w Muzeum Techniki i Włókiennictwa (oddziale\nMuzeum w Bielsku-Białej). Pokazują przemysłowe oblicze miasta, a ich autorami są m.in. Ignacy Bieniek, Jan\nChwierut, Władysław Zakrzewski i Józef Cempla. Obecnie jednak wiele się zmienia. Całe kwartały miasta ulegają wyburzeniu, a na ich miejscu powstają nowe kompleksy architektoniczne, przekształceniu ulegają także\nistniejące zespoły, nie mówiąc o całkiem nowych przestrzeniach dodawanych do rozrastającego się organizmu\nmiejskiego. To jeden z powodów, dla których Muzeum\nw Bielsku-Białej ogłosiło konkurs na pejzażowe przedstawienia miasta, a że rok 2007 był Rokiem Wyspiańskiego, inspiracją stała się ulubiona przez tego artystę\ntechnika. I tak zrodził się konkurs pod nazwą Pastelowe miasto Bielsko-Biała.\nKonkurs skierowany był do profesjonalistów i do studentów ostatnich lat kierunków artystycznych na różnego typu uczelniach. Ograniczenia były dwa: praca miała\nbyć wykonana w technice pastelu, a tematem jej musiało\nbyć Bielsko-Biała – panorama, weduta, impresja miejska, detal architektoniczny itp. Organizatorzy pozostawili artystom swobodny wybór miejsca, obiektu, pory\nroku, dając im ponad rok na realizację.\n– Mimo tak długiego czasu, na konkurs napłynęło\nstosunkowo niewiele pasteli (zakwalifikowanych do wyI n t e r p r e t a c j e\nstawy autorów było 15, zaś prac 47). Pewnie to sprawa\ntrudnej techniki i zawężenia tematu – diagnozuje Teresa Dudek-Bujarek, kuratorka konkursu. – Ci, którzy\nzdecydowali się zmierzyć z tak trudnym wyzwaniem,\nsą przedstawicielami różnych pokoleń i środowisk artystycznych, z całej Polski, w tym z Rzeszowa, Katowic,\nZabrza, Sosnowca, Ropczyc, Łodzi, Mrągowa, Lubaczowa, Częstochowy. W grupie tej znalazły się zaledwie dwie\nEwę Surowiec-Butrym, która pejzaży nie malowała,\npewnego wieczoru zafascynowały światła tworzącego się\nna naszych oczach bulwaru nad Białą. I dzięki temu dała\nsię namówić do udziału w konkursie. Właśnie te światła\nprzyniosły jej zwycięstwo – otrzymała za nie drugą nagrodę (najwyższą). Wernisażowa publiczność szczególnie często i na dłużej zatrzymywała się przy innym jej\npastelu: wieczór, w oknie starego, zniszczonego domu,\noświetlonego miejską latarnią, stoi samotna postać, nie\njest już pierwszej młodości... Nostalgiczna chwila zadumy nad życiem i przemijaniem. Oprócz widoków starego miasta Ewa Surowiec-Butrym zaprezentowała także\nprace ciekawie zderzające dawne z nowym – starą zabytkową architekturę z nowoczesnymi elementami miejskiego krajobrazu. To zdecydowanie najbardziej interesujący zestaw prac konkursowych.\nDrugą związaną z Bielskiem-Białą pastelistką jest\nJoanna Kwiecińska-Władyczka (szczecinianka, mieszkająca w mieście nad Białą od niespełna dwóch lat), która zdobyła w konkursie wyróżnienie za delikatne, impresyjne pejzaże.\nObok najczęstszych pasteli suchych na papierze pojawiły się też rysunki wykonane tłustymi kredkami –\ni na papierze, i na płótnie, co dało ciekawe zróżnicowanie środków formalnych.\nMożna powiedzieć, że zgodnie z potocznym odbiorem słowa „pastelowy” z obrazów i rysunków, które przez prawie trzy miesiące mogliśmy oglądać w muzealnej galerii wystaw czasowych, Bielsko-Biała ukazało\nswoje pełne uroku oblicze, niekiedy kolorowe, czasem\nnostalgiczne, innym razem zaskakujące. Obok widoków\nrealistycznych były impresyjne pejzaże przetworzone,\nkompilowane czy zwielokrotnione. Czasem powstało jakieś studium z natury, oddające urok starego miasta lub\njego detalu. Czasem wręcz spojrzenie syntetyczne. Oglądając wystawę, można było odnieść wrażenie, że niektórzy artyści znają Bielsko-Białą z autopsji, inni rysowali\nje jednak na odległość, na przykład z wykorzystaniem\nstarych pocztówek, a zapewne także opracowań z zakreR e l a c j e\nsu historii sztuki czy architektury oraz internetowych\nwitryn. Jednak to spojrzenie współczesne zdecydowało\nmoim zdaniem o wartości przedsięwzięcia.\nWystawa zaciekawiła bielszczan i przybywających do\nmiasta turystów. Chętnie ją odwiedzali, szukali miejsc\nprzedstawionych w pracach, próbowali odgadywać, skąd\npochodzą poszczególne obiekty czy detale. Dzięki konkursowi wzbogaciły się muzealne zbiory – jeden pastel\n(w tym prace nagrodzone) każdego z zakwalifikowanych na wystawę artystów pozostał w Muzeum. Idea pozyskiwania ikonograficznych wizerunków miasta drogą\nkonkursu wydaje się na tyle interesująca, że organizatorzy planują kolejne edycje. Raczej nie w tym roku, może\nw cyklu dwuletnim, w innej technice albo bez ograniczeń. Ważne jest, by można było poszerzać kolekcję widoków miasta.\nCzęść prac znalazła się po wystawie w ofercie Galerii Zamkowej Muzeum w Bielsku-Białej i można je kupić. Tam również w ramach wystaw czasowych będzie\nw tym roku prezentowany cykl pod wspólnym hasłem\nMoje miasto. Spojrzenie ma być co prawda szersze, ale\nz pewnością nie zabraknie także bielsko-bialskich pejzaży, niekoniecznie tych realistycznych.\nMonika Hartman: Ku niebu\nMuzeum w Bielsku-Białej: Pastelowe miasto Bielsko-Biała –\nwystawa pokonkursowa, 15 grudnia 2007 – 17 lutego 2008\nDostałam zaproszenie na wernisaż do Galerii Bielskiej BWA. Normalnie w takiej sytuacji lecę jak na skrzydłach, ale tym razem sesja – trzeba to przemyśleć. Dla\nupewnienia się wysyłam esemesa: „Cześć Kamil. Jak wernisaż? Mam przyjść?”. Telefon w mojej torebce zawibrował wesoło: „Przyjdź, warto”. To idę!\nSiedzimy na czerwonej sofie. Wpatrując się w mistyczne fotografie, cieszymy się,\nże nie musimy udawać, że się nam podoba. Wokoło unosi się zapach kadzidełek. Ewa\nSaj snuje opowieści o magicznych drzewach, świątyniach, podróżach z plecakiem,\nbez terminarza w głowie.\nMalownicza ul. Bracka w Krakowie. Pogrążona w mgle wieczoru, wyczekuję na\nartystkę przed kawiarnią. Nagle, z woalu mżawki i półświatła, wyłania się drobna postać kobieca. Wymiana uśmiechów, wchodzimy do środka.\ndo podróży i fotografowania\nMonika Zając: Zaobserwowałam, że Twoja wystawa\nMoc mieszka w kamieniach i drzewach cieszy się powo\ndzeniem. Czy można mówić o obustronnej satysfakcji?\nEwa Saj: Galeria Bielska BWA jest rozpoznawalna w całej\nPolsce, cieszy się dużym prestiżem ze względu na atrakcyjność prezentowanych wystaw. Dlatego też możliwość\nwystawienia w niej własnych prac to już jest dla mnie\nduża satysfakcja. Poza tym bardzo dobra współpraca\nz Galerią przy organizacji samej wystawy, otwartość i zaangażowanie pracowników (a przede wszystkim pani dyrektor Agaty Smalcerz) powodują, że będę chętnie wracała myślami do Bielska-Białej.\nCzy mogłabyś tutaj szukać inspiracji do stworzenia wy\nstawy? Bielsko-Biała to dobre miejsce dla fotografa?\nZdecydowanie tak, ma swój klimat, duże wrażenie –\nz tą swoją mnogością małych galerii – zrobiła na mnie\nstarówka. Jest tam wyczuwalny spokój, czyli pierwiastek bardzo pomocny w każdej pracy twórczej. Gdybym\nprzyjechała tu na wakacje, miała czas, to z pewnością zaczęłabym fotografować. Pojęcie czasu ma dla mnie trochę odmienny wymiar od tego, w jakim traktuje się go\nzwyczajowo. Czas to otwartość umysłu i gotowość na\nprzyjęcie nowych doznań, na uruchomienie swoistego\nwidzenia. Stan ten jest osiągalny, gdy uwalniam się od\ncodziennych obowiązków, dlatego fotografuję głównie\nna wakacjach, w podróży.\nEwa Saj w Angkorze\nOdniosłaś już kilka sukcesów, choć fotografujesz od\nniedawna. Jak rozpoczęła się Twoja przygoda z apa\nratem? Czym dla Ciebie jest fotografia: spełnieniem,\nsposobem na życie, zabawą?\nPo studiach pracowałam jako dziennikarka, później jako\nszefowa promocji rozgłośni radiowej. Zajmowało mi to\nmnóstwo czasu. Zaczęły pojawiać się problemy z wygospodarowaniem urlopu na wyjazdy, a ponieważ cenię sobie wolność, szukałam czegoś, co nie będzie mnie\nograniczało. Samo pisanie tekstów wiązało się dla mnie\nz niemożnością ogarnięcia rzeczywistości. Zaczęłam fotografować dla siebie, żeby wyrazić rzeczy, których nie mogłam opisać. Porzuciłam regularną pracę i pozwoliłam,\nby to pasja była dla mnie drogowskazem. Uwielbiam być\nw drodze, lubię noclegi w hotelach, codziennie inny zapach i smak porannej kawy wypijanej na coraz to innej\nszerokości geograficznej. Lubię nowe miejsca, to właśnie\none inspirują moje życie. Dają twórczą energię. Wprost\nnakazują mi opowiadać o sobie, a nie znam lepszego od\nfotografii sposobu przekazania emocji.\nEwa Saj: fotografie z cyklu\nMoc mieszka w kamieniach\ni drzewach, 2005\nKiedyś jak zwykle odbierałam zdjęcia od fotografa. Facet spojrzał na nie i zapytał, czy\nto na konkurs. Jakoś nie myślałam o tym, aby poddawać moje fotografie ocenie specjalistów. Ale od tego pytania wszystko się zaczęło. Ze Słowacji wróciłam ze srebrnym\nmedalem FIAP, zaczęłam robić wystawy. Jednak główną ideą mojej pracy było i jest\nodkrywanie świata przed ludźmi, którzy z różnych przyczyn nie mogą w tym odkrywaniu uczestniczyć w taki sposób, jaki mnie jest dany. Fotografia stała się moim alternatywnym światem, w którym funkcjonuje się poza czasem, w pełni odnajduję się\nw tym świecie i traktuję go znacznie poważniej niż tylko jako zabawę.\nJaki jest świat ze zdjęć Ewy Saj?\nPoszukuję przestrzeni, które mają swojego ducha. Odnajduję go w różnych miejscach,\nczasami w takich jak Angkor, innym razem w przyrodzie, jeszcze innym w gwarnym\nmiasteczku. Fascynuje mnie również człowiek, szczególnie wymierające już plemiona „dzikich” – nietkniętych cywilizacją. Ludzie, którzy żyją zgodnie z tradycją swoich pradziadów.\nW bielskiej galerii wystawiałaś zdjęcia z Angkoru. Jak wygląda Azja Południo\nwo‑Wschodnia w oczach Europejki? Jak wyglądała Twoja praca od kuchni?\nW samym Angkorze spędziłam osiem dni, ale podróż trwała pół roku (Tajlandia, Kambodża, Laos, Wietnam, Malezja, Indonezja, Papua-Nowa Gwinea, Singapur). Szukałam\nmiejsc, które mówią do mnie swoimi kształtami i barwami. Było ich wiele, ale Angkor\nto na pewno numer jeden. Największe problemy miałam ze światłem. Słońce przez niemal cały dzień świeci tak ostro, że nie sposób wykonać dobrej fotografii, bardzo szybko wschodzi i zachodzi. Niewiele czasu jest na to, aby przy łagodnym świetle wydobyć\nkształty kamieni, drzew. Wiedząc, że czasu niewiele, a kompleks potężny, w ciągu dnia\nw palącym słońcu szukałam miejsc – kadrów moich fotografii – by wieczorem wrócić\ndo nich. Ponieważ Angkor jest parkiem archeologicznym oddalonym od strefy mieszkalnej o kilkanaście kilometrów, codziennie pokonywałam tę odległość na rowerze.\nPlany na przyszłość – te bliższe i dalsze?\nAktualnie przygotowuję się do wernisażu Smak Czerwony w tarnowskim BWA (luty\n2008). Tym razem będą to portrety ludzi, których spotkałam na swojej drodze. Ludzi,\nktórzy w jakiś sposób ukształtowali moją osobowość. Żyjących w zgodzie z naturą,\npogodzonych ze światem, zadowolonych z siebie. W takich spotkaniach odkrywam\nsens swojej pracy, czerpię z niej przyjemność. Pracuję również nad cyklem fotografii\nRealizm magiczny, to z kolei baśniowe obrazy przywiezione z Meksyku, Gwatemali\ni Hondurasu. Jeśli chodzi o dalsze plany, to po olimpiadzie planuję wyprawę do Chin.\nW Twoich zdjęciach uderza symbioza natury z kulturą, wypływają z niej harmonia\ni spokój. Tak samo jest z Twoim życiem?\nŻycie jest bardzo krótkie, dlatego trzeba robić to, co daje nam satysfakcję. Staram się\nuciekać od modelu zabieganego życia, żyć w zgodzie ze sobą, mając czas dla rodziny,\nprzyjaciół, czas na fotografowanie, jogę i podróże. Tylko wtedy mogę odnaleźć w sobie wewnętrzny spokój i czuć, że naprawdę żyję.\nWieszam na drzwiach swojego pokoju plakat z wystawy Ewy Saj. Przyglądając się\nczarno-białym refleksom słońca, tęsknię do świata buddyjskich świątyń, w których\nspokój i moc przenikają się nawzajem.\nGaleria Bielska BWA: Moc mieszka w kamieniach i drzewach – wystawa fotografii Ewy Saj,\n7 stycznia – 3 lutego 2008\nMałgorzata Słonka: Jesteś absolwentem pierwszego\nrocznika bielskiego Państwowego Liceum Technik Pla\nstycznych, które powstało 60 lat temu. Co zawdzięczasz\nMarian Koim: Szkoła ukształtowała moje życie zawodo-\nwe, dała mi podstawy, z których cały czas korzystałem.\nZ wielu względów nie mogłem iść na ASP, między innymi przeszkodziła w tym służba wojskowa, a więc przerwa w nauce, a zapóźnienia trudno już było odrobić. To\nbył początek lat 50., niełatwy i nieciekawy czas. Z wojska\nwróciłem pod koniec listopada 1954 i od nowego roku\nposzedłem do mojego pierwszego profesora malarstwa\ni rysunku, Jerzego Zitzmana do Banialuki. Pracowałem\njako asystent scenografa, z gliny modelowałem główki\ndo lalek, przygotowywałem formy, malowałem dekoracje i lalki. Po odejściu z Banialuki zostałem instruktorem\nplastyki w powstałym właśnie Młodzieżowym Domu\nKultury w Bielsku-Białej. Prowadziłem zajęcia, przygotowywałem scenografię do naszych przedstawień, zajmowałem się charakteryzacją. I tu oczywiście przydawało się to, czego nauczyłem się w liceum plastycznym.\nTo były pewne nabyte umiejętności techniczne.\nNatomiast w pełni zacząłem doceniać i wykorzystywać\ncałą wiedzę ogólną, artystyczną, którą dała mi szkoła,\nkiedy zostałem w latach 60. słuchaczem Studium Filmu\ni Fotografii Ministerstwa Kultury i Sztuki w Warszawie.\nRozmowa z Marianem Koimem\nOkazało się, że przygotowanie, które miałem, pozwalało\nmi funkcjonować w wielkim komforcie. To, co wiązało\nsię z historią sztuki, miałem w małym palcu. Byłem również przygotowany od strony plastycznej, znałem zasady\nkompozycji, a to przecież niezbędne i w filmie, i w fotografii. Gdyby nie liceum, nie wiem czy – a już na pewno jak – dałbym sobie radę.\nTo była jedna z najlepszych średnich szkół artystycznych\nNa południu kraju liczyły się licea: bielskie – ze specjalizacją w dziedzinie tkactwa artystycznego i rzeźby, zakopiańskie – kierowane przez Antoniego Kenara, oraz\nw Wiśniczu – kształciło w dziedzinie ceramiki. My byliśmy zapraszani jako jedyni na wszystkie festiwale artystyczne szkół wyższych, które się wtedy odbywały, m.in.\nw Poznaniu, Wrocławiu, Warszawie.\nLiceum nie tylko nauczało, ale także wychowywało nas\nna aktywnych uczestników życia kulturalnego. Jeszcze w czasach szkolnych pomagaliśmy animować lalki\nw pierwszych przedstawieniach Banialuki, przygotowywaliśmy dekoracje do słynnych balów karnawałowych na\nzamku, tworzyliśmy nieformalny kabaret. Później niektórzy zajmowali się malarstwem – jak Eustachy Matejko, czy filmem i fotografią – jak ja czy Jan Habarta.\nW roku 1960 zostałeś pracownikiem Wojewódzkie\ngo Ośrodka Kulturalno-Oświatowego w Katowicach\n– zorganizowałeś Rejonową Poradnię Pracy Kultural\nno-Oświatowej w Bielsku-Białej. I to był już zupełnie\nNamówił mnie do tego Rajmund Ohly, ówczesny kierownik samodzielnego wydziału kultury (wydziały takie\nmiały dwa wyodrębnione miasta – Gliwice i Bielsko-Biała). Były cztery poradnie na całe województwo katowickie: w Cieszynie, Rybniku, Częstochowie i Bielsku-Białej, którą kierowałem. Z wykonawcy, z instruktora czy\ntwórcy dekoracji – przekształciłem się w organizatora\ndziałalności kulturalnej, w jej animatora. Naszym zadaniem była pomoc merytoryczna domom kultury, klubom, świetlicom. Mieliśmy grupę konsultantów do spraw\nmuzyki, tańca, teatru, plastyki... Organizowałem kursy, szkolenia, przeglądy, wystawy (na przykład pierwsze\nwystawy Grupy Beskid w świetlicy w Starym Bielsku).\nDo tego doszła, już poza zakresem obowiązków, moja\nosobista działalność filmowa – realizatorska i dyskusyjna. Takie były początki mojego bycia działaczem. Zawsze\npowtarzałem, że nie jestem artystą w sensie wykonawczym, ale właśnie animatorem, działaczem. Taka była\nistota mojej pracy, i to najbardziej sobie w niej cenię.\nMniej więcej w tym czasie rozwinął się ruch filmowy\nw Bielsku-Białej. Powiedz coś o tamtych latach.\nZałożyliśmy Amatorski Klub Filmowy Bielsko na przełomie lat 1958/59, a potem także Dyskusyjny Klub Filmowy Kogucik na początku lat 60.\nJeśli chodzi o kręcenie filmów, to zaczynaliśmy (w Domu\nKultury Włókniarzy) na taśmie 8 mm, potem przeszliśmy na 16 mm. Było nas kilku, m.in. Oktawian Fedak,\nRajmund Ohly. Zrealizowałem w sumie kilkanaście filmów, najbardziej znanym, nagradzanym była Romanza\nludzika. Zrobiłem trochę reportaży, dokumentów, impresji. Z Jasiem Habartą próbowaliśmy też animacji rysowanej na taśmie. Pewnego razu w kawiarni powstał\npomysł na animację z użyciem serwetek, bardzo mnie\nto wciągnęło. W sensie koncepcyjnym była gotowa, ale\npraktycznie nie do zrealizowania przez nas technicznie.\nA później zobaczyłem podobny film Giersza... Okazuje\nsię, że pomysły trzeba realizować natychmiast.\nAKF Bielsko był znakomitym klubem, z wieloma osiągnięciami. Byliśmy gospodarzami Ogólnopolskiego\nKonkursu Filmów Amatorskich, a także organizatorami\nprzeglądu amatorskich filmów animowanych „Fazy”.\nPapierowa baletnica do\nPierwsze pokazy w ramach DKF-u odbywały się również\nwe Włókniarzu, z taśmy 16 mm.\nPotem Jasio Habarta, który pracował w Cepelii w Czechowicach-Dziedzicach, zdobył tam pieniądze i Cepelia została naszym patronem (stąd jej symbol – Kogucik\nw nazwie). Zarejestrowaliśmy się w federacji, wynajęliśmy kino Rialto. Pokazywaliśmy tam filmy przez całe\ndziesiątki lat w każdy wtorek. DKF był prężny. Częstym\ngościem spotkań autorskich bywał Krzysztof Zanussi,\nw naszych seminariach filmowych brali udział m.in.:\nteoretyk filmu prof. Alicja Helman, reżyser Agnieszka\nHolland, redaktor Leon Bukowiecki, dyrektor Filmoteki Polskiej Władysław Banaszkiewicz. Organizowaliśmy\nwspaniałe bale filmowe.\nPo czterech latach pracy w Poradni przeniosłeś się\ndo Katowic i zaangażowałeś w organizowanie ruchu\nfilmowego w całym województwie.\nKiedy Międzyzakładowy Dom Kultury Włókniarzy\nwymówił nam pomieszczenia, poradnię przejął powiatowy referat kultury, a ja zacząłem\ndojeżdżać do pracy w katowickim\nWOKO. Byłem instruktorem do\nwszystkiego, a potem do spraw filmu i fotografii – ponieważ kręciłem\nfilmy i prowadziłem DKF. Równocześnie zostałem wybrany poprzez\nzrzeszenie DKF-ów na członka Rady\nFederacji i zostałem opiekunem na\nokręg katowicki. To była moja praca społeczna. Jeździłem po województwie i odwiedzałem wszystkie\nkluby, pomagałem w ich tworzeniu,\ndziałalności. Raz w miesiącu mieliśmy spotkania Rady w Warszawie.\nZ czasem, po dwunastu latach, przekazałem pałeczkę Janowi Lewando\nwskiemu. Przez osiem lat byłem również w Radzie Federacji AKF-ów.\nKolejny etap Twojej działalności ani\nmacyjnej wiąże się już z wojewódz\nW roku 1979 przeniosłem się do\nówczesnego Wojewódzkiego Domu\nKultury w Bielsku-Białej (co ciekawe, kontynuatora Poradni Pracy\nKulturalno-Oświatowej, którą zakładałem...). Zostałem instruktorem filmu i fotografii. Podobnie jak\nw Katowicach, i tu robiłem szkolenia, plenery, wystawy,\nkonkursy dla zainteresowanych amatorów.\nMówiąc o Twojej działalności filmowej, nie sposób\npominąć Oświęcimia – tam pomagałeś tworzyć AKF\nChemik. To jedyny klub filmowy na obszarze byłego\nwojewództwa bielskiego nadal prężnie działający, m.in.\norganizujący od dwudziestu trzech lat międzynarodo\nwy festiwal „Kochać człowieka”.\nO pomoc poprosił mnie mój szwagier Marian Żmuda. To był rok 1963. W Oświęcimiu jego kolega Henryk\nLehnert robił już filmy, ale potrzebował pomocy – i instruktorskiej, i organizacyjnej. Stworzyliśmy klub (poza\nLehnertem i Żmudą jeszcze m.in. Lidia i Stanisław Foryciarzowie, Marek Kołodziej, Adam Lewiński) w Zakładowym Domu Kultury Zakładów Chemicznych. Trzydzieści trzy lata byłem jego instruktorem. Powstało tam\nmnóstwo znakomitych filmów, wielokrotnie nagradzanych na najważniejszych przeglądach twórczości amatorskiej. Wielkim sukcesem było zdobycie Grand Prix\nnajważniejszego – Ogólnopolskiego Konkursu Filmów\nAmatorskich w roku 1971, odbywającego się w Oświęcimiu właśnie (to była wówczas impreza przechodnia),\na otrzymał ją Marian Żmuda za film Gdzieś w Polsce.\nMożna powiedzieć, że film był dla Ciebie najważniejszy?\nOczywiście. Najważniejsza była dla mnie działalność\nfilmowa. Jako jedyny absolwent wspomnianego Studium Filmu i Fotografii zrobiłem dyplom teoretyczny\ni praktyczny właśnie z filmu. Przygotowany więc byłem\ndo takiej pracy.\nMoje najlepsze wspomnienia łączą się z doświadczeniami wyniesionymi z działalności w ruchu DKF-owskim\n– przede wszystkim z niezwykłymi, interesującymi seminariami w całej Polsce – i ze wszystkimi festiwalami\ni konkursami filmów amatorskich. To była cała zapłata\nza tę trudną pracę, ale wspaniała zapłata. Czasy nie zawsze były dobre i łatwe, a ja jako niepartyjny byłem zazwyczaj pokrzywdzony. Chociaż mam też z tego powodu\ndużo satysfakcji. Na przykład kiedyś towarzysze partyjni chcieli mnie ukarać za zbytnią niepokorność, odmówiłem im współpracy w propagandowych akcjach. Ale\nokazało się to niemożliwe. Nie dało się tego zrobić po linii partyjnej, bo nie byłem członkiem wiodącej siły narodu. Nie można było służbowo, bo była to moja działalność społeczna. Dzięki temu udawało mi się niekiedy\nrobić ciekawe rzeczy i pozostawać bezkarnym.\nBardzo ważne były też dla mnie plenery fotograficzne,\nw których uczestniczyłem jako instruktor fotografii,\norganizowane przez Centralną Poradnię Amatorskiego Ruchu Artystycznego (CPARA) czy Wojewódzkie\nDomy Kultury w Lublinie i Słupsku do lat 90.\nWłaśnie. Poznałam Cię w 1983 roku, kiedy zaczęłam\npracę w Wojewódzkim Domu Kultury w Bielsku-Białej,\ni od początku kojarzę Cię przede wszystkim z fotogra\nfią, zresztą nie tylko ja. Zawsze miałeś aparat i wciąż\npełno było Twoich zdjęć, służbowych i prywatnych,\nwykorzystywanych w wydawnictwach czy „Informa\ntorze Kulturalnym Województwa Bielskiego”. Zawsze\nteż można było sięgnąć do Twoich obszernych zbiorów.\nJeśli chodzi o fotografowanie, to muszę wrócić do czasów liceum. Zainteresował nas fotografią nasz profesor\nMieczysław Wołoszyn. Uczył co prawda perspektywy,\nmatematyki i fizyki, ale na jego lekcjach można było dowiedzieć się wielu innych ciekawych rzeczy. Na przykład jak palić w piecu. I poznać zasady fotografowania. \nZ Jasiem Laskowskim pierwsze zdjęcia robiliśmy jeszcze\nna płytkach szklanych. Potem fotografowaliśmy szkolne\nwycieczki, na przykład na Babią Górę w pierwszej klasie\nczy zawody narciarskie na Dębowcu w 1949 roku.\nPóźniej dostałem od wujka aparat miechowy, robiłem\nnim najstarsze zdjęcia, które mam. Często jestem na tych\nfotografiach, bo aparat miał samowyzwalacz, mocowałem go więc na statywie, przygotowywałem kadr, ustawiałem odpowiedni czas ekspozycji – i gotowe. To były\nzdjęcia dobre technicznie, nieporuszone. Zawsze miałem ze sobą aparat, gdziekolwiek wędrowałem. Czy była\nto piesza albo rowerowa wycieczka, czy wyjazd do twórców ludowych, czy impreza kulturalna, jak choćby TyR e l a c j e\ndzień Kultury Beskidzkiej czy Żywieckie Gody. Przez\ndziesięciolecia uzbierało się tego niemało.\nOd dawna jesteś związany z Bielskiem-Białą – nauką,\npracą, życiem osobistym. Ale urodziłeś się w Bielanach,\nnajpierw mieszkałeś w Osieku, a potem w Kętach. Do\ndziś to miasto jest Ci bliskie.\nW Kętach kończyłem ósmą klasę, równocześnie tam\nmieszkając. Mieszkałem też przez ostatnie lata nauki\nw liceum, najpierw z ojcem, który pracował w Bielsku,\na potem przeniosła się tam z Osieka cała moja rodzina.\nRazem trwało to trzydzieści lat. Trudno nie czuć związku. Przez wiele lat współpracowałem z Ireną i Władysławem Droździkami, znanymi nauczycielami i działaczami. Zaczęło się dawno temu, kiedy prowadzili zespół\nteatralny. Jedną z lepszych sztuk, jakie przygotowali, był\nMost Szaniawskiego, z moją scenografią. Później Władysław Droździk zainteresował się historią Kęt. I tu się\nnasze kontakty rozszerzyły. Przygotowaliśmy książkę Z dziejów Kęt, na jubileusz 700-lecia miasta (1977),\na także wiele innych wydawnictw, w tym „Almanach\nKęcki”, w którym publikuję zdjęcia do dziś.\nJesteś dla mnie wzorem – że tak rzecz ujmę – nauczy\nciela zawodu. Nikt tak jak Ty nie umiał wprowadzać\nw zakamarki życia kulturalne\ngo – przywoływać ludzi i ich\ndziałań, wspominać, opowia\ndać. Znałeś prawie wszystkich.\nChętnie się swoją wiedzą\ndzieliłeś. Pamiętam, jak mnie\nprzekonałeś do pracy w Ko\nguciku, pamiętam filmowe\npodróże do Oświęcimia, wo\njewódzkie przeglądy filmowe\nczy też fotograficzne, plenery,\nwystawy, wizyty u twórców\nludowych, pracę nad wydaw\nnictwami... Widziałam potem,\nże tak samo pomagałeś innym\nmłodym ludziom rozpoczyna\nNie zadam kolejnego pytania...\nNiech ta moja refleksja będzie\nuzupełnieniem naszej rozmo\nwy – i podziękowaniem.\nMata Hari lub Hata Mari. Leć, pleć, skleć. Oko\npinalne przysłonięte lokiem, cykuta w sygnecie.\nZłamie szyfr piasku, wytropi ekran fatamorgany.\nJak trzeba, sprawdzi olej w silniku, bieżnikuje dy\nwan. Nie odsłaniaj swoich możliwości! Spadnie\njastrzębiem, zerwie skalp.\n[On] Przyjmuje pozory Skorpiona, nawet Panny\n– dlatego nie próbuj go nazwać. Testując, zarzuć\nprzynętę Marqueza, Hessego, Eliota. Dla żartu Cobena. Jeśli drgnie powieka, dorzuć Greenawaya.\nWyczyści popielniczkę, stuknie w stół PallMallem,\nwestchnie – przypieczętuj pogardą Aleksandra\nWielkiego. Rozwinie esej misternie tkany, rozżarzony – masz go! Ziewnie – tylko maska.\n[Ona] Bądź przy niej Calineczką, Dziewczynką\nz Zapałkami, Małą Księżniczką (na etapie szorowania garów). Zabezpieczy ci zdrowe nenufary,\nkupi kiosk pełen zapałek, zamówi Zeptera dla łatwej obsługi. Opiekuńcza dostojna omnipotencja.\nZniecierpliwisz się, pękniesz, wypuścisz ukrytego\nAsa – już cię złapała! Skróci, sfastryguje, przenicuje. „Tak lepiej” – poklepie. Nie wyprujesz wstawek\naż do Wielkanocy.\n[Zalety] Piecze, wróży maluje, skacze, liczy, haf\ntuje, pisze, pomaga, choroby znajduje. Uczty serwuje, małżeństwa montuje, doktoraty recenzuje.\nDuchem wysoko ulatuje.\n[Wady] Nazywa się Bond, James Bond.\nTeresa Sztwiertnia – malarka i pisarka.\nJuż w przedszkolu rozstrzyga spory: budyń kontra owsianka, nadzoruje musztrę kopca mrówek.\nUmie naostrzyć ołówki spojrzeniem. Może nadać\nprześcieradłom gładkość lodowiska, może przy\nłóżku założyć wysypisko śmieci. Nauczy się chińskiego, oglądając filmy, ale zapytany o pogodę,\nwyduka coś w szalik. Zaczniesz mu szukać logopedy – on w tym czasie wypruje żyłę wodną\n[On] Musisz przy nim polubić scenariusze akcji:\nwyławianie zużytego biletu z dna basenu, przemalowywanie nocą piwnicy na kolor pistacji,\nnowatorskie zastosowanie szydełka w laserze. Koneser win francuskich, nie wzgardzi cebulą w łupinie. Nie oczekuj wyznań przez internet – wróć do\nTomka wśród Indian i sygnałów dymnych.\n[Ona] Wykona powierzone zadanie, nie znając\nnawet jego przeznaczenia. Ujeździ konia z nogą\nw gipsie. Uszyje od północy do rana wyjściowy\ngarnitur; z ciastem ponczowym pod poduszką\nmusi to potem odleżeć dwie doby. Wypatrzy włos\nw twoim uchu, ale zgubi obrączkę, spacerując\nz rękami w kieszeniach. Nie będzie twoją wróżką\nsypiącą cudami – to czujna strażniczka przestrzegania prawa.\n[Zalety] Ceruje, robiąc z sita gabardynę. Kiedy\ntrzeba wymieść komin, obrasta piórami. Okazyjnie\ntyka i dzwoni jak budzik. Wystawia peryskop.\n[Wady] Umiejętnością dyplomacji zwaśni dwa\nBankier, rajdowiec, budowniczy piramid. As w pra\nwym rękawie, talizman z kłem tygrysa na piersi.\nUcieknie z każdej pułapki, potrafi w razie potrzeby\npertraktować z kosmitą; obdarowany przezeń\nspodkiem latającym przerobi go zręcznie na basen\ndomowy. Nie rozmawia o bólu ani duszy – musi\n[On] Całując w rękę, śle tajemne wieści. Znajdzie\ndla ciebie każdy afrodyzjak, wyczaruje w minutę\npajęczą bieliznę. W parasolu skrywa pejcz, ale boi\nsię go użyć. Pulchnymi wargami smakuje bażanty,\nsam miesza migdały z nadzieniem, wypełnia indyka. Uważaj z zachęcaniem do snucia przeszłości!\n– będziesz miał przed sobą Napoleona, Kolumba,\nEinsteina, szczęk broni, tętent koni, gwizd rakiet.\nZwycięzcę z rogalikiem w dłoni.\n[Ona] Nie bój się spojrzenia pramatki, prababki.\nSkup uwagę na omlecie z owocami morza, spróbuj śledzić drogę krzepnącego karmelu, pochwal\nłopatkę do tortu (powie, że to chochla). Skazana\nna korektę podrzuć temat; wyrówna go, przerzedzi (lub zagęści), zmieni tytuł, sobie przypisując\nkoncept, wyrozumiale pogrozi palcem, ty skruszejesz na pokaz. Zaproszona przyjdzie pół dnia później (wcześniej), trzaśnie pokrywkami na twoich\nbigosach, skubnie ogon śledzia, zasiądzie. Tak już\npozostanie do soboty.\n[Zalety] To Człowiek-Scyzoryk wielonarzędziowy.\nWymieni olej w silniku, wyrówna żywopłot, przetłumaczy instrukcję z języka szwedzkiego, zakwasi\nżurek. Wyhoduje dziobaka.\n[Wady] Zakochany potłucze miśnieński dzbanuszek. Spali prasowane spodnie. Obleje cię sosem.\nZażąda pokwitowania zwierzeń.\nlistopada 2007 odbyła się uroczystość wręczenia Nagrody Starosty Bielskiego im. ks.\nJózefa Londzina. Otrzymał ją Jan Wolnicki z Kóz,\nnauczyciel i wychowawca, który w trudnych czasach PRL-u umiał zaszczepić swym wychowankom\nmiłość do ojczyzny, jej kultury, tradycji i prawdziwej\nhistorii. Jego uczniowie do dzisiaj wspominają go\nwyjątkowo serdecznie, był dla nich niekwestionowanym autorytetem. Jest absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego, nauczał matematyki. Od 1968\nroku był szykanowany przez władze komunistyczne\ni nie wrócił już do zawodu. Zawsze działał społecznie na rzecz mieszkańców gminy Kozy, m.in.\nbył redaktorem gazety lokalnej „Nadzieja”, współtwórcą monografii historycznej Z dziejów parafii św.\nSzymona i Judy Tadeusza w Kozach, jednym z założycieli Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków\nKóz oraz inicjatorem powstania Izby Historycznej.\nZajmował się historią nazwisk i rodów koziańskich,\nopracował zestawienie aktualnych nazw ulic z dawną numeracją domów w Kozach.\ngrudnia 2007 literat, satyryk Juliusz Wątroba\nobchodził 35-lecie pracy twórczej. Spotkanie\njubileuszowe odbyło się w Książnicy Beskidzkiej.\nJubilat przedstawił nowe, niepublikowane dotąd\nliryki, fraszki, teksty piosenek. Gratulacje składało\nwielu gości: władze samorządowe Rudzicy – gdzie\nJuliusz Wątroba mieszka, Bielska-Białej – w którym\npracuje i w którego życiu kulturalnym uczestniczy\nna wiele sposobów, członkowie Towarzystwa Przyjaciół Rudzicy, rodzina, przyjaciele z pracy, sąsiedzi,\nwielbiciele jego talentu.\negionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej\nprzygotował konferencję Kultura w sieci, która odbyła się 7 grudnia 2007 r. Uczestnikami byli\nprzedstawiciele instytucji i organizacji współpracujących z portalem www.sielsiakultura.pl, stworzonym i prowadzonym przez ROK. Była to okazja do\nwymiany spostrzeżeń i doświadczeń.\nPo południu uczestnicy konferencji mogli wziąć\nudział w otwarciu wystawy Od Świętego Mikołaja do Trzech Króli w Galerii Sztuki Regionalnego\nOśrodka Kultury, połączonym ze świątecznym\nhappeningiem i smakowaniem regionalnych świątecznych potraw. Na wystawę złożyły się ludowe\nrzeźby w drewnie i w kamieniu, obrazy na szkle\ni desce, mozaiki związane z magicznym okresem\nBożego Narodzenia i przełomu roku.\narszałek Województwa Śląskiego Janusz Moszyński 10 grudnia 2007 r. wręczył doroczne\nnagrody w dziedzinie kultury. Wśród laureatów\nw zakresie upowszechniania uhonorowana została\nLucyna Kozień – za znaczące osiągnięcia w upowszechnianiu teatru lalek. Laureatka jest obecnie\ndyrektorem Teatru Lalek Banialuka, a wcześniej była\njego długoletnim kierownikiem literackim. Zajmuje\nsię publicystyką i krytyką teatralną, redagowaniem\nksiążek i czasopism, w tym „Teatru Lalek”.\nNatomiast w styczniu Lucyna Kozień jak dyrektor\nTeatru Lalek Banialuka odebrała inną znaczącą\nnagrodę – Platynowy Laur „Ambasador Spraw\nPolskich”, przyznany bielskiej scenie lalkowej przez\nKapitułę Laurów Regionalnej Izby Gospodarczej\nw Katowicach. Nagroda dla Banialuki jest znaczącym i wyjątkowym wyróżnieniem za „wybitne\nosiągnięcia na scenach europejskich i światowych,\nrozsławianie i promocję kultury polskiej, promocję\nkultury wśród dzieci i młodzieży, otwartość na\nwszelkie teatralne nurty i stylistyki oraz szeroką\ndziałalność edukacyjną dla dzieci i młodzieży”.\nLucyna Kozień z Platynowym Laurem\n„Ambasador Spraw Polskich”\ngrudnia 2007 r. Ży wiecka Biblioteka\nSamorządowa oficjalnie zainaugurowała\ndziałalność w nowej siedzibie – w budynku tzw.\nSiejby przy ul. T. Kościuszki (wcześniej mieściło się tu\nMuzeum Miejskie). Nowa siedziba została poddana\ngeneralnemu remontowi (projekt „Ochrona dziedzictwa kulturowego Żywca – płaszczyzna rozwoju\nwspółpracy pomiędzy Żywiecką Biblioteką Samorządową a Kysucką Kniznicą w Cadcy” finansowany\nw ramach Programu Inicjatywy Wspólnotowej Interreg IIIA Polska – Republika Słowacka). Powstała\nbiblioteka nowoczesna, na miarę XXI wieku. Selekcji\ni renowacji poddano także księgozbiór, zakupiono\nnowe wyposażenie, w tym sprzęt komputerowy.\nZgodnie z założeniami programu poszerzono\ndziałania informacyjno-edukacyjne na temat Słowacji i Polski. Z okazji otwarcia burmistrz Żywca\nAntoni Szlagor oraz dyrektor ŻBS Helena Kupczak\nzostali uhonorowani odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej”, nadaną przez Ministerstwo Kultury\neden z najmłodszych uczestników wystawy\n38. Biennale Malarstwa „Bielska Jesień” 2007,\n26‑letni Michał Kotula z Bytomia został zwycięzcą plebiscytu publiczności. Jego praca Bez tytułu 2,\nktóra uzyskała najwięcej głosów, to portret leżącej kobiety, utrzymany w spokojnej, szaro-białej\ntonacji. Choć wykorzystuje technikę klasyczną\n(akryl, płótno), przypomina stylistykę stosowaną\nw grafice komputerowej. Na drugim i trzecim\nmiejscu – z niewielką różnicą głosów – znaleźli się\nBartłomiej Otocki za Portret pamięciowy i Jarosław\nLewera za Wejście, obraz CCXXI.\nstycznia Muzeum Browaru Żywiec, działające od ponad roku, odwiedził stutysięczny\ngość. Muzeum otwarto we wrześniu 2006 r.,\nz okazji 150-lecia Browaru. Zlokalizowane jest\nw dawnych, wykutych w litej skale piwnicach leżakowych. W 18 salach o powierzchni 1,6 tys. m kw.\nzgromadzono eksponaty obrazujące wieloletnią\nhistorię browarnictwa, samego browaru żywieckiego, a także historię gospodarczą Polski. To bardzo\nnietypowe miejsce, dynamiczne i interaktywne. Każda z kilkunastu sal ma inny klimat i przenosi zwiedzających w kolejne epoki, a eksponatów wręcz\nnależy dotykać. Odwiedzają je tłumy turystów.\nkary 2007 – Nagrody Prezydenta Miasta Bielska‑Białej w dziedzinie kultury i sztuki – zostały\nrozdane po raz piętnasty 12 stycznia 2008 r.\nw Bielskim Centrum Kultury. Głównymi laureatami\nzostali: Marek Luzar, twórca filmu Tryptyk rzymski\n– za wydarzenie roku oraz Jadwiga Grygierczyk,\naktorka Teatru Polskiego – za dotychczasowe wybitne osiągnięcia sceniczne.\nNominacje otrzymali: Renata Piątkowska – autorka\nksiążek dla dzieci, Magdalena Obidowska – aktorka\nBanialuki, Mirosław Bochenek – poeta i felietonista, Dariusz Fodczuk – malarz, rzeźbiarz, performer,\nTeresa Gołda-Sowicka – malarka, autorka projektów kolorystyki elewacji bielskich zabytkowych\nbudynków, Jan Chmiel – współtwórca Bielskiego\nStowarzyszenia Artystycznego Teatr Grodzki, Witold Szulakowski – muzyk, altowiolista, kierownik\nartystyczny Festiwalu Kompozytorów Polskich,\nFranciszek Kukioła – założyciel pierwszej prywatnej\ngalerii sztuki. Dyplomy honorowe otrzymali: Bielska Orkiestra Kameralna oraz młodzieżowy chór\nmieszany Ave Sol, kierowany przez Leszka Pollaka.\nDyplomem specjalnym uhonorowano Bogumiła\nBeresia, konstruktora i producenta szybowca Diana 2. Natomiast tytuł dobrodzieja kultury otrzymały\nfirmy Fiat Auto Poland w Bielsku-Białej i Kompania\nPiwowarska w Poznaniu.\noncert laureatów Międzynarodowego Przeglądu Kolęd i Pastorałek „Pastorałka Żywiecka”\nodbył się 12 stycznia 2008 w Miejskim Centrum\nKultury w Żywcu. W konkursie uczestniczyły zespoły folklorystyczne, chóry, grupy śpiewacze i soliści\nz Polski, Czech, Węgier i Słowacji, a nagrodę główną zdobyła węgierska grupa wokalna Cibri. Projekt\nwspółfinansowany był ze środków Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego.\nPrzesłuchania trwały 9 i 10 stycznia, a 11 stycznia\nodbył się koncert Zespołu Pieśni i Tańca Ziemia\nŻywiecka. Ten znakomity zespół promował swoją\nostatnią płytę CD z kolędami. Utwory nagrano\nw lutym 2007 roku w żywieckim klubie Papiernik.\nW realizacji płyty pomagał Łukasz Golec. Znalazło\nsię na niej 17 kolęd, śpiewanych i granych na góralską nutę.\nstycznia Śląski Zamek Sztuki i Przedsiębiorczości w Cieszynie świętował trzecie urodziny. Z tej okazji zaprosił na trzy wystawy, które\nprezentują osiągnięcia młodych polskich projektantów. Pierwsza to Najlepsze dyplomy projektowe,\nefekt dorocznego konkursu organizowanego przez\nZamek wspólnie z kwartalnikiem „2+3D”, złożyły\nsię na nią prace 22 absolwentów polskich uczelni\nprojektowych. Druga to Wnętrze zaradne – ekspozycja powstała w trakcie międzyuczelnianych warsztatów, które w zakresie projektowania elementów\nwyposażenia wnętrz poprowadził w Katowicach\nTomasz Rygalik. Trzecia ekspozycja, Eko-mobile\npowstała w efekcie cieszyńskich warsztatów\nz projektowania ekologicznych środków transportu\nz udziałem profesora Štefana Kleina.\nWystawie dyplomów towarzyszyła dyskusja na\ntemat możliwości startu młodych projektantów\nna rynku pracy oraz szans dalszego rozwoju wzornictwa z uwzględnieniem polskich i zagranicznych\nywieckie Gody (18–27 stycznia 2008) to przegląd grup i zespołów, które kultywują ludowe\nobrzędy i tradycje związane z okresem Bożego\nNarodzenia i Nowego Roku. W imprezie uczestniczyli autentyczni kolędnicy z Beskidu Żywieckiego\ni Beskidu Śląskiego. W programie znalazły się\nrównież Międzynarodowe Prezentacje Zespołów\nKolędniczych i Obrzędowych. W plenerach i na\nscenach Milówki oraz Żywca odbywały się nie\ntylko przeglądy konkursowe, ale również wiele\nimprez towarzyszących, jak choćby degustacje\nregionalnych potraw oraz wystawy inspirowane\nW konkursie zespołów obrzędowych pierwsze miejsce zdobyły dwie grupy: Przebierańcy z Górnej Żabnicy i Rozbójnicy z Suchego. W konkursie małych\ngrup kolędniczych w kategorii dziecięcej zwyciężyli\nTrzej Króle zespołu Jetelinka z Jaworzynki, w kategorii dorosłych Szlachcice z Suchego. W kategorii\nzespołów inscenizowanych pierwszego miejsca nie\nprzyznano, a dwa drugie zdobyły grupy RegionalneWystawa Najlepsze projekty dyplomowe – praca\nArchiwum Śląskiego Zamku Sztuki\ngo Zespołu Pieśni i Tańca przy KGW w Przyłękowie\noraz Zespołu Regionalnego Zgrapianie z Jaworzynki.\nOrganizatorzy: Gminny Ośrodek Kultury w Milówce, Miejskie Centrum Kultury w Żywcu, Regionalny\nstycznia 2008 otwarto wystawę Książki\nświata w zbiorach Książnicy Beskidzkiej.\nObrazowała ona efekt akcji Książnicy, która w styczniu 2007 r. zwróciła się do ambasad wszystkich\npaństw mających swoje przedstawicielstwa w Polsce z prośbą o przekazanie darów książkowych,\nktóre wzbogacą dział literatury obcojęzycznej\nw bibliotece. Na apel odpowiedziało 26 ambasad, m.in.: Królestwa Tajlandii, Królestwa Danii,\nKrólestwa Hiszpanii, Stanów Zjednoczonych Ameryki, Republik: Argentyńskiej, Austrii, Estońskiej,\nFrancuskiej, Greckiej, Indii, Litewskiej, Łotewskiej,\nPeru, Portugalskiej, Włoskiej. Łącznie pozyskano\n500 tytułów książkowych.\na wystawie, prezentowanej od 1 lutego do\n7 marca 2008 w Ratuszu w Bielsku-Białej pokazano 22 najciekawsze prace plastyczne nagrodzone\nw Ogólnopolskim Konkursie Malarskim i Literackim\nWyspiański moim mistrzem. Konkurs został zorganizowany z okazji Roku Wyspiańskiego (2007) przez\nPolski Portal Edukacyjny http: www.interklasa.pl we\nwspółpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie.\nPrzedsięwzięcie zainspirowało młodzież do podjęcia\nwe własnej twórczości różnych wątków z bogatej\nspuścizny plastycznej i literackiej. Najlepsze prace\n– pokazywane dotąd jedynie w galerii internetowej\nportalu interklasa.pl – w Bielsku-Białej mają swoją\npremierę w formie wystawy, której organizatorem\njest Galeria Bielska BWA. Wystawa będzie prezentowana także w Krakowie, Warszawie i Poznaniu.\nPomysłodawczynią konkursu i kuratorką wystawy\njest Helena Dobranowicz, historyk sztuki z Bielska‑Białej.\nielskie Stowarzyszenie Olszówka zaproponowało zainteresowanym powrót do tradycji karnawału – tym razem do weselnej zabawy karpackiej.\nZaprosiło ich 2 lutego do Domu Kultury w Lipniku na\nKarnawał karpacki – koncert i zabawę przy muzyce\ni pieśniach połączonych sił: łemkowskiej kapeli ze\nwsi Mokre, kapeli Torka Kazimierza Urbasia oraz\nmuzyków i aktorów Teatru CST. Wodzirejami byli:\nMonika Serafin, Szymon Pilch, Tomasz Majorek, Łukasz Matuszek, Dagmara Stanosz. Podczas zabawy\npełnej wspólnych tańców pojawił się m.in. słynny\n„dziadowski koń”. Do dyspozycji gości zabawy\noddano też bogaty wiejski bufet. Poza Olszówką\nimprezę współorganizowali: Stowarzyszenie na\nrzecz Odnowy i Współistnienia Kultur Sałasz, Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich w Katowicach, Cieszyński Ośrodek Kultury Dom Narodowy,\nd lat Piotr Sarzyński, znany publicysta i krytyk,\nsporządza dla tygodnika „Polityka” ranking\npolskich galerii sztuki – „najciekawszych, najrzetelniej pracujących i najlepiej rokujących miejsc\nprezentacji sztuki w kraju”. W kategorii „najlepsze\ngalerie publiczne” Galeria Bielska BWA znalazła\nsię na trzecim miejscu, tuż po takich gigantach, jak\nZachęta Narodowa Galeria Sztuki i Centrum Sztuki\nWspółczesnej Zamek Ujazdowski. W dziesiątce\nznalazła się jeszcze jedna galeria z województwa\nśląskiego – bytomska Kronika (8 miejsce). Uzasadniając wybór, autor rankingu wymienił m.in. duże\ncykliczne bielskie wystawy, w tym kolejne edycje\nBiennale Malarstwa „Bielska Jesień”, prezentowanie\nw galerii wystaw FotoArtFestivalu, Bielski Festiwal\nSztuk Wizualnych. Galerię wyróżniają też duże tematyczne wystawy zbiorowe, jak cykl Kobieta o kobiecie (trzecia edycja w 2007 roku) czy niedawno\nprezentowana Mandala. Widoczna jest aktywność\ninstytucji w przybliżaniu widzom prezentowanych\nw Polsce wydarzeń światowych, np. Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Akcji „Interakcje”. „Jak na\ntak nieduży ośrodek to działalność zaiste budząca\nszacunek” – podsumował Piotr Sarzyński.\nMichał Kotula: Bez tytułu 2\n– Nagroda Publiczności „Bielskiej Jesieni” 2007\nB ielsko - B i a ł a\nazimierz Kopczyński – Malarstwo (retrospektywna wystawa w 100-lecie urodzin artysty)\n4 marca – 13 kwietnia, Galeria Bielska BWA\nInformacje: Galeria Bielska BWA w Bielsku-Białej,\nul. 3 Maja 11, tel. 0-33-812-58‑61, www.galeriabielska.pl, [email protected]\n7 marca, Dom Kultury w Kamienicy\nInformacje: Miejski Dom Kultury – Dom Kultury\nw Bielsku-Białej Kamienicy, ul. Karpacka 125,\ntel. 0-33-811-93-62, www.mdk.beskidy.pl,\nuroshorts 2007 – Replika 16. Europejskiego\nFestiwalu Fabuły, Dokumentu i Reklamy\n13 i 14 marca, Galeria Bielska BWA\nul. 3 Maja 11, tel. 0-33-812-58 61, www.galeriabielska.pl, [email protected]\nPowiatowe Spotkania Amatorskich Grup\n27 marca, Centrum Wychowania Estetycznego\nInformacje: Centrum Wychowania Estetycznego\nim. W. Kubisz w Bielsku-Białej, ul. J. Słowackiego\n27a, tel. 0-33-812-58-86, [email protected]\nna Podbeskidziu Sacrum in Musica\n14–17 kwietnia, Bielskie Centrum Kultury\nInformacje: Bielskie Centrum Kultury w Bielsku‑Białej, ul. J. Słowackiego 27, tel. 0-33-82816-40, www.bck.bielsko.pl, [email protected]\nNieprofesjonalnego im. Ignacego Bieńka\n28 marca – otwarcie wystawy pokonkursowej,\nInformacje: Miejski Dom Kultury – Dom Kultury\nWłókniarzy w Bielsku‑Białej, ul. 1 Maja 12,\ntel. 0‑33-812-56-92, www.mdk.beskidy.pl,\nSakralnej Gaude Mater\n1–6 maja, kościoły, filharmonia, teatr, plener\nInformacje: Ośrodek Promocji Kultury Gaude\nMater w Częstochowie, ul. J. H. Dąbrowskiego 1,\ntel. 0‑34-365-17-60, http://gaudemater.pl,\n2–8 marca, Teatr Śląski im. S. Wyspiańskiego\nInformacje: Instytucja Kultury Estrada Śląska\nw Katowicach, ul. T. Kościuszki 88, tel. 0-32-25166-81, www.estradaslaska.pl,\n26–27 kwietnia, Centrum Wychowania Estetycznego\nInformacje: Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej, ul. 1 Maja 8, tel. 0-33-822‑05-93,\nystawa malarstwa Michała Klisia\nkwiecień, Muzeum w Bielsku-Białej\nInformacje: Muzeum w Bielsku-Białej. ul. Wzgórze 16 – Zamek, tel. 0-33-811-10-35, www.muzeum.bielsko.pl, [email protected]\n24–28 maja, Teatr Lalek Banialuka\nInformacje: Teatr Lalek Banialuka im. J. Zitzmana\nw Bielsku-Białej, ul. A. Mickiewicza 20, tel. 0-33822-10-46, www.banialuka.pl, [email protected]\nruno Monguzzi – wystawa projektów plakatów i książek, warsztaty\n11 marca – 27 kwietnia, Śląski Zamek Sztuki\nInformacje: Śląski Zamek Sztuki i Przedsiębiorczości w Cieszynie, ul. Zamkowa 3, tel. 0-33-851-0821, www.zamekcieszyn.pl, [email protected]\niykno jest nasa Ziymia Żywiecko... – konkurs\nliteracki na wiersz, opowiadanie, felieton,\nesej, satyrę, humoreskę lub pogodkę napisane\ndo 31 marca – składanie prac, 14 maja – zakończenie konkursu\nInformacje: Górale Żywieccy Oddział Związku\nPodhalan (Adam Banaś), Rajcza, ul. Ujsolska 35,\ntel. 605-243-562, [email protected]\nUstrońskie Spotkania Teatralne UST-a\n12–16 marca, Miejski Dom Kultury\nInformacje: Miejski Dom Kultury Prażakówka\nw Ustroniu, ul. I. Daszyńskiego 28, tel. 0-33-85429-06, www.mdk-ustron.ox.pl, [email protected]\n28–31 maja, Cieszyn\nInformacje: Stowarzyszenie Solidarność Polsko‑Czesko-Słowacka w Cieszynie, ul. Mennicza 20,\ntel. 604-869-025, www.spczs.sieszyn.pl, \nMarian Koim jako fotograf najbardziej znany jest z doku-\nJest już na emeryturze, ale nadal pokazuje swoje zdjęcia na\nmentowania imprez folklorystycznych i twórczości ludo-\nwystawach kilka razy do roku, np. w schronisku na Dębowcu\nwej, zabytków Podbeskidzia (drewnianych kościółków, cha-\n(zmieniane są w zależności od pór roku), w domach kultury,\nłup, szałasów, przydrożnych kapliczek z figurami świętych)\nbielskim Klubie Nauczyciela. Prowadzi ponadto małą galerię\ni oczywiście nastrojowych beskidzkich pejzaży. Utrwalał je\nfotografii pod hasłem „Spojrzenia wybrane” w Domu Kultu-\nlatami podczas ulubionych wędrówek beskidzkimi szlaka-\nry w Lipniku, dzielnicy Bielska-Białej. Przygotowuje wysta-\nmi czy plenerów, między innymi w Zawoi, Makowie Pod-\nwy różnych autorów, ale też z dobrym efektem organizuje\nkonkursy związane tematycznie z Lipnikiem. (m)\nRzeźba Czesława Olmy