Minatubod Ako Sa Diklom: October 2006\nBikol poetry book among the finalists of first book award\nDILIMAN, Quezon City—“Halt” is not in Palanca winner Kristian Cordero’s vocabulary as he earns laurel after laurel like a raging Bicol Express for his literary works. The latest of which is the inclusion of his first book “Mga Tulang Tulala: Piling Tulang Filipino, Bikol at Rinconada” in the finalists of the annual Madrigal-Gonzalez Best First Book Award (MGBFBA) sponsored by the Likhaan: UP Institute of Creative Writing (UP-ICW) and the Madrigal-Gonzales family.\nShortlisted together with Cordero’s entry are fiction books “Iskrapuk” (University of the Philippines Press) by Allan Derain and “Pangangaluluwa at Iba Pang Kuwento” (UP Press) by Jimmuel C. Naval; and poetry collections “Order of the Poets: Poems in English and Filipino” (Akdang Bayan) by Jaime Dasca Doble; “Ibang Daan Pauwi: Mga Tula” (University of Santo Tomas Publishing House) by Manolito Sulit.\nCordero, 23, poet, fictionist, a native of Iriga City, has published a couple of poetry books, “Mga Tulang Tulala” and “Santigwar,” both published by Naga-based Goldprint Publishing House. He won for his poetry Homelife Magazine’s grand prize in 2004, he also earned the magazine’s second prize in 1999 and 2005, respectively. He was also the winner for Bikol poetry for the first Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon. Last September 1, his short story in Filipino, “Langaw,” placed second in the prestigious Don Carlos Palanca Memorial Award for Literature. Cordero’s “Langaw” is a sad tale of a poor girl whose sufferings tragically ended in the hands of merciless rapists along the railroad tracks.\nThe MGBFBA winner will be announced on December 8, 2006, after a Book Forum with the finalists at 2pm of the said date. The book forum as well as the awarding ceremony will be held at the Pulungang Recto, Bulwagang Rizal, UP-Diliman, Quezon City. The winner will receive a cash prize of P50,000.\nThe MGBFBA, established in February 2001 and administered since then by the UP-ICW, is the only award-winning body in the Philippines recognizing first books by new authors published within the last two years. It is granted by the Madrigal and Gonzalez families, through Atty. Gizela Gonzalez Montinola, writer and granddaughter of Bienvenido Gonzalez, former UP President, and daughter of Gonzalo Gonzalez, former member of the UP Board of Regents.\nAccording to UP-ICW director Vim Nadera, the MGBFBA encourages beginning writers to persevere in writing and publishing, and it also encourages publishers to take risk with new authors. The award covers all genres of creative writing and nominations may come from publishing houses, university presses, creative writing centers, writers’ organizations, and other literary enthusiasts. It is given on alternate years to writers in English and writers in Filipino.\nPrevious winners of the MGBFBA were “Life After X” a story collection in English by Angelo R. Lacuesta (2001), “Paghuhunos” novel in Filipino by Ellen L. Sicat (2002), “Smaller and Smaller Circles” a novel in English by Felisa H. Batacan (2003), “Makinilyang Altar” a novel in Filipino by Luna Sicat-Cleto (2004), and “The Sky Over Dimas” a novel in English by Vicente Groyon (2005).\nThis year, the members of the board of judges were Malou Jacob, Luna Sicat-Cleto and Rene O. Villanueva (chair).\nPosted by Kristian Cordero at 8:45 PM 1 comment:\nBURAK SA IKASAMPULONG BULAN\nKada ikasampulong bulan,\nminaluwas an mga garo gapas\nna burak kan talahib sa kuntod\nna ginibong kampo santo.\nAn burak garo mga alang na tulang\nnin tawo o kaya idtong mga pantyong\nna pininturahan nin malabnaw na kalburo.\nDara kan duros an burak,\ndara kan burak an tulang kan doot\nna pigpapalid kan duros nganing italbong,\nmagburak kada ikasampulong bulan.\nUnu pa man kayang sabiyon ko\nna di mo pa narungug\nkun a mismong pag-irungug\nuda dakulung gubat\nta poon pa sa poon nagtutubod\nnay ka sa poon mantang agko\nnag-uulat sa ngamin na katapusan\nka ngamin na bagay, tawo, relasyon,\nkinaban, saritaon, amang dios.\nUda natutuda, uda matutuda—\nIka sana ag ako, ngowan,\na pwede tang pilion\nta a ngowan, a ngowan na kita\nnagsasabi na agku pa udma\nna mig-abot na ika sagkod ako\nsaka a ngamin sa palibot ta\nsa puso ta, kaiba mga namamatian ko\nna iba man sa namamatian mo\nmakatuturak sa kun unu man\na di pighahanap alagad san sana\nbangbangan ka kanya-kanya tang buway\nna di ko mangaranan maski kin pagpayaba\nta nagmamaaprus a kanakong rira\nnatatapos a ngamin sa kada sarita.\nKUN MAKABAYAD AKO SA BULALAKAW\nKadakul nang sinurat na rawitdawit\nmanungod sa bulalakaw,\npoon pa ku mabayad ku tolong hade\nsu malang liwanag na bitoon\nsaka ka panunud na kun makabayad\nikang bulalakaw, mag-ayat kunuy kang\ndawa uno, ta mangyayari.\nDi pa ko nakabayad sa bulalakaw\nalagad kun makabayad ako ngowan\nna gab’i aayaton ko na bukong arog\nkadi maisurat kong rawitdawit\nkun makabayad ako sa bulalakaw.\nPosted by Kristian Cordero at 3:37 PM 2 comments:\nSA TINAGBA PARK\nPara ki Soccoro Federis-Tate\nNagsakay an aking Agta sa swing.\nNag-tag’oy. Pig-apod an duros sa bukid Asog.\nNag-abot an iba pang mga aking Agta\ndara-dara kan duros na pig-apod.\nnganing apodon pa an ibang duros.\nGaro tanog kan ambulansya.\nan saindang mga kurahaw.\nMakusog an pagtabyon kan duros.\nNagkikilyab an saindang mga ngipon.\nPosted by Kristian Cordero at 2:15 PM 5 comments:\n“I will put enmity between you and the woman.”\nNamundag an babayi\nkan an omboy ipinangaki.\nPagluwas kan aki, nahiling niya\nan garo alas na nakadukot sa tulak\nkaini asin nakapurupot sa liog.\nNatakot an babayi, anyil an kublit\nkan aki, malungsi an ngabil.\nGiraray niyang naparong\nan agang-ang kan panahon\nna nagluluwas sa lawas kan omboy—\ngaro nalalapang bayawas,\ngaro si pigpangalad na prutas.\nInisip kan babayi na alas an nakadukot\nsa aki kaya kuminua siya nin matarom\nna gapo asin pinutol si payo kan alas, nagbalyo\nan kolor kan aking nagpoon nang maghibi.\nLuminuwas an dikit na dugo sa tulak,\npuminula an kublit asin nagtambo\nan mga bugaybo kaini garo si mga dayo\nna yaon sa luwas kan kuweba, pig-aaragawan\nsi malangsang alas na inapon niya,\nna nagwalat nin harorom na lugad\nsa tulak kan aki asin labi-labing kulog asin apri\nsa pag-ultanan kan saiyang kinakalambreng bitis.\nKi Doods Santos\nPosted by Kristian Cordero at 1:36 PM 2 comments:\nSA PILI AIRPORT\nNaghuhukay ang lobo sa lupa,\nHindi siya maaaring magkamali.\nDito, tiyak niyang nakitang\ninilibing ng pastol ang alaga.\nPatuloy na lumalalim ang hukay\nat pumapasok sa kanyang sentido\nang amoy ng nabubulok na laman ng tupa\nKrsitian S. Cordero\nPosted by Kristian Cordero at 7:35 PM 1 comment:\nO baka sadyang marami lang talaga ang pinagbago\nHuwag sana silang abutin ng dilim sa daan.\nSiguro dahil sa nag-aging bagyo\nkun tano garo nagliwanag an sminaryo.\nGiraray akong nagtukaw sa atubangan kan rebulto\nsa hardin, sulo an mga dahon kan agoho.\nO tibaad dakul lang si nangyaring pagbabago\nsa laog kan haros maapat na taon.\nPasulnupan na an layog kan mga papuling gamgam\npasadao ala-singko na nin hapon.\nDai lugod sinda abotan diklom sa dalan.\nMata Kan Bagyo\nGaro pigliliha kan nag-aagaw diklom\nan mga natatadang kahoy asin nakatindog pang edipisyo.\nMalodok an banggi asin an duros dai na lamang nakakahiro\nmaski an mga malalatang dahon na pigsigid ko kasubago.\nHain na daw si paralugos na duros?\nAn sanga kaining gurang na akasya pigbusong bagang mga muro.\nAn mga poste garo mga palatakot na nagsarabod-sabod an kable\nkun dai na ngani mag-abot an kuryente, iisipon mo na kadakul\nkitang ginibo asin binakal na ati asin kawatan na dai na madalagan,\ndai na pakikinabangan kaining sadit-sadit tang kinaban.\nPagkatapos kaining bagyo, nagtatambo an ngirhat sa sakuya,\nining katoninongan na ini baad an mata\nkan mas dakula asin mas makusog na bagyo,\nini gayod an mata kan Dios na dai minapirong\nta sa ngapit na aldaw, an gabos na bagay\nsa saiyang paghiling, magiging tiniripon na kalansay.\nPosted by Kristian Cordero at 2:28 PM 1 comment:\nMarginal/ Eksotik/ Alternatibo: An Kulturang Bikol asin an Globalisasyon\nEnot, patanid na ’baad magin labi ka seryoso an diskusyon ko ngonyan na aga sa saindo. Seryoso, na kun hahapoton kamo, baka sabihon tang an orolay na ini dapat pinag-oolayan sana kan mga gurang o kan mga nagdedebate sa plaza. Mawot ko na magta’o nin magkapirang paghorop-horop mapapadapit sa Bikol asin an kultura kaini bilang marginal/eksotik/ alternatibo na siyang nagiging dahilan kun tano hinihiling ini bilang sarong komodoti kan makusog na sulog kan globalisasyon. Lilinawon ko sa saindo na an sakuyang pagiging parasurat sa Bikol an pinakadahilan kun tano ako yaon sa atubangan nindo. Saro sanang lado kan kultura an pwedeng sabihon na kabali ako asin iyan an literaturang Bikol. Alagad, dapat man niyatong maaraman na an literatura katakod man sa iba pang porma nin arte arog kan musika asin teatro asin minsan an pilosopiya asin iba pang sangay nin siyensya, an gabos na ini minasirang asin minasulnop sa inaapod tang kultura o sabihon ta ng an kalag kan satuyang banwaan. Kalag, na bako sa pagsabot kan satuyang relihiyon kundi an kalag na nagtatao nin kahulugan na hali sa satuyang pag-isip, pagmati asin paghiro bilang sarong indibidwal sa laog nin mas mahiwas na sakop—na iyo an banwaan.\nSa lekturang ini pupunan ko sa pagsalingoy sa satuyang istorya,sarong flashback, dangan isusunod ko na an iba pang tema na isinurat ko asin hinohona ko na angay na paghorop-horopan niyato gabos. Nasasabotan ko man na an isyung pag-oolayan niyato ngonyan na aldaw sarong bago asin dai pang gayo pigtatawan duon sa mga ginigibong pag-adal sa satuyang rona. Mawot ko na sa paagi nin pagtao nin kan mga obserbasyon, datos asin iba pang inpormasyon katakod sa kulturang Bikol asin globalisasyon.\nPano nagpoon an Bikol? Kun sususugon, mahihiling na an etimolihiya kan tataramon na Bikol, hali sa salog na biko-biko. An salog na ini an nagseserbing ugat sa mayaman asin matabang daga kan Camarines Sur. Digdi man mahihiling an Nueva Caceres o an Naga na siyang sentro poon pa kaidto nin huli ta minasugpon an salog kan Naga sa mas dakulang salog kan Bikol. An salog na ini iyo an ginakanan kan mga suanoy na osipon asin nagin muhon kan mga teritoryo, an konsepto kan Iraya (harayo sa salog) asin Ilawod (harani sa salog) mga konseptong namundag sa salog. Siring sa mga enot na sibilasyon sa kinaban na nagpoon man sa salog arog kan yaon sa Mesopotamia, India asin Tsina, posible asin inaakong teorya na sa mga pampang man kan salog na ini nagpoon an mga enot na banwaan bago pa uminabot an mga conquistadores. An toninong na sulog kan mga salog na ini an nagiging pailihan kan mga tawo hali sa makusog asin dai masabotan na kapristo asin alon kan kadagatan. Ini an nagin dalan kan enot na daguso kan globalisasyon sa satuya. Kun ini an babasehan na sa salog nagpoon an mga gurang na sibilisasyon, inilulugar kaini an Naga bilang kabisera kan rehiyon na Bikol na midbid ta sa ngonyan. Alagad dai ini tulos-tulos aakoon kan iba tang tugang orog na kan syudad nin Legazpi.\nSa eskima kan kolonisayon parte sa plano kan mga conquistadores na mahimo an rehiyonal na etnisidad nin saindang mga nasasakopan. Kun hihilingon, ini an enot sa ginibong lehitimong pagbaranga na ginibo kan mga Kastila, nagtugdas sinda nin mga kabisera arog kan Vigan, kan Manila, kan Naga asin Cebu. Ini an mga naging sentro nin komersyo, edukasyon asin nin pagtubod. Bangaon dangan sakopon, ini an eskima kan kolonisasyon.\nImportante na sa pag-adal kan istorya kan Bikol o kan Pilipinas, dapat na mahiling man niyato kun pano naghihiro si isip kan mga nagsakop sa satuya na pwedeng iyo man an nangyari kan pagsakop ninda sa satuya. An mga conquistadores nag-abot sa panahon na mismong an saindang konsepto nin pagiging sarong nasyon yaon pa sa makuring proseso nin ebolusyon. Naghihiro an isip ninda sa paagi kan mga rehiyonal na etnisidad na saindang pinaghalian nin huli ta an Espanya sa panahon na idto sagkod 17 siglo baranga pa man sa manlain-lain na kahadean. An mga kahadean na ini may surosadiri man na cortes asin mga leyes na pinasusunod. Mahihiling man an kaibahan kan tataramon, hitsura kan mga tawo, asin an kultura. Makusog an rehiyonalismo sa Espanya. Siring na kita igwang mga Bikolano, Ilokano, Bisaya, Kapampangan asin iba pa.\nSusog ki Blumentritt sa saiyang obra manunugod sa Philippine ethnography na inuluwas kan 1886, sinabi niya na “The Bicolanos live in the southern part of the island of Luzon. In the northern part of their territory the linguistic boundary begins from the east coast of Paracale and Mambulao in the province of Camarines and in the west coast from the shores of the province of Tayabas. Although it may be said that in Tayabas only a small part of the populace speak the Bicolano language, most of the Bicolanos are found in Camarines Norte. Furthermore, the Bicolanos are found in Camarines Sur, Albay, in the island of Masbate, Ticao, Burias and in the Catanduanes island group.” Sa obra ni Blumentritt iniladawan na apwera sa mga probinsya kan Camarines Norte asin Camarines Sur na yaon sa peninsulang Bikol, an mga banwaan kan Albay, Sorsogon, Catanduanes asin Masbate, suruhay-suhay bako sana kan topograpiya kundi man kan presensya kan dagat sa palibot. Nin huli kan topograpiyang ini, masakit na mahimo an rehiyonal na etnisidad kan mga tawo alagad sa paagi kan tataramon na ginamit kan simbahan, nagin popular na paagi nin komunikasyon an parehong tataramon na an mga enot na diksyunaryo asin grammar isinurat nin mga Kastilang prayle.\nSusog sa ginibong pag-adal ni Danilo Gerona, naglihis an panahon na an Bikol nagin na sanag sarong partido kan mas lalo pasaditon kan mga Kastila an pagbaranga sa mga lugar. Mas lalong naghiwas an heograpiyang nasasakopan, mas pinasadit an pagbarannga sa mga ini. Nagkaigwa nin partido de Rinconada, partido de Camarines, partido de Iraya, partido de Ibalon, partido de Lagonoy. Alagad, sa kahuri-huri, nagin saro na ining rehiyonal na grupo na kinaaayonan kan mga anom na probinsya. An rehiyonal na etnisidad na ini pwede niyatong honaon na nagpoon kan taon 1924 kan an imahen ni Nuestra Senora de Penafrancia kinorohan asin prinoklama bilang reyna asin ina kan Bicolandia kan dominanteng Katolikong simbahan sa rehiyon. Panahon ini kan mga Amerikano na mas lalong ibinusol asin pinaurog an etnisidad kan rehiyon bilang mga Bikolnon tanganing mas madaling padalaganon an bagong nasasakopan. Susog ki Filomeno Aguilar, dai man talagang etnisidad na Bikol arog baga kan mga Tagalog asin Bisaya na bago pa man mag-abot an mga Kastila saro ng magkaribal na etnikong grupo. Sabi ni Aguilar, imbes na etnikong grupo, an relasyon kan mga tawong Bikolnon nakagamot sa relasyon kaini sa heograpiya na siisay man na magpatindog nin lugar sa lugar nagiging parte na kan lugar, nagiging kaibahan na kan komunidad. Bagay na bentahe sa mga migrante nag-erok kan mga enot na panahon sa Bikol. Alagad an masakit kaini iyo na an dai pakagamot sa daga, nin huli ta istranghero pa man giraray an puso. Nin huli kaini, an nangyayari, pinapakinabangan sana an daga, inuubos an yaman, nililimas an mapapakinabangan dangan minahanap naman ibang istaran. A;agad may mga tawo man na ginibo ng harong an Bikol, nagmakulog, nagtubod sa kakayahan kan Bikol, naghihimo sa pagmukna kan bagng Bikol, ini an dapat na magdakul sa ngonyan na panahon asin bakong mga call center agents.\nSa sarong pagbisita sa Masbate kaining nakaaging duwang semana, pigtutukoy kan mga Masbatenyo an Bikol bilang an mahiwas na daga sa Sorsogon paitaas. Nagduman ngaya ako sa Bikol? Boot sabihon, nagdigdi sa Naga, o kaya man duman sa Legazpi.Mahihiling ma niyato na an tataramon sa ibang parte sa Masbate, bako ng Bikol o barayati kan Bikol kundi purong Bisaya o kun dai man Ilonggo. An mga nasa Norte man, na man harani na sa Manila, nanagalog na man. Sa nangyayaring ini, sa paglaog nin mga bagong kultura, bagong mga inpluwensya, saen kita malugar asin anong klaseng paghiling an itatao ta sa nangyayaring penomenon na ini. Mahihiling ta sa Bikol nagsasarabatan an manlain-lain na pwersa asin kultura. An nangyayaring ini sa Bikol sarong signos nin pagbabago sa satuyang paghiling o orog na pagkabuta sa dati ng madiklom niyatong agimadmad. Sa ibong na paghiling, pwede niyatong isipon na siring sa pagbilog kan nasyon, hinhimo pa sana man kan Bikol an rehiyonal na etnisidad, asin an gabos na ini parte sana kan makuring proseso na kaipuhan niyatong agihan na mapainoragan an mga pwersa nin kultura asin an matada, matibay. May magagadan, si maluluya o kaya si mga nagpasipara. Alagad may mga hahanapon pa man an tawo, hihidawon, may matutudan an dila na namit, an natok, an nilanta, an lada, may gigibohon na pahingaloan an mata, an mga bukid asin katedral, may hahanapon an talinga, may mamation an puso, idtong ogma na labi pa sa pagboya ki Ina, may kamundoan, kakulugan na gigiromdomon, may magdadanay pa man. Asin ini an dapat niyatong hanapon bilang mga Bikolnon. May mga makakamasid kan pangyayaring ini, may mga dadarahon sa sulog siring sa turog na buyod. Bilang sarong parasurat sa Bikol, may pagtubod ako na an pagkabaranga kan satuyang dila bakong ulang tanganing kita maghimo nin sarong pagmidbid sa sadiri asin banwaan na satuyang kinamumugtakan. Sa mga pwersang ini, namundag ako bilang sarong parasurat na daing duwa-duwang pig-aako na ako sarong Bikolnon, Bikolnon na parasurat.\nSan Francisco o Mcdo?: Imahen kan Globalisasyon sa Bikol\nSinabi ko subago na an pagiging Bikolano bakong pareho kan etnisidad kan mga Tagalog o Bisaya. Kun aakoon niyatong saro kitang social group, an pagiging Bikolano totoo sana kun kita minaluwas sa satuyang rona, iyan an okasyon na kita minasabing Bikolano/a man ako. Alagad sa satuya, inter nos, kita nagigin baranga depende sa satuyang heograpiya o lokasyon nin kinamundagan. An gawing ini, nagpapahayg nin mahiwas na barayati nin kultura mismo sa Bikol na kaipuhan pang pag-adalan asin paghorop-horopan. An linyang ini, dai pang gayo nadudumanan kan mga iskolar asin mga researchers. Arog man kaya an pagiging Filipino ta, sa luwas kan ibang Filipinas, midbid kitang mga Pinoy alagad sa lambang saro satuya, nagigin kita iba depende sa rehiyon (na mas mahiwas an sakop) na satuyang pinaghalian. Kun siring igwa pasadit na paghiro pag-abot sa etnisidad asin indibiwal na pagpapabisto o minsan sa satuyang kultura. Sa sarong artikulo ni Nick Joaquin sinabi niya na an mga enot na tawo sa Pilipinas igwa kan “heritage of smallness” kita sana sa kinaban an nagpapabakal nin tingi, sarong pisog na bawang, sarong lemonsito, sarong kamatis, pisong suka, pisong gaas. Dai naghingowa si satuyang mga apoon magtuklas nin mga bago asin mas komplikadong bagay kundi naghalat na sana kan mga abot, kan mga barte na hali sa Tsina asin iba pang kataed na banwa. An pagiging sadit na ini mahihiling sa satuyang mga nakutkot na liktao (artifacts) na harayoon na marhay sa mga porsilana kan Tsina. Mayong paglapigot sa parte kan mga ninuno na arogon o i-angat an sadiring porma nin arte. Totoo an sinabi ni Joaquin alagad bako na sa panahon niyato ngonyan. Mas nagin agresibo na an dalagan sa mga merkado asin binuksan na an mga kabisera sa mas mahiwas na kinaban dara kan teknolohiya asin siyensya. Digdi minalaog an isyu kan globalisasyon na susog sa pag-adal ni Andrew Recepcion, pinapasadit an kinaban sa sarong global village o sarong barangay. Pwede ta daw na sabihon na an “heritage of smallness”, an pagiging barangay-centered kan satuyang sosyodad, kaidto asin ngonyan, sarong amay na pag-isip o interpretasyon niyato kan nangyayaring globalisasyon?\nSa pag-adal ni Recepcion, sinambit niya na mayong malinaw na depinisyon para sa globalisasyon bilang sarong tataramon, alagad susog man saiya, bako ining sarong ulang tanganing dai niyato mation o basahon an kapahayagan kan penomenon na ini—“the phenomenon of globalization in our contemporary human history is creating a new horizon for understanding meaningfully the experience of interconnectedness that has never been experienced before. Globalization is a complex phenomenon that involves different dimension in life. It impacts on the economy, culture, politics and ideologies of societies all over the world. Defining globalization is difficult but it is possible to describe it in terms of the present human experience of a global world characterized by compression of time and space us well as by the uninterrupted flow of popular culture, information, and ideas via mass media and internet. (Recepcion)\nKun hihilingon baranga an posisyon kan mga tawo pag-abot sa globalisasyon. May nagsasabing dakulang dagok ini sa lokal na kultura lalong lalo na si mga lumbod pa siring kan Bikol. An globalisasyon na dai na maibataran minalaog na sa sarong dimensyon kan satuyang kultura na dai pa ngani nakakagamot sa sadiring banwa, dai pa lamang nakakabilog, alagad uya na an makusog na sulog kan globalisasyon? Para sa iba, lalong lalo na si may mga anti-imperialism asin communist leaning an globalisasayon sarong patibong kan imperyong sulnopan lalong lalo na kan Amerika. Alagad, may dai man uyon sa bagay na ini, an globalisasyon, bakong maraot, imbes, lalo pa kaining paoorogon asin pahihiwason an audience asin inpluwensya kan lokal na kultura siring na an mga Amerikano, nakanood na sa istratehiya asin disiplina kan mga Hapon. Pinapayaman kan globalisasyon an kanya-kanyang kultura sa paagi nin paghinaras-hirasan asin bakong dominasyon. Sa mga taong nagsapo kan kolonyalismo asin imperyalismo, bako ining madali. Bakong madaling paraon an kulog sa memorya. Kun kaya, bentahe sa mga kapitalista an mga tawong mayong memorya, an may amnesia nin huli ta inaako kaining bilang katood an dating kaiwal kaidto. Mayong Mcdonalds sa Hanoi, Vietnam nin huli ta hinihiling an Mcdonalds bilang simbolo nin dominanteng pwersa kan Amerika mantang sa Filipinas, sukulan an pagiging progresibo kan sarong banwaan, kun nakalaog na an Mcdo o kun dai man an Jollibee.\nKun aakoon niyatong lugar nin mga migrante an Bikol asin hinihimo pa sana man an satuyang rehiyonal na etnisidad, madali kitang makabali sa makusog na sulog.\nPano parati an Mcdo, pano man an nagkakan sa San Francisco. Kun hahapoton kun sain mas masiram, an simbag pareho man nakakabasog. Kun hihilingon apwera sa Class A kan satuyang sosyodad, gabos man nagkakaigwa nin pagkakataon na magkakan sa parehong lugar. May mga nagtaratarabaho sa bangko na nagkakan sa San Francisco. Gabos inaako, may kanya-kanyang patron, minsan na may sadiring kulturang hinihimo an duwang kakanan. Sa San Francisco, may libreng sabaw, sa Mcdo, gravy saka tisyu paper, aircon sa Mcdo, mayo sa San Francisco, limitado sana sa burger, chicken, french fries an pwedeng kakanon. Sa San Francisco, mamili ka kun anong putahe, karne, gulay. Mahal sa Mcdo, an kinse mo San San Francisco, full meal na. Si Sharon saka si Manny Paquiao an endorsers kan Mcdo, si Mariang Basa kan San Francisco. Sa parehong imaheng ini, nahihiling kong minaitok an globalisasyon sa Naga asin sa Bikol. Parehong nagkakaigwa nin kanya-kanyang operasyon an mga nasabing kakanan. Makusog, toninong asin hararom an sulog kaini. Pwedeng sabihon na sinusuportahan kan nangyayaring globalisasyon an mga dominanteng kultura kan Tagalog asin Ingles. Asin mayo man ining mga programa na suhay sa saindang agenda na pwedeng sabihon na pigtutulod an lokal na kultura. Kultura nin konsumerismo sana an pigtutulod kan institusyon na arog kan Mcdo asin ako bilang sarong namamanwaan, biktima kan sadiring kaluyahan kan sakuyang pagnamit, alagad, malinaw sako na bako lamang kabasugan an hinahanap kan hawak kundi an mas hararom na katikapoan nin kalag, nin lokal na kultura na nagiging marginal. Sa mahiwas na sakop kan globalisasyon, hinahalon kita kaini nin huli ta bako pang malinaw an rehiyonal na etnisidad niyato.\nAn nangyayari laban sa globalisasyon pwedeng susugon sa dominateng istrateheya kan sulnopan poon pa sa poon. Imperyalismo na gikan pa sa mga Romano kan gurang na panahon, na nakua man kan mga Amerikano na an kinaban gibohon na sarong komunidad sana gamit an armas asin an sadiring agenda. Dai ini rayo sa mga pesteng pag-isip arog kan rasismo, seksismo asin materyalismo na kun sain hinihiling an gabos na bagay bilang sa laog o luwas kan tukal. Sa pag-adal ni Recepcion sinambit niya an West versus the Rest, susog saiya, “ the description “the west versus the rest reflects what Samuel Huntington calls the clash of civilization which will not be “primarily ideological or primarily economic.” The dominating source of conflict will be cultural.” (God’s Global Household, p. 27) Totoong arog kaini an sistema, an ralaban. An sulnopan na pag-isip nagtutubod na an yaon sa sirangan, hababang klase nin kultura, exotic, marginal asin alternatibo na bagay na nagsagom man sa satuyang mga Filipino sa haros halawig na taon nin kolonyalismo. An eksperinsya nin kolonyalismo iyo an brutal na paagi nin sugong na globalisasyon, pagpahiwas kan heograpiyang sakop, alagad pagpasugong kan isip kan sinasakapon nganing an kapangyarihan magin sanang dominante kan nagsakop nin huli ta sa panahon na ini makatoon sa balanseng kurit, rebolusyon asin giyera an magiging resulta.\nKan binanga an kinaban sa duwa kan Santo Papa sa paagi ni sarong bull nganing matoninong an duwang kahadean nin Espanya asin Portugal, hinohona asin tinutubodan na an kinaban sarong patag na kahiwasan asin sa paagi kan paglakbay, makakahiling nin mga bagong daga na mayaman sa bulawan na sabi ngani iyo an pinakabulong kan mga Kastila sa saindang helang na naoomayan sana nin bulawan. Pinatunayan na kan siyensya na an kinaban harani sa bilog (sphere) an porma, alagad minsan sa panahon na ini duwa pa man giraray an pakabanga, an oksidental (an sulnopan) asin an oryental ( an sirangan) na may iba-iba man na klase nin kultura asin paghiling. Bilang sarong nasyon, hinihiling na an Filipinas iyo an tagpuan o an “point of convergence” kan duwang kulturang ini. Kalimitan na an yaon sa sulnopan iyo an dominanteng rehiyon. Susog ki Huntington, “the fact is that the west is now at an extraordinary peak of power in relation to other civilizations…and apart from Japan, the West faces no economic challenge. Given the status of the West, non-Western civilizations can respond in three ways or forms: (a) a course of isolation in order to insulate their societies from being corrupted by the West; (b) by band-wagoning, that is, the attempt to join the West by accepting its values and institutions; (c) take the balancing act of modernizing and not to Westernize. Sa sinabing ini ni Huntington, pinapatotoohan niya na progresibo an sulnopan asin mayo sindang mayor na angat pagabot sa konomiya, bagay na bakong totoo. Kaipuhan kan sulnopan an mga natatadang yaman kan sirangan nin huli ta ubos na o tingating na an resources kan saindang mga nasyon. Sabi ngani kaipuhan nin apat na kinaban tanganing masukdan an konsumerismo kan mga Amerikano. Sa sinabi man na mga opsyon ni Huttington malinaw na sinabi niya na to insulate their societies from being corrupted by the West. (an duon sa sakuya) Bako dawn a mas kaipuhan kan mga tawo sa oriental na lokasyon na tukdoan an oksidental kun paano pahiroon an kinaban na ini.\nAn sulnupan naghihingowa na bangaon an kinaban sa pagsakop, mantang an yaon sa sirangan naghahanap nin mga okasyon tanganing mapagsaro an mga suhay, mabugkos an mga na-ubad asin matipon giraray an pinida-pidasong tipak kan uniberso. An trahedya kan globalisasyon na pigbubusol kan imperyalismo, iyo na runuton an mga lokal na kultura na pighihiling na maraot asin sa gamit pa an mata kan pagtubod, gibo nin demonyo. Sa isip kan mga kapitalistang ini an globalisasyon okasyon nganing ipabakal o ipahiling an mga eksotik. An globalisasyon naggibo nin mga pag-isip na an dapat nagin na sanang mga alternatibo nin huli ta pinatubod kita kan satuyang sadiring katikapoan asin an nagsasakop bilang sarong ina o kaya Uncle Sam. Ginibohan kita kan globalisasyon nin mga pangangaipuhan na dati makukua lamang niyato sa natad. Ginibo kaining komoditi an lokal na kultura bilang sadiring lana kun saen kita ginigisa. Isipon na sa prosesong ini minsan an paggisa bakong katutubong klaseng pagluluto kundi Kastilanon.\nSa ibong na lado, may nagsasabing may karahayan man an na ginigibo an globalisasyon. Mas pinapaorog asin binubuhay daa kaini an lokal na kultura sa paagi kan pagbakal kan mga lokal na produkto na pinagsasanglian nin mga bagong gubing asin mas pinapabakal ng mahal pag-abot sa lugar na naghimo kan produksyon. Arog man kaini an dalagan kan mga transaksyon sa Filipinas, an kuryente na hali sa Tiwi, pag-abot satuya mahal ng marhay. An mga baka na pigpapataba sa Masbate nagiging Batangas Meat. An abaka na naging makusog an demand sa internasyonal na merkado paglaog kan 20 siglo nagin popular sa pangaran na Manila Hemp. Sa kasong ini, mas lalong napapakusog an marginalization kan mga rehiyonal laban sa mga kabisera na mismong ang kolonyal na pwersa an nagtagama asin nagmukna.\nBinabago kan globalisasyon bako sana an distansya sa satuya kundi an relasyon kan mga banwaan sa kada saro. Mas pinapaorog kaini an dati ng makusog asin lalong pighihigop o pigpapaluya an dati ng mga napabayaan na lugar, etnisidad asin saradit na banwaan.\nSa parteng ini kaipuhan na tawan niyato nin pagpapakahulugan kun ano an kultura na sinasabing nagiging komodoti kan globalisasyon. Ano an anatomiya nin kultura?\nSiring na masakit tawan depinisyon an globalisasyon, arog man kaiyan an kultura nin sarong lokal na lugar. Sabi ni Recepcion, “It is not always easy to define culture since as a concept it encompasses humanity itself, its history and network of relationships. Culture can easily be described in terms of texts and forms like literature, art, music, languages, customs, taboos, foods, rituals, national identity, clothes, artifacts and so on.” (God’s Global Household, p. 56) Sa sinabing ini ni Recepcion orog na magiging komplikado an proseso kan paghanap kan kulturang Bikol. Ngonyan na naglaog na an impluwensya kan globalisasyon sa satuya, minsa sa satuyang mga parasurat asin artista, pano niyato pakikinabangan an dara kan makusog na sulog na ini asin pano niyato mahihimo an kulturang Bikol na nagiging komodoti na kan globalisasyon. Nin huli kaini mas dapat niyatong balikan an sadiring lokalidad, buksan niyato an satuyang mga sadiri sa sa istorya, sa osipon kan satuyang mga banwaan. Bagay na ginibo na kan Heswitang si James O’Brien kan sinugo niya an saiyang mga estudyante na kolektahon an mga osipon, suanoy asin mga ariwaga sa kanya-kanyang lugar. Ini an saro kan kalugihan niyato nin huli ta kita mga tawong naratibo asin oral. Dai kita tuod na isurat an mga ini nin huli gayod ta an ponetikong ginagamit niyato sinublian sana man. Rebelyon gayod ini sa kolonayalismo na pigraot an sadiri niyatong alibata o baka maldisyon kaining rasang luhay-luhay na pinapara an sadiring memorya. Alagad dai kita pwedeng mag-erok sa pagbasol asin dai paggibo, pakinabangan na niyato an sadiring armas, an tataramon na satuyang pigbabayubuan, pigmamakulgan. Magbalyong isip kita na sa satuyang limitasyon nin tataramon, may kapangyarihan ini na ipahayag an lokal asin endemikong eksperinsya.\nSabi ni Hermnio Beltran, “The local and the marginal may yet ‘reorient’ the global in the cultural/artistic sphere by virtue not of exoticism but of their being a necessary part of the rich human heritage.” (Ani, 32, hali sa Introduksyon)\nAn globalisasyon sarong okasyon na pwede niyatong pakinabangan kun makikisabayan kita sa dalagan sa pag-agi bako nin pagkatal nin gamot sa satuyang daga, kundi sa lalong pagpararom kan satuyang pagsabot, pagpada sa sadiring kultura. Sa panahon na gabos nagiging “wireless”, mas orog tang kaipuhan na pararumon an gamot niyato sa banwaan. Sa mga progresibong pag-isip, tinatawan nin panibagong atensyon an lokal bilang mas mahalagang elemento sa pagbilog kan nasyonal na pagmidbid. Binabaligtad kaini an dating pagtubod, tinutumangan an pan-aabuso asin mas pinupurga an sadiri sa makasadiring mga motibo na nagtutulod sa pagratak kan sadiri, kan kapwa asin kan banwaan.\nAn Parasurat bilang Artista: Paggibo nin Sadiring Mito\nMay pagtubod ako na kun tano daing mga rebolusyon sa Bikol kan panahon nin Kastila iyo na por medyo kan mayong rehiyonal na etnisidad kan nasabing banwaan na pwedeng magbugkos satuya sa sarong misyon. Daing pagkasararo, naghihiro lamang sa paagi kan sadit na konsepto kan banwaan o kaya kan barangay. Minsan sa laog kan rehiyon, dai ka man masabing Bikolano ka man, an parati bagang hapot, taga saen ka? Taga- Iriga, Taga- San Fernando, Taga-Masbate, taga-Albay, taga-Rapu-Rapu. Pwede kitang maghona na an Bikol naging temporaryong lugar sana o nagin dulagan kan ibang mga dayo na sa pag-abot kan panahon nahali naman. May pagtubod man ako na sa diskurso kan kapangyarihan lataw na nahiling an halakabang na impluwesya kan simbahan na Katoliko asin kun pano kaini binilog an bagong pag-isip kan mga tawo. Asin an imahen ni Ina sarong kolonyal na armas nganing mahimo an rehiyonal na etnisidad niyato. Sa sakuyang mga obra, haloy ko ng ginamit an mga metapora kan Ina, kan salog na biko-biko asin an mga suanoy na mito na mga nagin latak o residue na sana pag-abot kan kolonisasyon. An mga bagay na ini an sakuyang gingibong materyal sa pagsurat ko kan sakuyang mga obra. An mga latak, an mga blangkong dai kayang simbagon o ipinamutang ta na sanang kabotan nin Dios. Nin huli kaini, inaagyat ko an mga makakanupungan ko na balikan parati an nakaagi, an suanoy na pagtubod nin huli ta dakul ining kasimbagan na itatao sa presente niyatong kamugtakan. May liwanag na masirang sa mga arkibo na ini asin ipapapahayag kaini an pang’os, an bata asin an ratak na ginibo kan pirang mga podersong tawo sa padaba tang banwa. An paggamot sa daga sarong proseso na dapat yaon sa gabos na parasurat. An pagbilog nin sadiring mito hali sa mga osipon asin mga ariwaga sarong magayon na istartihiya nganing mamundag an bago asin preskong tingog sa satuya. Sa sarong diskurso, sinabi ko na bakong mapinadaba an rehiyon, an mga Bikolano sa mga disipulos nin arte arog kan pintor, iskultor, artista sa teatro, lalo na sa parasurat. An konsepto kan maarte nakagamot sa elitistang paghiling niyato sa mga artista. An maarte, kinakasuyaan, mayaman na tawo na dai mo mapakakan nin pinangat, maarte dinudulagaan. Ano an satuyang mga parasurat? Siisay an nagbabasa kan saindang mga obra, siisay an nagtatagama nganing bakalaon an saindang mga libro o peryodiko kun saen nagluwas an mga rawitdawit asin osipon, siisay an nagmamakulog sa pipirang tawong nagmamakulog sa tataramon na ini, sa tataramon na iyo an pinakahararom na kapahayagan kan satuyang kalag. Bako daw siring man kaiyan an nangyayari. An maarte imbes na maging birtud, nagin bansag. Siisay an may kagigibohan kaini? Kaipuhan balukaton an imahe kan parasurat bilang artista. Kaipuhan na makua niya an sadiring mito asin kan saiyang banwa nganing isalaysay an agi-agi, nganing bagohon an mga natudan ng dalan na naging lugar na nin korapsyon. Siya an propeta, an mga bagong Juan Bautista kan modernong panahon. Kun dai niyato mahihimo an bagong mito, dai harayong isipon na mayo man pagbabago sa papulpol niyatong pag-isip. An parasurat asin an iba pang artista iyo an mga biktima na naku’a nang isalaysay an saiyang mamundong ekperyensya asin sa ngonyan, bako na siyang biktima, kundi peligro na sa nagmawot na siya raoton. An pagiging biktima dai sana nangangahulugan nin komplikadong paglaog sa sarong eksperinsya kundi an pagsaksi sa sarong bagay asin pagpabaya sa pagtubod na mayo ng magiginibo sa bagay na ini.\nAn Guernica ni Pablo Picasso mas orog na kinatakotan kan diktador na si Francisco Franco kisa sa mga rebeldeng nakikilaban sa saiya. Sinasabing kaipuhan ining gwardyahan sa Museum of Modern Art sa New York asin dai pwedeng mai-uli sa Espanya sagkod na magadan si Franco. An obrang ini ni Picasso naglaladawan kun pano binomba asin pinagsuhay-suhay an hawk asin kalag kan mga taga Guernica kan 1937, kan Spanish Civil War. Alagad an kapangyarihan kan obra bakong pareho kan kapangyarihan kan militar kundi kan arte. An pwersa kaini minasup’ay sa imahinasyon asin bako sa arsinal kan mga armas. An buweltada kaini sa puso, orog na makusog kisa sa mga bombang pinasabog, pigdudukot kaini an pinakahararom na sensibilidad nin tawo, pinapagimata kita kan pangum’om na yaon sa istruktura kan kambas. An siring na obra arog kan Guernica, nagiging imortal asin nakikiolay sa gabos na panahon minsan toninong na an banwaan, nagiging daso ini sa madiklom na lagusan kan satuyang pagkabuhay. Nagiging sarong memento mori, nagiging pagiromdom, sarong liktao na nagseserbing aparador kan satuyang memorya. Sa siring na halimbawa, ipinapahiling kun pano ginigibo kan artista an mito nganing orog ining giromdomon kan tawo. Kun mahiling mo an Guernica, sinasabing matadom ini, siring sa mga matatarom na kurbada asin imahe ni Picasso. Si Picasso mismo an nagsabing an mga obra kan arte dai dapat nakakalay sa mga museums asin apartment sana, may katuyuhan ining maging rebolusyunaryo.\nAn Guernica sarong klase nin arte na dai nagtatao nin siram o leksyon, imbes inaagyat kaini an parahiling na mansayan an mensahe asin laogon an sentido kan mga imahen. Nin huli ta siring kaini an dalagan kan komunikasyon sa tawo asin an arte sarong behikulo, kinakaipuhan an simbag kan tawo na sa ngonyan inuulang kan cultural illiteracy na luyap sagkod sa satuyang banwaan. Sabi ni Jamake Highwater, “The failure of communication between artists and people is caused by artistic illiteracy that makes it impossible for us to “read” a significant painting or to “experience” a profound piece of music or a meaningful novel. As much as we believe in the power of data, cultural illiteracy is an impairment that mere information cannot alleviate.” (The Language of Vision)\nAn elitistang paghiling sa kultura nagrarayo kan boot kan banwaan sa mga artista asin parasurat. Mas tinatawan kan mga gobyerno na paorogon an mga opsyon na kun saen an tawo mas pakikinabangan bilang sarong obrero sa dakulang merkado nin globalisasyon. Dara na digdi an pag-ako kan ibang kultura, pagpaorog sa mga ini bilang mas superyor asin mas pinapakinabangan. Mahihiling ini sa silabus kan mga itinutukdo sa akademya, kun saen an arte asin siyensya dai tinatawan nin magkakanigong pundo, imbes, mas pinapakusog an kampanya na magin mga oripon asin taga-punas nin lubot sa ibang nasyon. Tinutukal kaini an tawo sa sadiring daga, asin tinatawan nin imahe nin marumarom na nasyon tanganing mas orog kaining isipon na an pagbaya asin pagpabaya an huring alternartibo nganing mag-uswag sa buhay sa luwas. An kultura saro sanang pangmayaman na bisyo asin an mga parasurat mga nilalang na kun bago egocentric, mga may suicidal tendecies asin kadakul hang-ups sa buhay. Ini an mga pirang imahe na itinatao sa satuya. Alagad dai niyato lingawan na an arte asin kultura, bagas asin panira kan buhay nin kinaban. An arte bakong produkto o tapuyas sana nin sentimitalismo, eletismo asin hedonismo. Orog ining kaipuhan, ta ini an minabugkos, minasuhay, biyaya asin maldisyon, sarong senyal nin buhay kun an gabos na aspekto kan sibilisayon natumba na, nagaba na. An arte bakong comfort zones, bako ining toreng garing kun saen pwede kitang magmansay kan mahiwas na kahadean nin ilusyon.\nGabos na tawo igwa kan kultura asin an mga ini nagraralaban sa mas mahiwas na dominasyon. Sa ralaban na ini, may nabibilog na bagong kultura asin may mga ipinapasipara na sana. An kulturang Bikol na hinihimo pa sana, nag-aatubang asin nag-aako na kan impluwensyang ini na dara kan globalisasyon. Siisay an makakabisto kan sarong gibo ni Pancho Piano, ni Alcomendas o minsan ni Amorsolo, ni Joya, ni Kiukok? Siisay sa satuya an nakaisip na an an satuyang pambansang bayani sarong nobelista alagad pira sana sa mga Filipino an nakabasa nin sarong nobelya na gibo man nin Filipino o aram na igwa man mga nobelistang Filipino arog ni F. Sionil Jose, Edith Tiempo, Amado Hernadez o an mga rawitdawit ni Rio Alma asin Cirilo Bautista? Sa Bikolanong mga parasurat, siisay daw an midbid kan satuyang mga estudyante?\nKontemporaryong Literaturang Bikol: Salugsog sa Sulog\nAn mga kontemporaryong parasurat sa Bikol, parehong nagmamansay, kaiba asin nagsusurat kan agi-agi kan saiyang banwaan. Sa saindang mga bagong obra, mahihilingan nin mga tingog na nagtatao nin bagong direksyon sa literatura na haloy ng pighonang gadan asin dai man pinapakinabanagan. An pagiging salugsog sa sulog an angay na metapora kun pano ilaladawan an saindang mga obra. An mga sinusurat ngonyan sa Bikol mahihilingan man nin progresibong paghiling sa mga bagay na yaon sa palibot kan parasurat. Nagiging salugsog ini nin huli ta bilang porma nin arte dai katuyuhan kaini na apihapon an likod kan mga nagbabasa o nagdadalan. Dai man muyang magpahapihap sa payo an parasurat na garo ido. Dawa minsan, may pira man na mahihiling na kaibahan nin pirang pulitiko. Sa nangyayari sa Bikol, masasabi tang mas orog na nagdadakul an parasurat sa Bikol minsan makusog an sulog na dapat sa Ingles o Tagalog lamang magsurat. Hinihiling na bakya an literatura o kan dai man limitado sana an parabasa kun dai man nin dakitaramon o translations. Dai man ini itinutukdo sa gabos na eskwelahan.\nNagtutubod ako na kun igwang sinasabi an mga parasurat sa Bikol na kaipuhan na basahon kan mga Bikolnon. May mga isyu man na kinakaipuhan na linawon arog kun anong Bikol an standard, pano an ortograpiya o ispeling. Siisay an mabasa, tano ta masurat sa Bikol asin para sa Bikol?\nDigdi minalaog an radikal na desisyon nin sarong tawo. Sarong pagtubod ini an sarong parasurat bukas sa iba pang tataramon alagad mas makasupog, mas makangirhat kun sa sadiri niyang tataramon, dai niya kayang maipahayag an saiyang boot, an saiyang isip, an saiyang kalag. Oras na tanganing balukaton niyato an sadiring kultura bako bilang komodoti na pighihiling na eksotic asin kaherak man kundi bilang kalag na pwede niyatong hubaan sa tahaw kan saldang, sa atrubang kan bilog na kinaban. Radikal an paghirong ini asin mayong kita maasahan sa mga pulitiko o sa mga institusyon na poderoso asin limitado. Kinakaipuhan na an banwaan mismo an magdesisyon kun ano an gigibohon sa saiyang mga parasurat.\nSa paglaog kan bagong milenyo, mas nagin padagos-dagos an mga paghiro asin pangyayari sa literatura. Nagkaigwang workshops asin award giving body an Bikol para sa mga parasurat asin luhay-luhay naman ining nakakaagyat sa iba pang parasurat sa ibang probinsya na magmukna nin pusog asin buhay na interaksyon sa mga parasurat. May mga pagtiripon alagad makamundo na haloy an nagiging proseso. Alagad naglalaom ako na mas orog na makusog an literaturang Bikol, mas dakul an masurat sa surusadiri nindang tataramon asin ini mabilog kan mga akdang Bikol. Nangingiturogan ako nin mga akdang hali sa Buhi, dakul pa sa Rinconada, sa Partido asin sa mga dayalekto sa Sorsogon asin an Masbatenyo. May napaparong akong mga bakong libro asin iba pang grupo na matao nin bilog na suporta sa orog na pagtalubo kan literatura niyato.\nPakikinabangan niyato an sulog kan globalisasyon asin minsan an satuyang tataramon maapektuhan kaini, bukas niyatong aakoon an mga pagbabago na mapoon sa pagsalingoy sa satuyang mayaman na tradisyon arog kan mga kadunongan sa osipon asin ariwaga, mga kulibat kan tigsik, mga berso asin an mga rawitdawit na hinimo sa singsing nin kalayo asin sa mata kan bagyo.\nMga Angat asin mga Suhestiyon na Gibohon\nEnot iyo an pagtukdo o pagkaigwa nin Bikol Studies (history, arts, literature, culure) bilang parte kan kurikulum. Nagtutubod ako sa akademya kan Bikol, sa mga maestro asin maestra. Marhay sindang maging katuwang sa kampanya kan literatura.\nInaangat ko man na magkaigwa kita nin komunidad nin parabasa asin mga kritiko bako sana sa mga grupo kan mga parasurat. Luhay-luhay alagad pwede ta ng punan sa paagi nin paghiling sa mga klasikong obra na dati ta nang pig-aadalan asin mga kontemporaryong akdang Bikol.\nSuportahan an literary journals asin pakarhayon an pagluwas kaini bako sana para makaluwas o may masabing igwa kami kundi tukdoan, agyaton namagsurat an mga estudyante sa paagi nin paghimo nin school-based workshops asin contests na makakatabang bilang insentibo asin pagpakusog nin boot sa mga nagmamawot na magsurat.\nAgyaton na magbasa an mga estudyante nin mga akdang Bikol asin hingowaon na hagadan sinda nin saindang mga komento na isusurat o ipapahayag sa Bikol. Sa paagi kaini matatawan niyato an mga estudyante minsan an mga maestro asin maestra nin mga espasyo nin pagpapahayag.\nHingowaon na magkaigwang kopya minsan an mga library nin mga materyal sa Bikol asin bako sanang mga souvenir programs asin mga term papers na pigrerecycle.\nMaglaan nin tamang pundo para sa mga pag-adal sa Bikol.\nHingpwoan na magtinarabang-tabangan an iba pang porma kan arte asin maggibo nin mga programa asin aktibidades para sa kultura. Kinakaipuhan ta nin mga tawo asin insitusyon na masugal para sa kultura. Marhay na laogon niyato an populr na kultura asin gamiton ining paagi tanganing pahiwason an sakop kan literatura. Magmaan sa mga pulitiko.\nKadakul an angat sa kultura kan Bikol, kadakul pang gigibohon alagad, sarayon ta an paglaom, taison an isip, asin pahiwason ta an paghiling sa kinaban na pinasadit na kan globalisasyon na dapat bakong konsumerismo an magtadom satuya kundi an pagmakulgan an sadiring kultura, an sadiring literatura na sa ngonyan nag-aako nin bagong buhay. Kaipuhan na santigwaron an mga institusyon asin mismong an satuyang mga sadiri nganing mabalukat kita sa kaoripnan na ini.\nBy Jamake Highwater, Grove Press, New York, 1994\nGod’s Global Household: A Theology of Mission in the Context of Globalization\nBy Andrew G. Recepcion, Faculty of Missiology, Pontifical Gregorian University, Rome, 2006\nBikol and Negros History and Culture: Comparatively Speaking\nLecture of Filomeno Aguilar, nagluwas sa Gibon, Ateneo de Naga University, 2003\nHermeneutics of Power\nDanilo Madrid Gerona, doctoral dissertation, University of the Philippines, 2005\nANI 32, Cultural Center of the Philippines, 2006\nPosted by Kristian Cordero at 3:25 PM 1 comment:


Sungayan na baka sa Binurong | catanduanestribune.com news\nSungayan na baka sa Binurong\nNaghampangan sa wakas sa junta provincial an SUWECO, FICELCO y mga bocal manungod sa isyu kan corriente.\nMaguiromdoman na nagpasar daa an SP nin resolusyon na gahagad qui board president Alex Ang Hung kan Virac na maglampaw na sa puesto, ta iyo daa an pigabasol sa Christmas light na servicio kan cooperativa.\nSa sesyon kan Lunes, nagluwas na an pakasabot palan kan magcapirang bocal, puede sanang paandaron nin basang an dinarang diesel genset kan SUWECO tanganing mapanoan an kakulangan sa suplay.\nBakong arog caini kadari, sabi ni Dir. Alex, por sobre ta an pagpaandar kan genset pati na an singil sa corriente caini dae pa man aprobado kan ERC.\nSaro pa, iguang kalaen na nadiscubre an mga auditor kan NEA sa inaprobaran na 2nd Amendment kan mga nacaguing board. Enot caini an salang komposisyon kan BAC na nag-aprobar sa contrata, ta kabala sa BAC an sarong director y an OIC, y pagbalga sa RA 10531.\nAn gusto palan daa kan SP, pirmahan na sana kan BOD an anuman na contrata sa SUWECO masque na pagbalga sa ley.\nDae man sinabi kung nagpasar man nin resolusyon an SP na minahagad sa Dificelco na kasuhan an CPGI y SUWECO sa dai ninda pagpirma sa salang contrata.\nIgua palan daang nangyaring aksidente duman sa popular na Binurong Point kan Domingo.\nSegun sa informante, dinara niya daa sa Guinsaanan tanganing matan-aw man an famosong tourist attraction sa ngonian.\nPabalik na yata sinda sa barangay kan bigla daang sinungay kan sarong baka an saiyang dose anyos na aking babaye. Mayad ngani daang nakaptan kan aki an duwang sungay. Paka-apyat kan aki, dagos daa ining dalagan sa mga abakanhan para makadulag, alagad pagabot duman, igua man daang mga baka sa paribot.\nNagi daang hysterical an aki y nagparahibi habang pigabugaw kan tour guide an baka. Dae na daa naorian an aki, dai na nagkaon pag-abot sa harong sa Virac, habo na ngani magpa-escuelahan pagkaaga.\nSabi kan reclamador, pinuntahan daa ninda an capitan na inabotan nindang gapanit nin lukban, alagad bagui sanang balewala an tratamiento caini.\nMagayon daa cotana, nakural an mga baka tanganing dae makaencuentro kan mga turista. Puede man na gibohan nin kudal na maseparar sa dalan duman sa lugar na pigasabsaban kan mga baka.\nSaro pa, sabi niya, dapat magcaigua nin first aid training an mga tour guide sa barangay o sa arin man na destinasyon sa isla, tanganing batid na sinda kung ano an gigibohon oras na iguang mangyaring emergencia.\nNagpalabas na naman palan an alacalde kan Casiguran, Sorsogon, an contratistang si Mayor Boboy Hamor.\nHalos daa cabangan milyon an pinanaltag caini sa Viga asin Virac kan Sabado y Simba, cabale an veinte cincong motor, mga electric fan, telebisyon asin iba pang gamit sa harong. Rinibong tawo an nag-atender sa pa-raffle sa Viga sa kahadean ni alcalde Tarin, mismo daang si Jorge Sarmiento an saro sa mga nag bunot kan mga ganador na tiket.\nSa Virac, alas dose pa sana, igua nang tawo sa Plaza Rizal, caya alas cuatro nagpoon na an palabas. An problema sana, sunod-sunod na an misa sa katedral kaya nadisturbo an mga padi pati an parasimba.\nDae na man puedeng tunongon an programa ta halos diez mil na an tawo sa plaza, kaya naghagad na lang nin dispensa si alcalde Samuel sa simbahan.\nMaogmang kapiyestahan sa Viga y Calatagan sa kaaldawan ni Nuestra Señora dela Asuncion!\nMamantikaan man lamang an saendong mga ngiwi, masque dai na magpaboyong tanganing daeng helang. Bawal na an magdala nin supot, dadakupon nin tanod..


Road widening proj kan Almeda hi-way hahagadan fondo sa DOT\nAn Arts Culture and Tourism Office (ACTO) kan lokal na gobierno sa Ciudad nin Naga liwat naghagad nin fondo sa Department of Tourism (DOT) para sa 2019 national budget kan ahencia na nagcacantidad nin P200 milyon nganing gamiton sa iimplementar na road widening project kan cinco kilometros na Almeda Highway sa Concepcion Grande.\nSi Alex Francis Santos, jefe kan ACTO nagsabi sa entrevista kan Bicol Mail na saiya nang pigsumiter sa opisina sentral kan DOT an propuesto kan City Hall na an katuyohan kaini para sa programa sa turismo kan lokal na gobierno kan ciudad sa lindong kan Tourism Road Infrastructure Prioritization Program (TRIPP).\nNa enot kaini an ACTO nakahagad nin P149 milyon sa kaparejong ahencia para sa road improvement poon sa Del Rosario pasiring sa mga pasakat na barangay kan Cararayan, San Isidro asin Carolina na iimplementar kan opisina rehiyonal kan Department of Public Works and Highways (DPWH) na pigsubasta kan Enero 18, 2018 asin naghahalat nalang nin notice to proceed an contractor nganing iimplementar ngonian na taon.\nAn itaas na barangay kan ciudad pigdadayo nin mga turista arog kan bantogan na Malabsay Falls asin yaon pa digdi an Panicuason Hot Spring Resort kabali an bagong facilidades arog kan zip bikes and tarzan swings.\nAfuera pa kaini, si turista na haling Naga Airport sa Pili, Camarines Sur mapapalipot pa an saindang oras nin viaje pasiring sa tourist destination kan ciudad.\nSinabi ni Assistant District Engr. Richard Ragragio kan 2nd Engineering District kan DPWH sa Baras, Canaman, Camarines Sur an arin man na road improvement asin road widening project kan lokal na gobierno kun an proyecto para sa programa sa turismo dai kaipuhan na iconverter sa national road an municipal road na an fondo maghahali sa TRIPP kan DOT.\nKun marealisar an road improvement kan Almeda Highway mapalipot pa kan viaje nin mga turista kun haling south road na dai na kaipuhan mag-agi sa mahibog na bulos nin trafico sa mga lugar kan Concepcion Grande, Concepcion Pequena, asin Panganiban Drive na puedeng magruta pasiring sa Del Rosario- Cararayan-San Isidro- Carolina road na makonektar sa Mt. Isarog.\nMakakabawas pa sa trafico sa centro kan ciudad asin maparikas pa kan travel time, sabi pa ni Santos.\nAn P200 milyon gagamiton para sa pagpaconcreto kan Almeda Highway kabali na digdi an drainage project asin iba pang road improvement mantang mayong problema sa mga electrical post kan Camarines Sur II Electric Cooperative (Casureco II). (dpaureus)


Pagsabat kan Galyon nin Manila kan mga Chamorro sa Isla Ladrones, ca. 1590\nBisaya kadatuan Mga hiyangta\nAn Boxer Codex (Spanish: Códice Boxer), na minsan inaapod man na Manila Manuscript, sarong manuskritong nasurat kan mga taon 1590,, na igwang mga ilustrasyon kan mga grupong etniko sa Filipinas, mga etnikong grupo sa kahiwasan kan Sur-subangan na Asya, Solnopann Asya asin Micronesia kan panahon na pinakaenot na gayong nadukayan an mga ini kan mga Espanyol. An manuskrito may kalakip man kan mga diyos-diyos asin mga demonyo mitolohiko kan mga Taoista, asin kan tunay saka mitolohikong mga gamgam, mga hayop na kinopya sa popular na tekstong Tsino asin mga librong yaon sa sirkulasyon kan panahon na idto. Palaen pa kan mga deskripsyon asin mga pasambit historikal kan ngonyan Filipinas na, dangan kan iba pang mga Harayong-Solnopan na mga estado, an codex igwang napalaman na 97 pinturang kurit-kamot na nag'iilustrar kan mga nagbabanwa, mga gamgam, mga hayop (tunay asin mitolohikal) kan Filipinas, kan Arkipelagong Indones, kan Tsina, asin kan kadagaan nin sur-subangan na Asya. Pigta'wan doon na gayo na iyo ini an pinakaenot na mga ilustrasyon na nahiling kan matang Europeo. An enot na ilustrasyon tipig na pabalagbag sa manuskrito, 74 kaini bilog na pahinang de-kolor na mga paglagyo asin an mga natadang 22 na pahina, lambang pahina may apat na pintura; may magkapira na bakante an papel. Kadakulan kan mga kinurit garo kinopya asin sinapi mansana sa mga materyales dinara sa Filipinas haleng Tsina ni Martin de Rada: an Shānhǎi Jīng (山海经, The Classic of Mountains and Seas), asin an mga librong shenmo (神魔), na pigmomostra mga diyos-diyos asin mga demonyo. An mga natadang mga drowing nagrerepresentar nin mga indibidwal, mga lalake babae na padis, mga habitanteng tagabuhis kan Tsina na nakasulot nin pigbibistuhan na gayong gubing; an iba drinowing bilang mga kawad. An mga depiksyon kan mga habitante haleng Tsinong nasasakpan pwedeng hinuwad mansana sa dati nang mga ilustrasyon, kinurit ginuno sa pagtoom-toom, o pwede man ngani paagi sa tukdo' ni Rada o kan ibang mga Europeong nakagabay na sa Tsina. Sikyera limang polo an mga ilustrasyon masnongod sa mga habitante kan Arkipelagong Filipinas.\nNapapalaman asin ginikanan[liwaton | liwaton an gikanan]\nAn Boxer Codex pigladawan an mga Tagalog, Bisaya, Sambal, Kagayano o posible mga Ibanag, asin mga Agta kan Filipinas sa arok na maraborab na gayo. Sinasabi na an teknik na ini sa pagpintura, asin sa pag'usar man ngani kan papel Tsino, tinta, asin pinta nagmomostrang gayo na an pintor na dai nabibisto pwedeng sarong Tsino mansana.\nTinutubod na an orihinal na kagsadiri kan manuskrito iyo si Luis Pérez Dasmariñas, aki kan Gobernador Heneral na si Gómez Pérez Dasmariñas, na nagadan kan 1593 sa kamot kan mga Sangleys o mga dayong Tsino nag'estar sa Filipinas. Si Luis nagsangle sa katongdan kan ama niya bilang Gobernador-Heneral. Huli ta an mga gobernandor kolonyal espanyol hinahagaran nin mga report kan saindang mga teritoryong nasasakopan, pwedeng an manuskritong ini ginibo sa pagkuyog sa mando kan gobernador.\nAn midbid na pinaka-amay na kagrogaring kan manuskrito sa panahon na ngonyan iyo si Lord Ilchester. An codex iyo an saro sa natada kan mga saray-saray niya sa saiyang pagrorogaring, Holland House saLondon, kan direktang masa'pag sa pagbobomba kan mga Aleman kan Septyembre 27, 1940 durante kan inapod na The Blitz. An manuskrito pinagsubasta kan 1947 asin nahulog sa pagsasadiri ni Profesor Charles Ralph Boxer, sarong autoridad dapit sa Harayong Solnopan, na saiya na ngani ipinangaran an dokumento. Ini rogaring na ngonyan kan Lilly Library sa Indiana University.\nMga tinubo(Pasabot basado sa pinaggikanan)[liwaton | liwaton an gikanan]\nSarong Binukot na babae, posible Ilokano\nSarong taga-bukid na Igorot. Kawad taga-Cagayan Valley, posible Ibanag\nMagkaibahan, may pinutos na buhok asin kampilan, posible Pangasinense o Ilokano\nMga taga-Zambal na para-ayam, haleng Zambales\nMga taga-Zambal na para-ayam\nMag'agom na Zambal tagalusad/para-ayam. An imahe pinapahiling tataong magmansong hayopan\nMga Agta na para-ayam.\nTagalog na hiyangta' nakapula. (an bistuhan na arok kan saiyang grupo) kaiba saiyang agom.\nTagalog mga maginoo nakapula, an bistuhan na arok kan saiyang grupo.\nTagalog mga maginoo (mga hiyangta) nakasulot asul (an bistuhan na kolor kan saiyang grupo) kaiba saiyang agom.\nMga tinubo' sulot simpleng mga gubing asin suklob (posible Moslem na taga Maynila\nSarong Binukot na babae, posible Bisaya.\nBisaya kadatuan, mga hiyangta\nBisaya kadatuan hiyangta, nakasulot pula kaiba an agom, an bistuhan na kolor kan grupo.\nMga Pintado (Sebwano o Waray) mag'agom na timawa\nMga Pintado (Sebwano o Waray) taga-Bohol, pinapahiling mga tatu' ninda\nMga tinubo' Bisaya uripon (uripon).\n↑  Boxer Codex Iningles.Kinua 08-28-20\n↑ Lilly Library, Indiana University, Bloomington, Indiana (U.S.A.), Catalogue Record of the Boxer Codex[permanent dead link]\n↑ 3.0 3.1 3.2 Souza, George Bryan; Turley, Jeffrey Scott (2015). The Boxer Codex: Transcription and Translation of an Illustrated Late Sixteenth-Century Spanish Manuscript Concerning the Geography, History and Ethnography of the Pacific, South-east and East Asia. BRILL. ISBN 9004301542.\n↑ 4.0 4.1 Roces 1977, p. 1003.\n↑ 5.0 5.1 Roces 1977, p. 1004.\nPinaghugot gikan sa "https://bcl.wikipedia.org/w/index.php?title=Boxer_Codex&oldid=195154"\nArticles with dead external links (June 2019)\nMga antigong manuskrito dapit sa Filipinas\nHuring pigliwat an pahinang ini kan 28 Agosto 2020, alas 07:41.


Home / Bicol / Bicol News / Comelec / News / Comelec, may paguiromdom sa mga makandidato\nComelec, may paguiromdom sa mga makandidato\nBicol Standard Newspaper Thursday, April 12, 2018 Bicol, Bicol News, Comelec, News\nLEGAZPI CITY – Mayo nin sisay man na interesadong magkandidato sa Barangay asin SK elections an sasayumahan kan Commission on Elections (Comelec), bastang sinda qualificado susog sa Election Code.\nIni an pahayag ni Atty. Annie Fortes, an Provincial Election Supervisor kan Albay, sa intrevista saiya kan mga miembros kan media.\nPig linaw kan nasambit na official na bakong kaolangan sa pag file nin Certificate of Candidacy (COC) kun an sarong makandidato napangaranan na imbuelto sa controversiya, kabale na an mga nasa listahan kan mga imbuelto sa ipig papangalad na bulong.\n“An pinaka importante sa mga kandidato na sinda qualificado sa pwesto na saindang kakandidatohan. An pig babasehan kaini iyo an Codigo Electoral asin an ley sa election,” sabi pa niya.\n“Kun mag dugang nin mga papel na nagbabandilyo kan saiyang kakayahan sa pag pugol kan pwesto na saiyang pig aapiraran, o na siya may matanos na record asin maray na plano, dugang na sana ini,” sabi pa.\nPinaguiromdom kan Commission on Elections na may malinaw na guidelines an saindang officina kan mga dapat complehon, na magkakanigo na reparohon kan makandidato.\nComelec, may paguiromdom sa mga makandidato Reviewed by Bicol Standard Newspaper on Thursday, April 12, 2018 Rating: 5


Seniorito: Senior na Solterito\nBako man lang garo ako sa enterong Pilipinas asin ibang parte kan kinaban an solo buhay ta byudo na alagad an mga aki may kanya-kanya nang buhay asin estado sa hararayong lugar.\nSa orihinal na estaran kan pamilya solo-solo na lang, walat an magayon na memorya kan nagtalikod na esposa asin kan mga aki asin makukulit na makuapo na nagtratrabaho asin nag-eereskwela na sa ibang lugar.\nSa tahaw kan pandemya kan Covid-19 na maabot na sa limang bulan nagtagal man baya an sarong senior citizen na single o soltero, sa herak nin Mahal na Dios asin sa pangadieon kan mga nagpapadangat.\nDai ko hunaon na maogma palan an solo buhay sa harong. Igwa lang alalay na “walk from home” (lakaw-lakaw lang hali sa harong ta haranihon man lang). Siya man an nagluluto, naglalaba, nagpla-plantsa asin naglilinig sa bilog na harong asin sa natad.\nPag-abot kan bangui solo lang akong nagtuturog.\nNapoon an aldaw mga alas 4:00 nin maagahon, madangog sa mga bareta sa lado lokal asin nasyonal por medyo nin radio asin telebisyon.\nPakabaretang alas 7:00-7:30 nin aga mapatuyatoy pasiring talipapa o sa mercado harani sa municipyo tanganing magbakal nin pambahog sa mga ataman na ido, ikos, itik asin manok.\nYaon na an katabang na masapna na kan pamahawan na abot pang pangudtuhan asin pamanguihan kasamậ an mga ataman. Paka-pamahaw nin dikit na maloto, gulay asin sira malakaw-lakaw sa palibot kan centro kan barangay bilang ehersisyo o pagpaga’not asin pag-estera kan lawas.\nPagpuli mapadiskansong kadikit asin makarigos.\nPakakarigos mapoon na an regular na guibo ko aro-aldaw tanganing dai mabagot habang nagdadangog kan musika sa radyo, naghahalat an diyaryo lokal, nasyonal, mga magazines asin libro o maski ano na pwedeng maka-okupar nin panahon may dagdag pa nin dakol na pakanood.\nMaaram man lang ako si Salve, an alalay, tapos na paglaba asin nakaluto na asin nag-iimbitar nang magpangudto. Kun minsan kun enjoy na marhay pagbasa nalilingawan an pangudto pero pagnagturutungka mapirong nin dikit .\nPagkahapon ta an senior dai man na gayo nagpaparaturog maski siesta duwang bagay: kun bakong may mag-apod na aki sa Naga, may ma-apod na maku-apo haling Canada. Nawawara an pungaw.\nSaro pa an Facebook asin cellphone na kadakol kaulay, ka-text, ka-talk, ka-chat asin ka-tsismisan.\nBago kan Covid lockdown/quarantine kan bulan na Marso, kun minsan amay pagka-aga napa centro na tanganing magpa-therapy, magbakal nin tipong sa centro asin mga prutas. Dai na ngani mina-uli kun odto antes kan Marso 17 ngonyan na taon, minahapit sa SM, sa Kantong Putikon, o sa Robinsons Place o sa Quality Cafe makikipag-estoryahan minsan diskusyunan dapit sa mga isyus sa laog nin saro o duwang oras. Alagad pag-GCQ saka MGCQ napundo an gabos na iyan ta an kadaklan nagkaralaom sa harong lalo na an mga menor-de-edad asin senior citizen na arog sako na madaling maulakitan nin Coronavirus.\nPagka-bangui ta nag-uli na si alalay solo buhay naman an senior citizen na solterito. Pakapamangui malakaw-lakaw guiraray sa atubangan kan harong asin sa sala, maunat-unat, ma-exercise dangan ma-hastang maturog.\nKun dai inaabot nin tungka, balik-basa, balik gadget asin apod sa mga aki asin maku-apo.\nPag-ala 5:00ng hapon may chat group kami na pig-aapod na SM Barkadahan asin makurumustahan, machirismisan kan latest tungkol sa mga celebrities asin politiko plus dikit na karantyawan.\nKun Sabado saka Domingo, pag-ala 7:00 nin bangui ma-arapodan sa chat group (V-2 gangs) kaulay an mga tugang na rayaon sa provincia nin Rizal, sa Laguna, asin sa Naga. Nagkukurumustahan man kaming pitong magturugang.\nDuwang beses ngani si apat na magturugang sa Naga asin Milaor nagtiripon sa old house sa barangay San Antonio, Milaor, nag-boodle fight habang nag-eeresturyahan. Maski sa lamesa may social distancing. An facemask solot pirme antes asin pakatapos. Nagdurar man nin magduduwang-oras si tiripon pero suruwayan tulos, kanya-kanyang puli, kanya-kanyang lunadan.\nMinsan sa laog nin sarong semana kinukua man ako kan mga aki dinadara sa Naga ngarig magpa-check-up sa doktor, magpa-blood works, magbakal bulong asin ngunyan na tugot na magkakan o magkape-kape sa mga restoran o coffee shop sa Naga.\nAn nagsasaaod sako sa Naga an mga aki na.\nDigdi sako sa Milaor, ako na an minapasiring sa talipapa magbakal nin lutong kakanon, pepino, avocado, batag na saba, batag na latundan, kamote asin tipong.\nNamalisyahan ko na an plete sa padyak doble na dating 5 pesos 10 pesos na ngunyan, trimobile sa Naga 20 pesos na. Pagpalinig nin kuko sa kamot asin muro dati 100 pesos lang ngunyan 280 pesos na, pagpabulog dating 40 pesos lang ngunyan 60 pesos na, apwera kan ahit.\nAn mga barakalon sa Naga kadaklan nagmarahal pati pamasahe kaya mas marhay seguro an mga baro-banwaan sa CamSur lalo na an Milaor, Minalabac, San Fernando, Gainza, Camaligan, Magarao asin Pili dapat darakula na an talipapa kompleto an mga barakalon tanganing an mga tao dai na magparapa pa Naga asin an mga lokal na negosyante magka-igwa man nin bastanteng income.\nAn krisis palan dara kan pandemya nagtatao bako lang problema kundi oportunidad. Nagsikat ngonyan an online selling asin delivery service. Maski an mga para-padyak asin mga para-trimobile nagdakula an ingreso.\nMasurunod na an jeep, bus, asin ibang porma nin transportasyon pagnag-abot na an bagong normal na sitwasyon.\nAn Covid na ini mawawara sierto y seguro sa pag-agui nin panahon sa tabang kan Kagurangnan.\nAsin para samong mga senior habang naghahalat na apodun para sa ikaduwang buhay may pakinabang pa man kun nakakatabang sa kapwa.\nMaogmahon baga an nagheheras nin mga experiencia asin pagkanood arog kan ginigibo ko ngunyan.


Pagtukdo sa mga Aki kan Halaga nin Pagtatrabaho\nANO an pinakagusto mo, magtrabaho o magkawat?— An totoo, mayo man nin sala sa pagkawat. Sinasabi kan Biblia na an Jerusalem ‘pano nin mga aking lalaki asin babae na nagkakarawat sa saiyang mga plasa.’—Zacarias 8:5.\nOgmahon an Dakulang Paratokdo na pagmasdan an mga aki na nagkakarawat. Bago sia nagdigdi sa daga, sinabi nia: ‘Yaon ako sa kataed nin Dios bilang pangenot na trabahador, na maogma sa atubangan nia sa gabos na panahon.’ Mangnoha na si Jesus trabahador kaiba ni Jehova duman sa langit. Asin kan sia yaon duman, sinabi nia: “An mga bagay na sakong kinaoogmahan iyaon sa mga aki nin mga tawo.” Iyo, arog kan nanodan niato kaidto, interesado nanggad an Dakulang Paratokdo sa gabos, pati sa mga aki.—Talinhaga 8:30, 31.\nAno an ikinaogma kan Dakulang Paratokdo bago sia nagdigdi sa daga?\nSa paghona mo daw nagkawat si Jesus kan sia aki pa?— Iyo gayod. Alagad mantang sia nagin “pangenot na trabahador” sa langit, nagtrabaho man daw sia digdi sa daga?— Bueno, si Jesus inapod na “aki kan panday.” Alagad inapod man siang “an panday.” Ano daw an ipinaheheling kaini?— Seguradong tinokdoan sia ni Jose, na nagpadakula ki Jesus bilang aki nia. Kaya si Jesus nagin man panday.—Mateo 13:55; Marcos 6:3.\nAnong klase daw na panday si Jesus?— Mantang sia pangenot na trabahador sa langit, sa paghona mo daw dai sia nagin pangenot na panday digdi sa daga?— Pensara kun gurano kagabat na trabaho an magin panday kan panahon na idto. Kinaipuhan gayod na si Jesus magpalod nin kahoy, putol-putolon an kahoy, darahon iyan sa harong, dangan kortehan iyan tanganing gibohon na mga lamesa, bangko, asin iba pa.\nSa paghona mo daw ikinawili ni Jesus an trabahong ini?— Kun ika, maoogma ka daw kun nakakagibo ka nin magagayon na lamesa asin tukawan patin iba pa na magagamit nin mga tawo?— Sinasabi kan Biblia na marahay kun an saro “maggayagaya sa saiyang mga gibo.” An trabaho may ikinatataong kawilihan na dai mo makukua sa pagkawat.—Eclesiastes 3:22.\nAn totoo, an trabaho marahay para sa satong isip sagkod sa satong hawak. Dakol na aki an nagtutukaw sana asin nagdadalan nin TV o nagkakawat nin video. Sinda minatabang marhay asin minaluya, asin an totoo bako sindang maogma. Asin dai man ninda napaoogma an iba. Ano daw an kaipuhan na gibohon niato tanganing magin maogma?—\nNanodan niato sa Kapitulo 17 kan librong ini na an pagtao asin paggibo nin mga bagay sa pagtabang sa iba nagtatao nin kaogmahan. (Gibo 20:35) Si Jehova inaapod kan Biblia na “maogmang Dios.” (1 Timoteo 1:11) Asin, arog kan nabasa niato sa Talinhaga, si Jesus “maogma sa atubangan nia sa gabos na panahon.” Taano daw ta maogma si Jesus?— Bueno, itinao nia an saro sa mga dahelan kan sabihon nia: “An sakong Ama sagkod ngonyan padagos na naggigibo, asin ako padagos na naggigibo.”—Juan 5:17.\nKan si Jesus yaon digdi sa daga, dai sia nagtrabaho bilang panday sa bilog niang buhay. May espesyal na ipinapagibo sa saiya si Jehova Dios digdi sa daga. Aram mo daw kun ano idto?— Sinabi ni Jesus: “Kaipuhan na ipahayag ko . . . an maogmang bareta kan kahadean nin Dios, huli ta dahelan kaini na ako isinugo.” (Lucas 4:43) Kun beses kun si Jesus naghuhulit sa mga tawo, sinda minatubod sa saiya asin sinasabi ninda sa iba an mga sinabi nia, arog kan ginibo kan Samaritanang naheheling mo digdi.—Lucas 4:43; Juan 4:7-15, 27-30.\nAnong duwang klaseng trabaho an ginibo ni Jesus kan sia yaon digdi sa daga?\nAno daw an saboot ni Jesus manongod sa gibohon na ini? Sa paghona mo daw gusto niang gibohon iyan?— Sinabi ni Jesus: “An sakong kakanon iyo an sakong paggibo kan kabotan nia na nagsugo sa sako asin pagtapos kan saiyang gibohon.” (Juan 4:34) Gurano mo kagustong kakanon an paborito mo?— Tinatawan ka kaini nin ideya kun gurano kagusto ni Jesus an trabahong ipinagibo sa saiya nin Dios.\nGinibo kita nin Dios sa paagi na an pakanood na magtrabaho nakatatabang na kita magin maogma. Sinasabi Nia na an balaog Nia sa tawo iyo na sia “maggayagaya sa saiyang mahigos na pagtrabaho.” Kaya kun makakanood kang magtrabaho kun aki ka pa, magigin mas magayagaya an bilog mong buhay.—Eclesiastes 5:19.\nDai boot sabihon kaiyan na kaya nin aki an trabaho nin mas may edad, alagad kita gabos makakapagtrabaho. An mga magurang mo tibaad nagtatrabaho aroaldaw sa paghanapbuhay tangani na an pamilya nindo may kakanon asin istaran. Asin arog kan maninigo na aram mo, kadakol kan trabaho na kaipuhan na gibohon sa harong tangani na iyan pirmeng areglado asin malinig.\nAno daw an trabahong magigibo mo na magigin biyaya sa bilog na pamilya?— Puede kang tumabang sa pagpuesto kan lamesa, paghugas nin mga kinakanan, pag-apon kan basura, paglinig kan kuarto mo, asin pagsaray kan mga kawatan mo. Tibaad ginigibo mo na an iba kaiyan. An trabahong iyan talagang biyaya sa pamilya.\nTaano ta importante na sarayon an mga kawatan mo pakatapos mong magkawat?\nHelingon niato kun paano na sarong biyaya an trabahong arog kaiyan. An mga kawatan dapat na sarayon pagkakawat mo. Taano daw sa paghona mo ta importante ini?— Nakatatabang iyan na mapagdanay na areglado an harong, asin puede man iyan na makaolang sa aksidente. Kun dai mo pupuroton an mga kawatan mo, tibaad sarong aldaw umagi si nanay mo na may dara-dara asin matungtongan an saro kaiyan. Tibaad sia masingkog asin matumba patin makolgan. Tibaad kaipuhan pa ngani siang maospital. Bako daw na maraoton iyan?— Kaya kun sinasaray mo an saimong mga kawatan pagkakawat mo, iyan biyaya sa gabos.\nMay iba pa man na trabaho an mga aki. Halimbawa, mga leksion. Sa eskuelahan nakakanood kang magbasa. An ibang aki naoogmang magbasa, alagad an iba nagsasabi na iyan depisil. Dawa kun iyan garo baga depisil sa primero, maoogma ka kun makanood kang magbasa nin matibay. Kun tatao kang magbasa, kadakol kan interesanteng mga bagay na manonodan mo. Mababasa mo pa ngani mismo an libro nin Dios, an Biblia. Kaya kun nag-aadal kang marhay kan mga leksion mo, iyan talagang biyaya, bako daw?—\nMay mga tawong naglilikay sa trabaho. Tibaad may midbid ka na arog kaiyan. Alagad mantang ginibo kita nin Dios tanganing magtrabaho, kaipuhan na pag-adalan niato kun paano kita maoogma dian. Gurano daw kaogma kaidto an Dakulang Paratokdo sa saiyang trabaho?— Idto garo pagkakan kan paborito niang kakanon. Asin ano daw na trabaho an sinasabi nia?— An pagsabi sa iba manongod ki Jehova Dios asin kun paano sinda magkakamit nin buhay na daing katapusan.\nKaya uya an makatatabang sa sato na maogma sa trabaho. Ihapot mo sa saimong sadiri, ‘Taano daw ta kaipuhan na gibohon an trabahong ini?’ Kun aram mo kun taano ta importante an sarong bagay, iyan mas pasil na gibohon. Asin baga man dakula o sadit an trabaho, pakarhayon mo iyan. Kun gigibohon mo iyan, makakapaggayagaya ka sa trabaho mo, kapareho kan satong Dakulang Paratokdo.\nMakatatabang an Biblia sa saro na magin matibay na trabahador. Basaha an sinasabi kaiyan sa Talinhaga 10:4; 22:29; Eclesiastes 3:12, 13; asin Colosas 3:23.\nI-share I-share Kun Taano ta Kaipuhan Kitang Magtrabaho\nMagin Maayos Asin Malinig


Biribang tinanom magsasangtaon pa sana\nPrutas nin biriba\nAn Biriba (Rollinia mucosa) sarong tinanom na kapamilya kan guyabano asin atis. An bunga kaini may tunoktunok man alagad mas dakul an laman, kulang an pisog asin bakong gayong maalsom arog kan guyabano asin bakong mapulot arog kan atis. Sa kagat bakong maragasnas kundi mahalnas siya pero medyo kulang sa tagok kun ibabaing sa guyabano. An namit kaini nakakarani sa namit kan kaymito o star apple. An mga bunga hanaphanap na gayo kan mga gamgam asin mga insekto e dapat gunoon na kun nagdudulaw na. Mas marhay kun ini ipahinog sa nakukulong na lugar ngane libre sa magdarapo. An mga hinog kaini madaling marogmok ta malomoy.\nAn tinanom na ini mas angay itanom sa bantaakan ta natubang siya nanggad sa pagtubo. Marikas na magtalubo, napoon magbunga sa laog nin tolo, apat na taon pakatanoma. Pinag'osip na an marhay sana man na klaseng biriba iyo idtong inaapod na Regnard na sinasabi ni P.J. Wester kan 1917 nadara igdi sa Filipinas.\nTinutubod na ini naggikan sa Amazon kan Brazil asin Peru. Alagad sa kahaloyan, nagwarak na sa Caribbean, asin sa Sentral asin Habagatan Amerika. Ngonyan natatanom na sa mga tropikal na lugar pero panghardin asin bihira tinatanom bilang pangkomersyal na paninda.\nInaapod sa Ingles: Wild sweet sop, wild cashina.\nIba pang arapodan kaini: Anón cimarrón, araticum pitaia, baba de moça, cachiman morveux, catarro de padre, fruta da condessa, rotzapfel.\nAn laman na 70% kan total na prutas kinakakan sa saiyang pagkahinog. Ini ginigibo man na juice o dessert. Sa Brazil ini pinapagurang sa paggibo nin arak. An tulang pwede man gibohon pampuhong insekto ta ini rinurunot asin pinapalbag sa tubig. An kahoy kan biriba malagiyaw an kolor, matagas, mabaskog asin ginigibong kaha nin baroto, polayagan, mga tablahon asin nasirbe sa paggibong kahon.\nAn bunga man nagagamit bilang refrigerant, analeptic, asin antiscorbutic. Pag rinunot an pisog, ini tambal sa enterocolitis.\nPinaghugot gikan sa "https://bcl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biriba&oldid=143820"\nHuring pigliwat an pahinang ini kan 8 Marso 2013, alas 15:58.


Home / Albay / Legazpi City / News / Klase sa nagkapirang lugar sa Albay, half day sana dahil sa mga uuran\nKlase sa nagkapirang lugar sa Albay, half day sana dahil sa mga uuran\nLegazpi City - Apwera kan huma kan pagtuga kan bulkan nagbubulos man an makusog na uran sa probinsiya kan Albay na pwedesir na mag causa na naman nin baha asin pagrumpahog kan daga kanya kanya nin deklarasyon nin suspension of classes an mga lokal na gobyerno.\nSa banwaan kan Sto Dominggo, aga pa sana kan nagdesisyon si Mayor Herbie Aguas na dae na palaugon sa klase an mga estudyante sa gabos na lebel.\nKable sa rason kan pagsuspinder kaini iyo an nakabanderang Alert level 3 kan bulkan na pwedeng magtuga anuman na oras o aldaw.\nAn Legazpi City, dahil sa posibilidad nin pagbaha giraray, nagpaluwas nin kasuguan si Mayor Noel Rosal na half day na sana an klase sa gabos na lebel, pampubliko o pampribado man.\nSiring man kaini an naging desisyon ni MDRRM Officer Tess Bausa kan banwaan nin Daraga.\nSa banwaan kan Manito,\nSinabi ni MDRRM Officer Joebert Daria na kinakahandalan ninda an pag apaw kan mga salog asin landslides, kun kaya, ngani maibitaran an aksidente, pipauruli na atdyan na udto an gabos na mga estudyan sa gabos na lebel.\nSa banwaan kan Camalig, 8:30 kasubago kan pinirmahan ni Mayor Baldo an advisory number 3 na minasuspider nin klase sa gabos na lebel atdyan na hapon.\nMapatipon man nin gabos na mga kapitanes ngani mag urulay kan mga gigibuhon na lakdang.\nApwera kaya kan uran, sinda an mayor na apektado kan pag alburuto ngonyan kan bulkan.\nSa Guinobatan, suspendido naman an klase, segun sa deklarasyon ngonyan na aga.\nSa intrivista kay Dr. Cedric Daep kan Albay PDRRMC/APSEMO, localize liwat an napagkasunduan nindang pagdesisyon manungod sa pagsuspinder nin klase base sa saindang monitoring.\nSa forecast kan PAGASA kasubagong alas 5:00 nin aga, North East Moonsoon o Amihan an nakaka apekto sa Luzon mantang papauranon man lalo kan Tail End of the Coldfront. (Vince Villar)\nKlase sa nagkapirang lugar sa Albay, half day sana dahil sa mga uuran Reviewed by Bicol Standard Newspaper on Monday, January 15, 2018 Rating: 5


An Oxalidales sarong order kan nagbuburak na tinanom, kasali sa laog kan rosid na subgrupo kan eudicots. Surumpay na dahon an tangi sa mga Oxalidales asin an mayorya kan espesye sa order na ini igwa nin lima o anom na sepals asin petals.An mga minasunod na pamilya pirming naikakaag igdi:\nFamilia Cephalotaceae (Cephalotus follicularis)\nFamilia Oxalidaceae (wood sorrel family)\nAn pamilya Cephalotaceae igwa nin sarong espesye, an pitcher plant na mahihiling sa Southwest Australia.\nSa irarom kan Cronquist system, kadaklan kan mga pamilya ikinakaag sa Rosales. An Oxalidaceae ikinakaag sa Geraniales, asin an Elaeocarpaceae binabanga sa Malvales asin Polygalales, itinuturing na Tremandraceae.\nAn phylogeny kan Oxalidales na ipinapahiling sa ibaba kinua sa websityo kan Angiosperm Phylogeny Group.\nKinua sa "https://bcl.wikipedia.org/w/index.php?title=Oxalidales&oldid=207637"\nHuring binago an pahinang ini kaitong 21 Hunyo 2021, alas 13:24.


BASAHON SA Afrikaans Albanian Aleman Amharic Arabic Armenian Aymara Bicol Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Croatian Czech Danish Dutch Efik Español Estonian Ewe Finnish Ga Georgian Griego Guarani Haitian Creole Hapon Hiligaynon Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Ingles Italiano Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Koreano Lingala Lithuanian Luo Malagasy Norwegian Nzema Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese Pranses Quechua (Bolivia) Romanian Ruso Sango Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sinhala Slovak Slovenian Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Telugu Thai Tigrinya Tsonga Turkish Twi Ukrainian Vietnamese Xhosa Yoruba Zulu\n“An pakamati na mayo kang halaga an pinakadakula gayod na ulang na hinihinguwa kong pangganahan.” Iyan an sabi nin sarong babayi na nasakitan maniwala na makakahiling pa si Jehova nin dahilan para pagmakulgan siya. Arog man daw kaiyan an pagmati mo? Kun iyo, tibaad iniisip-isip mo, ‘Talaga daw na nagmamakulog si Jehova sa mga nagsasamba sa saiya bilang mga indibidwal?’ Iyo! Mahihiling ta sa mga tataramon ni Jesus an pruweba kan personal na pagmakulog ni Jehova.—Basahon an Juan 6:44.\nSi Jesus an urog na nakakaaram kisa sa siisay man kan personalidad asin kabutan ni Jehova. (Lucas 10:22) Sinabi ni Jesus: ‘Dai nin makakadulok sa sako, kun dai siya dagkahon kan Ama na nagsugo sako.’ Kaya dai kita magigin parasunod ni Cristo—asin parasamba kan satong Ama sa langit na si Jehova—kun dai kita personal na dagkahon ni Jehova. (2 Tesalonica 2:13) Kun nasasabutan ta kun ano an buot sabihon ni Jesus, mahihiling ta sa mga tataramon niya an mapuwersang ebidensiya kan personal na pagmakulog nin Diyos.\nAno an buot sabihon na dinadagka kita ni Jehova? An Griegong verb na trinadusir na “dagkahon” ginagamit man kun dapit sa pagbutong nin hikot na may mga sira. (Juan 21:6, 11) Binubutong daw kita ni Jehova dawa habo ta, na pinupuwersa kitang maglingkod sa saiya? Dai. Tinawan kita ni Jehova nin libertad na magdesisyon, kaya dai niya pinupuwersang bukasan an puso ta. (Deuteronomio 30:19, 20) Arog kaini an pagkasabi nin sarong iskolar: “Mayo nin kaputan na pambukas sa luwas kan pinto kan puso nin tawo. Kaipuhan na bukasan iyan sa laog.” Sinisiyasat ni Jehova an binilyon na puso sa kinaban na ini, na hinahanap an mga indibidwal na nagmamawot na mamidbid siya. (1 Cronica 28:9) Kun may makua siyang siring kaiyan, minahiro siya sa paaging nakakapukaw sa buot. Paano?\nMabuot na inaakit ni Jehova, o binubutong, an puso kan saro na may “tamang inklinasyon.” (Gibo 13:48, NW) Ginigibo iyan ni Jehova sa duwang paagi—paagi sa maugmang bareta kan Bibliya, na nakakaabot sa sato bilang mga indibidwal, asin paagi sa saiyang banal na espiritu. Kun makahiling si Jehova nin puso na mapaghimati sa katotoohan sa Bibliya, ginagamit niya an saiyang espiritu tanganing tabangan an indibidwal na masabutan asin iaplikar an katotoohan sa saiyang buhay. (1 Corinto 2:11, 12) Kun mayo an tabang nin Diyos, dai kita magigin tunay na parasunod ni Jesus asin dedikadong parasamba ni Jehova.\n“Mayo nin kaputan na pambukas sa luwas kan pinto kan puso nin tawo. Kaipuhan na bukasan iyan sa laog”\nKaya, ano an itinutukdo sa sato kan mga tataramon ni Jesus sa Juan 6:44 manungod ki Jehova? Dinadagka ni Jehova an mga tawo huling may nahiling siyang marahay sa puso ninda asin nagmamakulog siya sa sainda bilang mga indibidwal. An babayi na sinambit sa kapinunan naranga kan masabutan niya an nakakapakusog sa buot na katotoohan na ini. Sinabi niya: “An magin lingkod ni Jehova an pinakahalangkaw na pribilehiyong maaako nin siisay man. Asin kun pinili ako ni Jehova na magin lingkod niya, siguradong mahalagang marhay ako sa saiya.” Kumusta ka man? An pakaaram mo daw na si Jehova nagmamakulog sa saiyang mga parasamba bilang mga indibidwal nagpapahiro sa saimo na bukasan an pinto kan saimong puso?\nHaleon an salang kaisipan na dai ka padangat nin Dios o mayo kang halaga saiya.


Armenta Sabas - Wikipedia\n(Pinagbalikwat gikan sa Sabas Armenia)\nSi Armenta Sabas (5 Enero 1879 - 19 Sept. 1949 ) sarong Bikolanong parasurat asin an kagsurat kan Comedia ni Hadeng Grimaldo sa Reinong Irlanda.\nNagadal sa Seminario Conciliar de Nueva Caceres asin haros magin padi na kundi nagluwas ta susog sa aki niyang si Florencia, "iirikan na sanang gayo."\nMaray magsurat sa Bikol asin Kastila man, binikol niya an Noli Me Tangere, El Filibusterismo asin Mi Ultimo Adios, gabos mga tokda' ni Jose Rizal. Apisyon an magsurat, siya nagtokda' man nin mga rawitdawit, mga drama, asin mga plusa.\nNagin siyang sekretaryo ki Padre Feliciano Puertollano, an kura paroko kan Magarao, Camarines Sur kan mga panahon na idto.\nSarong abilidad pa niya, romdom kan aki niya, iyo an pagbabahon sarong soanoy na kaugalean sa Magarao kun namamalahi an pamilyang kaglalaki sa pamilya kan babae. An parabahon iyo an kwenta parataram kan kaglalaki na katampad man an parabahon kan kagbabae. Sindang duwa iyo an enot na nagoolay-olay sa pagsabatan kan duwang pamilya asin an gabos na ingi'nu'nguso anas inaagi sa rawitdawit. Igdi sa bagay na ini, mahusay an ama niya, sabi ni Florencia.\nSabi kan aki niyang si Florencia, siya aktibo sa mga aktibidades sa banwaan asin hilig magtokdo' sa mga aki asin sa mga gurang pa ngane na gustong makanood. Madonong asin maki-amigohon, siya midbid kan mga prominenteng tawo sa Magarao saka sa Naga.\nKan idinapit siya sa paglubong, kadakulon an nakilubong ta siya binibisto na saro sa lataw na tawo asin apresyadong gayo kan banwaan.\nBikol Literature in the Philippines ni Maria Lilia Realubit\nFilipinos writing: Philippine literature from the regions ni Bienvenido Lumbera\nPahayag asin osipon ni Florencia Sabas, aki ni Armenta Sabas (1976).\nPinaghugot gikan sa "https://bcl.wikipedia.org/w/index.php?title=Armenta_Sabas&oldid=165613"\nHuring pigliwat an pahinang ini kan 6 Oktobre 2017, alas 13:48.


An arin man na vehiculo dawa sain puedeng magpa-inspect sa duwang Private Motor Vehicle Inspection Center (PMVIC) asin dawa sain magparehistrong district office kan Land Transportation Office (LTO) sa Camarines Sur.\nSi director Francisco Ranches kan opisina rehiyonal kan LTO Bicol nagpahayag na dawa igwang designadong coverage kan General Area of Responsibility (GAOR) mayo sindang reglamento maging an Department of Transportation (DOTr) kun saen dapat magrehistro asin mag-renew kan vehiculo.\nDuwa sana an PMVIC sa Camarines Sur na namumugtak sa Pamplona asin sa Pili alagad igwang designadong GAOR an LTO.\nAn PMVIC sa Pili, CamSur sakop kan GAOR digdi iyo an mga banwaan sa Partido area, Ciudad nin Iriga asin mga banwaan sa Rinconada area asin sa Ciudad nin Naga, mantang an Pamplona PMVIC kabale sa saindang GAOR iyo an Ciudad nin Naga, Ragay asin mga banwaan sa premir asin segundo distrito.\nDigdi sa Bicol an Camarines Sur iyo pa sana an igwang duwang PMVIC asin sa dai mahahaloy isusunod an Daet, Camarines Norte asin sa Ciudad nin Sorsogon alagad an nakakasakop sa sainda iyo an DOTr, sabi pa ni Ranches.\nAn LTO Bicol nag-inspeksyon na sa duwang PMVIC sa Camarines Sur huli kan mga reclamo kan nagpapa-inspeksyon na vehiculo mala ngani dakul an mga nagbabaragsak aroaldaw asin igwang reparo na dapat mabago sa inspection center na ipapaabot kan ahencia sa opisina central kan DOTr, segun pa ki Ranches.\nAn PMVIC computerized an saindang pag-inspeksyon sa mga vehiculo na nasa veinteng item an saindang pigheheling kabale an ilaw, busina, break light, chassis, gulong, break asin iba pa nganing maseguro na marhay an dalagan kan saindang sasakyan sa tinampo sagcod sa seguridad kan pasajeros asin tsuper, segun pa sa LTO. (dpa)


Plasa ni Kalamay | Magbikol Kita\nMonday, May 23, 2022, 3:22am\nPublished on Wednesday, March 24, 2021, 6:18pm\nMas buhay an demoksrasya sa Naga kan dekada ‘60, ‘70, asin amay na parte kan dekada ‘80. Ini nin huli ta maski malaboy asin baybay pa an palibot kan munomento ni Rizal pero maugma huli sa arualdaw na presensya ni Kalamay.\nNgalas ako, aki pa ako kaidto, ta an mga tagamidya dai nagbabali sa diskusyon. Kun bakong dai pulbos an bibliya, dai sana talaga gayod sinda interesado.\nKan panahon na idto, an Naga pa inaapod na Puso kan Bikol, iyo an regional center, ta dai pa ibinabalyo ni Marcos sa syudad kan Legazpi.\nHuli kan arualdaw na debate kadto, an Plaza Rizal kan Naga binabansagan na Freedom Park, arog kaidto sa Londres sa Ingglatera o sa sarong parke duman sa UP Los Baños na pwede kang magtaram maski ano, pwede mong tabugaon an gobyerno, pwede kang magkurahaw na dai ka sisitahon kan awtoridad.\nAn bantay kaidto kan plasa mga provincial guards pa kan Camarines Sur ta ini sakop pa kan gobyerno kan probinsya asin pigmamanihar lan lokal na gobyerno kan Camarines Sur.\nDai pa kaidto itinatao kan korte an plasa sa syudad kan Naga. Buháy pa kadto an higanteng provincial capitol, buháy naman an PNB building (kaidto bago pa sana), may kataid na police headquarters, asin an Plaza Quezon inaapod pang Kiosko.\nGaro kadto burugkos pa an mga taga-Naga asin taga-Camarines Sur, bako pang maisip an mga tao. May taga-Camarines Sur na nakaka-operar pa nin pampasaherong lunadan o jeep na nagbibyahe sa Centro kan Naga pero may Naga City Charter na.\nAn Plaza kaidto iyo an embahada kan probinsya sa laog kan Naga. Saro sa mga nagigirumduman ko na aktibong debatista asin nagkandidato ngani para konsehal iyo idtong depuntong Puring Espeso na pirming nakatingag sa langit. Saro syang retiradong pulis, nagproprograma sa radyo sa dzGE, asin may librong sinurat na an titulo Pagmata na Baya, Tugang Ko.\nBasáng na lang bagang nawara an mga debate ta idto palan nagadan na si Kalamay. Sabi kan saiyang subrino asin makuapo na amigo ko, maski namamatangaan sa debate si Sr. Kalamay, pagpuli sa harong, may itinataong benta kan saiyang paninda para sa saiyang pamilya.\nSaro sa mga tagahanga ni Kalamay iyo an parasurat na si Conrado de Quiros na pakakaretira palan sa Ateneo de Naga High School kan dekada ‘60, minatambay sa plasa ta nagdadalan kan debate. Mala ta pigsurat nya iyan sa sarong artikulo sa Philippine Daily Inquirer.\nNgunyan, ta bago na an plasa, bago na an mga makuapo ni Rizal, mayo na nin Kalamay na nagrereynar sa Plaza Rizal. Ngonyan lang namidbid an saiyang apelyido pero mayong pangaran. Siya palan si Mr. Regachuelo na namundag sa Oas, Albay.


Emergency earthquake drills dai na ipapa-aram sa publiko\nEARTHQUAKE DRILLS. Search and Rescue Unit kan City Hall nangenotan sa pagkua kan mga saginsagin na pasyente hali sa Camarines Sur National High School. (dpa)\nPighahace kan City Hall na an masunod nindang emergency earthquake drills dai na ipaaram sa publiko o ‘’unannounced’’ nganing maheling an aktual kun gurano na kaandam an Ciudad nin Naga kun magkaigwang makusog na paglinog.\nSi Ernesto Elcamil, jefe kan Naga City Disaster Rick Reduction Management Council (NCDRRMC) nagpahayag na sa ginibo nindang coordinating meeting saro sa pighahace na isusunod ninda ‘’unannounced’’ earthquake drill matapos kan mga na enot nindnag emergency drills na pinapa-aram sa publiko sagcod sa sinasarahan an bulos nin trafico.\nAn mga pag-andam sa calamidad importanteng marhay mala ngani nagbugtak nin instrumento an Philvolcs sa atop kan opisina kan NCDRRMC sa City Hall na mawot sabihon kaini may pigsusokol sinda digdi nin posibleng fault line na nagkokonektar sa Lake Bato asin sa Ginayangan asin sa Ragay fault asin ini iyo an saindang pig-aandaman, sabi pa ni Elcamil.\nDuwang taon na an nakakaagi an Universidad de Santa Isabel (USI) nagconducir na kan saindang ‘’unannounced’’ drill alagad an resulta igwang mga nag-panic.\nSinabi ni Elcamil katuyohan kan planong nganing madeterminaran kan NCDRRMC kun gurano na kaandam an mga escuelahan pampubliko maging sa pribado asin iba pang mga establisimiento.\nSa mga nakaaging earthquake drill, naririsa kan NCDRRMC na an mga participantes dai pigseseryoso an saindang pag-ensayo makakumple na nagkaigwa man sindang drill.\nKan nakaaging Hunyo 20 nagkaigwang School Belt Emergency Drill na pigparticiparan nin maabot sa veinte cinco mil na estudiantes, paratukdo asin empleados kan Departamento de Edukasyon. katuyohan kaini nganing matawan nin giya an mga estudiantes kun ano an dapat nindang gibohon kun nagkakaigwa nin makusog na paglinog.\nAn emergency drill pigparticiparan kan Bureau of Fire Protection, Ching Po Tong Fire Brigade, City Health Office, Search and Rescue Unit, Naga City Police Office, Public Safety Office asin iba pang ahencia.\nSinabi pa kan NCDRRMC, an mga ginigibo nang drills kasunod kan saindang pag-implementar kan City Ordinance No. 2018-040 na nagmamando sa mga establisimiento de negosyo, educational institution hale sa pribado asin pampublico, Barangay, asin iba pang grupo nganing parating andam an mga taga ciudad encasong may nangyayaring calamidad.\nSi Consejal Joselito Del Rosario iyo an nagpadreno kan ordinansa na saindang pigpangenotan an emergency drills asin kan NCDRRMC. (dpa)


BASAHON SA Acholi Afrikaans Albanian Aleman American Sign Language Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bicol Brazilian Sign Language Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Croatian Czech Danish Dutch English Español Estonian Faroese Fijian Finnish Ga Georgian Greenlandic Griego Guarani Haitian Creole Hapon Hausa Hiligaynon Hindi Hungarian Iloko Indonesian Italiano Kannada Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Koreano Krio Kwanyama Latvian Lhukonzo Lithuanian Luganda Macedonian Malagasy Maya Mexican Sign Language Myanmar Nepali Norwegian Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Curaçao) Peruvian Sign Language Polish Portuguese Portuguese (Portugal) Pranses Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Romanian Ruso Russian Sign Language Serbian Serbian (Roman) Setswana Seychelles Creole Shona Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tatar Thai Tigrinya Tiv Tongan Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Vietnamese Xhosa Yoruba Zulu\nAN GABOS na magurang nakikikabtang sa sarong pangyayari na dai lubos na nasasabotan nin tawo. An balang saro sa sainda may itinataong kabtang kan saindang sadiri. Bilang resulta, an nagtatalubo sa laog kan ina sarong kompletong buhay na persona. Kun siring, bakong makangangalas na kun may namumundag na omboy, an pangyayari inaapod nin mga tawo na “milagro nin pagkamundag.”\nSiempre, an pag-aki kapinonan sana kan paninimbagan nin mga magurang. Sa primero, an mga omboy haros biyong nagdedepende sa iba, alagad mantang nagdadakula sinda, bako na sanang pisikal na atension an kaipuhan ninda. Nagkakaipo sinda nin tabang na tumalubo sa mental, emosyonal, moral, asin espirituwal.\nTangani na magkaigwa nin nakararahay na pagtalubo, nangorognang kaipuhan nin mga aki an pagkamoot nin mga magurang. Minsan ngani importante an mga tataramon na nagpapahayag nin pagkamoot, kaipuhan na suportado nin aksion an mga tataramon. Iyo, kaipuhan nin mga aki an marahay na halimbawa nin mga magurang. Kaipuhan ninda an paggiya sa moral, an mga prinsipyo na susundon sa buhay. Asin kaipuhan ninda ini poon sa pagkaniaki ninda padagos. Puede asin talagang nangyayari an mga bagay na makologon sa boot kun an mga aki dai natatawan nin tabang sagkod na iyan huri na.\nAn pinakamarahay na mga prinsipyong makukua saen man iyo an mga yaon sa Biblia. An pagtotokdo na basado sa Biblia may mga bentahang dai mapapantayan. Paagi sa siring na pagtotokdo, narerealisar nin mga aki na an sinasabi sa sainda, bakong an sinasabi nin kun siisay na tawo, kundi an sinasabi kan saindang Kaglalang, kan saindang langitnon na Ama. Ini nakatatao sa konseho nin puersa na dai mapapantayan.\nIneenkaminar kan Biblia an mga magurang na magmaigot na ikatudok an tamang mga prinsipyo sa isip kan saindang mga aki. Minsan siring, mantang nagdadakula an mga aki, parate na nadedepisilan an mga magurang na kaolayon sinda manongod sa mga bagay na pinakaimportante. An librong ini, Makanood sa Dakulang Paratokdo, isinurat sa katuyohan na makatabang na malikayan an pagkaigwa kan siring na situwasyon. Iyan matao sa saindo na mga magurang asin sa saindong mga aki nin espirituwal na babasahon na mababasa nindong magkaibanan. Alagad labi pa dian, makaenkaminar man logod iyan na mag-olay an mga aki asin an mga nagbabasa kan librong ini kaiba ninda.\nMaririsa nindo na an libro naghahagad nin simbag sa mga aki. Dakol na angay na hapot an yaon sa libro. Pag-abot nindo sa mga hapot na ini, makakaheling kamo nin halabang kurit (—). Ini pagirumdom na pumondo nguna kamo asin enkaminaron an aki na sumimbag. Gusto nin mga aki na magpartisipar. Kun mayo an siring na pagpartisipar, madaling mawawaran nin interes an aki.\nPero, mas importante, tatabangan kamo kan mga hapot na ini na maaraman kun ano an nasa isip kan aki. Totoo, tibaad bakong tama an isimbag kan aki. Alagad an materyales na kasunod kan balang hapot sa katuyohan na tabangan an aki na magkaigwa nin nakararahay na dalagan nin kaisipan.\nAn sarong espesyal na kabtang kan libro iyo an labing 230 retrato kaiyan. An kadaklan kaini may paliwanag na naghahagad nin simbag sa aki, basado sa naheheling nia asin sa nabasa nia. Kaya repasohon an mga retrato kaiba kan aki. An mga iyan puedeng magin marahayon na pantabang sa pagtotokdo na magdodoon kan mga leksion na itinotokdo.\nKun tatao nang magbasa an aki, enkaminaron siang basahon an libro sa saindo saka sa sadiri nia. Mientras na orog nia iyan na binabasa, orog man na mapapatudok sa saiyang isip asin puso an marahay na konseho kaiyan. Alagad tanganing maparigon an bogkos nin pagpadangat asin paggalang sa pag-oltanan nindo asin kan saindong aki, basahon nanggad nindo an libro na magkaibanan, asin gibohon iyan nin regular.\nSa paagi na garo baga haros dai mo maimahinar kaidtong pira pa sanang dekada an nakaagi, an mga aki napapairarom sa impluwensia nin bawal na sekso, espiritismo, asin iba pang nakararaot na mga gibo. Kaya kaipuhan ninda an proteksion, na itinatao kan librong ini sa may dignidad pero prangkang paagi. Pero, nangorognang kaipuhan kan mga aki na ikatokdo sa Gikanan nin gabos na kadonongan, an satong langitnon na Ama, si Jehova Dios. Ini an pirmeng ginibo ni Jesus, an Dakulang Paratokdo. Odok kaming naglalaom na an librong ini makatatabang sa saindo asin sa saindong pamilya na mamuhay sa paagi na makapaogma ki Jehova, tanganing magkamit kamo nin daing sagkod na bendisyon.\n‘An mga Tataramon na Ini Dapat na Nasa Saimong Puso’\nAno an kaipuhan na marhay na maitao kan mga magurang sa saindang mga aki? Hilingon kun ano an ginibo nin sarong ama para maprotektaran niya an saiyang pamilya.\nI-share I-share An Kaipuhan nin mga Aki sa mga Magurang