Tupàn ze'eg MIKEZ 2\nTupàn uzepyk hemetarer 'ym ma'e wanupe ma'erahy upuraraw kar arer wanehe\n1 Amo tuwihaw umume'u amo teko wama'e rehe umunar àwàm uzeupe upaw wi upu'àm 'ym mehe we wà. Umume'u amo teko wanupe ma'erahy ipuraraw kar àwàm uzeupe wà no. Na'e upu'àm uker haw wi wà. Tàrityka'i uzapo wemimutar oho wà, ta'e ikàg a'e wà xe, ta'e hemetarer katu ma'e romo wanekon a'e wà xe. A'e tuwihaw uzemumikahy putar wà nehe. 2 Aze uputar amo ywy pehegwer, aze ru'u amo tàpuz, upyro oho uzeupe wà. Hurywahyahy amo rehe wà. Nuzeruze'eg kwaw wànàm wanehe wà. Nuzeruze'eg kwaw ma'e rehe wà no. 3 A'e rupi Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg nezewe wanupe kury. — Amu'ar kar putar iaiw paw penehe ihe nehe. Napehem kwaw izuwi nehe. Pepuraraw putar ma'erahy a'e 'ar rehe nehe. A'e re napeata kwaw peneko wera'u haw rupi nehe. 4 A'e 'ar ihem mehe nehe, amogwer teko umuzàg putar zegar haw amo ze'egaw penehe har wà nehe. Umuzàg putar ko zegar haw purumuzemumikahy kar haw wà nehe.\n— Azeharomoete zanemuaiw Tupàn a'e.\nTupàn Tuweharupi Wiko Ma'e upyro kar zaneiwy zanewi amo wanupe.\nUpyro kar zanema'e zanewi no. Omono zaneiwy zanereityk arer wanupe.\nOmono zanema'e zanepyhyk arer wanupe no, i'i wanupe wà.\n5 Amo 'ar mehe Tupàn umuza'aza'ak wi putar ko ywy wemimume'u kwer nehe, ipehegwer wamono pà wemiaihu wanupe nehe. A'e 'ar mehe napepyhyk kwaw ni pitài ipehegwer nehe.\n6 Teko uze'eg ihewe wà kury. — Epytu'u Tupàn ze'eg imume'u re nehe. Emume'u zo agwer ma'e urewe nehe. Tupàn numu'ar kar kwaw agwer iaiw paw urerehe nehe. 7 Aipo Tupàn omono uze'egaiw Izaew wanehe. Aipo Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wikwahy. Aipo nezewe haw uzapo wikwahy mehe, i'i ihewe wà. Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg kury. — Azeharomoete ikatuahy heze'eg ikatu ma'e iapo har wanupe. 8 Napeiko kwaw ikatu ma'e iapo har romo. Peiko heremiaihu waàmàtyry'ymar zàwenugar romo. Pezàmàtyry'ym peho wà. Awakwer uzewyr zeàmàtyry'ymawhu wi wà. — Kwa, ikatuahy putar zanereko àwàm nehe kury, i'i uzeupeupe wà. A'e 'ar mehe we pemunar wakamir rehe. 9 Pemono kar heremiaihu wanemireko waneko haw ikatu ma'e wi wà. Nezewe mehe wamemyr nupyhyk pixik kwaw ikatu ma'e heremimume'u kwer wà nehe. 10 Pehem xe wi nehe. Peho muitea'u pe nehe. Napepytu'u katu kwaw xe nehe. Heta tetea'u teko imunar ma'e xe wà. Heta tetea'u teko iaiw ma'e iapo har xe wà no. A'e rupi aityk putar tuwe tawhu ihe nehe. Amumaw putar tuwe nehe.\n11 Aze amo Tupàn ze'eg imume'u har hemu'em a'e, ikatu teko wanupe a'e. Aze numume'u kwaw Tupàn ze'eg azeharomoete har, ikatu wanupe. Aze umume'u win tetea'u wanupe, ikatu wanupe. Aze umume'u kàwiràn xeruwez her ma'e wanupe, ikatu wanupe.\nTupàn umume'u wemiaihu wapyro àwàm wanupe\n12 Uze'eg Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e teko Izaew wanupe kury. — Pe umàno 'ym ma'e ràm pe, apomono'og putar ihe nehe. Apureruzewyr putar ywy heremimume'u kwer pe nehe. Àràpuhàràn mono'ogar weraha weimaw ka'api'i ikatu ma'e rehe wà. Pyhaw weraha waker haw pe pari pupe wà no. Nezewegatete apuerur putar ko ywy rehe nehe no. Tawhu ko ywy rehe har pe heta putar teko tetea'u wà nehe. Tynehem putar a'e taw a'e nehe.\n13 Tupàn uzapokatu putar wanape ràm wemiaihu wanupe nehe. Uhem putar tawhu pàrirogaw tàtà hukenaw rupi wemimutar rupi wà nehe. Tuwihawete Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e oho putar wanenataromo nehe. Teko paw oho putar haikweromo wà nehe.


Tupàn ze'eg 1 TEXARON 2\nPawru umume'u uma'ereko haw Texaron tawhu pe wiko mehe arer xe a'e kury\n1 Herywyr wà, hereinyr wà. Pepyr urereko awer ikatuahy urewe. Noroho e kwaw a'e pe pepyr ure. 2 A'e 'ym mehe oroho Piri tawhu pe. A'e pe har a'e wà, uzapo ikatu 'ym ma'e urewe a'e wà. Upuraraw kar ma'erahy kwer urewe wà. A'e rupi oroho Texaron pe. Nurukyze kwaw teko wanuwi. Nurukyze kwaw ma'erahy ipuraraw pàwàm wi. Ta'e Tupàn na'uremukyze kar kwaw a'e 'ar mehe a'e xe. A'e rupi urumume'u Tupàn ze'eg puràg a'e pe har wanupe no. Ureze'eg na'ikatu kwaw ureàmàtyry'ymar wanupe. Nan kwaw pa. Nuruzekaiw kwaw wanehe. Nurukyze kwaw wanuwi. Urumume'u tuwe Tupàn ze'eg puràg oroho uruiko a'e pe har wanupe. 3 Peme ureremimume'u kwer a'e, azeharomoete a'e. — Urumume'u putar Tupàn ze'eg teko wanupe nehe. A'e mehe umur putar temetarer tetea'u urewe nehe, nuru'e pixik kwaw ure. Na'ureremu'em pixik kwaw teko wanupe, wamuzeruzar kar pà Tupàn ze'eg rehe. 4 Uruzapo Tupàn hemiapo putar haw ure, ize'eg peme imume'u pà ure. Ta'e urerexak a'e xe, uze'eg puràg imume'u har romo uremuigo kar pà a'e xe. Nurumume'u kwaw Tupàn ze'eg teko wamurywete kar pà. Urumume'u ze'eg puràg Tupàn imurywete kar pà. Tupàn ukwaw urepy'a a'e. — Kwa, 'aw teko a'e wà, heamutar katu a'e wà, i'i Tupàn, urerehe uze'eg pà uzeupe.\n5 Ure nuruze'eg mua'u e kwaw nezewe peme ure no. — Kwa, pe Texaron pe har pe, ikatuahy ma'e romo peiko pe, nuru'e mua'u e kwaw peme. Ureze'eg awer azeharomoeteahy peme. Pekwaw ureremu'em 'ym awer. — Kwa, ximono'og putar temetarer tetea'u zane nehe, Tupàn ze'eg imume'u mehe zane nehe, nuru'e kwaw urezeupe. Tupàn ukwaw urepy'a a'e. Ukwaw ureze'eg awer ureremiapo kwer paw rupi no, pepyr urereko mehe arer no. 6 — Pekatuahy pe no, peze urewe nehe, nuru'e e kwaw peme. Nuruze'eg kwaw nezewe amogwer uzeruzar ma'e wanupe no. 7 Aze mo uruputar, a'e mehe mo urupuner mo ma'e henoz taw rehe peme, ta'e Zaneruwihawete hemimono kar romo uruiko xe. Nurenoz kwaw ma'e peme. Aipo kuzà wenoz temetarer tuweharupi umemyr wanupe a'e. Nan kwaw pa. Uzekaiw katu umemyr wanehe. Nezewegatete ure no. Uruzekaiw katu penehe no, ma'e henoz 'ym pà peme, temetarer henoz 'ym pà peme. 8 Pekatuahy urewe. A'e rupi urumume'u Tupàn ze'eg puràg peme ure no. Aze mo teko ipuruzuka wer penehe wà, a'e mehe mo uruzemono mo urezezuka kar pà wanupe ure, penekuzar romo mo ure, ta'e pekatuahy tuwe urewe pe no xe. 9 Herywyr wà, hereinyr wà. Pema'enukwaw katu urema'ereko awer rehe, urerywyr wà. Uruma'ereko 'aromo. Uruma'ereko pyhaw pepyr urereko mehe no. A'e rupi oromono'og temetarer urezeupe, tàpuzràn iapo pà ime'eg pà. A'e rupi nurenoz kwaw temetarer peme, Tupàn ze'eg imume'u haw hekuzaromo.\n10 Pema'enukwaw katu pepyr urereko awer rehe. Tupàn ukwaw a'e no. Pepyr urereko mehe, uruzapo tuwe Tupàn hemiapo putar haw penuwa rupi. Ikatuahy ma'e uruzapo. A'e rupi teko nupuner kwaw urerehe uze'eg zemueteahy haw rehe a'e wà, ikatu 'ymaw imume'u pà urerehe a'e wà. 11 A'e rupi uruze'eg peme penu ài ure. Pekwaw nezewe peme ureze'eg awer. 12 — Pezapo wiwi Tupàn hemiapo putar haw peho peiko nehe, uru'e peme. — Pepytu'u zo iapo re nehe, uru'e peme. — Aze pepuraraw ma'erahy kwer nehe, Zezuz rehe pezeruzar haw rehe nehe, pekyze zo izuwi nehe, pepytu'u zo pezeruzar ire a'e ma'e ipuraraw mehe nehe, uru'e peme. Tupàn a'e, penexanexak kwehe mehe a'e. Amo 'ar mehe nehe, pemuigo kar putar uzepyr nehe, omono e putar ukàgaw upuràg eteahy haw peme nehe no. (Tuwihawete romo hekon a'e.) A'e rupi uruzapo kar hemiapo putar haw peme ure. 13 Urumume'u Tupàn ze'eg peme. Pe pezeapyaka katu ureze'eg mehe pe no. Pezeruzar hehe no. — Kwa, 'aw ze'eg uzawy awa ko ywy rehe har ize'eg a'e pa, peze pezeupe ureze'eg henu re. — Aw ze'eg a'e, nuzawy kwaw Tupàn ze'eg azeharomoete har a'e, peze pezeupe. A'e rupi ure uruze'eg uruiko Tupàn pe kury. — Ikatuahy nerehe wazeruzar haw a'e wà, Texaron pe har wazeruzar haw a'e wà, uru'e uruiko izupe. Ta'e Tupàn wiko pepy'a pe a'e xe, ikatu ma'e romo pemuigo kar pà a'e xe. 14 Herywyr wà, hereinyr wà. Zaneruwihawete Zezuz rehe uzeruzar ma'e Zutez ywy rehe har a'e wà, upuraraw wera'u ma'erahy amogwer zutew wanuwi a'e wà. A'e rupi pe no. Pepuraraw wera'u ma'erahy amogwer peywy rehe har wanuwi pe no. 15 Ta'e a'e zutew a'e wà xe, uzuka Zezuz Zanezar a'e wà xe. Upuraraw kar ma'erahy urewe wà no. Kwehe mehe wanàmuzgwer a'e wà no, uzuka Tupàn ze'eg imume'u har tetea'u a'e wà no. Wanemiapo kwer na'ikatu kwaw Tupàn pe wà. Ipuràmàtyry'ym wer teko paw wanehe wà no. 16 Urepurumume'u wer zepe Tupàn ze'eg rehe zutew 'ygwer wanupe ure. Aze mo urumume'u wanupe, aze mo uzeruzar hehe wà, a'e mehe mo Tupàn upyro a'e zutew 'ym tatahu wi a'e wà. Nuzepyk iwer mo wanehe. Nan kwaw pa. Uremupytu'u kar imume'u re wà. A'e 'ym mehe, uzapo ikatu 'ym ma'e tetea'u oho waiko a'e wà. Uremupytu'u kar ire Tupàn wikwahy wanupe azeharomoete a'e. A'e rupi uzepyk putar wanehe nehe.\nPawru iho wer zepe Texaron pe har wapyr a'e\n17 Urerywyr wà, urereinyr wà. Oroho pewi ure. Urepyta wer zepe penuwake. Apuexaka'u ihe. Amogwer penexaka'u a'e wà no. Oroho pewi. Urema'enukwaw katu penehe. Oroho wi putar amo 'ar mehe pepyr nehe no. 18 Ihe Pawru ihe, heho wer zepe pepyr ihe no. Azeagaw zepe heho pà pepyr. Napuner kwaw heho haw rehe. Azeagaw wiwi zepe no. A'e rupi katete no. Napuner kwaw heho haw rehe pepyr. Ta'e Zurupari nahemono kar kwaw a'e xe. 19 Zezuz tur mehe ko ywy rehe nehe, zaha putar ipyr zane nehe. Pezeruzar haw uremurywete katu kar. A'e rupi uruze'eg putar nezewe Zezuz pe ure nehe, a'e 'ar mehe ure nehe. — Urumume'u neze'eg puràg Texaron pe har wanupe ure. A'e rupi uzeruzar katu hehe a'e wà, uru'e putar izupe nehe. Uruàro tuwe ipyr peho haw ure nehe. 20 Uremurywete kar har romo tuwe peiko. A'e rupi urumume'u pekatu haw oroho uruiko amogwer wanupe no.


Tupàn ze'eg PIRI 1\n1 Ihe Pawru ihe. Ko hepape amono kar putar peme ihe nehe kury. Ximot a'e no, xe hepyr hekon a'e no. Ure Zaneruwihawete Zezuz pe uma'ereko ma'e romo uruiko ure. Pe Tupàn hemiruze'eg Piri tawhu pe har romo peiko pe, Zaneruwihawete Zezuz rehe uzeruzar ma'e romo peiko pe. Oromono kar putar ko pape peme ure nehe kury, peneruze'egar wanupe nehe no, pepytywà har wanupe nehe no. 2 Tupàn zaneru a'e, Zanezar Zezuz Zaneruwihawete a'e no, tuwe pepuhareko a'e wà nehe, ikatuahy ma'e iapo pà peme a'e wà nehe. Tuwe pemurywete kar wà nehe. A'e rupi napekyze kwaw ma'erahy ipuraraw paw wi nehe. Tuwe pemuigo kar ukatu haw rehe wà nehe no.\nPawru uze'eg Tupàn pe Piri pe har wanehe a'e\n3 Tuweharupi aze'eg teko Tupàn pe ihe. Heze'eg mehe aze'eg penehe ihe. — Nekatuahy Tupàn, ta'e nerehe uzeruzar ma'e Piri tawhu pe har uzeruzar katu nerehe a'e wà xe. 4 Aze'eg penehe izupe. Heze'eg mehe herurywete ihe. 5 Ta'e hepytywàgatu pe peiko Tupàn ze'eg puràg imume'u mehe pe xe. Izypy mehe hepytywà pe. Te ko 'ar rehe no. 6 A'e rupi akwaw katu ko ma'e ihe. Tupàn uzypyrog ikatuahy ma'e iapo haw rehe peme a'e. Uzapo wiwi iko. Te Zaneruwihawete Zezuz tur mehe nehe, umumaw putar a'e ma'e nehe. 7 Tuweharupi hema'enukwaw penehe ihe. Ta'e apuamutar katu ihe xe. Herurywete penehe, ta'e Tupàn ze'eg puràg imume'u mehe hepytywà pe no xe. Ta'e ma'erahy kwer ipuraraw mehe hepytywà pe no xe. Ko 'ar rehe aiko zemunehew paw pe ihe, Hom tawhu pe ihe. Hepytywà pe peiko ko 'ar rehe no. Amo 'ar mehe amume'u Tupàn ze'eg puràg aha teko taw nànàgatu ihe. Hepytywà pe peiko a'e 'ar mehe no. 8 Tupàn wiko a'e heremiapo azeharomoete har ikwaw par romo a'e, a'e peamutar katu haw hepy'a pe har a'e, Zaneruwihawete ipy'a wi tuwe tur a'e.\n9 Nezewe uruze'eg uruiko Tupàn pe tuweharupi ure, penehe ure. — O Tupàn. Piri tawhu pe har nerehe uzeruzar ma'e a'e wà nehe, tuwe tuweharupi uzeamutamutar katu a'e wà nehe. Tuwe ukwaw katu wera'u neze'eg wà nehe no. Tuwe ukwaw ikatuahy ma'e iapo haw wà nehe, tuwe ukwaw ikatu 'ym ma'e iapo re upytu'u haw wà nehe no, uru'e uruiko Tupàn pe. 10 — A'e rupi uzapo putar ikatuahy ma'e wà nehe, uru'e uruiko izupe. A'e rupi Zaneruwihawete tur mehe nehe, naheta pixik kwaw ikatu 'ym ma'e penehe nehe. A'e rupi teko nuze'eg zemueteahy kwaw penehe a'e wà nehe. Uze'egatu putar penehe wà nehe. 11 Zezuz Zaneruwihawete pemukatu putar a'e nehe no. A'e rupi peiko putar tuwe ikatuahy ma'e romo pe nehe no. A'e rupi pezapo putar xo ikatuahy ma'e zo nehe no. A'e rupi pexak kar putar Tupàn ikàgaw ipuràg eteahy haw teko wanupe nehe no. A'e rupi teko a'e wà nehe no, uze'egatu putar Tupàn rehe a'e wà nehe no.\nPawru wiko Zaneruwihawete imurywete kar haw rehe a'e\n12 Aiko xe zemunehew paw pe ihe, ta'e amume'u Tupàn ze'eg taw nànàgatu ihe xe. Tuwihaw na'iakatuwawahy kwaw Zezuz rehe a'e wà. A'e rupi hemunehew kar xe wà. Ikatuahy nezewe haw ihewe, ta'e amume'u Tupàn ze'eg teko xe har wanupe ihe kury xe. 13 A'e rupi zauxiapekwer xe har paw rupi a'e wà, amogwer xe har paw rupi a'e wà no, ukwaw Zaneruwihawete hemiruze'eg romo hereko haw a'e wà kury. Ukwaw Zezuz rehe hemunehew pawer xe a'e wà. 14 Amogwer uzeruzar ma'e xe har ukwaw xe hereko haw a'e wà no. Ukwaw hekàgaw wà, a'e rupi nukyze kwaw amogwer wanuwi wà kury. Uzeruzar wera'u Zanezar rehe wà kury. Tuweharupi uze'eg wiwi oho waiko Tupàn ze'eg rehe wà, uzeruzar 'ym ma'e wanuwi ukyze 'ym pà wà. 15 Amo Zaneruwihawete rehe ze'egaw imume'u har a'e wà, hewyrowyroahy herehe a'e wà. Ipuruzukaiw ihewe wà. Amogwer Tupàn ze'eg imume'u har a'e wà, umume'u katu ize'eg waiko a'e wà. Nupuràmàtyry'ym kwaw imume'u mehe wà. 16 Tupàn ze'eg imume'u har ikatuahy ma'e a'e wà, ikatuahy nezewe a'e wà, ta'e upuruamutar katu a'e wà xe, ta'e uzamutar katu Tupàn a'e wà no xe, ta'e ukwaw katu Tupàn hemimono karer romo hereko haw a'e wà no xe, ta'e ukwaw ize'eg imume'u katu har romo hereko haw a'e wà no xe. 17 Amogwer umume'u Zaneruwihawete rehe ze'egaw oho waiko purupe a'e wà, ta'e heko wer zepe tuwihaw romo a'e wà xe. Ipurupuraraw kar wer ma'erahy rehe ihewe wà, xe zemunehew paw pe hereko mehe wà. Ipurumuzemumikahy kar wer herehe wà no.\n18 Nazekaiw kwaw a'e nezewe haw rehe ihe. Zaneruwihawete rehe ze'eg puràg imume'u haw rehe zo azekaiw ihe, ikatu mehe, ikatu 'ym mehe no. A'e rupi herurywete ihe. Amume'u wiwi putar Zaneruwihawete rehe ze'egaw teko wanupe ihe nehe.\n19 Ta'e peze'eg herehe Tupàn pe tuweharupi xe. Zezuz Zaneruwihawete hekwe hepytywà iko tuweharupi a'e. Hemuhem kar putar xe wi zemunehew paw wi amo 'ar mehe nehe. 20 Hereko wer tuwe ikàg ma'e romo ko 'ar rehe ihe, xe zemunehew paw pe hereko mehe ihe. Aze nahekàg kwaw nehe, aze azawy herape nehe, azemumikahy putar nehe. Aze hekàg nehe, a'e mehe amogwer xe har uze'egatu putar Zaneruwihawete rehe a'e wà nehe. Aze aikuwe nehe, ikatu ihewe nehe. Aze amàno nehe, ikatu ihewe nehe no. Zuawygatu ihewe nehe. A'e rupi apuner Zaneruwihawete uhua'u haw ikwaw kar haw rehe amogwer teko wanupe ihe nehe. 21 Zaneruwihawete wiko hereko haw romo ihewe a'e. Hemàno àwàm nuzawy kwaw ikatuahy ma'e tetea'u heremipyhyk ràm ihewe nehe no. 22 Aze aikuwe nehe, aze azapo amo ma'e imurywete kar pà nehe, ikatu ihewe nezewe mehe nehe no. Aze aikuwe nehe, aze amàno nehe, uzuawygatu ihewe nehe. 23 Mokoz heremimutar. A'e rupi hepurezar wer tuwe zepe ko hereko haw rehe hemàno pà ihe, a'e rupi aha tuwe mo Zaneruwihawete ipyr ihe. A'e zo ikatuahy a'e xe. 24 Aze aikuwe nehe, hekatu wera'u peme nehe, ta'e apuner putar pepytywà wi haw rehe nehe xe. 25 Akwaw katu ko ma'e. Namàno kwaw ko 'ar rehe nehe. Apyta putar pepyr nehe. A'e rupi apupytywà putar nehe. A'e rupi peruzar putar Tupàn ze'eg nehe. A'e rupi penurywete wera'u putar pezeruzar haw rehe nehe kury. 26 A'e rupi pepyr hereko mehe nehe, peze'egatu putar amogwer wanupe nehe no, herehe nehe no. Ta'e apupytywà putar ihe nehe xe. A'e rupi peruzar katu wera'u putar Zaneruwihawete Zezuz nehe kury.\nPekàg pezeruzar haw rehe nehe\n27 A'e rupi aze peho tuwe Zaneruwihawete ze'eg puràg rupi peiko nehe, pezemono'og pà nehe, a'e mehe pekatuahy putar ihewe nehe. A'e rupi aze napuner kwaw heho haw rehe pepyr nehe, ainu putar pezeruzar katu haw imume'u haw nehe kury. Aenu putar ikatu 'ym ma'e wi petyrykaw imume'u haw nehe no. Aenu putar pezeruzar haw rehe pezemono'ogaw imume'u haw nehe no, ze'eg puràg rehe pezemono'ogaw imume'u haw nehe no. 28 Pekyze zo peàmàtyry'ymar wanuwi nehe. A'e rupi peàmàtyry'ymar ukwaw putar ikàg ma'e romo peneko haw a'e wà nehe, ukwaw putar ikàg 'ym ma'e romo weko haw a'e wà nehe no. Tupàn ikàg wera'u wanuwi a'e.\n29 Tupàn pemuma'ereko kar iko Zaneruwihawete pe a'e. Pemuzeruzar kar iko hehe no. Aze Zurupari upuraraw kar ma'erahy peme a'e nehe, Zaneruwihawete rehe pezeruzar haw rehe a'e nehe, Tupàn numupytu'u kar kwaw ipuraraw kar ire ko 'ar rehe a'e nehe. 30 Kwehe mehe Zurupari upuraraw kar ma'erahy kwer ihewe a'e. Napytu'u kwaw Tupàn ze'eg imume'u re a'e 'ar mehe. Ta'e Tupàn hemukàg kar a'e 'ar mehe a'e xe. Pekwaw hepytu'u 'ym awer pe. Ko 'ar rehe nezewegatete hekon wiwi no. Upuraraw kar wiwi ma'erahy iko ihewe no. Hekàg wiwi ihe no. Nezewegatete upuraraw kar putar ma'erahy kwer peme nehe no. Pekàg putar nehe no. Napepytu'u kwaw Tupàn ze'eg imume'u re ma'erahy ipuraraw mehe nehe no.


Tupàn ze'eg 2 XAMUEW 1\nAmo umume'u Xau imàno haw Tuwihaw Tawi pe\n1 Xau imàno re Amarek ywy rehe har wazuka re uzewyr Tawi wà Zikirak tawhu pe a'e kury. Umumaw mokoz 'ar a'e pe wiko pà. 2 Iku'egwer pe uhem amo kwàkwàmo Xau rehe we arer wà iker haw wi a'e kury. A'e 'ym mehe umu'i ukamir uzemumikahy haw hexak kar pà a'e. Umuhàmuhàz ywy ku'i kwer uwàkàg rehe no. Ur Tawi heko haw pe kury. Wapyk upenàràg rehe ywy rehe uwa imuhyk pà, tuwihawete imuwete haw hexak kar pà izupe. 3 Na'e upuranu Tawi hehe kury. — Ma'e wi erezur, i'i izupe. — Azur Izaew wapytu'u awer wi ihe, i'i izupe.\n4 — Emume'u ma'e uzeapo ma'e kwer ihewe kury, i'i Tawi izupe. — Zauxiapekwer Xau rehe we arer a'e wà, uzàn oho zeàmàtyry'ymawhu wi a'e wà. Piri ywy rehe har uzuka Izaew tetea'u wà. Xau umàno a'e. Ta'yr Zonata umàno a'e no, i'i izupe.\n5 — Màràzàwe tuwe erekwaw Xau Zonata hehe we izuka awer ne, i'i Tawi izupe.\n6 Uwazar kwàkwàmo ize'eg izupe nezewe. — Ahem e ywytyr Zimoa her ma'e pe ihe. Aexak Xau upurukutukaw rehe uzekok mehe ihe. Piri ywy rehe har waiwyramawa rehe har wà, kawaru waku'az har wà no, uhem Xau huwake wà. 7 Na'e uwak Xau herenoz pà a'e kury. — Aiko xe ihe, hezar, a'e izupe. 8 — Mo romo ereiko ne, i'i Xau ihewe. — Amarek izuapyr romo aiko ihe, a'e izupe. 9 — Hekutuk tuwe Piri ywy rehe har a'e wà. Àmàno etea'i kury. Ezur xe hezuka pà kury, i'i ihewe. 10 A'e rupi azeupir i'àmaw pe izuka pà na'arewahy ihe kury. — Tàrityka'i u'ar putar ywy rehe kury. A'e mehe umàno putar kury, a'e hezeupe. A'e rupi azuka. A'e rupi anuhem iàkàg rehe har tàtà ma'e iàkàg wi kury. Anuhem ipoapyw ku'aw har izuwi newe herur pà ihe kury, i'i izupe.\n11 Na'e Tawi umu'i ukamir uzemumikahy haw hexak kar pà kury. Zauxiapekwer hehe we har paw uzapo izàwegatete a'e wà no. 12 Uzai'o wà. Uzegar uzemumikahy haw rehe wà. Uzekwaku umai'u 'ym pà wà no. Xo kwarahy heixe etea'i mehe zo umumaw wà. Uzai'o Xau imàno awer rehe wà, Zonata rehe wà no, Izaew Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hemiruze'eg wanehe wà no, ta'e umàno teko tetea'u zeàmàtyry'ymawhu pe wà xe.\n13 Na'e upuranu Tawi kwàkwàmo a'e uzeapo ma'e kwer imume'u arer rehe kury. — Ma'e pe nereko haw ne, i'i izupe. — Amarek izuapyr romo aiko ihe. Aiko xe neywy rehe ihe kury, i'i izupe.\n14 Màràzàwe tuwe nerekyze kwaw Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hemixak kwer izuka mehe ne, i'i izupe.\n15 Na'e wenoz pitài awa uzehe we har imuwà kury. — Ezuka ko kwàkwàmo ty, i'i izupe. Ukutuk a'e awa kwàkwàmo kury, izuka pà kury. 16 Na'e uze'eg wi Tawi a'e Amarek zuapyr pe kury. — Ne ae erezezuka kar ihewe ne. Ta'e erezuka tuwihawete Tupàn hemixak kwer ne xe. Ta'e eremume'u izuka awer ihewe ne xe, i'i izupe.\nUzai'o Tawi Xau rehe, Zonata rehe kury\n17 Na'e uzegar Tawi Xau imàno awer rehe Zonata imàno awer rehe kury. 18 — Pemu'e Zuta ko zegar haw rehe pe wà nehe, i'i wemiruze'eg wanupe. Amo umuapyk ko zegar haw pape azeharomoete har her ma'e rehe a'e.\n19 Na'aw izegar awer xe kury.\n— Zaneruwihaw umàno ywytyr Izaew ywy rehe har rehe wà kury.\nZauxiapekwer ikàg wera'u ma'e zanerehe we har u'ar a'e wà.\n20 Pemume'u zo wamàno awer Kat tawhu pe nehe.\nPemume'u zo wamàno awer Akerom tawhu myter pe nehe.\nNezewe mehe kuzàgwer Piri ywy rehe har nahurywete kwaw wà nehe.\nNezewe mehe tupàn a'ua'u wamuwete har wazyr\nnuzemomor kwaw urywete haw rehe wà nehe.\n21 Tuwe àmàn nukyr kwaw Zimoa ywytyr rehe nehe.\nTuwe zuwiri nuhem kwaw a'e pe nehe.\nTuwe nahezuz kwaw ma'e ko a'e pe har wanupe nehe.\nTa'e ywy ku'i kwer upyk zauxiapekwer ipuruzukaiwahy ma'e u'yw wi wazemimaw a'e wà xe.\nTa'e Xau u'yw wi izemimaw naheny kwaw a'e pe a'e kury xe.\n22 Zonata uzuka zauxiapekwer tetea'u uzywyrapar pupe a'e wà.\nXau itakihepuku nuzawy kwaw waàmàtyry'ymar wazuka mehe a'e.\nWeityk ikàg ma'e wà. Uzuka wàmàtyry'ymar wà no.\n23 Xau a'e, Zonata a'e no, ikatuahy teko wanupe a'e wà. Ipuràg eteahy wà, ikatuahy wà.\nUpyta uzehe we wikuwe mehe wà. Wiko uzehezehe we umàno mehe wà no.\nUzàn wera'u wiràhu wanuwi wà. Ikàg wera'u zàwàruhu iriàw wanuwi wà no.\n24 Kuzàgwer Izaew izuapyapyr wà, pezai'o Xau rehe nehe.\nUmur Xau topoz ipuràg eteahy ma'e àràpuhàràn hawer ipiràg ma'e iapo pyrer peme a'e.\nPemupuràg eteahy kar itazu or pupe.\n25 Zauxiapekwer ikàg wera'u ma'e u'ar zeàmàtyry'ymawhu pe umàno pà a'e wà.\nUmàno Zonata ywytyr rehe a'e.\n26 Azai'o teko nerehe, Zonata herywyr.\nUruamutar katu ihe.\nHeamutar katu pe ne no.\nHeamutar katu awer ikatuahy ihewe.\nAmo kuzà heamutar a'e wà.\nZonata heamutar haw ikatu wera'u kuzà heamutar haw wi a'e.\n27 Zauxiapekwer ikàg wera'u ma'e u'ar wà.\nWatakihepuku upytu'u wà kury, wapurukutukaw upytu'u wà no,\ni'i Tawi uzegar pà.


Tupàn ze'eg IRUK 1\nIruk umuapyk uze'eg pape rehe a'e kury, Teo pe imono kar pà a'e kury\n1 Ne Teo ne, ihe Iruk ihe. Ko hepape amono kar putar newe ihe kury, tuwihaw. Zezuz a'e, ma'e tetea'u uzapo ko ywy rehe wiko mehe a'e, teko wanuwa rupi a'e. Amo awa a'e wà, wexak tuwe a'e ma'e iapo mehe a'e wà. Ma'e izypy mehe arer wexak a'e wà. Wexak ma'e paw rupi wà no. A'e re umume'u a'e ma'e wemixak kwer amogwer wanupe wà. Zanemu'e a'e ma'emume'u haw rehe wà. 2 A'e re amo a'e ma'emume'u har a'e wà, umuapyk a'e Zezuz rehe ma'emume'u haw pape rehe a'e wà. Erekwaw katu agwer ma'e ne no ty. Umume'u a'e ma'e izypy mehe arer wanemimume'u kwer wà, pape rehe imuapyk pà wà. 3 Aenu katu a'e ma'emume'u awer paw rupi ihe, te izypy mehe arer ihe. Amuapyk a'e ma'emume'u haw pape rehe ihe kury, newe imono kar pà ihe kury. 4 A'e rupi erekwaw putar a'e ze'eg ne nehe no. Azeharomoete a'e ze'eg a'e. Erepuner nezeruzar katu haw rehe hehe nehe, a'e izypy mehe arer wanemimu'e kwer rehe nehe. Nemu'e a'e ma'emume'u awer rehe a'e wà.\nTupàn heko haw pe har umume'u Zuàw izexak kar àwàm a'e kury\n5 Nezewe azypyrog putar hema'emume'u pà ihe kury. Kwehe mehe Ero a'e, Zutez ywy rehe har wanuwihaw romo hekon a'e. A'e 'ar rehe amo awa Zeruzarez tawhu pe hekon a'e. Zakari her romo a'e, xaxeto romo hekon a'e, Awi hemiruze'eg romo hekon a'e. A'e rupi Zakari uma'ereko tàpuzuhu pupe amogwer Awi hemiruze'eg wanehe we a'e. Uzekaiw katu Tupàn hàpuzuhu rehe iko a'e pe a'e, ma'ea'yr izuka pà Tupàn pe a'e, teko wanekuzaromo a'e. Izapew hemireko her romo a'e. Amo ae xaxeto tazyr romo hekon a'e. 6 Zakari a'e, hemireko a'e no, xo ikatuahy ma'e zo uzapo Tupàn huwa rupi tuweharupi a'e wà. Oho tuwe Tupàn ze'eg rupi wà, hemiapo putar haw paw iapo pà wà. 7 Izapew a'e, na'imemyr pixik kwaw a'e. Nupuner kwaw umemyr haw rehe a'e kury, ta'e ihya'uete a'e xe. Imen tua'uete a'e no.\n8 Xaxeto a'e wà, Zakari hapi har a'e wà, uma'ereko waiko hehe we a'e wà no. Amo 'ar mehe amo uma'ereko a'e, iku'egwepe amo ae uma'ereko a'e. Nezewe tuweharupi amo uma'ereko a'e pe a'e wà. Na'e amo 'ar mehe Zakari uma'ereko oho Tupàn huwa rupi a'e, hàpuzuhu pupe a'e. 9 Nezewe xaxeto uma'ereko a'e wà. Mo wapy putar yhyk kutàri a'e nehe, Tupàn hàpuzuhu pupe a'e nehe, i'i waiko uzeupeupe wà. A'e mehe omomor ita'i ywy rehe wà, yhyk hapy àràm hexaexak pà wà. Tuweharupi uzapo nezewe wà. Na'e amo 'ar mehe wexak Zakari a'e wà kury, yhyk hapy kar pà izupe a'e wà kury. Na'e Zakari wixe tàpuzuhu pupe a'e kury. 10 Teko tetea'u uzemono'ono'og a'e pe a'e wà. Uze'eze'eg waiko Tupàn pe wà, katu pe wà. Zakari wixe Tupàn huwa rupi yhyk hapy pà a'e kury. 11 A'e 'ar mehe we amo Tupàn heko haw pe har uzexak kar wà a'e pe Zakari pe a'e kury. Yhyk kaz taw huwake u'àm pà a'e kury. 12 Zakari ukyze katu hexak pà. Màràzàwe tuwen aipo pa, i'i izupe. 13 Na'e Tupàn heko haw pe har uze'eg izupe a'e kury. — Ekyze zo nehe ty, Zakari, i'i izupe. — Azemumikahy ihe, ta'e nahera'yr pixik kwaw ihe xe, ere Tupàn pe. Tupàn nerenu neze'eg mehe a'e, a'e rupi neremireko Izapew imemyr putar a'e nehe. Kwarera'i romo hekon putar imemyr a'e nehe. Emono Zuàw her romo nehe, i'i izupe. (Tupàn hemimur kwer, i'i her zaneze'eg rupi.) 14 Nerurywete putar izexak kar mehe nehe. Amogwer hurywete putar a'e wà nehe no. 15 Ta'e nera'yr a'e nehe xe, ikàg putar Tupàn huwa rupi a'e nehe xe. Nu'u kwaw win a'e nehe. Tekwe Puràg wiko putar hehe a'e nehe, izexak kar mehe arer we a'e nehe. 16 Nera'yr umuzewyr kar putar Izaew izuapyapyr Tupàn pe wazar pe a'e wà nehe. 17 Kwehe mehe Tupàn ze'eg imume'u har Eri her ma'e a'e, ikàg tuwe a'e, ta'e Tekwe Puràg wiko hehe a'e xe, ipytywà pà Tupàn ze'eg imume'u mehe a'e xe. Nezewegatete nera'yr Zuàw a'e nehe no, ikàg tuwe putar a'e nehe no, ta'e Tekwe Puràg wiko putar hehe a'e nehe no xe, ipytywà pà Eri ài a'e nehe no xe. Nera'yr ràm Zuàw a'e nehe, umume'u putar Tuwihawete tur àwàm oho iko teko wanupe a'e nehe. A'e rupi ukwaw putar tur àwàm a'e wà nehe no. Teko tetea'u uzewyr putar Tupàn pe wà nehe. Weruzar wi putar Tupàn ze'eg wà nehe, Tupàn ta'yr tur 'ym mehe wà nehe. Aze awa uzàmàtyry'ym wa'yr a'e wà nehe, a'e mehe nera'yr Zuàw umupytu'u kar putar wàmàtyry'ym ire a'e wà nehe. A'e awa uzamutar wi putar wa'yr a'e wà nehe. Teko Tupàn hemiapo putar haw iapo 'ymar a'e wà nehe, aze wenu Zuàw ze'eg a'e wà nehe, uzewyr putar Tupàn pe a'e wà nehe. A'e mehe wapy'a wiko putar teko ikatu ma'e wapy'a ài a'e wà nehe. Umume'u putar Zanezar tur àwàm Tupàn hemiruze'eg wanupe a'e nehe. A'e rupi ukwaw putar tur àwàm a'e wà nehe. A'e rupi wàro putar wà nehe. Uzemumikahy putar wemiapo kwer ikatu 'ym ma'e rehe wà nehe. Upytu'u putar iapo re wà nehe no.\n18 Na'e Zakari i'i izupe. Màràzàwe tuwe azeruzar putar neze'eg rehe ihe nehe, i'i izupe. — Hetua'uete ihe, heremireko ihya'uete a'e no, i'i izupe. Nahepurumuzàmuzàg pixik kwaw ihe nehe kury, i'i izupe.\n19 Na'e Tupàn heko haw pe har uze'eg izupe a'e. Kapiriew herer romo ihe. — Tupàn hemukàg kar har romo hekon a'e, i'i herer. Tuweharupi aiko Tupàn pyr ihe, huwa rupi ihe. Hemur kar newe a'e, ko ze'eg puràg imume'u kar pà ihewe a'e. Emume'u eho Zakari pe nehe, i'i Tupàn ihewe. 20 Nerezeruzar kwaw ko heze'eg rehe ne. Tupàn wexak amo 'ar ur ma'e ràm a'e. A'e ma'e heremimume'u kwer uzeapo putar tuwe a'e 'ar mehe a'e nehe. Nerezeruzar kwaw heze'eg rehe ne, ko ze'eg Tupàn hemimume'u karer ne. A'e rupi erepytu'u putar neze'eg ire nehe kury. Nerepuner kwaw neze'eg wi haw rehe nehe, te a'e 'ar ihem mehe nehe. A'e 'ar mehe uzeapo putar a'e ma'e heremimume'u kwer newe a'e nehe. A'e 'ar mehe erepuner neze'eg wi haw rehe ne nehe.\n21 A'e 'ar mehe we teko katu pe har wàro Zakari tàpuz wi ihem àwàm a'e wà rihi. — Kwehe wixe tàpuzuhu pupe a'e, i'i waiko uzeupeupe wà. — Màràzàwe tuwe iàrew a'e, i'i uzeupeupe wà, uzehezehe upuranu pà wà. 22 Tàpuzuhu wi ihem ire, nupuner kwaw uze'egaw rehe teko wanupe a'e. A'e rupi teko uze'eg uzeupeupe wà kury. — Azeharomoete wexak ma'e purumupytuhegatu kar haw tàpuzuhu pupe a'e, i'i uzeupeupe wà. Na'e Zakari opoe'eg wanupe a'e kury, ta'e nupuner kwaw uze'egaw rehe a'e xe. 23 Tupàn hàpuzuhu pupe uma'ereko haw imumaw ire Zakari uzewyr oho weko haw pe kury. 24 Nan kwehe tete hemireko Izapew ipuru'a a'e kury. Upyta 5 zahy weko haw wi uhem 'ym mà a'e. 25 — Nahepuru'a pixik kwaw ihe, i'i Izapew umen pe. Ko 'ar rehe Tupàn hepytywà a'e, a'e rupi hepuru'a ihe kury, i'i uzeupe. — Umuhem kar hemaranugar haw ihewi a'e kury, i'i uzeupe.\nTupàn heko haw pe har umume'u Zezuz izexak kar àwàm a'e kury\n26 Izapew umumaw 6 zahy upuru'a romo a'e. Na'e Tupàn omono kar weko haw pe har Kapiriew her ma'e a'e kury, Nazare taw pe a'e kury, Karirez ywy rehe a'e kury. 27 Amo kuzàwaza wiko a'e pe Nazare pe a'e. Mari her romo a'e, na'imen pixik kwaw a'e. Nukwaw pixik kwaw awa a'e. Tu umume'u Mari amo awa pe hemireko ràm romo a'e. A'e awa Zuze her romo a'e. Tuwihaw Tawi zuapyr romo hekon a'e. (Tawi a'e, Zutew wanuwihaw romo hekon kwehe mehe a'e.) 28 Na'e a'e Tupàn heko haw pe har ur a'e pe kuzà pe uze'eg pà a'e kury. — Tuwe Tupàn nemurywete kar a'e nehe, tuwe nemupytu'u kar ma'e wi nekyze re a'e nehe, i'i izupe. — Tupàn nepyr hekon a'e kury, nerehe uzekaiw pà a'e kury. Ikatuahy ma'e uzapo iko newe a'e kury, i'i izupe.\n29 Uze'eg Mari izupe. — Màràzàwe tuwe nezewe i'i ihewe a'e, i'i uzeupe a'e, Tupàn heko haw pe har ze'eg henu mehe a'e. 30 — Ekyze zo, Mari, i'i Tupàn heko haw pe har izupe. — Ta'e Tupàn nepuhareko a'e kury xe, ta'e wexak kar putar ukatu haw newe a'e nehe kury xe, i'i izupe. 31 — Nepuru'a putar nehe, nememyr putar nehe. Nememyr a'e, kwarer romo hekon putar a'e nehe. Pemono Zezuz her romo nehe. (Purupyro ma'e, i'i her zaneze'eg rupi a'e.) 32 Amo 'ar mehe ikàg putar tuwe a'e nehe. Tupàn ta'yr her romo a'e nehe. Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e ta'yr her romo a'e nehe no. Tupàn Zanezar a'e, umuigo kar putar wa'yr tuwihaw romo a'e nehe, tàmuz Tawi ài a'e nehe. 33 Tuwihaw romo wiko mehe weruze'eg putar Zako izuapyapyr a'e wà nehe, tuweharupi a'e wà nehe. Nupaw kwaw waneruze'egaw a'e nehe, i'i izupe.\n34 Na'e Mari uze'eg Tupàn heko haw pe har pe kury. — Màràzàwe tuwe hepuru'a putar ihe nehe, i'i izupe. — Nahemen pixik kwaw ihe, i'i izupe.\n35 Tupàn rekwe Puràg ur putar nerehe a'e nehe. Ywate wera'u har a'e, umur kar putar ukàgaw newe a'e nehe. A'e mehe nememyr ràm heta tetea'u putar her izupe a'e nehe. Tupàn pe uzemonokatu ma'e her romo a'e nehe. Tupàn ta'yr amo ae her romo a'e nehe no. 36 Neànàm Izapew a'e no, ihya'uete mehe ipuru'a a'e no. Wereko 6 zahy upuru'a romo a'e. Ipuru'a 'ym mehe we teko uze'eg nezewe izupe wà. — Imemyr 'ym ma'e a'e, i'i izupe a'e wà.\n37 Tupàn a'e, upuner ma'e paw iapo haw rehe a'e.\n38 Na'e Mari i'i izupe a'e kury. — Ihe ihe, Zanezar hemiruze'eg romo aiko ihe. A'e rupi, tuwe uzapo kar ma'e ihewe neze'eg rupi katete a'e nehe, i'i izupe. Na'e Tupàn heko haw pe har uhem oho a'e wi izuwi kury.\nMari wexak Izapew oho a'e kury\n39 Nan kwehe tete Mari oho a'e wi ywytyr rehe a'e kury. Uhem oho amo taw pe Zuta ywy rehe kury. 40 Wixe oho Zakari hàpuz me. Uze'eg Izapew pe. — Zaneku'em, i'i izupe. 41 Ize'eg henu mehe Izapew imemyr umyz hie pe a'e. (Ta'e ukwaw uzar a'e xe, ukwaw Mari rie pe heko haw a'e xe.) Tupàn omono kar Wekwe Puràg Izapew rehe a'e. Umynehem wekwe pupe a'e. 42 A'e rupi Izapew uze'eg tuwe Mari pe a'e kury. — Tupàn uzapo ikatuahy ma'e newe a'e. Nuzapo pixik kwaw agwer ma'e amo kuzà pe a'e. Tupàn uzapo putar ikatuahy ma'e izupe a'e nehe, nerie pe har uzexak kar ma'e ràm pe a'e nehe. 43 Hezar ihy uhem wà kwez hepyr a'e. Ikatuahy Tupàn a'e, ta'e umur kar kwez hepyr nezewe a'e 'y. 44 Ereze'eg kwez ihewe kury. — Zaneku'em, ere kwez ihewe. Neze'eg mehe hememyr herie pe har umyz a'e, ta'e hurywete a'e 'y 45 Erezeruzar katu Tupàn ze'eg rehe ne kyn, Tupàn heko haw pe har hemimume'u kwer rehe ne kyn, a'e rupi Tupàn uzapo putar ikatuahy ma'e newe a'e nehe kyn,\nMari uze'egatu Tupàn rehe a'e kury\n46 Na'e Mari i'i izupe a'e no.\n47 — Amume'u putar hezar ikàgaw ihe kury.\nTupàn hepyro har hemurywete kar kwez a'e.\n48 Ihe Tupàn hemiruze'eg romo aiko ihe, naiko kwaw hemetarer katu ma'e romo ihe, ma'e hereko 'ymar romo aiko ihe.\nTupàn ukwaw hereko haw a'e. Uzapo putar ikatuahy ma'e ihewe a'e nehe kury.\nA'e rupi teko ko 'ar rehe har paw rupi a'e wà nehe no, umume'u putar Tupàn ikatu haw a'e wà nehe no, ta'e ikatuahy ma'e uzapo putar ihewe a'e nehe 'y.\n49 Ta'e Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e a'e 'y, uzapo ma'e ikatuahy ma'e ihewe a'e 'y.\nIkatu 'ygwer wi uzemonokatu ma'e her romo a'e.\n50 Aze amo teko umuwete katu Tupàn a'e wà, Tupàn upuhareko katu a'e teko a'e wà,\nko 'ar rehe har a'e wà, amo 'ar rehe àràm a'e wà no.\n51 Ikàg tuwe a'e. Amo teko uze'eg nezewe uzeupe a'e wà, — Kwa, aiko wera'u amogwer wanuwi ihe, i'i uzeupe wà.\nTupàn weityk a'e teko a'e wà, wakàgaw i'ok pà wanuwi a'e wà.\n52 Tupàn uze'eg tuwihaw ikàg ma'e wanupe a'e kury. — Napeiko kwaw tuwihaw romo nehe, i'i wanupe. — Peiko putar ikàg 'ym ma'e romo nehe, i'i wanupe.\nUze'eg hemetarer 'ym ma'e wanupe no. — Peiko putar tuwihaw romo nehe, i'i wanupe.\n53 Omono temi'u hete katu ma'e ima'uhez ma'e wanupe no.\nOmono kar hemetarer katu ma'e uzewi a'e wà no, temi'u imono 'ym pà wanupe a'e wà no.\n54-55 Upytywàgatu wemiruze'eg Izaew izuapyapyr a'e wà, ta'e upuhareko katu a'e wà 'y.\nNaheharaz kwaw wapuhareko haw wi a'e no.\nTa'e kwehe mehe umume'u wapuhareko àwàm zaneràmuzgwer wanupe a'e 'y, Àmàrààw pe a'e 'y, izuapyapyr wanupe a'e no 'y.\n56 Na'e Mari upyta Izapew pyr a'e kury. Na'iruz zahy pawire uzewyr oho weko haw pe.\nZuàw uzexak kar a'e kury\n57 Na'e uhem Izapew imemyr i'ar izupe a'e kury. Uzexak kar kwarera'i a'e. 58 Na'e hapi har a'e wà, iànàm a'e wà no, wenu Tupàn hemiapo kwer ikatu ma'e imume'u haw a'e wà. Hurywete Izapew a'e. Amogwer hurywete henu mehe a'e wà no.\n59 Na'e 8 'ar pawire tu a'e, ihy a'e no, weraha kwarera'i xaxeto pe a'e wà kury, ipirera'i imonohok kar pà izupe a'e wà kury. (Nezewe zutew paw uzapo a'e wà.) — Zakari, her romo a'e nehe, i'i iànàm a'e wà, ta'e a'e zo tu her romo a'e xe. 60 Ihy uze'eg wanupe. — Nan kwaw ma. Zuàw her romo a'e, i'i wanupe.\n61 — Naheta pixik kwaw iànàm Zuàw her ma'e a'e wà, i'i ihy pe wà.\n62 Opoe'eg tu pe wà. — Ma'e her romo a'e nehe, i'i izupe opoe'eg pà wà. 63 Wenoz Zakari pape wanupe a'e. Ukair a'e. — Zuàw her romo a'e, i'i wanupe, pape rehe imuapyk pà. Ipytuhegatu a'e pape hexak mehe wà. 64 A'e 'ar mehe we Zakari uzypyrog wi uze'eg pà, Tupàn imuwete pà kury. 65 Huwake har ukyze izuwi wà. Umume'u hemiapo kwer oho a'e pe har wanupe wà, Zutez ywy rehe har ywytyr rehe har wanupe wà. 66 Henu har wà, upuranu uzehezehe wà. — Ma'e romo wiko putar a'e kwarer a'e nehe, i'i uzeupeupe wà. Ta'e wexak Tupàn ikàgaw kwarer rehe a'e wà xe.\nZakari umume'u ma'e uzeapo ma'e ràm a'e kury\n67 Tekwe Puràg umynehem Zakari ipy'a a'e kury. A'e rupi uze'eg a'e kury.\n68 — Tuwe zaze'egatu Zanezar rehe nehe, Izaew izuapyapyr wazar rehe nehe.\nTa'e upytywà wemiruze'eg wà a'e wà xe.\nUpyro a'e wà xe.\n69 Umur kar zanepyro har ikàg ma'e a'e kury.\nZanepyro har a'e, wemiruze'eg\nTawi zuapyr romo hekon a'e.\n70 Uze'eg Tupàn nezewe uze'eg imume'u kar pà awa wanupe,\nuze'eg imume'u har wanupe, uzeupe wemimonokatu kwer wanupe.\n71 — Kwehe mehe umume'u zaneàmàtyry'ymar wanuwi zanepyro àwàm a'e,\nzanerehe iakatuwaw 'ym ma'e wakàgaw wi\nzanerenuhem àwàm a'e no,\nzanepyro pà wanuwi no.\n72 — Apupuhareko putar ihe nehe, i'i Tupàn zaneipy wanupe.\n— Azapo putar ma'e heze'eg rupi nehe,\nazapo putar heremimume'u kwer nehe, i'i zaneipy wanupe.\n73-74 Umume'u uze'eg zaneràmuz Àmàrààw pe.\n— Apyro putar nezuapyapyr ihe wà nehe,\nwàmàtyry'ymar wanuwi ihe wà nehe, i'i izupe.\n— Pepuner heze'eg rupi peho haw rehe nehe,\npekyze 'ym pà nehe, i'i zanewe.\n75 — Pezemonokatu ihewe nehe,\nikatu 'ym ma'e wi petyryk pà nehe,\npeiko ikatuahy ma'e romo heruwa rupi nehe,\ntuweharupi nehe, i'i zanewe.\n76 Na'e uze'eg kwarera'i pe kury, wa'yr pe kury.\n— Ne nehe no ty, ereiko putar Tupàn Ywate Wera'u Har\nze'eg imume'u har romo ne nehe no ty.\nEremume'u putar Tupàn ze'eg eho iko nehe, Zanezar henataromo nehe.\nErezapokatu putar hape ràm izupe nehe.\n77 — Aze pezewyr Tupàn pe nehe, aze pepuir ikatu 'ym ma'e penemiapo kwer wi nehe,\nTupàn pepuhareko putar nehe, pepyro putar nehe, ere putar teko wanupe nehe.\n78 Ta'e Tupàn a'e xe, upurupuhareko katu iko a'e xe, upuruamutar katu a'e no xe.\nZanepyro àwàm nuzawy kwaw kwarahy ihyape katu haw a'e.\nTupàn umuhem kar putar a'e tatainy zàwenugar zanewe a'e nehe.\n79 Uzeruzar 'ym ma'e a'e wà, umàno ma'e kwer ài wanekon a'e wà,\nipytunaw pupe wiko ma'e ài wanekon a'e wà.\nTupàn umuhyape katu kar putar a'e tatainy zàwenugar wanupe a'e nehe.\nZanemurywete kar putar a'e nehe, ta'e xiruzar ize'eg zane xe,\ni'i Zakari wa'yr pe.\n80 Umumaw màràn kwarahy a'e pe wiko pà wà. Zuàw tua'ua'i a'e kury. Tekwe Puràg wiko hehe a'e, imukàg pà a'e. Tua'u kury. Oho tàpuz heta 'ymaw pe ywyxig tetea'u heta haw pe a'e kury. — Amo 'ar mehe azexak kar putar aha teko wanupe ihe nehe, Izaew izuapyapyr wanupe ihe nehe, Zanezar tur àwàm imume'u pà wanupe ihe nehe, i'i a'e pe uzeupe.


Tupàn ze'eg PIREM 1\n1-2 Ihe Pawru ihe, Ximot zanerywyr xe hepyr hekon a'e no. Ko urepape oromono kar putar newe ure nehe kury, Pirem, urerapi har, urerupi uma'ereko ma'e. Oromono kar putar ureze'eg amogwer uzeruzar ma'e wanupe no, a'e neràpuz me uzemono'og ma'e wanupe no, Aw pe no, zanerupi uma'ereko ma'e Araki her ma'e pe no. Ihe Pawru ihe, amume'u Zaneruwihawete Zezuz rehe ze'eg puràg teko taw nànàgatu ihe, teko wanupe ihe. A'e rupi tuwihaw hemunehew kar hereraha kar pà zemunehew paw pe a'e. Aiko zemunehew paw pe ihe kury, ko 'ar rehe ihe kury. 3 Tupàn zaneru a'e, Zezuz Zaneruwihawete Zanezar a'e no, tuwe uzapo ikatuahy ma'e peme a'e wà nehe. Tuwe nemupytu'u kar ma'e wi nekyze re wà nehe. A'e rupi nerurywete putar tuwe nehe.\nUze'eg Pawru Pirem ikatu haw rehe xe a'e kury\n4 Pirem herywyr, tuweharupi Tupàn pe heze'eg mehe, aze'eg teko nerehe ihe. — Pirem uzeruzar nerehe a'e, a'e izupe. 5 Erezamutar katu Tupàn hemiruze'eg ne wà, erezeruzar katu Zezuz Zanezar rehe no. Aenu ko ma'e paw imume'u mehe ihe. A'e rupi amume'u nekatu haw Tupàn pe. 6 Aze'eg teko Tupàn pe nerehe ihe, ma'e henoz pà izupe ihe. — Pirem a'e, umume'u nerehe uzeruzar haw oho iko a'e, teko wanupe a'e, wamuzeruzar kar pà nerehe a'e, a'e izupe. — A'e rupi ainoz ma'e newe ihe kury. Pirem henu har a'e wà nehe, aze uzeruzar Zaneruwihawete Zezuz rehe a'e wà nehe, a'e mehe ekwaw kar nekatu haw wanupe nehe no, a'e izupe, ma'e henoz pà izupe. 7 Erezamutar katu Tupàn. Erepuruamutar no. Nepuruamutar haw imume'u haw henu mehe, herurywete ihe. A'e rupi hema'ereko wera'u wer Tupàn pe ihe. Ta'e eremurywete kar Tupàn hemiruze'eg ne wà xe.\nUze'eg One rehe xe a'e kury\n8 A'e rupi aze'eg putar newe One rehe ihe kury, ma'e henoz pà newe kury. Ta'e ihe neryky'yr romo aiko Zaneruwihawete rehe zanezeruzar haw rehe ihe xe. Aze mo aputar, apuner mo iapo kar haw rehe a'e ma'e newe ihe, ta'e ihe Tupàn hemimono karer romo aiko ihe xe, ize'eg imume'u har romo ihe xe. 9 Nan kwaw pa. Uruamutar katu ihe. A'e rupi ainoz putar ma'e newe nehe. Aze nanepurapo wer kwaw hehe nehe, a'e mehe nazapo kar kwaw newe nehe. Ihe Pawru ihe, ihe Zezuz hemimono karer romo aiko teko wanupe ihe. Ko 'ar rehe zemunehew paw pe imunehew pyrer romo aiko ihe, ta'e Tupàn ze'eg imume'u har romo aiko ihe xe. 10 Aze'eg putar newe One rehe kury, a'e ma'e henoz pà newe kury. Ne izar romo ereiko ne. Newe uma'ereko e ma'e romo hekon a'e. Amo 'ar mehe uzàn oho newi. Nan kwehe tete àwàxi xe Hom tawhu pe ihe. Amuzeruzar kar Zezuz rehe, zemunehew paw pe hereko mehe. A'e rupi aiko tu ài izupe kury. 11 A'e 'ar mehe uzàn oho newi. Newi izàn awer na'ikatu kwaw newe. Ko 'ar rehe wiko wiwi putar ikatu ma'e romo newe nehe kury, ta'e uma'ereko wi putar newe nehe kury xe. Ikatuahy ihewe no. Ta'e ikatuahy ma'e tetea'u uzapo ihewe no xe.\n12 Amono kar putar newe ihe nehe kury. Azemumikahy ta'e oho putar ihewi a'e nehe xe, ta'e azamutar katu tuwe ihe xe. 13 Hepurumupyta kar wer zepe hehe xe hepyr ihe, xe zemunehew paw pe hereko mehe ihe. Nepurupytywà wer herehe ne no, xe zemunehew paw pe hereko mehe ne no. Nan kwaw pa. Nereiko kwaw xe, a'e rupi nerepuner kwaw hepytywà haw rehe. Aze mo One xe hekon, a'e mehe mo hepytywà mo nerekuzar romo. 14 Nahepurapo kar wer kwaw ko ma'e rehe newe ihe. Aze erezapo neze'eg rupi nehe, a'e mehe ikatu putar ihewe nehe. A'e rupi namupyta kar kwaw One xe ihe. Ta'e nakwaw kwaw neze'eg àwàm ihewe ihe xe.\n15 One a'e, uzàn oho newi a'e. Upyta muite newi. Ko 'ar rehe uzewyr newe kury. Upyta ru'u nepyr tuweharupi nehe. Aze ru'u noho kwaw newi nehe. 16 Nuiko kwaw xo uma'ereko e ma'e romo zutyka'i ko 'ar rehe. Zanerywyr romo tuwe hekon a'e kury, ta'e uzeruzar Zaneruwihawete rehe xe. Kwa azamutar katu azeharomoete ihe pa. Ne nehe no ty, ezamutar katu wera'u nehe no ty. Ta'e a'e newe uma'ereko e ma'e romo hekon a'e xe, ta'e nerywyr romo hekon a'e no xe.\n17 Ihe nerupi uma'ereko ma'e romo aiko ihe. A'e rupi, aze mo aha nepyr, a'e mehe mo hemuixe katu kar mo pe neràpuz me. Nezewegatete One a'e nehe, emuixe katu kar neràpuz me nehe. Aze ikatu ma'e rehe nepurapo wer ihewe, a'e mehe ezapo nezewe izupe nehe. 18 Kwehe mehe ikatu 'ym ma'e uzapo newe. Aze unewer ma'e rehe newe, a'e mehe amekuzar putar ihe nehe. 19 Hepo pupe amuapyk heze'eg pape rehe xe ihe kury. Amekuzar putar One inewer awer newe ihe nehe kury. Ne nehe no ty, nema'enukwaw katu ko ma'e rehe nehe no ty. Aze mo namume'u kwaw Tupàn ze'eg newe, a'e mehe mo nanepyro iwer mo a'e. 20 Herywyr. Ezapo ko ma'e ihewe nehe, ta'e ereiko uzeruzar ma'e romo xe. Hemurywete kar pe nehe ty, ta'e herywyr romo ereiko xe, ta'e Zaneruwihawete rehe zazeruzar zane xe.\n21 Ezapo tuwe a'e ma'e newe hereminozgwer nehe ty. Kutàri, ko pape rehe imuapyk mehe, akwaw ma'e newe hereminozgwer iapo àwàm ihe. Erezapo putar nehe. 22 Ezapokatu nepyr heker àwàm nehe. Ta'e Tupàn hemuhem kar putar zemunehew paw wi a'e nehe xe, hemono kar pà nepyr a'e nehe xe, ta'e nezewe haw erenoz izupe no xe.\n23 Epa a'e no, xe hepyr zemunehew paw pe hekon a'e no, ta'e umume'u Tupàn ze'eg a'e no xe. Omono kar uze'eg newe a'e no. — Nekatu ty, i'i newe. 24 Amogwer herupi uma'ereko ma'e a'e wà no. Mak, Aritak, Nem, Iruk. A'e paw omono kar uze'eg newe a'e wà no.\n25 Zezuz Zaneruwihawete Zanezar a'e, tuwe ikatu ma'e uzapo peme a'e nehe.


Tupàn ze'eg ETER 1\nTuwihawete hemireko Waxi nuweruzar kwaw umen ize'eg a'e\n1-2 Xerexe wiko Pezi ywy rehe har wanuwihawete romo a'e. Uzapo wàpuzuhu Xuzà tawhu pe. Umuza'aza'ak uiwy 127 imuza'ak pyrer romo. Ywy uzypyrog In ywy rehe. Oho te Exio ywy rehe. Uhua'u a'e.\n3 Tuwihawete romo wiko mehe na'iruz haw kwarahy mehe uzapo mai'u hawhu uhua'u ma'e tuwihaw uzehe we har paw wanupe, izupe uma'ereko ma'e paw wanupe no. Amo tuwihaw oho mai'u haw pe wà: zauxiapekwer Pezi ywy rehe har wanuwihaw wà, zauxiapekwer Mez ywy rehe har wanuwihaw wà, ywy ipei'àg pyrer rehe har wanuwihaw wà, teko tuwihawete iànàm ywy ipei'àg pyrer rehe har wà. 4 Xerexe umumaw 6 zahy wemetarer weko haw pe har hexak kar pà a'e teko wanupe. Wexak kar wàpuzuhu ipuràg eteahy haw wanupe no. Umumaw temetarer tetea'u wàpuzuhu iapo pà.\n5 A'e 6 zahy pawire uzapo mai'u hawhu Xuzà pe har paw wanupe: hemetarer katu ma'e wanupe, hemetarer 'ym ma'e wanupe no. Umumaw 7 'ar umai'u pà wà. 6 A'e 'ym mehe uma'ereko ma'e umupuràg eteahy pe tàpuzuhu huwake wà, pàn amanezu iapo pyrer pupe wà: xig ma'e pupe wà, huwyahy ma'e pupe wà no. Uzàpixi a'e pàn izaikaw pyrer kyhàhàm irin ikatuahy ma'e iapo pyrer ipiràg ma'e pupe wà. Uzàpixipixi iapu'a ma'e parat iapo pyrer wanehe wà. A'e iapu'a ma'e uzemog izyta ita mahamore her ma'e iapo pyrer rehe. Omono ita ywy rehe har myrogaw romo wà: ita hekuzar katu ma'e huwyahy ma'e, mahamore xig ma'e, ita perora ihy her ma'e, amo ita hekuzar ma'e. Heta apykaw tàtà 'ym ma'e or iapo pyrer a'e pe, parat iapo pyrer no. 7 Henoz pyrer ui'u kanek or iapo pyrer pupe wà. Pitàitàigatu kanek uzuawy wanexakaw wà. — Pemono win hereminozgwer wanupe wanemimutar rupi nehe, i'i tuwihawete wemiruze'eg wanupe. 8 Paw rupi upuner ui'u haw rehe wemimutar rupi wà. — Aze amo hereminozgwer uputar win nehe, pemono izupe nehe, i'i tuwihawete wemiruze'eg wanupe a'e.\n9 Tuwihawete hemireko Waxi her ma'e uzapo mai'u hawhu tàpuzuhu pupe weminozgwer wanemireko wanupe.\n10 Mai'u hawhu mehe 7 haw 'ar mehe tuwihawete u'u win tetea'u a'e. Huryweteahy kury. (Uka'u.) Umur kar 7 wemiruze'eg awa wa'yr haw rehe upuner 'ym ma'e wamuwà wà kury. Na'aw waner xe wà: Meumà, Mizita, Aramona, Migita, Amagita, Zetar, Karakaz. 11 — Perur heremireko Waxi xe nehe ty wà, i'i wanupe. — Tuwe umunehew tuwihawete iàkàg rehe har, wàkàg rehe ur mehe nehe, i'i wanupe. Ipuràg eteahy hemireko a'e. Ipurexak kar wer ipuràg eteahy haw rehe wànàm wanupe, amogwer weminozgwer wanupe no. 12 Hemireko nuweruzar kwaw ize'eg. A'e rupi wikwahy tuwihawete kury.\n13 Nuzapo kwaw ma'e na'arewahy. Upuranu tàmuz ze'eg awer kwaw katu har wanehe. Ukwaw teko a'e ywy rehe wanemiapo wà no. 14 Uzeruzar katu amo pureruze'egar wanehe. A'e rupi wenoz kar wamuwà uzeupe wà kury. Na'aw waner xe wà: Karaxena, Xetar, Azimata, Tarazi, Merez, Maraxena, Memukà. A'e 7 awa wiko tuwihawete ipytywà har Pezi ywy rehe har romo wà, Mez ywy rehe har romo wà no. Upuner wera'u amo tuwihaw wanuwi wà. Aze tuwihawete ipurukwaw wer ma'e rehe, upuranu a'e awa wanehe. 15 Upuranu wanehe kury. — Ihe tuwihawete Xerexe ihe, azapo kar zepe ma'e heremireko Waxi pe ihe. Heremiruze'eg weraha heze'eg izupe wà. Nuweruzar kwaw heze'eg a'e. Pekwaw tàmuzgwer waze'eg awer. Ma'e azapo putar nehe, i'i wanupe.\n16 Na'e Memukà uze'eg tuwihawete pe kury, tuwihaw ipytywà har wanupe no. — Neremireko uzapo iaiw ma'e kwez a'e kury. Nererekoaiw a'e. Werekoaiw awakwer neiwy imuza'ak pyrer rehe har nànàn a'e no. 17 Kuzà neremiruze'eg paw ukwaw putar neremireko hemiapo kwer wà nehe. Henu mehe werekoaiw putar umen a'e wà nehe no. — Tuwihawete Xerexe umur kar wemireko Waxi a'e. Nur kwaw izupe a'e, i'i putar wà nehe, i'i tuwihawete pe. 18 — Te kutàri kuzà tuwihaw Pezi rehe har Mez rehe har wanemireko ukwaw putar Waxi hemiapo kwer wà nehe. Umume'u putar umen wanupe wà nehe no. Ywy nànàn kuzà nuzeruze'eg kwaw umen rehe wà nehe. Wamen wikwahy putar wemireko wanupe wà nehe no. 19 A'e rupi amume'u ko neremiapo ràm kury, aze nepurapo wer hehe nehe, o tuwihawete. Ezapo kar pape nehe kury. — Heremireko Waxi nupuner kwaw herenataromo uzexak kar haw rehe ihewe nehe, ere nehe, a'e pape rehe imuapyk kar pà nehe. Emuapyk kar a'e neze'eg tàmuzgwer waze'eg pape rehe imuapyk pyrer inuromo nehe no, Pezi wanuwihaw ze'eg inuromo nehe, Mez wanuwihaw ze'eg inuromo nehe no. Nezewe mehe ni amo nupuner pixik kwaw a'e ze'eg imunànaw rehe wà nehe. A'e re exak amo kuzà Waxi wi ikatu wera'u ma'e neremireko ràm romo hekuzaromo nehe. 20 Neze'eg purupe imugeta mehe, neiwy uhua'u ma'e nànàn kuzàgwer paw uzeruze'eg putar umen rehe wà nehe, hemetarer katu ma'e wà, hemetarer 'ym ma'e wà no, i'i a'e tuwihaw tuwihawete pe.\n21 Ize'eg ikatu tuwihawete pe a'e, ipytywà har wanupe a'e no. A'e rupi uzapo ma'e Memukà ize'eg awer rupi kury. 22 Omono kar upape uiwy imuza'ak pyrer nànàn. Uzapo kar pape ywy rehe har waze'eg rupi pitàitàigatu a'e, teko waze'eg nànàn no. — Awa wiko wemireko wanuwihaw romo wàpuz nànàn a'e wà nehe. Ize'eg ikàg wera'u amo wàpuz me har waze'eg wi a'e, i'i a'e pape rehe imuapyk kar pà.


Tupàn ze'eg 2 XAMUEW 15\nWikwahy Àmixàràw a'e\n1 A'e ma'e uzeapo re Àmixàràw umuàgà'ym kar amo ywyramawa a'e kury. Umuàgà'ym kar kawaru wà no. Umuàgà'ym 50 awa wenataromo uzàn ma'e romo wà no. 2 Tuweharupi upu'àm izi'itahy. Upyta tawhu hukenaw huwake iahykaw rehe. Aze amo teko uhem amo ma'e tuwihawete Tawi pe imuàgà'ym kar pà wà, Àmixàràw wenoz a'e teko uzeupe wà. Upuranu wanehe. — Ma'e wi pezur, i'i wanupe. — Hezar, aiko amo Izaew ta'yr izuapyapyr wainuromo har romo ihe, i'i a'e teko izupe wà no. 3 Na'e i'i Àmixàràw wanupe. — Tuwihawete umuàgà'ym mo nema'e, aze mo heta henataromo penekuzaromo oho ma'e, i'i wanupe. Naheta kwaw amo. 4 Aze mo aiko pureruze'egar romo xe, a'e mehe mo wyzài teko upuner ma'e imuàgà'ym kar haw rehe ihewe wà. Amuàgà'ym mo a'e ma'e wanupe, i'i Àmixàràw a'e pe uhem ma'e kwer paw wanupe tuweharupi kury.\n5 Aze amo uhem huwake henataromo uzemumew pà, Àmixàràw upyhyk a'e teko oho wà, iàzuwàn pà wanehe we wà, wazurupyter pà wà no. 6 Uzapo nezewe haw teko Izaew nànàn a'e, aze a'e teko oho ma'erenoz pà tuwihawete Tawi pe wà. Nezewe mehe ikatu Àmixàràw teko Izaew paw wanupe a'e kury. — Ikatu wera'u Tawi wi a'e, i'i teko izupe wà.\n7 Umumaw 4 kwarahy nezewe haw iapo pà. Amo 'ar mehe uze'eg Àmixàràw oho tuwihawete Tawi pe kury. — Tuwe aha Emerom tawhu pe amo ma'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe iapo pà ihe kury. Ta'e amume'uahy a'e ma'e iapo àwàm izupe ihe xe. 8 Zezur Xir ywy rehe har pe hereko mehe aze'eg nezewe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe. — Aze hereraha wi pe hereruzewyr pà nehe, Zeruzarez pe nehe, aha putar Emerom pe nemuwete katu pà ihe nehe, a'e Tupàn pe, i'i izupe.\n9 — Eho nerurywete romo nehe, i'i tuwihawete izupe. A'e rupi oho Àmixàràw Emerom pe kury. 10 Na'e omono kar uze'eg heraha har wà kury, Izaew ta'yr izuapyapyr wanànàn wà kury. — Xi'àm ipy haw henu mehe peze'eg nezewe nehe. — Àmixàràw uzeapo tuwihawete romo Emerom tawhu pe a'e kury, peze teko wanupe nehe.\n11 200 awa uhem oho Zeruzarez wi wà, Àmixàràw rupi oho pà wà kury. Nukwaw kwaw hemiapo ràm. Oho a'e ma'e ikwaw 'ym pà wà.\n12 Omono Àmixàràw ma'e iko Tupàn pe Emerom pe kury. A'e ma'e izuka mehe omono kar amo awa Aitopew Zir tawhu pe har ipiaromo wà. Aitopew wiko Tawi heruze'egar romo a'e. Wiko Àmixàràw rehe we kury. A'e rupi Tawi iàmàtyry'ymaw uhua'u wewera'u kury. Tuweharupi amo teko utyryk Tawi wi wà, Àmixàràw rehe we wiko pà wà kury.\nUzewàhem Tawi Zeruzarez tawhu wi a'e\n13 Na'e ur amo awa a'e ma'e imume'u pà Tawi pe kury. — Izaew utyryk newi wà kury, Àmixàràw rehe we wiko pà wà kury, i'i izupe.\n14 Na'e uze'eg Tawi tuwihaw Zeruzarez pe har uzehe we har wanupe kury. — Aze zanezepyro wer Àmixàràw wi nehe, zàzàn tàrityka'i nehe. Zaha na'arewahy. Aze nan kwaw nehe, uhem putar xe zanewe a'e nehe. Zanereityk putar nehe. Uzuka putar tawhu pe har upaw rupi katete wà nehe no, i'i wanupe.\n15 — He'en pa, i'i izupe wà. — Ure neremiruze'eg ure, uruzapo putar neremimutar upaw rupi ure nehe, i'i izupe wà.\n16 Na'e uhem tuwihawete wànàm paw wanupi tàpuzuhu pe uma'ereko ma'e paw wanupi kury. Xo 10 hemirekoagaw zo wezar weko haw pe wà, tàpuzuhu rehe wamuzekaiw kar pà wà.\n17 Tuwihawete wànàm paw wanupi tawhu wi uhem mehe upytu'u tàpuz iahykaw rehe har pe wà. 18 Izupe uma'ereko ma'e paw upu'àm tuwihawete henataromo wà. Na'e zauxiapekwer Kere izuapyapyr wà, Pere izuapyapyr wà no, wata henataromo wà kury. A'e 600 zauxiapekwer Kat tawhu wi Tawi rupi ur ma'e kwer wà no, wata henataromo wà no, uzexak kar pà izupe wà. 19 Na'e i'i Tawi a'e pe har wanuwihaw Itaz her ma'e pe kury. — Màràzàwe tuwe ereho putar urerupi nehe. Ezewyr tuwihawete ipyahu ma'e rehe we nereko pà nehe. Ereiko amo ae ywy rehe arer romo ne. Ereiko muite wi uzàn ma'e kwer romo ne. Muite erezur neywy kwer wi. 20 Xo màràn kwarahy zo eremumaw xe nereko pà. A'e rupi, màràzàwe tuwe ureraha putar hezeupi nehe. Nakwaw kwaw heho àwàm ihe. Ezewyr eho nerehe we har waneraha pà nehe. Tuwe Tupàn neamutar katu nehe. Tuwe wiko nerehe we tuweharupi nehe, i'i Tawi izupe.\n21 Uwazar Itaz ize'eg izupe. — Heruwihawete. Amume'uahy putar ko ma'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e henataromo ihe nehe kury. Wyzài ywy rehe wyzài taw pe neho mehe aha putar nerupi ihe nehe. Aze hezuka a'e rupi wà nehe, napuir kwaw newi nehe, i'i.\n22 — Ikatuahy, i'i Tawi. — Eho herenataromo kury. Na'e Itaz oho uzehe we har paw wanenataromo kury, upurumuzàmuzàg wanenataromo no. 23 Tawi wanehe we har waho mehe teko uzai'oahy waiko wà. Wahaw tuwihawete Xenorom yrykaw kury. Awa hehe we har paw wahaw wà no. Oho ywyxiguhu kutyr wà.\n24 Xaxeto Zanok her ma'e oho wanupi a'e no. Amogwer Erewi izuapyapyr oho wanupi wà no. Weraha Tupàn Ze'eg Hyru oho waiko wà. Erewi umuapyk ze'eg hyru ywy rehe wà. Na'e teko paw uhem tawhu wi wà. Xo a'e re zo upir heraha wà. Amiatar wiko a'e pe a'e no. 25 Na'e uze'eg tuwihawete Zanok pe kury. — Peruzewyr wi Tupàn Ze'eg Hyru heraha tawhu pe nehe. Aze hekatu Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe nehe, amo 'ar mehe hemuzewyr kar putar xe a'e nehe. Nezewe mehe apuner putar ize'eg hyru hexak wi haw rehe nehe. Aexak putar hàpuz nehe no, henaw nehe no. 26 Aze nahekatu kwaw izupe nehe, tuwe uzapo wemimutar ihewe nehe, i'i izupe.\n27 Uze'eg wi wi Zanok pe. — Eme'egatu kury. Eraha nera'yr Aima nehe. Eraha Zonata Amiatar ta'yr nehe no. Pezewyr tawhu pe pezeàmàtyry'ym 'ym pà nehe. 28 A'e pe nereko mehe ihe àro putar pemume'u àwàm ywyxiguhu pe ihe nehe, i'i izupe.\n29 A'e rupi Zanok weruzewyr Tupàn Ze'eg Hyru heraha Zeruzarez pe Amiatar rupi. Upyta a'e pe wà.\n30 Uzeupir Tawi ywytyr Uri tyw her ma'e rehe kury. Uzai'o wata mehe. Wata uxapat imunehew 'ym pà. Upyk wàkàg pàn pupe uzemumikahy haw hexak kar pà. Haikweromo oho ma'e paw upyk wàkàg uzai'o pà a'e wà no. 31 — Aitopew utyryk newi Àmixàràw pe oho pà a'e, i'i amo Tawi pe wà. — O Tupàn, Aitopew weruze'eg putar Àmixàràw nehe. Ezawy kar Aitopew ize'eg nehe, pureruze'egaw imume'u mehe nehe. Nezewe mehe eremuaiw putar Àmixàràw hemiapo ràm nehe, i'i Tawi Tupàn pe.\n32 Ywytyr apyr pe Tupàn imuwete haw pe ihem mehe imyryparete Uzaz her ma'e Aruk zuapyr a'e, uwàxi oho a'e pe a'e. Kamir imu'i pyrer umunehew iko. Heta ywy iàkàg rehe no, ta'e uzemumikahy a'e xe. 33 Uze'eg Tawi izupe. — Eho zo herupi nehe, ta'e nezewe haw iapo haw nahepytywà kwaw nehe xe. 34 Amo ma'e erepuner iapo haw rehe hepytywà pà nehe. Ezawy kar Aitopew pureruze'egaw Àmixàràw imume'u mehe nehe. Tawhu pe nezewyr mehe eze'eg nezewe Àmixàràw pe nehe. — Tuwihawete. Aiko neremiruze'eg romo ihe kury, neru hemiruze'eg romo hereko awer zàwe ihe kury, ere izupe nehe. 35 Zanok a'e, Amiatar a'e no, xaxeto romo wanekon a'e wà. Wiko putar a'e pe wà nehe. Ma'e tuwihawete hàpuzuhu pe nereminu ràm paw eremume'u putar wanupe nehe. 36 Wana'yr Aima Zonata a'e wà, wiko putar a'e pe wà nehe no. Erepuner wyzài ma'e neremigwaw ràm imume'u pà wanupe nehe. Umume'u putar ihewe a'e wà nehe.\n37 Na'e Tawi imyrypar Uzaz her ma'e oho izuwi tawhu pe kury. Uhem a'e pe Àmixàràw ihem mehe we.


Tupàn ze'eg ZUÀW 14\n— Aze pezeruzar herehe nehe, peho putar heru pyr nehe, i'i Zezuz wemimu'e wanupe a'e kury\n1 Uze'eg wiwi Zezuz urewe a'e kury.\n— Pekyze zo tuwihaw wanuwi nehe, pezemumikahy zo nehe. Pezeruzar Tupàn rehe, pezeruzar herehe nehe no. 2 Heta tetea'u tàpuz heru heko haw pe. Amuhyk putar a'e peneko àwàm aha a'e pe peme ihe nehe. Aze mo namuhyk iwer, a'e mehe mo namume'u iwer mo imuhyk àwàm peme. 3 Peneko àwàm imuhyk kar ire nehe, azewyr wi putar tuwà xe nehe no, pemono'ono'og pà hezeupe nehe no. A'e rupi peiko putar hepyr nehe. 4 Pekwaw a'e pe heho àwàm me pureraha ma'e pe.\n5 Uze'eg Tume izupe. — Urezar, nurukwaw kwaw neho àwàm ure. Màràzàwe urukwaw putar pe nehe, nepyr ureho àwàm nehe, i'i izupe. 6 I'i Zezuz izupe. — Teko amo taw pe oho mehe a'e wà, wata pe rupi a'e wà. Wanape zàwenugar romo aiko ihe. Aze teko iho wer Tupàn heko haw pe wà nehe, uzeruzar putar herehe wà nehe. Amume'u ze'eg azeharomoete har purupe ihe no. Aze pezeruzar heze'eg rehe nehe, peiko putar peho Tupàn pyr tuweharupi nehe. Aze teko heremiruze'eg romo wanekon wà nehe, ukweraw wi putar wà nehe, wikuwe wi putar tuweharupi wà nehe. Ni amo nueraha kwaw teko Tupàn pe wà nehe. Xo ihe zo araha putar teko izupe ihe wà nehe, i'i Zezuz Tume pe.\n7 — Hekwaw pe pe, i'i urewe. — A'e rupi pekwaw putar heru nehe no. Azeharomoete pekwaw heru kury. Azeharomoete pexak heru kury, i'i urewe.\n8 Uze'eg Piri izupe. — Urezar, exak kar neru urewe nehe. Nurenoz kwaw amo ae ma'e newe ure nehe, aze erexak kar neru urewe nehe, i'i izupe.\n9 Uze'eg Zezuz izupe.\n— Kwehe aiko pepyr ihe. Aipo nahekwaw kwaw pe ne rihi, Piri. Aze amo wiko herexakar romo a'e nehe, wiko heru hexakar romo a'e nehe no. Herexak mehe erexak heru iko ne.\n— Exak kar neru urewe nehe, ere ihewe. Màràzàwe tuwe ereze'eg nezewe. 10 — Aipo nerezeruzar kwaw heru inuromo hereko haw rehe ne, Piri. Aipo nerezeruzar kwaw heru heinuromo heko haw rehe ne. Namume'u e kwaw ko heze'eg newe ihe. Heru heinuromo har umume'u kar iko ihewe a'e, uzapo kar ma'e iko ihewe a'e no. 11 Pezeruzar ko heze'eg rehe nehe. Aiko heru inuromo ihe. Heru wiko heinuromo a'e no. Pema'enukwaw heremiapo kwer rehe nehe, ma'e purumupytuhegatu kar haw rehe nehe. A'e mehe pezeruzar putar pitài romo hereko haw heru inuromo nehe. 12 Azeharomoete ko heze'eg ihe. Herehe uzeruzar ma'e uzapo putar ma'e hezàwegatete a'e wà nehe. Upurumupytuhegatu kar wera'u putar ihewi a'e wà nehe, ta'e aha putar heru ipyr ihe nehe xe. 13 Azapo putar wyzài ma'e peme ihe nehe, aze penoz a'e ma'e heru pe herer rehe nehe. Nezewe mehe aexak kar putar heru ikàgaw ipuràg eteahy haw purupe ihe nehe. 14 Aze penoz wyzài ma'e herer rehe nehe, azapo putar a'e ma'e peme ihe nehe.\n— Tekwe Puràg upyta putar pepyr tuweharupi a'e nehe, i'i Zezuz wemimu'e wanupe a'e kury\n15 Uze'eg wi urewe.\n— Aze heamutar katu pe nehe, peruzar putar heze'eg nehe. 16 Aenoz putar amo ae pepytywà har heru pe ihe nehe. Umur kar putar wekwe peme a'e nehe. Hekwe umume'u xo ze'eg azeharomoete har purupe a'e. Upyta putar pepyr tuweharupi a'e nehe. 17 Tupàn iàmàtyry'ymar ywy rehe har nuexak kwaw Tupàn rekwe tur mehe a'e wà nehe, nukwaw kwaw a'e wà nehe. A'e rupi nupuner kwaw hemiruze'eg romo weko haw rehe a'e wà nehe. Pekwaw putar nehe, ta'e upyta putar pepyr a'e nehe xe, ta'e wiko putar pepy'a pe a'e nehe xe.\n18 Napuezar kwaw ihe nehe. Azewyr wi putar tuwà peme nehe no. 19 Na'iàrew kwaw heho àwàm. A'e re heàmàtyry'ymar ywy rehe har naherexak kwaw a'e wà nehe. Pe herexak wi putar pe nehe. Ta'e akweraw wi putar hemàno re ihe nehe xe. Aiko wi putar tuweharupi nehe. A'e rupi pekweraw wi putar pemàno re nehe no. Peiko wi putar tuweharupi nehe no. 20 A'e 'ar ihem mehe nehe, pekwaw putar heru inuromo hereko haw pe nehe. Pekwaw putar heinuromo peneko haw nehe no, peinuromo hereko haw zàwegatete nehe no.\n21 Aze amo uzeruzar heze'eg rehe a'e nehe, aze weruzar heze'eg a'e nehe no, a'e ae heamutar katu har romo hekon a'e nehe. Aze amo heamutar katu a'e nehe, heru uzamutar katu a'e teko a'e nehe no. Azamutar katu putar a'e heamutar katu har ihe nehe no. Azekwaw katu kar putar izupe ihe nehe no.\n22 Zut a'e (nan Zut Kario pe har a'e, Zut inugwer a'e) upuranu Zezuz rehe a'e kury.\n— Hezar, i'i izupe. — Erezekwaw katu kar putar urewe ne nehe. Màràzàwe tuwe nerezekwaw kar kwaw amogwer teko ywy rehe har wanupe nehe, i'i Zut izupe, hehe upuranu pà. 23 Uze'eg wi urewe. Aze teko heamutar katu a'e wà nehe, weruzar putar heze'eg a'e wà nehe. Heru uzamutar katu putar a'e teko a'e wà nehe no. Heru a'e nehe, ihe ihe nehe no, uruzur putar wapyr urereko pà ure nehe no. 24 Heamutar 'ymar nuweruzar kwaw heze'eg a'e wà nehe. Peinu heze'eg. Namume'u kar kwaw a'e ze'eg hezeupe. Nan. Hemur kar har umume'u kar a'e ze'eg ihewe a'e. 25 Agwer ma'e amume'u peme ihe, pepyr hereko mehe we ihe. 26 Heru umur kar putar Wekwe Puràg purupytywà ma'e pepyr a'e nehe, ta'e peiko heremiruze'eg romo pe xe. Pemu'e putar ma'e rehe paw rupi a'e nehe. Pemuma'enukwaw kar putar heze'eg rehe paw rupi a'e nehe no.\n27 Heho re, aze mo napupytywà putar iwer ihe, a'e mehe mo pekyze mo heàmàtyry'ymar wanuwi pe, pekyze mo ma'e wi pe. Hekàg ihe. Nakyze kwaw wanuwi ihe, ma'e wi ihe. A'e rupi amukàg putar pepy'a ihe nehe. A'e rupi napekyze kwaw nehe no. Teko napemukàg kar kwaw hezàwe a'e wà. Xo ihe zo akwaw tuwe pemukàg kar haw ihe. A'e rupi pezemumikahy zo heho àwàm rehe nehe. Pekyze zo heàmàtyry'ymar wanuwi nehe. Pekyze zo wyzài ma'e wi nehe. 28 — Aha putar pewi ihe nehe, azewyr wi putar peme ihe nehe no, a'e kwez peme. Peinu imume'u mehe pe. Aze mo heamutar katu pe, a'e mehe mo penurywete mo heru ipyr heho àwàm rehe pe, ta'e heru ikàg wera'u ihewi a'e xe. 29 Amume'u heho àwàm kwez peme ihe kury, heho 'ym mehe we ihe rihi. A'e rupi ywak rehe heho àwàm hexak mehe pezeruzar putar tuwe heze'eg rehe nehe, herehe nehe.\n30 Napuner kwaw kwehea'u peme heze'egaw rehe kury, ta'e heàmàtyry'ymar ko ywy rehe har wanuwihaw a'e xe, umur kar wemiruze'eg xe a'e wà xe: hepyhyk putar a'e wà nehe. Aze mo nazezuka kar iwer mo wanupe, a'e mehe mo nupuner iwer mo hezuka haw rehe wà. 31 Azamutar katu heru ihe. A'e rupi azapo wi putar hemiapo putar haw paw rupi ihe nehe. A'e rupi teko ukwaw putar heru iamutar katu haw a'e wà nehe. Azamutar katu heru ihe. Uze'eg wi urewe kury. — Zaha ty wà, zahem zaha xe wi nehe kury ty wà, i'i urewe kury.


Tupàn ze'eg 1 XAMUEW 21\nUzewàhem Tawi Xau wi a'e\n1 Uze'eg Tawi oho xaxeto Aimerek her ma'e pe No tawhu pe kury. Uhem xaxeto wàpuz wi Tawi huwàxi mà uryryryryz pà a'e. — Màràzàwe tuwe erezur xe ne zutyka'i ne, i'i izupe.\n2 Uwazar Tawi izupe. — Azur xe ma'e tuwihawete pe iapo pà ihe. — Ekwaw kar zo neremiapo ràm amo pe nehe, i'i tuwihawete ihewe, i'i Tawi izupe. — A'e rupi amono kar zauxiapekwer heremiruze'eg herenataromo ihe wà. Heàwàxi putar a'e pe wà nehe. 3 Aipo heta temi'u xe. Emur 5 typy'ak ihewe nehe. Emur wyzài temi'u ihewe nehe, i'i Tawi xaxeto pe.\n4 — Naheta kwaw typy'ak teko wanemi'u xe. Typy'ak Tupàn pe imono pyrer zo heta xe. Erepuner heraha haw rehe nehe, aze zauxiapekwer nerehe we har umumaw màràn 'ar kuzà puhe oho 'ym pà wà, i'i izupe.\n5 Uwazar Tawi ize'eg izupe. — Noho kwaw kuzà puhe ko 'ar rehe wà. Amo ma'e iapo àwàm rehe ureho mehe heremiruze'eg awa noho kwaw kuzà puhe wà. Ko 'ar rehe uruzapo putar amo ma'e ikatuahy ma'e ure nehe kury. Azeharomoete noroho kwaw kuzà puhe, i'i Tawi izupe.\n6 A'e 'ym mehe xaxeto wenuhem typy'ak Tupàn pe imono pyrer a'e, ywyrapew Tupàn henataromo har wi a'e. Omono wi amo typy'ak ipyahu ma'e ywyrapew rehe no. Omonokatu typy'ak izemàner ma'e katu pe. A'e rupi omono xaxeto typy'ak Tupàn pe imono pyrer Tawi pe kury. Ta'e naheta kwaw amo a'e wà xe.\n7 Amo awa Enom ywy rehe har Noek her ma'e Xau hemiruze'eg àràpuhàràn wamono'ogar a'e, wiko a'e pe a'e 'ar mehe a'e no, ta'e ipurapo wer amo ma'e rehe Tupàn henataromo a'e no xe.\n8 Tawi uze'eg Aimerek pe kury. — Aipo heta takihepuku ihewe imur pyràm. Aipo heta purukutukaw ihewe imur pyràm, i'i izupe. — Narur kwaw hetakihepuku ihe. Ni amo purukutukaw narur kwaw. Na'arewahy azur hereko haw wi ta'e tuwihawete uzapo kar ma'e ihewe a'e 'ar mehe a'e xe, i'i izupe.\n9 Uwazar Aimerek Tawi pe. — Areko Piri ywy rehe har Kurià itakihepuku kwer xe ihe. Erezuka ywyàpyznaw Kawar her ma'e pe ne. Amonokatu itakihepuku kwer xaxeto kamir puku ikupe kutyr xe Tupàn hàpuz me ihe. Azuwàzuwàn pàn pupe. Eraha nehe, aze ereputar nehe. Xo a'e zo heta xe. Naheta kwaw amo, i'i izupe. — Naheta kwaw takihepuku a'e takihepuku wi ikatu wera'u ma'e a'e. Emur ihewe ty, i'i. Omono izupe.\n10 Na'e uhem Tawi oho a'e wi kury, Xau wi oho wiwi pà kury. Wekar Aki Kat tawhu pe har wanuwihawete oho kury. 11 Tuwihaw tawhu pe har uze'eg Aki pe wà. — Azeharomoete ko awa a'e Tawi Izaew izuapyapyr wanuwihawete romo hekon a'e. Kuzàgwer uzegar hehe kwehe mehe wà, upynyk pà wà. — Xau uzuka miw wà. Tawi uzuka 10 miw wà, i'i oho waiko uzegar pà upynyk pà wà.\n12 Ipytuhegatu Tawi waze'eg henu mehe kury. Ukyze katu Aki wi. 13 A'e rupi he'o ma'e ài wiko mua'u wanenataromo kury. Uzeagaw ipyhyk pà wà. He'o ma'e ài romo hekon a'e. Umuapyk uze'eg tawhu hukenuhu rehe, wenyzuz haw hereko pà kury. Henyzuz wer uwyryk iamutaw rupi a'e. 14 Na'e i'i Aki tuwihaw wanupe kury. — Ko awa he'o a'e. Màràzàwe tuwe perur xe. 15 Aipo nuhyk kwaw amogwer he'o ma'e herenataromo har ihewe wà. Màràzàwe tuwe perur amo ae he'o ma'e xe heràpuz pupe, nezewe mehe heputupyk putar iko he'o haw pupe nehe kury, i'i wanupe.


Tupàn ze'eg 1 XAMUEW 3\nTupàn uzexak kar Xamuew pe\n1 Xamuew wiko kwarer romo a'e 'ar mehe a'e rihi. Upytywà Eri tuweharupi Tupàn imuwete katu mehe. A'e 'ar rehe Tupàn nomono kwaw uze'eg teko wanupe tuweharupi. Xo màràmàràn 'ar mehe zo uze'eg wanupe. Nuexak kar kwaw ma'e puahu pe har teko wanupe tuweharupi a'e. 2 Eri wiko tària'i hehàpyhà 'ym ma'e romo a'e 'ar rehe a'e. Amo 'ar mehe pyhaw uker upà uker haw pe a'e kury. 3 Xamuew uker upà Tupàn hàpuzràn pupe Tupàn Ze'eg Hyru henaw pe. Tatainy Tupàn henataromo har uhyape iko. 4 Na'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wenoz Xamuew a'e kury. — Xamuew, Xamuew, i'i. — Aiko aiko xe ihe, i'i Xamuew. 5 Na'e uzàn oho Eri iker haw pe kury. — Aipo herenoz pe ne, i'i izupe. — Nan. Nurenoz kwaw ihe. Ezewyr neker haw pe kury, i'i Eri izupe. Uzewyr oho uker haw pe kury.\n6 Wenoz wi Tupàn Xamuew kury. Upu'àm kwarer Eri ker haw pe oho pà. — Aipo herenoz pe ne. Aiko xe ihe, i'i izupe. — Nurenoz kwaw ihe, ezewyr neker haw pe kury, i'i kwarer pe.\n7 Xamuew nukwaw kwaw Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e. Ta'e a'e 'ym mehe Tupàn nuze'eg pixik kwaw izupe a'e xe.\n8 Na'e na'iruz haw rehe Tupàn wenoz Xamuew kury. Upu'àm oho Eri iker haw pe. — Aipo herenoz pe ne, i'i izupe. Na'e ukwaw Eri Tupàn kwarer henoz tarer romo heko haw a'e kury. 9 — Ezewyr neker haw pe nehe ty. Aze nerenoz wi nehe, ewazar ize'eg nezewe izupe nehe. — Eze'eg ihewe, Tupàn, ta'e ihe neremiruze'eg ihe xe, azeapyaka katu teko neze'eg rehe ihe, ere izupe nehe, i'i Eri kwarer pe. A'e rupi uzewyr Xamuew uker haw pe kury.\n10 Na'e ur wi Tupàn a'e pe. Upyta a'e pe kury. — Xamuew, Xamuew, i'i izupe. — Eze'eg nehe, ai'aw neremiruze'eg nerenu pà a'e, i'i Xamuew izupe.\n11 — Azapo putar iaiw ma'e Izaew wanupe ihe nehe. Wyzài teko a'e ma'e henu àràm wà nehe, ukyze katu putar izuwi wà nehe, i'i Tupàn Xamuew pe. 12 — Amume'u iaiw ma'e Eri iànàm wanupe iapo pyràm ihe. Azapo putar a'e ma'e paw a'e 'ar mehe ihe nehe. 13 — Azepyk putar neànàm wanehe upaw rupi, a'e izupe. Ta'e ta'yr uze'eg zemueteahy herehe a'e wà xe. Ukwaw Eri heremiapo ràm a'e. Numupytu'u kar kwaw wa'yr iaiw ma'e iapo re a'e wà. 14 A'e rupi amume'uahy ko heze'eg Eri iànàm wanupe kury. — Ni amo ma'ea'yr herenataromo izuka pyràm nupuner kwaw a'e iaiw ma'e wanemiapo kwer imunànaw rehe a'e nehe, i'i Tupàn Xamuew pe.\n15 Xamuew upyta we pà uker haw rehe a'e. Te izi'itahy mehe upu'àm. Uwàpytymawok uken Tupàn hàpuzràn henaw huwake har. Ukyze Eri wi. A'e rupi na'ipurumume'u wer kwaw ma'e upuahu pe har zàwenugar rehe izupe. 16 Nezewe rehe we wenoz Eri Xamuew kury. — Xamuew, hera'yr, i'i izupe. — Aiko aiko xe ihe, i'i Xamuew izupe.\n17 — Ma'in Tupàn newe, i'i izupe. — Emim zo ma'e ihewi nehe. Tupàn uzepyk tuwe putar nerehe a'e nehe, aze neremume'u kwaw newe ize'eg awer paw ihewe nehe, i'i izupe. 18 A'e rupi Xamuew umume'u a'e ma'e paw Eri pe kury. Numim kwaw ma'e izuwi. — Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e romo hekon tuwe a'e. Tuwe uzapo ma'e wemimutar rupi nehe, i'i Eri.\n19 Itua'u wi wi Xamuew. Tupàn wiko hehe we a'e. Aze Xamuew umume'u amo ma'e uzeapo ma'e ràm a'e, Tupàn umuzeapo kar a'e ma'e a'e. 20 Nezewe mehe Izaew paw a'e wà, kwarahy hemaw ahurehe har wà, kwarahy hemaw awyze har rehe har wà no, ukwaw Xamuew Tupàn ze'eg imume'u har romo heko haw a'e wà kury. 21 Uzexak kar wi Tupàn Xiro pe a'e no, Xamuew pe uzexak kar awer pe izupe ize'eg awer pe kury. Teko Izaew izuapyapyr paw umuwete Xamuew ze'eg a'e wà kury.


Tupàn ze'eg EMEREW WÀ 1\nZutew wanupe ze'eg pape rehe imuapyk pyrer\n1 Kwehe mehe Tupàn uze'eg tetea'u zaneipy wanupe a'e, zutew kwehe arer wanupe a'e. Uze'eg wanupe wapuahu pe. Wexak kar ma'e hexak pyr 'ym wanupe no. Omono kar weko haw pe har wanupe wà no, uze'eg imume'u kar pà wanupe wà no. Wexaexak amo awa a'e wà no, uze'eg imume'u pà wanupe no. A'e awa a'e wà, umume'u a'e ize'eg oho purupe a'e wà. 2 Ko 'ar rehe kury, Tupàn uze'eg iko purupe kury, wa'yr imono kar pà uze'eg imume'u har romo kury. Uzapo kar ywy ywak wa'yr pe. Iahykaw rehe ta'yr wereko putar ma'e paw rupi katete a'e nehe no. Wiko putar teko wazar romo nehe no, ta'e Tupàn hemixak kwer romo hekon a'e xe. 3 Ta'yr a'e, uhyape katu iko tatainy ài a'e, ta'e wereko Tupàn ikàgaw ipuràgaw uzehe a'e xe. Heko haw nuzawy kwaw Tupàn heko haw a'e. A'e ae nuzawy kwaw Tupàn a'e. Ywy a'e, ywak a'e no, ma'e paw rupi katete a'e wà no, teko paw rupi katete a'e wà no, wikuwe a'e wà, ta'e ta'yr umuigo kar iko a'e wà xe, uze'egaw ikàg ma'e pupe a'e wà xe. A'e ae umukatu teko a'e wà, wapyro pà wanemiapo kwer ikatu 'ym ma'e wi a'e wà. A'e re oho ywate kury, Tupàn iawyze har rehe wapyk pà kury. Tupàn a'e, tuwihaw ikàg wera'u ma'e romo hekon a'e. Ta'yr wiko tuwihaw romo u ipyr a'e no.\nUze'eg Tupàn ta'yr rehe a'e kury, Tupàn heko haw pe har wanehe a'e no\n4 Tupàn umuigo kar wa'yr tuwihaw ikàg wera'u ma'e romo a'e, weko haw pe har wanuwi a'e. Omono her izupe no. — Hera'yr, i'i izupe. Her ywate wera'u waner wanuwi a'e no, amogwer weko haw pe har waner wanuwi a'e no. 5 Ta'e — Hera'yr, ni'i pixik kwaw wanupe a'e xe. Xo wa'yr pe zo uze'eg nezewe. — Ereiko hera'yr romo ne. Kutàri amume'u hera'yr romo nereko haw kwez ihe kury, i'i izupe. Tupàn nuze'eg pixik kwaw nezewe ni amo weko haw pe har wanupe. — Aiko putar tu romo nehe. Hera'yr romo hekon putar nehe, i'i izupe. 6 Tupàn umur kar wa'yripy ywy rehe. Imur kar etea'i mehe nezewe uze'eg izupe. — Hereko haw pe har paw rupi a'e wà nehe, umuwete katu putar hera'yr a'e wà nehe, i'i izupe. 7 Nezewe Tupàn uze'eg weko haw pe har wanupe. — Amuigo kar putar hereko haw pe har ywytu zàwenugar romo ihe wà nehe. Amuigo kar putar heremiruze'eg tata zàwenugar romo ihe wà nehe, i'i wanupe. 8 Nezewe i'i wa'yr pe no. — Tuweharupi ereruze'eg putar teko ne wà nehe. Nupaw pixik kwaw waneruze'egaw nehe, Tupàn. Tuweharupi ereiko putar teko wanuwihaw romo nehe. Erepureruze'egatu putar iko nehe, neze'eg iawy 'ym pà nehe. 9 Ikatu ma'e iapo haw ikatu tuwe newe. Ikatu 'ym ma'e iapo haw na'ikatu kwaw newe. A'e rupi ihe nezar ihe, uruexak kwez ihe. Urumurywete kar kwez ihe, tuwihaw romo nemuigo kar pà ihe. Nazapo kwaw nezewe nerehe we har wanupe. Namurywete kar kwaw nezewe ihe wà, i'i Tupàn wa'yr pe. 10 Nezewe uze'eg izupe a'e no. — Ne teko wazar ne. Izypy mehe erezapo ywy. Nepo pupe erezapo ywak no. 11 Ywak a'e, ywy a'e no, ukàzym putar a'e wà nehe. Ne erepyta putar nehe. Ywak ywy izymànerahy putar kamir ài wà nehe.\n12 Erekanakanaw putar ywy nehe, ywak nehe no, kamir ài nehe. Teko weityk kamir izemàner ma'e a'e wà, ipyahu ma'e ime'eg kar pà a'e wà. Nezewegatete erezapo putar amo ae ywy nehe, ipyahu ma'e nehe, ko ywy hekuzaromo nehe. Erezapo putar ywak ipyahu ma'e nehe no. Xo ne zo nereiko pixik kwaw izemànahy ma'e romo nehe. Tuweharupi ereiko putar nezewegatete nehe. Nereiko pixik kwaw amo ae ma'e romo nehe, i'i izupe. 13 Tupàn nuze'eg pixik kwaw nezewe, amogwer weko haw pe har wanupe. Xo wa'yr pe zo uze'eg nezewe. Nezewe i'i izupe. — Azo'ok putar wakàgaw ihe nehe, neàmàtyry'ymar wanuwi ihe nehe. Nereruzar putar a'e wà nehe, Amo 'ar mehe a'e wà nehe. A'e 'ar hàro mehe, ereiko putar heruwake nehe. Ereapyk putar heruwake nehe, i'i wa'yr pe. 14 Ma'e romo Tupàn heko haw pe har wanekon a'e wà. Tekwe romo wanekon wà. Uzapo ma'e oho waiko Tupàn pe wà, uzar pe wà. Tupàn omono kar a'e weko haw pe har ywy rehe a'e wà. Ywy rehe waneko mehe upytywà Tupàn pyr oho ma'e ràm waiko wà, Tupàn hemipyro ràm wapytywà pà wà.


Tupàn ze'eg TANIEW 7\n4 Àzàguhu ipuahu zàwenugar pe har wà\n1 Zazewyr Mewxazar Mawiron ywy rehe har wanuwihawete i'ar pe kury. Ikwarahy ipy rehe amo 'ar mehe pyhaw Taniew uzeàpàrirog upaw rehe a'e kury. Upuahu a'e. Upuahu mehe wexak ma'e. Ume'e mehe umuapyk wemixak kwer upuahu awer pape rehe. 2 Na'aw ize'eg awer pape rehe imuapyk pyrer xe kury: A'e 'ar mehe pyhaw hepuahu mehe aexak ywytu ma'ema'e wi wanur mehe ihe wà. Omokotok kar yryhu uhua'u ma'e a'e. 3 Na'arewahy uhem 4 àzàguhu yryhu wi wà kury. Pitàitàigatu uzawy amogwer wà. 4 Àzàguhu ipy nuzawy kwaw zàwàruhu iriàw. Heta ipepo izupe wiràhu ài. Hehe heme'e mehe amo o'ok ipepo. Umupu'àm kar no. Wata awa ài kury. Amo omono awa ima'enukwaw paw izupe no. Ima'enukwaw awa ài kury.\n5 Àzàguhu mokoz haw nuzawy kwaw zàwàruhu uruxu a'e. Upu'àm upy rehe. Uxi'u na'iruz ma'e iàrukàgwer uzuru pupe ipyhyk pà. Uze'eg amo izupe. — E'u ma'ero'o kwer tetea'u nehe, i'i izupe.\n6 Na'e aexak àzàguhu na'iruz haw kury. Nuzawy kwaw zàwàruhupinim ereopar a'e. Heta 4 iàkàg izupe. Heta 4 ipepo ikupe pe no. Nuzawy kwaw wiràhu ipepo. Amo omono ipuner haw izupe. A'e rupi upuner teko tetea'u wanuwihawete romo weko haw rehe.\n7 Na'e aexak àzàguhu 4 haw kury. Ipuruzukaiwahy a'e. Upurumupytuhegatu kar. Ikàg tuwe no. Heta hàz itaper iapo pyrer izuru pupe. Upei'ài'àg wemi'u ràm i'u pà wàz pupe a'e wà. Ukamikamik ikurer upy pupe. Uzawy amogwer na'iruz àzàg wà. Heta 10 i'ak izupe. 8 Ame'egatu i'ak rehe ihe. Heme'e mehe amo i'ak ipixik wera'i ma'e uzexak kar amogwer i'ak wainuinuromo. Amo o'ok na'iruz i'ak a'e i'ak ipixika'i ma'e ipyta àwàm iapo pà. Heta heha a'e i'ak rehe. Nuzawy kwaw teko heha. Heta izuru izupe no. Uze'eg weko wera'u haw rupi uzuru pupe.\nTupàn uzexak kar Taniew pe\n9 Ame'e wiwi hehe. Na'e amo umuapyk amo tuwihawete wanenaw a'e pe wà. Tuweharupi wiko ma'e wapyk pitài tenaw rehe. Ikamir xigatu amanezu ài. I'aw xigatu àràpuhàràn hawer ài no. Henaw a'e, ywyramawa iapu'a ma'e henaw rehe har a'e no, nuzawy kwaw tata heny haw. 10 Tata yrykaw zàwenugar uwyryk wà henaw henataromo har wi. Heta tetea'u a'e tenaw rehe har imuwete katu har a'e pe wà. Teko tetea'u u'àm henataromo wà no. Heta wera'u pitài miràw wi wà. Uzypyrog wanemiapo kwer imume'u pà. Uwàpytymawok pape a'e teko wanemiapo kwer imume'u haw.\n11 Ame'e wiwi a'e ma'e rehe. Ta'e i'ak ipixika'i ma'e umume'u wiwi wiko wera'u haw iko a'e xe. Aexak àzàg 4 haw izuka mehe ihe. Upei'ài'àg hetekwer tata pupe heityk pà wà. 12 Na'e amo o'ok wapuner haw amogwer àzàg wanuwi. Nuzuka kwaw wà. — Pepuner penekuwe haw rehe rihi, i'i amo a'e àzàg wanupe. Na'ipukua'u kwaw waneko haw.\n13 A'e 'ar mehe hepuahu mehe we aexak amo ma'e awa zàwenugar. Ur ywàkun wamyter pe. Uhem oho tuweharupi wiko ma'e henaw pe. Amo wexak kar a'e awa zàwenugar a'e, tuweharupi wiko ma'e pe a'e. 14 Omono ipuner haw izupe wà. Umuwete wà. Weruzar ize'eg wà. Tuwihawete, i'i izupe wà. Nezewe mehe teko paw wiko hemiruze'eg romo wà: ywy nànànar wà, ze'eg nànàn uze'eg ma'e wà, texakaw paw hereko har wà. Paw rupi uzapo hemimutar wà. Ipuner haw nupaw pixik kwaw nehe. Nupaw pixik kwaw ipureruze'egaw nehe.\nTaniew umume'u àzàguhu waneko haw\n15 Hepuahu awer hemupytuhegatu kar a'e. Nahepy'apy'a katu kwaw heremixak kwer rehe. 16 Ahem amo a'e pe har huwake ihe kury. — Emume'u katu heremixak kwer hemimume'u ihewe nehe, a'e izupe. Na'e uze'eg nezewe ihewe.\n17 — A'e 4 àzàguhu a'e wà, wiko 4 tuwihawete romo wà. Wiko putar teko ywy nànànar wazar romo wà nehe. 18 Nezewe rehe we upaw putar wapuner haw wanuwi nehe. Tupàn Upuner Wera'u Ma'e umur putar upuner haw wemiruze'eg teko wanupe a'e nehe. Hemiruze'eg wiko putar tuwihawete romo tuweharupi wà nehe.\n19 Hepurukwaw wer 4 haw àzàguhu imume'u katu haw rehe no. Uzawy amogwer na'iruz wà. Ipuruzukaiwahy a'e. Heta hàz itaper iapo pyrer izuru pupe. Heta ipoàpe ipyàpe itazu morog iapo pyrer izupe no. Upei'ài'àg wemi'u ràm i'u pà a'e wà. Ukamikamik wemi'u ikurer upy pupe wà no. 20 — Emume'u katu a'e 10 i'ak iàkàg rehe har ihewe ne wà nehe. Emume'u katu inugwer i'ak na'iruz i'ak heityk arer ihewe nehe no. A'e i'ak nuzawy kwaw ikàg wera'u ma'e amo wanuwi. Heta heha izupe. Izuru uze'eg wiko wera'u haw rupi no. 21 Hehe heme'e mehe a'e i'ak uzypyrog Tupàn hemiruze'eg waàmàtyry'ym pà a'e kury. Weityk waneraha wanereko wà. 22 Na'e tuweharupi wiko ma'e uhem izupe kury. — Tupàn Upuner Wera'u Ma'e weityk putar àzàguhu a'e nehe, i'i. — Hemiruze'eg uzypyrog putar upureruze'eg pà wà nehe kury. Uhem wa'ar kwez kury, i'i.\n23 Umume'u wanemimume'u ihewe. — 4 haw àzàguhu wiko tuwihawete romo a'e. Ipureruze'egaw uzawy putar amo wapureruze'egaw a'e nehe. Weityk putar tuwihawete ywy nànànar a'e wà nehe, tuwihawete romo wiko pà wanekuzaromo a'e nehe. Umumaw putar ywy paw rupi. Weityk putar paw rupi wà nehe. 24 A'e 10 i'ak wiko 10 tuwihawete romo wà. Wiko putar a'e ywy rehe har wanuwihaw romo wà nehe. Wamàno re amo tuwihawete uzexak kar putar nehe. Uzawy putar izypy mehe arer wà nehe. Weityk putar na'iruz tuwihawete wà nehe. 25 Uze'eg putar Tupàn iàmàtyry'ym pà nehe. Upuraraw kar putar ma'erahy Tupàn hemiruze'eg wanupe nehe no. Uzeagaw putar Tupàn ze'eg imumaw paw rehe nehe. Umumaw putar mynykaw Tupàn imuwete haw nehe no. Wiko putar Tupàn hemiruze'eg wazar romo. Umumaw putar na'iruz kwarahy pitài ku'aw har nezewe nehe. 26 A'e re tàmuzgwer umume'u putar hemiapo kwer hehe uzepyk pà a'e wà nehe. A'e mehe upytu'u tuwihawete romo wiko re nehe. Ipuner haw upaw putar nehe. Nuzewyr pixik kwaw nehe. 27 Tupàn Upuner Wera'u Ma'e umur putar pureruze'egaw wemiruze'eg wanupe nehe. Umur putar upuner haw wanupe nehe no. Umur putar upuràg eteahy haw wanupe nehe no. Weruze'eg putar ywy nànànar tuweharupi wà nehe. Amogwer teko paw uzapo putar wanemimutar wà nehe. Paw rupi weruzar putar waze'eg wà nehe, i'i ihewe.\n28 Upaw imume'u haw kwez xe kury. Azemumikahy wiwi hema'enukwaw haw rehe ihe rihi. Heruwa xigatu hekyze pà ihe. Nezewe rehe we namume'u kwaw ma'e amo wanupe.


Tupàn ze'eg KARAT 1\nTuwe Tupàn uzapo ikatuahy ma'e peme a'e nehe\n1 Ihe Pawru ihe, pe Zezuz rehe uzeruzar ma'e Karat ywy rehe har romo peiko pe. Ko hepape amono kar putar peme ihe nehe kury. Zezuz hemimono karer romo aiko ihe. Naiko kwaw wyzài awa hemimono kar romo ihe. Nama'ereko kwaw wyzài awa ikàgaw rupi. Tupàn zaneru a'e, umugweraw kar Zezuz imàno re a'e. Tupàn a'e, Zezuz a'e no, hemuigo kar wemimono kar romo a'e wà, ukàgaw rupi a'e wà. 2 Uzeruzar ma'e xe har paw omono kar uze'eg peme a'e wà kury.\n3 Tupàn zaneru a'e, Zanezar Zezuz Zaneruwihawete a'e no, tuwe ikatuahy ma'e uzapo peme a'e wà nehe, tuwe pemupytu'u kar ma'e wi pekyze re a'e wà nehe no. A'e rupi penurywete putar nehe no.\n4 Zaneruwihawete a'e, uzemono uzezuka kar pà zaneremiapo kwer ikatu 'ym ma'e hekuzaromo a'e. Teko uzapo ikatu 'ym ma'e tetea'u waiko ko 'ar rehe a'e wà. Zaneruwihawete zanepyro ikatu 'ym ma'e ko 'ar rehe har wi a'e. A'e rupi zapuner ikatu 'ym ma'e iapo re zanepytu'u haw rehe zane kury. Ta'e nezewe Tupàn zaneru uputar a'e xe. 5 Tuwe teko paw uze'egatu Tupàn ikàgaw ipuràg eteahy haw rehe wà nehe, tuweharupi wà nehe, awyzeharupi wà nehe no. Azeharomoete.\n— Amume'u Tupàn ze'eg azeharomoete har purupe ihe, i'i Pawru a'e kury\n6 Amo umume'u penemiapo kwer ikatu 'ym ma'e ihewe wà. Hepytuhegatu henu mehe ihe. Tupàn penenoz Zaneruwihawete pe pemono pà a'e, ta'e pepuhareko a'e xe, ta'e ipurupyro wer penehe a'e xe. Na'arewahy pepuir izuwi, pepuir penenoz tarer wi. Amo ae ze'eg rupi peho peiko kury. Temu'emaw heruzar pà kury. 7 Na'ikatu kwaw nezewe haw. Naheta pixik kwaw amo ae ze'eg a'e. Nezewe a'e peme ihe kury, ta'e amo ae teko pepyr har a'e wà xe, umume'u amo ae ze'eg waiko peme a'e wà xe. Uzawy Zaneruwihawete rehe ze'eg puràg imume'u mehe wà. Umume'u amo ae ze'eg wà. A'e rupi — Nazaneho wer kwaw Zezuz hape rupi kury, peze peiko kury. 8 Aze amume'u amo ae ze'eg peme nehe, tuwe Tupàn hemono kar tatahu pe a'e nehe. Aze amo Tupàn heko haw pe har umume'u amo ae ze'eg peme a'e nehe, tuwe Tupàn omono kar a'e weko haw pe har tatahu pe a'e nehe no. 9 Kwehe mehe nezewe uru'e peme ure. Uru'e wi wi putar peme ure kury. Aze wyzài awa umume'u amo ae ze'eg oho peme a'e nehe, aze a'e ze'eg uzawy a'e ze'eg peneminu kwer izypy mehe arer a'e nehe, tuwe Tupàn weityk imume'u har tatahu pe a'e nehe. 10 — Peze'egatu herehe nehe, i'i Pawru iko zanewe a'e, peze peiko pezeupeupe. Nan kwaw ty wà. Aze Tupàn uze'egatu herehe nehe, a'e mehe herurywete putar ihe nehe. Herehe ize'egatu haw zo aputar ihe. — Pawru uzeagaw zanemyrypar romo wiko pà a'e, peze peiko ihewe. Nan kwaw pa. Aze mo azeagaw teko wamyrypar romo hereko pà ihe, aze mo a'e romo zutyka'i hereko wer ihe, naiko iwer mo Zaneruwihawete hemiruze'eg romo ihe.\n— Zezuz hemimono kar romo aiko ihe, i'i Pawru a'e kury\n11 Amo ma'e amume'u putar peme ihe kury, herywyr wà. Amume'u ze'eg puràg aha teko purupe ihe. Ni amo awa numume'u kwaw a'e ze'eg ihewe wà. Nan kwaw awa uzapo e ko ze'eg heremimume'u a'e wà. 12 Ni amo awa nukwaw kar kwaw a'e ze'eg ihewe wà. Awa nahemu'e kwaw hehe wà. Nan. Xo Zezuz Zaneruwihawete zo ukwaw kar ihewe a'e.\n13 Amo teko umume'u hereko awer oho peme a'e wà. — Pawru wiko tuwe zutew romo a'e. Weruzar tuwe zutew wanàmuzgwer waze'eg a'e no. Parizew romo hekon a'e no, i'i peme wà, herehe uze'eg pà wà. — Wekar Tupàn hemiruze'eg oho iko a'e wà, wapuhareko 'ym pà a'e wà, i'i peme herehe uze'eg pà wà. — Uzeagaw tuwe wamumaw pà wazuka pà a'e no, i'i peme wà. 14 Azeharomoete a'e 'ar mehe aruzar tuwe zutew wanàmuzgwer waze'eg ihe. Aruzar wera'u a'e ze'eg amogwer zutew wanuwi ihe. (Napuhareko kwaw Zezuz rehe uzeruzar ma'e a'e 'ar mehe ihe wà.)\n15 Tupàn hepuhareko a'e. Herexak kwehe mehe hezexak kar 'ym mehe we, herenoz wemiruze'eg romo hemuigo kar pà. Uzapo kar wemiapo putar haw ihewe. 16 — Aexak kar putar hera'yr Zezuz Pawru pe ihe nehe, i'i Tupàn uzeupe a'e. — A'e rupi Pawru umume'u putar hehe ze'eg puràg oho nehe, zutew 'ym wanupe nehe, i'i uzeupe. Na'e wexak kar wa'yr ihewe. A'e 'ar ire naha kwaw amo ae awa ipyr. — Ma'e azapo putar ihe nehe, na'e kwaw amo pe. 17 Naha kwaw Zeruzarez tawhu pe. Naze'eg kwaw amogwer Zezuz hemimono karer wanupe a'e 'ar mehe. (A'e ràgypy Zezuz hemimono karer romo wanekon herenune a'e wà.) Nan. Araw ywy rehe aha na'arewahy ihe. Amumaw màràn 'ar a'e pe. A'e re azewyr Namaz tawhu pe. 18 Na'iruz kwarahy pawire aha Zeruzarez tawhu pe, Pet pe heze'eg pà. 14 'ar amumaw ipyr hepyta pà. 19 Naze'eg kwaw amogwer Zezuz hemimono karer wanupe. Xo Xiak Zanezar tywyr zo aexak a'e pe, a'e 'ar mehe.\n20 Heze'eg heremimuapyk kwer ihe, azeharomoete ihe. Naheremu'em kwaw. Tupàn ukwaw heremu'em 'ymaw a'e.\n21 A'e re aha amo ae taw Xir ywy rehe har pe ihe, aha taw Xiri ywy rehe har pe ihe no. 22 A'e 'ar rehe uzeruzar ma'e Zutez ywy rehe har nahekwaw kwaw a'e wà, naherexak pixik kwaw a'e wà. 23 Xo herer zo ukwaw wà, ta'e amo ae teko umume'u heremiapo kwer wanupe a'e wà xe. — Pawru a'e, izypy mehe urerekar urezuka kar pà a'e. Ko 'ar rehe umume'u Zezuz rehe uzeruzar haw oho iko purupe a'e kury, i'i wanupe wà. — Izypy mehe uzeagaw teko wamupytu'u kar pà Zezuz rehe wazeruzar ire a'e wà. Ko 'ar rehe umume'u ze'eg puràg oho iko purupe kury, purumuzeruzar kar pà hehe kury, i'i wanupe wà. 24 A'e rupi uze'egatu Tupàn rehe wà, ta'e Zezuz rehe uzeruzar ma'e romo aiko ihe kury xe.


Tupàn ze'eg 1 TUWIHAWETE WÀ 1\nTuwihawete Tawi itua'uhez a'e kury\n1 Tuwihaw Tawi itua'uhez tuwe a'e kury. Tàpuz me uma'ereko ma'e upyk zewàwànaw pupe wà. Nezewe rehe we huwixàg. Nupuner kwaw uzemuaku haw rehe. 2 A'e rupi izupe pureruze'egaw imume'u har uze'eg izupe wà kury. — Tuwihaw Tawi, i'i wà. — Uruekar putar amo kuzàwaza nerehe we àràm nerehe uzekaiw ma'e romo ure nehe. Uker putar nepehegwer rehe nemuaku kar pà nehe, i'i izupe wà.\n3 Na'e wekar kuzàwaza ipuràg eteahy ma'e oho Izaew waiwy nànàn wà kury. Xunez tawhu pe wexak kuzàwaza Amizàg her ma'e wà. Weraha tuwihawete pe wà. 4 Ipuràg eteahy Amizàg a'e. Wiko tuwihawete pe uma'ereko ma'e romo kury. Uzekaiw katu hehe. Nuker kwaw Tawi ipuhe hemireko ài. Nuzapo kwaw a'e ma'e izupe.\nAnoni heko wer zepe tuwihaw romo\n5-6 Amixàràw umàno a'e 'ar 'ym mehe. Tawi ta'yr ipy wikuwe ma'e a'e, Anoni her romo Azit imemyr romo hekon a'e. Awa ipuràg eteahy ma'e romo hekon Anoni. Tawi numupytu'u kar kwaw ma'e iapo mehe. — Màràzàwe tuwe erezapo agwer ma'e, ni'i pixik kwaw. A'e rupi uzapo wemiapo putar haw oho iko. Heko wer tetea'u tuwihawete romo. Omono'og ywyramawa zeàmàtyry'ymawhu pe heraha pyr tetea'u wà. Omono'og kawaru tetea'u wà no. Omono'og 50 awa wà no. Wyzài taw pe wyzài ywy rehe iho mehe oho hupi wà. 7 Uze'eg Anoni oho Zoaw Zeruz imemyr pe kury, xaxeto Amiatar pe no. Wiko hehe we wà kury. Uputar tuwihawete romo heko àwàm a'e wà no. 8 Amo awa nuputar kwaw tuwihawete romo heko àwàm a'e wà. Na'aw waner xe wà kury: Xaxeto Zanok her ma'e. Menai Zoiaz ta'yr. Tupàn ze'eg imume'u har Nàtà her ma'e. Ximez. Hei. Zauxiapekwer Tawi rehe uzekaiw ma'e wà.\n9 Amo 'ar mehe Anoni uzuka amo ma'ea'yr oho ita moz her ma'e pe ytyzuzàmaw Hozew her ma'e huwake wà: àràpuhàràn wà, tapi'ak awa wà no, tapi'aka'yr ikyra katu ma'e wà no. Wenoz Tawi ta'yr a'e pe wà. Wenoz amogwer Tawi hehe we har a'e pe wà no. Zuta ywy rehe har romo wanekon a'e wà. 10 Xàrumàw wiko tywyr amo u hemireko pupe har romo a'e. Nuenoz kwaw a'e. Amo awa nuenoz kwaw wà no. Ni Nàtà Tupàn ze'eg imume'u har, ni Menai, ni zauxiapekwer Tawi rehe uzekaiw ma'e nuenoz kwaw wà.\nWiko Xàrumàw tuwihawete romo kury\n11 Na'e oho Nàtà Matexewa Xàrumàw ihy pe uze'eg pà kury. Upuranu hehe. — Aipo erekwaw Anoni Azit memyr tuwihaw romo uzemuigo kar awer ne. Tuwihaw Tawi nukwaw pixik kwaw ma'e uzeapo ma'e kwer a'e. 12 Amume'u putar amo pureruze'egaw ihe kury. Aze nepurupyro wer nezehe nehe, aze nepurupyro wer nememyr rehe nehe no, 13 eze'eg eho tàrityka'i tuwihaw Tawi pe kury. — Tuwihaw Tawi, ere izupe nehe. — Aipo neremume'u kwaw nera'yr Xàrumàw nerekuzaromo tuwihaw romo heko àwàm ne. — Wapyk putar tuwihaw henaw rehe hemàno re nehe, nere'e kwaw aipo. Màràzàwe tuwe Anoni uzeapo tuwihaw romo kury, ere izupe nehe, i'i izupe.\n14 Uze'eg wi Nàtà izupe. — Tuwihaw pe neze'eg mehe we ahem putar a'e pe ihe nehe no. — Azeharomoete ize'eg, a'e putar izupe neze'eg awer rehe ihe nehe no.\n15 Na'e Matexewa oho tuwihaw iker haw pe izupe uze'eg pà kury. Tua'uhez tuwe Tawi. Amizàg Xunez parer uzekaiw iko hehe. 16 Wapyk Matexewa upenàràg rehe tuwihawete henataromo kury. Upuranu Tawi hehe. — Ma'e ereputar, i'i izupe.\n17 Uwazar ize'eg izupe. — Tuwihawete Tawi. Eremume'u hememyr Xàrumàw tuwihawete romo heko àwàm Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e henataromo ne, nerekuzaromo tuwihawete henaw rehe iapyk àwàm ne. 18 Anoni uzeapo tuwihawete romo kwez kury. Nerekwaw kwaw hemiapo kwer. 19 Uzuka ma'ea'yr tetea'u Tupàn henataromo wà: tapi'ak awa wà, àràpuhàràn wà no, tapi'aka'yr ikyra katu ma'e wà no. Wenoz wywyr mynykaw pe wà no. Wenoz xaxeto Amiatar no, Zoaw zauxiapekwer wanuwihaw henoz pà no. Xo nera'yr Xàrumàw zo nuenoz kwaw wà. 20 Tuwihawete Tawi. Teko Izaew izuapyapyr paw wàro neze'eg àwàm wà nehe. Mo wiko putar tuwihawete romo nerekuzar romo nehe. 21 Aze neremume'u kwaw nehe, nemàno re na'arewahy hepyhyk putar wà nehe. Upyhyk putar nera'yr Xàrumàw a'e wà nehe. Urezuka putar wà nehe, i'i izupe.\n22 Matexewa ize'eg mehe we uhem Nàtà tàpuzuhu pe kury. 23 Tawi rehe we har umume'u Nàtà Tupàn ze'eg imume'u har a'e pe ihem awer oho izupe wà. Wixe Nàtà upenàràg rehe umuapyk pà tuwihawete henataromo. Umuhyk uwa ywy rehe. 24 Na'e uze'eg izupe kury. — Tuwihawete Tawi, i'i izupe. — Aipo eremume'u Anoni nerekuzaromo tuwihawete romo heko àwàm ne. 25 Kutàri uzuka kar tapi'ak awa oho Tupàn henataromo wà kury. Uzuka kar àràpuhàràn wà no, tapi'aka'yr ikyra katu ma'e wà no. Wenoz nera'yr paw mynykaw pe wà. Wenoz Zoaw neremiruze'eg zauxiapekwer wanuwihaw wà no. Wenoz Amiatar xaxeto romo wiko ma'e no. Kutàri tàrityka'i umai'u waiko wà. U'u win waiko hehe we wà no. Uhapukaz waiko nezewe wà. — Tuwe tuwihawete Anoni umumaw kwarahy tetea'u wiko pà nehe, i'i waiko wà. 26 Anoni naherenoz kwaw a'e. Nuenoz kwaw Zanok xaxeto romo wiko ma'e. Nuenoz kwaw Menai. Nuenoz kwaw Xàrumàw. 27 Aipo erezapo kar nezewe haw izupe. Màràzàwe tuwe neremume'u kwaw tuwihaw nerehe we har wanupe. Màràzàwe tuwe neremume'u kwaw tuwihawete nerekuzaromo àràm urewe, i'i izupe.\n28 Uze'eg tuwihawete Tawi izupe. — Enoz Matexewa xe kury, i'i izupe. Uzewyr Matexewa henataromo upu'àm pà. 29 — Amume'u putar ko ma'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ma'erahy heremipuraraw kwer paw wanuwi hepyro arer henataromo ihe nehe kury. 30 Kutàri azapo kar putar ma'e a'e heremimume'u kwer rupi katete ihe nehe kury. — Nememyr Xàrumàw wiko putar tuwihawete romo herekuzaromo a'e nehe, a'e newe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e Izaew wazar henataromo ihe. Kutàri azapo kar putar a'e ma'e ihe nehe kury, i'i Tawi Matexewa pe.\n31 Na'e Matexewa wapyk upenàràg rehe uwa imuhyk pà ywy rehe kury. — Tuwe hezar heruwihawete Tawi wikuwe awyzeharupi a'e nehe, i'i izupe.\n32 Na'e Tawi omono kar amo uzehe we har xaxeto Zanok ipiaromo kury. Werur kar amo awa izupe wà no: Tupàn ze'eg imume'u har Nàtà her ma'e, Menai Zoiaz ta'yr. Waneixe mehe Tawi uze'eg wanupe. 33 — Peraha uma'ereko ma'e heràpuzuhu pe har penupi wà nehe. Pemuzeupir kar hera'yr Xàrumàw hereimaw kawaràn ikupe pe nehe. Peraha ytyzuzàmaw Ziom her ma'e pe nehe. 34 A'e pe Zanok a'e nehe, Nàtà a'e nehe no, uzakook putar uri kawer Xàrumàw rehe Izaew wanuwihawete romo imuigo kar pà wà nehe. — Tuwe tuwihawete Xàrumàw wikuwe awyzeharupi nehe, peze izupe nehe. 35 A'e ma'e iapo pawire pezur hupi nehe, herenaw rehe wapyk mehe nehe. Wiko putar tuwihawete romo herekuzaromo nehe, ta'e aexak ihe xe, Izaew waneruze'egar romo Zuta waneruze'egar romo ihe xe, i'i Tawi wanupe.\n36 — Uzeapo putar neremimutar nehe, i'i Menai izupe. — Tuwe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e nezar umume'u tuwihawete romo heko haw a'e nehe no. 37 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wiko nerehe we tuweharupi nerekuwe mehe a'e. Tuwe wiko Xàrumàw rehe we nezewegatete nehe no. Tuwe hemiruze'eg ràm heta tetea'u wera'u neremiruze'eg kwer wanuwi wà nehe, i'i izupe.\n38 Na'e Zanok a'e, Nàtà a'e no, Menai a'e no, zauxiapekwer tuwihawete rehe uzekaiw ma'e a'e wà no, umuzeupir kar Xàrumàw Tawi heimaw kawaràn ikupe pe wà kury. Oho hupi ytyzuzàmaw Ziom her ma'e pe wà. 39 Weraha Zanok uri kawer hyru uzeupi. Wata 'ym mehe we wenuhem hyru Tupàn hàpuzràn wi a'e. Uzakook Xàrumàw rehe kury. Upy xi'àm tapi'ak i'ak kwer wà kury, uhapukaz pà wà. — Tuwe tuwihawete Xàrumàw umumaw kwarahy tetea'u wikuwe pà nehe, i'i wà.\n40 A'e re teko paw wata oho Xàrumàw haikweromo wà, urywete haw rehe uhapukaz pà wà, uxi'àm upy pà wà no. Wanehapukaz taw nuzawy kwaw àmàn iànoànogaw. Nuzawy kwaw ywy iwokaw.\n41 Anoni a'e, hehe we har a'e wà no, umai'u paw etea'i mehe wenu wànoànogaw a'e wà. Wenu Zoaw xi'àm ipy mehe. Upuranu a'e pe har wanehe. — Ma'e wànoànog tawhu pe, i'i wanupe.\n42 Ize'eg mehe we uhem Zonata, xaxeto Amiatar ta'yr a'e pe kury. Uze'eg Anoni Zonata pe. — Eixe ty. Ereiko awa ukyze 'ym ma'e romo. Aipo ikatu ma'e eremume'u putar urewe nehe, i'i izupe.\n43 — Nan kwaw pa, i'i Zonata. — Tuwihawete Tawi umuigo kar wa'yr Xàrumàw kwez tuwihawete romo tàrityka'i kury. 44 Omono kar awa tetea'u Xàrumàw rupi wà. Na'aw waner xe wà: Zanok, Nàtà, Menai. Omono kar zauxiapekwer uzehe uzekaiw ma'e wà no. Umuapyk Xàrumàw imono kawaràn kupe pe wà, Tawi heimaw kupe pe wà. 45 Na'e Zanok a'e, Nàtà a'e no, uzakook uri kawer Xàrumàw rehe a'e wà kury, tuwihawete romo imuigo kar pà ytyzuzàmaw Ziom her ma'e pe a'e wà kury. A'e re uzewyr oho tawhu pe urywete haw rehe uhapukaz pà wà. Tàrityka'i teko heiheihem waiko Xàrumàw ikatu haw rehe uhapukaz pà wà. A'e waneiheihemaw penu peiko. 46 Xàrumàw wiko tuwihawete romo a'e kury. 47 Tàpuzuhu pe uma'ereko ma'e oho Tawi pe uze'eg pà wà no. — Urerurywete nera'yr Xàrumàw tuwihawete romo heko haw rehe ure, i'i oho izupe wà. — Tuwe teko Xàrumàw her kwaw par heta tetea'u wera'u nerer her kwaw par wanuwi wà nehe. Tuwe hemiruze'eg ràm heta tetea'u wera'u neremiruze'eg kwer wanuwi wà nehe, i'i izupe wà. A'e ma'e henu mehe tuwihawete uzemumew uker haw rehe Tupàn henataromo kury. 48 — Tuwe teko umume'u Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e Izaew wazar ikatuahy haw wà nehe. Ta'e kutàri umuigo kar hezuapyr tuwihawete romo herekuzaromo a'e kury xe. Ta'e wexak kar a'e ma'e ihewe hemàno 'ym mehe we a'e xe, i'i Tawi Tupàn pe.\n49 Na'e Anoni heminozgwer ukyze katu a'e wà kury. Upu'àm mai'u haw wi a'e wi oho pà wà, pitàitàigatu weko haw kutyr oho pà wà. 50 Ukyze katu Anoni Xàrumàw wi kury. A'e rupi oho Tupàn hàpuzràn pupe kury. Upyhyk ma'ea'yr hapy haw i'ak zàwenugar a'e pe har. Ta'e teko uzapo nezewe uzuka àràm wi uzepyro pà wà xe.\n51 Umume'u amo Anoni ikyze haw oho Xàrumàw pe wà. — Upyhyk ma'ea'yr hapy haw i'ak zàwenugar oho, i'i izupe wà. Umume'u ize'eg awer Xàrumàw pe wà no. — Tuwe Xàrumàw nahezuka kwaw takihepuku pupe a'e nehe, i'i newe a'e, i'i teko Xàrumàw pe wà.\n52 Uze'eg Xàrumàw wanupe. — Aze awa wemimume'u iapo har romo hekon a'e nehe, napokok kwaw ni pitài i'aw iàkàg rehe har rehe nehe. Aze ikatu 'ym ma'e rehe ipurapo wer nehe, azuka kar putar ihe nehe, i'i Xàrumàw uzehe we har wanupe.\n53 Na'e omono kar zauxiapekwer Anoni ipiaromo wà kury. Umuezyw kar ma'ea'yr hapy haw wi wà. Ur Xàrumàw henataromo kury. Wapyk upenàràg rehe uwa imuhyk pà ywy rehe. Uze'eg Xàrumàw izupe. — Eho nereko haw pe kury, i'i izupe.


Tupàn ze'eg NAU 3\nZe'eg purumuzemumikahy kar haw Nin pe har wanupe\n1 Nin pe har uzemumikahy putar uzehe zepyk àwàm rehe nehe.\nTa'e ma'erahy purupe ipuraraw kar har romo wanekon a'e wà xe. Nin tynehem temu'emaw pupe.\nTynehem purupetekaw pupe no, puruzuka haw pupe no.\nTuweharupi teko uzapo ikatu 'ym ma'e wà. Imunar wà. Upuruzuka wà.\n2 Peinu katu kawaru wapetekaw ipok mehe kury.\nPeinu katu ywyramawa iànoànog mehe.\nPe pe ur kawaru waiko uzàn pà wà.\nYwyramawa zeàmàtyry'ymawhu pe har ur waiko uzàn pà wà no.\n3 Kawaru ku'az har uzàmàtyry'ym wà wà.\nUzuka wàmàtyry'ymar takihepuku heny katu ma'e pupe wà, purukutukawhu heny katu ma'e pupe wà no.\nHeta umàno ma'e kwer pe nànàn wà, tàpuz nànàn wà no.\nHeta tetea'u umàno ma'e kwer wanetekwer wà. Zauxiapekwer uzepyapi wanetekwer wanehe wà.\n4 Nin a'e, nuzawy kwaw kuzàwyzài a'e. Zauxiapekwer uzepyk waiko hehe wà.\nIpuràg eteahy a'e. Ipaze a'e no.\nUzapo ipaze ma'e wanemiapo zàwenugar a'e, teko tetea'u waneityk pà a'e.\nKuzà wyzài romo weko haw pupe upyhyk teko tetea'u wà.\n5 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ikàg wera'u ma'e uze'eg nezewe kury.\n— Nin tawhu. Aiko neàmàtyry'ymar romo ihe.\nAnuhem putar neropoz newi nehe. Urezar putar ma'e 'ym ima'e romo nehe.\nTeko paw nerexak putar nezewe wà nehe.\nWexak putar nemaranugar haw wà nehe no.\n6 Nurereko katete kwaw ihe nehe.\nUrupyk putar neipiw haw pupe nehe.\nTeko paw ipytuhegatu putar nemaranugar haw rehe ume'e pà wà nehe.\n7 Nerexak arer paw uzàwehem putar newi wà nehe.\n— Heityk pyrer romo hekon Nin a'e kury, i'i putar nerehe wà nehe.\nNi amo nanepuhareko kwaw wà nehe.\nNi amo nanepytywà kwaw nezemumikahy mehe wà nehe.\n8 Nin. Aipo nekatu wera'u Tema tawhu Ezit ywy rehe har ikàg ma'e wi. Amo yrykawhu uwyryk a'e tawhu huwake a'e no, ipyro pà iàmàtyry'ymar wanuwi a'e no. Yrykawhu Niru her ma'e nuzawy kwaw pàrirogawhu a'e tawhu izewyr har a'e. 9 Tew tawhu pe har wiko Ezit wanuwihaw romo Exio wanuwihaw romo a'e wà. Ikàg wera'u amogwer tawhu wanuwi upaw rupi a'e. Teko Irim ywy rehe har wiko wamyrypar romo a'e 'ar rehe wà. 10 Nezewe rehe we zauxiapekwer upyhyk Tew pe har waneraha pà wemipyhyk kwer romo wà. Weraha waiwy wi wà. Uzuhazuhaw kwarer pe iapar haw zekàgaw pe wà. Waàmàtyry'ymar omomor ita'i ma'e papar haw hereko har wà, tuwihaw wazar ràm romo wanexanexak pà wà. A'e re weraha wemipyhyk kwer a'e wi kyhàhàmtàtà pupe iàpixipixi pyrer romo wà.\n11 Nin, ereka'u putar nehe. Ere'are'ar putar neata mehe nehe, neàmàtyry'ymar wi nezàwehem pà nezeagaw pà nehe. 12 Penàpuzuhutàtà nuzawy kwaw pi 'yw i'a tetea'u ma'e. Aze amo umutuhug pi 'yw nehe, pi i'a kwer u'ar putar hehe ipuru'u wer ma'e zuru pupe nehe. 13 Zauxiapekwer penehe we har na'ikàg kwaw kuzà ài wà. Tawhu hukenaw uzewàpytymawok. Peàmàtyry'ymar upuner wixe haw rehe tawhu pupe wyzài 'ar mehe wà nehe. Ta'e tata umuaiw iwàpytymaw a'e xe.\n14 Pemonokatu 'y hyruhu pupe nehe. Nezewe mehe zauxiapekwer peàmàtyry'ymar tawhu izywyr wamàmàn mehe, uhyk putar 'y peme nehe. Pemukàg kar wi putar penàpuz tàtà nehe no. Pemuzuwa to'om nehe, ywy tàtà iapo pà nehe. 15 Nezewe rehe we tata pezuka putar nehe. Aze ru'u pemàno putar zeàmàtyry'ymawhu pe nehe. Tukur u'u arozràn paw wà. Nezewegatete peàmàtyry'ymar zauxiapekwer pemumaw putar wà nehe no. Peneta tetea'u tukur ài nehe. 16 Heta tetea'u zahytata ywak rehe wà. Heta tetea'u wera'u ma'eme'egar peinuinuromo har zahytata wanuwi wà. Oho paw a'e wà kury. Arozràn i'u re tukur uma'ema'e upepozaz ko wi uwewe pà wà. Nezewegatete a'e ma'eme'egar oho xe wi wà no. 17 Tawhu pe har wanuwihaw wà, wanupe uma'ereko ma'e wà no. Nuzawy kwaw tukur huwixàg mehe ywyok rehe wezyw ma'e wà. Nan kwehe tete kwarahy uzypyrog uhyape katu haw. Na'e tukur uwewe oho wà. Ni amo nukwaw kwaw waho àwàm wà.\n18 Axir wanuwihawete umàno a'e. Hehe we har tuwihaw umàno a'e wà no. Zauxiapekwer wanuwihaw umàno a'e wà no. Wanemiruze'eg teko uhàuhàz ywytyruhu nànàn wà. Naheta kwaw wamono'og wi har wà. 19 Naheta kwaw muhàg wakutuk awer rehe àràm. Naheta kwaw wamukatu àwàm. Ma'erahy ipuraraw pawer imume'u haw henu har paw hurywete wà. Uzepopetepetek wà. Ta'e naheta kwaw wapurumuahy kar awer wi uzepyro ma'e kwer wà xe. Upuraraw kar tuwe ma'erahy purupe tuweharupi wà. Upaw.