Tupàn ze'eg 2 PET 2\nPet uze'eg Tupàn ze'eg imume'u mua'u har wanehe a'e kury\n1 Kwehe mehe Tupàn ze'eg imume'u mua'u har uze'eg wà purupe a'e wà. Nezewegatete ko 'ar rehe amo purumu'e mua'u ma'e ur putar a'e wà nehe no. Umume'u putar wemu'emaw peme wà nehe no. Aze pezeruzar waze'eg rehe nehe, umuaiw putar Zezuz rehe pezeruzar haw wà nehe, ta'e hemu'em putar peme wà nehe xe. Zanezar umàno zanerekuzaromo a'e. A'e awa nuzeruzar kwaw hehe wà. A'e rupi Tupàn uzepyk putar wanehe na'arewahy a'e nehe. 2 Teko tetea'u uzeruzar putar a'e awa wanemu'emaw rehe a'e wà nehe. A'e mehe uzapo putar ikatu 'ym ma'e wà nehe. A'e mehe amogwer teko uze'eg zemueteahy putar Zezuz rehe wà nehe, hemiruze'eg wanehe wà nehe no. 3 A'e awa a'e wà, iporomono'og wer temetarer tetea'u rehe a'e wà, a'e rupi umume'u putar wemu'emaw peme wà nehe, penemetarer ipyhyk pà pewi wà nehe. Umume'u putar wyzài ma'emume'u haw peme wà nehe, hemetarer katu ma'e romo uzemuigo kar pà wà nehe. Wanehe uzepyk ma'e ràm a'e, wanemiapo kwer ikatu 'ym ma'e imume'u àràm a'e, kwehe ume'e iko wanehe a'e. Nuker kwaw. Omono kar putar tuwe tatahu pe wà nehe.\n4 Kwehe mehe amo Tupàn heko haw pe har uzapo ikatu 'ym ma'e a'e wà. Tupàn omono kar a'e weko haw pe har ywykwaruhu zàwenugar pupe a'e wà. Wiko a'e pe ko 'ar rehe wà. Wàro Tupàn 'ar iahykaw rehe har waiko wà. A'e 'ar mehe nehe, Tupàn umume'u putar wanemiapo kwer ikatu 'ym ma'e a'e nehe, wanehe uzepyk pà a'e nehe. 5 Kwehe mehe teko ywy rehe har na'ipureruzar wer kwaw Tupàn rehe a'e wà. Tupàn umugyr kar àmànuhu imuwà wanupe, wapixipaw pà. Upyro Tupàn Noe 'y wi a'e, ta'e Noe umume'u Tupàn ze'eg teko wanupe a'e xe. — Pepytu'u ikatu 'ym ma'e iapo re nehe, i'i wanupe tuweharupi. A'e rupi Tupàn upyro a'e, amo 7 teko wapyro pà a'e no. Noe iànàm romo wanekon a'e 7 teko wà.\n6 Tupàn uzepyk Xotom tawhu pe har wanehe a'e, uzepyk Komor tawhu pe har wanehe a'e no. Umuezyw kar tata wa'aromo, wazuka pà paw rupi. Nezewe wexak kar wikwahy haw purupe. Ta'e uzepyk putar ikatu 'ym ma'e iapo har wanehe nezewe nehe xe. 7 Amo ae 'ar mehe Tupàn upyro awa Oro her ma'e a'e, ta'e Oro ikatuahy izupe a'e xe, ta'e amogwer wanemiapo kwer na'ikatu kwaw izupe a'e xe. Ta'e amogwer nuweruzar kwaw Tupàn ze'eg a'e wà xe. 8 Oro a'e, ikatu a'e. Wiko a'e teko ikatu 'ym ma'e wainuromo tuweharupi. Uzemumikahy waze'eg henu mehe. Uzemumikahy wanemiapo kwer hexak mehe. Ta'e ikatu 'ym ma'e uzapo tuwe waiko a'e wà xe. 9 Aze teko ikatu wà nehe, Tupàn ukwaw putar ma'erahy ipuraraw paw wi wapyro haw a'e nehe. Upyro putar wà nehe. Ukwaw ikatu 'ym ma'e iapo har wanexakaw a'e no. Amo 'ar mehe umume'u putar wanemiapo kwer a'e nehe, wanehe uzepyk pà a'e nehe. 10 Aze amo teko ipurapo wer ikatu 'ym ma'e rehe wà nehe, aze uzapo a'e ikatu 'ym ma'e oho wà nehe no, aze Tupàn hemimutar na'ikatu kwaw wanupe nehe, aze na'ipureruzar wer kwaw Tupàn rehe wà nehe, Tupàn uzepyk putar a'e teko wanehe azeharomoete a'e nehe. A'e Tupàn ze'eg rehe purumu'e mua'u ma'e a'e wà, nukyze kwaw ma'e wi a'e wà. Nukyze kwaw Tupàn hemiruze'eg wanuwihaw wanuwi wà. Uze'eg zemueteahy wanehe wà. 11 Tupàn heko haw pe har a'e wà, ikàg wera'u a'e purumu'e mua'u ma'e wanuwi a'e wà. Nuze'eg zemueteahy kwaw a'e tuwihaw wanehe wà, Zanezar huwa rupi wà. 12 Miar a'e wà, na'ima'enukwaw kwaw teko wanehe a'e wà. Umai'u e wà, uker e wà, umuzàg wa'ya'yr wà. Amo 'ar mehe xiuka i'u pà zane wà. Nezewegatete a'e upurumu'e mua'u ma'e a'e wà no. Nukwaw kwaw Tupàn wà. Uze'eg zemueteahy hehe wà. A'e rupi amo 'ar mehe Tupàn uzepyk putar wanehe nehe. 13 A'e awa upuraraw kar ma'erahy waiko uzeruzar ma'e wanupe wà. A'e rupi Tupàn upuraraw kar putar ma'erahy wanupe nehe no. Uzapo ikatu 'ym ma'e wemiapo putar haw tuweharupi wà, te 'aromo teko wanuwa rupi wà. Hurywete iapo mehe wà. Tuweharupi pezapo mai'u haw Zezuz imàno awer rehe pema'enukwaw pà. Pemai'u mehe a'e upurumu'e ma'e uzapo ikatu 'ym ma'e wà pepyr wà no. Aze zanekamir izipiw nehe, na'ikatu kwaw zanewe nehe. Nezewegatete a'e upurumu'e ma'e na'ikatu kwaw Tupàn pe wà no, ta'e uzapo ikatu 'ym ma'e pepyr wiko mehe wà xe. 14 Kuzà wyzài hexak mehe tàrityka'i uputar wà. Oho ipuhe wà. Ipurapo wer ikatu 'ym ma'e rehe tuweharupi wà. Na'ipytu'u wer kwaw iapo re wà. Wekar uzeruzar katu 'ym ma'e ikàg 'ym ma'e wà. Wanexak mehe uzapo kar ikatu 'ym ma'e wanupe wà. Uputar temetarer tetea'u wà. Ta'e umu'e upy'a wà xe, temetarer tetea'u iputar haw rehe wà xe. Tupàn umume'u wanehe uzepyk àwàm kwez kury. 15 Upytu'u Tupàn hape rupi oho re wà. Wiko a'e awa kwehe arer Mara'aw her ma'e zàwe wà kury. Weor ta'yr romo hekon a'e. Wiko Mara'aw zàwe wà, ta'e upyhyk temetarer waiko wà xe, ikatu 'ym ma'e iapo haw hekuzaromo wà xe. 16 Mara'aw heimaw a'e, zumen a'e, uze'eg izupe teko ài a'e. — He'o ma'e ài ereiko, i'i heimaw izupe. — Epytu'u ikatu 'ym ma'e iapo re tàrityka'i nehe, i'i izupe. Zumen nuze'eg kwaw zanewe wà. A'e zumen uze'eg izupe awa ài a'e, ta'e Tupàn umuze'eg kar a'e xe.\n17 Aze ytyzuzàmaw typaw nehe, aze ywàkun numur kwaw àmàn zanewe nehe, zaneiwez putar tuwe nehe. Nezewegatete a'e purumu'e ma'e a'e wà no. Numume'u kwaw Tupàn ze'eg purupe a'e wà. Tupàn uzepyk putar tuwe wanehe nehe. Ipytunahy putar waneko àwàm nehe. 18 — Aze xiapo ikatu 'ym ma'e nehe, zanezemurywete pà nehe, zanekatu Tupàn pe nehe, i'i mua'u purupe wà. — Aze zaker kuzàwyzài wapuhe nehe, ikatu Tupàn pe nehe, i'i mua'u purupe wà. Hemu'em uzeruzar romo ma'e wanupe wà. A'e rupi a'e uzeruzar romo ma'e uzapo wiwi ikatu 'ym ma'e oho wà. 19 — Xiapo wyzài ma'e nehe. Xiapo ikatu ma'e nehe, xiapo ikatu 'ym ma'e nehe no, ta'e Tupàn zanepyro putar a'e nehe xe, i'i mua'u purupe wà. Nupuner kwaw ikatu 'ym ma'e iapo re upytu'u haw rehe wà. Aze ikatu ma'e rehe zanepurapo wer nehe, xiapo putar ikatu ma'e nehe. Aze ikatu 'ym ma'e rehe zanepurapo wer nehe, xiapo putar a'e ikatu 'ym ma'e nehe. A'e temu'emaw rehe upurumu'e ma'e nupuner kwaw ikatu ma'e iapo haw rehe wà, ta'e ipurapo wer ikatu 'ym ma'e rehe wà xe. 20 Aze teko ukwaw Zezuz Zanezar Zanepyro har Zaneruwihawete wà nehe, a'e mehe upytu'u ikatu 'ym ma'e iapo re wà nehe. Aze a'e re uzypyrog wi ikatu 'ym ma'e iapo pà wà nehe, waneko haw iahykaw rehe iaiw wera'u putar wanupe nehe, waneko awer izypy mehe arer wi nehe. 21 Aze amo nukwaw kwaw ze'eg azeharomoete har nehe, Tupàn uzepyk wewer putar hehe imàno re nehe. A'e temu'emaw rehe purumu'e ma'e a'e wà, ukwaw ze'eg azeharomoete har a'e wà. Ta'e wenu wà xe. Izypy mehe weruzar a'e ze'eg wà, Tupàn ze'eg wà. Ikatuahy tuwe ize'eg. Amo 'ar mehe a'e purumu'e ma'e upytu'u ize'eg iputar ire wà. Tupàn uzepyk wera'u putar wanehe nehe, ta'e upytu'u ize'eg heruzar ire wà xe. 22 — Aze zawar uhuuhuk a'e nehe, uzewyr wi putar a'e uhuuhuk awer i'u pà a'e nehe, i'i teko wà. Aze ximuzahak tàzàhuràn nehe, uzewyr putar to'om me nehe, i'i teko wà. Nezewegatete aze teko upytu'u Tupàn ze'eg heruzar ire wà nehe, wiko putar a'e zawar ài wà nehe, a'e tàzàhuràn ài wanekon putar wà nehe. Ta'e uzypyrog wi putar ikatu 'ym ma'e iapo pà wà nehe xe.


Tupàn ze'eg IRUK 7\nZezuz umukatu uma'ereko ma'e a'e kury\n1 A'e ma'e imume'u pawire oho Zezuz Kapanau taw pe a'e kury. 2 Amo zauxiapekwer wanuwihaw a'e pe hekon a'e, Hom tawhu pe har romo hekon a'e. Amo uma'ereko ma'e a'e tuwihaw heko haw pe har ima'eahy a'e. Ikatuahy a'e awa tuwihaw pe, a'e rupi tuwihaw uzemumikahy. Ta'e umàno etea'i hemiruze'eg a'e xe. 3 Tuwihaw ukwaw Zezuz Kapanau taw pe tur awer a'e kury. A'e rupi a'e tuwihaw omono kar amo zutew waneruze'egar Zezuz pe a'e wà. — Perur Zezuz xe heràpuz me nehe, a'e rupi umukatu putar uma'ereko ma'e a'e nehe, i'i wanupe. 4 Uhem oho Zezuz pe wà, izupe uze'eg pà wà. — Akwez tuwihaw ikatuahy a'e. Aze erepytywà nehe, ikatu nezewe mehe nehe, i'i izupe wà. 5 — Ikatuahy Zutew wanupe a'e no. Ureamutar katu a'e. A'e ae uzapo urezemono'ogaw urewe a'e, i'i Zezuz pe wà, a'e tuwihaw rehe uze'eg pà wà. 6 A'e rupi Zezuz oho wanupi kury. Uhem etea'i Zezuz tàpuz me. Tuwihaw umur kar umyrypar Zezuz pe wà, wamuze'eg kar pà izupe wà. A'e rupi imyrypar uze'eg Zezuz pe wà. — Ezur zo heràpuz me nehe. Nekatuahy ne, nahekatu kwaw ihe, i'i urezar newe.\n7 — Hemaranugar newi, a'e rupi naha kwaw neruwa rupi, i'i newe. — Neze'eg zutyka'i emono kar hehe nehe, a'e mehe ihewe uma'ereko ma'e ikatu putar a'e nehe, i'i newe. 8 Akwaw nezewe haw ihe, amo ae zauxiapekwer a'e wà, hereruze'egar romo wanekon a'e wà. Amo ae zauxiapekwer heremiruze'eg romo wanekon a'e wà no. — Eho pe pe nehe, a'e amo pe. A'e rupi oho a'e. — Ezur xe, a'e amo pe no. A'e rupi ur a'e no. — Ezapo ko ma'e nehe, a'e uma'ereko ma'e pe. A'e rupi uzapo a'e ma'e a'e, i'i a'e tuwihaw a'e, newe a'e. 9 Ipytuhegatu Zezuz a'e ze'eg henu mehe. Uwak teko wanehe ume'e pà. Uze'eg wanupe kury, teko uzehe we har wanupe kury. — Naexak pixik kwaw agwer herehe uzeruzar ma'e ihe wà, i'i wanupe. — Ni amo Izaew izuapyr nuzeruzar kwaw herehe 'aw awa zàwe a'e wà. A'e uzeruzar wera'u wanuwi paw rupi a'e, i'i wanupe.\n10 Na'e tuwihaw ze'eg herur har a'e wà, uzewyr oho wàpuz me a'e wà. Wexak uma'ereko ma'e a'e pe wà. Ikatu kury, (ta'e Zezuz umukatu a'e xe, ipyr oho 'ym pà a'e xe).\nZezuz umugweraw kar kwarer a'e kury\n11 Iku'em mehe oho Zezuz Nài taw pe kury. Hemimu'e a'e wà, teko tetea'u a'e wà no, oho hupi a'e wà no. 12 Uhem etea'i taw pe wà. Heta pàrirogaw a'e pe. Wixe etea'i ukenuhu rupi wà. Wexak teko taw wi wanur mehe wà, amo awa umàno ma'e kwer herur pà taw wi wà. — Pitài zo hememyr ihe. Umàno kwez a'e, i'i ihy izupe. Ihy a'e, kuzà imen umàno ma'e kwer romo hekon a'e. Taw pe har tetea'u oho kuzà rupi wà, imemyr hetekwer heraha pà tywypaw pe wà. 13 Zezuz upuhareko katu hexak mehe. — Ezai'o zo, zàkwà, i'i izupe.\n14 Uhem oho hyru huwake. Opokok hehe. Upytu'u heraha har wata re wà. — Ne kwàkwàmo ne ty, epu'àm ne nehe ty, a'e newe, i'i Zezuz izupe, umàno ma'e kwer pe.\n15 Ukweraw kury. Wapyk in wyru pupe, uze'eg pà wanupe. Na'e Zezuz umuzewyr kar imono ihy pe kury. 16 A'e pe har paw wà, ukyze katu izuwi wà. Umume'u katu Tupàn ikàgaw wà. — Tupàn ze'eg imume'u har ikàg ma'e uhem wà xe zanepyr a'e kury, i'i uzeupeupe wà. — Tupàn ur kwez xe kury, wemiruze'eg wapyro pà kury, i'i uzeupeupe wà.\n17 Teko a'e wà, umume'u Zezuz hemiapo kwer oho wà, taw Zutez ywy rehe har nànàn wà, taw amo ywy Zutez ywy huwake har nànàn wà no.\nZuàw purumuzahazahak ma'e omono kar wemimu'e Zezuz pe a'e wà kury\n18 Zuàw purumuzahazahak ma'e a'e, zemunehew paw pe hekon a'e 'ar mehe a'e. Hemimu'e wexak oho wà, Zezuz hemiapo kwer imume'u pà izupe wà. Zuàw wenoz mokoz wemimu'e uzepyr a'e wà kury. 19 — Peho Zezuz pe hehe pepuranu pà nehe, i'i wanupe. — Aipo ne Zuàw hemimume'u kwer romo ereiko ne, peze izupe nehe, hehe pepuranu pà nehe. — Aipo ne ereiko Tupàn hemimur karer romo ne, peze izupe nehe. — Aze nereiko kwaw Tuwihawete ur ma'e ràm romo, uruàro putar amo ae awa ure nehe, peze izupe nehe. 20 Hemimu'e weruzar Zuàw ze'eg wà, upuranu oho Zezuz rehe wà.\n21 A'e 'ar mehe we Zezuz umukatu ima'eahy ma'e tetea'u a'e wà. Tekwe ikatu 'ym ma'e tetea'u umuhem kar wamono puruwi wà no. Umuhàpyhà kar hehàpyhà 'ym ma'e tetea'u wà no. 22 Uze'eg Zuàw hemimu'e wanupe kury. — Pezewyr peho Zuàw pe nehe kury. Pemume'u penemixak kwer peneminu kwer izupe nehe, i'i wanupe. — Hehàpyhà 'ym ma'e kwer hehàpyhàgatu a'e wà kury. Wata 'ym ma'e kwer wata waiko a'e wà kury. Iperewàtà ma'e kwer ikatu a'e wà kury. Iapyha 'ym ma'e kwer iapyha katu a'e wà kury. Umàno ma'e kwer ukweraw wi a'e wà kury. Teko umume'u ze'eg puràg oho waiko ma'e hereko 'ymar wanupe a'e wà kury, peze peho Zuàw pe nehe, i'i wanupe. 23 Aze teko uzeruzar katu herehe wà nehe, hurywete putar wà nehe, i'i wanupe.\n24 Zuàw hemimu'e oho izuwi wà kury, Zuàw pe uzewyr pà wà kury. A'e mehe Zezuz uze'eg teko wanupe kury, Zuàw rehe kury. — Ma'e pexak peho ywyxig heta haw pe, i'i wanupe. — Aipo ka'api'i zàwenugar pexak. Ywytu umumew ka'api'i a'e. 25 Ma'e pexak peho. Aipo awa kamir ipuràg eteahy ma'e imunehew par pexak. Nan kwaw pa. Kamir ipuràg eteahy ma'e imunehew par upyta taw pe tuwihaw hàpuz me wà. Nuiko kwaw ywyxig heta haw pe wà. 26 Ma'e pexak peho. Aipo Tupàn ze'eg imume'u har pexak peho. Azeharomoete. Tupàn ze'eg imume'u har romo hekon a'e. Wiko wera'u amogwer Tupàn ze'eg imume'u har wanuwi a'e no. 27 Ta'e ze'eg kwehe arer uze'eg nezewe Zuàw rehe a'e xe. — Heze'eg heraha har romo hekon a'e, i'i Tupàn Zuàw rehe. Ne tuwihawete ywy rehe oho ma'e ràm romo ereiko ne. Amono kar putar Zuàw nerenataromo ihe nehe, teko wamuàgà'ym kar pà ihe nehe. A'e rupi upuner putar neze'eg henu haw rehe wà nehe, i'i Tupàn ze'eg kwehe arer pape rehe imuapyk pyrer.\n28 Zuàw a'e, ikàg wera'u amogwer wanuwi paw rupi a'e. Amo 'ar mehe nehe, wyzài Tupàn hemiruze'eg a'e wà nehe, te ikàg 'ym ma'e a'e wà nehe, ikàg wera'u putar Zuàw wi a'e wà nehe, Tupàn huwa rupi a'e wà nehe.\n29 Ikatu ize'eg teko nànàn. Ikatu tuwihaw hemetarer imono'ogar wanupe no. Ta'e a'e weruzar Tupàn ze'eg ikatu ma'e a'e wà xe, ta'e a'e uzemuzahazahak kar oho Zuàw pe a'e wà xe. 30 Ze'eg kwehe arer kwaw par parizew her ma'e a'e wà, ze'eg kwehe arer rehe upurumu'e ma'e a'e wà no, nuiko kwaw nezewe a'e wà. Nuweruzar kwaw Tupàn ze'eg wà, nuzemuzahazahak kar kwaw Zuàw pe teko heta 'ymaw pe heko mehe a'e wà.\n31 Uze'eg Zezuz wanupe. Amume'u putar teko ko 'ar rehe har waneko haw peme ihe kury. Ma'e zàwe wanekon wà. 32 Kwarer taw mytepe wapyk ma'e ài wanekon wà. Amo uze'eg amo wanupe wà.\n— Zegar haw zereko haw pe har urumuzàg kwez peme ure,\nnapepynyk kwaw pe.\nZegar haw umàno ma'e kwer itymaw pe har urumuzàg kwez peme ure no,\nnapezai'o kwaw pe,\ni'i wanupe wà.\n33 Zuàw purumuzahazahak ma'e a'e, ur pepyr a'e, uzekwaku ma'e tetea'u rehe a'e. Umumaw 'ar tetea'u umai'u 'ym pà a'e. Nu'u pixik kwaw win a'e. Tekwe ikatu 'ym ma'e weruze'eg hereko a'e wà, peze izupe.\n34 A'e re azur xe pepyr ihe. Awa ta'yr romo aiko ihe. Tuweharupi amai'u teko ihe. Nazekwaku kwaw ma'e rehe ihe. A'u win ihe no. — Peme'e kwez awa rehe nehe, peze ihewe. Umai'u war ma'e romo hekon a'e, win i'u har romo hekon a'e, temetarer pyhykar wamyrypar romo hekon a'e, ikatu 'ym ma'e iapo har wamyrypar romo hekon a'e no, peze peiko ihewe. 35 Aze teko weruzar Tupàn ze'eg wà nehe, ukwaw putar ikatu haw wà nehe.\nZezuz oho amo parizew Ximàw her ma'e ipyr a'e kury\n36 Na'e amo ze'eg kwehe arer heruzar har wenoz Zezuz wàpuz me a'e kury. — Emai'u ezuwà hepyr nehe, i'i izupe. Oho Zezuz hàpuz me. Umai'u in a'e pe. 37 Amo kuzà wiko a'e taw pe a'e. Kuzà wyzài romo hekon a'e. Wenu Zezuz a'e tàpuz me imai'u haw imume'u haw. Weraha kàpuhàg tàpuz me Zezuz huwake kury. (Teko uzapo ita zutahyky'a romo wà.) Ipuràg eteahy zutahyky'a a'e, kàpuhàg hyru a'e. Tynehem hyru a'e. 38 Wapyk in Zezuz huwa kutyr a'e, ipy huwake. Uzai'o in ipy imuàkym mà wehay kwer pupe, a'e re umukàg ipy u'aw pupe. Umu'ypyr kàpuhàg imono ipy rehe kury. 39 A'e ze'eg kwehe arer kwaw par Zezuz henoz tar a'e, uze'eg uzeupe a'e. — Aze mo 'aw awa ma'e ikwaw pyr 'ym ikwaw par romo hekon a'e, a'e mehe mo ukwaw mo pe kuzà a'e, ukwaw mo kuzà wyzài romo heko haw a'e, i'i uzeupe, uze'eg 'ym pà. — Ukwaw mo hemiapo kwer ikatu 'ym ma'e no, i'i uzeupe. — Opokok zepe iko hehe, i'i uzeupe.\n40 Na'e uze'eg Zezuz izupe. — Amume'u putar amo ma'e newe ihe kury, Ximàw, i'i izupe (ta'e Ximàw her romo a'e xe.) — Aze pa, purumu'e ma'e. Emume'u ihewe ty, i'i Zezuz pe. 41 — Mokoz awa unewer temetarer rehe amo awa pe wà. Awa ipy 500 temetarer uhua'u ma'e rehe unewer a'e. Inugwer awa 50 temetarer uhua'u ma'e rehe unewer izupe a'e no.\n42 Nupuner kwaw imekuzar haw rehe uzar pe wà. A'e rupi izar umunàn wanewer haw wanuwi. Heharaz temetarer wi, i'i izupe, Ximàw pe. Apuranu putar nerehe kury. — Ma'enugar awa uzamutar katu wera'u uzar a'e, a'e newe kury. 43 — Temetarer tetea'u rehe unewer ma'e kwer a'e. Uzamutar wera'u uzar a'e, i'i Zezuz pe. — Aze pa, i'i Zezuz izupe.\n44 Na'e ume'e a'e kuzà rehe. Uze'eg Ximàw pe. — Erexak 'aw kuzà. Aixe kwez neràpuz me, neremur kwaw 'y ihewe hezepyez taw romo. 'Aw kuzà uhez hepy kwez kury, wehay kwer pupe kury. A'e re umukàg hepy u'aw pupe. 45 Ne nerepyhyk kwaw hepo ne, hehem mehe ne. 'Aw kuzà nupytu'u kwaw hepy rehe uzekaiw ire a'e, hereixe mehe arer we a'e. 46 Neremur kwaw kàpuhàg heàkàg rehe. 'Aw kuzà umur kàpuhàg hepy rehe a'e. 47 Heamutar katu a'e, a'e rupi amunàn hemiapo kwer ikatu 'ym ma'e kwez izuwi ihe kury. Aze amunàn teko hemiapo kwer pixika'i ma'e nehe, pixika'i heamutar katu haw nehe. Aze uhua'u hemiapo kwer imunànaw nehe, uhua'u heamutar katu haw nehe no.\n48 Na'e i'i Zezuz kuzà pe kury. Amunàn ikatu 'ym ma'e neremiapo kwer kwez newi kury, i'i izupe. 49 Amogwer mez huwake hin ma'e a'e wà, uze'eg uzeupeupe a'e wà. — Mo romo hekon a'e, te ikatu 'ym ma'e umunàn a'e, te purehe zepyk àwàm umume'u a'e, i'i uzeupeupe wà.\n50 I'i Zezuz kuzà pe kury. — Nezeruzar haw nepyro kwez kury. Eho zeàmàtyry'ym 'ymaw rehe nehe kury, i'i izupe.


Tupàn ze'eg MAK 1\nZuàw purumuzahazahak ma'e umume'u Tupàn Ze'eg oho ywyxig heta haw pe a'e\n1 Na'aw Zezuz Zaneruwihawete Tupàn ta'yr rehe ze'eg xe a'e nehe kury, Tupàn ze'eg puràg pape rehe imuapyk pyrer xe a'e nehe kury. Azypyrog putar heko awer imume'u pà ihe kury, pape rehe imuapyk pà ihe kury.\n2 Kwehe mehe Tupàn ze'eg imume'u har Izai her ma'e a'e, umume'u Zuàw heko àwàm pape rehe imuapyk pà a'e. Na'aw ize'eg awer xe kury.\n3 Amo awa uze'eg putar oho iko wahyhawa'u ywyxiguhu rehe a'e nehe.\n— Pemukatu Zanezar hape ràm izupe nehe, i'i putar purupe nehe.\n— Aze iapar hape ràm nehe, pemuà'ygatu izupe nehe, i'i putar wanupe nehe.\n4 Amo 'ar mehe a'e awa Izai hemimume'u kwer a'e, uhem wà ko ywy rehe a'e. Zuàw purumuzahazahak ma'e her romo a'e. Wata oho iko ywyxig heta haw pe. Teko wata oho a'e pe haikwer romo a'e wà, ize'eg henu pà a'e wà. Na'e Zuàw upurumu'e oho iko a'e pe a'e. — Pepytu'u ikatu 'ym ma'e iapo re nehe ty wà, i'i wanupe. — Pezemuzahazahak kar nehe, a'e mehe Tupàn umunàn putar penemiapo kwer ikatu 'ym ma'e pewi a'e nehe, heharaz putar izuwi a'e nehe, i'i wanupe.\n5 Zutez ywy rehe har paw rupi katete a'e wà, Zeruzarez tawhu pe har a'e wà no, oho a'e pe henu pà a'e wà. Uze'eg oho a'e pe Tupàn pe wà, imuwete katu pà wà. — Nahekatu kwaw ihe. Azapo ikatu 'ym ma'e tetea'u ihe pa. Apytu'u putar ikatu 'ym ma'e iapo re ihe nehe kury, i'i izupe wà. Umuzahazahak Zuàw a'e teko Zotàw yrykaw pupe a'e wà. 6 A'e 'ar rehe Zuàw nezewe hekon a'e. Omono'og kawaru kupewa'a rawer a'e. Uzapo hawer ukamir puku romo. Umunehew tuweharupi. Upyhyk ma'e pirer no. Uzapo a'e ma'e pirer uzeku'apixi haw romo no. U'u tukur oho iko tuweharupi no, u'u hàir no. (Nezewe mehe wexak kar uzemumikahy haw teko wanupe wà. Ta'e uzemumikahy ikatu 'ym ma'e wanemiapo kwer rehe a'e xe.) Nezewe Zuàw heko awer a'e pe. 7 Umume'u Zezuz tur àwàm oho iko teko wanupe. Uze'eg nezewe wanupe. — Amo awa ur putar heraikweromo a'e nehe no. Ikàg wera'u ihewi a'e. Nahekàg kwaw ihe, a'e rupi hemaranugar izuwi ihe, a'e rupi nazeamumew kwaw huwa rupi ihe, ni ixapat hàm nakwaraw kwaw ipy wi ihe.\n8 'Y pupe zutyka'i apumuzahazahak ihe. A'e awa ur ma'e ràm nuiko kwaw hezàwe a'e nehe. Pemuzahazahak putar Wekwe Puràg pupe a'e nehe.\nZezuz uzemuzahazahak kar Zuàw pe a'e kury\n9 Amo 'ar mehe ur Zezuz a'e pe a'e kury, Zuàw pyr a'e kury. Weko haw Nazare taw Karirez ywy rehe har wi tur a'e. Na'e Zezuz uzemuzahazahak kar wà Zuàw pe kury, Zotàw yrykaw pupe kury. 10 'Y wi uhem mehe ume'e ywate. Ywak nuzawy kwaw ma'e uzewàpytymawok ma'e kury, i'aromo kury. Na'e Tekwe Puràg wezyw wà pykahu ài hehe a'e kury.\n11 Uze'eg amo ywak wi a'e kury, Zezuz huwake har wanupe a'e kury. — Ne, ty, hera'yr heremiamutar ne ty, i'i izupe. — Hemurywete kar har romo ereiko ihewe ne, i'i izupe.\nZurupari wagaw Zezuz a'e kury\n12 A'e 'ar mehe uze'eg Tekwe Puràg Zezuz pe a'e kury. — Eho muite xe wi nehe, tàpuz heta 'ymaw pe ywyxig tetea'u heta haw pe nehe, i'i izupe. Oho a'e pe, miar hehaite ma'e waneta haw pe.\n13 Na'e Zurupari a'e kury, ur a'e pe Zezuz ipyr a'e kury, hagaw pà a'e kury. Umumaw 40 'ar hagaw pà a'e pe. Hagaw paw ire ur amo Tupàn heko haw pe har a'e pe Zezuz ipyr a'e wà kury. Uzekaiw katu hehe a'e pe wà, ipytywà pà wà.\nZezuz oho Karirez ywy rehe a'e kury\n14 Amo 'ar mehe amo tuwihaw uzàmàtyry'ym Zuàw a'e kury. A'e rupi omono kar zauxiapekwer a'e pe ipyhyk kar pà wà, imunehew kar pà wanupe a'e wà. Umunehew heraha zemunehew paw pe a'e wà. A'e re Zezuz umume'u Tupàn ze'eg oho iko taw nànànar Karirez ywy rehe har wanupe a'e kury.\n15 — Uhem etea'i Tupàn pureruze'egaw kury, i'i oho iko wanupe. — Na'iàrew kwaw tur haw nehe, i'i wanupe. — Pezemumikahy penemiapo kwer rehe nehe, pepytu'u ikatu 'ym ma'e iapo re nehe. Pezeruzar Tupàn ze'eg puràg rehe nehe, i'i wanupe.\n16 Amo 'ar mehe wata Zezuz oho iko Karirez yryhu waz rehe a'e. Wexak mokoz awa a'e pe wà. Omomor ukyhapari waiko 'y pupe wà, ipira pyhyk pà wà. Ta'e ipira pyhykar romo wanekon a'e wà xe. Ximàw tyky'yr her romo a'e. Anere tywyr her romo a'e. 17 Na'e Zezuz uze'eg wanupe kury. — Pe ty wà, pezur herupi nehe ty wà, i'i wanupe. — Ko 'ar rehe, ipira pyhykar romo peiko. Aze peata herupi nehe, a'e mehe apumuigo kar putar teko wamuzeruzar kar har romo ihe nehe, i'i wanupe.\n18 A'e 'ar mehe we wezar ukyhapari wà. Oho hupi wà. 19 Na'e wata wiwi Zezuz oho pepa'u kury. Wexak Zepetew ta'yr a'e pe wà. Xiak tyky'yr her romo a'e. Zuàw tywyr her romo a'e. Kanuhu pupe wanuz wà, ukyhapari ipira pyhykaw iapo katu pà wà. 20 Wanexak mehe Zezuz uze'eg wanupe kury. — Peata peho herupi nehe ty wà, i'i wanupe. Wezar u a'e pe wà kury, kanuhu pupe wà kury. Wanu upyta amogwer uma'ereko ma'e wapyr a'e. Ta'yr zo oho Zezuz rupi wà, hemiruze'eg romo wiko pà wà. Zezuz umukatu tekwe ikatu 'ym ma'e hereko har a'e kury.\nZezuz umukatu tekwe ikatu 'ym ma'e hereko har a'e kury\n21 Wata Zezuz oho iko wemimu'e wanupi. Na'e uhem oho Kapanau taw pe wà kury. Mytu'u mehe umu'e a'e pe har Zutew wazemono'ogaw pe har oho wà. 22 Uzeapyaka katu a'e pe har ize'eg rehe wà. — Kwa, Tupàn ze'eg kwaw katu har ài upurumu'e a'e, i'i uzeupeupe wà. — Nuze'eg kwaw zanemu'e har wazàwe a'e. Nuiko kwaw ze'eg kwehe arer rehe upurumu'e ma'e wazàwe a'e. Ukwaw tuwe ze'eg kwehe arer, i'i uzeupeupe wà, ize'eg henu mehe wà. 23 Nan kwehe tete uhem amo awa tekwe ikatu 'ym ma'e hereko har wà a'e pe a'e kury, wazemono'ogaw pe a'e kury.\n24 Uze'eg ahyahy Zezuz pe, ta'e tekwe ikatu 'ym ma'e umuze'eg kar a'e xe. — Ne ty, ne Zezuz Nazare pe har ne ty, ma'e erezapo putar urewe, i'i izupe. — Aipo erezur xe uremumaw pà ne, i'i izupe. — Urukwaw katu ihe, i'i izupe. — Ne Tupàn ze'eg imume'u harete ikatuahy ma'e romo ereiko ne, i'i izupe.\n25 Na'e Zezuz uze'eg izupe kury. — Ne ty, eze'eg zo nehe ty, i'i izupe. — Ehem eho kwez awa wi nehe ty, i'i izupe tekwe ikatu 'ym ma'e pe.\n26 Na'e tekwe ikatu 'ym ma'e weityk awa imono ywy rehe kury, imueiheihem kar pà kury. Uhem izuwi kury.\n27 Na'e teko a'e pe har a'e wà kury, paw rupi katete ipytuhegatu nezewe haw hexak mehe a'e wà kury. Upuranu tuwe uzehezehe wà. — Màràzàwe tuwe aipo pa, i'i uzeupeupe wà. — Aipo amo ze'eg ipyahu ma'e umume'u iko purupe a'e, i'i uzeupeupe wà, uzehezehe upuranu pà wà. — Te tekwe ikatu 'ym ma'e wanupe uze'eg mehe uze'eg tuwihaw ài a'e. Weruzar tuwe ize'eg a'e wà no, i'i uzeupeupe wà.\n28 Nan kwehe tete Karirez ywy rehe har paw a'e wà, umume'u hemiapo kwer oho taw nànànar a'e ywy rehe har wanupe a'e wà.\nZezuz umukatu Ximàw taiho a'e kury\n29 Na'e Zezuz a'e wà kury, uhem oho a'e zemono'ogaw wi a'e wà kury. Wixe oho Ximàw hàpuz me wà. Anere wiko a'e pe a'e no. Xiak oho wanupi a'e, Zuàw a'e no. 30 Ximàw taiho ima'eahy a'e. Haku a'e. U'aw upà upaw rehe. Na'e amogwer umume'u ima'eahy haw Zezuz pe wà. 31 Oho ipyr kury. Upyhyk ipo rehe, umupu'àm imuwà. Uhem haku haw izuwi. Ikatu kury. A'e mehe taiho uzekaiw wanehe kury, temi'u iapo pà wanupe kury.\nZezuz umukatu ima'eahy ma'e a'e kury\n32 Karumehe, kwarahy heixe re, 33 uzemono'og taw pe har paw rupi a'e pe wà, tàpuz ruken huwake wà. Werur ima'eahy ma'e paw rupi a'e pe izupe wà. Werur tekwe ikatu 'ym ma'e hereko har izupe wà no. 34 Zezuz umukatu ima'eahy ma'e tetea'u a'e wà kury. Umuhem kar tekwe ikatu 'ym ma'e tetea'u wamono wanuwi wà, wanehe arer wanuwi wà. — Peze'eg zo ihewe, tekwe ikatu 'ym ma'e wà, i'i wanupe, ta'e tekwe ikatu 'ym ma'e ukwaw Zezuz Tupàn ta'yr romo heko haw a'e wà xe. (Na'ikatu pixik kwaw wanupe.)\nZezuz wiko Karirez ywy rehe a'e kury\n35 Pyheweteahy ipytun kurer rehe we upu'àm Zezuz a'e. Uze'eg oho Tupàn pe tawhu wi tàpuz heta 'ymaw pe. Hehe we har oho hupi a'e wà no. 36 Nan kwehe tete oho Ximàw Zezuz hekar pà a'e kury. Hupi wata ma'e oho hupi a'e wà no. 37 Te, uhem oho izupe wà kury. — Teko paw nerekar waiko wà ty, i'i izupe wà.\n38 Na'e Zezuz uze'eg a'e kury.\n— Zaha taw nàn nehe ty wà, i'i wanupe. — Apurumu'e putar aha ihe nehe kury. Ta'e azur ko ywy rehe wamu'e pà ihe xe, i'i wanupe. 39 Na'e upurumu'e oho iko taw Karirez ywy rehe har nànàn a'e kury, zemono'ogaw nànàn a'e kury. Umuhem kar tekwe ikatu 'ym ma'e tetea'u a'e ywy rehe har wanuwi a'e wà no.\nZezuz umukatu iperewàtà ma'e a'e kury\n40 Amo 'ar mehe uhem amo awa iperewàtà ma'e wà a'e pe Zezuz huwake a'e kury. Uzeamumew upenàràg rehe Zezuz huwa rupi, ma'e henoz pà izupe. — Aze nepurumukatu wer herehe nehe, hemukatu pe nehe, i'i Zezuz pe.\n41 Upuhareko katu Zezuz a'e. A'e rupi opokok hehe kury. Uze'eg izupe. — Hepurumukatu wer tuwe nerehe, i'i izupe.\n42 A'e 'ar mehe we ikatu kury. Uhem iperewàtà haw izuwi kury. 43-44 Na'e Zezuz uze'eg izupe. — Emume'u zo nemukatu awer teko wanupe nehe ty, eho Tupàn hàpuzuhu pe nehe, eze'eg xaxeto pe nehe. — Eme'e herehe nehe, exak hemukatu awer nehe, ere izupe nehe. — Nekatu azeharomoete kury ty, i'i putar newe nehe. A'e re nehe, emono ma'e Tupàn pe nemukatu awer hekuzaromo nehe. Nezewe iapo mehe nehe, ereruzar putar ze'eg kwehe arer nehe, nerezuhaw kwaw a'e ze'eg zaneràmuz pe imume'u pyrer nehe. A'e rupi nehe, teko ukwaw putar nemukatu awer a'e wà nehe. Eho kury ty. Nuweruzar kwaw zepe Zezuz ze'eg a'e. 45 Umume'u tuwe umukatu awer oho teko nànàn. A'e rupi Zezuz a'e kury, nupuner kwaw taw pe oho haw rehe a'e kury. Ta'e teko paw wekar Zezuz a'e wà xe. A'e rupi upyta oho tàpuz heta 'ymaw pe ywyxig heta haw pe kury. Teko wekar wi wi oho wà. Muite har ur a'e pe hekar pà wà.


Tupàn ze'eg ROM 6\nZaiko Zaneruwihawete inuromo\n1 Tupàn zanepuhareko a'e, a'e rupi uzapo ikatu ma'e iko zanewe a'e. Aipo xiapo wi wi putar ikatu 'ym ma'e zane nehe, Tupàn purupuhareko haw hexak kar pà teko wanupe zane nehe. 2 Nan kwaw nezewe. Ta'e zamàno ikatu 'ygwer pupe zanereko mehe zane xe. Aipo zaiko wiwi putar hehe nehe. 3 Pekwaw tuwe ko ma'e. Zazemuzahazahak kar zane, ta'e Zezuz Zaneruwihawete nezewe uzapo kar zanewe a'e xe. Zanezemuzahazahak kar mehe zazemono'ono'og inuromo zane. A'e rupi zaiko putar ipyr tuweharupi nehe, tatahu pe zaneho 'ym pà nehe, ta'e umàno zanerekuzaromo a'e xe.\n4 Zanemuzahazahakaw a'e, nuzawy kwaw Zezuz Zaneruwihawete imàno awer a'e, nuzawy kwaw itym awer a'e. Umàno zanerehe a'e. Tupàn ikàg tuwe a'e, a'e rupi umugweraw kar wa'yr imàno re a'e. Nezewegatete zanepytywàgatu putar nehe no. A'e rupi zapuner ikatu 'ym ma'e wi zanetyrykaw rehe nehe no. Nezewegatete zanemugweraw putar a'e nehe no, uzepyr zanemuigo kar pà tuweharupi a'e nehe no.\n5 Zanepyro Zezuz a'e, ta'e umàno zanerehe a'e xe. Zakweraw putar izàwe nehe no, zanezemono'ono'og pà inuromo nehe no. 6 Xikwaw katu ko ma'e zane. Kwehe mehe ikatu 'ym ma'e xiapo zaiko. Zezuz Zaneruwihawete umàno ywyra kanetar rehe a'e. A'e rupi zapuner ikatu 'ym ma'e iapo re zanepytu'u haw rehe kury. A'e rupi ikatu 'ym ma'e iapo haw nuiko kwaw Zanezar romo a'e nehe kury. 7 Aze teko umàno a'e wà nehe, a'e mehe nupuner kwaw ikatu 'ym ma'e iapo haw rehe a'e wà nehe. Ta'e umàno ma'e kwer nuzapo pixik kwaw ma'e a'e wà xe. Zezuz umàno zanerehe a'e, a'e rupi ni amo nupuner kwaw ikatu 'ym ma'e iapo kar haw rehe zanewe a'e wà nehe kury. 8 Aze Zaneruwihawete inuromo umàno ma'e kwer romo zaiko, a'e rupi zazeruzar hehe zanekweraw pàwàm rehe no. 9 Tupàn umugweraw kar Zaneruwihawete imàno re a'e. Numàno wi pixik kwaw nehe. Ta'e ikàg wera'u màno haw wi a'e xe. Xikwaw imàno 'ym àwàm zane. 10 Umàno zaneremiapo kwer ikatu 'ym ma'e rehe a'e, zaneremiapo ràm rehe a'e no. Pitài haw zo umàno. Numàno wi pixik kwaw nehe kury. Wikuwe kury, Tupàn ikàgaw hexak kar pà purupe kury, hemiapo putar haw iapo pà kury. 11 Nezewe peze pezeupeupe nehe no. — Ikatu 'ym ma'e wi zanepyro a'e. A'e rupi zapuner ikatu 'ym ma'e iapo re zanepytu'u haw rehe zane nehe kury, peze peiko pezeupe nehe kury. — Zaikuwe wi Tupàn inuromo zane. Xiapo hemiapo putar haw. Zaneruwihawete Zezuz inuromo zazemono'ono'og nezewe mehe.\n12 Pezewyr zo ikatu 'ym ma'e iapo haw kutyr nehe. Pezypyrog wi zo ikatu 'ym ma'e iapo pà nehe. Pepurapo wer zo ikatu 'ym ma'e rehe nehe. Aze pepurapo wer hehe nehe, pezapo zo nehe. 13 Pepurapo wer zo ni pitài ikatu 'ym ma'e rehe nehe. Pezapo zo ni pitài ikatu 'ym ma'e nehe. Pezemono Tupàn pe nehe. Ta'e umàno ma'e kwer imugweraw pyrer ài peiko xe. Pezemono tuwe izupe nehe. A'e rupi uzapo kar putar wemiapo putar haw ikatuahy ma'e peme a'e nehe kury. 14 Tuwe ikatu 'ym ma'e iapo haw nuiko kwaw pezar ài a'e nehe. Ta'e Tupàn zanepuhareko katu a'e xe, zanemukatu pà a'e xe. A'e rupi ni'i kwaw nezewe zanewe nehe. — Naperuzar kwaw ze'eg kwehe arer, a'e rupi azepyk putar penehe ihe nehe kury, ni'i kwaw zanewe nehe, ta'e zanepuhareko katu a'e xe.\nIkatu 'ygwer iapo kar har Zanezar romo hekon kwehe mehe a'e\n15 A'e rupi apuranu wi putar penehe ihe kury. — Tupàn nuzepyk kwaw zanerehe a'e nehe. Aipo xiapo wi putar ikatu 'ym ma'e zaha zaiko zane nehe kury, a'e peme kury. Nan kwaw pa. 16 Pekwaw katu ko ma'e. Aze pezemono pezar pe nehe, pezapo putar hemiapo putar haw nehe, napepuner kwaw pehemaw rehe izuwi nehe. Aze ikatu 'ym ma'e iapo haw uzeapo teko izar romo a'e nehe, a'e mehe a'e teko oho putar tatahu pe a'e nehe. Aze Tupàn a'e teko izar romo hekon a'e nehe, a'e mehe a'e teko uzapo putar hemiapo putar haw a'e nehe, uzemuawyze kar pà izupe nehe. 17 Tupàn ikatuahy zanewe a'e. A'e rupi ximume'u ikatu haw izupe nehe. Amo 'ar rehe ikatu 'ym ma'e iapo haw uzeapo pezar romo a'e. Ko 'ar rehe peho tuwe peiko ze'eg azeharomoete har rupi kury. Peruzar a'e ze'eg peneminu kwer kury. 18 Ikatu 'ygwer wi henuhem pyrer romo peneko mehe Tupàn pemuigo kar uzeupe uma'ereko ma'e romo a'e, ikatu ma'e iapo kar pà peme a'e. 19 Aze'eg teko nezewe peme ihe, ze'eg zawaiw katu 'ym ma'e imume'u pà peme ihe, ta'e napekwaw katu kwaw Tupàn hemiapo putar haw pe xe, ta'e ikatu 'ym ma'e penemiapo kwer nukwaw kar kwaw hemiapo putar haw peme a'e xe. Amo 'ar rehe pezapo wyzài ikatu 'ym ma'e peho peiko. Ko 'ar rehe pezapo wyzài ikatuahy ma'e peho peiko nehe kury, pezemono pà azeharomoete Tupàn pe nehe kury, hemiapo putar haw iapo pà nehe kury.\n20 Ikatu 'ym ma'e iapo haw pezar romo izeapo mehe, napezapo kwaw ikatu ma'e pe, Tupàn hemimutar rupi pe. 21 Ikatu 'ym ma'e penemiapo kwer a'e 'ar mehe arer a'e, aipo ikatu peme a'e. Nan kwaw pa. Penemiapo kwer rehe pema'enukwaw mehe pemaranugar Tupàn wi kury. Ikatu 'ym ma'e iapo har umàno putar a'e wà nehe. 22 Ko 'ar rehe Tupàn pepyro peneruwà pezar kwehe arer wi kury, ikatu 'ym ma'e wi kury. Tupàn pezar romo hekon kury. A'e rupi pezapo putar pezar pyahu ma'e hemiapo putar haw nehe kury. Iahykaw rehe peiko putar ipyr tuweharupi nehe. 23 Aze teko uzapo ikatu 'ym ma'e a'e wà nehe, Tupàn uzepyk putar wanehe a'e nehe, wanemiapo kwer imekuzar pà a'e nehe. Omono kar putar a'e teko muite uzewi wà nehe, ma'erahy ipuraraw kar pà wanupe azeharomoete wà nehe. Nupytu'u kwaw ipuraraw ire wà nehe. — Umàno putar wà nehe, za'e wanupe. Ta'e waneko àwàm nuzawy kwaw wamàno haw a'e 'ar mehe xe. Aze teko uzeruzar Zaneruwihawete Zezuz Zanezar rehe wà nehe, uzemono'ono'og putar inuromo wà nehe. Wiko putar tuweharupi ipyr wà nehe. Tupàn umuigo kar putar a'e teko uzepyr a'e wà nehe, ta'e Zezuz umekuzar wanemiapo kwer a'e xe, umàno mehe a'e xe.


Tupàn ze'eg 1 XAMUEW 16\nUmuigo kar Tawi tuwihawete romo wà\n1 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg Xamuew pe kury. — Màràn 'ar eremumaw putar Xau ipuhareko katu pà nehe. Naputar kwaw Xau Izaew wanuwihawete romo ihe kury. Emynehem amo ma'ea'yr i'ak kwer uri kawer pupe kury. Eraha nezeupi kury. Eho Merez taw pe nehe, awa Zexe her ma'e hàpuz me neho pà nehe. Ta'e aexak amo ta'yr kwez tuwihawete ràm romo ihe kury xe, i'i Tupàn izupe.\n2 — Màràzàwe tuwe apuner nezewe haw iapo haw rehe ihe nehe, i'i Xamuew. — Aze Xau ukwaw a'e ma'e iapo pyràm a'e nehe, hezuka putar a'e nehe, i'i izupe. — Eraha amo tapi'aka'yr nehe. — Aha putar a'e pe ma'ea'yr izuka pà Tupàn pe ihe, ere wanupe nehe. 3 — Enoz Zexe ma'ea'yr izuka àwàm me nehe. A'e mehe amume'u putar neremiapo ràm newe nehe. Erezakook putar uri kawer amo rehe tuwihawete romo imuigo kar pà nehe. Aexak kar putar a'e awa newe ihe nehe, i'i izupe.\n4 Uzapo Xamuew Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hemiapo karer. Oho Merez taw pe. A'e pe ihem mehe taw pe har wanàmuz uryryryryz huwàxi mehe wà. Upuranu hehe wà. — Aipo puruàmàtyry'ym 'ymaw rupi erezur, i'i izupe wà.\n5 — Aze pa, i'i wanupe. — Azur ma'ea'yr izuka pà Tupàn henataromo. Pezemukatu kury, herupi peho pà kury, i'i wanupe. Umuzemukatu kar Xamuew Zexe kury, ta'yr wà no. Wenoz ma'ea'yr hapy haw pe wamono kar pà wà.\n6 Wahem mehe wexak Xamuew amo Zexe ta'yr Eriaw her ma'e. Uze'eg uzeupe. — 'Aw awa xe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e henataromo wiko ma'e a'e, azeharomoete wiko Tupàn hemixak kwer romo a'e, i'i uzeupe.\n7 — Eme'e zo 'aw awa hexakaw rehe nehe. Eme'e zo iaiha katu haw rehe nehe. Naputar kwaw ihe, ta'e naexak kwaw ma'e teko wazàwe ihe xe. Teko wexak teko wanexakaw wà. Ihe aexak wapy'a ihe wà, i'i Tupàn Xamuew pe.\n8 Na'e Zexe wenoz wa'yr Aminanaw her ma'e uzeupe kury. — A'e a'e no, Tupàn nuputar kwaw a'e no, i'i Xamuew wanupe.\n9 Na'e Zexe werur wa'yr Ximez her ma'e kury. — Tupàn nuputar kwaw a'e, i'i Xamuew wanupe.\n10 Nezewe Zexe wexak kar 7 wa'yr Xamuew pe pitàitàigatu wà. — Ni amo xe har heremixak kwer nuiko kwaw Tupàn hemixak romo a'e wà, i'i Xamuew wanupe.\n11 A'e rupi upuranu Zexe rehe kury. — Aipo naheta kwaw amo nera'yr newe, i'i izupe. — Heta amo pitài ihewe a'e. Ipyahu wera'u ma'e romo hekon a'e. Nuiko kwaw xe. Uzekaiw iko àràpuhàràn wanehe, i'i Zexe Xamuew pe. — Emono kar amo herur kar pà nehe, i'i Xamuew izupe. — Ihem 'ym mehe naxiuka kwaw ma'ea'yr Tupàn henataromo zane rihi, i'i Xamuew wanupe.\n12 A'e rupi Zexe omono kar amo awa ipiaromo. Wexak Xamuew tur mehe. Kwàkwàmo ipuràg eteahy ma'e romo hekon a'e. Heha ipuràg eteahy a'e. Na'e i'i Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e Xamuew pe kury. — A'e aputar ihe. Ezakook uri kawer iàkàg rehe tuwihawete romo imuigo kar pà nehe kury, i'i Tupàn Xamuew pe.\n13 Upyhyk Xamuew ma'ea'yr i'ak kwer uri kawer pupe tynehem ma'e kury. Uzakook imono Tawi rehe tyky'yr paw wanenataromo kury. Tupàn rekwe wiko Tawi izar romo a'e 'ar mehe. A'e 'ar henataromo upyta hehe we. Uzewyr Xamuew Hama pe kury.\nTawi, Xau kury\n14 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hekwe uhem wà Xau wi utyryk pà kury. Tupàn omono kar amo tekwe ikatu 'ym ma'e ipy'a pe kury. A'e tekwe uzypyrog ma'erahy ipuraraw kar pà Xau pe kury. 15 Na'e Xau pe uma'ereko ma'e uze'eg izupe a'e wà kury. — Urukwaw tekwe ikatu 'ym ma'e Tupàn hemimur kar nerehe we har ure. Upuraraw kar ma'erahy iko newe. 16 Aze ikatu newe, uruekar putar amo awa wioràwiràn imupu kwaw katu har ure nehe. Nezewe mehe, aze a'e tekwe ikatu 'ym ma'e ur nerehe we nehe, a'e awa umupu putar wioràwiràn newe nehe. Nezewe mehe nekatu wi putar nehe, i'i izupe wà.\n17 — Ikatu, i'i Xau. — Pekar wioràwiràn imupu kwaw par nehe. Perur xe nehe, i'i wanupe.\n18 I'i amo uma'ereko ma'e izupe. — Zexe Merez taw pe har a'e, heta amo ta'yr zegar ikwaw katu har a'e no. Ikàg a'e no. Zauxiapekwer ikatu ma'e romo hekon a'e no. Uze'egatu no. Ipuràg eteahy no. Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wiko hehe we a'e no, i'i izupe.\n19 A'e rupi omono kar Xau uze'eg heraha har Zexe pe kury. — Emur kar nera'yr Tawi àràpuhàràn wamono'ogar xe ihewe nehe, i'i izupe.\n20 Na'e omono kar Zexe wa'yr Tawi Xau pe kury. Weraha Tawi uwà tykwer zutahyky'a ipor Xau pe. Weraha amo àràpuhàrànetea'yr izupe no. Omono'og typy'ak tetea'u zumen rehe heraha pà izupe no. 21 Upyta Tawi Xau hàpuz me izupe uma'ereko pà. Ikatuahy Tawi Xau pe. Umuigo kar utakihepuku heraha har romo. 22 Omono kar ze'eg Zexe pe no. — Tawi ikatuahy ihewe a'e. Tuwe upyta xe ihewe uma'ereko pà nehe, i'i izupe.\n23 A'e 'ar henataromo tekwe ikatu 'ym ma'e Tupàn hemimur karer Xau rehe we ihem mehe hehe kury, upyhyk Tawi uwioràwiràn imupu pà kury. Nezewe mehe tekwe ikatu 'ym ma'e uhem oho Xau wi. Ikatu wewer a'e 'ar mehe.


Tupàn ze'eg 1 XAMUEW 8\nIzaew wenoz uwihawete ràm Tupàn pe wà\n1 Tua'uhez Xamuew a'e kury. A'e rupi umuigo kar wa'yr Izaew waneruze'egar romo a'e wà kury. 2 Ta'yr ipy Zoew her romo a'e. Awi ta'yr ipyahu wera'u ma'e her romo a'e. Wiko Merexewa tawhu pe har waneruze'egar romo wà kury. 3 Nuiko kwaw Tupàn heruzar katu har romo u zàwe wà. Xo temetarer rehe zo ipurupyhyk wer wà. Aze mokoz uzeàmàtyry'ym ma'e uzeruze'eg kar oho wanupe wà, aze amo umur temetarer wanupe hexak kar 'ym pà amo wanupe, Xamuew ta'yr umume'u katu a'e ma'e a'e teko wanupe wà. Nuiko kwaw pureruze'eg ma'e ikatu ma'e romo wà.\n4 Na'e Izaew wanuwihaw upaw rupi katete a'e wà kury, uzemono'og Xamuew pe uze'eg pà a'e wà, Hama pe heko mehe a'e wà. 5 — Netua'uhez wewer kury, i'i izupe wà. — Nera'yr nuiko kwaw ikatu ma'e romo nezàwe a'e wà. A'e rupi urenoz putar amo ma'e newe ure nehe kury. Exaexak amo awa ureruwihawete ràm romo nehe. Nezewe mehe heta putar ureruwihawete amogwer ywy rehe har wazàwe nehe no.\n6 Wanenoz haw na'ikatu kwaw Xamuew pe. A'e rupi uze'eg Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe kury. 7 Uze'eg Tupàn izupe. — Ezapo ma'e waneminoz gwer rupi nehe. Naneputar kwaw uwihaw romo wà. Naheputar kwaw uwihaw romo wà no. 8 Kwehe mehe arur Ezit ywy wi ihe wà. Tuweharupi utyryk ihewi wà, tupàn a'ua'u wamuwete katu pà wà. Tuweharupi hereityk waiko wà. Ko 'ar rehe nereityk waiko nezewegatete wà no. 9 A'e rupi ezapo wanemiapo putar haw nehe. A'e 'ym mehe we eze'eg nezewe wanupe nehe. — Azeharomoete penuwihawete uzapo kar putar zawaiw katu ma'e peme a'e nehe, ere wanupe nehe, i'i Tupàn Xamuew pe.\n10 A'e rupi Xamuew umume'u Tupàn hemimume'u kwer paw teko wanupe kury. 11 — Nezewe penuwihawete ràm penereko putar a'e nehe, i'i wanupe. — Upyro putar pena'yr pewi wà nehe, zauxiapekwer romo wamuigo kar pà wà nehe. Umuigo putar amo ywyramawa wanehe har romo zeàmàtyry'ymawhu pe wamono kar pà wà nehe. Umuigo putar amo kawaru kupe pe har romo wà nehe no. Umuzàn kar putar amo ywyramawa wanenataromo wà nehe no. 12 Umuigo kar putar amo miw zauxiapekwer wanuwihaw romo wà nehe. Umuigo kar putar amo 50 zauxiapekwer wanuwihaw romo wà nehe no. Pena'yr uma'ereko putar iko pe wà nehe. Opo'o putar ma'e iko pe har izupe wà nehe no. Amo uzapo putar ywyrapar izupe wà nehe. Amo uzapo putar ma'e ywyramawa rehe har izupe wà nehe no. 13 Penazyr uzapo putar kàpuhàg izupe wà nehe. Amo uzapo putar hemi'u ràm izupe wà nehe no. Amo uzapo putar typy'ak izupe wà nehe no. 14 Upyhyk putar peko ikatuahy wera'u ma'e pewi nehe. Upyhyk putar uwà tyw ikatu wera'u ma'e pewi nehe no. Upyhyk putar uri tyw ikatu wera'u ma'e pewi nehe no. A'e ma'e paw omono putar uzehe we har wanupe nehe. 15 Aze heta 10 arozràn hyru por newe nehe, tuwihawete upyhyk putar pitài hyru por pewi nehe. Aze heta 10 uwà hyru por peme nehe, upyhyk putar pitài hyru por pewi nehe. Omono putar a'e temi'u uzehe we har wanupe nehe. Omono putar amogwer weko haw pe har uma'ereko ma'e wanupe nehe no. 16 Upyro putar peme uma'ereko ma'e pewi a'e wà nehe no. Tapi'ak ikatu wera'u ma'e zumen ikatu wera'u ma'e upyro putar pewi wà nehe no, wamuma'ereko kar pà weko haw pe wà nehe no. 17 Aze heta 10 ma'ea'yr peme wà nehe, upyhyk putar pitài ma'ea'yr pewi nehe. Peiko putar izupe uma'ereko e ma'e romo nehe no. 18 A'e ma'e izeapo mehe nehe, pezai'oahy putar tuwihawete penemixak kwer rehe nehe. Tupàn a'e, nuenu kwaw pezai'o haw a'e nehe, i'i Xamuew teko wanupe.\n19 Nezewe rehe we nuzekaiw kwaw teko ize'eg rehe wà. — Nan, i'i izupe wà. — Uruputar amo tuwihawete urezeupe ure, i'i izupe wà. 20 — Urereko wer amogwer ywy rehe har wazàwe ure. Uruputar ureruwihawete ure. Urereruze'eg putar nehe. Wiko putar urerenataromo amo teko waàmàtyry'ym mehe nehe. Uzuka putar zauxiapekwer urerehe we nehe no, i'i teko Xamuew pe wà.\n21 Wenu Xamuew waze'eg mehe. Umume'u a'e ma'e paw oho Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe. 22 — Ezapo wanemiapo putar haw nehe. Emono tuwihawete wanupe nehe, i'i Tupàn izupe. A'e rupi omono kar awakwer paw waneko haw pe wà kury.


Tupàn ze'eg EZÀRÀ 2\nMawiron wi uzewyr ma'e kwer wà\n1 Kwehe mehe tuwihawete Namukononozor Mawiron ywy rehe har weraha teko tetea'u weko haw pe wemipyhyk kwer romo a'e wà. Zuta ywy rehe har tetea'u wiko a'e teko wainuinuromo wà. Amo 'ar mehe, a'e teko uzewyr Zeruzarez pe wà, Zuta ywy rehe wà kury. Oho tawhu weko awer pe pitàitàigatu wà. 2 Na'aw wanuwihaw waner xe wà kury: Zurupapew, Zuzue, Neemi, Xerai, Heerai, Monekaz, Miwizà, Mizipar, Migiwaz, Heu, Màànà. Na'aw teko uzeànàànàm ma'e Izaew izuapyapyr Mawiron wi uzewyr ma'e kwer waner xe wà. Amuapyk putar wanuwihaw waner pitàitàigatu. Amuapyk putar waneta haw no:\n3-20 Paroz 2.172, Xepaxi 372, Ara 775, Paat-Moaw Zezuwa izuapyapyr Moaw izuapyapyr wainuinuromo har 2.812, Eràw 1.254, Zatu 945, Zakaz 760, Mani 642, Memaz 623, Azigaz 1.222, Anonikà 666, Migiwaz 2.056, Anim 454, Ater Ezeki her inugwer ma'e 98, Mezaz 323, Zora 112, Azu 223, Zimar 95\n21-35 Amo tawhu pe har wazuapyapyr uzewyr wà no. Na'aw a'e tawhu waner xe wà. Amume'u putar teko waneta haw ihe wà nehe no. Merez 123, Neto 56, Anatot 128, Azamawet 42, Kiriat-Ari, Xepir rehe we, Meerot rehe we 743, Hama, Zema 621, Mikimaz 122, Metew, Ai rehe we 223, Nemo 52, Mazimi 156, Eràw inugwer 1254, Ari 320, Iroz, Ani rehe we, Ono rehe we 725, Zeriko 345, Xenaa 3.630,\n36-39 Na'aw xaxeto waànàm uzepyhyk awer wi uzewyr ma'e kwer waner xe wà. Amuapyk wanuwihaw waner pitàitàigatu wà no. Amuapyk waneta haw no: Zenai Zezua izuapyr 973, Imer 1.052, Pazur 1.247, Ari 1.017.\n40-42 Na'aw Erewi izuapyapyr waànàm upyhyk awer wi uzewyr ma'e kwer waner xe wà: Amo Erewi izuapyapyr wiko Onawià izuapyapyr romo wà. Zezua wiko Onawià izuapyr romo. Kazimiew wiko Onawià izuapyr romo no. Wazuapyapyr màràmàràna'i uzewyr Zeruzarez pe wà. Heta 74 wà. Zegar haw iapo har Azap izuapyapyr wà: heta 128 wà. Amo tàpuzuhu hukenawhu rehe uzekaiw ma'e uzewyr wà no. Na'aw waipy waner xe wà: Xaru, Ater, Tawmon, Aku, Axita, Xomaz. Heta 139 wà.\n43-54 Amo tàpuzuhu pupe uma'ereko ma'e waànàm uzewyr wà. Amuapyk wanuwihaw waner pitàitàigatu wà. Zia, Azupa, Tamaot, Keroz, Xia, Panom, Eremana, Agama, Aku, Agame, Xawmaz, Ànà, Zinew, Kar, Heai, Hezi, Nekona, Kàzà, Uza, Pazez, Mezaz, Azinat, Meuni, Nepizi, Makemuk, Akupa, Arur, Mazirut, Mei, Ariza, Maraku, Xi, Tema, Nezi, Axipa.\n55-57 Amo teko wiko Xàrumàw pe uma'ereko ma'e romo wà. Amo waànàm uzewyr upyhyk awer wi wà. Amuapyk wanuwihaw pitàitàigatu wà: Xotaz, Xoperet, Peruna, Zara, Narikom, Zinew, Xepaxi, Axiw, Pokeret-Azemai, Ami.\n58 Heta tetea'u tàpuzuhu pupe uma'ereko ma'e Xàrumàw pe uma'ereko ma'e wainuinuromo wà. Heta 392 wà.\n59-60 Heta na'iruz awa wà: Nerai, Tomi, Nekot Wazuapyapyr uzewyr 5 tawhu wanuwi wà: Tew-Mera, Tew-Aruza, Keru, Ànà, Imer. — Uruiko Izaew romo ure, nupuner kwaw u'e haw rehe wà. Ta'e nupuner kwaw Izaew romo uzexak kar awer hexak kar haw rehe wà xe. Waànàm nuiko kwaw Izaew romo wà no.\n61 Na'iruz xaxeto wazuapyapyr nuexak kwaw pape Izaew romo weko haw hexak kar haw wà. Na'aw waner xe wà: Amai, Koz, Maraziraz. (Kwehe mehe Maraziraz waipy wereko Maraziraz Zireaz pe har tazyr wemireko romo. Upyhyk watyw Er uwer romo.) 62 Nupuner kwaw xaxeto romo weko haw rehe wà, ta'e nupuner kwaw xaxeto izuapyapyr romo weko haw hexak kar haw rehe wà. Nukwaw kwaw uwipy waner wà. 63 Tuwihaw uze'eg nezewe wanupe. — Pe'u zo temi'u Tupàn pe imono pyrer nehe. Aze amo xaxeto upuner peneko haw ikwaw kar haw rehe Uri Tumi imomor pà nehe, aze xaxeto romo peneko haw umume'u nehe, xo a'e mehe zo pepuner i'u haw rehe nehe, i'i wanupe.\n64-67 Izaew tetea'u uzewyr uiwy rehe. Heta 42.360 uzewyr ma'e kwer wà. Werur uma'ereko e ma'e awa uzeupi wà. Werur uma'ereko e ma'e kuzà uzeupi wà no. Heta 7.337 wà. Heta 200 uzegar ma'e wà, awa wà, kuzà wà no. Heta tetea'u waneimaw wà: 736 kawaru wà, 245 kawaràn, 435 kawaru kupewa'a wà, 6.720 zumen wà.\n68 Uhem Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hàpuzuhu pe Zeruzarez pe har pe wà kury. Uhem mehe amo uzeànàànàm ma'e wanuwihaw omono wemetarer ikurer Tupàn Hàpuzuhu iapo katu àwàm imekuzar pà wà. — Xiapo katu tàpuzuhu nehe, i'i uzeupeupe wà kury. 69 Aze upuner imono haw rehe wà, omono iapo katu àwàm hekuzar wà. Na'aw temetarer imono'og pyrer heta haw xe: or 514 kir, parat 2.800 kir, 100 xaxeto iaxi'i ipykaw no.\n70 Xaxeto wà, Erewi izuapyapyr wà no, amo teko wà no, uzapo weko haw Zeruzarez pe wà. Amo uzapo weko haw Zeruzarez huwake wà. Uzegar ma'e wà, tàpuzuhu pupe uma'ereko ma'e wà no, tàpuzuhu ukenawhu rehe uzekaiw ma'e wà no, amogwer Izaew wà no, wiko tawhu pupe uwipy waneko awer pupe wà.


Tupàn ze'eg ZEREMI 52\nZeruzarez tawhu heitykaw\n1 Zeneki wereko 21 kwarahy Zuta ywy rehe har wanuwihawete romo wiko mehe a'e. Umumaw 11 kwarahy Zeruzarez pe tuwihawete romo wiko pà. Amutaw ihy her romo a'e. Amo Zeremi tazyr romo hekon. A'e Zeremi uzapo weko haw Irimina tawhu pupe a'e. 2 Tuwihawete Zeneki uzapo ikatu 'ym ma'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e henataromo. Nuzawy kwaw tuwihawete Zeoaki. 3 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wikwahy teko Zuta ywy rehe har wanupe, Zeruzarez pe har wanupe no. A'e rupi weraha kar zauxiapekwer wanupe wanemipyhyk kwer romo wà. Zeneki upytu'u Mawiron wanuwihawete heruzar ire. Uzàmàtyry'ym. 4 Zeneki Zuta ywy rehe har wanuwihawete romo heko mehe 9 haw kwarahy rehe 10 haw zahy rehe 10 haw 'ar mehe Namukononozor Mawiron wanuwihawete ur wemiruze'eg zauxiapekwer paw wanupi a'e kury, Zeruzarez iàmàtyry'ym pà a'e kury. Uzapo uker haw katu pe tawhu huwake wà. Uzapo tàpuzaiha tawhu izywyr wà, hehe umàmàn pà wà. 5 Umumaw mokoz kwarahy a'e pe upyta pà wà. Zeneki umumaw 11 kwarahy wanuwihawete romo wiko pà kury. 6 A'e kwarahy rehe 4 haw zahy rehe 9 haw 'ar mehe ma'uhez haw uhua'u tawhu pupe kury. Naheta kwaw temi'u teko wanupe. 7 Mawiron uzapo wixe àwàm pàrirogawtàtà rupi wà. Na'e zauxiapekwer Zutew a'e wà kury, uzeagaw uzàn pà tawhu wi pyhaw a'e wà kury. Zauxiapekwer Mawiron pe har umàmàn tawhu nànàn. Nezewe rehe we ipupe har izàn wer wà. Oho pe tuwihawete ima'etymaw rupi har rupi wà. Heta ukenawhu mokoz pàrirogawtàtà wamyter pe. Oho a'e ukenawhu rupi wà. Uzàn oho ywyàpyznaw Zotàw yrykawhu izywyr har ikutyr wà. 8 Zauxiapekwer Mawiron uzàn oho tuwihawete Zeneki haikweromo wà. Upyhyk ywytyr heta 'ymaw Zeriko izywyr har rehe heko mehe wà. Zauxiapekwer tuwihawete rupi uzàn ma'e paw weityk uzar wà kury. 9 Mawiron weraha Zeneki tuwihawete Namukononozor pe wà. Namukononozor wiko Himina tawhu Amat ywy rehe har pe a'e 'ar mehe. A'e pe Namukononozor umume'u izupe wemiapo ràm kury. 10 Himina pe wiko mehe we Mawiron wanuwihawete uzuka kar Zeneki ta'yr wanu henataromo wà, zauxiapekwer wanupe wà. Uzuka kar Zuta ywy rehe har wanuwihaw a'e wà no. 11 Na'e ukutuk kar Zeneki heha wanupe kury. Uzàpixipixi kyhàhàm tàtà morog iapo pyrer pupe, Mawiron pe heraha kar pà. Zeneki upyta zemunehew paw Mawiron pe har pupe. Te umàno ipupe.\nTupàn hàpuzuhu heitykaw\n12 Namukononozor Mawiron wanuwihawete romo heko mehe 19 haw kwarahy rehe 5 haw zahy rehe 10 haw 'ar mehe Nemuzàrànà tuwihawete heruze'egar a'e, hemiruze'eg zauxiapekwer wanuwihaw a'e, wixe Zeruzarez pupe a'e kury. 13 Wapy Tupàn Hàpuzuhu. Wapy tuwihawete hàpuzuhu no. Wapy tuwihaw paw wanàpuzuhu no. 14 Hemiruze'eg zauxiapekwer weityk tawhu ipàrirogawtàtà wà. 15 Na'e Nemuzàrànà weraha teko tetea'u ipyhyk pyrer romo Mawiron pe a'e wà kury: tawhu pupe hezar pyrer wà, Mawiron wamyrypar romo uzeapo ma'e kwer wà no, uma'ereko ma'e ma'e iapo katu haw kwaw par wà no.\n16 Wezar teko hemetarer 'ym ma'e Zeruzarez pupe wà. Umuma'ereko kar uwà tyw pe wà, ko pe wà no. 17 Mawiron ukauka tàpuzuhu izyta morog iapo pyrer wà. Ukauka ywyramawa tàpuzuhu izywyr har wà no. Ukauka 'yryruhu morog iapo pyrer wà no. Na'e weraha a'e morog paw Mawiron pe wà kury. 18 Weraha tanimuk ma'ea'yr hapy haw pe har heraha haw wà. Weraha hyru wà no. Weraha zepinaw tatainy ihàm imonohokaw wà no. Weraha kawaw ma'ea'yr huwykwer imono'ogaw wà no. Weraha yhyk zàwenugar hapy haw wà no. Weraha ma'e morog iapo pyrer Tupàn imuwete haw rehe har paw wà no. 19 Weraha ma'e or iapo pyrer paw wà. Weraha ma'e parat iapo pyrer paw wà no: Kawaw pixika'i ma'e, kawaw tanimuk heraha haw, kawaw ma'ea'yr huwykwer imono'ogaw, tanimuk hyru, tatainy henaw, yhyk zàwenugar hyru, win Tupàn pe imono pyr hyru. 20 Kwehe mehe tuwihawete Xàrumàw uzapo ma'e tetea'u morog iapo pyrer tàpuzuhu pupe har a'e: mokoz izyta, ywyramawa, 'y hyruhu, 12 tapi'ak hagapaw a'e 'yryru ikokaw romo wà. Teko nupuner kwaw a'e ma'e ipuhuz haw ipapar haw rehe wà. 21-22 A'e mokoz izyta uzezuawygatu wà. Pitàitàigatu aiha haw heta 8 met. Pitàitàigatu heta 5,35 met aze amo oho izywyr. Naheta kwaw morog wapupe. Morog iànàmaw heta 10 xenxim. Izyta apyr pitàitàigatu heta ipeao morog iapo pyrer. Iaiha haw heta 2,20 met. Ipeao nànàn heta tetea'u ma'ywa homà hagapaw, imumuràgaw romo. Awa uma'ema'e morog a'e ma'e paw iapo pà wà. 23 Pitàitàigatu imumuràgaw izyta wanehe har rehe heta 100 homà hagapaw wà. Teko upuner 96 homà hagapaw wanexakaw rehe ywy rehe upu'àm mehe wà.\nZauxiapekwer weraha Zuta ywy rehe har Mawiron pe wà\n24 Nemuzàrànà zauxiapekwer wanuwihaw a'e, weraha amo tuwihaw ipyhyk pyrer romo wà: Xerai xaxeto wanuwihawete, Xoponi xaxeto wanuwihaw Xerai iwy pe har, amogwer na'iruz tàpuzuhu pe har wanuwihaw ikàg ma'e wà. 25 Weraha amo awa tawhu wi a'e wà: zauxiapekwer wanuwihaw kwer, 7 tuwihawete ipytywà har a'e pe wikuwe ma'e wà, tuwihaw awa zauxiapekwer romo wamuigo kar har, amo 60 awa ikàg ma'e wà. 26 Nemuzàrànà weraha a'e teko paw Mawiron wanuwihawete pe wà. Himina tawhu pe tuwihawete hekon a'e. 27 Amat ywy rehe tuz a'e tawhu. A'e pe wahem ire tuwihawete upetek kar a'e awa paw rupi wà. Na'e uzuka kar wà no. Nezewe weraha teko Zuta ywy rehe har ipyhyk pyrer romo uiwy wi wà. 28 Na'aw Namukononozor hemiraha kwer waneta haw xe: Tuwihawete romo wiko mehe 7 haw kwarahy rehe Namukononozor weraha 3.023 teko uzeupi Mawiron pe wà. 29 18 haw kwarahy rehe weraha 832 teko Zeruzarez wi wà. 30 23 haw kwarahy rehe Nemuzàrànà weraha 745 teko wà. Aze ximono'og paw rupi zane wà, weraha 4.600 teko wà.\n31 Mawiron wanuwihawete romo uzeapo haw kwarahy rehe Emiw-Meronak ikatu Zoaki Zuta ywy rehe har wanuwihawete pe. Umuhem kar zemunehew paw wi. Umumaw 37 kwarahy 11 zahy 5 'ar ipyhyk pyrer romo wiko pà. 32 Emiw-Meronak ikatu Zoaki pe. Heta amo tuwihawete Mawiron pe ipyhyk pyrer romo wà. Umuigo kar Zoaki a'e tuwihawete wanuwihaw romo a'e kury. 33 Wenuhem kar ikamir zemunehew paw pe arer izupe wà. Umunehew kar ikamirete izupe wà. — Erepuner nemai'u haw rehe tuwihawete ipyr tuweharupi nerekuwe mehe nehe, i'i izupe wà. 34 Tuweharupi hekuwe mehe we tuwihawete omono temetarer izupe. Upuner uma'e ime'eg kar haw rehe a'e temetarer pupe a'e kury. Upaw kwez kury.


Tupàn ze'eg 1 XAMUEW 6\nIzaew weruzewyr Tupàn Ze'eg Hyru, werur wà\n1 Umumaw Piri ywy rehe har 7 zahy Tupàn Ze'eg Hyru hereko pà wà, uiwy rehe weko haw pe hereko pà wà. 2 Amo 'ar mehe wenoz tupàn a'ua'u wanenataromo ma'ea'yr zuka har uzenataromo wà. Wenoz paze ma'e uzenataromo wà no. Upuranu wanehe wà. — Xiriko Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ze'eg hyru zanereko haw pe zane. Ma'e xiapo putar izupe nehe, i'i wanupe wà. Aze ximono kar wi Izaew wanupe nehe, ma'e ximono kar putar hupi zane nehe, i'i wanupe wà.\n3 Uwazar waxaxeto waze'eg wanupe wà. — Aze pemono kar wi Tupàn Ze'eg Hyru Izaew wanupe nehe, pemono kar amo ae ma'e hupi nehe. Pemono kar zo amo ae ma'e imono kar 'ym pà nehe. A'e ma'e penemimono kar umekuzar putar ikatu 'ygwer penemiapo kwer nehe. Nezewe mehe uke'e putar peperew nehe. Màràzàwe tuwe Tupàn uzepyk penehe a'e. Pekwaw putar nehe, i'i wanupe wà.\n4 — Ma'e ximono kar putar nehe, i'i Piri ywy rehe har wà. Xaxeto a'e wà, paze ma'e a'e wà no, uwazar waze'eg wanupe a'e wà kury. — Pemono kar 5 perew hagaw paw or iapo pyrer nehe. Pemono kar 5 aguza hagaw paw or iapo pyrer nehe no. Ta'e heta 5 tuwihaw Piri ywy rehe har wanupe a'e wà xe. Pepereperew. Iaiw ma'e uzeapo peme. Te tuwihaw ipereperew a'e wà no. Upuraraw a'e ma'erahy pezàwegatete a'e wà no. 5 Pezapo perew hagaw paw nehe. Pezapo aguza hagaw paw nehe no. Ta'e a'e ma'e umuaiw zaneywy a'e wà xe. Pemono kar a'e hagaw paw Tupàn Izaew wazar pe nehe. Nezewe mehe upytu'u putar penehe uzepyk ire ru'u nehe. Upytu'u putar pezar tupàn a'ua'u wanehe uzepyk ire nehe no, peywy rehe uzepyk ire nehe no. 6 Naperuzar kwaw peiko. Peiko Ezit ywy rehe har wazàwe. Peiko wanuwihawete zàwe no. Màràzàwe tuwe peiko nezewe. Tupàn upuraraw kar ma'erahy tetea'u wanupe. A'e rupi omono kar Izaew uiwy wi wà. 7 Urumume'u putar penemiapo ràm peme nehe kury. Perur mokoz tapi'ak ywyramawa heruata pixik 'ymar xe wà nehe. Perur amo ywyramawa ipyahu ma'e xe nehe no. Pezàpixipixi a'e tapi'ak a'e ywyramawa rehe wà nehe. A'e re peraha wamemyr pari pe wà nehe. 8 A'e re pepyhyk Tupàn Ze'eg Hyru nehe. Pemono ywyramawa i'aromo nehe. Pemono a'e perew hagaw paw a'e aguza hagaw paw amo hyru pupe nehe, ywyramawa 'ar romo imono pà nehe no. Pemono kar putar a'e ma'e hagaw paw Tupàn pe nehe, penemiapo kwer iaiw ma'e hekuzaromo nehe. Pemuata kar a'e tapi'ak pe wà nehe. Tuwe wata wemimutar rupi wà nehe. 9 Peme'egatu wanehe nehe. Aze tapi'ak oho Mete-Xemez taw kutyr nehe, pekwaw putar Tupàn Izaew wazar ko ma'erahy imur kar arer romo heko haw nehe. Aze noho kwaw ikutyr wà nehe, nuiko kwaw ko ma'erahy imur kar arer romo. Ur e zanewe, i'i wanupe wà.\n10 Uzapo Piri ywy rehe har ma'e uxaxeto waze'eg rupi upaze ma'e waze'eg rupi wà. Upyhyk mokoz tapi'ak kuzà wà. Uzàpixipixi ywyramawa rehe wà. Umunehew wamemyr pari pupe wà. 11 A'e re omono Tupàn Ze'eg Hyru ywyramawa 'aromo wà. Omono aguza hagaw paw perew hagaw paw hyru pupe wà. Omono wanyru ywyramawa 'aromo wà no. 12 Na'e oho tapi'ak Mete-Xemez taw pe amo ae taw kutyr oho 'ym pà wà. Wata oho uze'eze'eg pà wà. Nupiaw kwaw a'e taw piar wi wà. A'e 5 Piri ywy rehe har wanuwihaw wata oho wanupi wà no. Uhem Mete-Xemez taw huwake wà.\n13 Teko Mete-Xemez pe har opo'o arozràn waiko ko pe wà, ywytyr wamyter pe wà. A'e 'ar mehe we ume'e wà. Wexak Tupàn Ze'eg Hyru wà. Hurywete wà. 14 Uhem ywyramawa tapi'ak herur pyrer wà amo ko pe kury. Zuzue Mete-Xemez pe har a'e ko zar romo hekon a'e. Upytu'u ywyramawa amo itahu huwake. Na'e a'e pe wiko ma'e upei'ài'àg ywyramawa imu'imu'i pà wà kury. Uzuka a'e mokoz tapi'ak wà. Umunyk tata a'e ywyra rehe a'e tapi'ak ho'o kwer hapy pà wà, Tupàn pe imono pyr romo wà. 15 Erewi izuapyapyr upyhyk Tupàn Ze'eg Hyru wà kury. Upyhyk ma'eragaw paw hyru wà no. Omono a'e itahu rehe wà kury. A'e 'ar mehe we teko Mete-Xemez pe har omono ma'e imono pyr Tupàn pe wà. Uzuka ma'ea'yr henataromo wà no. Umunyk tata a'e ma'e hapy pà upaw rupi wà. 16 A'e 5 Piri ywy rehe har wanuwihaw wexak a'e ma'e iapo mehe wà. A'e 'ar mehe we uzewyr oho Akerom taw pe wà.\n17 Heta 5 tawhu Piri ywy rehe har waneko haw wà. Pitàitàigatu omono perew hagaw paw or iapo pyrer Tupàn pe wà, wanemiapo kwer iaiw ma'e hekuzaromo wà. Na'aw a'e taw waner xe wà: Azenoz, Kaz, Akerom, Kat, Akerom. 18 A'e 5 Piri ywy rehe har wanuwihaw pitàitàigatu a'e wà no, omono 5 aguza hagapaw or iapo pyrer wà no. Uhua'u a'e 5 tawhu wà. Heta pàrirogaw aiha ma'e waiwyr wà no. Heta amo taw pixika'i ma'e izywyr wà no. A'e itahu Zuzue Mete-Xemez taw pe har ko pe har a'e pe hin ko 'ar rehe kury, a'e ma'e uzeapo ma'e kwer purumuma'enukwaw kar har romo kury.\n19 70 awa Mete-Xemez pe har ume'e Tupàn Ze'eg Hyru pupe wà. A'e rupi Tupàn uzuka a'e 70 awa wà. Teko uzai'o a'e 70 awa wazuka awer rehe wà.\nTupàn Ze'eg Hyru wiko Zeàri taw pe\n20 Na'e Mete-Xemez pe har uze'eg uzeupeupe wà kury. — Mo upuner ko Tupàn ikatu wera'u ma'e henataromo wiko haw rehe wà nehe. Ma'e pe ximono kar putar ize'eg hyru nehe. Ta'e xiputar muite xe wi hen àwàm zanewi nehe xe, i'i uzeupeupe wà.\n21 A'e rupi omono kar uze'eg heraha har Zeàri taw pe wà kury. — Piri ywy rehe har umuzewyr kar Tupàn Ze'eg Hyru zanewe wà. Perur xe nehe, ize'eg hyru heraha pà peneko haw pe nehe, i'i wanupe.


Tupàn ze'eg XIAK 2\nPezekaiw katu hemetarer ma'e wanehe nehe. Pezekaiw katu hemetarer 'ym ma'e wanehe nehe no\n1 Herywyr wà. Peiko Zanezar Zezuz Zaneruwihawete rehe uzeruzar ma'e romo pe, Zanezar ikàg ma'e ipuràg eteahy ma'e rehe uzeruzar ma'e romo pe. Aze teko ur pezemono'ogaw pe wà nehe, pezekaiw katu wanehe paw rupi nehe. Aze hemetarer katu ma'e romo wanekon wà nehe, pezekaiw katu wanehe nehe. Aze hemetarer 'ym ma'e romo wanekon wà nehe, pezekaiw katu wanehe nehe no. 2-4 Aze amo hemetarer katu ma'e ur pezemono'ogaw pe nehe, kwàku'aw har hekuzar katu ma'e imunehew pà nehe, kamir hekuzar katu ma'e imunehew pà nehe, pemuapyk kar tenaw rehe nehe, aze heta we apykaw nehe. Aze hemetarer 'ym ma'e ur pezemono'ogaw pe nehe, kamir imu'i pyrer imunehew pà nehe, pemuapyk kar tenaw rehe nehe no, aze heta we apykaw nehe. — Eapyk ywy rehe hepy huwake nehe, peze zo izupe nehe. Epu'àm pe pe nehe, peze zo izupe nehe. Aze xo hemetarer katu ma'e zutyka'i pemuapyk kar tenaw ikatu ma'e rehe nehe, a'e mehe napekatu kwaw Tupàn pe. Ta'e pemuawate katu xo teko hemetarer katu ma'e pe wà xe. Ta'e napemuawate katu kwaw teko hemetarer 'ym ma'e pe wà no xe. — Azekaiw katu putar hemetarer katu ma'e wanehe nehe, nazekaiw katu kwaw amogwer wanehe nehe, peze peiko pezeupe. Na'ikatu kwaw nezewe haw Tupàn pe.\n5 Tupàn wexaexak teko hemetarer 'ym ma'e ko ywy rehe har a'e wà, hemetarer katu ma'e ài wamuigo kar pà wazeruzar haw rehe a'e wà. A'e rupi upyhyk putar upureruze'egaw a'e wà, ta'e umume'u wamutar har wanupe a'e xe. 6 Pe no ty wà. Napemuawate kwaw hemetarer 'ym ma'e pe wà. Hemetarer katu ma'e uzapo ikatu 'ym ma'e peme a'e wà, tuwihaw wanuwa rupi peneraha pà a'e wà. Màràzàwe tuwe pemuawate katu hemetarer katu ma'e pe wà. Na'ikatu kwaw peme wà. 7 — Zezuz ikatuahy a'e, za'e izupe. Zezuz hemiruze'eg romo peiko pe, i'i Tupàn zanewe. Hemetarer katu ma'e uze'eg zemueteahy Zezuz rehe a'e wà.\n8 Tupàn umur uze'eg wemiruze'eg wanupe a'e. Aze peruzar a'e ze'eg nehe, pezapo putar ikatuahy ma'e nezewe mehe nehe. Nezewe i'i a'e ze'eg a'e. — Erezeamutar katu ne. Ezamutar katu nerapi har nehe, nezeamutar katu haw zàwegatete nehe, i'i a'e ze'eg. 9 — Ko awa a'e, hemetarer katu ma'e romo hekon a'e, a'e rupi ikatuahy ihewe a'e, peze peiko. — Kwez awa a'e, hemetarer 'ym ma'e romo hekon a'e, a'e rupi nazekaiw kwaw hehe nehe, peze peiko. Ikatu 'ym ma'e pezapo Tupàn pe nezewe mehe. Ta'e napezamutar katu kwaw hemetarer 'ym ma'e pe wà xe. — Ezamutar katu nerapi har nehe, i'i ze'eg kwehe arer. Ze'eg kwehe arer heruzar 'ymar romo peiko. 10 Aze peruzar amo ze'eg kwehe arer nehe, aze naperuzar kwaw amo ae ze'eg kwehe arer nehe, ze'eg kwehe arer heruzar 'ymar romo ereiko. — Aiko ze'eg kwehe arer heruzar katu har romo ihe, napepuner kwaw peze haw rehe nehe. Aze napezamutar katu kwaw hemetarer 'ym ma'e pe wà nehe, ze'eg kwehe arer heruzar 'ymar romo peiko putar nehe. 11 — Peho zo penemireko 'ym wapuhe nehe, pemen 'ym wapuhe nehe, i'i Tupàn purupe a'e. — Pepuruzuka zo nehe, i'i a'e mehe no. Aze nereho pixik kwaw neremireko 'ym wapuhe nehe, aze erezuka amo teko nehe, Tupàn ze'eg heruzar 'ymar romo ereiko putar nehe. Ze'eg kwehe arer ihaw par romo ereiko putar nehe. Aze ereruzar ize'eg paw rupi nehe, aze nerezekaiw kwaw hemetarer 'ym ma'e wanehe nehe, ize'eg heruzar 'ymar romo ereiko putar nehe. Ze'eg kwehe arer ihaw par romo ereiko putar nezewe mehe nehe. 12 Peruzar Tupàn ze'eg peho peiko nehe. Aze peho ize'eg rupi nehe, Tupàn pemukàg putar a'e nehe. A'e mehe napezapo kwaw ikatu 'ym ma'e nehe. Pemukàg putar nehe, a'e mehe — Napekatu kwaw ihewe, ni'i kwaw peme nehe. A'e rupi peze'eg Tupàn hemiruze'eg ikatu ma'e wazàwe nehe. Pezapo ikatu ma'e peho peiko nehe no. 13 Amo 'ar mehe Tupàn umume'u putar teko wanemiapo kwer amogwer wanuwa rupi paw rupi nehe. Aze awa nupurupuhareko kwaw ko 'ar rehe nehe, a'e 'ar mehe Tupàn nupuhareko kwaw a'e awa a'e nehe no. Aze awa upurupuhareko katu ko 'ar rehe nehe, Tupàn upuhareko katu putar a'e awa a'e 'ar mehe nehe no.\nZazeruzar Zezuz rehe. Tuwe xiruzar nehe no\n14 Herywyr wà. — Azeruzar katu Tupàn rehe ihe, aze amo i'i nehe, aze a'e re nuweruzar kwaw Tupàn ze'eg nehe, aze uzapo ikatu 'ym ma'e amogwer wanupe nehe, hemu'em ma'e romo hekon a'e nehe. Nuiko kwaw Tupàn hemiruze'eg azeharomoete har romo. Tupàn nupyro kwaw agwer uzeruzar mua'u ma'e a'e wà nehe, tatahu wi a'e wà nehe. 15 Aze ru'u heta uzeruzar ma'e hemetarer 'ym ma'e a'e pe wà, penuwake wà. Aze ru'u nuhyk kwaw wakamir wanupe wà. Aze ru'u ima'uhez wà. 16 Aze ru'u peze'eg nezewe wanupe, a'e ma'e hereko 'ymar wanupe, a'e uzeruzar ma'e wanupe. — A, tuwe Tupàn uzapo ikatu ma'e peme nehe. Aze penuwixàg nehe, tuwe amo umur zepe'aw peme wà nehe. Aze pema'uhez nehe, tuwe amo umur temi'u peme nehe, peze ru'u peiko wanupe. Aze peze'eg peiko nezewe wanupe nehe, temi'u imono 'ym pà wanupe nehe, kamir imono 'ym pà wanupe nehe, napezamutar katu kwaw a'e uzeruzar ma'e pe wà nehe. Napezapo kwaw ikatu ma'e wanupe, a'e rupi napeiko kwaw uzeruzar ma'e azeharomoete har romo. 17 Nezewe xikwaw Tupàn rehe zanezeruzar haw. Aze teko uzeruzar Tupàn rehe wà nehe, aze nuzapo kwaw ikatu ma'e amogwer wanupe wà nehe, a'e mehe uzeruzar 'ym ma'e ài wanekon wà nehe. Nuiko kwaw uzeruzar ma'e ài wà nehe.\n18 Amo i'i putar a'e nehe. — Azeharomoete azeruzar Tupàn rehe ihe, i'i putar nehe. Inugwer i'i putar a'e nehe. — Azeruzar Tupàn rehe ihe, azapo ikatuahy ma'e aha teko tuweharupi ihe no, i'i putar a'e nehe. Ihe Xiak amume'u putar ko ma'e peme ihe nehe kury. — Aze amo uzeruzar tuwe Tupàn rehe a'e nehe, a'e mehe uzapo putar ikatuahy ma'e oho iko a'e nehe no. Aze amo uzeruzar Tupàn rehe a'e nehe, aze nuzapo kwaw ikatuahy ma'e oho iko nehe, nuiko kwaw hehe uzeruzar ma'e ài a'e nehe, a'e peme ihe kury. — Nuzawy kwaw hehe uzeruzar 'ym ma'e a'e, a'e peme. 19 Pezeruzar peiko Tupàn rehe. — Pitài zo Tupàn a'e, peze izupe. Aze naperuzar kwaw nehe, peiko putar Zurupari hemiruze'eg wazàwe nehe. Uzeruzar Tupàn rehe a'e wà. Ukwaw heko haw wà. Nuweruzar kwaw wà. A'e rupi uryryryryz izuwi ukyze pà wà. Ta'e amo 'ar mehe uzepyk putar wanehe a'e nehe xe. 20 Ma'e kwaw 'ymar ài peiko. Aze amo uzeruzar Tupàn rehe nehe, aze nuweruzar kwaw nehe, aze nuzapo kwaw ikatu ma'e oho iko nehe, a'e mehe wiko uzeruzar 'ym ma'e ài nehe. Amume'u putar uzeruzar ma'e kwehe arer waneko awer peme ihe nehe kury. A'e rupi peze putar nehe, — Azeharomoete aze amo uzeruzar Tupàn rehe nehe, uzapo putar ikatu ma'e nehe no, peze putar nehe. 21 Apuranu penehe. Ma'e zaneipy Àmàrààw uzapo a'e, uzemukatu pà Tupàn pe kwehe mehe a'e. Amume'u putar peme. Weruzar ize'eg. Omono wa'yr Tupàn pe. Uzuka etea'i wa'yr ma'ea'yr ài Tupàn pe imono pyr ài a'e. — Ezuka zo nera'yr nehe ty, i'i Tupàn izupe. — Nekatu ihewe kury, ta'e ereruzar heze'eg ne xe, i'i izupe. 22 Uzeruzar hehe a'e. Weruzar ize'eg a'e no. Uzeruzar ma'e azeharomoete har romo hekon a'e, ta'e weruzar ize'eg a'e no xe. 23 Tupàn ze'eg kwehe arer pape rehe imuapyk pyrer umume'u Àmàrààw heko awer. Azeharomoete a'e ze'eg. — Àmàrààw uzeruzar Tupàn rehe a'e. A'e rupi — Nekatu ihewe ne kury, i'i Tupàn izupe, i'i ze'eg kwehe arer. — Hemyrypar romo ereiko kury, i'i tuwe Tupàn Àmàrààw pe. 24 A'e rupi pekwaw ko ma'e nehe kury. Teko uzemukatu kar Tupàn pe a'e wà, ikatu ma'e wemiapo kwer rupi a'e wà. Aze uzeruzar hehe wà nehe, a'e mehe ikatu putar Tupàn pe wà nehe, aze weruzar ize'eg wà nehe no. Aze uzeruzar hehe wà nehe, ize'eg heruzar 'ym pà wà nehe, na'ikatu kwaw izupe wà nehe.\n25 Nezewegatete Ha'aw heko awer a'e no. Uzemukatu kar Tupàn pe, ta'e uzapo ikatu ma'e hemiruze'eg wanupe xe. Zutew umur kar mokoz awa a'e taw pe wà, Ha'aw heko haw pe wà. — Pexak a'e pe har wakàgaw nehe, i'i wanupe wà. Ha'aw hàpuz me wanon wà. Teko umume'u wanur awer taw pe har wanuwihaw wanupe wà. Taw pe har ipuruzuka wer zepe a'e mokoz zutew wanehe wà. Ha'aw umuixe kar a'e awa wàpuz me wà. Upytywà wà, waho àwàm hexak kar pà wanupe wà. Upytywà taw wi waho mehe wà no. Hemiapo kwer ikatu Tupàn pe. A'e rupi ikatu ma'e romo hekon izupe kury. — Izypy mehe ereiko kuzàwyzài romo ne. Nazepyk kwaw nerehe neremiapo kwer hekuzaromo ihe nehe kury, ta'e erezeruzar herehe ne xe, heremiruze'eg wapytywà pà ne xe, i'i Tupàn Ha'aw pe.\n26 Aze zanerekwe uhem oho zaneretekwer wi nehe, a'e mehe zamàno putar nehe. Nezewegatete aze naxiapo kwaw ikatu ma'e nehe, nazaiko kwaw uzeruzar ma'e azeharomoete har romo nehe. Umàno ma'e kwer ài zaiko putar nehe.\n© 2007 WBT


Tupàn ze'eg MIKEZ 7\nIzaew wanemiapo kwer ikatu pixik 'ym ma'e\n1 Azemumikahy tekoko ihe. Aiko awa ima'uhez katu ma'e ài. A'e awa wekar ma'e'a kwer pi her ma'e oho pi ityw pe, pi po'o awer ipaw ire a'e. Wekar uwà ityw pe ipo'o awer ipaw ire no. Nuexak kwaw, ta'e amo opo'o uwà iazu ma'e paw a'e 'ym mehe a'e wà xe. Opo'o pi paw wà no. 2 Naheta kwaw ni pitài teko imunar 'ym ma'e hemu'em 'ym ma'e ko ywy rehe wà. Naheta kwaw ni pitài Tupàn heruzar har wà. A'e paw uzeagaw amogwer wazuka pà wà. Pitàitàigatu uzeagaw wapihar zemunehew paw pupe imunehew kar pà wà. 3 Teko paw uzemuàgà'ym ikatu 'ym ma'e iapo haw rehe wà. Tuwihaw umur kar temetarer wemu'emaw rehe wà. Pureruze'eg ma'e upyhyk temetarer wemu'emaw hekuzaromo wà, teko wanehe imunar pà wà. Ikàg ma'e hemetarer katu ma'e umume'u iaiw ma'e wemiapo ràm uzemurywete kar àwàm waiko wà. Teko paw ima'enukwaw katu wemiapo ràm ikatu 'ym ma'e rehe wà. 4 Te teko ikatu wewer ma'e wà, teko imunar 'ym ma'e wà, nuzawy kwaw xu Tupàn pe wà. Uhem amo 'ar wà iko. A'e 'ar mehe Tupàn uzepyk putar wanehe nehe. Hemiruze'eg teko wanehe ume'egatu ma'e a'e wà, ize'eg imume'u har a'e wà, umume'u a'e 'ar ihem àwàm a'e wà. Ur putar waze'eg awer rupi katete nehe. A'e 'ar mehe uzeapo putar iaiw ma'e teko wanupe nehe. Nukwaw kwaw wemiapo ràm wà nehe. — Màràzàwe tuwe aipo pa, i'i putar uzeupe wà nehe.\n5 Pezeruzar zo penuwake wiko ma'e wanehe nehe. Pezeruzar zo pemyrypar wanehe nehe. Aze ereze'eg neremireko pe nehe, nema'enukwaw katu neze'eg àwàm rehe nehe. Ezekaiw katu neze'eg àwàm rehe nehe. 6 Ta'e ko 'ar rehe kwarer nuzeruze'egatu kwaw u wanehe wà xe. Kuzàtài nuweruzar kwaw uhy ze'eg wà. Kuzà uzàmàtyry'ym umehy wà. Neànàm wiko neàmàtyry'ymar iaiw wera'u ma'e romo wà.\n7 Ihe azeruzar Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e rehe. Azeruzar katu hepyro àràm romo heko haw rehe. Tupàn hezar wenu putar heze'eg nehe. Hepyro putar nehe.\nTupàn upyro wemiaihu wà kury\n8 Pe ureàmàtyry'ymar pe. Peze'eg urywahyahy zo urerehe nehe. Uru'ar azeharomoete. Urupu'àm wi putar nehe. Ko 'ar rehe uruiko pytunaw pe. Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wiko putar tatainy zàwenugar romo urewe nehe. 9 Uruzapo ikatu 'ym ma'e Tupàn henataromo. A'e rupi wikwahy urewe. A'e rupi uzepyk putar urerehe nehe. A'e rupi urupuraraw putar izepyk àwàm nehe. Umume'u putar ureremiapo kwer a'e nehe. Uzapo putar ikatu ma'e urewe nehe. Urereraha putar tatainy pe nehe. Urepyro putar nehe no. 10 Ureàmàtyry'ymar wexak putar hemiapo ràm wà nehe. Hexak mehe imaranugar putar wà nehe. Ta'e a'e 'ym mehe uze'eg zemueteahy Tupàn rehe a'e wà xe. — Ma'e pe hekon Tupàn pezar a'e, i'i urewe wà. Tupàn weityk putar ureàmàtyry'ymar wà nehe. Urerurywete putar hexak mehe nehe. Teko upyropyrog oho waiko to'om pe tawhu myter rupi har rehe har rehe wà. Nezewegatete Tupàn upyropyrog putar ureàmàtyry'ymar wanehe nehe.\n11 Teko Zeruzarez pe har wà. Uhem tawhu pàrirogaw iapo katu wi haw 'ar iko kury. Uhem zaneiwy zaw imunyrykaw 'ar iko no. Ximuhua'u wera'u zaneiwy nehe kury. 12 A'e 'ar mehe zaneiwy rehe arer uzewyr putar Zeruzarez pe wà nehe. Ur putar Axir wi wà nehe. Ur putar Ezit wi wà nehe no. Ur putar ywy Ewparat yrykaw izywyr har wi wà nehe no. Ur putar yryhu wi wà nehe. Ur putar ywytyruhu muitea'u wera'u ma'e wi wà nehe no. 13 Ywy paw uzeapo putar ywyxiguhu romo wà nehe. Ta'e a'e ywy rehe har uzapo ikatu 'ym ma'e tetea'u a'e wà xe.\nUze'eg waiko Tupàn pe wà, upuhareko haw henoz pà wà\n14 O Tupàn, ereiko àràpuhàràn wanehe uzekaiw ma'e ài urewe ne. Ezekaiw katu urerehe nehe. Ta'e uruiko àràpuhàràn ài newe ure xe. Ta'e ure zutyka'i uruiko ka'a pupe ure xe. Heta tetea'u ywy ikatu ma'e ureiwy izywyr. Kwehe mehe urereraha pe ka'api'i ikatu ma'e Màxà pe har pe ne, Zireaz pe har pe ne no. Urereraha wi pe a'e pe nehe no. 15 Ezapo purumupytuhegatu kar haw urepytywà pà nehe. Kwehe mehe erezapo purumupytuhegatu kar haw Ezit ywy wi urepyro mehe ne. Ezapo wi agwer ma'e nehe kury. 16 Teko amo ae ywy rehe har ikàg ma'e wexak putar iapo mehe wà nehe. Ikàg tuwe wà. Nezewe rehe we imaranugar putar nekàgaw hexak mehe wà nehe. Amogwer teko ukyze putar wà nehe. Upytu'u putar uze'eg ire wà nehe. Upyk putar wapyakwar wà nehe. 17 Wata putar ywy ku'i kwer rehe wie rehe moz ài wà nehe, ma'e ywy rehe uzeàkyz ma'e ài wà nehe. Uryryryryz putar ukyze haw wi wà nehe. Uhem putar wàpuzuhutàtà wi wà nehe. Uzewyr putar Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e Zanezar pe ukyze mehe wà nehe.\n18 O Tupàn. Naheta kwaw amo nezàwenugar wà. Ta'e nereharaz neremiaihu wikuwe ma'e wanemiapo kwer ikatu 'ym ma'e wi ne xe. Nerezepyk kwaw wanehe nehe. Nekwahy kwaw tuweharupi nehe. Erepytu'u putar nekwahy re nehe. Tuweharupi nepurexak kar wer nepuruamutar haw rehe purupe. 19 Urepuhareko wi pe nehe. Eremumaw putar urekatu 'ymaw urewi nehe. Ereityk putar ikatu 'ym ma'e ureremiapo kwer yryhu pupe nehe. Upyta putar yryhu wype nehe. 20 Kwehe mehe eremume'u neremiapo ràm ureipy wanupe. — Tuweharupi aiko putar pemyrypar romo nehe. Tuweharupi apuamutar katu putar nehe, ere ureipy wanupe. A'e rupi erezamutar katu putar Àmàrààw izuapyapyr tuweharupi ne wà nehe, Zako izuapyapyr ne wà nehe no. Ureamutar katu pe tuweharupi nehe.


Tupàn ze'eg 1 XAMUEW 15\nZeàmàtyry'ymaw Amarek izuapyapyr wanehe har\n1 Uze'eg Xamuew Xau pe. — Tupàn umuzakook kar uri kawer ihewe neàkàg rehe a'e, Izaew wanuwihawete romo nemuigo kar pà a'e, wemiruze'eg wanuwihawete romo nemuigo kar pà a'e. Ipurumume'u wer ma'e rehe newe kury. Einu katu ize'eg nehe. 2 Tupàn uzepyk putar Amarek ywy rehe har wanehe a'e nehe. Ta'e Izaew Ezit wi wahem mehe Amarek ywy rehe har uzàmàtyry'ym Izaew oho wà xe. 3 A'e rupi eho Amarek izuapyapyr wakutyr kury. Emumaw ne wà nehe. Emumaw wama'e paw nehe no. Epuhareko zo wà nehe. Ezuka a'e paw ne wà nehe: awakwer wà, kuzàgwer wà, kwarearer wà, kwarearer pixika'i ma'e wà, kuzàtàigwer wà, tapi'ak wà, àràpuhàràn wà, kawarukupewa'a kamer her ma'e wà, zumen wà. Upaw rupi katete ezuka ne wà nehe, i'i Tupàn iko newe kury, i'i Xamuew Xau pe kury.\n4 A'e rupi omono'og Xau wemiruze'eg zauxiapekwer Terai pe wà kury. Upapar paw rupi a'e pe wà. Heta 200 miw zauxiapekwer Izaew izuapyapyr wà. Heta 10 miw zauxiapekwer Zuta izuapyapyr wà. 5 Na'e Xau a'e, zauxiapekwer paw a'e wà no, oho Amarek tawhu pe wà kury. Uzeàmim oho yrykaw 'y heta 'ymaw pupe wà. 6 Uze'eg Xau Kene izuapyapyr wanupe kury. — Pehem pezuwà Amarek ywy rehe har wamyter wi nehe. Nezewe mehe wazuka mehe napuzuka kwaw ihe nehe. Ta'e kwehe mehe Ezit ywy wi wahem mehe pekatu Izaew wanupe, i'i wanupe. A'e rupi uhem Kene wà Amarek ywy rehe har wanuwi wà kury.\n7 Na'e weityk Xau Amarek ywy rehe har a'e wà kury. Uzypyrog Awira pe. Oho Xur Ezit ywy huwake har kwarahy hemaw kutyr har pe no. 8 Upyhyk Amarek ywy rehe har wanuwihawete Akak her ma'e wà. Uzuka amogwer Amarek ywy rehe har upaw rupi wà. 9 Xau a'e, hemiruze'eg zauxiapekwer a'e wà no, nuzuka kwaw Akak a'e wà. Nuzuka kwaw àràpuhàrànete ikatu wera'u ma'e wà no. Nuzuka kwaw tapi'ak ikatu wera'u ma'e wà no. Ni tapi'aka'yr ikatu wera'u ma'e wà no. Ni àràpuhàràn ikatu wera'u ma'e wà no. Umumaw ikatu 'ym ma'e paw wà. Uzuka ma'ea'yr hekuzar 'ym ma'e paw wà no.\nTupàn nuputar kwaw Xau tuwihaw romo a'e\n10 Na'e Tupàn uze'eg Xamuew pe kury.\n11 — Azemumikahy Xau tuwihawete romo heremimuigo kar awer rehe ihe kury. Ta'e upuir ihewi a'e xe. Nuweruzar kwaw heze'eg a'e, i'i izupe. Uzemumikahy Xamuew ize'eg henu mehe. Umumaw pytun gatu Tupàn pe uze'eg pà uhapukaz pà Xau rehe. 12 Iku'egwer pe izi'itahy uhem oho weko haw wi Xau hekar pà kury. Ukwaw Xau Karamew tawhu pe iho awer. Uzapo Xau uzemuwete katu haw a'e pe. A'e re oho Ziwkaw tawhu pe. 13 Uwàxi Xamuew Xau a'e pe. Uze'eg Xau izupe. — Tuwe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e umur uze'egatu nerehe nehe, Xamuew. Aruzar ize'eg kwez ihe, i'i mua'u izupe.\n14 Upuranu Xamuew hehe. — Màràzàwe tuwe ainu tapi'ak waze'eg mehe àràpuhàràn waze'eg mehe tàrityka'i ihe wà, i'i izupe.\n15 Uwazar Xau ize'eg izupe. — Heremiruze'eg zauxiapekwer upyro a'e ma'ea'yr Amarek ywy rehe har wanuwi a'e wà. Upyro àràpuhàràn ikatu wera'u ma'e tapi'ak ikatu wera'u ma'e a'e wà, Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e nezar pe imono pyràm a'e wà. Uruzuka amogwer ma'ea'yr upaw rupi ure wà, i'i izupe.\n16 — Tuwe rihi, i'i Xamuew Xau pe. — Tupàn umume'u ma'e ihewe karumehe pyhaw a'e. Amume'u putar newe ihe kury, i'i izupe. — Emume'u ty, i'i Xau izupe.\n17 Uze'eg wi Xamuew izupe. — Naiko kwaw awa ikàg ma'e romo ihe, ere ru'u nezeupe amo 'ar mehe. Nan. Ereiko Izaew ta'yr wazuapyapyr paw wanuwihawete romo ne. Tupàn uzakook kar uri kawer nerehe Izaew wanuwihawete romo nemuigo kar pà a'e. 18 Uzuka kar Amarek ywy rehe har paw newe wà. Ta'e iaiw a'e wà xe. — Ezuka paw wà nehe, i'i Tupàn newe a'e. 19 Màràzàwe tuwe nereruzar kwaw ize'eg awer ne. Màràzàwe tuwe nepurupyro wer neàmàtyry'ymar wama'e rehe. Na'ikatu kwaw a'e ma'e neremiapo kwer Tupàn pe. Màràzàwe tuwe erezapo, i'i izupe.\n20 — Nan kwaw pa. Aruzar Tupàn ze'eg ihe. — Ahem aha heàmàtyry'ymar wakutyr ihe. Arur wanuwihawete Akak her ma'e. Azuka Amarek ywy rehe har paw ihe wà. 21 Heremiruze'eg zauxiapekwer nuzuka kwaw tapi'ak ikatu wera'u ma'e wà. Nuzuka kwaw àràpuhàràn ikatu wera'u ma'e wà. Izuka pyràm romo wanekon wà. Nuzuka kwaw wà. Werur xe Ziwkaw pe Tupàn nezar pe wamono pà wà, i'i Xau Xamuew pe.\n22 Uwazar Xamuew ize'eg izupe a'e no.\n— Ma'enugar Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uputar a'e.\nAipo uze'eg heruzar haw uputar. Aipo ma'ea'yr hapy haw uputar.\nIze'eg heruzar haw ikatu wera'u àràpuhàràn ikatu wera'u ma'e henataromo wazuka haw wi izupe.\n23 Tupàn ze'eg heruzar 'ymaw a'e,\nnuzawy kwaw tekwe ikatu 'ym ma'e wamuwete katu haw Tupàn henataromo.\nZanereko wera'u haw nuzawy kwaw tupàn a'ua'u wamuwete katu haw izupe. Iro Tupàn pe.\nTupàn Tuweharupi Wiko Ma'e naneputar kwaw tuwihawete romo a'e kury.\nTa'e nereruzar kwaw ize'eg awer ne xe, i'i Xamuew izupe.\n24 — Azeharomoete azapo ikatu 'ym ma'e Tupàn henataromo ihe. Naruzar kwaw ize'eg. Naruzar kwaw ize'eg newe imur pyrer ihe. Akyze teko wanuwi. A'e rupi azapo ma'e wanemimutar rupi ihe. 25 Xamuew, emunàn heremiapo kwer ikatu 'ym ma'e hewi kury. Ezewyr eho herupi nehe. Nezewe mehe apuner Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e imuwete katu haw rehe ihe nehe kury, i'i Xau Xamuew pe.\n26 — Nazewyr kwaw nerupi ihe. Nereruzar kwaw Tupàn hemiapo kar haw ne. A'e rupi naneputar kwaw Izaew wanuwihawete romo a'e kury, i'i Xamuew izupe.\n27 Na'e uwak Xamuew a'e wi uhem pà kury. Upyhyk Xau ikamirpuku rehe ikupe kutyr rehe. Umu'i kury. 28 I'i Xamuew izupe. — Eremu'i hekamir kwez ihewi ty. Nezewegatete kutàri Tupàn umu'i Izaew wanuwihawete romo nereko haw kwez newi a'e no. Omono kwez amo ae awa newi ikatu wera'u ma'e pe kury. A'e awa wiko putar tuwihawete romo nerekuzaromo nehe. 29 Tupàn Izaew wazar ikàg ma'e a'e, nahemu'em pixik kwaw a'e. Aze ipurapo wer amo ma'e rehe, uzapo a'e ma'e. Nuiko kwaw awa romo kuzà romo a'e. A'e rupi nuzewyr kwaw wemimume'u kwer wi a'e, i'i Xamuew izupe.\n30 — Azeharomoete azapo ikatu 'ym ma'e kwez ihe. Nezewe rehe we hemuwete pe amogwer tuwihaw wanenataromo teko wanenataromo nehe. Ezewyr herupi nehe. Nezewe mehe apuner putar Tupàn nezar imuwete katu haw rehe ihe nehe, i'i Xau Xamuew pe a'e.\n31 A'e rupi uzewyr Xamuew oho hupi.\n32 — Perur tuwihawete Akak her ma'e xe nehe ty wà, i'i Xamuew wanupe. Uryryryryz Akak iko a'e, Xau henataromo oho mehe a'e. — Màno haw iroahy tuwe, i'i Akak a'e.\n33 I'i Xamuew a'e tuwihaw pe. — Netakihepuku uzuka kuzà wamemyr tetea'u wahy wanuwi wà. Kutàri nehy imemyr ukàzym putar izuwi upaw rupi a'e nehe no. Wiko putar nehy kuzà imemyr 'ym ma'e romo nehe kury, i'i izupe. A'e re upei'ài'àg Xamuew Akak kury, Ziwkaw tawhu pe ma'ea'yr hapy haw henataromo kury.\n34 A'e re oho Xamuew Hama pe. Uzewyr Xau weko haw Zimea pe. 35 A'e re Xamuew nuexak pixik kwaw Xau a'e. Upuhareko katu Xamuew Xau a'e. — Màràzàwe tuwe amuigo kar Xau Izaew wanuwihawete romo ihe, i'i Tupàn uzeupe. — Na'ikatu kwaw tuwihawete romo heko haw, i'i uzeupe.


Tupàn ze'eg ROM 13\nXiruzar tuwihaw zane wà nehe\n1 Peruzar tuwihaw waze'eg peiko nehe, ta'e Tupàn umuigo kar awa penuwihaw romo a'e wà xe. Naheta kwaw tuwihaw Tupàn hemimutar 'ym rupi tuwihaw romo uzeapo ma'e kwer a'e wà. 2 Aze teko nuweruzar kwaw tuwihaw waze'eg a'e wà nehe, a'e mehe nuweruzar kwaw Tupàn ze'eg a'e wà nehe no. Aze amo nuweruzar kwaw tuwihaw ze'eg nehe, tuwihaw uzepyk putar hehe a'e nehe. Tupàn uzepyk putar uze'eg heruzar 'ymar wanehe a'e nehe no. 3 Ikatu ma'e iapo har nukyze kwaw tuwihaw wanuwi a'e wà. Xo ikatu 'ym ma'e iapo har ukyze wanuwi wà. Aze napekyze wer kwaw tuwihaw wanuwi nehe, xo ikatuahy ma'e pezapo nehe. A'e mehe tuwihaw uze'egatu putar penehe a'e wà nehe. 4 Tupàn umuigo kar awa tuwihaw romo a'e wà, a'e rupi wazar romo hekon a'e. A'e rupi Tupàn nuzapo kar kwaw wemiapo putar 'ymaw wanupe a'e nehe. Aze ikatu 'ym ma'e pezapo nehe, pekyze tuwe tuwihaw wanuwi nehe, ta'e upuner tuwe penehe uzepykaw rehe a'e wà nehe xe. Tuwihaw a'e wà, Tupàn pe ma'e iapo har romo wanekon a'e wà, a'e rupi Tupàn umuzepyk kar ikatu 'ym ma'e iapo har wanehe a'e wà. 5 A'e rupi peruzar tuwihaw pe wà nehe. — Aruzar putar tuwihaw ze'eg ihe nehe, ta'e aze naruzar kwaw nehe, uzepyk putar herehe wà nehe, peze zo nehe. Peruzar waze'eg nehe, ta'e uzapo kar ikatu ma'e peme a'e wà xe.\n6 A'e rupi aze tuwihaw wenoz temetarer peme wà nehe, pemono wanupe nehe. Ta'e uma'ereko waiko Tupàn pe a'e wà xe, upureruze'eg mehe a'e wà xe. 7 Aze penewer temetarer rehe tuwihaw wanupe nehe, pemekuzar wanupe nehe. Aze wenoz temetarer peme wà nehe, pemono wanupe nehe. Aze wenoz ma'e peme nehe, pemono wanupe nehe. — Uremuawate katu nehe, aze i'i peme wà nehe, pemuawate katu pe wà nehe. — Ure penuwihaw romo uruiko ure, a'e rupi peze'egatu urerehe nehe, aze i'i peme wà nehe, a'e mehe peruzar waze'eg nehe. Urereko pe tuwihaw ài nehe, aze i'i peme wà nehe, a'e mehe peruzar waze'eg nehe.\nXiapo ikatu ma'e zanezeupeupe nehe\n8 Penewer zo ma'e rehe amo pe nehe. Pepuruamutar katu nehe. Aze teko upuruamutar katu tuwe a'e wà nehe, Tupàn ze'eg imur pyrer heruzar har romo wanekon putar a'e wà nehe. 9 Nezewe i'i a'e ze'eg kwehe arer a'e. — Peho zo pemen 'ym wapuhe nehe, peho zo penemireko 'ym wapuhe nehe. Pepuruzuka zo nehe. Pemunar zo amogwer wama'e rehe nehe. Penewyrowyroahy zo amogwer wama'e rehe nehe, i'i ze'eg kwehe arer. Ikatuahy a'e ze'eg paw rupi. Pezeamutar katu. Aze pezamutar katu penapi har pezeamutar katu haw zàwegatete nehe, a'e mehe inugwer ze'eg kwehe arer heruzar har ài peiko putar nehe. 10 Aze amo uzamutar wapi har nehe, nuzapo pixik kwaw ikatu 'ym ma'e izupe nehe. A'e rupi aze teko uzamutar wapi har wà nehe, a'e mehe inugwer Tupàn ze'eg heruzar har romo wanekon a'e wà nehe.\n'Ar uhem wà a'e\n11 — Zezuz uzewyr putar na'arewahy a'e nehe kury, naza'e kwaw kwehe mehe. Ko 'ar rehe Zezuz uzewyr putar na'arewahy a'e nehe kury, za'e zaiko kury. Pekwaw iàrew 'ym àwàm. A'e rupi peàrogatu tuwe nehe kury.\n12 Pytunaw upaw a'e kury. 'Ar uhem wà a'e no. A'e rupi zapytu'u pytunaw pe wiko ma'e hemiapo iapo re zane kury. A'e rupi xiàmàtyry'ym ikatu 'ym ma'e nehe kury. 13 Pezapo ikatu ma'e peho peiko nehe, 'ar romo wata ma'e ài nehe. Peka'u zo nehe. Pekar zo kuzà wyzài pe wà nehe. Pezapo zo ikatu 'ym ma'e wapuhe nehe. Pepuràmàtyry'ym zo nehe. Penewyrowyroahy zo amogwer wanehe nehe. 14 — Hepurapo wer ikatu 'ym ma'e rehe ihe nehe, aze pepy'a i'i peme nehe, pezekaiw zo hehe nehe. Pezapo zo hemiapo putar haw nehe. — Emur nekàgaw ihewe nehe, peze Zezuz Zaneruwihawete pe nehe. Peiko ikatu 'ym ma'e iàmàtyry'ymar romo nehe.


Tupàn ze'eg 1 XAMUEW 13\nIzaew uzàmàtyry'ym Piri ywy rehe har wà\n1 Wereko Xau 30 kwarahy tuwihawete romo wiko mehe. Umumaw 42 kwarahy Izaew wanuwihawete romo wiko pà. 2 Wexaexak 3.000 awa Izaew izuapyapyr a'e wà kury. Umuzewyr kar amogwer paw wamono kar pà waneko haw pe wà. 2.000 awa upyta Mikimaz tawhu pe wà, ywy ywytyr heta haw pe Metew huwake har pe wà no. 1.000 awa upyta Xau ta'yr Zonata her ma'e rehe we wà. Upyta Zimea tawhu Mezàmi waiwy rehe har pe wà.\n3 Uzuka Zonata Piri ywy rehe har zauxiapekwer wanuwihaw Zema pe har a'e kury. Piri ywy rehe har wenu izuka awer imume'u haw wà. Na'e Xau omono kar xi'àm ma'e'ak kwer ipy har Izaew ywy nànàn a'e wà kury. Wenoz zauxiapekwer paw puruàmàtyry'ym àwàm pe wà. 4 Teko paw wenu ko ze'eg wà. — Xau uzuka Piri ywy rehe har wanuwihaw a'e. A'e rupi ko 'ar rehe Piri ywy rehe har na'iakatuwawahy kwaw zanerehe a'e wà kury, i'i oho waiko taw Izaew waiwy rehe har nànàn wà. A'e rupi teko uzemono'og oho Xau rehe we Ziwkaw tawhu pe a'e wà kury, ta'e wenoz a'e wà xe.\n5 Uzemono'ono'og Piri ywy rehe har a'e wà no, Izaew waàmàtyry'ym pà a'e wà no. Heta 30.000 ywyramawa puruàmàtyry'ymaw pe har wanupe. Heta 6.000 zauxiapekwer kawaru ku'az har wà no. Zauxiapekwer upy rehe wata ma'e waneta haw nuzawy kwaw ywyxig yryhu iwyr har waneta haw. Oho Mikimaz pe wà, tawhu Mete-Awen huwake kwarahy hemaw kutyr wà. Uzapo uker haw a'e pe wà. 6 Izaew wexak waneta haw wà. — Naheta kwaw zanezepyro haw wanuwi nehe. Zawaiw katu zanereko haw kury, i'i uzeupeupe wà. Amo uzeàmim itakwar pupe wà. Amo uzeàmim ywykwar pupe wà. Amo uzeàmim itahu wamyter pe wà. Amo uzeàmim tywypaw pe wà. Amo uzeàmim 'yzygwar pupe wà. 7 Amo wahaw yrykaw Zotàw her ma'e wà. Oho Kaz ywy rehe wà, Zireaz ywy rehe wà no. Upyta Xau Ziwkaw taw pe a'e. Teko a'e pe har ukyze katu waiko wà. 8 — Emumaw 7 'ar xe wi nehem 'ym pà nehe, i'i Xamuew izupe a'e 'ym mehe. Noho kwaw Xamuew a'e pe. A'e rupi teko uzypyrog Xau wi upuir pà wà kury. Uhem oho a'e wi wà. 9 Na'e uze'eg Xau wanupe kury. — Perur ma'ea'yr Tupàn henataromo izuka pyràm pe wà nehe, hapy paw pyràm pe wà nehe. Perur ma'e Tupàn pe imono pyràm imuawyze kar haw nehe no, i'i wanupe. Na'e omono Xau a'e ma'e Tupàn pe kury. 10 Imono pawire izuka pawire uhem Xamuew a'e pe kury. Oho Xau huwàxi mà. — Nekatu ty, i'i izupe. 11 — Ma'e erezapo ne, i'i Xamuew Xau pe. — Aexak teko ihewi wahemaw ihe, ihewi wapuir haw ihe. Ne nerezur kwaw neze'eg awer rupi no. Piri ywy rehe har uzemono'og Mikimaz pe a'e wà no. 12 A'e rupi aze'eg nezewe hezeupe ihe. — Piri ywy rehe har wezyw putar Ziwkaw wi heàmàtyry'ym pà a'e wà nehe kury. — Hepytywà pe nehe, na'e kwaw Tupàn pe ihe rihi, a'e hezeupe. A'e rupi azuka ma'ea'yr Tupàn henataromo. Amono a'e ma'e izupe, i'i Xau Xamuew pe.\n13 — Iranaiw ma'e ài ereiko, i'i Xamuew. — Nereruzar kwaw Tupàn Zanezar ze'eg awer. Aze mo ereruzar, a'e mehe mo ne, nezuapyapyr mo a'e wà no, wiko mo Izaew wanuwihawete romo tuweharupi a'e wà, awyze harupi mo wà. 14 Erepytu'u putar waneruze'eg ire nehe kury. Ta'e nereruzar kwaw Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ne xe. A'e rupi Tupàn wekar putar amo ae awa wemimutar ràm a'e nehe. Umuigo kar putar a'e awa ko teko wanuwihawete romo a'e nehe, i'i Xamuew Xau pe.\n15 Na'e uhem Xamuew oho Ziwkaw wi pe rupi wata pà kury. Xau a'e, amogwer teko Ziwkaw pe har a'e wà no, uhem oho tawhu wi zauxiapekwer wapyta haw pe a'e wà no. Zimea Mezàmi ywy rehe har pe wanekon wà. Na'e Xau upapar zauxiapekwer wà kury. 600 awa ru'u heta wà. 16 Xau a'e, ta'yr Zonata a'e no, hemiruze'eg awa a'e wà no, upyta Zema pe Mezàmi waiwy rehe wà. Piri ywy rehe har wiko uker haw pe Mikimaz pe a'e wà. 17 Zauxiapekwer Piri ywy rehe har uzemuza'aza'ak na'iruz zemono'ogaw romo wà kury. Uhem oho uker haw wi Izaew wanehe ume'egatu pà wà. Pitài zemono'ogaw oho Opira taw Xuwaw ywy rehe har kutyr wà. 18 Amo oho Mete-Orom kutyr wà. Amogwer wata oho ywytyr kutyr wà. Aze teko uzeupir a'e ywytyr rehe wà, upuner ywyàpyznaw Zemoim her ma'e hexakaw rehe wà. Wexak ywyxiguhu a'e wi ume'e pà wà no.\n19 A'e 'ym mehe Piri ywy rehe har uze'eg Izaew wanupe wà. — Napepuner kwaw takihepuku iapo haw rehe. Napepuner kwaw purukutukaw iapo haw rehe no, i'i wanupe wà. A'e rupi naheta kwaw ni pitài itaper ima'ema'e iapo har Izaew ywy rehe wà. 20 A'e rupi aze Izaew wama'e heruwaruwakaw nahaime kwaw, weraha Piri ywy rehe har waneko haw pe wà: zukurupe, itazy, takihezyapar. A'e ma'e paw Izaew weraha Piri ywy rehe har wanupe imuaime kar pà wanupe wà. 21 Aze umuaime itazy, wenoz itaxig parat 4 kàràm ipuhuz taw hekuzaromo wà. Aze umuaime tapi'ak kutukaw, wenoz itaxig parat 4 kàràm ipuhuz haw hekuzaromo wà no. Aze umuaime ywy heruwaruwakaw, wenoz itaxig parat 8 kàràm ipuhuz taw hekuzaromo wà. Aze umuaime zukurupe, wenoz itaxig parat 8 kàràm ipuhuz haw hekuzaromo wà no. 22 A'e rupi zeàmàtyry'ymaw 'ar mehe ni amo zauxiapekwer Izaew izuapyr nuwereko kwaw takihepuku wà, ni purukutukaw wà no. Xau a'e, ta'yr Zonata a'e no, xo a'e zo wereko takihepuku wà.\n23 Na'e Piri ywy rehe har omono kar amo zauxiapekwer ywyàpyznaw Mikimaz her ma'e ipyhyk pà Izaew wanuwi wà kury.


Tupàn ze'eg 1 XAMUEW 19\nUzàmàtyry'ym Xau Tawi kury\n1 Umume'u Xau Tawi izuka àwàm wa'yr Zonata pe, tuwihaw paw wanupe no. Zonata wiko wi wi Tawi imyrypar romo. 2 A'e rupi uze'eg oho izupe kury. — Heru nezuka kar putar a'e nehe. Pyhewe izi'itahy eme'egatu nehe. Ezeàmim eho ikwaw pyr 'ym me nehe. Epyta a'e pe nehe. 3 Àro putar heru ko nezeàmim àwàm me nehe. Aze'eg putar izupe nerehe nehe. Aze umume'u amo ma'e heremigwaw 'ym nehe, amume'u putar newe ihe nehe no, i'i Zonata Tawi pe.\n4 Na'e uze'egatu Zonata oho Tawi rehe Xau pe kury. — Heru, i'i. — Ezapo zo ikatu 'ym ma'e neremiruze'eg Tawi pe nehe. Ta'e nuzapo pixik kwaw ikatu 'ym ma'e newe a'e xe. Hemiapo kwer paw nepytywàgatu a'e, i'i izupe. 5 Kurià iàmàtyry'ym mehe upuner mo uzezuka kar haw rehe. Upuner mo umàno haw rehe. Tupàn upytywà Izaew nezewe a'e, Kurià Tawi pe heityk kar pà a'e. Weityk Piri ywy rehe har tetea'u Izaew wanupe wà. Tupàn weityk kar izupe a'e. Ne erexak a'e ma'e iapo mehe. Ikatuahy newe a'e 'ar mehe. Màràzàwe tuwe erezapo putar ikatu 'ym ma'e awa ikatu ma'e pe nehe. Màràzàwe tuwe erezuka e putar Tawi nehe, i'i Zonata u pe.\n6 Wenu Xau Zonata ze'eg. Umume'uahy ko uze'eg. — Nazuka kar pixik kwaw Tawi ihe nehe. Tupàn wikuwe ma'e wenu heze'eg iko, i'i izupe. 7 Na'e Zonata wenoz Tawi imuwà kury, a'e ma'e paw imume'u pà izupe kury. Na'e weraha Xau pe kury. Uma'ereko wi Tawi tuwihawete pe a'e 'ym mehe arer zàwe.\n8 Piri ywy rehe har ur wi Izaew waàmàtyry'ym pà wà no. Oho Tawi wakutyr. Weityk tuwe wà. Uzàn izuwi wà.\n9 Amo 'ar mehe a'e tekwe ikatu 'ym ma'e Tupàn hemimur karer wixe wi Xau py'a pe izar romo wiko pà no. Wapyk Xau in wàpuz me. Upyhyk upurukutukaw in opo pe. Umupumupu Tawi uwioràwiràn in a'e. 10 Uzeagaw wi Xau Tawi ikutuk pà ywyok rehe upurukutukaw pupe. Uzawy a'e. Purukutukaw puku ma'e ukutuk ywyok zo oho a'e. Uzàn Tawi a'e wi uzepyro pà.\n11 A'e 'ar mehe we pyhaw Xau uze'eg amo awa wanupe. — Peme'egatu peho Tawi hàpuz rehe nehe. Pyhewe pezuka nehe, i'i wanupe. Tawi hemireko Mikaw her ma'e uze'eg umen pe. — Aze nereho kwaw kutàri pyhaw nehe, pyhewe eremàno putar nehe, i'i izupe.\n12 A'e rupi umuezyw kar umen ukenaw ywyok ku'a pe har rupi. Uzàn oho uzepyro pà. 13 Na'e Mikaw a'e, upyhyk tupàn ua'u wàpuz pe har opo pe a'e. Umu'aw imono uker haw rehe kury. Omono amo zewàwànaw àràpuhàràn hawer iapo pyrer tupàn ua'u hagaw paw iàkàg romo. Upyk puruwànaw pupe kury.\n14 Wixe zauxiapekwer Xau hemiruze'eg tàpuz me wà kury. Ipurupyhyk wer Tawi rehe wà. — Ima'eahy a'e, i'i Mikaw wanupe. 15 Nume'egatu kwaw ker haw rehe wà. Na'e Xau omono kar wi a'e pe wà no. — Peme'egatu Tawi rehe nehe, i'i wanupe. — Erur Tawi neker haw pupe xe nehe. Ta'e ihe azuka putar ihe nehe xe, i'i wanupe.\n16 Wixe awa oho iker haw pe wà. Wexak a'e tupàn ua'u hagaw paw tàpuz rehe uzekaiw ma'e a'e pe wà. Wexak zewàwànaw àràpuhàrànete hawer iapo pyrer iàkàg zàwenugar romo iapo pyrer wà no. 17 Na'e upuranu Xau wazyr Mikaw rehe. — Màràzàwe tuwe neremu'em ihewe. Màràzàwe tuwe eremono kar heàmàtyry'ymar ihewi, i'i izupe. Uwazar tazyr ize'eg izupe. — Aze nahepytywà kwaw pe hemono kar haw rehe nehe, uruzuka putar ihe nehe, i'i hemen ihewe, i'i Mikaw u pe.\n18 Uzepyro Tawi. Oho Hama tawhu pe. Umume'u Xau hemiapo kwer paw Xamuew pe. — Agwer ikatu 'ym ma'e tetea'u uzapo Xau ihewe a'e, i'i Tawi izupe. Na'e oho Xamuew rupi Tupàn ze'eg imume'u har waneko haw pe wà kury. Upyta a'e pe wà.\n19 — Tawi wiko Tupàn ze'eg imume'u har waneko haw pe, i'i amo oho Xau pe wà kury. — Hama tawhu pe hekon a'e, i'i izupe wà. 20 A'e rupi omono kar amo awa a'e pe wà. — Pepyhyk nehe ty wà, i'i wanupe. A'e pe wahem mehe wexak màràn awa Tupàn ze'eg imume'u mehe wà. Xamuew wiko wanuwihaw romo a'e. Na'e Tupàn rekwe wixe Xau hemiruze'eg wapy'a pe kury. A'e rupi uzypyrog Tupàn ze'eg ikwaw pyr 'ym imume'u pà wà kury. 21 Amo umume'u a'e ma'e oho Xau pe wà. Omono kar Xau amo awa a'e pe wà no. A'e ae uzypyrog Tupàn ze'eg ikwaw pyr 'ym imume'u pà wà no. Na'iruz haw omono kar awa a'e pe wà. Na'iruz haw rehe uzeapo nezewegatete no. 22 Na'e Xau tuwe oho Hama pe kury. Uhem amo 'yzygwar uhua'u ma'e Xek tawhu pe har pe kury. Upuranu a'e pe har wanehe. — Ma'e pe wiko Xamuew a'e, ma'e pe wiko Tawi a'e, i'i a'e. — Wiko Tupàn ze'eg imume'u har waneko haw pe wà, i'i izupe wà. 23 Uzypyrog a'e pe oho pà kury. Iata mehe Tupàn rekwe wixe ipy'a pe. Umume'u Tupàn ze'eg ikwaw pyr 'ym oho iko pe rupi wata pà. Te uhem Tupàn ze'eg imume'u har waneko haw pe. 24 A'e pe wenuhem uma'e paw. Xamuew henataromo umume'u Tupàn ze'eg ikwaw pyr 'ym 'àm kury. Uzerew pà ywy rehe, uma'e imunehew 'ym pà. Umumaw pytun gatu nezewe haw iapo pà. A'e rupi ko 'ar rehe teko i'i nezewe wà. — Aipo Xau wiko Tupàn ze'eg imume'u har romo a'e no, i'i uzeupeupe wà.


Tupàn ze'eg 2 XAMUEW 4\nUzuka Izimozet wà\n1 Amo umume'u Aminer Emerom pe izuka awer oho Izimozet Xau ta'yr pe wà. Henu mehe ikàgaw uhem izuwi. Izaew izuapyapyr paw ukyze a'e wà no. 2 Heta mokoz zauxiapekwer wanuwihaw Izimozet rehe we wà. Tuweharupi weruzàn wemiruze'eg zauxiapekwer wà, waàmàtyry'ymar waiwy rehe wà. Na'arewahy uzuka amo wà, wama'e ipyhyk pà wanuwi wà. Na'aw tuwihaw waner xe wà: Mana, Hekaw. Himom ta'yr romo Meerot tawhu pe har romo Mezàmi izuapyapyr romo wanekon wà. Tawhu Meerot, Mezàmi izuapyapyr waiwy rehe tuz a'e. 3 A'e parer uzàn oho Zitai tawhu pe wà. Te ko 'ar rehe wiko a'e pe wà. Nuzawy kwaw amo ae ywy rehe arer a'e pe har wanupe wà.\n4 Xau Zereew pe izuka mehe Zonata izuka mehe wereko Mewimozet Zonata ta'yr 5 kwarahy a'e. Amo kuzà uzekaiw katu hehe. Xau izuka awer Zonata izuka awer imume'u haw henu mehe a'e kuzà upyhyk Mewimozet a'e wi uzàn pà, heraha pà kury. Izàn wer tuwe a'e mehe. A'e rupi nuzekaiw katu kwaw kwarer rehe. Weityk. A'e rupi ipàri kwarer a'e re.\n5 Hekaw oho Izimozet hàpuz me Mana rupi kury. Umai'u re uker pà kwarahy myter pe hin mehe. Uhem a'e mokoz awa a'e pe iker mehe wà. 6 A'e 'ym mehe amo kuzà umuwewe arozràn in hàpuz hukenaw huwake. A'e re uker oho a'e no. Mana Hekaw wixe oho a'e pe uzemumyz 'ym pà wà. Ni amo nuenu kwaw waneixe mehe wà. 7 Oho tuwe Izimozet iker haw pe wà. Uker etea'u tuwe a'e. A'e mokoz awa uzuka Izimozet wà kury. Uzakagok wà. Weraha iàkàgwer a'e wi wà. Umumaw pytun gatu ywyàpyznaw Zotàw yrykaw huwake har rupi wata pà wà. 8 Emerom pe uhem mehe wexak kar Izimozet iàkàgwer tuwihawete Tawi pe wà. — Nako Izimozet iàkàgwer xe kury. Neàmàtyry'ymar Xau ta'yr a'e. Ipuruzuka wer nerehe a'e. Kutàri Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uzepyk Xau rehe izuapyapyr wanehe a'e kury. Ta'e uzapo iaiw ma'e newe wikuwe mehe a'e wà xe, i'i izupe wà.\n9-11 Uwazar Tawi waze'eg wanupe. — Amo awa umume'u Xau izuka awer ihewe. Oho heruwàxi pà Zikirak taw pe ihewe imume'u pà a'e. Apyhyk kar a'e awa ihe. Azuka kar no. — Amume'u putar heremiapo kwer Xau zuka haw Tawi pe ihe nehe. Hurywete putar a'e nehe, i'i uzeupe herexak 'ym mehe we. Naherurywete kwaw ihewe imume'u mehe ihe. Azuka kar ihe. Amume'uahy putar heze'egaiw peme nehe kury. Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wenu putar heze'eg àwàm nehe kury. Hepyro ikatu 'ymaw wi upaw rupi a'e. Pezuka amo awa ikatu 'ym ma'e iapo 'ymar. Wàpuz me uker iko a'e. Pezuka iker mehe. Azepyk putar wera'u penehe ihe nehe kury. Iaiw ma'e romo peiko. Ta'e pezuka Izimozet pe xe. Apumunàn putar ywy wi ihe nehe kury, i'i wanupe.\n12 A'e rupi uzuka kar Tawi a'e mokoz awa wà kury, zauxiapekwer wanupe kury. Uzuka wà. Wazuka re omonohok wapo kwer wapy kwer wanuwi wà. Umuzaiko wanetekwer ypawhu Emerom huwake har huwake wà. Utym Izimozet iàkàgwer heraha Aminer itym awer huwake wà, Emerom pe wà.


Tupàn ze'eg ZE'EG XIROGATU 31\nZe'egaw tuwihawete wanupe har\n1 Na'aw tuwihawete Eremuwew ihy ize'eg ikatu ma'e xe kury.\n2 Ereiko hememyr heremiamutar romo ne. Uruwenoz Tupàn pe. Nemur ihewe a'e. Ma'e a'e putar nehe. 3 Emumaw zo nekàgaw paw kuzà wapuhe nehe. Emumaw zo neremetarer paw kuzà wanehe we nehe. Te amo tuwihawete uzemumaw nezewe a'e wà. 4 Ezeapyaka katu ko ze'eg rehe, Eremuwew. Na'ikatu kwaw ma'ywa tykwer i'u haw tuwihawete wanupe. Na'ikatu kwaw kàwiahy i'u haw wanupe. 5 I'u mehe na'ima'enukwaw kwaw tàmuz waze'eg rehe wà. Heharaz hemetarer 'ym ma'e wanehe uzekaiw paw wi wà. 6 Ximono kàwiahy umàno etea'i ma'e ràm wanupe nehe, ma'erahy ipuraraw par wanupe nehe. 7 Tuwe u'u wà nehe. Nezewe mehe heharaz putar hemetarer 'ym ma'e romo weko haw wi wà nehe, uzemumikahy ma'e romo weko haw wi wà nehe no.\n8 Eze'eg ikàg 'ym ma'e wanehe nezekaiw pà nehe. Ezekaiw ipytywà pyr 'ym wanehe nehe no. 9 Eze'eg wanekuzaromo nehe, wanehe nezekaiw pà nehe. Nezewe mehe eiko tuwihaw ikatu ma'e romo nehe. Ezekaiw hemetarer 'ym ma'e wanehe nehe. Ezekaiw ma'e hereko 'ymar ima'uhez ma'e wanehe nehe.\nTemireko ikatu ma'e\n10 Zawaiw katu tuwe temireko ikatu ma'e hexakaw. Ikatu wera'u ita hekuzar katu ma'e wi.\n11 Imen uzeruzar hehe a'e. Nezewe mehe nuiko pixik kwaw hemetarer 'ym ma'e romo nehe.\n12 U'ar nànàn xo ikatu ma'e zo uzapo iko. Nuzapo pixik kwaw ikatu 'ym ma'e.\n13 Uma'ereko iko tuweharupi. Upuwàn àràpuhàràn hawer kamir romo iapo pà. Upuwàn amanezuràn irin her ma'e wopoz romo iapo pà no.\n14 Werur temi'u muite wi wàpuz me. Nuzawy kwaw kanuhu ma'e tetea'u herur har.\n15 Upu'àm ume'e pà izi'itahy wànàm wanemi'u ràm iapo pà, ma'e iapo kar pà uma'ereko ma'e wanupe.\n16 Omono'og wemetarer. Na'e ume'eg kar ywy pehegwer oho. Uzutym ma'ywa uwà her ma'e i'yw a'e pe.\n17 Uma'ereko katu tuwe. Ikàg. Nupytu'u kwaw uma'ereko re.\n18 Ukwaw wemiapo ikatu haw upaw rupi. Xo pyhaw zo upytu'u uma'ereko re.\n19 Upuwàpuwàn àràpuhàràn hawer inemo romo. Upyahaw wopoz romo iapo pà.\n20 Upytywà hemetarer 'ym ma'e wà, ima'uhez ma'e wà no.\n21 Huwixàgahy mehe nuzemumikahy kwaw. Ta'e heta kamir iànàm ma'e wànàm wanupe 'y.\n22 Uzapo zewànaw. Umunehew wopoz irin iapo pyrer no. Umunehew uma'e amo pàn hekuzar katu ma'e iapo pyrer no.\n23 Teko paw uze'egatu imen rehe wà. Imen wiko ikàg ma'e a'e pe har wainuromo a'e.\n24 Uzapo kamir. Uzapo ku'apixi haw no. Ume'eg a'e ma'e ma'e me'eg kar har wanupe.\n25 Ikàg a'e. Teko uze'egatu hehe wà. Nukyze kwaw uzeapo ma'e ràm rehe.\n26 Uze'eg ma'e kwaw katu har ài. Nuze'egahy kwaw purupe. Uze'egatu wanupe.\n27 Na'iranahy pixik kwaw. Uzekaiw wànàm wanehe tuweharupi.\n28 Imemyr umuawate wà. Uze'egatu hehe wà. Imen uze'egatu hehe no. 29 — Kuzà tetea'u wiko umen wanemireko ikatu ma'e romo wà. Nekatu wera'u wanuwi upaw rupi ne, i'i imen izupe.\n30 Kuzà puràg eteahy haw nuzawy kwaw purupe hemu'em ma'e. Puràg eteahy haw upaw amo 'ar mehe. Teko uze'egatu putar kuzà Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wi ukyze ma'e rehe wà nehe. 31 Emono ikatuahy ma'e hemiapo kwer paw hekuzaromo nehe. Tuwe teko paw uze'egatu hehe wà nehe. Upaw.