Tupàn ze'eg 2 XAMUEW 17\nUmuaiw Uzaz Aitopew pureruze'egaw\n1 A'e re uze'eg Aitopew Àmixàràw pe kury. Tuwe aexaexak 12 miw awa ihe wà nehe. Kutàri pyhaw araha putar Tawi haikweromo ihe wà nehe, ipyhyk pà ihe wà nehe. 2 Àzàmàtyry'ym putar Tawi ikene'o mehe izemumikahy mehe nehe. Ukyze putar urewi wà nehe. Zauxiapekwer hehe we har paw uzàn putar izuwi upuir pà wà nehe. Nezewe mehe xo tuwihawete zo azuka putar nehe. 3 Arur putar hehe we har zauxiapekwer paw newe ihe wà nehe. Kuzà umen pe uzewyr ma'e ài wanekon putar wà nehe. Xo pitài awa rehe zo nepuruzuka wer. A'e rupi nazàmàtyry'ym kwaw amogwer teko ihe wà nehe, nazuka kwaw ihe wà nehe, i'i izupe.\n4 Ikatu ize'eg Àmixàràw pe, Izaew wanuwihaw paw wanupe no.\n5 — Perur Uzaz peho kury. Xinu ize'eg àwàm nehe kury, i'i Àmixàràw.\n6 Uzaz a'e pe ihem mehe uze'eg Àmixàràw izupe kury. — Aitopew umume'u ko pureruze'egaw kwez urewe kury, i'i izupe. Na'e umume'u a'e ma'e izupe. A'e re upuranu hehe. — Aipo xiruzar ize'eg nehe. Aze nan kwaw nehe, ma'e xiapo putar nehe, i'i hehe upuranu pà.\n7 Uwazar Uzaz ize'eg izupe. — Kwez ze'eg Aitopew ipureruze'egaw a'e, na'ikatu kwaw a'e. 8 Neru Tawi a'e, awa hehe we har a'e wà no, zauxiapekwer puruàmàtyry'ym ma'e ikàg ma'e romo wanekon a'e wà. Wikwahy ko 'ar rehe wà. Zàwàruhu ka'a pe har ài uruxu her ma'e ài wanekon wà. Aze nemunar zàwàruhu imemyr rehe nehe, wikwahy putar a'e nehe. Nezewegatete Tawi rehe we har wiko ko 'ar rehe wà no. Neru wiko zauxiapekwer romo a'e. Ukwaw katu puruàmàtyry'ymaw a'e. Pyhaw nupyta kwaw zauxiapekwer wanehe we. 9 Aze ru'u tàrityka'i uzeàmim iko amo itakwar pupe aze ru'u mume no. Zauxiapekwer neremiruze'eg waàmàtyry'ym mehe tàrityka'i Tawi weityk putar wà nehe. Teko paw wenu putar Àmixàràw izauxiapekwer waneityk awer imume'u haw wà nehe. 10 A'e 'ar mehe zauxiapekwer ikàg wera'u ma'e hehaite wera'u ma'e zàwàruhu iriàw zàwenugar ukyze putar izuwi wà nehe. Ta'e teko Izaew paw ukwaw neru a'e wà xe. Ukwaw zauxiapekwer ikàg ma'e romo heko haw wà. Ukwaw hehe we har wakàgaw wà no. 11 Ko pureruze'egaw amume'u putar newe ihe kury. Emono'og Izaew izuapyapyr waiwy rehe har paw ne wà nehe. Waneta haw nuzuawy kwaw ywyxiguhu yryhu iwyr har waneta haw nehe. Na'e ne ae eho wanenataromo Tawi iàmàtyry'ym pà ne nehe. 12 Wyzài ywy rehe wyzài taw pe heko mehe xixak putar nehe. Zanehem àwàm ikwaw 'ym mehe we xipyhyk putar nehe. Nezewe mehe nuhem kwaw zanewi nehe. Ni pitài hehe we har nuhem kwaw zanewi wà nehe. 13 Aze uzàn uzeàmim pà amo tawhu ywytyr apyr iapo pyrer pupe nehe, zanerehe we har paw weraha putar kyhàhàm a'e pe wà nehe. Xityk putar a'e tawhu nehe. Ni pitài ita upyta putar amo ita 'aromo nehe, i'i izupe.\n14 Na'e Àmixàràw a'e, Izaew paw a'e wà no, uze'eg nezewe a'e wà kury. — Uzaz ipureruze'egaw ikatu wera'u Aitopew ipureruze'egaw wi a'e. Ukwaw katu wera'u ma'e a'e, i'i wà. Nezewe i'i Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e iko uzeupe. — Teko nuweruzar kwaw Aitopew ze'eg wà nehe. Nezewe mehe azepyk putar Àmixàràw rehe tuweharupi ihe nehe, i'i iko uzeupe.\nAmo umuranu Tawi, a'e rupi uzewàhem oho a'e\n15 Na'e umume'u upureruze'egaw Àmixàràw pe wemimume'u kwer oho xaxeto Zanok pe Amiatar pe kury. — Amume'u a'e pureruze'egaw Izaew wanuwihaw wanupe ihe. Aitopew umume'u amo ae pureruze'egaw wanupe a'e, i'i wanupe. 16 — Na'arewahy pemono kar amo ze'eg heraha har Tawi pe kury. — Epyta zo pe ywyxiguhu rehe har rehe pyhaw nehe. Eahaw Zotàw yrykaw eho tàrityka'i nehe. Nezewe mehe Àmixàràw nuzuka kwaw nerehe we har paw a'e wà nehe, ere izupe nehe. 17 Zonata wàro ytyzuzàmaw Hozew her ma'e huwake Aima rehe we a'e, ta'e na'izexak kar wer kwaw teko wanupe tawhu pupe wixe mehe. Màràmàràn 'ar mehe amo uma'ereko ma'e kuzà oho wapyr a'e, ma'e uzeapo ma'e kwer imume'u pà wanupe a'e. Henu re umume'u oho Tawi pe wà. 18 Amo 'ar mehe amo kwàkwàmo wexak a'e pe wà. A'e rupi umume'u oho Àmixàràw pe. Na'arewahy Zonata oho Aima rupi amo awa Mauri tawhu pe har hàpuz me wà kury. Heta amo 'yzygwar hàpuz huwake. Wixe ipupe ywykwar pupe wà. 19 Tàpuz izar hemireko upyhyk amo puruwànaw kury. Upupirar a'e pànuhu 'yzygwar ikwar ipyk pà. Umuhàmuhàz arozràn imuku'i pyrer i'aromo no. Nezewe mehe ni amo nupuner kwaw wanexakaw rehe wà. 20 Tuwihaw Àmixàràw rehe we har uhem a'e pe wà, a'e kuzà rehe upuranu pà wà. — Ma'e pe wanekon Aima Zonata wà, i'i izupe wà. — Wahaw yrykawhu oho wà, i'i mua'u wanupe. Na'e wekar e wà. Nuexak kwaw wà. A'e rupi uzewyr Zeruzarez pe wà. 21 Waho re Aima a'e, Zonata a'e no, uzeupir wà 'yzygwar wi uhem pà wà. Oho a'e ma'e imume'u pà tuwihawete Tawi pe wà. — Aitopew nerekar putar nezuka pà nehe, i'i izupe wà. — Eahaw yrykaw na'arewahy nehe ty, i'i izupe wà.\n22 A'e rupi Tawi a'e, hehe we har a'e wà no, uzypyrog yrykaw hahaw pà wà kury. Kwarahy ihem mehe naheta kwaw hahaw 'ym arer wà.\n23 Àmixàràw nuweruzar kwaw Aitopew ipureruze'eg awer a'e. A'e rupi Aitopew omono ikupe pe har weimaw zumeta'i rehe kury, tawhu weko haw pe uzewyr pà kury. Umuàgy'ygatu uma'e paw. A'e re uze'azuwyk kury. Iànàm utym hetekwer tu itym awer huwake wà.\n24 Àmixàràw wahaw Zotàw yrykaw oho uzehe we har zauxiapekwer wanupi kury. Iahaw 'ym mehe we uhem Tawi Mànài tawhu pe kury. 25 Àmixàràw umuigo kar Amaz zauxiapekwer paw wanuwihaw romo kury, Zoaw hekuzaromo kury. Amaz wiko Ixira Izaew zuapyr ta'yr romo a'e. Amigaiw Naz tazyr Zeruz ikypy'yr a'e, ihy romo hekon a'e. Zoaw ihy romo hekon a'e no. 26 Àmixàràw uzapo upytu'u haw Zireaz waiwy rehe Izaew wanehe we.\n27 Tawi Mànài tawhu pe uhem mehe uwàxi na'iruz awa oho wà kury. Na'aw a'e awa waner xe wà: Xowi Naaz ta'yr Hama tawhu Amon ywy rehe har parer, Makir Amiew ta'yr Iro-Nemar tawhu parer, Maraziraz Hozeri tawhu Zireaz ywy rehe har parer. 28-29 A'e awa omono'og ma'e tetea'u Tawi pe wà, awa hehe we har wanupe wà no. Kawaw, zapepo, ker haw, temi'u. Amo ae ma'e weraha wanupe wà no. Arozràn xirik her ma'e, arozràn xewar her ma'e, tyràm, kumana'i, arozràn imihir pyrer, kumana'i zàwenugar, hàir, ma'ekamy kwer tàtà ma'e keizu her ma'e, ma'ekamy kwer hazahy ma'e koarar her ma'e, àràpuhàràna'yr wà. — Ne nehe, nerehe we har wà nehe no, ywyxiguhu pe peneko mehe pema'uhez putar nehe. Peiziwez putar nehe no. Pekene'o putar nehe no, i'i izupe wà.


Tupàn ze'eg KARAT 6\n1 Herywyr wà, aze pexak amo uzeruzar ma'e nehe, ikatu 'ym ma'e iapo mehe nehe, a'e mehe penoz amo ae uzeruzar ma'e pepyr har nehe, Tupàn Hekwe hemiapo putar haw iapo har nehe, a'e ikatu 'ym ma'e pe uze'eg ma'e ràm romo nehe. Tuwe umume'u hemiapo kwer ikatu 'ym ma'e oho izupe nehe. Tuwe nuze'eg ahyahy kwaw izupe imume'u mehe nehe. Aze napeme'egatu kwaw peneko haw rehe nehe, aze napezeruze'eg kwaw nehe, a'e mehe pe nehe no, pezapo putar ru'u a'e ikatu 'ym ma'e izàwegatete pe nehe no. Na'ikatu kwaw nezewe mehe nehe. 2 Pezepytywàgatu nehe. Aze amo upuraraw ma'erahy nehe, aze uzemumikahy amo ma'e rehe nehe, nuzawy kwaw ma'e ipuhuz katu ma'e heraha haw izupe nehe. Pepytywà a'e ma'e heraha haw rehe nehe. Nezewe mehe peruzar putar Zaneruwihawete ze'eg nehe. 3 Aze amo i'i uzeupe nehe. — Aiko wera'u tuwe amogwer wanuwi ihe, aze i'i uzeupe nehe, aze nuiko wera'u kwaw amo wanuwi, a'e mehe hemu'em iko uzeupe. Nukwaw kwaw ikàg 'ym ma'e romo weko haw. 4 Aze amo uzapo ikatu ma'e nehe, tuwe ni'i kwaw nezewe nehe. — Heremiapo kwer ikatu wera'u amo hemiapo kwer wi ihe, tuwe ni'i kwaw uzeupe nehe. — Ikatu heremiapo kwer ihe, tuwe i'i nehe. Tuwe xo a'e zo umume'u nehe.\n5 Ta'e teko pitàitàigatu upuner uma'ereko haw iapo haw rehe a'e wà xe.\n6 Zaneruwihawete rehe ze'egaw rehe uzemu'e ma'e a'e, tuwe omono uma'e kurer umu'e har pe a'e nehe, umu'e haw hekuzaromo nehe. 7 Penemu'em zo pezeupeupe nehe. — Tupàn nukwaw kwaw heremiapo kwer a'e, peze zo nehe. Awa opo'o putar wemitygwer a'e nehe. Aze utym xu nehe, nopo'o kwaw aroz nehe. Nezewegatete aze awa uzapo ikatu 'ym ma'e oho iko nehe, Tupàn uzepyk putar hehe nehe.\n8 Aze teko uzapo ma'e oho iko wemimutar rupi a'e nehe, uzemurywete kar pà a'e nehe, a'e mehe ikatu 'ym ma'e uzapo putar a'e nehe. Umàno mehe nehe, upyta putar muite Tupàn wi nehe. Aze teko weruzar Tupàn Hekwe oho iko nehe, wiko putar Tupàn pyr tuweharupi nehe, umàno re nehe. 9 Aze nazapytu'u kwaw nehe, zaha putar ipyr nehe. 10 A'e rupi tuweharupi xiapo ikatu ma'e amogwer wanupe nehe, aze zapuner nehe. Tuwe xiapo ikatuahy ma'e uzeruzar ma'e wanupe nehe.\n11 Ko ze'eg pehegwera'i amuapyk hepo pupe ihe kury, ko pape rehe ihe kury. Uhua'u ikair haw xe a'e. Peme'e hehe nehe. 12 Amo a'e pe har pepyr har a'e wà, uze'egatu waiko uzehe a'e wà, ta'e heko wera'u wer amogwer wanuwi a'e wà xe. — Pemonohok kar pepirera'i nehe ty wà, pezemukatu kar pà Tupàn huwa rupi nehe ty wà, i'i mua'u waiko peme wà. Na'ipurumume'u wer kwaw Zaneruwihawete ywyra kanetar rehe imàno awer rehe purupe a'e wà. Ta'e ukyze Zaneruwihawete iàmàtyry'ymar wanuwi wà xe. — Aze ru'u upuraraw kar putar ma'erahy zanewe a'e wà nehe, i'i waiko uzeupe wà. 13 Te upirera'i imonohok kar har a'e wà, nuweruzar kwaw ze'eg kwehe arer paw rupi tuweharupi a'e wà. Nan. Omonohok kar pepirera'i peme a'e wà, ta'e heko wer teko tetea'u waneruze'egar romo a'e wà xe. 14 Namume'u kwaw heremiapo kwer purupe ihe. Xo Zanezar Zezuz ywyra kanetar rehe imàno awer zo amume'u wanupe. Nahereko wer kwaw Zezuz iàmàtyry'ymar wazàwe. Wanemiapo kwer na'ikatu kwaw ihewe wà. Zezuz iàmàtyry'ymar naheko wer kwaw ihe ài wà. Heremiapo kwer na'ikatu kwaw wanupe no.\n15 Aze awa omonohok kar upirera'i nehe, aze nomonohok kar kwaw nehe, uzuawygatu Tupàn pe nehe. Aze weruzar Tekwe Puràg nehe, teko ipyahu ma'e ài hekon putar nehe. Ikatu putar Tupàn pe nehe. Aze uzapo wi wi wemiapo putar haw oho iko nehe, na'ikatu kwaw izupe nehe. 16 Heze'eg heruzar har a'e wà nehe, tuwe Tupàn upuhareko a'e wà nehe, tuwe umupytu'u kar ma'e wi wakyze re a'e wà nehe no. Tuwe nezewe uzapo wemiruze'eg nànàn a'e nehe no.\n17 Upaw etea'i heze'egaw xe kury. Apuraraw ma'erahy tetea'u teko ihe, ta'e amume'u Zezuz imàno awer aha teko ihe xe. Heta ipurepurer heretekwer rehe no. Ipurepurer heretekwer rehe har wexak kar Zezuz pe uma'ereko ma'e romo hereko haw purupe a'e. Tuwe amo nupuraraw kar kwaw amo ae ma'erahy ihewe a'e nehe.\n18 Tuwe Zanezar Zezuz Zaneruwihawete ikatu haw upyta peinuromo paw rupi nehe, herywyr wà. Azeharomoete. Upaw kwez kury. Pawru.


Tupàn ze'eg WANEMIAPO KWER 28\nPawru wiko Maw yrypypo'o rehe a'e kury\n1 Ywy rehe uruhem oroho ure kury. Nurumàno kwaw. Urupuranu a'e pe har wanehe kury. — Ma'e ko ywy her a'e, uru'e wanupe. — Maw, ko ywy her romo a'e, i'i urewe wà. 2 A'e pe har ikatu urewe wà, ureàmàtyry'ym 'ym pà wà. Uzypyrog àmàn ukyr pà kury. Huwixàgahy no. A'e rupi a'e pe har umunyk tata urewe wà, uremuixe katu kar pà weko haw pe wà. 3 Omono'og Pawru zepe'aw oho. Moz zepe'aw mytepe hin. Uhem zepe'aw myter wi a'e, ta'e hakuahy tata izupe a'e xe. Uxi'u Pawru ipo rehe. Nupuir kwaw ipo wi. 4 A'e pe har wexak moz Pawru ipo rehe izeaiko mehe wà. — Puruzuka ma'e romo hekon pe awa a'e, i'i izupe wà. — Tupàn uzuka kar nezewe a'e. Uzepyro kwez kanuhu wi ykotokotok wi a'e. A'e rupi Tupàn uzuka putar nezewe a'e nehe kury, ta'e puruzuka ma'e romo hekon a'e xe, i'i uzeupeupe wà.\n5 Pawru omomor moz imugwaw pà tata pupe kury. Numàno kwaw. (Xo moz zo umàno.)\n6 Teko wàro hezunaw wà. Nahezun kwaw. Wàro imàno haw ywy rehe i'ar haw wà. Nu'ar kwaw. Numàno kwaw. Umumaw màràn 'or imàno àwàm hàro pà wà. Numàno kwaw. — Kwa, amo tupàn romo hekon a'e, i'i izupe wà.\n7 Namuite kwaw a'e wi amo awa heko haw tuz a'e. Pu her romo a'e. A'e yrypypo'o rehe har wanuwihaw romo hekon a'e. Oroho ipyr. Uremuixe katu kar. Na'iruz 'ar urumumaw a'e pe ipyr urereko pà.\n8 Pu tu a'e, uker haw pe tuz uma'eahy romo a'e. Hakuahy. Uka'aka'aw no. Wixe Pawru tu hexak pà kury. Uze'eg Tupàn pe. A'e re opokok hehe, imukatu pà. 9 Nezewe iapo re ima'eahy ma'e a'e yrypypo'o rehe har paw rupi katete ur ipyr wà. Umukatu paw rupi wà. 10 Umur e ma'e tetea'u urewe a'e wà, (umur e temetarer urewe a'e wà no). Amo 'ar mehe a'e wi urehem etea'i mehe werur temi'u urewe wà. Pe'u ko temi'u peata mehe nehe, i'i urewe wà. A'e rupi na'urema'uhez kwaw ureata mehe ure.\nZauxiapekwer weraha Pawru Hom tawhu pe a'e wà kury\n11 Urumumaw na'iruz zahy a'e pe urepyta pà. Na'e uruata wi oroho amo ae kanuhu pupe ure kury. Amo Àrexàn taw pe har a'e, kanuhu izar romo hekon a'e. Tupàn uzehe uzexak kar ma'e wà, kanuhu her romo a'e. 'Ar huwixàg ma'e rehe kanuhu upyta a'e pe a'e no, urepyr a'e no. 12 Uruhem uruzuwà Xirakuz taw pe ure kury. Urumumaw na'iruz 'ar a'e pe urepyta pà. 13 A'e wi uruata wi wi oroho kury, kanuhu pupe kury. Te uruhem oroho Hez taw pe kury. Iku'egwepe ywytu uhem wà kwarahy hemaw wi kury. Mokoz 'ar pawire uruhem uruzuwà Pozuri taw pe. 14 Uruixe taw pe. Uruexak amo Zezuz rehe uzeruzar ma'e a'e pe ure wà. — Pemumaw 7 'ar xe urepyr pepyta pà nehe ty wà, i'i urewe wà. (A'e wi uruata wi oroho kury. Te uruhem uruzuwà Hom tawhu pe kury.) 15 Uzeruzar ma'e Hom tawhu pe har wenu urehem awer a'e wà. A'e rupi ur ma'eme'egaw pe wà. Awiu a'e ma'eme'egaw her romo a'e. Ureruwàxi a'e pe wà, amo tàpuz me wà. Na'iruz mai'u haw a'e tàpuz her romo a'e. Wanexak mehe Pawru uze'eg Tupàn pe kury, ikatu haw imume'u pà kury. Nukyze kwaw ma'e wi kury.\nPawru wiko Hom tawhu pe a'e kury\n16 Uruhem Hom tawhu pe ure kury. Tuwihaw umuigo kar Pawru amo tàpuz me a'e. Amo zauxiapekwer wiko ipyr a'e, hehe ume'egatu pà a'e. 17 Na'iruz 'ar pawire Pawru wenoz zutew wanuwihaw a'e pe har wamuwà uzepyr a'e. Wazemono'og mehe uze'eg wanupe. — Herywyr wà. Nazapo pixik kwaw ikatu 'ym ma'e ihe, zaneànàm wanupe ihe. Aruzar zaneràmuz ze'eg tuweharupi ihe no. Zutew wanuwihaw Zeruzarez pe har hepyhyk kar a'e wà, hemono kar pà tuwihaw wanupe a'e wà. 18 Upuranu tuwihaw Hom pe har herehe wà. Ipurumuhem kar wer zepe herehe zemunehew paw wi wà. Ta'e nuexak kwaw ikatu 'ymaw herehe a'e wà xe. A'e rupi na'ipuruzuka wer kwaw herehe wà. 19 Na'ikatu kwaw hemuhem kar haw zutew wanupe. A'e rupi ainoz tuwihaw ikàg wera'u ma'e xe har huwa rupi hererur haw ihe. Namume'u kwaw heànàm wanemiapo kwer ikatu 'ym ma'e ihe nehe, tuwihaw ikàg wera'u ma'e Xez her ma'e pe ihe nehe. 20 A'e rupi hepurexak wer penehe ihe, peme heze'eg pà ihe. Ta'e heàpixipixi kwez a'e wà xe, ta'e amume'u zaneruwihaw zanepyro har rehe ze'eg aha iteko taw nàn ihe xe. Izaew izuapyapyr romo zaiko zane. Xiàro zaneruwihaw zanepyro har tur haw zaiko zane. Ur ywy rehe a'e. Wiko zaneànàm wapyr a'e no.\n21 Uze'eg izupe wà. — Zutez ywy rehe har a'e wà, numur pixik kwaw pape urewe wà, nerehe uze'eg pà wà. Ni amo a'e pe har nur pixik kwaw xe nemume'u pà urewe wà, ni amo numume'u kwaw nekatu 'ymaw urewe wà. 22 Ure ure kury, urepurenu wer neze'eg rehe ure, nema'emume'u haw rehe ure. Ta'e taw nànànar uze'eg zemueteahy waiko Zezuz hemiruze'eg rehe wà xe, penehe wà xe.\n23 — Amo 'ar mehe nehe, uruzur putar xe nepyr nehe. A'e mehe erepuner Zezuz rehe ze'eg imume'u haw rehe paw rupi urewe nehe, i'i izupe wà. A'e 'ar mehe we teko tetea'u ur Pawru ipyr wà, hexak pà wà. Izi'itahy te pyhaw no, umume'u Tupàn pureruze'egaw wanupe a'e. Umume'u Moizez ze'eg wanupe no, amogwer Tupàn ze'eg imume'u har waze'eg no, Zezuz rehe wamuzeruzar kar pà no. 24 Amo uzeruzar hehe wà. Amogwer nuzeruzar kwaw hehe wà. 25 A'e rupi uhem oho a'e wi izuwi wà, uze'eze'eg pà uzeupeupe wà. Amo iho wer Pawru ze'eg rupi wà. Amogwer iho wer amo ae ze'eg rupi wà. Ta'e nezewe i'i Pawru wanupe a'e xe. — Tekwe Puràg uze'eg Izai pe a'e, Tupàn ze'eg imume'u har kwehe arer pe a'e. Izai umume'u a'e ze'eg peipy wanupe a'e no, pape rehe imuapyk pà a'e no. Na'aw ize'eg awer xe a'e kury.\n26 Eho 'aw teko wanupe neze'eg pà nehe.\n— Pezeapyaka katu putar nehe. Napeinu katu kwaw nehe. Napekwaw kwaw nehe.\nPeme'egatu putar nehe. Napexak kwaw nehe.\n27 Ta'e 'aw teko nukwaw katu kwaw ma'e a'e wà xe. Uwàpytym upyakwar kwez wà.\nUzeàpumi kwez wà.\nAze mo nuiko iwer nezewe wà,\na'e mehe mo iapyha katu mo wà.\nA'e mehe mo ukwaw katu mo ma'e wà.\nUzewyr mo ihewe wà.\nAmukatu mo ihe wà, i'i Tupàn.\n28 A'e rupi pepuner ko ma'e ikwaw paw rehe pe kury. Tupàn umume'u kar purupyro haw zutew 'ym wanupe a'e kury. Ta'e xo zutew 'ym zo uzeapyaka katu putar ize'eg rehe a'e wà nehe xe.\n29 A'e ze'eg henu re a'e zutew uhem oho a'e wi izuwi wà. Uze'eze'eg ahyahy uzeupeupe wà.\n30 Mokoz kwarahy Pawru umumaw a'e pe wiko pà, a'e tàpuz me a'e. Omono temetarer tàpuz izar pe, uker haw imekuzar pà. Umuixe katu kar uzepyr ur ma'e paw rupi katete a'e wà. 31 Umume'u Tupàn pureruze'egaw wanupe. Tuweharupi umume'u Zanezar Zezuz Zaneruwihawete rehe ze'eg wanupe no. Nukyze kwaw amo wi imume'u mehe. Tuwihaw numupytu'u kar kwaw ize'eg ire a'e 'ar mehe a'e. Upaw hema'emume'u haw kwez kury. Iruk.


Tupàn ze'eg 2 ZUÀW 1\n1 Ihe Zuàw ihe, uzeruzar ma'e waneruze'egar romo aiko ihe. Ne kuzà Tupàn hemixak kwer romo ereiko ne. Ko hepape amono kar putar newe ihe nehe zàkwà. Ko heze'eg amono kar putar nememyr wanupe no, zàkwà. Apuamutar katu paw rupi ihe. Amogwer ze'eg azeharomoete har ikwaw par paw peamutar katu a'e wà no. 2 Ta'e ze'eg azeharomoete har upyta zanepy'a pe tuweharupi a'e xe. Nuhem pixik kwaw zanepy'a wi nehe. 3 Tupàn zaneru a'e, ta'yr Zezuz Zaneruwihawete a'e no, tuwe uzapo ikatuahy ma'e zanewe a'e wà nehe. Tuwe zanepuhareko a'e wà nehe no, ma'e wi zanekyze re zanemupytu'u kar pà wà nehe no. A'e rupi zanerurywete putar tuweharupi zane nehe no. Tuwe ukwaw katu kar uze'eg azeharomoete har zanewe wà nehe no. Zaneamutar katu a'e wà. Tuwe uzamutar katu kar amogwer zanewe wà nehe no.\nZazeruzar ze'eg azeharomoete har rehe\n4 Pitàitài nememyr a'e wà, uzeruzar katu ze'eg azeharomoete har rehe a'e wà. Tuweharupi weruzar a'e ze'eg waiko wà no. Amo teko umume'u nememyr wazeruzar haw ihewe a'e wà. Herurywete henu mehe ihe. Ta'e nezewe zaneru uzapo kar zanewe a'e xe, ze'eg azeharomoete har heruzar kar pà zanewe a'e xe. 5 A'e rupi ainoz putar ma'e newe ihe kury zàkwà, hemyrypar. Na'ipyahu kwaw ko ze'eg heremimuapyk kwer ihe. Izypy mehe xiriko ko ze'eg zane. — Tuwe zazeamutamutar katu zane nehe, a'e wiwi newe kury, nememyr wanupe no. 6 Aze xiamutar katu Tupàn nehe, xiruzar putar ize'eg nehe. Izypy mehe peinu ize'eg. — Tuweharupi pezamutar katu teko peho peiko pe wà nehe, i'i Tupàn purupe. 7 Heta tetea'u awa hemu'em ma'e a'e wà. Ywy nànàn taw nànàn wata oho waiko wà. Uze'eg nezewe wà. — Zezuz nuiko kwaw tuwihawete awa romo uzeapo ma'e kwer romo a'e. Nuiko kwaw Tupàn hemimur kar ko ywy rehe ur ma'e kwer romo a'e, i'i a'e purumu'e ma'e oho waiko purupe wà. Agwer teko wiko hemu'em ma'e romo wà. Zaneruwihawete iàmàtyry'ymar romo wanekon wà. 8 Pema'emua'u katu pezehe nehe, nezewe mehe napepytu'u kwaw Tupàn ima'ereko haw iapo re nehe. A'e mehe umur putar hekuzar peme a'e nehe.\n9 Aze amo teko upytu'u Zaneruwihawete ze'eg heruzar ire nehe, — Aha putar amo ae ze'eg ikatu wera'u ma'e rupi nehe, aze i'i nehe, a'e mehe a'e teko nuiko kwaw Tupàn hemiruze'eg romo nehe. Noho kwaw ipyr nehe. Zaneruwihawete ze'eg rupi oho tuwe ma'e a'e wà nehe, wiko putar Tupàn hemiruze'eg romo a'e wà nehe. Wiko putar ta'yr hemiruze'eg romo a'e wà nehe no. Wiko putar Tupàn imyrypar romo wà nehe, Zezuz imyrypar romo wà nehe no. 10 Aze amo purumu'e ma'e ur pepyr a'e nehe, aze napemu'e kwaw Zaneruwihawete ze'eg rehe a'e nehe, pemuixe kar zo penàpuz me nehe. — Zaneku'em, nekatu ty, peze zo izupe nehe. — Tuwe Tupàn uzapo ikatuahy ma'e newe nehe, peze zo izupe nehe. 11 Aze amo ipurumuigo kar wer a'e teko rehe zeàmàtyry'ymaw rehe a'e nehe, a'e teko wiko putar ikatu 'ygwer iapo har romo ipyr a'e nehe. Imyrypar romo hekon putar nehe no.\nUpaw etea'i ko pape kury\n12 Ma'e tetea'u rehe hepurumume'u wer peme ihe. Nahepurumuapyk wer kwaw pape rehe ihe, peme imono kar pà ihe. Ta'e heho wer pepyr ihe xe. Aha putar pepyr ihe nehe, peme heze'eg pà ihe nehe. A'e rupi zanerurywete wera'u putar tuwe zane nehe. 13 Nekypy'yr imemyr a'e wà no, omono kar uze'eg peme a'e wà no, — Nekatu pa, i'i peme wà. — Nekatu ma, i'i peme wà. Upaw kwez kury. Zuàw.


Tupàn ze'eg 1 XAMUEW 30\nZeàmàtyry'ymawhu Amarek izuapyapyr wanehe har\n1 Mokoz 'ar pawire Tawi uhem weko haw pe Zikirak pe wemiruze'eg wanupi kury. Amo me hereko mehe we Amarek ywy rehe har wixe Zuta ywy rehe kwarahy hemaw awyze har kutyr har rupi wà, Zikirak ipyro pà wà. Wapy a'e tawhu tata pupe wà. Ukaz paw. 2 Upyhyk kuzàgwer paw wà. Nuzuka kwaw ni amo wà. Oho a'e wi a'e parer paw waneraha pà wà, wemipyhyk kwer romo wà. 3 Tawi wemiruze'eg wanehe we a'e pe uhem mehe wexak tawhu ikaz awer a'e. — Weraha zaneànàm upaw rupi zanewi wà. Zaneremireko wà, zanera'yr wà no, zanerazyr wà no, i'i izupe wà. 4 Na'e Tawi a'e, hehe we har a'e wà no, uzypyrog uzai'o pà a'e wà kury. Uzai'o tetea'u wà, te uhem wakàgaw wanuwi wà. 5 Weraha Amarek izuapyapyr a'e mokoz Tawi hemireko wà. Weraha Aenuà Zereew parer wà. Weraha Amigaiw Namaw hemireko kwer Karamew parer wà no.\n6 Wikwahy Tawi rehe we har wà. Na'ikatu pixik kwaw wana'yr waneraha awer wanupe. — Xiuka Tawi ita imomomomor pà hehe, i'i uzeupeupe wà. Ipuruzuka wer hehe wà. Tupàn umur ukàgaw Tawi pe. 7 Uze'eg xaxeto Amiatar her ma'e Aimerek ta'yr pe kury. — Erur xaxeto kamir puku xe kury. Zapuranu Tupàn rehe nehe, i'i izupe. Werur izupe wà. 8 Na'e upuranu Tawi Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e rehe kury. — Aipo ikatu putar hereko haw pe wixe ma'e kwer wanaikweromo heho àwàm nehe. Aipo apyhyk putar ihe wà nehe, i'i izupe. Uwazar Tupàn izupe. — Eho wanaikweromo nehe. Erepyhyk putar ne wà nehe. Epyhyk wanemipyhyk kwer ne wà nehe, wanuwi ne wà nehe, i'i izupe.\n9 A'e rupi uhem Tawi oho 600 wemiruze'eg wanupi kury. Yrykaw Mezor her ma'e pe uhem mehe amo upyta a'e pe wà. 10 Wata wi Tawi oho iko a'e wi 400 awa wanupi. Amogwer 200 awa ikene'o wà. A'e rupi nupuner kwaw yrykaw hahaw paw rehe wà. A'e rupi upyta amogwer wanaikwerupi wà.\n11 Tawi rehe we har wexak amo kwàkwàmo Ezit ywy rehe arer kaiwer rehe wà. Weraha Tawi pe wà. Omono temi'u izupe wà. 'Y, 12 ma'e'a kwer uxinig ma'e Pi her ma'e, uwà uxinig ma'e mokoz haryw no. A'e 'ym mehe umumaw na'iruz 'ar umai'u 'ym pà. Ni 'aromo ni pyhaw numai'u kwaw, nui'u kwaw no. Umai'u kury. Imai'u re ikàg wi kury. 13 Na'e upuranu Tawi hehe. — Mo nezar romo hekon. Ma'e wi erezur, i'i izupe. — Ezit ywy rehe arer romo aiko ihe, amo Amarek izuapyapyr pe uma'ereko e ma'e romo aiko ihe. Hezar herezar xe a'e, ta'e hema'eahy ihe xe. Amumaw na'iruz 'ar xe hereko pà. 14 Ure uruixe Kereta izuapyapyr waiwy rehe ure. Ure uruixe Zuta rehe no. Ure uruixe Karew iànàm waiwy rehe no. Urumunyk tata Zikirak tawhu rehe ure no, i'i izupe.\n15 Na'e upuranu Tawi hehe. — Aipo erepuner hereraha haw rehe Amarek izuapyapyr waneko haw pe, i'i izupe. — Aze pa, i'i. — Hezuka zo pe nehe. Hemono zo hezar kwer pe nehe. Aze eremume'uahy a'e ma'e nehe, amume'u putar waneko haw ihe nehe, i'i izupe.\n16 A'e rupi weraha kwàkwàmo Tawi Amarek izuapyapyr wanaikweromo kury. Heta tetea'u Amarek izuapyapyr a'e ywy rehe wà. Umai'u waiko wà. U'u uwà tykwer waiko wà. Upynyk waiko wà. Ta'e upyhyk ma'e tetea'u Piri ywy rehe har waiwy rehe har wanuwi Zuta waiwy rehe har wanuwi wà xe. 17 Iku'egwer pe kwarahy ihem mehe we Tawi uzàmàtyry'ym Amarek izuapyapyr oho wà. Umumaw a'e 'ar paw wanekanekar pà wà, wazukazuka pà wà. Ni pitài nuzepyro kwaw Tawi wi wà. Xo 400 kwàkwàmo zo uzeupir kamer wakupe pe wà, a'e wi uzàn pà wà. 18 Upyro Tawi a'e weko haw wi heraha pyrer paw a'e wà. Upyro wemireko wà no. Werur wi ma'e Amarek ywy rehe har wanemiraha kwer paw no. 19 Ni pitài ma'e nukàzym kwaw. Weruzewyr wi wemiruze'eg wana'yr wanazyr paw weko haw pe wà no, wama'e paw no. Uhua'u ma'e, pixika'i ma'e no. Amarek izuapyapyr wanemiraha kwer paw weruzewyr weko haw pe wà. 20 Omono'og àràpuhàràn paw wà, tapi'ak paw wà no. Na'e hehe we har weraha a'e weimaw izupe wà kury. — Ko ma'ea'yr paw wiko nereimaw romo wà kury, i'i izupe wà.\n21 Na'e uzewyr Tawi oho 200 awa wapytu'u haw pe. Noho kwaw hupi a'e 'ym mehe wà. Upyta haikweromo wà, Mezor yrykaw huwake wà, ta'e ikene'o a'e wà xe. Wexak Tawi tur mehe wà. Uhem oho huwàxi mà wà, hehe we har wanuwàxi mà wà no. Uhem Tawi wanuwake kury. — Pekatu aipo, i'i wanupe. 22 Amo awa ikatu 'ym ma'e iaiw ma'e wiko Tawi rehe we har wainuromo wà. Uze'eg a'e awa a'e wà kury. — Noho kwaw zanerupi wà. A'e rupi naximono kwaw ma'e zaneremipyro kwer wanupe zane nehe. Upuner wemireko wapyhykaw rehe wà nehe. Upuner wa'yr wazyr wapyhykaw rehe wà nehe no. A'e re upuner oho haw rehe wà, i'i izupe wà.\n23 Tawi uwazar waze'eg wanupe. — Herywyr wà. Napepuner kwaw nezewe haw iapo haw rehe Tupàn zanewe hemimur kwer pe. Zanepyro a'e. Zanepytywà zaneàmàtyry'ymar wazuka mehe no. 24 Penemiapo ràm na'ikatu pixik kwaw amogwer xe har wanupe. Ximuza'aza'ak ma'e zaneremipyhyk kwer paw nehe, pegegwer zuawyawygatu ma'e romo nehe. Zaneraikweromo zanema'e rehe we upyta ma'e kwer upyhyk hekuzar zaneàmàtyry'ymar wazuka arer wazàwe wà, i'i wanupe.\n25 Umume'u a'e ma'e wanupe. Uzapo a'e ze'eg uwihawete ze'eg romo kury. Te kutàri Izaew uzapo nezewe haw awyze harupi wà.\n26 Zikirak taw pe Tawi uhem mehe upyhyk amo ipehegwer a'e no, wàmàtyry'ymar wanuwi ipyro pyrer pehegwer a'e no. Omono a'e ma'e umyrypar wanupe kury, Zuta izuapyapyr wanuwihaw wanupe kury. Umume'u ko uze'eg wanupe no. — Amono e ko ma'e peme. Urupyro ko ma'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e iàmàtyry'ymar wanuwi ure, i'i a'e.\n27 Omono e ma'e amo tawhu pe har wanuwihaw wanupe. Na'aw tawhu waner xe wà: Metew, Hama Zuta ywy rehe kwarahy hemaw awyze har kutyr har, Zaxir, 28 Aroer, Ximot, Etemowa, 29-31 Hakaw, Oruma, Muràxà, Ataz, Emerom, tawhu Zerameew izuapyapyr waneko haw wà, tawhu Kene izuapyapyr waneko haw wà no. A'e 'ym mehe Tawi oho a'e tawhu nànàn wemiruze'eg wanehe we a'e.


Tupàn ze'eg WANERUZE'EGAR WÀ 21\nUmuàgà'ym wanemireko ràm Mezàmi izuapyapyr wanupe wà kury\n1 A'e 'ym mehe Mipa tawhu pe, teko Izaew izuapyapyr umume'uahy ko uze'eg Tupàn pe wà. — Ni amo awa Mezàmi izuapyapyr nuwereko kwaw urerazyr wemireko romo a'e wà nehe, i'iahy Tupàn pe wà.\n2 Teko oho Metew pe wà, Tupàn henataromo wiko pà wà. Upyta a'e pe 'aromo wà. Kwarahy heixe etea'i mehe we wiko a'e pe wà. Uzai'o upaw rupi wahyhaw rupi wà. 3 O Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e Izaew wazar ne. Màràzàwe tuwe uzeapo a'e ma'e urewe a'e. Màràzàwe tuwe pitài Izaew ta'yr izuapyapyr ukàzym urewi a'e wà, i'i izupe wà.\n4 Iku'egwer pe izi'itahy teko upu'àm wà kury. Uzapo amo ma'ea'yr hapy haw a'e pe Tupàn henataromo wà. Uzuka ma'ea'yr Tupàn henataromo wà. Omono ma'e Tupàn pe imuawyze kar har romo wà no. 5 — Izaew ta'yr izuapyapyr paw uzeupir oho Mipa pe Tupàn henataromo uzemono'og pà wà. Xo pitài zo noho kwaw wà. Mon aipo noho kwaw wà, i'i uzeupeupe wà. Ta'e a'e 'ym mehe uzapo amo ae wemimume'uahy kwer wà. — Aze amo noho kwaw zanezemono'ogaw pe wà nehe, xiuka a'e teko zane wà nehe, i'i ahyahy uzeupeupe a'e 'ym mehe wà.\n6 Izaew upuhareko katu wànàm wà, Mezàmi izuapyapyr wà. — Kutàri amo zaneànàm ukàzym zanewi a'e wà, i'i uzeupe wà. 7 — Heta we màràmàràn awa Mezàmi izuapyapyr wà. Ma'e xiapo putar wanemireko ràm wanexak pà zane nehe. Ta'e ximume'uahy zanerazyr wamono 'ym àwàm Mezàmi wanupe wanemireko romo zane wà xe.\n8 A'e rupi upuranu uzehezehe wà. — Ma'enugar Izaew ta'yr izuapyapyr noho kwaw Mipa pe Tupàn henataromo wà, i'i uzeupe wà. Na'e amo umume'u a'e oho 'ym ma'e kwer waner amogwer wanupe wà. — Zamez tawhu Zireaz pe har noho kwaw wà, i'i wanupe wà. 9 A'e rupi wenoz tawhu pe har pitàitàigatu wà. Ni amo Zamez Zireaz pe har nuiko kwaw a'e pe wà. 10 A'e rupi uze'eg nezewe uzeupeupe wà kury. — Ximono kar 12 miw awa ikàg wera'u ma'e a'e tawhu pe wà nehe, i'i uzeupeupe wà. — Pezuka Zamez Zireaz pe har pe wà nehe. Pezuka awa wà nehe. Pezuka kuzà wà nehe no. Pezuka kwarearer kuzàtàigwer wà nehe no. 11 Pezapo nezewe nehe. Pezuka awa paw pe wà nehe. Pezuka kuzà paw pe wà nehe no. Pezuka zo kuzà awa puhe uker pixik 'ym ma'e pe wà nehe, i'i teko zauxiapekwer wanupe wà.\n12 Wexak 400 kuzà awa puhe oho pixik 'ym ma'e Zamez Zireaz pe wà. Weraha a'e kuzà Xiro Kànàà ywy rehe har pe upytu'u haw pe wà.\n13 Omono kar uze'eg heraha har Mezàmi Itahu Himom pe wiko ma'e wanupe wà. — Zapytu'u zanezeàmàtyry'ym ire nehe kury, i'i wanupe wà. 14 A'e rupi Mezàmi uzewyr wà. Upyhyk a'e 400 kuzàwaza Zamez Zireaz parer wemireko romo wà. Nuhyk kwaw kuzà awa paw wanupe wà rihi. 15 A'e rupi teko upuhareko katu Mezàmi wà. Ta'e Tupàn hemimutar rupi pitài Izaew ta'yr ukàzym wanuwi a'e wà xe. 16 Na'e Izaew wanuwihaw uze'eg nezewe wà kury. — Naheta kwaw kuzà Mezàmi izuapyapyr wà kury. Ma'e xiapo putar wanemireko ràm wamono'og pà amogwer wanupe zane nehe. 17 Na'ikatu kwaw pitài Izaew ta'yr ikàzymaw. Xikar Mezàmi ipaw 'ym àwàm zane nehe. 18 Nupuner kwaw zanerazyr wanereko haw rehe wà, i'i teko wanupe wà. Uze'eg nezewe wà, ta'e a'e 'ym mehe omono ze'egaiw awa Mezàmi wanehe wà xe. A'e rupi nomono kwaw wazyr Mezàmi wanupe wanemireko romo wà. 19 Uhem etea'i Tupàn pe zanemynykaw Xiro tawhu pe iapo pyràm kury: (Xiro tawhu a'e, Metew huwake kwarahy hemaw ahurehe har kutyr har rehe tuz a'e, Eremona tawhu huwake kwarahy hemaw awyze har kutyr har rehe a'e. Teko oho Metew tawhu wi Xikez tawhu pe amo pe rupi wà. Xiro upyta a'e pe huwake kwarahy hemaw kutyr a'e).\n20 A'e rupi Izaew wanuwihaw uze'eg Mezàmi wanupe wà kury. — Pezeàmim peho uwà tyw pupe nehe. 21 Peme'egatu nehe. Mynykaw 'ar mehe kuzàwaza Xiro pe har upynyk putar oho wà nehe. Pehem uwà tyw wi a'e 'ar mehe we nehe no. Tuwe pitàitàigatu upyhyk amo kuzàwaza wà nehe, Mezàmi ywy rehe waneraha pà wà nehe. 22 Nezewe mehe aze wanu uze'egahy wà urewe wà nehe, aze wakywyr uze'egahy wà urewe wà nehe, urupuner nezewe ure'e haw rehe nehe. — Tuwe upyta a'e pe wanemireko romo wà nehe, ta'e Zamez Zireaz waàmàtyry'ym mehe nurupyhyk kwaw kuzà Mezàmi paw wanupe ure xe. Napezuhaw kwaw peze'eg awer, ta'e napemono kwaw penazyr wanupe xe. Imunar penazyr wanehe wà, peze wanupe nehe, i'i tuwihawete awakwer wanupe wà.\n23 A'e rupi weruzar Mezàmi Izaew wanuwihaw waze'eg wà. Pitàitàigatu wexaexak amo kuzàwaza wemireko ràm romo wà, wapynyk mehe wà. Weraha weko haw pe wà. Uzewyr uiwy pe wà. Uzapo wi wàpuz wà. Uzapo wi tawhu wà no. Upyta a'e pe wiko pà wà. 24 Amogwer Izaew uhem oho weko haw pe wànàm wanupe uiwy pe wà.\n25 A'e 'ar rehe naheta kwaw tuwihawete Izaew waiwy rehe. Pitàitàigatu uzapo ma'e wemimutar rupi katete a'e wà.


Tupàn ze'eg ZON 4\nZon ikwahy haw, Tupàn purupuhareko haw a'e no\n1 A'e ma'e hexak mehe wikwahy Zon a'e kury. Na'ikatu kwaw tawhu rehe Tupàn izepyk 'ymaw izupe.\n2 A'e rupi uze'eg nezewe Tupàn pe kury. — O Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e. Heywy wi hehem 'ym mehe we amume'u ko ma'e neremiapo ràm ihe. A'e rupi hezàwehem wer newi Epàn ywy kutyr ihe. Akwaw Tupàn purupuhareko ma'e romo nereko haw ihe. Akwaw puruamutar katu ma'e romo nereko haw no. Iàrew nekwahy haw. Akwaw nereko haw. Akwaw nekatu haw. Tuweharupi nezewyr wer neze'eg wi. Nanezepyk wer kwaw purehe. Akwaw nereko haw. 3 A'e rupi hezuka pe kury, Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e. Hemàno àwàm wi ikatu wera'u herekuwe àwàm ihewe, i'i izupe.\n4 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uwazar ize'eg izupe. — Zon. Aipo ikatu nezewe nekwahy haw, i'i izupe.\n5 Na'e uhem Zon Nin tawhu wi kury. Oho kwarahy hemaw kutyr. Wapyk a'e pe muitea'u tawhu wi. Na'e uzapo wàpuzràn uzeupe. Wapyk i'àgaw pe. Wàro ma'e tawhu pe uzeapo ma'e ràm in a'e pe. 6 Na'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e umuezuz kar amo ka'akyr Zon i'aromo kury, i'àgaw pixika'i ma'e iapo pà izupe. Nezewe mehe nahaku wera'u kwaw kwarahy izupe. Ikatuahy a'e ka'akyr i'àgaw Zon pe. 7 Iku'egwer pe kwarahy ihem etea'i mehe Tupàn omono kar amo yhok a'e ka'akyr i'u kar pà a'e. A'e rupi uxinig ka'akyr Zon wi kury. 8 A'e re uhem kwarahy. Tupàn umur kar amo ywytu hakuahy ma'e kwarahy hemaw wi kury. Iàkàzym tària'i Zon kwarahy hakuahy mehe. Nuzawy kwaw iàkàg ukaz ma'e. A'e rupi imàno wer zepe kury. — Hemàno àwàm ikatu wera'u ihewe herekuwe wi àwàm wi, i'i uzeupe.\n9 Na'e upuranu Tupàn hehe. — Zon, aipo ikatu nekwahy haw 'àg ka'akyr rehe, i'i izupe. Uwazar Zon ize'eg izupe a'e. — Ikatu hekwahy haw. Te hemàno wer zepe hekwahy haw wi, i'i izupe.\n10 Na'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg izupe kury. — Wi ka'akyr hezuz amo 'ar mehe. Te pyhaw. Iku'egwer pe ukàzym. Nerezapo kwaw ma'e imuezuz kar pà. Nezewe rehe we erepuhareko katu a'e ka'akyr. 11 A'e rupi ikatu wera'u tawhu Nin rehe hezepyk 'ymaw. Heta 120.000 kwarer kuzàtàigwer wanehe we xe wà. Heta tetea'u ma'ea'yr wà no. Nuzapo pixik kwaw ikatu 'ym ma'e wà. Upaw.


Tupàn ze'eg ZUÀW 9\nZezuz umukatu hehàpyhà 'ym ma'e a'e kury\n1 Pe rupi wata mehe Zezuz wexak amo hehàpyhà 'ym ma'e a'e kury. Uzexak kar hehàpyhà 'ym ma'e romo. 2 Hemimu'e upuranu Zezuz rehe a'e wà kury. — Purumu'e ma'e, i'i izupe wà. — Mo uzapo ikatu 'ym ma'e a'e, ko awa imuigo kar pà hehàpyhà 'ym ma'e romo a'e. Aze ru'u a'e ae, aze ru'u tu, aze ru'u ihy, i'i izupe wà, hehe upuranu pà wà. 3 Uze'eg wanupe.\n— Ni a'e, ni tu ni ihy nuzapo kwaw ikatu 'ym ma'e hehàpyhà 'ym ma'e romo imuigo kar pà a'e wà. Nahehàpyhà kwaw a'e, ta'e Tupàn wexak kar putar ukàgaw purupe a'e nehe xe, imukatu pà a'e nehe xe. 4-5 Zama'ereko 'aromo zane, hemur kar har ima'ereko haw iapo pà zane. Pytunaw ihem mehe ni amo nupuner kwaw uma'ereko haw rehe a'e nehe kury. Ko ywy rehe hereko mehe tatainy ài aiko ywy rehe har wanupe ihe.\n6 A'e ma'e imume'u re uzenymon ywy rehe kury, to'om pixika'i ma'e iapo pà kury. Omono a'e to'om wemimuàkym kwer awa heha rehe kury.\n7 — Ezuhez nereha eho Xirue 'y pupe nehe ty, i'i izupe. (Xirue a'e, ma'e imur kar pyrer i'i zaneze'eg rupi a'e.) A'e rupi a'e awa uhez uwa oho a'e 'y pupe kury. A'e 'ar mehe ikatu kury, hehàpyhàgatu kury. Uzewyr wà tàpuzuhu pe kury. 8 Ima'eahy ma'e tetea'u wenoz temetarer teko wanupe tuweharupi a'e wà, a'e hehàpyhà 'ym ma'e huwake a'e wà. Wexak imukatu re wà kury. Upuranu uzehezehe wà kury. — Ko awa a'e, aipo nuiko kwaw xe wapyk ma'e kwer romo a'e. Aipo nuiko kwaw temetarer henoz tarer zaneruwake wapyk ma'e kwer romo a'e, i'i uzeupeupe wà.\n9 — He'e a'e ty. Aikwez tuwe ty wà, i'i amo wà. — Nan kwaw pa. Amo ae a'e. Nuzawy kwaw a'e ty, i'i amo wà. A'e rupi a'e awa a'e ae uze'eg wanupe a'e kury. — Aiko tuwe a'e awa romo ihe, i'i wanupe.\n10 — Màràzàwe tuwe nerehàpyhàgatu ne kury, i'i izupe wà.\n11 — Amo awa a'e, Zezuz her ma'e a'e, omono ywy imuàkym pyrer kwez hereha rehe a'e. — Ezuhez nereha eho Xiroe 'y pupe nehe ty, i'i kwez ihewe. A'e rupi azuhez hereha kwez ihe. Izuhez re na'arewahy herehàpyhàgatu kwez kury, i'i wanupe.\n12 — Ma'e pe hekon nemukatu arer a'e, i'i izupe wà. — Heruwà, i'i wanupe.\nMoizez ze'eg kwaw par upuranu hehàpyhà 'ym ma'e kwer rehe a'e wà kury\n13 Na'e weraha hehàpyhà 'ym ma'e kwer wà kury, ze'eg kwehe arer kwaw par parizew her ma'e wanupe wà kury. 14 Ta'e mytu'u haw 'ar mehe Zezuz umukatu a'e awa heha a'e xe, ywy imuàkym pyrer imono pà heha rehe a'e xe. 15 A'e ze'eg kwehe arer kwaw par upuranu a'e awa rehe a'e wà kury. — Màràzàwe tuwe nerehàpyhàgatu e kury i'i izupe wà. — Zezuz omono ywy imuàkym pyrer kwez hereha rehe a'e, a'e re azuhez hereha kwez ihe. Herehàpyhàgatu ihe kury, i'i wanupe.\n16 Amo ze'eg kwehe arer kwaw par uze'eg amogwer wanupe wà. — Imukatu arer nuiko kwaw Tupàn hemiruze'eg romo a'e, nuzapo kwaw ma'e Tupàn ikàgaw rupi a'e, ta'e nuweruzar kwaw ze'eg kwehe arer a'e xe. Ta'e uma'ereko mytu'u haw 'ar mehe a'e xe, i'i wanupe wà. Amogwer uze'eg wanupe a'e wà kury. — Ikatu 'ym ma'e iapo har nuzapo kwaw agwer ma'e a'e wà. Nupuner kwaw hehàpyhà 'ym ma'e wamukatu haw rehe a'e wà, i'i wanupe wà. 17 A'e rupi ze'eg kwehe arer kwaw par upuranu wi hehe wà kury. — Umukatu hereha, ere kwez urewe. Ma'e ere nemukatu arer pe kury, i'i izupe wà. — Tupàn ze'eg imume'u har romo hekon a'e, i'i wanupe.\n18 Zutew wanuwihaw a'e pe wiko ma'e a'e wà, nuzeruzar kwaw imukatu awer rehe a'e wà, (ta'e nukwaw kwaw a'e awa hehàpyhà 'ym mehe we a'e wà xe). A'e rupi wenoz tu uzeupe wà, wenoz ihy wà no. 19 Upuranu wanehe wà. — Aipo kwez awa nera'yr romo hekon a'e, aipo nememyr romo hekon a'e, i'i wanupe wà. (-He'e, i'i tu wanupe. Uzexak kar hehàpyhà 'ym ma'e romo, i'i wanupe.) — Uzexak kar hehàpyhà 'ym ma'e romo, peze kwez urewe. Aze nezewe uzexak kar a'e, màràzàwe tuwe hehàpyhàgatu kury, i'i wanupe wà.\n20 Tu a'e, ihy a'e no, uze'eg wanupe a'e wà kury. — Azeharomoete hera'yr romo hekon a'e, i'i tu wanupe. — Azeharomoete hememyr romo hekon a'e, i'i ihy wanupe. Azeharomoete hehàpyhà 'ym ma'e romo uzexak kar a'e, i'i wanupe wà. 21 — Màràzàwe tuwe hehàpyhàgatu kury. Heruwà. Nurukwaw kwaw ure. Nurukwaw kwaw heha imukatu arer ure. Pepuranu hehe nehe, ta'e tua'u a'e kury xe, ta'e awa romo hekon a'e kury xe. A'e rupi a'e ae umume'u putar umukatu arer peme a'e nehe kury, i'i tuwihaw wanupe wà.\n22 Tu a'e, ihy a'e no, nezewe i'i wanupe a'e wà, ta'e ukyze Zutew wanuwihaw wanuwi a'e wà xe. Ta'e tuwihaw nezewe uze'eg teko wanupe a'e wà xe. — Zezuz Tuwihawete Purupyro Ma'e romo hekon a'e, aze amo i'i a'e nehe, oromono kar putar a'e teko Tupàn pe zemono'ogaw wi ure nehe, i'i teko wanupe a'e wà. 23 A'e rupi — Tua'u a'e kury, pepuranu hehe nehe kury, i'i tuwihaw wanupe wà.\n24 Wenoz wi a'e awa hehàpyhà 'ym ma'e romo uzexak kar ma'e kwer a'e wà kury. Ur wi wanuwa rupi. — Aipo nemukatu arer a'e, ikatu 'ym ma'e iapo har romo hekon a'e, i'i mua'u izupe wà. — Emume'u ze'eg azeharomoete har urewe Tupàn huwa rupi nehe kury ty, i'i izupe wà. — Mo umukatu nereha, i'i izupe wà.\n25 — Aze ru'u ikatu 'ym ma'e iapo har romo hekon a'e. Aze ru'u nuiko kwaw ikatu 'ym ma'e iapo har romo. Nakwaw kwaw heko haw ihe. Xo pitài ma'e zo akwaw ihe. Naherehàpyhà kwaw zepe ihe. Herehàpyhàgatu ihe kury, i'i wanupe.\n26 — Ma'e uzapo newe a'e, i'i izupe wà. — Ma'e uzapo nereha imukatu pà a'e, i'i izupe wà.\n27 — Amume'u kwez peme ihe kury, napezeapyaka katu kwaw heze'eg rehe. Màràzàwe tuwe pepurenu wer wiwi imume'u haw rehe. Aipo peneko wer hemimu'e romo pe no, i'i wanupe.\n28 (Wikwahy ize'eg henu mehe wà.) Uze'eg ahyahy izupe wà kury. — Ne hemimu'e romo ereiko ne. Ure Moizez hemimu'e romo uruiko ure. 29 Tupàn uze'eg Moizez pe kwehe mehe. Urukwaw ize'eg awer. Nurukwaw kwaw a'e nemukatu arer ure. Nurukwaw kwaw ni heko awer, i'i izupe wà.\n30 — Màràzàwe tuwe aipo pa, i'i wanupe.\n— Napekwaw kwaw heko awer. Umukatu hereha kwez a'e. 31 Tupàn nuzeapyaka kwaw ikatu 'ym ma'e iapo har waze'eg rehe a'e. Xo umuwete katu har waze'eg zo wenu a'e. Wenu wemimutar iapo har waze'eg a'e. 32 Ywy iapo mehe arer we te ko 'ar rehe kury, teko nuenu pixik kwaw hehàpyhà 'ym ma'e romo uzexak kar ma'e kwer imukatu haw imume'u haw a'e wà. 33 Aze mo kwez awa nur iwer Tupàn wi, a'e mehe mo nupuner iwer mo agwer ma'e iapo haw rehe, i'i wanupe.\n34 Uze'eg tuwihaw izupe wà kury. — Ikatu 'ym ma'e iapo har romo erezexak kar ne. Ikatu 'ym ma'e iapo har wapurumuzàg romo ereiko ne. Neru nanemu'e kwaw ikatu 'ym ma'e wi netyrykaw rehe a'e. A'e rupi ezeagaw zo uremu'e pà nehe, i'i izupe wà. A'e mehe omono kar a'e awa zemono'ogaw wi wà kury. — Eixe wi zo xe nehe ty, i'i ahyahy izupe wà.\nAzur hehàpyhà 'ym ma'e wamukatu pà ihe, i'i Zezuz awa pe a'e\n35 Wenu Zezuz a'e awa zemono'ogaw wi imono kar awer a'e kury. Wekar oho. Te wexak kury. — Aipo erezeruzar Awa ta'yr rehe ne, i'i izupe.\n36 — Hezar, mon aipo awa ta'yr a'e, emume'u ihewe nehe, a'e rupi apuner hehe hezeruzar haw rehe ihe nehe, i'i izupe.\n37 — Erexak kwez kury ty. A'e uze'eg iko newe kury, i'i izupe.\n38 — Azeruzar nerehe ihe, hezar, i'i izupe. Uzeamumew upenàràg rehe wapyk pà Zezuz huwa rupi kury.\n39 Uze'eg Zezuz izupe. — Azur ko ywy rehe ihe, ikatu 'ym ma'e imumaw pà ihe. Hehàpyhà 'ym ma'e wexak putar ma'e wà nehe. Hehàpyhàgatu ma'e wiko putar hehàpyhà 'ym ma'e romo wà nehe, i'i izupe.\n40 Amo ze'eg kwehe arer kwaw par parizew her ma'e Zezuz huwake har a'e wà, wenu a'e ma'e imume'u mehe a'e wà. A'e rupi upuranu hehe wà kury. — Aipo hehàpyhà 'ym ma'e romo urereko haw eremume'u iko ne, i'i izupe wà. 41 Uze'eg Zezuz wanupe. — Hehàpyhà 'ym ma'e ài peiko, i'i wanupe. — Nurukwaw kwaw Tupàn ze'eg ure, urepurukwaw wer ize'eg rehe ure, aze mo peze ihewe, a'e mehe mo Tupàn nuzepyk iwer mo penehe a'e. — Urukwaw katu Tupàn ze'eg ure, peze mua'u ihewe. Naperuzar kwaw ize'eg. A'e rupi napekatu kwaw Tupàn pe. A'e rupi uzepyk putar penehe nehe.


Tupàn ze'eg ZAKARI 1\nPezewyr ihewe nehe, i'i Tupàn teko wanupe\n1 8 haw zahy rehe mokoz haw kwarahy rehe Nariw Pezi ywy rehe har wanuwihawete romo heko mehe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg uze'eg imume'u har Zakari her ma'e pe a'e. Maraki ta'yr romo Ino hemimino romo hekon Zakari a'e. Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e umume'u kar a'e uze'eg teko wanupe. Na'aw ize'eg awer xe kury.\n2 — Ihe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e aikwahy peipy wanupe ihe. 3 A'e rupi amume'u putar ko ma'e peme kury. — Pezewyr ihewe nehe. Nezewe mehe ihe Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e azewyr putar peme ihe nehe no. 4 Peiko zo peipy wazàwe nehe. Peipy nuzekaiw kwaw heze'eg imume'u har kwehe arer wanehe wà. Umume'u ko ma'e oho waiko peipy wanupe wà. — Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e pemupytu'u kar iko ikatu 'ym ma'e romo peneko re nehe. Pepytu'u ikatu 'ym ma'e iapo re nehe, i'i iko peipy wanupe. Nuweruzar kwaw ize'eg wà. 5 Ma'e pe wanekon peipy ko 'ar rehe kury. A'e heze'eg imume'u har a'e wà no, aipo wikuwe a'e wà. 6 Kwehe mehe amono kar heremiruze'eg heze'eg imume'u har ihe wà, peipy wanupe ihe wà. Umume'u heze'eg wanupe wà. Peipy nuzekaiw kwaw wanehe wà. A'e rupi azepyk wanehe ihe. A'e re uzemumikahy ikatu 'ym ma'e iapo re upytu'u pà wà. Uze'eg nezewe wà. — Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e uzapo wemimutar a'e. Uzepyk urerehe ta'e uruzapo ikatu 'ym ma'e ure xe. Ureaiw tuwe ure. Ikatu urerehe izepyk awer, i'i peipy wà.\nIpuahu zàwenugar 1 haw: kawaru wà\n7 24 haw 'ar mehe 11 haw zahy rehe, zahy Xemat her ma'e Zutew waze'eg rupi, mokoz haw kwarahy rehe Nariw tuwihawete romo heko mehe, ihe Tupàn ze'eg imume'u har Zakari her ma'e ihe, Maraki ta'yr Ino hemimino ihe, ainu amo ze'eg Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hemimume'u kwer ihe. 8 A'e 'ar mehe pyhaw aexak amo ma'e hepuahu zàwenugar pe ihe. Aexak amo Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e heko haw pe har amo kawaru ipiràg ma'e iku'az hin mehe. Tupàn heko haw pe har upytu'u amo ywyàpyznaw rehe ka'akyr wamyter pe. Amo Tupàn heko haw pe har wapyk kawaru waku'az wà, a'e Tupàn heko haw pe har haikwer pe wà no. Amo wapyk kawaru ipiràg ma'e iku'az wà no. Amo wapyk kawaru ipytàg ma'e waku'az wà no. Amo wapyk kawaru xig ma'e waku'az wà no. 9 Na'e apuranu a'e Tupàn heko haw pe har ihewe uze'eg ma'e kwer rehe kury. — Hezar, a'e izupe. — A'e Tupàn heko haw pe har kawaru ku'az har wà. Mo romo wanekon a'e wà, a'e izupe. Uwazar heze'eg ihewe a'e. — Amume'u putar waneko haw ihe nehe kury, i'i ihewe.\n10 Na'e a'e Tupàn heko haw pe har ka'akyr myter pe har uze'eg ihewe kury. — Wiko Tupàn heko haw pe har Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hemimur karer romo a'e wà. Umuata kar ywy nànàn wà.\n11 Na'e a'e Tupàn heko haw pe har uze'eg Tupàn heko haw pe har ka'akyr myter pe har pe wà kury. — Urumumaw ywy nànàn ureata haw kwez kury. Uruexak ma'e paw ure. Naheta kwaw zeàmàtyry'ymawhu kury. Naheta kwaw puruzuka haw ko 'ar rehe, i'i izupe wà.\n12 Na'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e heko haw pe har uze'eg kury. — O Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e ne. Eremumaw 70 kwarahy Zeruzarez rehe amogwer tawhu Zuta ywy rehe har wanehe nekwahy pà ne. Màràn kwarahy eremumaw wi putar nekwahy wi pà nehe. Màràn mehe erepuhareko katu putar ne wà nehe, i'i izupe.\n13 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'egatu a'e weko haw pe har herehe we har imurywete kar pà a'e, ta'e uzamutar katu a'e xe. 14 Na'e a'e Tupàn heko haw pe har ihewe uze'eg ma'e umume'u kar amo ze'eg ihewe kury. — Eze'egahy nehe, i'i ihewe. — Nako Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e ize'eg xe kury. — Azamutar katu Zeruzarez tawhu hereko haw ihe. 15 Aikwahy amogwer ywy uzeàmàtyry'ym 'ym ma'e wanehe ihe. Ta'e heremiaihu wanehe hekwahy mehe teko a'e ywy rehe har upuraraw kar ma'erahy wanupe wà, i'i Tupàn. 16 Nezewe rehe we azewyr Zeruzarez pe ta'e apurupuhareko katu ihe xe. Ihe Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e ihe, amume'u katu ko ma'e uzeapo ma'e ràm ihe kury. Heremiaihu uzapo wi putar Zeruzarez tawhu wà nehe. Uzapo wi putar heràpuzuhu wà nehe no, a'e teko ihe, i'i Tupàn.\n17 Uze'eg wi Tupàn heko haw pe har ihewe kury. — Tawhu hemetarer katu wi putar wà nehe, i'i iko Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e, ere teko wanupe nehe, i'i Tupàn heko haw pe har ihewe. Upytywà putar Zeruzarez a'e nehe no. Zeruzarez uzeapo putar tawhu heremixak kwer romo nehe.\nIpuahu zàwenugar 2 haw: ma'ea'yr i'ak kwer, ita per imupyrànar wà no\n18 Aexak amo ae ma'e hepuahu zàwenugar pe. Aexak 4 tapi'ak i'ak kwer ihe wà. 19 Apuranu Tupàn heko haw pe har ihewe uze'eg ma'e kwer rehe. — Ma'e rehe a'e tapi'ak i'ak kwer upurumuma'enukwaw kar wà. Uwazar heze'eg ihewe. — A'e tapi'ak i'ak kwer nuzawy kwaw teko amo ae ywy rehe har wà, heremiaihu ywy nànàn wamuhàmuhàz kar arer wà. Zuta ywy rehe arer wamuhàmuhàz kar arer wà, Izaew ywy rehe arer wamuhàmuhàz kar arer wà no, Zeruzarez parer wamuhàmuhàz kar arer wà no, i'i ihewe.\n20 Na'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wexak kar 4 itaper imupyrànar ihewe wà kury. 21 Apuranu hehe kury. — Ma'e ur iapo pà a'e wà, a'e izupe. Uwazar heze'eg ihewe. — Tapi'ak i'ak kwer nuzawy kwaw teko Zuta ywy rehe har wamuhàmuhàz kar arer wà. Wamuhàmuhàz mehe Zuta nupuner kwaw ni wàkàg hupir haw rehe wà. A'e itaper imupyrànar nuzawy kwaw a'e tapi'ak i'ak kwer ihaihaw àràm wà nehe, i'i Tupàn ihewe.


Tupàn ze'eg MAK 2\nZezuz umukatu ipàri ma'e a'e kury\n1 Amo 'ar mehe uzewyr Zezuz oho Kapanau taw pe a'e wà kury. Na'e a'e pe har uze'eg uzeupeupe wà kury. — Zezuz tàpuz me hekon a'e, i'i uzeupeupe wà. 2 Uzemono'og tuwe teko tetea'u wà a'e pe hexak pà wà, tàpuz me wà. Te nupuner kwaw wixe haw rehe a'e pe wà, ni uken rupi wà. Katu pe har nuexak kwaw wà. Upurumu'e Zezuz in a'e pe. 3 Na'e 4 awa ur a'e pe wà, ipàri ma'e herur pà Zezuz pe wà. Upir iker haw rehe we herur pà wà. 4 Nupuner kwaw Zezuz huwake wixe haw rehe wà. Ta'e teko tetea'u a'e pe wanekon a'e wà xe. A'e rupi herur har weruzeupir heraha tàpuz 'aromo wà. Upiawok tàpuz Zezuz 'aromo wà kury, heixe àwàm iapo pà wà kury. Umuezyw kar ipàri ma'e imuwà Zezuz huwa rupi wà kury. 5 Ukwaw Zezuz uzehe wazeruzar haw a'e. Na'e uze'eg ipàri ma'e pe kury. — Hera'yr, i'i izupe. — Amunàn neremiapo kwer ikatu 'ym ma'e kwez newi ihe kury ty, i'i izupe. — A'e rupi Tupàn nuzepyk kwaw nerehe a'e nehe, i'i izupe.\n6 Amo awa a'e pe har a'e wà, ze'eg kwehe arer rehe upurumu'e ma'e romo wanekon a'e wà. Uzemupy'a Zezuz rehe wà. 7 — Màràzàwe tuwe uze'eg nezewe a'e, i'i uzeupeupe wà, izupe uze'eg 'ym mà wà. — Uze'eg zemueteahy iko Tupàn rehe a'e. Mo upuner ikatu 'ym ma'e imunànaw rehe. Tupàn zo upuner a'e, i'i uzeupeupe wà.\n8 Zezuz ukwaw tuwe uzehe wazemupy'a haw a'e. Na'e i'i wanupe. — Màràzàwe tuwe pezemupy'a herehe. 9 Ma'enugar heze'egaw nazawaiw katu kwaw ihewe. — Amunàn neremiapo kwer ikatu 'ym ma'e kwez newi, a'e kwez izupe. — Epu'àm nehe, epyhyk nerupaw heraha nehe, eata eho nehe, a'e putar izupe nehe. Ma'enugar ze'eg nazawaiw katu kwaw ihewe. Apuner ikatu 'ym ma'e imunànaw rehe ihe. 10 Amukatu putar 'aw awa ihe nehe no, a'e rupi pekwaw putar hekàgaw nehe. Ihe Awa ta'yr romo aiko ihe. Na'e uze'eg ipàri ma'e pe kury. 11 — Ne ty, epu'àm nehe, epyhyk nerupaw heraha nehe, eho neràpuz me nehe, i'i izupe.\n12 Upu'àm a'e awa teko wanenataromo a'e kury. Upyhyk tuwe upaw heraha kury, oho kury. Teko a'e pe har a'e wà kury, paw rupi katete ipytuhegatu hexak pà a'e wà kury. — Kwa, ikatuahy Tupàn zanewe a'e, i'i paw uzeupeupe wà. — Naxixak pixik kwaw agwer ma'e iapo pyr zane. Xo kutàrigatu e xixak zane kury, i'i uzeupeupe wà.\nWiko Zezuz Erewi ipyr a'e kury\n13 Uzewyr Zezuz oho Karirez yryhu huwake kury. Teko tetea'u uzemono'og a'e pe hexak pà wà. Na'e Zezuz umu'e teko a'e pe har paw rupi katete a'e wà kury. 14 Wamu'e re wata wi oho pe rupi. Wata mehe wexak amo awa Erewi her ma'e a'e pe. Tuwihaw hemetarer imono'ogar romo hekon a'e. Wapyk Erewi in ywyrapew huwake a'e, temetarer mono'ogaw huwake a'e. Awpew ta'yr romo hekon a'e. Na'e uze'eg Zezuz izupe: kury. — Ezur herupi nehe ty, i'i izupe. Upu'àm kury, oho hupi kury. 15 Na'e umai'u Zezuz oho Erewi hàpuz me. Umai'u teko tetea'u Zezuz ipyr a'e wà no, hemimu'e wapyr a'e wà no. Heta tuwihaw hemetarer imono'ogar a'e pe wà. Heta ikatu 'ym ma'e iapo har a'e pe wà no. Heta tetea'u Zezuz rupi wata ma'e a'e 'ar mehe wà. 16 Amo ze'eg kwehe arer rehe upurumu'e ma'e wiko a'e pe a'e wà no. Amo ze'eg kwehe arer kwaw par parizew her ma'e a'e wà, wexak Zezuz a'e teko wapyr imai'u mehe wà. Upuranu hemimu'e wanehe wà. Màràzàwe tuwe umai'u ikatu 'ym ma'e iapo har wapyr, i'i wanupe wà, wanehe upuranu pà wà. 17 Wenu Zezuz waze'eg mehe, uze'eg wanupe. — Ima'eahy 'ym ma'e nuzexak kar kwaw oho muhàg kwaw par pe a'e wà. Xo ima'eahy ma'e zo oho muhàg kwaw par pe wà. Nezewegatete nazur kwaw xe teko ikatuahy ma'e wanenoz pà ihe, heremiruze'eg romo wamuigo kar pà ihe. Ikatu 'ym ma'e iapo har ainoz putar hezeupe ihe wà nehe, heremiruze'eg romo wamuigo kar pà ihe wà nehe, i'i wanupe.\nZezuz uze'eg mai'u 'ymaw rehe a'e kury\n18 Amo 'ar mehe Zuàw purumuzahazahak ma'e hemimu'e a'e wà kury, uzekwaku umai'u 'ym pà a'e wà kury. Amo ze'eg kwehe arer kwaw par parizew her ma'e a'e wà no, uzekwaku a'e wà no. Na'e ur amo teko Zezuz pe wà, izupe uze'eg pà wà. — Zuàw hemimu'e uzekwaku umai'u 'ym pà a'e wà. Parizew uzekwaku nezewegatete a'e wà no. Màràzàwe tuwe neremimu'e nuzekwaku kwaw umai'u 'ym pà a'e wà, i'i izupe wà, hehe upuranu pà wà.\n19 Na'e uze'eg Zezuz wanupe kury. — Kwa, aipo teko numai'u kwaw zereko haw pe a'e wà. Nan kwaw a'e rupi ty wà. Teko paw umai'u zereko haw pe a'e wà, ta'e hurywete a'e wà xe. Aiko xe ihe, ko ywy rehe ihe. Xe hereko haw nuzawy kwaw zereko haw purupe a'e. A'e rupi teko hurywete paw rupi katete a'e wà. A'e rupi umai'u wà. 20 Amo 'ar mehe nehe, aha putar xe wi wanuwi ihe nehe. A'e 'ar mehe uzekwaku putar umai'u 'ym pà a'e wà nehe. Na'e umume'u amo ae ma'e wanupe no.\n21 — Naximuwywyk kwaw pàn ipyahu ma'e pàn izemàner rehe zane. Pàn ipyahu ma'e uzeapyakwar mo a'e. A'e re pàn izuk mo a'e. A'e rupi ikwaikwar wiwi mo. Uhua'u wera'u mo ikwar. 22 Naximono kwaw win ipyahu ma'e hyru izemàner ma'e pupe zane. Aze mo ximono ipupe, a'e mehe mo win ipyahu ma'e omopok mo wyru a'e. Win iaiw mo hyru rehe we a'e. Nan kwaw nezewe pa. Aze heta win ipyahu ma'e nehe, ximono putar hyru ipyahu ma'e pupe nehe.\nZezuz uze'eg mytu'u 'ar rehe a'e kury\n23 Amo mytu'u haw 'ar mehe Zezuz a'e kury, wata oho iko wemimu'e wanupi a'e kury. Upyterahaw amo ko oho wà. Heta arozràn i'a ma'e kwer ko pe a'e. Na'e opo'o oho waiko wata mehe wà, i'u pà wà. Nu'u kwaw aroz ràn tetea'u wà. 24 Amo ze'eg kwehe arer heruzar har parizew her ma'e a'e wà no, wata oho wanupi a'e wà no. Wexak arozràn ipo'o mehe wà. Na'e upuranu Zezuz rehe wà kury. — Màràzàwe tuwe neremimu'e uzapo nezewe a'e wà, i'i izupe wà. — Kutàri mytu'u haw 'ar a'e. Pema'ereko zo mytu'u haw 'ar mehe nehe, i'i ze'eg kwehe arer zanewe a'e. Neremimu'e a'e wà, màràzàwe tuwe nuweruzar kwaw ze'eg kwehe arer a'e wà, i'i izupe wà. 25 Na'e uze'eg Zezuz wanupe kury. — Aipo napemugeta kwaw Tuwihaw Tawi heko awer rehe ze'egaw pe. Amo 'ar mehe wata oho iko a'e, umyrypar wanupi a'e. Ima'uhez wà kury. Naheta kwaw temi'u wanupe. 26 Na'e uhem oho Tupàn hàpuz me wà kury. Amo awa wiko a'e pe a'e. Xaxeto romo hekon a'e. Awiatar her romo a'e. Heta typy'ak Tupàn pe imono pyrer a'e pe a'e. Na'e wixe Tawi Tupàn hàpuz me kury. Wexak typy'ak a'e pe. U'u kury. Omono umyrypar wanupe no, i'u kar pà wanupe no. A'e typy'ak a'e, xo Xaxeto zo upuner i'u haw rehe a'e. — Pe'u zo nehe, i'i Tupàn amogwer teko wanupe.\n27 Kwehe mehe Tupàn a'e, umupytu'u kar teko mytu'u haw 'ar mehe a'e. Ipurupytywàgatu wer teko wanehe. A'e rupi umupytu'u kar wà. Numuzekwaku e kar kwaw a'e wà. Numupytu'u e kar kwaw a'e wà. 28 Ihe Awa ta'yr ihe, aze ihe aze'eg peme ihe nehe, — Pezekwaku zo mytu'u haw 'ar mehe nehe, aze a'e peme nehe, a'e mehe napepytu'u kwaw a'e 'ar mehe nehe. Ihe mytu'u haw 'ar izar romo aiko ihe, apuner wyzài ma'e iapo kar haw rehe a'e 'ar mehe ihe, teko wanupe ihe.


Tupàn ze'eg ZUÀW 4\nKuzà Xamari ywy rehe har uze'eg Zezuz pe a'e kury\n1 Zuàw umume'u Tupàn ze'eg oho iko purupe a'e. Amo teko uzeruzar hehe wà, uzemuzahazahak kar pà izupe wà. Zezuz a'e no, amo ae ywy rehe amo ae taw pe wata oho iko a'e no, Tupàn ze'eg imume'u pà purupe a'e no. Amo teko uzeruzar hehe a'e wà no. Hemimu'e umuzahazahak hehe uzeruzar ma'e oho waiko a'e wà no. 2 Zezuz a'e, nupurumuzahazahak kwaw a'e. Uzeruzar ma'e Zezuz rupi wata ma'e a'e wà, heta wera'u Zuàw rupi wata ma'e wanuwi a'e wà. Na'e teko umume'u Zezuz hemiruze'eg waneta haw oho a'e wà, ze'eg kwehe arer kwaw par parizew her ma'e wanupe a'e wà. Zezuz hemimu'e heta tetea'u wera'u Zuàw hemimu'e wanuwi a'e wà, i'i wanupe wà. 3 Zezuz na'ipurexak wer kwaw a'e ze'eg kwehe arer kwaw par wanehe a'e. A'e rupi uhem oho Zutez ywy wi a'e kury. 4 Karirez ywy kutyr wata mehe wahaw Xamari ywy oho kury, wemimu'e wanupi kury.\n5 Xamari ywy rehe wata mehe uhem Xikar taw huwake wà kury. Kwehe mehe Zako omono e a'e ywy pegwer wa'yr Zuze pe a'e. Xikar namuite kwaw a'e wi a'e. 6 Zako yzygwar a'e pe hin a'e no. Ikene'o Zezuz wata re a'e. Wapyk oho yzygwar huwake kury, kwarahy wapytepe hin mehe kury.\n7 Na'e uhem amo kuzà Xamari ywy rehe har wà a'e pe kury, 'y piaromo a'e kury. — Emur 'y ihewe zàkwà, heiwez katu ihe, i'i Zezuz izupe. 8 (Ure hemimu'e ure, oroho taw pe ure kury, temi'u ime'eg kar pà ure kury.)\n9 (Xamari ywy rehe har a'e wà, nuzekwaku kwaw Zutew wazàwe a'e wà. A'e rupi Zutew i'i wanupe wà. — Naperuzar katu kwaw Tupàn ze'eg pe, a'e rupi pema'e iaiw paw rupi a'e wà. Aze oropokok pema'e rehe nehe, na'urekatu kwaw Tupàn pe ure nehe no, i'i wanupe. A'e rupi Zutew numai'u kwaw wakawaw pupe wà.) A'e rupi kuzà upuranu hehe a'e kury, — Zutew romo ereiko ne 'y, ihe Xamari ywy rehe har romo aiko ihe 'y, màràzàwe tuwe erenoz 'y ihewe, i'i izupe. 10 Uze'eg Zezuz izupe.\n— Tupàn umur e ma'e purupe a'e. Aze mo erekwaw Tupàn hemimur kwer ne, a'e mehe mo erekwaw mo ko 'y henoz tar ne. A'e mehe mo erenoz mo 'y purumuigo kar ma'e ihewe ne, i'i izupe.\n11 — Hezar, i'i kuzà izupe.\n— Naheta kwaw ma'e 'y henuhemaw newe 'y. 'Y 'yzygwar pupe har muitea'u hin newi 'y. Ma'e wi erenuhem putar 'y purumuigo kar ma'e nehe. 12 Zaneipy Zako a'e, ikàg ma'e romo hekon tuwe a'e, hemetarer katu ma'e romo no. Umur 'àg 'yzygwar zaneipy wanupe a'e. Zako a'e, ta'yr a'e wà no, heimaw àràpuhàràn a'e wà no, heimaw tapi'ak a'e wà no, paw rupi katete wi'u waiko xe kwehe mehe a'e wà 'y. Aipo nekàg wera'u Zako wi ne.\n13 Uze'eg Zezuz izupe.\n— A'e 'y i'u arer a'e wà nehe, na'arewahy iziwez wi putar a'e wà nehe. 14 Aze teko u'u 'y heremimono a'e wà nehe, na'iziwez pixik kwaw a'e wà nehe. Ta'e a'e 'y heremimono ràm a'e nehe xe, nuzawy kwaw ytyzuzàmaw a'e teko wanupe a'e nehe xe. A'e 'y umuigo kar putar a'e teko tuweharupi a'e wà nehe, i'i izupe.\n15 — Tuwihaw, i'i kuzà izupe. — Emur a'e 'y ihewe 'y. A'e rupi naheiwez pixik kwaw nehe, a'e rupi nazewyr pixik kwaw xe 'y piaromo nehe, i'i izupe.\n16 — Enoz nemen eho nehe, xe herur pà nehe, i'i Zezuz izupe.\n17 — Nahemen kwaw ihe 'y, i'i izupe. 18 — Azeharomoete neze'eg ne, i'i Zezuz izupe. — Ta'e heta 5 nemener a'e wà xe. Amo ae awa ipyr ereiko ko 'ar rehe no. Nuiko kwaw nemen romo a'e. Azeharomoete neze'eg ne, i'i izupe.\n19 — Azeharomoete ereiko Tupàn ze'eg imume'u har romo ne 'y. Ereiko ma'e ikwaw pyr 'ym imume'u har romo no, i'i kuzà izupe.\n20 — Heipy Xamari ywy rehe har, umuwete katu Tupàn a'e wà, wi ywytyr rehe a'e wà. Neànàm Zutew a'e wà, nezewe i'i a'e wà 'y,\n— Zeruzarez tawhu pe zutyka'i ximuwete katu Tupàn zane, i'i waiko a'e wà 'y, i'i kuzà izupe. 21 Uze'eg Zezuz izupe.\n— Ezeruzar ko heze'eg rehe nehe. Amo 'ar mehe nehe, teko numuwete kwaw Tupàn 'àg ywytyr rehe zutyka'i a'e wà nehe, ni Zeruzarez pe zutyka'i a'e wà nehe no. 22 Neànàm Xamari ywy rehe har a'e wà, nukwaw katu kwaw Tupàn a'e wà. Heànàm Zutew a'e wà, ukwaw katu Tupàn a'e wà. Kwehe mehe Tupàn i'i ureipy wanupe a'e. — Amo 'ar mehe amo peànàm upyro putar teko tetea'u a'e wà nehe, ikatu 'ym ma'e wi a'e wà nehe, i'i Tupàn ureipy wanupe a'e. A'e rupi Zutew ukwaw katu Tupàn a'e wà. 23 Amo 'ar mehe nehe, aze teko ipurumuwete katu wer Tupàn rehe a'e wà nehe, a'e mehe umuwete katu putar upy'a pe wekwe pupe a'e wà nehe.\n— Aputar tuwe agwer teko hemuwete katu har romo ihe wà, i'i Tupàn wanupe. 24 Tupàn heru a'e, nahetekwer kwaw a'e. Napepuner kwaw hexakaw rehe. Tekwe romo hekon a'e. A'e rupi napeiko kwaw ni 'àg ywytyr rehe ni Zeruzarez tawhu pe imuwete katu pà nehe. Pepy'a pe penekwe pupe pemuwete katu tuwe pe nehe.\n25 I'i kuzà izupe kury. — Akwaw tuwihawete Mexi her ma'e tur àwàm ihe. Tur mehe nehe, umume'u putar ma'e paw rupi katete zanewe a'e nehe, i'i izupe.\n26 I'i Zezuz izupe. — Ihe ihe, newe uze'eg ma'e ihe, aiko a'e Tuwihawete romo ihe, aiko a'e Purupyro Ma'e romo ihe, i'i izupe.\n27 Ure hemimu'e ure kury, a'e 'ar mehe we uruzewyr izupe ure kury. Urepytuhegatu kuzà pe ize'egaw henu pà ure. — Ma'e ereputar, nuru'e kwaw kuzà pe. — Màràzàwe tuwe ereze'eg iko izupe, nuru'e kwaw Zezuz pe.\n28 Na'e kuzà wezar y'a a'e pe kury, tawhu pe uzewyr pà oho pà kury. Uze'eg taw pe har wanupe kury.\n29 — Pezur herupi nehe ma, awa hexak pà nehe ma. Umume'u heremiapo kwer paw rupi a'e, hexak 'ym pà a'e. Aipo Zaneruwihawete zanepyro har romo hekon a'e, i'i wanupe.\n30 A'e rupi teko uhem taw wi wà, Zezuz hexak pà wà.\n31 Kuzà taw pe heko mehe we uruze'eg Zezuz pe ure. — Purumu'e ma'e, emai'u ty, uru'e izupe.\n32 Uze'eg Zezuz urewe. — Naputar kwaw ko temi'u ihe. Amo ae temi'u penemigwaw 'ym heta ihewe ihe, i'i urewe.\n33 — Aipo amo werur temi'u izupe, uru'e urezeupeupe, urezehezehe urepuranu pà. Ta'e nurukwaw katu kwaw hemimume'u kwer ure xe. 34 Uze'eg Zezuz urewe.\n— Aze azapo hemur kar har hemiapo putar haw ihe, iapo haw nuzawy kwaw temi'u ihewe. Uzapo kar a'e ma'e ihewe a'e. Aze azapo a'e ma'e nehe, iapo haw nuzawy kwaw temi'u ihewe nehe. Aze amai'u nehe, ikatu ihewe nehe. Nezewegatete aze azapo hemur kar har hemiapo putar haw ihe nehe, herurywete putar tuwe ihe nehe. 35 Peze wekatu nezewe pe. 4 zahy ipawire heta putar ma'e'a kwer ipo'o haw nehe. Peme'e nehe. Pexak katu ko nehe. Ma'e ko pe ity myrer a'e. Tyàro a'e wà kury. Ikatu ipo'o haw kury.\n36 Ma'e 'a kwer po'o har upyhyk putar uma'ereko haw hekuzar a'e wà nehe, ta'e opo'o ma'e 'a kwer a'e wà xe. Nezewegatete herehe purumuzeruzar kar har a'e wà nehe, upyhyk putar ikatuahy ma'e Tupàn hemimur ràm a'e wà nehe, ta'e a'e uzeruzar ma'e wiko putar (Tupàn pyr) tuweharupi a'e wà nehe xe. Ma'eà'yz tymar a'e wà, i'a kwer po'o har a'e wà no, hurywete paw rupi a'e wà. Nezewegatete Tupàn ze'eg puràg imume'u har ipy a'e wà, herehe teko wamuzeruzar kar har a'e wà no, hurywete paw rupi a'e wà no. 37 Teko nezewe i'i a'e wà. — Amo teko utym ma'eà'yz a'e wà, amo ae teko opo'o i'a kwer a'e wà. Azeharomoete a'e ze'eg a'e. 38 Amo umume'u Tupàn ze'eg puràg oho waiko purupe a'e wà, hereko haw imume'u pà purupe a'e wà. Amo ae umuzeruzar kar a'e teko oho waiko herehe a'e wà. Pemuzeruzar kar putar teko tetea'u herehe pe wà nehe, ta'e amo ae awa umume'u Tupàn ze'eg hereko haw a'e teko wanupe a'e wà xe, amo 'ar rehe a'e wà xe.\n39 Na'e a'e taw pe har a'e kuzà heko haw pe har uhem wà ipyr a'e wà kury. 40 Uze'eg izupe wà. — Epyta xe urereko haw pe nehe, i'i izupe wà. A'e rupi upyta a'e pe wà. A'e pe har tetea'u a'e wà, amo Xamari ywy rehe har tetea'u a'e wà no, uzeruzar hehe a'e wà kury, ta'e a'e kuzà nezewe i'i wanupe a'e xe, — Umume'u heremiapo kwer paw rupi a'e, hexak pixik 'ym pà a'e, i'i wanupe a'e xe.\n41 Teko tetea'u uzeruzar hehe wà, ize'eg henu pà wà. 42 Uze'eg a'e kuzà pe wà kury.\n— Nuruzeruzar kwaw hehe neze'eg rupi ure. Ure ae urenu ize'eg ure kury. A'e rupi uruzeruzar hehe ure kury. Azeharomoete teko ywy rehe har wapyro har romo hekon. Tuwihawete romo hekon a'e, i'i izupe wà.\nZezuz umukatu tuwihaw ta'yr a'e kury\n43 Umumaw Zezuz mokoz 'ar a'e pe uker pà a'e. A'e re uhem oho a'e wi kury, Karirez ywy kutyr kury. Wahaw Karirez ywy oho iko kury. 44 Amo ae 'ar mehe a'e 'ar 'ym mehe we Karirez ywy rehe wiko mehe a'e ywy rehe har nuzeruzar kwaw Zezuz rehe a'e wà. A'e rupi Zezuz uze'eg wemimu'e wanupe a'e ywy rehe har wanehe a'e kury. — Aze Tupàn ze'eg imume'u har oho weko hawete pe a'e nehe, teko a'e pe har nuzekaiw kwaw hehe a'e wà nehe, i'i wanupe. 45 Ko 'ar rehe kury, nan kwaw nezewe kury. Karirez ywy rehe har umuixe katu kar Zezuz a'e wà kury, ta'e wexak Zezuz Zeruzarez tawhu pe zemono'ogaw pe heko mehe a'e wà xe. Wexak hemiapo kwer paw rupi wà no, ta'e a'e ae oho purumuzemono'ogaw pe wà no xe.\n46 Na'e uzewyr Zezuz oho Kana taw Karirez ywy rehe har pe a'e kury. A'e 'ym mehe uzapo 'y ma'ywa tykwer romo a'e pe a'e. Amo tuwihaw a'e pe hekon a'e 'ar rehe a'e kury. Kapanau taw pe har romo hekon a'e. Heta amo ta'yr ima'eahy ma'e hàpuz me a'e. 47 A'e tuwihaw wenu Zezuz Zutez ywy wi tur awer imume'u haw a'e, Karirez ywy rehe tur awer imume'u haw a'e. A'e rupi oho ipyr kury. Uze'eg izupe.\n— Eho Kapanau taw pe herupi rihi ty, hera'yr ima'eahy ma'e imukatu pà nehe, ta'e umàno etea'i a'e xe, i'i izupe. 48 Erezeruzar herehe xo purumupytuhegatu kar haw hexak mehe zo ne, i'i izupe.\n49 — Hezar, i'i a'e tuwihaw Zezuz pe a'e.\n— Ezur herupi tàrityka'i nehe, hera'yr imàno 'ym mehe nehe, i'i izupe.\n50 I'i Zezuz izupe. — Ezewyr eho nehe ty, nera'yr wikuwe a'e, ikatu kury, i'i izupe. Uzeruzar a'e awa Zezuz ze'eg rehe a'e. Oho izuwi kury. 51 Iku'egwepe weko haw kutyr iho mehe uma'ereko ma'e uwàxi wà a'e wà kury.\n— Nera'yr wikuwe a'e, ikatu kury, i'i izupe wà.\n52 — Ma'e pe kwarahy hin ikatu mehe ra'e, i'i wanupe, wanehe upuranu pà. — Karumehe kwarahy iaparara'u mehe hakuir a'e, i'i izupe wà.\n53 Ima'enukwaw Zezuz rehe a'e kury.\n— Kwa, a'e 'ar mehe tuwe Zezuz umume'u hera'yr ikatu wi haw ihewe a'e, i'i wanupe. A'e rupi a'e tuwihaw uzeruzar tuwe Zezuz rehe a'e kury. Hàpuz me har a'e wà no, paw rupi uzeruzar hehe a'e wà no.\n54 Nezewe mokoz haw Zezuz wexak kar ukàgaw Karirez ywy rehe har wanupe a'e, purumupytuhegatu kar haw iapo pà a'e, Zutez ywy wi ur ire a'e.