Exploración espacial - Wikipedia, a enciclopedia libre\nA exploración espacial designa os esforzos do home en estudar o espazo e os seus astros desde o punto de vista científico e da súa explotación económica.\nPrimeiro paseo espacial estadounidense, executado polo astronauta Ed White da misión Gemini 4 - 3 de xuño de 1965.\nEstes esforzos poden involucrar tanto seres humanos viaxando en naves espaciais como satélites con recursos de telemetría ou sondas teleguiadas enviadas a outros planetas (orbitando ou aterrando na superficie destes corpos celestes).\nA ciencia que estuda os voos espaciais e a tecnoloxía relacionada con eles denomínase astronáutica.\nAs persoas que pilotan naves espaciais, ou son pasaxeiros nelas, chámanse astronautas (en Rusia: cosmonautas; en China: taikonautas). Tecnicamente considérase astronauta a todo aquel que emprenda un voo suborbital (sen entrar en órbita) ou orbital a como mínimo 100 km de altitude (considerado o límite externo da atmosfera).\nO ceo sempre atraeu a atención e os soños do home. Xa en 1634 publicouse a que se considera primeira novela de ciencia ficción, O soño, de Johannes Kepler, que narra unha hipotética viaxe á Lúa. Máis tarde, en 1865, nunha famosa obra de ficción titulada Da terra á lúa, Jules Verne escribe sobre un grupo de homes que viaxou ata a Lúa usando un xigantesco canón. En Francia, Georges Méliès, un dos pioneiros do cine, tomaba a novela de Verne para crear Le voyage dans la Lune (1902), unha das primeiras películas de ciencia ficción na que describía unha incrible viaxe á Lúa. En obras como A guerra dos mundos (The War of the Worlds) (1898) e The First Men in The Moon (1901) (Herbert George Wells), tamén se concibiron ideas de exploración do espazo e de contacto con civilizacións extraterrestres.\nAínda faltaba moito para que o ser humano puidese alcanzar o espazo exterior, pero este soño fíxose realidade, en parte, a través das ideas destes visionarios e do traballo de pioneiros. Entre estes pioneiros débese recordar aos enxeñeiros aeronáuticos Pedro Paulet (Perú), Robert Hutchings Goddard (Estados Unidos), Konstantin Tsiolkovskii (Rusia), Hermann Oberth (Alemaña), e máis recentemente Wernher von Braun (Alemaña) e Serguei Koroliov (URSS).\n1 Observacións primitivas do ceo\n2 Inicio da astronomía moderna\n3 Os primeiros foguetes\n4 A carreira espacial\n4.1 Programa espacial da URSS\n4.2 Programa espacial dos EUA\n4.3 Outros programas\n5 Accidentes e traxedias\n6 Sondas espaciais\n9 O futuro\nObservacións primitivas do ceoEditar\nMapa celeste do século XVII, realizado polo cartógrafo alemán Frederik de Wit.\nArtigo principal: Observación do ceo.\nOs astros sempre foron obxecto de observación e estudo para o home. Aztecas, chineses, hindús e outras civilizacións como a mesopotámica, e pobos como os gregos e os árabes rexistraron ao longo da historia diversos eventos celestes, como eclipses solares e lunares e efectuaron medidas dos astros e das súas órbitas principalmente co obxectivo de manter calendarios precisos.\nOs dous maiores astrónomos da Antigüidade foron Hiparco e Tolomeo.\nEstas primeiras observacións astronómicas facíanse totalmente a primeira vista e, polo tanto, eran limitadas. A invención do telescopio deu un gran impulso á observación do ceo.\nInicio da astronomía modernaEditar\nUniverso heliocéntrico. Harmonia Macrocosmica, de Andreas Cellarius (1708).\nArtigo principal: Astronomía.\nO telescopio ten unha orixe controvertida, sendo a súa invención xeralmente atribuída a Hans Lippershey, un fabricante de lentes neerlandés, en 1608. En 1609, o astrónomo italiano Galileo Galilei presentou un dos primeiros telescopios rexistrados pola historia (unha "luneta") e del obtivo diversas observacións astronómicas que o levaron a propor o sistema heliocéntrico ou teoría heliocéntrica, esta é unha teoría que afirma que os astros xiran arredor do sol. Esta teoría foi proposta por primeira vez polo astrónomo grego Aristarco de Samos, mais só con Nicolao Copérnico e en especial con Galileo Galilei é que se tornou máis sustentada.\nAs observacións de Galileo incluíron o descubrimento das manchas solares, do relevo lúar e dos satélites de Xúpiter, entre outros importantes descubrimentos.\nVéxase tamén: Teoría heliocéntrica.\nOs primeiros foguetesEditar\nArtigo principal: Foguete espacial.\nRobert Hutchings Goddard e o primeiro voo de foguete impulsado por combustible líquido (gasolina e osíxeno), lanzado o 16 de marzo de 1926, en Auburn (Massachusetts, EUA).\nA tecnoloxía necesaria para a exploración espacial estivo dispoñible coa construción dos primeiros foguetes. Estes permiten pór en órbita satélites artificiais para o estudo tanto da Terra como do espazo exterior. Tamén permiten o envío de astronautas ao espazo exterior.\nDesde os antigos chineses, que inventaron a pólvora, fanse experimentos con foguetes.\nPero foron Pedro Paulet (Perú), Robert Hutchings Goddard (EUA), Konstantin Tsiolkovskii (Rusia) e Hermann Oberth (Alemaña) os pioneiros na concepción de foguetes. Estes científicos fixeron que a ciencia astronáutica dese os seus primeiros pasos.\nPedro Paulet deseñou e construíu o primeiro motor foguete en 1897. O motor pesaba 2,5 quilogramos, tiña un empuxe de 200 libras, experimentaba 300 explosións por minuto e estaba impulsado por combustible de propelente líquido; un compoñente formado por peróxido de nitróxeno e gasolina.\nEn 1902 Konstantin Tsiolkovskii deseñou unha nave a retropropulsión para viaxes interplanetarios guiándose nos deseños e o prototipo denominado Autobólido que en 1895 deseñara Pedro Paulet Mostajo. Así mesmo en 1912, o profesor estadounidense Robert Goddard e o científico alemán Hermann Julius Oberth (en 1923) perfeccionaron os seus motores experimentais en base á concepción inicial de Paulet.\nLanzamento dun foguete Redstone.\nGoddard foi máis lonxe e construíu diversos foguetes pequenos. Especializouse en concibir e construír foguetes impulsados por combustible líquido. Varios dos seus proxectos presentaban conceptos que ata hoxe son usados nos modernos foguetes, por exemplo a estabilización do voo co uso de xiroscopios.\nDe forma independente, na Alemaña nazi, os enxeñeiros alemáns desenvolvían un proxecto que resultaría na bomba V-2 (tecnicamente máis ben descrita como mísil).\nAs V-2 estaban impulsadas por alcol (unha mestura do 75% de etanol e un 25% de auga) e osíxeno líquido. Os motores xeraban un máximo de 72.574 kg (160.000 lbs) de empuxe, desenvolvendo unha velocidade de 1.341 m/s, cun radio de alcance de 321 a 362 km. Foron usadas para bombardear París e Londres en 1944.\nO proxecto dos modernos foguetes débelle moito a estes precursores.\nO principio de funcionamento do motor do foguete baséase na terceira lei de Newton, a lei da acción e reacción, que di que "a toda acción correspóndelle unha reacción, coa mesma intensidade, mesma dirección e sentido contrarios". Así, o foguete desprazarase cara arriba como reacción á presión exercida polos gases en combustión na cámara de combustión do motor. Por iso este tipo de motor chámase de propulsión a reacción.\nA carreira espacialEditar\nArtigo principal: Carreira espacial.\nNa década de 1930, o entusiasmo cos foguetes era moi grande tanto nos EUA, con Goddard, como na URSS con Tsiolkovskii. Coa derrota de Alemaña na segunda guerra mundial, os EUA e a URSS capturaron a maioría dos enxeñeiros que traballaron no desenvolvemento da V-2 (véxase tamén Operación Paperclip). Certo é que eles foron relevantes só no programa espacial dos EUA, xa que os capturados pola URSS non pasaban de enxeñeiros e técnicos de produción. Particularmente importante para os EUA foi o recrutamento de Wernher von Braun, un dos principais proxectistas alemáns, que participou activamente no programa de mísiles balísticos dos EUA e logo dos primeiros pasos do programa espacial estadounidense (foi o líder do equipo que proxectou o lanzador Saturno V que levou as naves Apollo á Lúa).\nSputnik 1, o primeiro satélite artificial da historia\nTransmisión de radio da Sputnik\nHistoricamente, a exploración espacial comezou co lanzamento do satélite artificial Sputnik 1 pola URSS o 4 de outubro de 1957, no Cosmódromo de Baikonur (base de lanzamento de foguetes da URSS), en Tyuratam, en Casaquistán. Este acontecemento provocou unha carreira espacial pola conquista do espazo entre a URSS e os Estados Unidos que culminou coa chegada do home á Lúa.\nO primeiro ser vivo no espazo non foi un home, senón a cadela rusa Laika. Chegou ao espazo en 1957 a bordo da nave espacial Sputnik 2, e morreu catro días despois, debido á calor na reentrada.\nDiversos animais foron usados nos inicios da exploración espacial para probar o efecto da radiación, da ausencia de gravidade e das condicións do espazo exterior sobre os organismos vivos. Antes da cadela Laika, foron as cadelas Albina e Tsyganka, usadas pola URSS en voos sub-orbitais. Polo lado dos Estados Unidos, os primeiros primates foron Albert 1 e Albert 2, que morreron en 1949 na punta de foguetes V-2 capturados en Alemaña. Sputnik 5, a última misión Sputnik, foi lanzada ao espazo o 19 de agosto de 1960 cos cans Belka e Strelka, corenta hámsteres, dous ratos e diversas plantas. As misións Korabl-Sputnik levaron os cans Pchelka, Mushka, Chernuschka e Zvezdochka.\nO soviético Iuri Gagarin (1934 - 1968) foi o primeiro home no espazo, nun voo orbital de 48 minutos, a bordo da nave Vostok 1. O voo de Gagarin efectuouse o 12 de abril de 1961. Neste voo dixo a famosa frase: "A Terra é azul".\nA primeira muller no espazo, foi a tamén soviética Valentina Tereshkova (1937 - ), que o 16 de xuño de 1963 deu 46 voltas ao redor da Terra a bordo da nave Vostok 6.\nO lanzamento da Sputnik e o envío do primeiro home ao espazo débense, en gran medida, ao enxeño do enxeñeiro soviético Serguéi Koroliov, o enxeñeiro-xefe do programa espacial soviético, que conseguiu convencer a Nikita Khrushchev, líder da URSS por aquel entón, a investir no programa espacial. Foi el quen tivo a idea de levar (realmente) persoas á Lúa.\nCatro meses despois do lanzamento da Sputnik 1, os EUA responderon co seu primeiro satélite, o Explorer I, o 31 de xaneiro de 1958.\nO número de satélites artificiais terrestres e sondas espaciais lanzados polos EUA e pola URSS multiplicáronse nos primeiros anos da carreira espacial. Aos Sputniks da URSS seguíronlles, ademais do Explorer I, os Vanguard I, II e III dos EUA, e unha gran cantidade de satélites de comunicación, meteorolóxicos e espías. Ao redor da metade da década de 1960 ambos, EUA e URSS, lanzaran tantos satélites que sería imposible indicalos todos nun artigo xeralista como este. Ademais das Sputniks, os soviéticos lanzaran 12 satélites da serie Cosmos, e os EUA lanzaran 16 satélites Explorers e máis de 38 satélites de recoñecemento Discoverer, só por citar algúns.\nOs logros iniciais da URSS na carreira espacial, que inclúen o primeiro satélite artificial -o Sputnik- e o primeiro home no espazo -Iuri Gagarin-, desafiaron aos EUA, cuxo programa espacial aínda daba os primeiros pasos -o primeiro estadounidense iría ao espazo só o 5 de maio de 1961, aínda así só nun voo sub-orbital.\nNun famoso discurso en 1961, John F. Kennedy lanzou o desafío de "enviar homes á Lúa e traelos a salvo" antes de que a década terminase.\nNo seu famoso discurso na Universidade Rice as súas palabras foron: We choose to go to the moon. We choose to go to the moon in this decade and do the other things, not because they are easy, but because they are hard ("Nós decidimos ir á Lúa. Decidimos ir á Lúa nesta década e facer outras cousas, non porque sexan fáciles, senón porque son difíciles").\nA partir de entón, os EUA puxeron en marcha un ambicioso programa espacial tripulado que se iniciou co Proxecto Mercury, que usaba unha cápsula con capacidade para un astronauta en manobras en órbita terrestre, seguido polo Proxecto Gemini con capacidade para dous astronautas, e finalmente o Proxecto Apollo, cuxa nave tiña capacidade para tres astronautas e aterrar na Lúa.\nVista da Terra desde a Lúa - Apollo 8.\nMensaxe de Nadal da tripulación do Apollo 8 desde o espazo.\nOs primeiros astronautas en circunnavegar a Lúa foron os tripulantes do Apollo 8, Frank Borman, James A. Lovell, Jr. e William Anders, na noite de Nadal de 1968.\nPor problemas nas súas misións Zond (que usaban a nave Soiuz modificada para a circunnavegación da Lúa), os soviéticos non foron capaces de levar homes á órbita da Lúa antes dos EUA, e nunca máis o farían. Só as misións Zond non tripuladas, Zond 5 e Zond 6, fixérono en setembro e novembro de 1968. Logo disto, aínda houbo as misións non tripuladas Zond 7 e Zond 8 que circunnavegaron a Lúa en 1969 e 1970, xa logo dos exitosos voos tripulados dos EUA cara á Lúa.\nFinalmente, o obxectivo de chegar á Lúa foi alcanzado o 20 de xullo de 1969 polo Apollo 11, logo de engalar o 16 de xullo e retornando á terra o 24 de xullo.\nFamosa frase de Neil Armstrong ao pisar a Lúa.\nÉ famosa a frase do primeiro astronauta en pisar na Lúa, Neil Armstrong: "Un pequeno paso para o home, pero un gran paso para a humanidade".\nEn 1975, as naves Apollo 18 e a soviética Soiuz 19 realizaron un axuste no espazo, na primeira misión conxunta da NASA (axencia espacial dos EUA) e da Axencia Espacial soviética.\nMáis tarde, coa caída do comunismo, esta cooperación entre os dous países intensificaríase e acabarían participando xuntos na construción da Estación Espacial Internacional.\nPrograma espacial da URSSEditar\nArtigo principal: Programa espacial soviético.\nA URSS comezou o seu programa espacial cunha gran vantaxe sobre os EUA Isto ocorreu porque, debido a problemas técnicos para fabricar arcos nucleares máis débiles, os mísiles lanzadores intercontinentais da URSS eran inmensos e potentes comparados cos seus similares estadounidenses. Así, os foguetes para o seu programa espacial xa estaban listos como resultado do esforzo militar soviético resultante da guerra fría.\nComo consecuencia, os soviéticos foron capaces de enviar o primeiro satélite artificial en órbita (o Sputnik 1, de case 84 kg) e o primeiro home, Iuri Gagarin.\nO lanzamento do Sputnik foi parte dun esforzo de preparación da URSS para enviar misións tripuladas ao espazo. Consistiu en oito voos non tripulados: Sputnik 1, Sputnik 2, Sputnik 3, Sputnik 4, Sputnik 5, Korabl-Sputnik-3, Korabl-Sputnik-4 e Korabl-Sputnik-5. Os dous últimos usando naves Vostok e xa con patrón compatible ao envío de humanos ao espazo.\nO seu programa espacial incluía planos para levar homes a Lúa (este programa chamábase Lunar L1). A proba disto é a existencia dun módulo lunar soviético, chamado LK lander, pero cuxa existencia era descoñecida ata hai pouco en Occidente.\nO programa espacial da URSS, durante o período da carreira espacial, consistiu en tres proxectos (ademais das misións non tripuladas Sputnik levadas a cabo antes das misións Vostok e dunha serie de sondas enviadas a outros planetas e á Lúa): Vostok (nave con capacidade para un cosmonauta), Voskhod (para dous ou tres cosmonautas) e Soiuz (para tres cosmonautas) que aproximadamente acompañaban as capacidades das súas conxéneres dos EUA: Proxecto Mercury, Proxecto Gemini e Proxecto Apollo.\nCon todo, non todo eran éxitos no lado da URSS. Nun accidente ocorrido na plataforma de lanzamento en 1960 decenas de científicos e técnicos soviéticos morreron, atrasando os plans espaciais soviéticos. Pero o peor ocorreu en 1966 coa prematura morte de Serguéi Koroliov, o enxeñeiro-xefe do programa espacial soviético. O accidente coa Soiuz 1, en abril de 1967, coa morte do cosmonauta Vladímir Komarov, atrasou o Proxecto Soiuz 18 meses. Estes feitos sumados a falta de orzamento, o pouco control de calidade da industria soviética e o desinterese dos militares da cúpula do réxime polo programa espacial foron as principais causas do fracaso dos soviéticos en chegar á Lúa.\nAdemais dos programas Vostok e Soiuz, a URSS desenvolveu os proxectos Saliut e Almaz, de permanencia de humanos a longo prazo no espazo, usando estacións espaciais.\nAínda non habendo conseguido levar homes á Lúa, o programa espacial soviético foi moi exitoso en varios aspectos, aí inclúese a estación espacial Mir - un esbozo e campo de probas para o que viría ser a Estación Espacial Internacional.\nA URSS tamén desenvolveu un vehículo reutilizable, semellante ao Transbordador espacial dos EUA, chamado Buran. Con todo, o vehículo foi usado só unha vez, nun voo non tripulado, e despois abandonado.\nO programa espacial de Rusia (a herdeira da antiga Unión Soviética) conta ata hoxe coa nave Soiuz (a nave espacial máis antiga da historia da exploración espacial aínda en uso), e tamén coa nave de carga Progress (unha versión modificada da Soiuz, que está sendo usada para abastecer a Estación Espacial Internacional) e cun poderoso lanzador, o foguete Protón.\nPrograma espacial dos EUAEditar\nAlan Shepard despois da aterraxe da Freedom 7.\nMoito do atraso inicial do programa espacial dos Estados Unidos de América pódese atribuír a un erro estratéxico de investir inicialmente nos lanzadores Vanguard, máis complexos e menos confiables que os lanzadores Redstone (baseados nas antigas V-2 alemás). Isto carrexou que a capacidade de lanzamento estadounidense era de 5 kg no momento en que a Sputnik I, de 84 kg pero con capacidade de 500 kg, foi recentemente lanzada pola URSS.\nAínda así, logo da Sputnik, os EUA responderon coa Explorer I e as Vanguard I, II e III. Moito tiña que facerse para chegar ao xigantesco foguete Saturno V, desenvolvido polo equipo capitaneado por Von Braun, e que permitiría enviar a nave Apollo á Lúa. Saturno V tiña 110 m de altura, e 2,7 millóns de kg, impulsado polos cinco poderosos motores F-1 e J-2. En xullo de 1958 créase a axencia espacial dos EUA, a NASA, responsable de coordinar todo o esforzo estadounidense de exploración espacial e administrar o programa espacial dos EUA.\nO programa espacial dos EUA iniciouse co Proxecto Mercury, que comezou o 7 de outubro de 1958, un ano e tres días despois de que os soviéticos puxesen ao primeiro satélite no espazo, o Sputnik 1, baseado nunha nave con capacidade para un astronauta e manobras en órbita coa Terra.\nNave Gemini en órbita\nA continuación, a NASA desenvolveu o Proxecto Gemini, que consistía nunha nave con capacidade para dous astronautas e manobras en órbita con Terra. Os principais obxectivos das misións Gemini eran probar o axuste en órbita e actividades extra-vehiculares, dúas habilidades consideradas necesarias para a aterraxe na lúa. O lanzador usado no Proxecto Gemini foi o foguete Atlas. O Proxecto Gemini tamén fixo uso do Agena, un vehículo de adestramento e axuste.\nHoubo doce voos no Proxecto Gemini, dez deles tripulados, que tiveron lugar entre marzo de 1965 e novembro de 1966. O proxecto foi exitoso nos seus obxectivos de desenvolver a tecnoloxía e preparar aos astronautas para as misións na Lúa.\nO astronauta Buzz Aldrin pisando a Lúa - Apollo 11.\nFinalmente, os EUA lograron no seu obxectivo de alcanzar a Lúa antes que a URSS, en 1969, co Proxecto Apollo. Este proxecto envolveu un extraordinario esforzo económico de 20 billóns de dólares, 20 mil compañías que desenvolveron/fabricaron compoñentes e pezas, e 300 mil traballadores.\nSeis misións Apollo pousáronse na lúa (un total de doce astronautas camiñaron sobre a Lúa). Todas as misións tripuladas Apollo fixeron uso do foguete Saturno V, con excepción das Apollo 7, Skylab II, III e IV, e Apollo 18, que usaron o foguete Saturno IB, menos potente e máis barato, pois estas misións foron misións con pequena carga en órbita terrestre.\nLanzamento do Transbordador espacial Columbia - STS-94\nLogo da misión Apollo 18, a NASA abandonou a nave Apollo para desenvolver un vehículo reutilizable, chamado Transbordador espacial (Space Shuttle), que entrou en operación en 1981. Aínda que o Transbordador espacial non sexa totalmente reutilizable, como se pretendía ao comezo do seu desenvolvemento, acabou atendendo as necesidades da NASA ata hai pouco.\nO proxecto de construción de vehículos espaciais reutilizables remóntase a 1975, cando se fixeron as primeiras probas dun prototipo axustado a un avión Boeing e adaptado a probas de voo a gran altitude. O obxectivo foi probar a aerodinámica e a dirixibilidade do Transbordador espacial.\nConstruíronse cinco naves deste tipo, chamadas Columbia, Challenger, Discovery, Atlantis e Endeavour, que foron usadas en diversas misións no espazo. Destas só a Discovery, Atlantis e a Endeavour aínda existen, xa que as outras acabaron destruídas en tráxicos accidentes da historia da exploración espacial.\nAínda foron construídas dúas naves máis, unha chamada Enterprise, usada só para probas de aterraxe, pero sen capacidade de entrar en órbita, e a outra chamada Pathfinder, un simulador usado para o adestramento dos astronautas.\nUn dos grandes feitos recentes da NASA foi o Telescopio Espacial Hubble, posto en órbita en 1990, e que captou as imaxes máis nítidas do ceo vistas ata entón e que están permitindo descubrir as orixes do noso Universo.\nHoxe en día os EUA participan, xunto con outros 15 países, na construción da Estación Espacial Internacional.\nFoguete Saturno V, lanzamento do Apollo 11. 16 de xullo de 1969\n"Buzz" Aldrin fotografado por Neil Armstrong, Apollo 11\nTransbordador espacial na torre de lanzamento\nTransbordador Espacial Atlantis aterrando\nFoguete Ariane 42P co satélite TOPEX/Poseidon (Kourou, 10 de agosto de 1992.\nRecentemente os programas espaciais dos Estados Unidos e de Rusia (herdeira do programa espacial da extinta URSS) comezaron a recibir competencia de programas doutros países, tales como a Unión Europea, o Xapón e a China.\nA Axencia Espacial Europea (ESA) conta cun óptimo lanzador para satélites, o foguete Ariane. Desenvolveu tamén un vehículo reutilizable semellante ao Transbordador espacial estadounidense, chamado Hermes. Con todo, debido aos custos e á conxuntura política tras a extinción da URSS, o proxecto foi abandonado.\nNos anos 90 a axencia espacial xaponesa converteuse na terceira logo de rusos e estadounidenses en mandar sondas á Lúa e Marte.\nEn 2003 China foi a terceira nación en enviar un home ao espazo na nave Shenzhou (unha versión mellorada da Soiuz). China anunciou tamén o seu interese en efectuar unha misión tripulada á Lúa.\nTamén comezaron as primeiras tentativas privadas de exploración espacial, como é o caso da SpaceShipOne que enviou astronautas exitosamente en voos sub-orbitais por encima de 100 km de altitude.\nAccidentes e traxediasEditar\nArtigo principal: Mortes na carreira espacial.\nAínda con toda a tecnoloxía e controis de calidade, nun ambiente tan hostil como o espazo, e incluíndo máquinas tan complexas, é de esperar que ocorran erros.\nMoitos accidentes quedaron para a historia da exploración espacial. Algúns deles provocaron baixas entre os astronautas e cosmonautas.\nVisión dos danos no Módulo de Servizo da Apollo XIII, fotografado polo zapón do Módulo de Comando logo da separación\nO 24 de outubro de 1960 unha explosión na plataforma de lanzamento matou a decenas de científicos e técnicos da URSS.\nEn 1966 a nave Gemini 8 descontrolouse no espazo, pero os astronautas conseguiron reparar a nave e regresar á Terra.\nO 27 de xaneiro de 1967, os astronautas Virgil I. Grissom, Edward Higgins White II e Roger Bruce Chaffee, do Proxecto Apollo, morreron nun incendio dentro da cabina de comando, no que foi coñecido como "Apollo I".\nEn abril de 1967, o cosmonauta Vladímir Komarov tivo unha variedade de problemas técnicos coa nave Soiuz 1, e acabou morrendo na aterraxe, o accidente atrasou o programa espacial soviético 18 meses.\nO 21 de febreiro de 1969 un foguete do programa lunar soviético caeuse, inmediatamente despois do lanzamento, sobre unha cidade matando a 350 persoas.\nEn 1970, debido a un accidente grave, probablemente ocasionado por un curtocircuíto nun tanque de osíxeno, a Apollo XIII foi seriamente danada no seu camiño á Lúa. Isto imposibilitou a súa aterraxe na lúa e resultou nun retorno tenso e espectacular á Terra, con mínimas reservas de osíxeno e enerxía, no máis coñecido accidente espacial da historia. O episodio terminou, afortunadamente, de forma satisfactoria para os seus tripulantes.\nExplosión do transbordador espacial Challenger momentos logo da súa engalaxe, o 28 de xaneiro de 1986.\n"Houston, temos un problema"\nA frase que marcou o evento foi: OK, Houston, we've had a problem here. ("OK, Houston, tivemos un problema aquí").\nO 30 de xuño de 1971 a despresurización da nave Soiuz matou os cosmonautas Georgy Dobrovolsky, Vladislav Vólkov e Viktor Patsayev, que cumpriran unha misión de 24 días en órbita.\nO 28 de xaneiro de 1986 un defecto nos tanques de combustible causou a explosión do Transbordador espacial Challenger, matando a todos os seus ocupantes, incluíndo á profesora Christa MacAulife, a primeira civil en participar nun voo espacial.\nMáis recentemente, o 1 de febreiro de 2003, o Transbordador espacial Columbia desintegrouse na reentrada na atmosfera, matando a todos os seus tripulantes.\nArtigo principal: Sonda espacial.\nSe a presenza de humanos na Lúa é un feito tecnolóxico grandioso, a maioría dos descubrimentos científicos máis interesantes foron feitos por sondas teleguiadas non tripuladas.\nA primeira sonda espacial foi a soviética Lunik 2, que chegou á Lúa en 1959. Logo disto seguiron diversas sondas da URSS e dos EUA, enviadas á Lúa e diversos planetas.\nEn xaneiro de 1962, a sonda Ranger 3 dos EUA, de 327 kg, fallou en pousarse na lúa e entrou en órbita solar. En abril de 1962, a Ranger 4, de 328 kg, converteuse na primeira sonda estadounidense en alcanzar a Lúa. A Ranger 4 non chegou exactamente, impactouse coa superficie lunar. O mesmo ocorreu coa Ranger 6, en xaneiro de 1964.\nO foguete Atlas-Centauro lanza o Surveyor 1 o 30 de maio de 1966\nEntre 1966 e 1968, os EUA enviaron 7 sondas Surveyor á Lúa. Algunhas partes da Surveyor 3 foron colleitadas para estudo pola misión Apollo 12 en novembro de 1969.\nA primeira sonda interplanetaria foi a Mariner 2 (EUA), que sobrevoou Venus en 1962. A sonda soviética Venera 3 é o primeiro obxecto humano en facer contacto con outro planeta ao estrelarse sobre Venus en 1966. A Venera 7 da URSS consegue unha aterraxe controlada sobre ese planeta en 1970.\nEn 1968 as misións Zond 5 e Zond 6 da URSS tiveron éxito ao sobrevoar a Lúa. En 1970 a URSS enviou á Lúa o vehículo por control remoto (rover) Lunokhod 1, a bordo da nave Lunik 17. A URSS colleitou 400 gramos de po lunar a través das súas sondas Lunik.\nEn 1971 a Mariner 9 enviou fotos da superficie de Marte. Ese mesmo ano as sondas Marsnik 2 e Marsnik 3 da URSS tamén chegaron a Marte. A Mariner 10 sobrevoou Mercurio en 1974. Os EUA tamén enviaron sondas de longa distancia e con misións longas, por exemplo as Pioneer 10 e 11 que investigaron Xúpiter en 1973 e 1974, e en 1979 enviaron fotos de Saturno.\nA Pioneer 10 foi o primeiro artefacto humano en abandonar o Sistema Solar. Lanzada o 3 de marzo de 1972, sobrevoou Xúpiter a aproximadamente 131 000 km o 3 de decembro de 1973. Un ano despois, o 3 de decembro de 1974, a Pioneer 11 tamén sobrevoou Xúpiter a 46 000 km, seguindo a súa ruta a Saturno.\nAs sondas Voyager 1 e 2 investigaron os planetas externos do sistema solar e abandonaron o sistema solar nunha viaxe sen retorno polo universo. A Voyager 2, lanzada o 20 de agosto de 1977 pasou a 286 000 km de Xúpiter e a 101 000 km de Saturno. O 24 de xaneiro de 1986 pasou a 82 000 km de Urano, o planeta máis distante da Terra en ser visitado por unha sonda espacial.\nEn 1976 as Viking (EUA) chegaron a Marte e colleitaron moitos datos do planeta e enviaron fotografías do seu relevo.\nMáis avanzada, a Mars Pathfinder dos EUA pisou o chan de Marte en 1997, cun vehículo robótico (rover) capaz de moverse pola superficie marciana e enviar fotos detalladas do seu terreo.\nA sonda Deep Space 1 foi lanzada o 24 de outubro de 1998, probando diversas novas tecnoloxías espaciais. A súa misión foi atoparse co cometa Borrelly e enviar as mellores fotos dun cometa xamais obtidas. A nave deixou de funcionar en decembro de 2001.\nFoto tomada pola Stardust do cometa Wild 2.\nMáis ambiciosa que a misión da Deep Space 1, a Stardust proxectouse para colleitar material dun cometa e retornar á Terra para diversos estudos. A nave foi lanzada ao espazo o 7 de febreiro de 1999 e alcanzou o cometa 81P/Wild en xaneiro de 2004. A nave retornou exitosamente co material recolleito do cometa en 2006.\nA misión Xénese tivo como obxectivo colleitar ions do espazo exterior, no período desde o 30 de novembro de 2001 ata o 1 de abril de 2004, nunha rexión entre o Sol e a Terra chamada "punto L1", e traelos para sometelos a estudo. A misión regresou co material nunha cápsula o 8 de setembro de 2004. Aínda que ocorreu un problema técnico co paracaídas e a nave danouse na caída, o material recolleito está en bo estado e poderá ser estudado.\nSon dignas de mención a sonda Galileo, que descubriu volcáns en Xúpiter, e a sonda Cassini, lanzada en 1997, que investiga Saturno.\nNo nadal de 2004 a Sonda europea Huygens desprendeuse da súa nave-nai, a estadounidense Cassini, e iniciou a súa viaxe para chegar a Titán, lúa de Saturno, habéndose pousado en Titán con éxito o 14 de xaneiro de 2005. Foi a primeira aterraxe dunha nave espacial noutro satélite natural que non sexa a nosa Lúa. Un dos descubrimentos científicos desta sonda mostraron que en Titán "chove" metano, provocando fluxos líquidos. Isto ocorre porque a temperatura de Titán é de -180 °C.\nExploración de MarteEditar\nArtigo principal: Exploración de Marte.\nO planeta do Sistema Solar que máis atraeu a imaxinación do home foi sempre o "planeta vermello". Escenario de incontables historias de ciencia ficción, Marte é o planeta do sistema solar que posúe a atmosfera máis próxima aos parámetros da atmosfera terrestre.\nObxecto de estudo das misións Viking, Pathfinder, Mars Global Surveyor, Mars Odyssey e Mars Express, moitos descubrimentos están aínda por facerse, particularmente a resposta á pregunta de se Marte posúe ou posuíu vida.\nAs misións Viking enviaron dúas naves xemelgas a Marte, as Viking 1 e Viking 2. A Viking 1 foi lanzada o 20 de agosto de 1975 e chegou a Marte o 19 de xuño de 1976. A Viking 2 foi lanzada o 9 de setembro de 1975 e entrou en órbita de Marte o 7 de agosto de 1976. Ambas levaron naves-fillas, as Landers, que tomaron fotos e mostras e efectuaron análises do chan en procura de vida marciana.\nLugar de aterraxe da Viking Lander 1\nForon exactamente as análises do chan marciano, feitas polos Landers das misións Viking, as que permitiron aos científicos clasificar diversos meteoritos atopados na Terra como de orixe marciana. Un deles en especial, chamado cientificamente ALH 84001, caído na Terra fai decenas de miles de anos e atopado entre 1984 e 1985, causou sensación en 2001, pois presentaba posibles indicios de vida bacteriana fosilizada, en forma de pequenas estruturas minerales -eventual proba de vida extraterrestre que se mostrou polémica e foi rexeitada.\nÁs misións Viking seguiulles a Pathfinder, que foi unha das sondas máis soadas da historia da explotación espacial. A Pathfinder foi lanzada ao espazo o 4 de decembro de 1996. Posuía un robot chamado Sojourner Rover, que permitía mobilidade nas observacións da superficie marciana. O robot proxectouse para moverse pola superficie de Marte e recoller mostras, así como facer análises do chan.\nSojourner rover (misión Mars Pathfinder) no chan de Marte\nAs imaxes da Pathfinder foron recibidas ata setembro de 1997, cando as transmisións interrompéronse por algún problema descoñecido.\nA Mars Global Surveyor é unha nave da NASA lanzada o 7 de novembro de 1996, que chegou á órbita de Marte o 12 de setembro de 1997. A súa misión principal comezou en marzo de 1999 e terminou en xaneiro de 2001. A misión estendida comezou inmediatamente despois, en febreiro de 2001 e debe terminar en decembro de 2006.\nA NASA tamén levou dous vehículos robóticos de control remoto (rovers) á superficie de Marte, o Opportunity e o Spirit. Ambos obtiveron valiosas informacións científicas do chan marciano.\nA Mars Odyssey foi unha sonda lanzada o 7 de abril de 2001, e que chegou a Marte o 24 de outubro de 2001. Ademais dos experimentos científicos que fixo, a Mars Odyssey serviu tamén como retransmisora dos sinais de radio dos rovers Opportunity e Spirit.\nOutra sonda importante enviada a Marte foi a Mars Express, lanzada pola Axencia Espacial Europea.\nA sonda foi lanzada ao espazo o 2 de xuño de 2003 por medio dun foguete Soiuz-Fregat (o Fregat é a cuarta etapa da lanzadeira Soiuz). A Mars Express é a primeira misión europea en visitar outro planeta.\nFoi proxectada cara a investigacións relacionadas coa xeoloxía e a historia de Marte, sendo un dos seus obxectivos primarios o descubrimento de trazas de auga. Hai en total sete instrumentos científicos a bordo da nave, para executar unha serie de experimentos remotos. A sonda tamén levou á superficie marciana o Beagle 2 Lander, cuxo contacto por radio foi perdido inmediatamente despois da aterraxe, facéndoo inútil.\nEn febreiro de 2005 anunciouse o descubrimento, pola Mars Express, de evidencias dun mar conxelado inmediatamente baixo a superficie do planeta, soamente 5 º ao norte do ecuador do planeta, cunha extensión de 900 km. A importancia deste descubrimento é que esta é a primeira evidencia da existencia de auga lonxe dos polos do planeta. Pero o máis importante descubrimento da Mars Express é a existencia de xeo en Marte, obtido por medio dunha cámara estereoscópica HRSC. Trátase dunha superficie circular de xeo, de 35 km de lonxitude e 2 km de profundidade, localizada no fondo dun cráter, nunha gran chaira no polo norte do planeta.\nArtigo principal: Estación Espacial Internacional.\nA expresión "estación espacial" foi acuñada por Hermann Oberth en 1923 para describir unha estrutura que serviría como punto de partida para viaxes á Lúa e Marte.\nA única experiencia dos EUA, cunha estación espacial, a Skylab, na década de 1970, foi un fracaso. A Skylab caeu á Terra prematuramente, acabando cos esforzos estadounidenses de ocupación permanente do espazo.\nA experiencia máis satisfactoria de ocupación permanente do espazo foi a Estación Espacial Rusa Mir. Logo da caída do comunismo, a cooperación e o financiamento dos EUA, permitiron desenvolver coa Mir unha tecnoloxía que, hoxe, está sendo aplicada na Estación Espacial Internacional (ISS siglas de International Space Station (en inglés)).\nA ISS é unha estación permanente de investigación espacial. Participan no seu desenvolvemento 16 países: os Estados Unidos, o Canadá, o Xapón, Rusia, 11 países pertencentes a Axencia Espacial Europea e o Brasil. A ISS, cando se complete, medirá aproximadamente 90 m por 70 m, que é máis de catro veces o tamaño da Mir.\nA construción da ISS comezou en 1998 coa conexión do módulo de control Ruso Zaryá co Unity Node estadounidense. A construción aínda levará algúns anos para ser concluída, aínda que a ISS xa está funcional neste momento.\nMoitas aspiracións da química poden facerse realidade en poucos anos. Desde mellores motores de foguetes ata descubrimentos científicos revolucionarios e viaxes tripuladas a Marte son as promesas da exploración espacial neste novo século.\nUn motor revolucionario, que pode facer avanzar a tecnoloxía astronáutica, é o motor Scramjet, capaz de alcanzar velocidadees hipersónicas de ata 15 veces a velocidade do son. O motor Scramjet non posúe partes móbiles, e obtén a compresión necesaria para a combustión polo aire que entra pola fronte, impulsado pola propia velocidade do vehículo. A NASA probou con éxito un motor deste tipo en 2004. O foguete, chamado X-43A, foi levado ata unha altitude de 12.000 m por un avión B-52, e lanzado na punta dun foguete Pegasus a unha altitude de 33.000 m. Alcanzou a velocidade récord de 11.000 km/h.\nConcepción artística do VentureStar (ou X-33): proxecto dun vehículo realmente reutilizable\nOutra posibilidade no avance da tecnoloxía de motores de foguetes é o uso de propulsión nuclear, no que un reactor nuclear quenta un gas producindo un impulso que é usado para producir empuxe. Ou a idea de construír un foguete en forma de vela, que se alimentaría por enerxía solar, o que permitiría maior velocidade e viaxes a distancias maiores.\nO desenvolvemento dun vehículo reutilizable (o que o transbordador espacial nunca foi completamente) é outro avance esperado para os próximos anos. Isto permitiría máis voos ao espazo e un aumento das actividades de investigación na Estación Espacial Internacional. Un destes proxectos é o VentureStar (tamén coñecido como X-33), unha nave con maior capacidade que o Transbordador espacial e realmente reutilizable.\nOs descubrimentos recentes de planetas fora do noso Sistema Solar están espertando a posibilidade do descubrimento de vida extraterrestre. Pero é posible que sexa descuberta aquí, no noso sistema solar, pois, Europa, satélite natural de Xúpiter, é un forte candidato a posuír organismos vivos. Isto é porque se sabe que, baixo unha capa de xeo, probablemente exista un mar extraterrestre que poida albergar seres vivos.\nO descubrimento da tecnoloxía necesaria para manter unha base permanente de homes na Lúa podería ser o inicio da explotación comercial da mesma. Moitos minerales poderían ser extraídos e enviados á Terra. Outra posibilidade sería o uso da Lúa como base de lanzamento de foguetes para os planetas máis afastados da Terra, e aínda máis lonxe, fóra do sistema solar. Tal posibilidade tería a vantaxe económica da baixa gravidade lunar, que permitiría lanzar naves máis lonxe e usando menos combustible.\nTodas estas posibilidades son bastantes esperanzadoras, incluíndo o plan recente dos EUA de enviar humanos a Marte. Isto podería ser un paso importante para descubrir se alí xa houbo vida ou non.\n↑ Madueño Paulet de Vásquez, Sara. "Pedro Paulet: Peruvian Space and Rocket Pioneer" (en inglés). 21st Century Science & Technology Magazine. Consultado o 25 de xullo do 2017.\n↑ "Pedro Paulet Mostajo, pionero de la astronáutica mundial" (en castelán). incaland.com. 29 de agosto 2012. Arquivado dende o orixinal o 06 de maio de 2018. Consultado o 25 de xullo do 2017.\nA estación espacial Mir vista desde un transbordador espacial durante a misión STS-86.\nBaixas das misións espaciais\nVehículos espaciais reutilizables da URSS\nMaqueta do transbordador espacial Buran no parque Gorki, en Moscova.\nEstacións espaciais da URSS\nWikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Exploración espacial\nHistoria da exploración espacial (en castelán)\nCronoloxía da exploración espacial(en inglés)\nEnciclopedia Astronáutica(en inglés)\nSpace Exploration Home Page(en inglés)\nAxencia Espacial Europea(en castelán)\nAxencia Espacial Rusa Arquivado 28 de marzo de 2008 en Wayback Machine.(en ruso) e (en inglés)\nEstación Espacial InternacionalArquivado 24 de febreiro de 2011 en Wayback Machine.(en inglés)\nCassini-Huygens Home(en inglés)\nMars Express(en inglés)\nSpaceShipOne Arquivado 07 de abril de 2018 en Wayback Machine.(en inglés)\nTraído desde «https://gl.wikipedia.org/w/index.php?title=Exploración_espacial&oldid=6121632»\nÚltima edición o 2 de xullo de 2022 ás 22:28\nA última edición desta páxina foi o 2 de xullo de 2022 ás 22:28.


extraordinario (feminino: extraordinaria) adxectivo1 Que sae do que é normal e habitual. A súa capacidade de recuperación é extraordinaria. SINÓNIMOS milagroso, prodixioso, sorprendente O xornal sacou un número extraordinario. ANTÓNIMOS habitual, ordinario Un suceso extraordinario. ANTÓNIMOS banal, habitual, ordinario2 Mellor ou maior do que é ordinario ou normal. Tiña unha fame extraordinaria. SINÓNIMO descomunal Un actor extraordinario, de calidades extraordinarias. SINÓNIMOS bárbaro, estupendo, excelente, excepcional, fabuloso, fantástico, formidábel, formidable, magnífico, marabilloso, sensacional, soberbio, xenial ANTÓNIMOS cativo, ruín substantivo feminino3 Paga que un traballador recibe, xeralmente dúas veces ao ano, ademais do soldo mensual. Cando cobre a extraordinaria, fareiche un regalo. SINÓNIMOS extra, paga extra, paga extraordinaria FRASES E EXPRESIÓNS CON extraordinario Paga extraordinaria Extraordinaria (acepción 3). Non ten dereito a percibir a paga extraordinaria.


óscar_villán | Blog Xerais\nArtigos do blog coa categoría: óscar_villán\nUn relato de formación que defende a xustiza poética para as persoas que fan uso da empatía: «As peripecias de Extravaganzza Pérez», de Ledicia Costas. Anotación en El Correo Gallego\nPublicado o 13 Maio, 2019 nas categorías Críticas, Infantil, Sopa de Libros, Xuvenil\nO xornal El Correo Gallego publicou unha anotación asinada por Mar Fernández Vázquez sobre o libro: As peripecias de Extravaganzza Pérez, de Ledicia Costas, ilustrado por Óscar Villán. O libro está publicado por Xerais na colección Sopa de Libros. O artigo pode lerse ou descargarse en formato PDF nesta ligazón.\nPublicado o 9 Marzo, 2018 nas categorías Blogs, Críticas, Infantil, Sopa de Libros\nO blog Trafegando ronseis publicou unha anotación sobre a novela As peripecias de Extravaganzza Pérez, de Ledicia Costas. As peripecias de Extravaganzza Pérez Unha nova conquista de Ledicia Costas para o lectorado infantoxuvenil: unha moza afouta que ama a natureza e preocúpase pola conservación das especies, desas que están enperigo de extinción pola man do home.\nNovidade: «As peripecias de Extravaganzza Pérez», de Ledicia Costas. Extravanganzza vive nunha casa que semella un zoolóxico…\nPublicado o 20 Febreiro, 2018 nas categorías Infantil, Novidades, Sopa de Libros\nA novela As peripecias de Extravaganzza Pérez, de Ledicia Costas, é unha novidade da colección infantil Sopa de Libros. Está ilustrado por Óscar Villán. Extravanganzza Pérez vive nunha casa que semella un zoolóxico. Os seus pais son dous biólogos de moita sona. Semellan estar algo tolos, pero queren aos animais e mais á súa filla pola vida. Un día marchan a unha expedición secreta deixando a Extravaganzza soa na casa.\nPublicado o 29 Novembro, 2008 nas categorías Teatro, Vídeos, Voces á orella\nContinuando coa campaña «Voces á orella», organizada por Xerais e a Secretaría Xeral de Política Lingüística, o espectáculo Remoldiño vai á feira chegou a Gondomar xestionado por Espazo Lectura. Este espectáculo, baseado no libro homónimo de Xoán Cuba, ilustrado por Óscar Villán, interpretado polos actores Chus Álvarez e Antonio L.\nPublicado o 1 Novembro, 2008 nas categorías Infantil, Noticias, Teatro, Voces á orella\nO mércores, 5 de novembro, no Auditorio Municipal Cordeiro de Valga, dentro campaña de animación lingüística «Voces á orella», organizada pola Secretaría Xeral de Política Lingüística e Edicións Xerais de Galicia, haberá ás 10:30 horas e ás 11:30 horas, dúas representacións do espectáculo «Remoldiño vai á feira» da compañía Casa Hamlet.\nPublicado o 30 Outubro, 2008 nas categorías Infantil, Noticias, Teatro, Voces á orella\nO luns, 3 de novembro, na Biblioteca Municipal de Cangas do Morrazo, dentro campaña de animación lingüística «Voces á orella», organizada pola Secretaría Xeral de Política Lingüística e Edicións Xerais de Galicia, haberá ás 10:30 horas e ás 11:30 horas, dúas representacións do espectáculo «Remoldiño vai á feira» da compañía Casa Hamlet.\nPublicado o 30 Outubro, 2008 nas categorías Infantil, Teatro, Voces á orella\nO vindeiro luns, 3 de novembro, comezan as actividades da campaña de animación lingüística dirixida á mocidade «Voces á orella», organizada pola Secretaría Xeral de Política Lingüística e Edicións Xerais de Galicia.


GuardarGuardar IAF138 nº7dixital para más tarde\nEntrevista con Najla Shami\nO consumo responsable a\narma mis potente que temos\nfronte a Israel\nA viaxe do gaador de\nMisins tcnicas a\nEncontro Vacacins con\ncooperativismo con ASF\nFelipe Carnotto retrata Nicaragua como\ngaador do certame Imaxes con Fondo\nO fotgrafo Felipe Carnotto pasou o mes de xuo en Nicaragua retratando a vida no pas e os proxectos al apoiados polo Fondo Galego\nde Cooperacin e Solidariedade. A viaxe formaba parte do premio da\nsegunda edicin de Imaxes con Fondo, certame que o fotoxornalista\nde orixe brasileira afincado en Vigo gaou o pasado ano.\nFelipe Carnotto visitou distintas iniciativas de loita contra a pobreza\ncofinanciadas desde o ano 2003 en materia de turismo sostible, autoconstrucin de vivendas, formacin agropecuaria, abastecemento de\nauga ou empoderamento das mulleres. Nestes intres atpase en pleno proceso de edicin do seu traballo, para preparar unha exposicin\nque logo xirar por municipios de toda Galicia.\nAln dos proxectos de cooperacin para o desenvolvemento, o obxectivo de Felipe Carnotto recolleu actividades culturais, espazos naturais,\nxuntanzas con mocidade, etc. Un avance das imaxes tiradas fotoxornalista, que conta con distintos galardns e ten publicado en xornais\ncomo Der Spiegel, Financial Times ou The Guardian, pode verse na\nNenos da comunidade de San Lucas xogan ao ftbol. FOTO: F. Carnotto.\nA familia de Jos Ramn vive do vertedoiro prximo sa casa. FOTO: F. Carnotto.\nEl Huracn, unha das tendas cntricas de Somoto. FOTO: F. Carnotto\na Cabo Verde e\nCoincidindo co remate da lexislatura, o Fondo Galego enviou\nsenllas misins tcnicas a Cabo\nVerde e Nicaragua, dous dos\npases prioritarios para a entidade. Comprobar sobre o terreo\nos resultados dos proxectos\nde cooperacin era o obxectivo principal, aln de identificar\nposibles intervencins futuras e\nestudar novas parceras.\nXullo: Cabo Verde\nO secretario do Fondo Galego\nviaxou a Cabo Verde entre o 30\nde xuo e o 17 de xullo, onde visitou as illas de Santiago, So Vicente e Santo Anto. A primeira\nxuntanza foi coa Asociacin Nacional de Municipios Caboverdianos (ANMCV), socio tradicional no pas lusfono, anda que\ntamn houbo encontros con\nvarias cmaras municipais\ncoas que se traballa de xeito\ndirecto. Daniel Gonzlez Palau\nreuniuse asemade coa Plataforma das ONG, con representantes ministeriais, de insititucins\neducativas e autoridades espaolas en Cabo Verde.\nEntre os proxectos visitados\ncmpre destacar os dous que\nnestes intres se executan cunha\nachega extraordinaria do Concello de Vigo. Un deles para dinamizar a agricultura no municipio de Santa Cruz, promovendo\no rego por goteo para tirar rendemento das terras ao tempo\nque se aforra auga. O outro na\nCmara Municipal de Ribeira\nGrande, apoiando cooperativa Sulada para que as trinta\nartess que a integran gaen\nautonoma, coa colaboracin da\nAsociacin para a Cooperacin\ncon Cabo Verde (ACCVE).\ntamn foi convidado a participar\nno acto celebrado no Parlamento para conmemorar os 40 anos\nde independencia. Desde 2002,\na entidade cofinanciou no arquiplago africano mis de 30\nA tcnica de proxectos do Fondo Galego supervisou as actuacins en materia de vivenda.\nproxectos de cooperacin en materia de xnero, educacin, auga e\nsaneamento, vivenda ou infraestruturas comunitarias.\nPola sa banda, a tcnica de\nproxectos do Fondo Galego estivo\nentre o 26 de maio e o 9 de xuo\nen Nicaragua para supervisar a\ncooperacin realizada co Instituto\nde Promocin Humana-Somoto.\nlln de euros de investimento,\nmoitas delas en colaboracin con\nONGD galegas. Na actualidade, estase a executar unha intervencin\ncon Amigos da Terra para facilitar\no acceso auga a 178 familias empobrecidas e outra con Taller de\nSolidaridad a prol do turismo rural\nAta o momento desenvolvronse\nun total de 17 proxectos con este\nparceiro local, algns deles grazas\na achegas extraordinarias de entidades socias coma o Concello de\nVigo e mesmo da Consellera de\nNo entanto, desde 1998 o Fondo\nGalego ten apoiado unha trintena\nde actuacins no pas centroamericano que suman preto de un mi-\nEstes foron dous dos proxectos\nvisitados por Andrea Garca Cor-\nzo durante a sa estada, amais\ndoutros levados a cabo con anterioridade, como a autoconstrucin\nde vivendas, o abastecemento de\nauga ou a formacin agropecuaria. Ao tempo, establecronse\ncontactos cos gobernos municipais da zona e coa delegacin da\nAxencia Espaola de Cooperacin\nInternacional para o Desenvolvemento (Aecid).\nVacacins con Traballo\nreflexionan sobre a\nMis de vinte participantes no programa de\nvoluntariado en pases do Sur reunronse no\nEncontro Vacacins con Traballo 2006-2015\ncelebrado no Concello de Pontevedra o pasado 19 de xuo. A concelleira de Benestar\nSocial e representante do Fondo Galego na\ncidade, Carme Fouces, abriu a xornada destinada a reflexionar sobre a cooperacin internacional desde o local dndolles a benvida s\ne aos asistentes.\nAo longo do da, e a travs de diferentes dinmicas conducidas por Diego Paraj, de\nXeneme, as empregadas e empregados\nmunicipais, procedentes das catro provincias galegas, achegaron as sas ideas para\nmellorar Vacacins con Traballo e, en xeral,\na implicacin das administracins locais e\nprovinciais no Fondo Galego. Tratbase do\nsegundo encontro deste tipo, despois do celebrado en 2012 na Illa de San Simn e do\nque se extraeron interesantes reflexins que\nestn recollidas en vdeo.\nAs e os asistentes achegaron ideas para mellorar o programa e a implicacin das administracins.\nNicaragua, Cabo Verde, Cuba ou Per son\nalgns dos pases onde persoal das deputacins e concellos socios do Fondo Galego de\nCooperacin e Solidariedade desenvolveu o\nseu mes de voluntariado na ltima dcada,\nen reas como turismo sostible, igualdade,\nurbanismo ou xestin ambiental. A travs\ndesta iniciativa, unha trintena de tcnicas\ne tcnicos investiron as sas vacacins en\ncolaborar cos parceiros da entidade e cos\nproxectos que cofinancia para apoiar as poboacins empobrecidas.\nEste ano, no dcimo aniversario das Vacacins con Traballo, seis empregadas e empregados doutros tantos concellos achegarn os\nseus coecementos, ao tempo que se sensibilizan con outras realidades, nos municipios\ncaboverdianos de Santa Cruz e Ribeira Grande\nou na ONGD nicaraguana Instituto de Promocin Humana-Somoto. Trtase de Ana Pieiro\n(Rianxo), Rubn Lpez (A Pobra do Caramial),\nMara Jos Villar (Redondela), Ana Ferradns (A\nEstrada), Serezbel Rodrguez (Bergondo) e Beln Gmez (Monforte). Tanto a travs do blog\nque actualizan desde terreo como sa volta,\ncontribuirn a concienciar sobre a importancia\nda solidariedade e os valores tirados das sas\nCinco cooperativas galegas e unha de Guatemala protagonizaron o\nforo organizado o 27 de xuo na Corua por Arquitectura sen Fronteiras. Tratbase do colofn aos catro encontros anteriores realizados nos concellos de Abegondo, Bergondo, Culleredo e San Sadurnio baixo o ttulo Coop activas, procesos de autodesenvolvemento\ncooperativo, para dar a coecer estas iniciativas de economa\nsocial. A actividade vinclase ao proxecto a travs do cal ASF apoia\ncooperativa Beljuj Qanil, dedicada aos materiais de construcin, co\nfinanciamento do Fondo Galego de Cooperacin e Solidariedade. Mulleres Colleiteiras, Hbitat Social, Zocamioca, Inda Iniciativas e Aurora de Buxn participaron na cita celebrada na Casa da Faria canda a\ncooperativa guatemalteca, que entrou por videoconferencia. Lutega e\nTagen Ata son outras das que asistiron s xornadas anteriores.\nUnha accin de yarn bombing puxo fin aos encontros Entretecendo\nimpulsados pola ONGD InteRed no marco do proxecto apoiado polo\nFondo Galego para mellorar o itinerario de atencin s vtimas da violencia de xnero en Per. Poer en contacto a realidade das mulleres quechuas e aimaras coas galegas era o principal obxectivo das\ncitas para calcetar que desde o mes de abril tiveron lugar en Santiago\nde Compostela. Unha das xornadas contou ademais coa coa presenza de ngeles Lpez, destacada defensora dos Dereitos Humanos en\nMxico. Ao tempo que reflexionaban sobre os dereitos das mulleres,\nas participantes elaboraron unha obra colectiva coa que logo cubriron a escultura da leiteira, situada na Alameda, en homenaxe as\nmulleres rurais. Esta tcnica de arte urbana aposta pola apropiacin\ndo espazo pblico, por facer do persoal poltico, relacionando o individual co colectivo.\nRegresan os ciberencontros #Aln2015\nAmigos da Terra impartiu un curso para dar a coecer o tratamento biolxico das augas residuais, co fin de que as e os participantes\npuideran construr o seu propio sistema de depuracin domstica. A formacin tivo lugar no Centro de Educacin Ambiental As Corcerizas e estaba relacionada co proxecto de cooperacin financiado\nen Nicaragua polo Fondo Galego para facilitarlle o acceso auga potable a mis dun milleiro de persoas empobrecidas, en colaboracin\ncoa ONGD local Instituto de Promocin Humana-Somoto. Durante o\ncurso analizronse os procesos de contaminacin das augas domsticas, presentando alternativas naturais que as e os asistentes poidan\ndesear, crear e manter. A travs dunha metodoloxa terico-prctica,\nachegronse s bases da fitodepuracin e construron un sistema de\ninfiltracin a terreo e mais un filtro verde de macrfitas flotantes.\nOs ciberencontros #Aln2015 continuarn nos prximos meses no\nFacebook e o Twitter do Fondo Galego para reflexionar sobre os\nObxectivos de Desenvolvemento do Milenio (ODM) e a nova axenda post 2015. Farmamundi, EAPN Galicia, o propio Fondo, e territorios coma frica e Palestina ou temas como a coherencia de polticas\ncentraron as conversas online na primeira metade do ano. O vindeiro\nencontro dixital ser o 30 de setembro con Chema Caballero, coordinador da ONG DYES e coautor do blog frica no es un pas. Para\nfinais de ano ficarn convidadas como a consultora Iolanda Fresnillo, da fundacin Tot Raval, ou a Campaa do Milenio. Entre aquelas\npersoas que deixen as sas preguntas nas redes sociais, no enderezo\nfondogalego@gmail.com ou a travs do formulario creado para a ocasin, sortearase un exemplar da revista Tempo Exterior e a finais de\nano un lote de libros.\ndirecta en Cabo Verde\nMentres as seis intervencins apoiadas polo\nFondo Galego a ONGD continan avanzando\nna India e Latinoamrica, en Cabo Verde xa\nestn en marcha os dous proxectos de cooperacin directa con senllas cmaras municipais. En Santa Cruz para apoiar ao campesiado promovendo o rego gota a gota e en\nRibeira Grande para consolidar a cooperativa de mulleres Sulada, grazas a achegas extraordinarias do Concello de Vigo.\nGota a gota en Santa Cruz\nNo primeiro caso, formarase a 25 agricultoras e agricultores no rego por goteo e noutras prcticas agrcolas que permitan reducir\nos gastos e a auga empregada. Estmase que\nos 150 habitantes da localidade de Libro\nmellorarn a sa dieta alimenticia e os\nseus ingresos grazas aos produtos da horta.\nCoa instalacin deste sistema de irrigacin,\nnon s se favorece a seguridade alimentaria\ne a mellora socioeconmica nunha das vilas\nmis pobres do pas, senn que tamn se\npreservan as cuncas hidrogrficas.\nescaseza de auga na zona, acentuada polo\nUn agricultor recolle a colleita tras a primeira fase\ndo proxecto en Santa Cruz.\ncambio climtico, nese a crecente salinidade dos solos, derivada do avance do mar\npola extraccin de area e pedras para a\nconstrucin. A esta actividade ilegal e cun\nforte impacto no medio dedicbanse algunhas das persoas beneficiadas polo proxecto,\nentre as que se lles deu prioridade s xefas\nde familia con mis fillas e fillos. Tamn boa\nparte das mulleres que hoxe integran a cooperativa Sulada extraan inertes das praias,\nunha tarefa que apenas xera rendementos.\nA actuacin en Ribeira Grande ofrcelles\nunha alternativa s 30 artess, na procura do\nseu empoderamento econmico e social.\nCooperativismo en Ribeira Grande\nPara acadalo, lvanse a cabo accins formativas para mellorar a producin de xabns,\nleos, bixuteras, peiteados, licores ou conservas. Ao tempo, imprtense capacitacins\nen contabilidade, xestin, informtica, internet e redes sociais, as como alfabetizacin\npara aquelas participantes que o precisen,\npois o municipio rexistra o nivel de analfabetismo mis alto do arquiplago. Adquiriranse asemade equipamentos, uniformes\ne materias primas, anda que a intencin\nque acaben cultivando as plantas que precisan. Tamn se identificarn as necesidades\nprioritarias da cooperativa, as como as ideas\nde futuro, e se intensificar a promocin\ncon materiais publicitarios, visitas a clientes\npotenciais e impulso da venda online.\nAs artess de Sulada seguirn contando con apoios\npara a cooperativa.\nCon estas accins pretndese que os ingresos das mulleres aumenten un 50% nun\nano e, con eles, tamn a sa independencia\ne autoestima. De xeito paralelo, realizaranse\nactividades de sensibilizacin sobre cooperativismo e sobre violencia de xnero\ne dereitos das mulleres nas localidades de\nSalineiro, Porto Mosquito, Gouveia e Cidade Vella. Cmpre ter en conta que a taxa de\nmonoparentalidade feminina no concello\nascende ao 66% e que cada unha das 30\nprodutoras da Sulada sustenta unhas dez\npersoas. No entanto, coa declaracin do\nncleo de Cidade Vella como Patrimonio da\nHumanidade brense novas oportunidades\npara a poboacin local.\nOs dous proxectos de cooperacin internacional que se estn a desenvolver no pas lu-\nsfono danlle continuidade a intervencins\nanteriores apoiadas polo Concello de Vigo\ne o Fondo Galego, coas respectivas cmaras\nmunicipais como socias en terreo e, no caso\nde Ribeira Grande, tamn coa Asociacin\npara a Cooperacin con Cabo Verde como\nparceira. O Concello de Vigo achega 26.000\neuros a cada unha das intervencins, aos\nque se suman outros 4.000 euros do fondo\ncomn da entidade integrada por concellos\nCon ONGD na India e Latinoamrica\nDoutra banda, en Honduras contina o\nproxecto con Enxeera sen Fronteiras para\nmellorar o acceso auga e ao saneamento\nna Mancomunidade Nasmar. Ata o momento duselle prioridade s actividades formativas, mentres que agora se est a impulsar o\nEn Nicaragua rehabilitronse varios pozos comunitarios.\nTamn Amigos da Terra promoveu obradoiros sobre o manexo da auga e o saneamento\na travs do proxecto cofinanciado en Nicaragua, onde se rehabilitaron varios pozos\ncomunitarios. Ademais, progresouse na reforestacin das fontes e, co obxecto de mellorar a xestin da auga na agricultura, preparouse unha parcela de cultivos biointensivos,\nque acoller visitas didcticas e producir\nabono orgnico. Quedan por instalar as bioxardineiras que depurarn as augas grises\nEn Honduras desenvolvronse diversas capacitacins.\nlevantamento da informacin necesaria para\nelaborar os plans comunitarios de xestin integrada do recurso hdrico. Ao mesmo tempo, xa se iniciou a gravacin dun vdeo divulgativo e desenvolvronse varias charlas de\nsensibilizacin na Universidade da Corua.\nNo mesmo pas centroamericano, Taller de\nSolidaridad est a traballar co Inprhu-Somoto para prestar servizos tursticos que contriban a soster o Centro de Educacin Alternativa Rural Telpolchcalli. Houbo avances no\nacondicionamento das habitacins e levouse\na diversas feiras a artesana local, que tamn\nse difundiu a travs de touroperadoras e canles de televisin. Mercronse asemade materiais para a unidade de agrotransformacin,\nco fin de comercializar caf, marmeladas,\niogur, etc. Continan ademais as actividades\nhortcolas e gandeiras.\nEn canto ao proxecto con InteRed en Per\npara mellorar a efectividade do itinerario de\natencin s vtimas de violencia familiar e sexual, seguiu dndoselle soporte aos comits\nde vixilancia cidad que supervisan diferentes servizos da ruta. Celebrronse asemade\ndiferentes actividades polo Da das Mulleres,\nentre elas unha feira informativa na que se\nO Inprhu-Somoto levou a artesana indxena s feiras.\nxestin da pequena empresa. Agora o monitor ocuparase do seguimento da fabricacin e da planificacin comercial. Tamn est\nrematando o curso para o empoderamento\ndas produtoras e a formacin sobre a web\nda cooperativa. Quedan por diante novas visitas de intercambio e xuntanzas con clientes\nMural de compromisos polo Da das Mulleres en Per.\nEn Guatemala segue en marcha o proxecto\ncon Arquitecturas sen Fronteiras para fortalecer unha cooperativa de materiais de construcin. Xa se executaron as obras de mellora da planta e mais os obradoiros sobre\nPor ltimo, Implicadas no Desenvolvemento\nsegue a traballar na India. Un milleiro de persoas asistiron ao teatro de ra co que se sensibilizou fronte as desigualdades de xnero.\nAo tempo, creronse clubs de xnero nas aldeas para implicar a mocidade na promocin\nda igualdade e concienciala sobre o papel\ndas mulleres no espazo pblico. En canto\ncapacitacin laboral, impartronse cursos de\ncorte e confeccin, deseo de saris e fabricacin de compresas hixinicas. Quedan agora\npor realizar novas formacins para favorecer\na participacin poltica das mulleres.\nEn Guatemala mellorronse as instalacins da cooperativa.\nObradoiro sobre a participacin poltica das mulleres na India.\ndeu orientacin a 78 donas. Tamn se recolleron nun mural compromisos das institucins e o Movimiento Manuela Ramos, socio\nlocal, participou nunha marcha reivindicativa.\na arma mis\ntemos fronte a\nA muller dos ollos bonitos fai\nxustiza ao significado do seu\nnome. Os ollos de Najla Shami\nson grandes e sinceros, coma as\nverbas desta cantora e compositora que leva case das dcadas\ntraballando no mundo da msica. Mltiples colaboracins,\nun disco en solitario e ata a sa\nparticipacin como xurado nun\ntalent show da Televisin de\nGalicia cntanse na traxectoria\ndesta artista que nunca deixou\nde formarse, ora facendo parte\nde corais polifnicas e grupos\ntradicionais, ora estudando en\npases coma Noruega, Xordania\nou India. De pai palestino e nai\ngalego-arxentina, de coto achega o seu gran de area s causas\nsolidarias. Agora anda procura\ndun mbil de comercio xusto...\nCantas en galego e tes apoiado campaas na sa defensa,\ncal a ta relacin coa lingua?\nEmprego o galego porque vivo\naqu e polo respecto que teo\npola lingua e pola contorna na\nque habito. Un dos principais\nxeitos de conectarme coas races do lugar onde vivo a travs\ndo idioma. Logo, sendo palestina\ne vendo como a cultura do meu\npobo vai morrendo da a da por\ncausa de axentes externos -a\npesar de que hai xente que est\na loitar pola sa persistencia-,\nnun lugar como Galicia que ten\nposibilidades de desenvolver a\nEmprego o galego porque\nvivo aqu e polo respecto\nque teo pola lingua e pola\ncontorna na que habito\nA cantora e msica Najla Shami. FOTO: Ainoa Calvo.\nsa lingua con liberdade estrame moito que haxa persoas\nque tomen outro camio. Sigo\nsen entender esa teima que ten\na xente de ser como ovellas que\nse semellan unhas s outras e\nnon buscar o propio, o que nos\nEncntame, o que mis me\nengancha. Son unha persoa moi\nemptica e gstame ese trasego\nque hai coa xente. Sempre penso en algo circular, enerxtico,\nque vai cara o pblico e volve\npara min e se converte nunha\ncooperacin. E cos artistas que\nteo no escenario pasa exactamente igual, penso que eles tamn o senten porque o que\nme transmiten, un vnculo forte.\nEu intento conectar co fondo,\nentn tocar en directo algo\nque me fascina, e que require\ntamn un grande aporte enerxtico.\nNon entendo a teima\nque ten a xente de ser\ncomo ovellas que se\nsemellan, no canto de\nbuscar o propio\nNa lingua que eu falo o\nteu primeiro traballo en solitario. Buscabas transmitir\nalgunha vertente especfica\nde Rosala neste libro-disco?\nCando colln a Rosala estaba\nnun momento especial da mia\nvida, un momento de cambio.\nComo case sempre nos procesos creativos, hai unha parte de\ncoa Rosala muller,\nnon coa poeta\nNa lingua que eu falo foi o primeiro traballo de\nNajla Shami, que prepara o seu novo disco.\nTes amosado o teu compromiso co pobo palestino actuando en diferentes festivais. Como infle o conflito\nna ta terra paterna sobre\na ta obra, sobre o teu da\ncatarse interior. Eu guome moito polo instinto, as que colln os\npoemas que me removeron por\ndentro, nada mis. O que si tentei foi conectar coa muller e non\ncoa poeta, que se me fara bastante grande.\nNo meu da a da infle dun\nxeito brutal porque son unha\npersoa que non me conformo\nco que me dan servido, entn\nestou sempre cuestionndome\no meu xeito de vida, intentando\nEn canto aos directos, como\nvives a relacin co pblico e\ncoa diversidade de artistas\ncos que a mido compartes\nfacer pequenos xestos, tendo\nen conta que non podo escapar\nde todo pero procurando vivir\nun pouquio mis en coherencia cos meus principios, porque\nestou moi sensibilizada co que\na carencia, a desigualdade. Iso\ntrasldase a calquera eido da\nmia vida e na msica igual,\na mia influencia rabe vai chegando cada vez mis, era algo\nque me faltaba por descubrir...\nMrcame tamn no sentido de\nque me gusta a mestizaxe, os\npobos do mundo, as cousas que\nsaben a terra... Tanto na msica\ncomo na personalidade, a verdade das persoas. Vxoo como\nalgo moi positivo.\nNon me conformo co que\nme dan servido, estou\no meu xeito de vida\nEs unha das e dos 400 artistas galegos que se sumaron\nata o momento ao boicot cultural a Israel. Que impacto\npoden ter este tipo de medidas?\nA xente non se d conta, pero o\nconsumo o terrorismo actual,\no que podes facer, tanto cara\nIsrael como cara a sociedade\nna que vivimos, na que estamos\nencarcerados. Eu vxoo como\nunha crcere, hai un lavado cerebral para asumir que este estilo de vida o bo pero non o ,\nentn para min o consumo responsable a arma mis potente que temos tanto cara Israel\ncomo cara outros obxectivos,\nque hai moitos.\nDaquela non comprendes s e\naos msicos que seguen indo\na tocar al?\nEu non o entendo. Comprendo\na postura que tivo por exemplo\nLauryn Hill, que quera tocar en\nIsrael e mais nos Territorios Ocupados e non poda, entn non\nfixo ningn dos dous concertos,\nporque quera un equilibrio e\nnon se lle deu esa opcin. Foi\nmoi criticada, pero eu iso si que\no entendo. certo que hai unha\nleft wing, unha ala de esquerdas,\ne teo amigos xudeus que estn en contra da ocupacin. Eu\nnon podo pechar os ollos a ese\ntipo de xente, non me vou abrazar ao odio gratuitamente, pero\nentendo que se un artista toma\nesa decisin, comprenderana.\nO importante ir sacudindo\nas conciencias para que\no mundo vaia cambiando\nA artista establece un forte vnculo co pblico e cos msicos durante os directos.\nFOTO: Carlos P. Solio.\nEste vern chegaba a Gaza a\nFlotilla da Liberdade, a prol\nda que tamn actuaches.Cal\na ta visin do movemento\npenso que co bloqueo e con ese\ntipo de labor a actitude ten que\nser a mesma, o mis importante\nde todos os procesos ir sacudindo as conciencias para que o\nmundo vaia cambiando pouco a\nO BDS coma o David que loita\ncontra Goliat, pero sempre hai\nunha esperanza de que pode\ngaar. Eu mesma son unha corredora de fondo, levo 18 anos\nfacndome un oco no meu traballo sen pausa, porque valoro\nmoito as pequenas cousas, o\nque mis me fai brillar a vida. E\nAs msicas de Palestina\ne Galicia teen moitsimo\nparecido, hai unha chea de\nPor mis que fagamos nos pases empobrecidos, non servir\nde moito se a xente non cambia\no seu estilo de vida, empezando\nAnda que sexa con xestos\nQue opinin che merecen as\niniciativas para achegar Palestina e Israel a travs da\nSi, pero a algun lle far pensar, informarse... As foi como\ncheguei eu tamn a iso. A mia\nfamilia, evidentemente, foi un\nexemplo, pero despois foi todo\ndescubrimento propio. Ter curiosidade, ser sensible, buscar\ne descubrir que o que pasa e\nque outras respostas hai para o\nmeu xeito de pensar e de vivir.\n(Suspira) Todos os xestos vxoos\nben, pero complicado porque\no cambio maior debera ser\neducativo. Date conta de que a\nhistoria que estudan en Israel\nest cambiada a propsito nos\nlibros, fomentan o racismo dende o berce, entn as mudanzas\nteen que ser moi profundas.\nPero tamn hai xente que se\neducou nese medio e que non\nas, entn todo posible. Este\ntipo de iniciativas sempre estn\nben porque son paradigma de\ncomo pode ser a vida, e como\nson mis visibles tamn poden\naxitar as conciencias dos mandatarios. Pero fai falta algo mis\nrevulsivo, non tan protocolario.\nAs iniciativas para achegar\nPalestina e Israel a travs da\nmsica son paradigma de\ncomo pode ser a vida\nComo definiras a relacin\nentre Galicia e Palestina, sobre todo no eido artstico?\nEstanse facendo un montn de\nfestivais, iniciativas como Pallasos en Rebelda... A nivel cultural,\nas das msicas teen moitsimo parecido. Penso que acontece coas msicas de tradicin de\ntodas as partes do mundo, desde que nacen simplemente cunhas mulleres e uns adufes; iso\nhaino en Acerbaixn, en Crcega, etc. Logo hai un montn de\nsonoridades e cantos trinos que\nson moi similares. A cooperacin existe e sinxela. Ten que\nhaber mis, o que pasa que\npoen moitos impedimentos:\ntes unha morea de problemas\nhora de pedir permisos, chegas\nal e non che deixan entrar...\nalgun que empeza teno mis\nIso para actuar al, pero tamn diras que se mira con\nreceo s e aos artistas que\nse solidarizan desde aqu?\nCada individuo tense que solidarizar coas inxustizas e por suposto que os concellos tamn.\nCres que tamn os concellos\ndeben solidarizarse fronte a\nestas e outras inxustizas a\nOs concellos teen que\nsolidarizarse, as inxustizas\nson ateas e tampouco\nentenden de partidos\nPenso que en Espaa non. Certo\nque hai unha man negra e se\nes algun que destaca supoo\nque ters certas restricins ao ir\npara outro lugar porque o lobby\nxudeu existe; ao mellor por aqu\nnon ten tanto poder, pero noutros pases si. No entanto, coido\nque aqu non chega dun xeito\ntan bestial como pode ser nos\nEstados Unidos. Al xente que\nxa moi coecida pode rexeitar\nun concerto en Israel e seguir\ncoa sa carreira, pero ao mellor\nO BDS coma o David que\nloita contra Goliat, pero\nsempre hai unha esperanza\nde que pode gaar\nAs inxustizas son ateas e non\nentenden tampouco de partidos\npolticos, entenden de algo que\nfalta moito na sociedade actual:\no sentido comn. A partir de a,\ncalquera debera saber que camio tomar fronte a unha situacin deste tipo. Dicir que os concellos non estn para iso, cando\na solidariedade algo inherente\nao ser humano e os municipios\nestn integrados por seres humanos, parceme dunha covarda absoluta, que o que fan\nmoitos agora: mirar para outro\nHai un par de anos participaches no disco Cantigas de\nmulleres. Segue a ser necesario reivindicar eses espazos de visibilidade?\nSi, iso o primeiro. Aqu seguimos tendo problemas, pero\nque noutras partes do mundo\na cousa est moi jodida. O capitalismo o que fai persistir esa\nsituacin de desigualdade para\na muller, convenlle porque un\ndos camios, bastante srdidos,\npara dominar en certos pases.\nEn todo o entramado que eu\nvexo destaca a parte econmica\ne poltica, e agora hai mis visibilidade para a muller, pero ten\nque haber unha sensibilizacin\ne un paso accin. E a min todo\nme pasa polo consumo, porque\no poder que teen determinados pases para oprimir tanto s\nmulleres como a outras sociedades pasa a travs do consumo.\nCantas persoas morreran para\nO capitalismo fai persistir a\ndesigualdade para a muller,\nagora hai mis visibilidade\npero falta pasar accin\nfacer o meu mbil? A cantas nenas violaran? Moita xente non\nrepara niso, pero a min si que\nCanta xente morrera para\nfacer o meu mbil?\nA cantas nenas violaran?\nA min iso si me importa\nCambiando de tercio: formaches parte do xurado do\nconcurso musical Oh happy\nday, que tal se che d xulgar a outros cantantes?\nque mira cara outro lado. Cando\niso debera ser fomentado polos propios concellos, porque\nfai mis feliz s persoas, une\nsociedade, axuda a medrar educativamente e a saber tomar\ndecisins, a non ser tan individualista e a valorar a arte como\nunha parte importante da vida.\nIso algo que quera promover\no programa, e ademais amosar\nxente que leva na cultura moi-\nFatal! (Risas) Anda que son\nunha persoa crtica, gstame ver\nas cousas positivas, o esforzo,\nnon me gusta xulgar dun xeito\ngratuto. Entn lvoo ben, pero\ncstame porque son emptica\ne cando se van os coros deme,\nporque cada un aporta unha\ncousa, e ao final non podes obviar que un show televisivo.\nPero a experiencia foi moi boa\npara min, axudoume a ver canto\ntalento hai en Galicia, completamente mergullado polo goberno e polos medios de comunicacin, descoecido para a xente,\nEn Galicia hai moitsimo\nmergullado polo goberno\ne polos medios de\ntos anos e non chega porque hai\nmoito paletismo, moita endogamia, todo moi faciln...\nPara rematar, avnzanos\nalgn dos teus prximos\nEstou preparando o segundo\ndisco, estou na parte do cocer.\nTeo xa temas feitos, ando na\nprocura de integrar as mias diversas races, tentando ver cara\nonde me leva ese camio, que\nteo por descubrir. A ver se dou\nequilibrado esas das partes\nmias, a ver como sae.


Os tres grupos de Historia de 4º da ESO, realizaron con motivo do "Día Internacional da Muller", diversos traballos que se fixeron ao longo de tres semanas baixo a supervisión de Nieves, profesora de 4º da ESO A, e a miña nos cursos de 4º da ESO B e C.\nO noso interese era facer visible a partir de diversos soportes, o traballo de mulleres artistas de séculos e estilos distintos como: Frida Khalo, Artemisia Gestilleschi, Elizabet Siddal, Sofonisba Anguisola, Ángeles Santos, Maruja Mallo ou Berthe Morisot, entre moitas outras ou escritoras como Isabel Allende.\nOs formatos e soportes elixidos foron: calendarios, cubos (onde aparecía a biografía e obras das artistas), power point e biografías, cartaces e libros.\nO resultado foi moi variado, e deixo aquí unha mostra dos moitos traballos que realizaron, e que están na planta baixa do instituto.\nHana, ante un dos cubos nos que participou.\nÁngel, ante o seu cubo realizado xunto con outras compañeiras.\nOS CUBOS NA PLANTA BAIXA e o cartaz que realizou Nieves co seu alumnado, explicando a mostra dos traballos.\nPublicado por Paula Mariño en 8:42 No hay comentarios:\nTRABALLOS NO IES O CASTRO: "DÍA INTERNACIONAL DA MULLER 2018"\nComo proposta na aula de 4º da ESO e na materia de Historia, de salientar a importancia das mulleres artistas e facelas visibles, varias alumnas e alumnos do grupo B, decidiron facer unha reinterpretación da artista sueca HILMA AF KLINT (26 de octubre de 1862 - 21 de octubre de 1944), quen coas súas obras foi pioneira da arte abstracta e adiantouse en varios anos a KANDISNKY e SONYA DELAUNAY.\nTras realizar un debuxo previo, traballaron coa técnica do pastel nun políptico que posteriormente penduramos na entrada do instituto. Como eran 11, dividimos o traballo en dous grupos, que traballaron en dúas obras distintas.\nEstas son as fotos do proceso que durou máis de dúas horas e onde traballaron arreo para acadar un resultado, que a min persoalmente, encantoume.\nO alumnado que esforzouse tanto no traballo ten nome:\nE no segundo traballo estiveron dándolo todo:\nMOITOS PARABBÉNS A TOD@S!\nAs pezas nas paredes do instituto.


Agresiones sexuales | “Despois de denunciar teño unha curiosa sensación de triunfo” - El Salto - Galiza\nIria Pinheiro denuncia os meses de acoso que sufriu por parte de José Luís Viñas Orta, o director do programa "Con amor e compañía" emitido en TVG.\nIria Pinheiro (Ourense, 1978) defínese como unha cabareteira corrente. Artista con todas as letras: actriz, cantante, presentadora de televisión, guionista, compositora, videocreadora, mestra de cabaré, etc. Produtora dos seus propios espectáculos, hai tempo xira co seu alter ego DandyLady, onde traballa o eido da poesía escénica, mesturando, por exemplo, cabaré con economía.\nEn 2009 recibiu o premio como Mellor Actriz no certame Curtas na Rede, en 2012 protagoniza Dos fragmentos/Eva (Ángel Santos), que recibe a Mention Spéciale du Jury Jeune no Festival de Annecy. En 2015 coprotagoniza Kauflanders, de Olaia Sendón, seleccionada no festival de cine de Málaga de 2016. Vocalista na banda Os modernos, na actualidade vai estrear Uralita, novo espectáculo de Dandylady e está a traballar na preparación de Anatomía dunha Serea dentro da Berberecheira, a residencia artística ofrecida por Chévere.\nPero sobre todas as cousas, Iria é un amor, unha muller forte ao mesmo tempo que sensible, unha persoa comprometida con mellorar o mundo no que vivimos coa ironía e o humor intelixente dos seus espectáculos. Iria vén de presentar no Xulgado de Garda número 3 de Santiago de Compostela unha denuncia onde relata os tres meses de acoso que sufriu por parte do director do programa Con amor e compañía —emitido na TVG—, José Luís Viñas Orta.\nTraballando como presentadora no programa aturou tocamentos, insinuacións, humillacións e comentarios por parte do director que acabaron por xerarlle un cadro de ansiedade e insomnio. Todo comezou en marzo do ano pasado cando o referido director dirixiuse a ela diante de máis compañeiros: “non quero que agoches as túas curvas na televisión, que xa che pillei o truco... eres una mujer bandera, oito de cada dez espectadores vanse querer deitar contigo cando te vexan no programa”. Interpelada pola actriz, Ficción Producciones, a compañía produtora do programa, por única resposta pediulle que seguise no programa, e ofreceulle un novo posto de menor categoría para a tempada seguinte.\nComo te sentes nestes momentos? Tes o noso apoio incuestionable, estás notando o mesmo en todo o sector? Tiveches novas de TVG, da produtora ou do propio director?\nGrazas por preguntar, síntome serena e segura, teño unha curiosa sensación de triunfo, de pequena vitoria. Grazas tamén polo voso apoio e o de todo o sector que tivo a valentía de manifestar a súa repulsión ante os feitos que relatei na miña denuncia. Todas estas mostras de afecto e de forza en común son moi importantes, non só para min, senón para outras posibles vítimas de acoso así coma para toda a sociedade. Axudan a modificar o sistema radicalmente.\nAsina o manifesto da rede femimista solidaria en apoio a Iria Pinheiro.\nNon tiven ningunha chamada desde a CRTVG, soamente vin que retiraban cautelosamente ao director do seu traballo e que se amparaban na súa presunción de inocencia. Pola contra, desde esa mesma contorna, recibín o apoio total e inmediato do Comité Intercentros da CRTVG e da Secretaría da Muller da CUT.\nCoa produtora e co director non tiven máis trato, pero chamoume un antigo compañeiro do programa para dicirme que debía paralizar o proceso porque disque lle estraguei a vida ao meu acosador denunciándoo. Tratei de facelo entrar en razón, pero por desgraza hai xente que pensa así, non é o único. Polo menos foi educado cando me falou.\nComo foi o proceso que pasaches desde que decidiches tomar a decisión de denunciar? Tiveches oportunidade de denunciar desde o primeiro momento? Debeuse a algo concreto que non fixeras públicos os feitos ata agora?\nO proceso non foi doado, quixen denunciar ao remate da primeira tempada do programa, cando finalizara o meu contrato. Daquela descoñecía a opción de solicitar unha rescisión de contrato presentando unha demanda ante o Xulgado do Social, así que cando finalizamos o último programa acudín á Asociación de Actrices e Actores de Galicia para solicitar axuda xurídica.\nForon moi agarimosos e discretos, pero a avogada non o viu claro, valorou en detalle e, ao ver que non había probas e que as testemuñas non ían falar, recomendoume non seguir, para protexerme. Cando me chamaron para seguir na segunda tempada, con menos categoría “porque al parecer no te entendiste con el director”, confeseille á produtora xefa o acontecido, dixo que investigaría e falaría… e pediume que por favor seguise no programa. Tomei un tempo para pensalo e ao ver que non había cambios en canto á dirección da nova tempada, rexeitei continuar.\nA precariedade do sector inflúe moitísimo para quedar inmobilizadas ante isto ou ante calquera outra demanda da profesión, hai un medo terrible a “e se non me volven chamar?” Eu por sorte mantéñome con traballo constante desde 2005, o malo é cando tardan en pagarche meses ou anos... aí desfaise a túa economía e veñen os problemas.\nCIMA chama a elaboración dun protocolo “para a prevención do acoso sexual” e outras entidades do tecido audiovisual manifestáronche publicamente o seu apoio mais, que accións concretas están tomando as institucións do audiovisual galego que impidan estas situacións?\nCando lin o manifesto da comunidade audiovisual emocioneime porque me pareceu ilusionante, formulaba cuestións prácticas, vin unha vontade de traballar unidas nunha nova vía. Espero que non decaia este ánimo, sería un verdadeiro cambio social se desta comunidade de persoas que se uniron dun xeito histórico a raíz do meu caso saísen accións concretas para implantar no sector. Por outra banda, urxe que as produtoras e a propia CRTVG poñan en práctica os protocolos para a prevención do acoso no traballo (sexual, psicolóxico ou por razón de sexo), falta a implantación destes sistemas e tamén información.\nConsideras que a industria audiovisual ten capacidade para facer fronte a estas situacións de asoballamento ás cales estamos expostas a mulleres deste sector, nomeadamente as actrices?\nTen capacidade de sobra, coma calquera outra industria. Igual que temos normas de tráfico que todas e todos cumprimos, nas relacións laborais temos que estar atentas e cumprir a Lei de Prevención de Riscos Laborais, na cal se encadra o acoso. Non vale ollar cara a outro lado e minimizar as secuelas das vítimas.\nCo tempo comprobei que nas esquerdas hai moita autocompracencia\nAtopaches ‘aliados’ no camiño, compañeiros de militancia, nas esquerdas, ou máis do mesmo en todas partes disfrazados de activistas dos movementos de base?\nAtopei aliadas e aliados en xente achegada, persoas de diferentes sectores laborais que se decatan de que o que me pasou vulnera os dereitos fundamentais das persoas traballadoras. Tamén recibín apoios da Secretaría de Mulleres da CUT, En Marea, BNG e de grupos feministas.\nEn canto aos compañeiros activistas comprobei co tempo que nas esquerdas hai moita autocompracencia e que o máis parecido a un machista de dereitas é un machista de esquerdas, así, resumindo. Estou a falar desde o punto de vista da miña experiencia persoal e non teño resentimento, só decepción. As redes sociais son moi perigosas para o ego e dadas a crear trampulladas. Pero este tema merece outra entrevista completa… (risos).\nA Academia Galega do Audiovisual publicou hai tempo unha reportaxe de Montse Dopico que conclúe que o audiovisual galego está lonxe da igualdade de xénero. Cal é túa opinión ao respecto?\nEstou de acordo, non só no audiovisual, tamén na música e no teatro. Seguimos a cumprir os patróns establecidos que forman parte dun mandato do pasado. Vese con desconfianza a unha muller que lidera un equipo, que manexa un instrumento musical, cables… Parece que se nos teñen asignados traballos máis achegados ao emocional que ao intelectual, os nosos quefaceres con frecuencia teñen un matiz maternal, no sentido retrógrado da palabra. Como actrices estudamos un papel e investigamos, preparámonos, ensaiamos… pero a derradeira palabra tena o director, case sempre. Na produción facemos o catering, traemos e levamos xente, recordamos as convocatorias, organizamos ao persoal; no departamento de vestiario mesmo recollemos roupa que nos deixan tirada no chan, lavamos e pasamos o fero na roupa, etc. Solucionamos a papeleta, pero non nos poñemos moitas medallas en público, non hai oco para o noso recoñecemento.\nCres que o audiovisual é un sector especialmente golpeado por esta realidade machista e androcéntrica? A túa denuncia podería ser a punta de lanza para que outras compañeiras decidan dar o paso e denunciar acoso laboral e abuso sexual?\nO audiovisual galego, aínda que está comezando a cambiar, ten un lastre realmente machista que hai que liquidar entre todas e todos. En Galicia existen moitas persoas da primeira xeración aínda en activo, de cando naceu a televisión autonómica, que funcionan baixo un modus operandi empoderado, o malo é cando as xeracións seguintes toman o modelo androcéntrico coma bo e así se van pasando o relevo nos mandos.\nSería fantástico que esta denuncia e o meu ofrecemento público a axudar a quen o precise sirva para que outras mulleres dean o paso. Nestes días chegáronme todo tipo de queixas sobre o director a quen denuncio, xente que me di que traballa na TVG comentoume “ai, se todas falásemos…”. Ante esta realidade, como pode haber quen asine un comunicado dicindo que minto nas miñas declaracións?!\nCres que en Galicia son coñecidos os abusos e ninguén está facendo nada?\nEn Galicia, de sempre, sábense cousas e casos, ninguén fai nada porque se toman como peaxe obrigatoria da profesión, e mírase cara outro lado. Mentres non cheguemos a violacións contra unha parede, todo o demais “é o de toda a vida”, “non nos pagan por pensar”, “non te metas” “a saber que fixo ela”, “el ten moito poder”, “non foi para tanto”. A solución sería facerlle fronte co feminismo armado por mulleres e homes. Por desgraza levo recibindo paus desde o principio, algúns máis sutís e outros con peores consecuencias como o que agora nos atinxe. Pero isto pásanos a todas!\nÁs veces podes neutralizar ao acosador soa ou con axuda doutras compañeiras, pero eles adoitan ter poder e testosterona por un tubo, a súa actitude atrae tanto que ninguén che cre cando te queixas de que fulano che arrimou o pene erecto en pleno escenario… Ou que che deron patadas no cu para que proxectes máis a voz no teatro... Ou que che dixeron diante de todo o mundo que “es coma a virxe do Corpiño porque non te deixas tocar”. Penso que este relato confirma que hai un problema sistémico e sistematizado.\nCres que temos os nosos propios ‘Harvey Weinstein’, que quedan moitos por saíren?\nPenso que hai moitos nomes que todas coñecemos e que tarde ou cedo sairán, por denuncias ou porque as mulleres nos tomemos a xustiza pola man. Non falo só de directores, hai produtores, actores, técnicos...\nSei de casos enrevesados que se cadra nunca sairán á luz, homes de familia acomplexados que a “montan parda” fóra da casa… Casos de “esquerdosos” que aproveitan o seu discurso para poñerte nun compromiso. Este problema ten moitas máscaras, os acosadores non só teñen o lado malo, tamén poden ser carismáticos, o que os fai máis perigosos.\nFalemos do teu traballo, ti es unha profesional con producións propias, unha prolífica carreira de máis de 20 anos na cal fixeches cabaré, videopoesía, música, dobraxe, danza, televisión e cinema. Con que xénero estás máis a gusto? Cal supón menor esforzo para sacalo adiante sen unha grande produtora detrás como no teu caso?\nA estas alturas non teño preferencias, gozo tanto unha gala como dun filme de baixo orzamento. Cando comecei devecía polo cine pero o cabaré era máis rendible e inmediato, e collín o camiño do trato directo co público, que me deu estabilidade creativa e económica.\nA autoxestión é a mellor vía no meu caso, pois así non teño que agardar a que me chamen e podo traballar en rede con total liberdade con xente con quen me sinto a gusto. Porque, por exemplo, as subvencións teñen unha dobre cara que me parece moi estresante para os e as creadoras, penso que habería que repensar esta fórmula.\nNos espectáculos de Iria Pinheiro conxúgase o íntimo e colectivo, hai moita conciencia social e tamén humor. É debido a unha aposta persoal, diriamos política, para promover a transformación social ou explicase máis polo teu carácter?\nImaxino que unha cousa vai coa outra, din que teño empatía e a maiores eu creo na transformación social por medio das artes escénicas ou plásticas. Vin como a creatividade mudaba personalidades moi duras e as facía afables, e iso é e beneficioso para a comunidade. Soño con cambiar o mundo co meu próximo espectáculo, no cal se fala de violencia obstétrica, teño un cálculo matemático da cantidade de cerebros que van saír reprogramados despois cada función, hahahahaha!\nHai moitas menos directoras en xeral e poucas que reciben premios, tanto en cinema como no teatro. As directoras teñen menos visibilidade, e ao seu cinema adoitan encaixarlle a etiqueta de “cine de mulleres”, que pensas sobre isto e como mudar a situación? Pola túa experiencia como actriz en producións alleas, cres que todas as personaxes femininas están estereotipadas xa desde o guión?\nCo tempo esta tendencia parece que está cambiando, pero dáme medo de que precisamente acabe en moda, “queda guai premiar tías”. É coma na poesía, actualmente hai un batallón de mulleres poetas de calidade en Galicia, e ás veces parece que as xuntan en recitais porque son lindas e falan de cousas de “chicas”. Na música tamén acontece algo similar… A situación cambiaría se houbese máis programadoras en todos os campos, mulleres en cargos de responsabilidade con confianza no seu criterio. E si, as personaxes femininas escritas por homes acostuman ser un clixé. Cando traballo con mulleres a cousa cambia, tamén coas directoras noto que me dan máis liberdade e dese xeito a personaxe enriquécese.\nÉ posible chegar a ter estabilidade económica cando, moitas veces, o traballo no sector é estacional? É posible a conciliación familiar?\nÉ moi difícil, conséguese con traballo de formiga, con moita constancia, e desenvolvendo moitas actividades: fas tele, teatro, algo de cinema, galas, cabaré, poesía escénica, produción, concertos, das clases de teatro, etc.\nA autoxestión e o contacto directo co público para min foron o sistema que mellor me aquelou. A conciliación... Ai… Sobre o meu cadáver. Tes que ter unha tribo ou un fondo monetario familiar para as coidadoras, sobre todo no noso caso, que vivimos no rural, lonxe das nosas familias de orixe e sendo os dous cabareteiros. Por sorte hai asociacións actorais coma Aisge que contan cun fondo asistencial para a maternidade, crianza e vellez dos e das socias. Para a miña familia foi unha axuda moi importante, pois o nacemento do neno colleunos nunha desas etapas nas que as facturas tardaban en chegar e ao mesmo tempo tiñamos moitas actuacións.\n#11700 22:06 23/3/2018\nQue valente e que necesaria! Ese "se todas falásemos..." está hoxe máis perto. Adiante!\n#11691 20:37 23/3/2018\nMoita forza para Íria que foi quen de denunciar e sinalar ao acosador.\nE uns lentes graduados para avogadas e avogados que ven pouco.\nContra a agresión...castración!!


Mos organiza a segunda homenaxe do ano a Óscar Pereiro - Porriño Digital\nEcovidrio e o Concello de Mos renden homenaxe ao seu veciño natal Óscar Pereiro, exciclista e campión do Tour de Francia en 2006, pola súa traxectoria deportiva e o seu labor en defensa da sustentabilidade. Esta é a segunda homenaxe que, neste ano, o Concello organiza para o ciclista.\nEn colaboración coas autoridades locais, Mos acolle unha escultura do deportista, realizada con vidro reciclado por Ecovidrio, para “recoñecer o compromiso de Óscar Pereiro co ciclismo e a promoción da reciclaxe como hábito exemplar para o coidado do medioambiente”. No acto de inauguración desta escultura, situada á beira do Edificio Multiusos das Pozas, participaron familiares, amigos e veciños da localidade así como diferentes autoridades institucionais e deportivas do ciclismo español e galego.\nÓscar Pereiro deseñou a penúltima etapa de La Vuelta 21, unha das máis decisivas para coñecer quen se alzará coa Camisola Vermella na última meta. O final da Etapa 20 será inédito na historia da proba ciclista: terminará no alto do Castro de Herville, no Concello de Mos, con fortes subidas e tramos de ata un 11,8% de desnivel.


Os orzamentos da Xunta volven deixar Ourense á cola das prioridades - Novas - BNG - Ourense - Bloque Nacionalista Galego\nNoa Presas (BNG): “Os orzamentos da Xunta volven deixar Ourense á cola das prioridades, non atende ás necesidades do avellentamento da poboación nin ten apostas estratéxicas para reverter a emigración”\nNoa Presas, deputada nacional\nOurense volve ser a esquecida nestes orzamentos sendo a que menos contía recibe en termos globais.\nbngourense 11 xan. 2017 - 14:53\nda ourense das xunta orzamentos os\nA deputada por Ourense do BNG, Noa Presas, compareceu en rolda de prensa acompañada polo deputado provincial Ramiro Súarez e do responsábel local Xosé Fernández Baltar para valorar o borrador de orzamentos da Xunta de Galiza. O BNG afirmou non compartir a análise da Xunta de que nestes orzamentos se aposta polo reequilibrio territorial, pois en termos absolutos Ourense é a menos orzamentada por moito que por habitante reciba unha contía superior.\n“As afirmacións da Xunta son propaganda, seguimos á cola en investimentos e non abordan necesidades básicas para unha poboación tan envellecida como son a dependencia ou a sanidade. A este respecto, o Plan director de Ourense é insuficiente e son necesarios investimentos especificos para os hospitais de Verín e Valdeorras así como para mellorar a atención primaria e garantila nas poboacións rurais” afirmou Presas. “O PP fala de recuperación e saída da crise e, porén, iso non se reflice nin no teito de gasto adoptado nin no borrador de orzamentos” valorou a organización que fixo fincapé en que “a todo isto súmanse as deficiencias e limitacións do actual modelo de financiamento e a necesidade de superalo.”\nO BNG recordou que “esquecen sectores estratéxicos. O investimento en investigación é insuficiente e a consellería de Medio Rural, fundamental para a provincia, apenas incrementa recursos e os consignados para incendios e pragas non son suficientes”\nA respecto da cidade o BNG avaliou que o groso do orzamentado se corresponde con infraestruturas xa comprometidas de vello e hai carencias coma o saneamento do Barbaña, a aposta polo termalismo ou a creación dunha nova galescola. Recordaron que estarán vixiantes para que o referido ao centro de discapacidade cumpra coas demandas das familias e que cuestións como a área metropolitana non fiquen nun brinde ao sol como no pasado.\n“ Os orzamentos non son axustados á realidade do país porque nin actúan para acabar coas desigualdades sociais, nin permitirán favorecer a creación de emprego digno, nin posibilitarán potenciar os sectores produtivos, nin fixar poboación e frear a emigración. Elevar o gasto nun 2,9 % é insuficiente. Galiza precisa unhas contas públicas onde as persoas sexan o primeiro e aposten polo progreso do país.” engadiu Presas, que adiantou que “as emendas do BNG atenderán ás necesidades da poboación e xirarán arredor de garantir os servizos públicos na cidade e no rural, de traballar contra a situación de emerxencia social e apostar por desenvolver e modernizar os nosos sectores produtivos.”\nOurense, 5 de decembro de 2016