S. Gilbert Islands' Church manual\nSOAS Home | Missionary Archives | LMS | Kiribati Collection | Kiribati / Gilbertese Language\nS. Gilbert Islands' Church manual Taniani kaetieti n te ekaretia\nSouth Gilbert Islands' Church manual\nTaniani kaetieti n te ekaretia\nGoward, W. E. ( Compiler )\nIupeli, F. S.\nBeru [Gilbert Islands]\n32 pages. 19 cm.\nKiribati -- Church history\nPacific Ocean -- Kiribati -- Beru\n-1.316667 x 175.966667\nOn cover: The London Missionary Society.\nCompiled by the Rev. W. E. Goward, and pastor Iupeli, and unanimously accepted by the members of the South Gilbert Islands' Churches, with their Pastors, Teachers and Deacons.\nText in Gilbertese\nVIAF (name authority) : Iupeli, F. S. : URI http://viaf.org/viaf/92240301/\nThis title is believed to be in the public domain under copyright legislation of the United Kingdom and Kiribati\n9653833 ( oclc )\nKiribati Collection at SOAS, University of London\nKiribati / Gilbertese Language Resources\nCompiled by the Rev. W. E. Goward, and Pastor\nIupeli, and unanimously accepted by the members of\nthe South Gilbert Islands Churches, with their Pastors,\nTeachers and Deacons.\nTAIANI KAETIETI N TE EKARETIA.\nA karaoaki taiani kaetieti aikai nakon te\nEkaretia, ba a na warekaki tabeua mai buokoia\ni aon te Ekaretia nkana e kai'aoaki te Kabowi.\nA na kaotaki raoi aron Kaetieti aikai nakoia Kain\nte Ekaretia, ao nakoia Tan Ukeuke, irouia Tan\nTantani ao Mitinare ni Kabowi nako.\nE raoiroi nkana e ananaki te boki aei, e iai\ntaiani Kaetieti nakoia aomatan te Ekaretia ni\nkabane nkana a tiba moani karinaki n te Ekaretia,\nba a bon iai bai aika riai ba a na karaoi, ma aro\naika riai ba a na bainna. Ba e tataro Iesu, ao E\ntaku,: I aki tataro ba Ko na uotia nako mai\naon te aba, ma I tataro ba Ko na kawakinia\nmairoun Teuare huakaka.Ioane. xvii. k 15.\nN ai aron naba ana taeka Bauro nakon te Ekaretia\ni Biribi,: Kam na ti kakai'aoa ae bo raoi ma ana\nEuankerio Kristo. I-Biribi. I. k27. Ao ai aron\nnaba ana taeka Betero, n ana moan reta, Ao te\nAtua ae e reke mai Rouna te akoaki ni kabaneaki,\nae weteinkami nakon neboakina ae aki toki i nanon\nKristo Iesu, E na mana karaoinkami ba kam na\nmoa n raoiroi, nkana kam a tia ni maraki n aki\nman, ao E na kateimatoainkami, ma ni kakora-\nkaorainkami. I, Betero. V. k 10.\nTe Ekaretia, bon rabatan Kristo, ao ana utu\nte Atua, ao bon te oi ae kakanato ni Uean te\nAtua i aon-aba. E kateia te Ekaretia Kristo i\nbukia ana aomata ni koaua, ba a na uaia ni\nkabaeaki ma Naia n arana i mataia aomata\naika kain aon te aba. Ana mwioko aia Uea\nnakoia, ba a na makuiia ana makuii, ao a\nna rikirake n te tanira, ma te rabakau, ma te\nnanoana, ma te nanomaka, n ai aron are kaotia te\nEuankerio, ba e na tauaki nanon te Atua i aonaba\nn ai aron tauana i Karawa.\nE riai irouia Kain te Ekaretia, nkana a tia ni\nmana buniaki iroun te Tamnei are Raoiroi. Ioane\nIII.\tk 7. ao, nkana a tia ni kaki te aomata nikawai\nma ana makuri nako, ao a tia ni kaiina te aomata\nnabankai. I-Korote. III. k 9.\nE aki riai ba e na karinaki n te Ekaretia te\naomata ae e tuai ni kaekai ma ni kakoauai ma ni\nkawakin i nanona ana taeka Iesu are koieaki n te\nIoane. III. k 1621, ao taeka riki aikai n te I\nIoane. IV. k 721. Taiani Kaetieti aikai a\nkatauraoaki ba kairiran ana Ekaretia Iesu n\naroaroia aika bo raoi ma nanon aia Uea ni kabane\naia boni ni maiu.\nI.\tE riai irouia Kain te Ekaretia ba a na\nkakawaria taiani taromauri nako, ao a na tai kaki\nana Toa te Uea n te namakaina teuana, ke aia\nKabowi kain te Ekaretia. Tai bae naba te aomata\ntemanna n te bai teuana ae akea manena, ba bon\nnanon te Atua ba e na tai kakiaki te bobotira n te\ntain taromauri are e a tia ni kaetaki. Ti na tai\ntoki ni kakawai'i taiani taromauri nako, ba e riki\nba te kawai ae reke iai bai aika raraoi aika bain\ntamneira aika bati, ao e riki ni maiu rake i nanora\nana taeka te Atua. Ebera. X. k 25.\nII.\tKam na kakaraoi aro aika raraoi n ami utu\nnako, n ai ai'on te taromauri n te inabon ao n te\ntairiki, ao te tataro n te tabo ae raba, ao warekan\nte Baibara n te boni nako, ba e na rikirake te\nEkaretia n te. nonoana ao te rabakau mairoun te\nAtua; ao mana aio,ba e na rikirake n ikawai te\nutu ni bai ni kabane aika E kukurei te Atua iai.\nTara,:II. Timoteo III. 1417; Ioane V. 39 ;\nI.\tI-Tetaronike. V. 17 & 18; I-Rom. XII. 12.;\nI-Ebeto. VI. 18; I-Korote. IV. 2; I. Timoteo.\nII.\t14, & 8.\nIII.\tE riai ba a na kawakinaki ma n reireiaki\nnatia ni kabane kain te Ekaretia n ana taeka te\nAtua ake n te Baibara. Ma a na tai taninaroti\nn te makui'i aei ae boraoi ma nanon aia Uea.\nNanon te Atua ba kam na kabonanai natimi ake\nkam ananaki mai Rouna; ma naia ae kam na\nkaikawaia i nanon ana taeka, ao kam na tai toki ni\nkairiria n ami taeka ao n aroaromi aika raraoi ni\nkakoioa bukin nanon te Atua nakoia natimi.\nKam na kanakoia nakon te reirei n te Tabati, ao\nnakon te reirei ni boni nako, ba e aona n reke\nirouia te rabakau ao te ota ae riai irouia.\nKam na reireia naba ni kaetia aroaroia nako,\nba a na rau aroia ni botaki n te reirei, ao kam na\nmwiokoia n te tai n taromauri.\nTara,:Te Tua-kaua. VI. 4-7 ; I-EbetoVI. 1-4;\nI-Korote. III, 20 & 21 ; Taekan Rabakau. VI.\n20-22; XIII. 24; XXII. 6 & 15; XXIII. 13, 14,\n22; XXIX. 17.\nIV.) E bon riai irouia kain te Ekaretia ba\na na karaurau n aroaroia nkana a rin i ani\nmaneaban te Atua ni taromauria. A na maka\nte Atua ma ni karinea, ao a na iaoa arona ba E\nmoan tabu, ao E moani kakanato.\nA na itiaki n rabataia ma baia, ao a na uoti mai\naia Baibara ma aia Boki n Anene, ba a aona ni\nkona n i buobuoki n taromaurian arana ae tabu.\nA na tekateka ma te rau, ao a na katauraoi nanoia\nni kan neboa arana n taian anene, ao ni bubuti\nnako Ina n taian tataro, ma n onora n ana taeka\nman te Baibara, ao mairouia ana aomata aika\nkabarabara i aoia.\nIai te aro teuana ae aki riai n te botaki n taro-\nmauri, e riai ni kararoaia aomata ni kabane aika\nbotaki iai,te banutunutu, ao te kakarabakau, ao\nte taratara nako. E moan aki riai irouia te\nEkaretia, te nimatutu ma te matu n te taromauri,\nuana naba te takakaro ma merimeri ke ataei, ao te\nteirake n oti nako man te taromauri n te aro ni\nA na kakaonimaki n taromauria te Atua ma te\nTara,: Te Minita. V. 1 & 2 ; Ioane IV. k 23 &\nV.\t) A bon kaotaki ma ni kinaki raoi ana aomata\nte Atua ni koaua, ake a tia ni kaeka ana wewete\naia Uea are Iesu, ba a na kaokoroia man te bua-\nkaka nako, ke te aro teuana ae riki i aon abana, ke\nte aro teuana ae karikia aomata aika huakaka. A na\ntai kakairi iai kain te Ekaretia n te aro teuana ae\nriki man te huakaka, ke te aro ni Kiribati, ke te\naro n I-Matan, ae aki riai ma te Euankerio. A na\ntai i raorao ma aomata aika huakaka ma aika aki\nako ni kan iriiri nanoia ni matan taniria; ao a na\ntai karaoa te bai teuana ae kamara, ke kakairi iai,.\nba e kawa n tabeaiana nanoia aomata n ana.\nmakuri te Atua.\nKam na kakorakorainkami ni kamaunai bai aika\nbuakaka aika kakaokoro ma uan te Tamnei aika\nriai iroumi, aika riki ni mamara iai nanoia aomata\naika kai baka, nkana a norinkami ba kam aki\nteimatoa ma ni kimareirei n ti bai aika raraoi.\nKam na tai taninaroti, ao kam na botumaka ni'\nkan ira nanon Iesu. E riai ba kam na kekeiaki n\nte bon ai koraki ba kam na kakaraoi bai aika.\nkukurei te Uea iai.\nTara,:Taekan Rabakau. I. k 10; Mataio V.\n13-16; I. I-Korinto. V. 11-13; II. I-Korinto. VI. 14-\n18; I-Ebeto. V. 1, & 8-11 ; II. I-Tetaronike. III. 6,.\n& 14, 15.\nVI.\t) Te Ekaretia bon ana tana ni buaka Iesu..\nTe buaka teuana ae riai irouia te buakana moa_\nte Riaboro, ba a aona n tokanikai i aona ma\nn teimatoa iroun Iesu; ao te buaka teuana riki ae\nriai irouia te i buobuoki ma Iesu are aia Uea, ba e\naona n roko Ueana i nanoia aomata nako, ao a na\nkauea n ti Naia i aoni bai ni kabane, ao a na\nkitanna Uean Teuare buakaka. Ma naia are\nriai ba kam na kamaruruninkami ma ni kakora-\nkorainkami ma ni kataimaki i maini banan ami\nMataniwi are ami Uea are Iesu Kristo, ba kam\naona ni kona n tabeka kain te buaka n tabo ni\nkabane aika kam mena iai, ba e aona n reke\nI-Kiribati ni kabaneia ba ana bai Iesu. Tara,:\nItaia. LIX. 16 & 17 ; I-Rom, XIII. k. 12; I-Ebeto.\nVI. 10-18; I. I-Tetaronike. V. k 8 ; I-Timoteo. VI.\nVII.) Te bai ae moan te tamaroa ao e moan\nte riai, ba a na karaoiroaki ma ni kamoamoaki\nkain te Ekaretia n tatabemania i bukin aroaroia\naika moan itiaki i matan te Atua ni bai ni kabane\naika a karaoi n te boni nako. E riai ba e na ataki\naron te Kristian ni koaua n aroaroia nako kain te\nEkaretia nakoia akana aki taniria Iesu.\nA na kaotaki ba Kristian ni koaua ni baikai,:\nA na aki kona n tataekinna te taeka ae tiaki te\ntaeka are te koaua; a nakararoai ma te kewekewe\nma aro nako aika babao nako ; a na aki atona ni\nkaakea te bai ae eti ma ni boraoi ma ana taeka te\nAtua ; a na aki taetae ni kani kamauna ke karaba\nte bai ae riai ni kaotaki.\nTiaki aron te Kristian te taetae buaka, te taetae\nn uarao, te kakaiun, te karotu, ma bai ni kahane\nakanne. A na nakonako kain te Ekaretia n ai\naron te Euankerio, a na toua mwin ana taeka Iesu\nni kabane, n tabo nako aika a maeka iai, ao i\nbuokoni makuri nako aika a tabe ni bekui iai, ba\na na aki kahuakakaki irouia aomata ake a mena i\ntinaniku ni bon aikai. Tara,:MinitaXlI. 1 &\n13 & 14; IoaneXII.35; I-Ebeto. V. 15 & 16; I-\nKorote. IV. 5; I-Karatia. VI. 9 & 10; I-Ebeto.\nIV.\t20-25; I-Rom. XII. 2; I-Korote. III. 5-10.\nVIII.) Tao iai taian aro ma taian katei aika\nbain te ro nkoa i aoni Kiribati akana teimatoa ni\nkarokoa bon aikai. Bon aro aika buakaka baikai,\nao a karika te buakaka nako. Boni baikai ake a\nriki ba tabeaiana n ana makuri te Atua are\nkamaiuaki iai aomata iroun Iesu are Natina, Uean\nte Ota bon Uean Iesu, ao Uean te Ro bon Uean\nTatan. Te Kristian kain Uean te Ota, ao te bekan\nkain Uean te Ro. Te Kristian bon ana aomata\nIesu, ao te bekan ana aomata Tatan. Ao taekan\nte Baibara aei,: Kam na tai reke buaka ma ake\naki Kristian, ba te iraorao ra iraoraon te raoiroi\nma te buakaka ? Ke te buobuoki ra, buobuokan\nte Ota ma te Ro ? II. I-Korinto. VI. k 14.\nMa naia ae e riai ba a na kaokoroia kain te\nEkaretia man aro aika huakaka, tai buokia, tai\nraonia, ao tai matan taniria : Ao tiaki ba ti anne,\nao e bon riai nakoia ana aomata Kristo, aika kain\nte Ekaretia, ba a na makuri ni kamaunai taian aro\nao taiani katei ni Kiribati aika riki man te buakaka.\nA riai irouia Kain te Ekaretia nkana a kararoai\nma aro aikai :Te taromauria te anti temanna, ao\nte tabunea nako, ao te karereanti, ao te makuri n\nte Tabati, ao te bakaineia tamaia ao tinaia, ao te\nnim manin, ao te nim kiraoki, ao te kamoia aomata\nni baikai, ao te un, ao te manainai, ao te kaboa te\nhuakaka, ao te kamateia aomata, ao te orooro, ke\nte kamanatuai, ke te korokoroi rabataia aomata, ao\nte wene ni bure, ao te kauomani buia, (ao te\nkauomaniaki), ao te kamaira, ao te taetae ae\nkamara, ao te kawara te ruoia, ao te ie, ao te bino,\nao te anene ae buakaka, ao te ira, ao te kewekewe,\nao te mataiakin ana bai te aomata, ao te karika te\nkiriwe nakoia ake a tautaeka i aoia, ao te kainika-\ntona. ao te bakantan, ao te bakanrerei, ao te taitai,\nao te iein ni bekan, ma bai aika karaoaki iai, ao te\nkune aro ni kareke bai aika aki riai, ma te\nkarietata, ao te nano buaka, ao te kareke kai, ao\nbai ni kabane aika aki neboaki te Atua iai.\nTara, :I-Rom. I. k 28-32; I-Ebeto. IV. 22-32;\nao V. k 3-7; I-Korote. III. 5-10; I. I-Tetaronike.\nIV. 3-7 ; Te Kaotioti. XXII. 15. Mataio V. 21,22,\n27, 28 ; 43-48 ; Mataio VI. 2, 5-8; ao 24. Mataio.\nVII. 3-5 ; 13 & 14 ; 15-20 ; 21-23. Mataio XXIII.\nIX.) Bon iai aro aika raraoi aika riai ba\na na karaoia kain te Ekaretia nkai ana aomata\nIesu Kristo naia, ao a tia ni kitan Tatan ma bain\nUeana ni kibane. A na kariki uan rairan nanoia,\nae te raraoma i bukin te buakaka. A na taniria\nIesu are aia Tia Kamaiu, ma n onimakinna ma te\nnano ni koaua, ao a na kekeiaki ni karaoi makuri\naika raraoi, ao a na teimatoa ma ni kimareirei ni\nbain Uean ae Atua, ao a na kariki uan te Tamnei\nare Raoiroi i nanoia ba kakoauan aia mana buniaki\nUan te Tamnei boni baikai,;Te tanira, te\nkimareirei, te rau, te taotaonakin nano, te\natataiaomata, te raoairoi, te kakaonimaki, te nima-\nmanei, te tauban, te nanomatoa n tau bai aika\nraraoi, te nanoraoi, ao te tataninamarau, te\nkatituaraoi nakon te Atua, ao te tataro n te tabo\nae raba, ao te tataro n te utu, ao te wareka te\nBaibara, ao te maka te Atua, ao te kawakina te\nnano ba e na itiaki i matana, ao te riba te buakaka,\nao te toro iroun te Atua ma te kimareirei, ao te\nbuaka n te buaka ae raoiroi.\nE riai irouia kain te Ekaretia, ba a na reireia\nnatia, ao aomato nako n ana taeka Iesu ; ao a na\nkakawari taromauri ni maneahan te Atua, ao a na\nkakawakinna ana Toa te Uea, are Iesu Kristo ; ao\na na kimareirei n aia botaki n tataro Kristian, ao\naia rein anene Kristian, ao a na taniria ma n akoia\naomata nako, ni katoton aron Iesu ni bai ni kabane.\nA na mena i buokoia Kristian n ai aron are tua\nKristo, n taniria ma n akoia ma ni kawakinia; ao\na na reireia, ao a na boaia, ao ni kabebetei nanoia,\nao a na onora i rouia ma te nimamanei, ao te\nnanorinano nkana a boaki ma n reireiaki i rouia.\nKain te Ekaretia bon tani makuri n Uean te\nAtua, ma naia are e riai ba a makuri kain te\nEkaretia n tatabemania n ana makuri nako te\nAtua, aika e kona n rikirake iai Uean te Ota, ao e\nna kamaunai Uean te Ro.\nBa tiaki ti Minita, ake a tia n rineaki ba a na\nkawakinna ana Ekaretia Iesu, ake a riai i rouia te\nmakuri ba a na kamaiuia aomata, ao e bon riai\nnakoia Rikan ao Kain te Ekaretia ni kabaneia ba\na na riki ba Tan Akawa nakoia aomata, ao Tani\nMakuri ni karaoi makuri aika kona n reke iai kaini\nKiribati ba kain Uean te Atua. A na uaia ni\nmakuri te Ekaretia ma te Minita ba a na burimaunia\naomato ba a na riki ba natin te Atua n onimakinan\nIesu Kristo. Tao a kona ni karaoia aomata ni\nkahaneia, ake kain te Ekaretia, te makuri aei, n\nana buobuoki te Atua nakoia, nkana a bon teimatoa\nn aroaroia aika raraoi, ao a na tataro i bukia\naomata nako, ao a na taetae nakoia ni kaotia raoi\nana nanoana te Atua iroun Natina are Iesu nke E\nana Naia ba aia Tia Kamaiu, ma ni kaotia raoi\nnakoia unin te Atua ae mena i aoia aika nano\nmatoatoa n tauan te buakaka.\nTara,I-Karatia. V. 19-26 ; I-Ebeto. V. 8-19 ;\nI-Korote. III. 12-17; I. I-Tetaronike. IV. 9-12;\nI. I-Tetaronike. V. 5-11; II. I-Korinto VI. 1;\nI-Ebeto. VI. 9 & 10.\nX.) E riai irouia Kain te Ekaretia nkana a iri\nnanon taeka aika a koreaki n te I-Ebeto. V. 22-33,\nba bon taiani kaetieti baikai mairoun te Atua\nnakoia tana, ba a na maeka ni botaki i nanon te i\ntanitaniri, ao te i akoakoi, ao te i buobuoki ni bai\nni kabane. Ba e kanai ana taeka te Atua, Mane,\nkam na taniria bumi n ai aron naba Kristo nke E\ntanira te Ekaretia, ao E ana boni Naia i bukina.\nAo ana taeka teuana riki aei Ao e riai naba ba a\nna taniria buia mane, n ai aroia n taniri rabataia,\nAo aio riki teuana, Ainenuma, Kam na iriiri\nnanoia bumi n ai aron te ira nanon te Uea, ba\natun te aine te mane, n ai aron naba Kristo nkai\natun te Ekaretia, ao te Tia Kamaiua te rabata\nTaian tana nako aika kain te Ekaretia aika kona\nn iriiri nanon taeka aika a na karekea iai te\nkakabaiaki mairoun te Atua, ao a kona n tiku ma\nte rau, ao te raoi ni karoko mateia.\nTara. :I-Ebeto. V. 2233; I. I-Korinto. VII.\n35; I-Korote. III. 18 & 19; I. Timoteo. V. 14;\nTito II. 4 & 5; I. Betero. III. 17.\nXI.) E moan te raoiroi irouia Kain te Ekaretia,\nakana a bati ni karawawataki nanoia i bukini\nmateia kain aia utu, ke aomata aika bati n taniraki\ni rouia, ba a na kabebeteaki nanoia n taeka aikai\nman te Baibara,Ao ti aki tanirinkami, tari, ba\nkam na aki atai aroia aika matu, ba kam na tai\nnanokawaki, n ai aroia tabeman akana akea aia\nBa nkana ti taku ba e koaua maten Iesu ma\nmana utina, ao te Attia E na kairia akana matu\ni nanon Iesu, ma Iesu n te aro naba anne.\nTara.:I. I-Tetaronike. IV. 13 & 14. Ao taeka\naikai naba, Ma e a bon tia ni kaotaki Kristo mai\nhuokoia mate, ae te moan ua i buokoia aika matu.\nBa nkae e mamate te aba iroun te aomata ao a na\nmana uti naba mate iroun te aomata. Ba aroia\naomata, nkai a bane ni mate iroun Atam, ao ae\naroia naba baa na bane ni kamaiuaki irouni Kristo.\nAo te aomata nako n ana bon nako: te moan ua\nKristo; ao rimwi ana koraki Kristo n rokona.\nTara,: I. I-Korinto. XV. 20-23 ;\nA na aki tan kain te Ekaretia n ai aroia aomata\nake akea aia kantanina ni mana kaitibo ma aia\naomata ake a mate. A na kaki i nanoia ana taeka\nIesu are kanai, Boni Nai te mana uti ao te\nmaiu, Ao a na rau nanoia ba a tabe n onima-\nkinna ana taeka Iesu, are kanai, Ane onimakinai,\nnkana tao e boni mate, ao e a boni mana maiu : ao\nane maiu ma n onimakinai ao e na bon aki mate.\nTara. Ioane. XI. 25.\nE aki riai irouia kain te Ekaretia te tanini-wenei,\nao te tan n takaka, n ai aroia bekan, i aoia aia\nmate, ba e taku ana taeka te Atua, A kabaia mate\nakana mate i nanon te Uea i mwin nkai: E taku\nte Tamnei, bon te koaua ba a aona ni motikirawaia\nman aia makuri ; ba a airi aia makuri ma naia.\nTara. :Te Kaotioti. XIV. 13. I. I-Korinto. XV.\n12-26. Te Kaotioti. VII. 9-17. Ioane. XII, 25-26.\nIoane. XVII. 2&3&24. I. I-Tetaronike. IV. 13-18.\nI. I-Korinto. XV. 54-58.\nXII.) E riai irouia kain te Ekaretia ba a na\nkakoaua ana taeka te Atua aio, Kam aki atainkami\nba maneaban te Atua nkami, ao e maeka Tamnein\nte Atua i nanomi ? nkana e urua maneaban te\nAtua te aomata, ao naia e na uruaki iroun te Atua;\nba e tabu maneahan te Atua, are bon nkami.\nTara I. I-Korinto. III. 16 & 17. Ao aio riki, Kam\naki atai rabatami ba maneaban te Tamnei are\nRaoiroi are i nanomi, are reke i roumi mairoun te\nAtua ? Ao tiaki ami bai nkami; ba kam kaboaki\nn te bo ae kakawaki : kam na neboa te Atua n\nrabatami. Tara. I. I-Korinto. VI. 19 & 20.\n' A na ianoi aroni taeka aikai, ma tao e na oti\nraoi nanoni taeka aikai nakoia, ni kanai, ba a na\naki kabarekai rabataia ni karaoan te aro teuana\nae aki kona ni kimareirai iai aia Uea; ma naia ae a\nboni bure kain te Ekaretia nkana a ona bubun te\nmoko ni karokoa a mamate iai, ke e kona n riki i\nnanon rabataia aoraki iai. Uana naba baika a moi\niai, ma n amarake iai kain te Ekaretia, ao a na\nitiaki ma ni bonana raoi haikanne n rabataia, ma n\naki riki iai te aoraki ke te tabeaiana teuana n\nAo ai uana naba aroaroia ni maeka, ba a na aki\nbainna te aro teuana, ae a na riki ni buakaka\nrabataia iai. E aki riai irouia kain te Ekaretia\nnkana a wet^a tani kabiribiri, ke tani katoki\naoraki, ba a na karaoi aro ni bekan i aon rabataia,.\nke te kabiribiri, ke rinan rabataia n te aro ae\nkamara ke n te aro ae aki riai i matan te Atua. A\nna onimakina ana akoi te Atua nkana a aoraki, ao\na na bane ni bainna ana taeka Tawita are kanai,\nKaraoiraoa Iehova, tamneiu, ao tai manuoki ana\nakoi ni kabane: Ae kabara am bure ni kabane ; ae\nkatoki aorakim ni kabane ; ae kaboa maium man te\nmate; ae bauniko n te atataiaomata ma te\nnanoana. Tara.:Taian Areru CIII. 2-4. I-Rom.\nXIV. 7 & 8; I-Ebeto. II. 19-22; I. Betero. II. 5.\nEbera. III. 6.\nXIII.) A na ota raoi kain te Ekaretia n aron\nana kantanina te Atua ni karaoan ana makuri i\naon te aba: E weteia moa akana taniria Iesu ba\nana botanaomata, ao E aranaki naia bate Ekaretia,\nao mai buokoia kain te Ekaretia ake a moa ni\nkakaonimaki e kona te Atua n rineia Minita ao tan\nReirei ba a na kawakinaki aomata nako irouia, ma\nn tataekinna te Euankerio nakoia.\nAkana katabuaki i bukin ana makuri te Atua a\nboni kitan aia bai ni kabane, ao a na riki ba tani\nMakuri i bukin Iesu ma Ueana. Ma naia ae E\nanania ana Ekaretia te Atua ana kaetieti i bukia\nba a na maneaki ao akoaki irouia ana botanaomata.\nAikai ana kaetieti : Kam na ururinia ami Tia\nKairiri, ake a tataekinna ana taeka te Atua\nnakoimi, Kam na ira nanoia ami Tia Kairiri,\nao kam na rian aia taeka : ba a tantani ni kawakin\ntamneimi. Tari, kam na ataia akana kakora-\nkoraia ni makuri i buokomi, akana mena i aomi i\nnanon te Uea, akana reireinkami, ao ba kam na\nkabatiai n taniria i bukin aia makuri. Ao te\nAtua E bon tua, ba akana kaota te Euankerio, ao\na na kareke roia n te Euankerio. Ane reireiaki\nn ana taeka te Atua e na buoki ana bai aika raraoi\nma te Tia Reirei.\nAo e riai ba e na ananaki te Tia Makuri bon\nA na ira nanon ana taeka te Atua aikai kain te\nEkaretia, ma n taniria aia Minita ma ni kawakinia\nni bai aika raraoi, ma n anania bon aia makuri, n\nai aron ana kantanina ma ana moti te Atua.\nA na buobuoki ma te kimareirei kain te Ekaretia\nni makuri aika riai n te Umantabu, ke n ana auti\nte Mitinare, ke bai riki tabeua aika manena nakon\ntaromaurian te Atua n te kawa, ba boni makuri\naikai uan aia tanira nako lna. Ba nkana a taku\nkain te Ekaretia, ba a taniria lesu ao a aera nkai\na rarawa ni buoki bain Ueana ? E riai nkana a\nkaotia aia tanira n te kimareirei ni kani buoki\nmakuri nako aika raraoi ma ni bonana nakoni\nUeana. Ba e kanai ana taeka te Atua, Ba E aki\nribuaka te Atua ni manuoki ami makuri ma\nami tanira are kam kaotia nakon arana nke\nkam akoia Kristian, ao nkai kam kume\nnaba n akoia. Tara. Ebera. VI. 9-12. Ao aio\nriki,: Ti aki toki ni katituaraoa te Atua i bukimi\nni kabaneinkami n atoninkami n ara tataro; nkai\nti aki toki n ururina ami makuri ae bain te onimaki\nma ami makui'i ae korakora ae bain te tanira, ao\nnanomakami ni kantanina ara Uea are Iesu Kristo.\nI. I-Tetaronike. I. 2 & 3. E na aki manuokaki ana\nmwioko Iesu nakoia ana aomato, Kam na nako\nni kakiritiania botanaomata ni kabaneia, ni babeti-\ntoia nako nanon aran te Tama, ma te Nati ma te\nTamnei are Raoiroi, Mataio. XXVIII. 19.\nAroaron te Ekaretia mai nkoankoa ni karokoa\nnkai ae te ira nanon ana taeka Iesu aei. A\nkanakoia aomata aika weteaki iroun Iesu ma n i\nbuokoia ba a na makuri ana makuri n aba aika\nraroa aika a tuai n ataia te Euankerio, ao a bon i\nbuobuoki ma Naia n aia makuri nako, ao a na ana\nkarea n ririki nako i bukia, ba a aona ni kona ni\nkaraoi bai ni bane aika bonana nakoia aomata aika\na tuai n ataia Iesu are aia Tia Kamaiu. E riai\nba a na ana karea nakon te Atua Kain te Ekaretia,\nba e aona n koro raoi bukin ana mwioko Iesu.\nAo teuana riki, a na buokia ana makuri Iesu\nkain te Aono aei, ba e aona ni waetata te bon ae a\nna bane n ataia kaini Kiribati ronoronon ana tanira\naia Tia Kamaiu. Tara. I. I-Korinto. IX. 13 & 14.\nI-Karatia. VI. 6. I. I-Tetarononike. V. 13. Ebera.\nXIII. 7 & 17. I-Timoteo. V. 17 & 18.\nXIV.) A na ianoa tama ma tina aika kain te\nEkaretia, taekan te kaetieti III. ba e kaotaki iai\naroaroia nakoia natia, ao ana tua te Atua n aroni\nkawakinia. E riai irouia kain te Ekaretia ba a na\nkamauna te aro ni Kiribati ae te tibutibu, ae a riki\niai n anania ienena natia ba a na tautaeka i aoia,\nao a riki naba iai ba a na raure ataci ma tamaia ma\ntinaia ni koaua. E moan te raoiroi riki te ira\nnanon ana tua te Atua, ae te kamaekaia natia i\nrarikia, ma ni kawakinia, ma n reireia n aro aika\nboraoi ma nanon te Atua. Ba e kanai ana taeka\nte Atua, Kam na tai kaunia natimi : ma kam na\nkaikawaia i nanon te kataereaki n reireiaki ma\nte tuatuanaki aroia aika kariaiaki iroun te Uea.\nTara. I-Ebeto. VI. 4.\nBa aei ana taeka te Atua nakoia ataei, Ataei,\nkam na iriiri i nanon ami karo i nanon te Uea : ba\ne riai aei : Ko na karinea tamam ma tinam, (ba\naei te moan tua e iai roana ae te taeka n akoi,)\nba ko aona ni kabaia ao e aona ni man tekatekam\ni aon te aba Tara. I-Ebeto. VI. 1-3.\nTe Berita aei, ae e riai irouia aomata ni kabaneia\nni karaoia ni main karinakia nako nanon te Ekar-\netia; nke a tia n reireiaki raoi n aroaroia aika\nboraoi ma taiani Kaetieti aikai. :\nNai, ae..........................., I a tia n\nreireiaki raoi n taeka ni kabane i nanon taiani\nKaetieti aikai ; ao nkai a bon ota i rou. N na\nkekeiaki ma nanou ni koaua n iriiri nanon Taiani\nKaetieti aikai, ba I taku ba a bon bo raoi ma ana\ntaeka te Atua, aika a tia ni koataki raoi nakoiu\nirouia ana aomata te Atua. I taniria Iesu ma n\nonimakinna ba ti Naia au Tia Kamaiu, ao I kan\nnki ba kain ana Ekaretia; ao I kona n ana\nbuobuki Tamnein te Atua nakoiu i bukin au tataro\nn te bon ae koraki, n teimatoa ma n toua mwin\nana taeka Iesu, ma n toro i Rouna : ao N na\nkabaea arau n te bebzi aei ba kakoauan au\ntaeka i matan te Ekaretia aika ikotaki ikai, ba N\nna riki ba ana aomata Iesu nai, ao N na kakaraoi\nma nanou ni koaua bai aika bo raoi ma taiani\nkaetieti aikai, ao bai aika bo raoi ma nanon te\nAtua aika kaotaki n te Baibara.\nTe Kawa........................... .....\nTAIAN TUA N TE EKARETIA. G.I.\nA na iri nanon taian Tua aikai Kain te Ukeuke.\nI.\tRIKAN MA TANI BUOBUOKI.\nRIKAN. A na rineaki n te Nakoa aei, n ti\naomata aika ikawai raoi, ao a ota raoi n aron te\nBaibara, ao a atoatonaki ba raraoi irouia kain te\nEkaretia ni kabaneia, ao a na rabakau n te ware-\nware, ao a na atatai n tataro, ao a bati ni\nkakaonimaki n aroaroia nako. A na kataki naba\nmoa aikai ba uara; ao rimwi a na rikan, nkana a\naki kabuakakaki. I. Timoteo. III. k 8-13. Ma\nnaia ae, a na kataki moa n aia ririki aika aua ke\nnimaua i nanon te Ekaretia, ao nkana a itiaki\naroaroia ao a aki katuaeaki n rlriki akanne, ao\nrimwi a na karinaki i mataia kain te Ekaretia,\nnkana a nano iai kain te Ekaretia n te Aba-makoro.\nA na aki maiti riki rikan i aon uoman n te kawa\nae ti 50 kain te Ekaretia, ti aman Rikan nkana te\n100, ao onoman rikan i aon te 200, ao waniman\nrikan i aon te 300 kain te Ekaretia, n te Kawa\nTANI BUOBUOKI. A na aki mana karinaki\nn aki akaka kain te Ekaretia, ba a na kabarabara\nn te kawa, ma ti rikan aika rineaki n te Tua are i\neta, ke aomata tabeman aika rabakau raoi n te\nBaibara, ake a atoatonaki ba a raoiroi, ao a aki\nkatuaeaki n aia ririki aika 5 i nanon te Ekaretia.\nE moan raoiroi nki nkana ti Rikan a na bainna te\nNakoa aei, ao nkana e iai aia kimareirei Kain te\nEkaretia nakoia tabeman aika riai nakon te nakoa\naei, a na aki maiti riki i aon temanna mai buokoia\n100 Kain te Ekaretia.\nII.\tTE BABETITO.\nATAEI. A na karaoaki te taromauri ni babetito,\nae a na babetitoaki iai natia kain te Ekaretia, ao\nkain te Ukeuke, ao aomata aika kona ni kawakinna\nberitan te Babetito, kakauan karaoana n te ririki\nnako, n namakaina aika, :Tianuari, Eberi, Turai,\nE na karaoaki te taromauri aei i nanon te\nUmantabu, i mataia kain te Ekaretia. A na bane\nn roko iai te Tama, te Tina, ao natia ai'ka a na\nbabetitoaki, ao a na tei i matan te Minita, ao a na\nboni karaoa te berita, ba a na aki tibunaki natia\naika a nani babetitoaki nkai, i matan te Atua ma\nnanoia ni koaua. A na kabaeaki ni bokin te\nEkaretia, araia Tama, Tina ao natia aika a\nbabetitoaki n taromauri aikai, ao te namakaina ao\nte ririki ae karaoaki iai.\nIKAWAI. Kain te Ukeuke aika a tuai ni\nbabetitoaki, e na babetitoia te Minita, nkana a\nkoro 9 aia namakaina n te Ukeuke, nkana a\nkakaonimaki n aroaroia nako, ma n ota i rouia\nRonoronon Iesu ao kawain te maiu. E na karaoaki\nte Babetito aei i main te Kabarabara n te Inabon\nn te Tabati ae na karaoaki iai ana Toa te Uea.\nAtaeinaine. E tabu naba n te Ekaretia n ana\nnatia aika aine nakon te iein, nkana e tiba oti te\nkanikina i rouna. E riai ni warekaki tenua te\nririki i mwin te kanikina, ao a na tiba mareaki\nnkana a marurun raoi rabataia.\nAtaei ni mane. Ririkin natia aika mane aika a\nriai ni mai'eaki iai tao 18, ba a aona n ikawai raoi.\nNkana e bainaki te aro aei n te iein, ao e riki iai te\nmaruruil raoi, ma te korakora, ma te tamaroa\nrabataia aia kariki.\nIein ma te Bekan. E tabu naba nakoia kain te\nEkaretia, n ana natia te mane ke te aine ni\nmareaki ma te bekan ; uana naba kain te Ekaretia\nake a ikawai, e tabu nakoia ba a na iein ma te\nTana aika biriaki n nako. A na aki mareakini\nte taromauri te tana ae a tia ni biriaki n nako, ni\nkarokoa a tia ni mai'eaki n te tua, ma a boni koro\nraoi aia namakaina aika 10 n te Ukeuke, ao a boni\nkakaonimaki n aroaroia nako. A na aki koi'eaki\naraia n te Ukeuke ni karokoa a tia ni mai'eaki n te\nIV.\tTE KAUTABO.\nA na aki ikotaki kain ara Ekaretia ao te Ukeuke\nn te amarake ni kimareirei n te iein, nkana etuai ni\nmareaki te tana n te tua.\nA na aki i buobuoki kain te Ekaretia ke te\nUkeuke n te Kautabo, ke n te aro riki teuana n te\niein ni kananne.\nE tabu naba nakoia kain te Ekaretia n ikotaki n\nte aro ni Kiribati ae te kautabo ni bai aika aki kai\nreke, ke bai aika kahoaki n te takataka ke n te\nmane, aika e riki n aki kaubai ma ni karawawataki\niai te utu, ke e riki iai n tarau n te tarau ae\nababaki ; ba kioina a karaoia te kautabo n te aro\nae aki riai, ma ni kani kamoamoaki iai, ae a riki\niai n tabekia uotaia ae a aki kona n uouotia.\nTe amarake ni kimareirei ni bai tabeua, aika kai\nreke, ae karaoaki n te aro ae tamaroa ma n itiaki\ni matan te Atua, ao a kona n ikotaki iai.\nE tabu te kautabo n roko i aoni maten kauta-\nbona, ba e aki riai te aro ni kautabo are rokoia, ao\na mana kaboaki i rouia kaataboia ake i maia, ao\nkamatauninan aon te mate n anai baina, ao e riki\nn aki mimiton iai rokoni banan ana wewete te Atua\nare mimiton, ae e riai ni maka te Atua iai aomata\nnako. Ao e na aki tani naba te kautabo, ba tanin\nte kautabo bon te tan ae huakaka ao te kewe.\nV.\tARO NI BEKAN.\n(1)\tE tabu naba nakoia kain te Ekaretia n i\nbuobuoki ni kaboa te tua, ae tuan te aomata ae\nkaraoia te aro ae moan te buakaka, ae ai aron te\nwene ni bure, ke te ira, ke te kamanin, ke te tiri\naomata, ke te ereere, ke aro riki tabeua aika ai\n(2)\tE tabu naba n te Ekaretia ni katona te ika\nae koro n te Tabati, ke ika aika konaia tan akawa\naika riaon te Tabati.\n(3)\tE tabu naba irouia kain te Ekaretia, te\nruoia, ke te no, ke i buobuoki nakoni bai aika\nbonana n te aro anne, ae te amarake, ke te katona\namarakena, ke te raranai bai aika manena n te\n(4)\tE na ota raoi nakoia kain te Ekaretia, ma\nkain te Ukeuke, ba a boni kainaomataki n ana\ntau-taeka te Kometina, ba bon nanon te aomata ke\nruoia ke e aki. E bon tabu n te tua ni Buritan n\nte Aono aei, te kamakaki ke te kairoroaki te\naomata temanna ba e na ruoia, ke e na buoki bain\n(5)\tE na tabu naba nakoia kain te Ekaretia, ke\nkain te Ukeuke, te aro ni bekan ae te ikotaki ni\nkabobo nanoia ma te koraki n te aro n tiritiri, ke\nte kiriwe; ke te kakamakuia aomata ma ni kairoroia\nba a na karaoia te bai riki teuana a taku i nanoia\nba e buakaka, ma e aki riai i matan te Atua.\n(6)\tE tabu naba nakoia Kain te Ekaretia te\nreireia natia n te ruoia, ke taian takakaro aika\nkamara, ke anania aomata aika ianena natia ba a\nna reireia. Ao kanai naba taiani kuna aika buakaka.\nAo aio riki, a na aki kanakoia natia ba a na nora te\nruoia, ke taian takakaro aika kamara.\n(7)\tA na aki katona kain te Ekaretia te amarake\nni bekan, ae reke man te aro ni bekan teuana:\nae te ruoia, te biriaki n nako, te kautabo ni bekan,\nte bun iroun te aine ae tuai ni mareaki, ke te\namarake riki teuana ae reke man te aro ni bekan\n(8)\tE tabu naba n te Ekaretia te Tirere, te\nKarana, te Boua, te Ie, te Bere Kati, te Tie ae\nhuakaka, ke te Takakaro riki teuana ae buakaka.\n(9)\tE na baka man te Ekaretia te aomata ae\nna riki ba te Ibona, ke te Tia Tabunea, ke aomata\naika bobo ma anti, ke te Tia Katoki aoraki n te\naro ni bekan, ke te aomata ae mamata te anti\ni rouna, Ao e na baka man te Ekaretia te aomata\nae karaoia te taitai i aon rabatana, ao e na baka\nnaba te Tia Karaoa te taitai.\n(10)\tE na baka man te Ekaretia te aine ae boa\nnatina i nanoni birotona, ao a na baka naba tani\nkabun aika karaoa te bure aei, ma ake a i buobuki\n(11)\tE tabu naba n te Ekaretia ni mana karaoia\nte tanini-wenei, ke taian tan n takaka i aon te\n(12)\tE tabu naba nakoia kain te Ekaretia te\nkaeka i aon rabataia te kabiribiri ae kamara, ke a\nriki ba tani kabiribiri nakoia temanina, ke a i\nbuobuoki ma naia iai, n te kabiribiri ae kamara, ae\na riki ni bure iai,\n(13)\tAroni kaboakin te taekanakon te tei-aine :\nE tabu nakoira kain te Ekaretia, ae kaboaki te\ntaeka irouia, ni katauraoa te bai ae bati i main te\nTia Kabo-taeka ba ana bai,iai te ba, te riri, te\nkunikai, te amarake ae bati, ke te bai riki teuana\nnaba. E a tau te amarake teutana naba, ni boni\nkatei waeia iai tani kabo-taeka.\nAo i mwini bon te taeka, nke e a taninaki koron\nnamakaina aika 3,E tabu naba te Ekaretia, ke\nana utu te mane ni weteia te tei-aine anne ni\nkaamarakea ma ni kabaibaia, ba e riki iai te\nhuakaka, ae te rau, ma te tauanen. E riai ba e\nna taninaki tian te mare.\nNkana e koro tain te mare ma nkana a kan\namarake ni kimareirei i bukin te tana ae bou, n ai\naron aron te Kristian ni koaua, a na amarake n\namarake aika kai reke.\n(14)\tKatakin te Iein. A tabu naba te Ekaretia\nni bobotaki n onora i bukin te iein, ke tao te tei,\nke te ikawai te tei-aine arei,\n(15)\tE tabu te Ekaretia n ikotaki nakon te\ntei-aine, ae e a oti i rouna te kanikina, n amarake\ni aona, ma ni karaoi bai nako aika bain te ro, ma\nni karaoi ririna, ma n iriiria, ma ni katekateka, ma\nbai riki tabeua.\n(16)\tTe Korotobibi. E tabu te Ekaretia ni\nkaraoa te aro anne. Ane karaoia, ma ane karaoaki\nnako ina, a na baka.\n(17)\tTe Kamakoro. E tabu te Ekaretia ni\nkaraoa te aro anne. E tabu are karaoia, ma ane\nkaraoaki nako ina, ma ane ira nanon te makuri\nanne. A na baka.\n(18)\tTe Kabiribiri ni kariki. E tabu te Ekare-\ntia karaoana, nkana e raonaki n aron te ro, ma\naro tabeua aika kamara.\n(19)\tTe Akawa. E moan tabu irouia te Ekare-\ntia ao te Ukeuke, ni karaoia aro ni bekan ae\ntabutabuakina, ae te aki kanira, te amarake n\ntaira, te aki kana irikon te ika ae karerekeaki, ma\naroni karaoan te wa, ma bain akawa, ma te u, ma\nbai ni kabane aika e nako iai te iano ; ao e aki eti\nte iano nakon te akawa ma n taku ba ti te Atua\nare tau mwini bai ni kabane.\nVI.\tTe Tabati,\n(1) A na urina te Tabati kain te Ekaretia ni\nkabaneia n tabuia. A na aki nakonako n te Tabati\nni kawari kawa aika raroa, ni kakaki botuia iai.\nNkana te aoi'aki ae kanana ae a kani kawaria, e\nraoiroi riki ba a na nako n tairikin te Kaonobon,\nma nkana a ikotaki i aon te aoraki e riai i rouia ni\nkawai'i taian taromauri ni kabane n teTabati, ao a\nna tiku i rarikin te aoraki ba ti tabeman ke uoman.\nAo nkana a weteaki nakon te mate n te Tabati,\nao a na nakonako n ai aron nakonakon te Tabati n\nrau, ma a na aki karonoa ; ma nkana a ikotaki i\naon te mate ao e roko tain te Taromauri, ao a na\ntiku i rarakin te mate ba ti tabeman, ao a na bane\nni kawara te taromauri.\nVII.\tTe Bake. E tabu naba irouia kain te\nEkaretia n ona bubun te bake n aki karaurau\nteutana iai, ni karokoa a mamate iai. E aki riai\nirouia kain te Ekaretia ba a na toronaki n te bake.\nE tabu kain te Ekaretia n anan te tei te moko,\nte baiti, ba e na moko, ba e kawa ni huakaka\nrabatan te tei, ma ni kai'iki aorakina iai, Ane ri\naon te tua aei, ao e bon katuaeaki.\nVIII.\tBonin te Ukeuke. E bon riai te reireiaki\nraoi kain te Ukeuke n ana taeka te Atua n aroaron\nte Kristian. A na kakoroaki raoi aia namakaina\naika 12 n te Ukeuke, ma nkana e a tia ni kataki,\nma n ukeraki n aron te ota are i nanoia ; ma nkana\na atatai n ana taeka te Atua, ma n ota nanoia\nkawain te maiu, ma a na kaoti uan taniran Iesu i\nrouia, ao a tiba karinaki n te Ekaretia.\nE na aki karinaki n te Ekaretia te aomata\ntemanna ti nkana e a tia ni karekea ana Baibara\nma ana Boki n Anene.\nIX.\tTe Bakabureia. N aron te taromauri e\nkona te Minita ni karaoia i aon rabatan te aomata\nae bakabureia. E na aki warekaki i aona taekan\ntaromaurian taunakin rabatan te Kristian are\nmate, ba ti ataia te bakabureaki bon te mate ae\nbati n ribaki i matan te Atua, ma e na aki kona n\nnako karawa tamnein te aomata ae bakabureia,\nTaekan te taromauri ae riai te kabebete nano\nnakoia te utu, ao te reirei nakoia kain te kawa ba\na na karoroaia ma te aro ae buakaka aei.\nX.\tKaboakin Baibara ma Anene. E riai irouia\nkain te Ekaretia ma kain te Ukeuke, ba a na toa\nma aia Baibara ma aia Anene, ao a na kamanenai\nni boni nako, ao n taromauri nako, ba uan aia\nkakaonimaki. E na aki mana karinaki n te\nEkaretia temanna mairouia kain te Ukeuke nkana\ne tuai ni kaboa ana Baibara ma ana Anene.\nE na aki kaeka te Mitinare ana taeka te aomata\nae taku ba e babana wareware, ke aki noraba, ti\nnkana a kona kain te Ekaretia ni kakoauai ana\nXI.\tTe Aro n Tibutibu. Nke ti bon ataia mai\nnanon ana taeka te Atua, e boni bo raoi ma nanona\nba a na kawakinia natia aomata aika Kristian, ti\nnan karaoia nkai te tua aei,E bon aki riai irouia\nkain te Ekaretia ba a na kitania natia, ma n anania\naomata aika ianena natia ba a na tautaeka i aoia.\nBa e bon ota i roura ba nanon te Atua ba a na\nkamaekaia kain te Ekaretia natia i rarikia, ma ni\nkawakinia, ma n reireia ni bai aika raraoi n Uean\nXII.\tTe iriiri taian Taromauri. E bon aki riai\nnakoia kain te Ekaretia ma kain te Ukeuke ni kaki\ntaian Taromauri n te Tabati, ao ni marenan Tabati\nao Kabowin te Ekaretia, ao ana Toa te Uea. ao\ntaian Taromauri nako aika riai ba a na kawaria.\nTe aomata ae aki kakaonimaki n iriiri taiani\nTaromauri nako, e na katuaeaki.\nXIII.\tTaian Reirein Ataei. E moan aki riai\nirouia kain te Ekaretia ma kain te Ukeuke ba a na\ntauia natia, ba a na aki kakawaria taian reirei ma\ntaian Taromauri nako. Te aomata ae aki kakaoni-\nmaki n tautaeka i aoia natina ni kanakoia nakon\ntaian reirei, ma taian taromauri, ao e na katuaeaki.\nXIV.\tMakuri aika riai. Kain te Ekaretia ao\nkain te Ukeuke aika tataneiai n aki i buobuoki ni\nmakurian te Umantabu, ke n uman te Mitinare, ke\na rawa n ana karea, ma n anabai, ma n aki kawakin\nte Mitinare, a bon kitan aroaron te Kristian ni\nkoaua. Ao a na reireiaki iai.\nTaian Taeka ni kaoti iai aroarona nako, ao ana\nmakuri nako, ao nakoana nako.\nTaian Taeka ni kati iai aroarona nako, ao ana\n#%%&'%##&#'%#% %((((((!"(((((()('"%(('(('(!(#*((!##+'"( (((!'(((((((!((!(,!(!-./('(!'("(#((01(23&(,((,!-1/'(()('0.,(45%(,!!1/%%(((((!"((((('!(((!((((!((!((.((0!,6(27 #(!'!%!((*%.(('\n8 ((!99: ((&((%"(*(!( ( !((!(!!(!((!(%'" '(!((# (5!(((("((!( (.'(; ((((((((("((( ((2<142!(((6(5142#'((((((*( #%%&'%## '((("(!((#*(!('"((#(!\n3 %(((((#(((")(!(("((((!(((%=(43 '((((!)(!!"(,(!((((%>!1((("((((%#!-1#28125>6?;> .#(625@2A>.=24>.62A>.'64># 218! ("(((((((%(,+()*&%(((((>((("(!((((((( (%( '(((#!((!((\n< '((!(!("( #!-1##.(68.5>.62.8>.'!47@42>#((647.44>=48>==<@23>==2?!28!44>===25 6B((((%%(%(!CC!(( %(!,,(%!(( %((!((!(!(,!(( ((.!((((!1!(((!(((!!(((!((("(" %(((%\n5 #!-1/#+62>6(4?@48 6B%((((%(!(((""*!((.(((!((!((((((%(((((((!('!(.+!((%(((((((>((!(((!("(% '((((((((((((#(!(((((!(((((('!(()(((((((((((((* #!-1#(((27>+62?.2<>.'622.2?>.'628.2A>.62!@A.22>.#(\nA !((>(((*!(*(!(&(!(*#((+(((((.((((+"*'!((((((((!(.'(#!-1E=2<@25>.!=(24>.627.2A>.#(6(A>.#6(24 6B#!(((((((((%((((('((((((( %(('((!-1%(((((((>(("("(((>((((%>((((((( #('(!\n; !((!(!((%(((((!"((!(((!(((((!((((((((#!-1+=2@2?@28>=?3>.623@2<>.'63>.'6;@27>. 647.43>.=4>.'3.27 6B#((('((((,((((!(((((,((((%((&!*F*!**##'(*F!((*#'!(#%(,!-1/'(((('!((G'(!(FG.'6(28 +(((((((!(!!-%(!('!(((!((('((((\n27 %'((((-1#!(!(!(#!(!!((!((!!!(((!(!!((!(((!"!(!H((B!(!(!("!!!((!!("("!(!((("(((!((.(!(!!(!(((!(((((!(!(!(((!((((% #!-1.(4A.?4>.644.?4>6(?.5>.'3.27>.#(6?.5>#'==23+642!44!45!4A>8?.8A>+64!3.A>48+6?.3>2?@28>23.47>42.4?+==45@4A =B,(((((('!(#*(%((!(((%\n22 #'!((!((((((!(*%!((#((( *#(!>1#!(!!(!!!(((!.!!(!!!((%!!!"(,!(%!("((!((!%(!(( ((!!((>(("%!(("(#*!'>(('!'!((!(( %(''!(("(>!!(!!(((\n24 '((*%!(((((%!((((*F!(* ,(+!((("((!(((!(('(((#%("(!#+((((((('(*%%((+(%('#(((!(((!(!(%(!((!((!((%&(&#'!((%((( #!.'62;.4<>.6A.2;>.'24.25>.#(6;.24>.#(63.22>.'62>.6;@27 =B'((((((.644.??!((%\n2? (!((!((!((,((%!1/+!('((!&(0%((/%!!0%(!/%!'*!!'((!#'0 #(((((((((((((%!((!(( #-1.6441??>.'6?13>.'2A@2;>#628>#8@3>,215 =B'(!((""(((!(((!((((,!1/%((!!(((!(("(!((( ,(((!%((\n28 !#-1.#(62?@28%((!/+(('(!((,(,!(%!(('%((-'>"(('(0#!-1.'=647.4?> %((((((((%((((!/,&!0%.((!(!/%(!(!-((0#=43 (((."!((!(!!((%!/%((*"(-(#!(("(>(#-1#'=62?.'=624.4<#'6;.25=!43.4<=64@?@48.#(62?.2A.'=638.3A\n23 =B(((((%!/'((%(!(#%G(%!(%>%!(0#.'2<@25%(!/'(#!(%G%((>((((("(-(%0#.'62;@47 )%((!(((!(!(((((((*>((((((!((((*(!(((!((!(((( %(!(!((((((("I(!((((!((!((!((((%%\n2< ((%((!(#"(!1/'!!(((-%((>((((>(>(0#-1#%4.8.=65@A>.2;.44>,3< =B%(((%((-"(!((!((((((((%+("(((!((( %(((((%((!(+((*+(%(((((%((-1/'#'!(((%(!0/'#'!((-("(0/#!((((.(((!(*!((!((((0/%\n25 %!(((!(((0/%((%((#0 /%(#+((0 %(%(((!+("((!(!(% %((((((*!(+!((((%("!(((,((((!("(*G(((((((((*,((%!/,((%(((((((('!((((0#6;.24%(!-1/#(((%((((>(((((()((!((*'0.#(4@?(((\n2A "((!/'((((!.(#!&#!0+==62; %((((((J(%((("(((((((!(&((!((((!(((((#'((%'(!(("( %(!(((%!"('#'#.'=2?@28.'6<.#(62?=5@25.#625@2A =6B%(((!(((((!%("(((('!((!(((%!((\n2; (!("(!(%,((%!/'(-((("(((((((*#.68 ,(%(!1/%!((*--'(!H((!B((((#.62.? #,!((((((.>((('(-1 /&!! ((('(>(&((((#'(!((%!((((%(&#'!((((>((#%((((!"(!-&(K((\n47 ((((((!&(!&((((((!(%(((, % &!! #'" #%( #( #'(!\n42 #%%&#*%&#'%#% %#('*((#2;7A '%&+%#%&,*F,*F' '%&%(&(!(("!,!((((!("."!!((((/%(((>"(!((((((0#(A.2?+!((((((!(((((((!"((((!(((%.( %(((("37((!((277!(477!"(?77((!'"\n44 #%&,*F,*F'%((((((((!(("!(((#!(((,!((!(((((3((((&(!(('(((((!(((277'( #,%,##F %#%%((!(((!(*((!((("(,!(((((!((!-1#!!#!F( ((*!((%(#!#!)((!+!(!(((((!%(%((((!#!#(((!((((\n4? '%%'*((((!+!((;(*((!(((((!("((,'#((#* & %(((!((("((("((!(( %((()(2A!("&((!(!((!(( ,((((!(((>(((("!(,( #(((%((((!(()(!(((27*((!((((%(()(*(((()(#\n48 6#'%*#%,F %(((((*((((!(( %(((((*(('!((( ((((('(((((!(((((((!(((((""(!(((>((((!(((!(((( #((!(((!(((%!((( (((.!(((!((((!(!(((""%!(%(%((!((((" 6%F&,'%& H2B(((((!(((!\n43 "!(!((!(!(!(((( H4B((((#!((((("(# H?B((!!(!((((!(!(((!(( H8B(((!(*((!((.('!(((,%!((((((!(( H3B(((!((*((!((((((!((">((((((((((!(% H\n4< H5B%((((((!((-1!((!((!(!((((( HAB(#!'!,!!,'!#((!(#((((( H;B(((!(##!((!(#'(((!(!%(((!(#' H27B((!((((!(( H22B((."!((( H24B(((((((!((((!((!((!(! H2?B%((((.-(((!(((!(\n45 #'.(!1!!((!(!(((!("(.( %"(!(((((?!1(!(".(((!(((!!( &(((((((!'(!((((( H28B'(%(((!(!((".! H23B((((.!((!(!(((!(!!(((!( H2\n4A H2;B#%("(.*((!(((!1((!(!(((((((!("!("!!(((>((("(%"( 6##! H2B%#(((%(((#("("(!(((&()(((("!((('!(((((")(#!(((( %("((#!((((#!((>((((#!((!(" 6#,((((((!((((((( (((!1!(!("((!()((!%!((\n4; 6,*((((*(((%'%(((((24*((!(((!((>((%!("!(!((( (((((((,,(% =#,(&(+((("(((('!(((%!(((("(! #(((!((("((( ='(,%(((*((!,%!((!(!((((((((*((((,% (((+((""!((!\n?7 ((((((( =#%#&((%!("(('!((!1((((!((,%(((((!("(!(* =##(((((*((((##!#'"(!#*#((("#((((#(!(( =#%((((*((!((("#(#(((.(((((!!(( =6+(('((*((((((*!(+!("(!!(("(+!('(%(


Noble Quran - - Sura: 53 - IslamHouse Reader\n(1) Ngujilumbila ndondwa ndema ja jikutiŵila.\n(2) Nganapotela n’jenuju (Muhammadi ﷺ), soni nganapombotala.\n(3) Soni ngajukuŵecheta ya chisako (chakwe).\n(4) Nganigaŵa galakwego ikaŵeje maloŵe gakuuwula gagakuuwulidwa.\n(5) An’jiganyisye (Qur’anijo Jibulilu) jwamachili gamajinji.\n(6) Jwajukwete kaoneche kambone. Basi ni jwatamilichiche (pakaoneche kakwe kasyesyene kaŵan’guumbiile Allah).\n(7) Jwalakwe (Jibulilu) juli pachipelela cha meso chamwinani nnope.\n(8) Kaneka ni jwaŵandichile (Jibulilu), basi ni konjechesya soni nnope kuŵandichila.\n(9) Ni waliji (uŵandikane wao) mpela sikati ja songa siŵili sya ukunje, kapena kuŵandichila nnope (kupunda pele).\n(10) Basi (Allah) ni jwaajuuwiile kwa kapolo Jwakwe (Muhammadi ﷺ) ya jwaajuuwiile (kupitila mwa Jibulilu).\n(11) Ntima (wa Muhammadi ﷺ) nganiulambusya pa yajwaiweni (ni meso gakwe).\n(12) Ana ni nkukangana najo pa yajukuiona?\n(13) Soni chisimu (Muhammadi ﷺ) ŵam’bweni (Jibulilu) ndema jine (chilo cha Al-Mi‘râj).\n(14) Pa chitela chansaawu chakupelelapo (indu yakwela kwinani kapena kutuluka pasi, chachili kusyeto kwa mawunde nsano nagaŵili).\n(15) Palakwepo ni pajili Mbepo Jakutamilichikamo.\n(16) Ndema jayachiunichilaga chitela chansaawucho yayachiunichilaga.\n(53:1) Chitela chansawu chila chaliji nkuwunichilidwa ni lilanguka lya Allah, kwisa soni Achimalaika ŵaŵaliji nti chisawu makungulu, nambo soni ni mitundu jakulekanganalekangana. (Nnole mu Tafsîr Ibn Kathîr).\n(17) Liso (lya Muhammadi ﷺ) nganilisembenduka, soni nganilisumba mpika.\n(18) Chisimu chene jwalakwe (Muhammadi ﷺ) jwaiweni ilosyo yekulungwa-kulungwa ya Ambuje ŵakwe (Allah).\n(53:2 (13-18)) Aga ma Ȃyaga gakusala ya Al-Mi‘râj (Ulendo wa Ntume Muhammadi ﷺ wakwela kwinani nichilu chakwe nambo soni ninsimu wakwe, juli mesope ngaŵa yakusagamila kulugono).Akusimulila Mâlik bin Swa‘swa‘ah رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwatite: “Pandema janaliji panyumba chilikati cha mundu jwaakuŵaga nnugono ni mesope, (Lilaika lyamanyilile une) mpela mundu jwagonile chilikati cha ŵandu ŵaŵili. Basi ni ŵayiche najo kukwangu mbale jagolodi jegumbasye lunda lwakusokoka kwisa soni chikulupi. Basi chilu changu ni chapapulidwe kutandila pekolongo mpaka pasi palutumbo. Kaneka lutumbo lwangu nilwachapidwe nimesi ga Zamzam, nambo soni (ntima wangu) wagumbasyidwe ni lunda lwakusokoka kwisa soni chikulupi. Kaneka ni ŵayiche najo kukwangu Al-Burâq, chinyama cheswela chakunandipila pa nyumbu nambo chakulila pa mbunda, ni naŵigwile pamo ni Jibrîl, mpaka twajile kwika kwiwunde lyaduniya. Kaneka (panyuma pakuodisya Jibrîl) kwaŵechetedwe yanti: ‘Ŵani ŵeleo?’ Jwalakwe jwatite: ‘Une Jibrîl.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘N’di nacheni?’ Jwalakwe jwatite: ‘Ndi ni Muhammadi.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Ana jutumisyidwe (kuŵa ntume)?’ Jwalakwe jwatite: ‘Elo.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Kalibu, naga nnendo jwambone nnope nijwele jwayichejo.’ Kaneka ni nam’bichilile Adam ninampele salaam. Basi jwalakwe jwatite: ‘Kalibu, E mmwe amwanache nambo soni ntume!’ Kaneka ni twajile kwika kwiwunde lyaŵili. Sano (panyuma pakuodisya Jibrîl) kwaŵechetedwe yanti: ‘Ŵani ŵeleo?’ Jwalakwe jwatite: ‘Une Jibrîl.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘N’di nacheni?’ Jwalakwe jwatite: ‘Ndi ni Muhammadi.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Ana jutumisyidwe (kuŵa ntume)?’ Jwalakwe jwatite: ‘Elo.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Kalibu, naga nnendo jwambone nnope nijwele jwayichejo.’ Kaneka ni nam’bichilile Isa ni Yahaya, ŵanaŵaŵilio ni ŵatite: ‘Kalibu, E mmwe achimwene nambo soni ntume!’ Kaneka ni twajile kwika kwiwunde lyatatu. Sano (panyuma pakuodisya Jibrîl) kwaŵechetedwe yanti: ‘Ŵani ŵeleo?’ Jwalakwe jwatite: ‘Une Jibrîl.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘N’di nacheni?’ Jwalakwe jwatite: ‘Ndi ni Muhammadi.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Ana jutumisyidwe (kuŵa ntume)?’ Jwalakwe jwatite: ‘Elo.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Kalibu, naga nnendo jwambone nnope nijwele jwayichejo.’ Kaneka ni nam’bichilile Yȗsuf, ninampele salaam. Basi jwalakwe jwatite: ‘Kalibu, E mmwe achimwene nambo soni ntume!’ Kaneka ni twajile kwika kwiwunde lyancheche. Sano (panyuma pakuodisya Jibrîl) kwaŵechetedwe yanti: ‘Ŵani ŵeleo?’ Jwalakwe jwatite: ‘Une Jibrîl.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘N’di nacheni?’ Jwalakwe jwatite: ‘Ndi ni Muhammadi.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Ana jutumisyidwe (kuŵa ntume)?’ Jwalakwe jwatite: ‘Elo.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Kalibu, naga nnendo jwambone nnope nijwele jwayichejo.’ Kaneka ni nam’bichilile Idrîsa, ninampele salaam. Basi jwalakwe jwatite: ‘Kalibu, E mmwe achimwene nambo soni ntume!’ Kaneka ni twajile kwika kwiwunde lyansano. Sano (panyuma pakuodisya Jibrîl) kwaŵechetedwe yanti: ‘Ŵani ŵeleo?’ Jwalakwe jwatite: ‘Une Jibrîl.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘N’di nacheni?’ Jwalakwe jwatite: ‘Ndi ni Muhammadi.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Ana jutumisyidwe (kuŵa ntume)?’ Jwalakwe jwatite: ‘Elo.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Kalibu, naga nnendo jwambone nnope nijwele jwayichejo.’ Kaneka ni nam’bichilile Hârȗna, ninampele salaam. Basi jwalakwe jwatite: ‘Kalibu, E mmwe achimwene nambo soni ntume!’ Kaneka ni twajile kwika kwiwunde lyansano nalimo. Sano (panyuma pakuodisya Jibrîl) kwaŵechetedwe yanti: ‘Ŵani ŵeleo?’ Jwalakwe jwatite: ‘Une Jibrîl.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘N’di nacheni?’ Jwalakwe jwatite: ‘Ndi ni Muhammadi.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Ana jutumisyidwe (kuŵa ntume)?’ Jwalakwe jwatite: ‘Elo.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Kalibu, naga nnendo jwambone nnope nijwele jwayichejo.’ Kaneka ni nam’bichilile Mȗsâ, ninampele salaam. Basi jwalakwe jwatite: ‘Kalibu, E mmwe achimwene nambo soni ntume!’ Sano ndema janampundile (Mȗsâjo), jwatandite kulila, ni jwawusyidwe kuti: ‘Kulilaku chichi?’ Jwalakwe jwatite: ‘E Ambuje ŵangu! Aju nchanda jwatumisyidwe panyuma pangune, umati wakwe tiukajinjile ku Mbepo wejinji nnope kupunda umati wangu.’ Kaneka ni twajile kwika kwiwunde lyansano nagaŵili. Sano (panyuma pakuodisya Jibrîl) kwaŵechetedwe yanti: ‘Ŵani ŵeleo?’ Jwalakwe jwatite: ‘Une Jibrîl.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘N’di nacheni?’ Jwalakwe jwatite: ‘Ndi ni Muhammadi.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Ana jutumisyidwe (kuŵa ntume)?’ Jwalakwe jwatite: ‘Elo.’ Kwaŵechetedwe yanti: ‘Kalibu, naga nnendo jwambone nnope nijwele jwayichejo.’ Kaneka ni nam’bichilile Ibrâhîma, ninampele salaam. Basi jwalakwe jwatite: ‘Kalibu, E mmwe amwanache nambo soni ntume!’ Kaneka ni ŵanosisye Al-Bait Al-Ma‘mȗr (nyumba ja Allah). Une nam’busyisye Jibrîl ya jalakwejo, ni jwatite: ‘Jalakweji ni Al-Bait Al-Ma‘mȗr jaakutendelamo ibada Achimalaika ŵakwana 70,000 lisiku lililyose, sano pati akopwechemo, ŵangaujila soni (nambo lisiku lililyose akwinjilamo ŵane 70,000). Kaneka ŵanosisye Sidrat-ul Muntaha (chitela cha nsawu, chachili chipelela cha ichindu yakwela kwinani kapena kutuluka pasi, chachili kusyeto kwa mawunde nsano nagaŵili), ni nayiweni soni isogosi yakwe ya Nabiq yayalandanaga nti chisawu yagala yelongo ya ku Hajar (nsinda umpepe m’misinda ja ku ŵarabu), soni masamba gakwe galiji nti chisawu mawiwi gandembo, soni sulo ncheche syatulwiche kuumila pepata lyakwe: Sulo siŵili syaliji nkujilima chapachanya, sano siŵili sinesyo syaliji nkujilima chankati. Une nam’busyisye Jibrîl ya syele sulosyo, ni jwasalile kuti: ‘Sulo siŵili syakujilima chapasi; ni sulo sya ku Mbepo. Nambo sulo siŵili syakujilima chapachanya; ni lusulo lwa Nayilo ni lusulo lwa Fulata.’ Kaneka ni kwalamulidwe kukwangu ipindi makumi nsano. Une ni natulukaga, mpaka najile kum’bika Mȗsâ. Jwalakwe jwambusyisye kuti: ‘Ajesile uli kuŵajileku?’ Une natite: ‘Ipindi makumi nsano ilamulidwe kwangune ni umati wangu.’ Jwalakwe jwatite: ‘Une ngwamanya chenene ŵandu, ligongo nalimbene nao ŵanache ŵa Israila kuti mpaka akunde malamusi. Umati wenu ngawuja kombola kwanisya yalakweyo. Basi ujilani kwa Ambuje ŵenu, nkaaŵende kuti ampungule.’ Basi une nawujile kwa Allah, ni nam’bendile kuti ambungule. Jwalakwe ni jwaitesile (ipindi ila) kuŵa makumi ncheche. Une napite soni kwa Mȗsâ, ni jwawilisye soni yajusalile ila, ni nawujile soni kwa Allah, ni nam’bendile soni kuti ambungule. Jwalakwe ni jwaitesile (ipindi ila) kuŵa makumi gatatu. Ni nganineka kuwujauja chilikati cha Musa ni Allah, aku Allah ali nkumbungula ipindi ila, mpaka yasigele nsano. Panawujile soni kwa Mȗsâ, jwambusyisye kuti: ‘Ajesile uli kuŵajileku?’ Une natite: ‘Allah ayitesile kuŵa ipindi nsanope.’ Jwalakwe jwawilisye soni kuŵecheta yanti: ‘Umati wenu ngawuja kombola kwanisya yalakweyo. Basi ujilani kwa Ambuje ŵenu, nkaaŵende kuti ampungule.’ Sano une ni natite: ‘Une basi njitiche (chilamusi chambesi cha Allah).” Basi papopo Ntume  jwasalilidwe ni Allah yanti: “Masile panamwile chilamusi changu, ni naapungwile nsigo achikapolo ŵangu, ni tinjalipila pachambone chimo nti chisawu apanganyisye yambone likumi.” Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 3035).\n(19) Ana mwaweni Al-Lâta ni Al-‘Uzzâ,\n(20) Kwisa soni Manâta jwatatu jwinejo (kuŵa milungu jenu mmalo mwa Allah)?\n(21) Ana jenumanja ni nkwete ŵanache ŵachilume, sano Jwalakwe (Allah) ni jukwete ŵanache ŵachikongwe?\n(22) Kwele ni gaŵanya kwalupuso (kwakuntenda lupuso Allah).\n(23) Nganigaŵatu galakwego ikaŵeje menape (ga isanamu) gan’gakolasile jenumanja ni achatati ŵenu, Allah nganatulusya pa yalakweyo umboni uliose (wakundisya kuigalagatila), ngakukuya ŵanganyao ikaŵeje liganichisya, ni yayikusaka mitima, kutendaga pamasile pachaichilile kuumila kwa M’mbuje gwao (Allah) chongoko.\n(24) Kapena mundu mpaka akombole kupata chilichose chaakuchiluumba? (Ngwamba!)\n(25) Basi Allah ni Nsyene Akhera ni Duniya.\n(26) Ana soni Achimalaika ŵalingwa kumawunde ŵangaŵa nkukamuchisya chondechonde jao chilichose, ikaŵeje panyuma pakupeleka lusa Allah kwa jwaankunsaka (mwa ŵanganyao kuti awombe duwa ja chondechonde), ni kunonyelwa najo (nkuwombeledwajo)?\n(27) Chisimu aŵala ŵangakukulupilila ya Akhera akwakolanga Achimalaika ni mena gachikongwe (pakuŵecheta kuti ŵanganyao ŵanache ŵachikongwe ŵa Allah).\n(28) Ni nganakola ŵanganyao pa yalakweyo umanyilisi uliose, ngakukuya ikaŵeje liganichisya, sano liganichisya lyangakamuchisya chilichose pa yakuona.\n(29) Basi munnekaani ajula jwaachitundumalile chikumbusyo Chetu (Qur’an), ni ngajukusaka ikaŵeje umi wa duniya.\n(30) Chele ni chipelela chao cha umanyilisi. Chisimu Ambuje ŵenu (Allah) ni ŵaakummanyilila jwaapoteele kuleka litala Lyakwe, nambo soni ni ŵaakummanyilila jwajongweche.\n(31) Soni Allah ni Nsyene yosope yaili ku mawunde ni yaili petaka, kuti akaalipile aŵala ŵasakesye pa yaŵapanganyisye, ni kwalipila yambone aŵala ŵaakolosisye (masengo).\n(32) Aŵala ŵaakuliŵambasya ilemwa yekulungwa-kulungwa, ni yakunyalaya, ikaŵeje yamwanamwana. Chisimu Ambuje ŵenu (Allah) ni Ŵachikululuko chakusapanguka. Ŵalakwe ni ŵaakummanya chenene jenumanja, kutandila paŵan’gumbaga kuumila mwitaka, ni pandema jankuŵaaga misigo mu itumbo ya achimama ŵenu. Basi ngasilliswejesyaga mwachimisyene, Jwalakwe ni Jwaakummanya chenene jwaali ni woga (wakun’jogopa Allah).\n(33) Ana mum’bweni (mmwe Muhammadi ﷺ) ajula jwaagalawiche (kuleka kuunda malamusi ga Allah)?\n(34) Ni jutosile panandi (mu chipanje chakwe) kaneka ni kuleka (kutolako)?\n(35) Ana kukwakwe kwana umanyilisi wakusisika, basi jwalakwe ni jukuiona (yanti chipanje chakwecho chichimale ligongo lyakutola)?\n(36) Ana nganijusalilidwa yaili mu ikalakala ya Musa?\n(37) Ni Ibrahima ajula juŵakwanilisye (chilanga cha Allah)?\n(38) Yanti jwantwiichile nsigo (wasambi) ngasaja kutwichila nsigo (wasambi) wajwine.\n(39) Niyanti mundu nganijukola ikaŵeje yajupanganyisye.\n(53:3) Akusimulila Abȗ Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Naga mundu awile, masengo gakwe gakasakatika, nikusigala gatatupe: 1- Sadaka jakwendelechela (mpela chisima chaakumwapo ŵandu mesi, nsikiti wa jwataŵile, chitela chajwapandile niŵandu chiŵela kulya isogosi yakwe, ni ine yanti mpela yele). 2- Ilimu yayikwakamuchisya ŵandu. 3- Mwanache jwambone jwaakum’bombela maduwa jwalakwe. (Swahîh Muslim, Hadith No. 1631).\n(40) Nambo soni kuti masengo gakwe gaachionedwa.\n(41) Kaneko ni tachilipidwa malipilo gakwana.\n(42) Ni yanti kwa Ambuje ŵenu (Allah) ni kuchipelela (kwakuwujila indu yosope).\n(43) Ni yanti Jwalakwe (Allah) ni Jwaakutendekaasyaga kuseka ni Jwaakutendekasyaga soni kulila.\n(44) Ni yanti Jwalakwe (Allah) ni Jwaakupeleka chiwa ni Jwaakupeleka soni umi.\n(45) Ni yanti Jwalakwe (Allah) ni jwaagumbile mitundu jiŵili; chachilume ni chachikongwe.\n(46) Kuumila mu lindondwa (lya ulume) pati litajidwe (m’chiŵelechelo).\n(47) Ni yanti kwa Jwalakwe (Allah) kwana guumba kwine (kwakwimusya ŵawe m’malembe).\n(48) Ni yanti Jwalakwe (Allah) ni Jwaakupeleka yakwanila (kuikamulichisya masengo), ni Jwaakupeleka soni yakusalasya.\n(49) Ni yanti Jwalakwe (Allah) ni M’mbuje jwa ndondwa ja chilimila (jaŵajigalagatilaga ŵarabu ŵane).\n(50) Ni yanti Jwalakwe (Allah) ni juŵajonasile achina Adi ŵandanda.\n(51) Ni achina Samuda, ni nganansigasya (ata jumo).\n(52) Kwisa soni ŵandu ŵa Nuhu kalakala, chisimu ŵanganyao ŵaliji ŵalupuso nnope, ni ŵakusumba mpika nnope (pa sambi).\n(53) Ni misi jakupitikusyidwa (ja ŵandu ŵa Lutwi) ŵajigwisyisye.\n(54) Ni yam’bunichiile (misijo) yayam’bunichiile (yaili ilagasyo ya sakalawe syelongo lyejoche ni moto wa Jahannama).\n(55) Ana ni chapi mu chindimba cha Ambuje ŵenu (Allah mmwe amundu) cha nkuchikaichila (kuti mwine nganichiŵa Chakwe)?\n(56) Aju (Muhammadi ﷺ) ni nkutetela jumpepe mwa akutetela ŵandanda.\n(57) Chikusejelela chakusejelela (Kiyama jikuŵandichila).\n(58) Pangali jwampaka achiunukule (kuti chimanyiche ndema jakwe jakwichila) jwangaŵaga Allah.\n(59) Ana jenumanja nkujisimonga aji abaliji (Qur’an)?\n(60) Ni nkuseka (mwachipongwe) ni ngalilaga (pati nchipikanaga yogoyo ya Allah)!\n(61) Ni n’gamba kwanjila pe!\n(62) Basi munsujudilaani Allah ni mun’galagatileje (Jwele Jikape).


Wp/gil/Te Tamnei ae Raoiroi - Wikimedia Incubator\nWp/gil/Te Tamnei ae Raoiroi\n< Wp | gilWp > gil > Te Tamnei ae Raoiroi\n1 Nuun te Tamnei ae Raoiroi\n2 Mwaakan te Tamnei ae Raoiroi\n3 Ana bwai n tituaraoi te Tamnei ae Raoiroi\n4 Te Tamnei ae Tabu n te Berita\n5 Ana Bwai n Tituaraoi te Tamnei\nNuun te Tamnei ae Raoiroi[edit | edit source]\nTe Tamnei ae Raoiroi bon te kateniman mairouia Taian Atua. Bon kaanga nuun te tamnei ao akea rabwatana ae te iriko ao riina (tara D&C 130:22). Bon te Tia Ibuobuoki, are e a tia ni karaoa ana berita te Tia Kamaiu bwa E na reireiniia taan ririmwiina bwaai ni kabane ao E angania te kona n uring bwaai ni kabane ake E a tia n reireiniia (tara Ioane 14:26).\nMwaakan te Tamnei ae Raoiroi[edit | edit source]\nTe kakoaua are roko nakoia taan ukeuke aika a kokoaua imwaain rokona rinanon mwaakan te Tamnei ae Raoiroi. “Mwaakan te Tamnei ae Raoiroi e kona n roko nakon te aomata imwaain te bwabetito ao ni kakoaua bwa te euangkerio e koaua” (The Guide to the Scriptures, “Holy Ghost”). E angan temanna kakoauan Iesu Kristo ao ana mwakuri ana toro iaon te aonaaba. E kakoaua te koaua te Tamnei ae Raoiroi. A kona aomata ni kabane n ataa koauan Ana Boki Moomon rinanon mwaakan te Tamnei ae Raoiroi. “Ao mani mwaakan te Tamnei are Raoiroi ao kam na kona n atai kakoauan bwaai ni kabane” (Moronaai 10:5).\nAna bwai n tituaraoi te Tamnei ae Raoiroi[edit | edit source]\nTaan ukeuke ake a karekea te kakoaua a tuai ni karekea te berita ibukin ana iraorao ae teimatoa te Tamnei ae Raoiroi. E taku Iotebwa Timiti: “Iai te kaokoro imarenan te Tamnei ae Raoiroi ao ana bwai n tituaraoi te Tamnei ae Raoiroi. E karekea te Tamnei ae Raoiroi Konenerio imwaain bwabetitoana, are bon mwaakan te Atua n anainano nakoina ibukin kakoauaan te Euangkerio, ma e aki kona ni karekea ana bwai n tituaraoi te Tamnei ae Raoiroi ni karokoa imwiin are e a tia ni bwabetitoaki. Ngke arona bwa e aki katoka iaona te kanikina aei ke te otenanti aei, te Tamnei ae Raoiroi are e anaa nanona nakon ana koaua te Atua, e na tia ni kitanna ” (History of the Church, 4:555).\n“. . . te inaomata ni karekea ana iraorao te Tamnei ae Raoiroi ae teimatoa, bwa tao e kororaoi temanna, bon te bwai n tituaraoi are e kona ni karekeaki ti man katokaan baai mairoun are iai irouna te Nakoanibonga ae te Merekitereka imwiin te bwabetito are e kariaiakaki inanon Ana Ekaretia Iesu Kristo ae eti (The Guide to the Scriptures, ”Holy Ghost“). Ngkai ngkoe kaain te Ekaretia, ko a tia ni karekea ana bwai n tituaraoi te Tamnei ae Raoiroi man te kariaiakaki n te nakoanibonga. E anganiko te kariaiakaki te bwai n tituaraoi aei nakon ana iraorao ae teimatoa te Tamnei ae Raoiroi ngkana ko teimatoa ni kororaoi iai. Tataro ibukin ana kairiiri te Tamnei, ao man iriira ana wirikiriki te tamnei are ko karekea ma te ninikoria.\nTe Tamnei ae Tabu n te Berita[edit | edit source]\nTe Tamnei ae Raoiroi e nanonaki naba n te Tamnei ae Tabu n te Berita (tara D&C 88:3). Te kabaeaki iroun te Tamnei ae Tabu n te Berita nanona bwa te Tamnei ae Raoiroi e kamatoa te mwakuri ae raoiroi anne, taian otenanti ao berita aika tabu a kariaiakaki iroun te Atua. Te Tamnei ae Tabu n te Berita e kakoaua nakon te Tama bwa e a tia ni karaoaki raoi te otenanti ni kamaiu ao berita aika tabu ake a irekereke ma ngaai a tia ni kawakinaki. Te koraki ake a tia ni kabaeaki iroun te Tamnei ae Tabu n te Berita a karekei bwaai ni kabane ake iai iroun te Tama (tara D&C 76:51–60; I-Ebeto 1:13–14). Berita aika tabu ao mwakuriaia ni kabane a riai ni kabaeaki iroun te Tamnei ae Tabu n te Berita ngkana a na kariaiakaki imwiin te maiu aei (tara D&C 132:7, 18–19, 26). Uruakan berita aika tabu a kona ni kanakoa te kabaeaki aei.\nAna Bwai n Tituaraoi te Tamnei[edit | edit source]\nAna bwai n tituaraoi te Tamnei bon kakabwaia n tamnei aika onoti are e anga te Uea nakoia aomata ake a kororaoi ibukin oin kabwaiaia ao ibukin kamanenaaia ni kakabwaiaia tabeman. N aron te katooto, mitinare ake a na reirei te taetae ae boou a kona ni karekea te bwai n tituaraoi n neewe are e na anganiia te kona te ibuobuoki mairoun te Tamnei n reiakina te taetae. A kabwarabwaraaki ana bwai n tituaraoi te Tamnei tabeua ni Moronaai 10:8–18; Doctrine and Covenants 46:11–33; ao 1 I-Korinto 12:1–12. Aikai bon bwaai ni katooto tabeua ibukin ana bwai n tituaraoi te Tamnei aika mwaiti. E kona te Uea ni kakabwaiako n aaro riki tabeua ni kaineti nakon am kakaonimaki, baika ko kainnanoi ibukiia te koraki ake ko beku ibukiia. Ko riai n tangiri bwaai n tituaraoi n tamnei ma n ukeuke mwaaka ibukiia (tara D&C 46:8; 1 I-Korinto 12:31; 14:1, 12). Bwaai n tituaraoi aikai a roko man te tataro, te onimaki, ao te mwakuri, ni kaineti ma nanon te Atua (tara D&C 63:9–12; 84:64–73).\nRetrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/gil/Te_Tamnei_ae_Raoiroi&oldid=1154565"


Te Rongorongo ae Kewe ae Kabutakinako—Tokanikai i Aoni Buakanakin Am Iango\nE A ROKO niniakim! Ao e kabongana te bwai ni buaka ae rangi ni karuanikai, te mataniwi irouia aiam ae Tatan. Ae tera? Te rongorongo ae kewe ae kabutakinako! Bon te bwai ni buaka ae karaoaki ibukini buakanakin am iango ao tiaki rabwatam.\nE ataa raoi te kangaanga te abotoro Bauro ae kona n reke man te rongorongo ae kewe mairoun Tatan, ma a aki bane n ataia raona ni Kristian. N te katoto, iai tabeman i Korinto ae e a riao onimakinaia i bon irouia, ao a iangoia bwa e korakora aia onimaki ao a aki kona ni bwaka. (1Kor. 10:12) Anne bukina ae e anga te kauring aei Bauro: “I maaku bwa e kaawa ni kabuakakaaki ami iango, ao kam na rairakinako mani kaotiotan te nano ni koaua ao te itiaki ae riai nakon te Kristo, n aron Ewa ngke e mwamwanaaki n ana nanowanawana te naeta.”—2Kor. 11:3.\nE kaotaki n tabeaiangani Bauro aei bwa e bon aki riai te aoaori. Ngkana ko na tokanikai i aoni buakanakin am iango, ko riai n atai karuanikain rongorongo aika kewe ao ni kamanoko mai iai.\nTE RONGORONGO AE KEWE AE KABUTAKINAKO—TERA ARONI KARUANIKAINA?\nTera te rongorongo ae kewe ae kabutakinako? N te kaongora aei, bon taekan te rongorongo ae tabeitera ke ae mwamwanaa te aba ae rotii aroia n iango aomata ao aia mwakuri. A kabotaua tabeman ma “karaki aika kewe, kabwaouaan te rongorongo, te mwamwanaa te aba, anaakin nanoia aomata, kairan aia iango, [ao] te buaka n te iango” ao a kairekerekea ma “babaire aika buakaka, a karuanikai, ao a babakanikawai.”—Te boki ae Propaganda and Persuasion.\nTera aroni karuanikaina? Bon te bwai ni kamwane, n aron te kaeti ae aki kona n noraki ae akea boina, ma e boitin, ao e rin n ara iango teutana imwin teutana. E taku te tia rabakau n te aroaro ni maiu ae Vance Packard bwa e rotaki ara mwakuri n te rongorongo ae kewe “n aron ae riaon ara iango.” E taku te tia rabakau temanna, bwa mwaane ao aine ake a kairaraangaki iai “a kai kairaki nakon te aroaro ni maiu ae moan te karuanikai” n aron te ‘buaka ae korakora te tiritiri iai, te inanonano n te reeti ae riao, riribaakin te Aro, ao aroaro riki tabeua aika aki raraoi.’—Te boki ae Easily Led—A History of Propaganda.\nNgkana a kona aomata ni burebureira n aia rongorongo aika kewe, tera ngkanne aron rotakira iroun Tatan? E a tia ni mamataukiroi aroia aomata mangke a moani karikaki. A “bane kaain te aonnaba” ngkai ni mena i aani mwaakana. E kona ni kamanenai waaki nako n te aonnaba ni kabutiinako iai ana kewe. (1Ioa. 5:19; Ioa. 8:44) E rangi ni kokona Tatan ‘ni kamataki nanoia aomata’ ngaia are e a “burebureiia [ngkai] kaain te aonnaba ni kabutaa.” (2Kor. 4:4; TeKao. 12:9) Ko na kangaa n rarawa nakon ana rongorongo ae kewe?\nKAKORAKORAI AM BWAI NI KAMANOMANO\nE anga Iesu te kaetieti ae bebete aei ibukini buakanakin te rongorongo ae kewe: “Kam na ataa te koaua, ao e na kainaomataingkami te koaua.” (Ioa. 8:31, 32) N tain te buaka, a riai tautia n ataa te tabo ae e na reke iai te rongorongo ae kona n onimakinaki, ibukina bwa a na kabutiinako rongorongo aika kewe aiaia bwa a aonga ni mwane iai. Ma e na reke ia te rongorongo ae kona n onimakinaki? E a tia ni katauraoa anne Iehova. Ko kona ni karekei bwaai nako aika ko kainnanoi i nanon te Baibara, ibukini buakanakin ana rongorongo Tatan ae kewe.—2Tim. 3:16, 17.\nE bon ataa aei te tia kabutiinako rongorongo aika kewe ae kakannato ae Tatan. Ngaia are e kabongana ana waaki ae ngkai ni kabwarai iai nanora mani warekan te Baibara ao te ukeuke n reirei iai. Tai bwaka n ana bwai ni kamwane akanne! (IEbe. 6:11, kabwarabwara mai nano) Karekea ‘mataatam raoi’ n iteran nako te koaua. (IEbe. 3:18) E kainnanoaki iai am kakorakora. Ma ururinga te koaua ae kakawaki aei, ae e kaotaki iroun te tia kororongorongo ae Noam Chomsky: “Akea ae e kona ni kanoaa am iango n te koaua. Bon te bwai ae ko riai ni kakaaea i bon iroum.” Ngaia are “kakaaea i bon iroum” n arom n taningamarau n “ukeuke raoi n te Koroboki ae Tabu n te bong ae koraki.”—Mwa. 17:11.\nNgkana ko na tokanikai i aoni buakanakin am iango, ko riai n atai karuanikain rongorongo aika kewe ao kamanoko mai iai\nUringnga ae e aki tangiriko Tatan bwa ko na bwaina te iangoraoi ao n ataa koauan te baere ko ongo. Bukin tera? N aron ae taekinaki n te boki teuana, ibukina bwa “a kokona riki” rongorongo aika kewe “ngkana a kabwaraaki nanoia aomata bwa a na aki bwaina te iangoraoi.” (Media and Society in the Twentieth Century) Ngaia are tai waekoa ni kakoauai bwaai nako ake ko ongo, ao ko aki iaiangoi raoi moa. (TaeRab. 14:15) Kabongana am konabwai n iango ao te wanawana are e anganiko te Atua, bwa ko na kakoauaa raoi te koaua.—TaeRab. 2:10-15; IRom 12:1, 2.\nTARATARA RAOI MANI BAIKE A NA KAREKEA TE BWENAUA AO TE KONAAKI\nA kona taani karaoi babaire ibukin te buaka ni kabongana te rongorongo ae kewe ni kamamaraa iai ao ni kakerikaaka te nano ni kani buaka. A kona ni mwamwanaiia tautia ake aiaia bwa a na boni buaka i marenaia, ke ni kababaia bwa a na kaokoroia man te taanga ni buaka ae bwanin. E taekinna te mataniwi n te taanga ni buaka mai Tiaman bwa teuana bukini konaakia n te Moani Buaka Are Kabutaa Aonnaba, bwa a rangi n rotakibuaka aomata n te rongorongo ae kewe are kabutakinako, ao a aikoa ataa te bwai ae a na karaoia. E kabonganai naba aeka ni kamwane akanne Tatan ni karaureia ao ni kataenikaiia iai konana. N te katoto, e kauekea te itabarara i buakoia taari ke ni mwamwanaiia bwa a na kararoaia ma ana botaki Iehova ibukin noran te ribuaka iai ke te kairua.\nTai mwamwanaaki! Kariaia kairakim n Ana Taeka te Atua. N te katoto, ni kaineti ma kateimatoaan te katiteuanaaki ma taari n te onimaki, ko kaungaaki n te Baibara bwa ko na teimatoa n “tauraoi n ikabwarabure” ao ni waekoa ni kanakoraoi itabarara. (IKoro. 3:13, 14; Mat. 5:23, 24) E anga te kauring ae matoatoa bwa ti na aki kararoaira ma te ekaretia. (TaeRab. 18:1) Tuoi bwaini kamanoam ni kaitaraa ana rongorongo ae kewe Tatan. Titirakiniko ni kangai: ‘Tera ae e kaira au iango ngke e kaunai tariu temanna? Nanon aon te aba ke taamnein te Atua?’—IKar. 5:16-26; IEbe. 2:2, 3.\nTe tautia ae e a mamaara kakaonimakina ni koaua nakon ana tia kairiri, e na bon aki nakoraoi ana buaka. Ngaia are taani kabutiinako rongorongo aika kewe a kataia n urui onimakinaia taani kairiri irouia tautia. Ngkana iai aia kairua taani kairiri, a kona ni kabongana ao ni kangai: “Kam aki kona n onimakinia ami tia kairiri!” ao “Tai kariaia bwa a na kairingkami nakon te kabuanibwai!” E kakaraoa aei Tatan. E aki kona ni bwara nanona ni kataia ni kamemeerea iroum onimakinan ana kairiri Iehova are e a tia ni katauraoia.\nKo na kangaa ni kamanoko mai iai? Motinnanoia bwa ko na nimta ana botaki Iehova ao ni kakaonimaki ni koaua ni boutokaa te mwaaka ni kairiri are e katauraoia, n aki ongea te aki kororaoi ae ko noria. (1Tet. 5:12, 13) Tai kariaia bwa e na ‘waekoa ni mangaongao am iango’ ngkana ko kaaitara ma aia waaki taan tannako man te koaua, ke taani bureburea te iango, e ngae naba ngkana a taraa ni koaua waaki akanne. (2Tet. 2:2; Tito 1:10) Kakairi n te taeka n reirei are e anganaki te rorobuaka n ataei are Timoteo. Nimta te koaua are ko a tia n reiakinna, ao ururingnga bwa ko reiakinna mai ia. (2Tim. 3:14, 15) Bon iai te bwai ni kakoaua ae bati ae oti iai bwa ko kona n onimakina te toro ae kakaonimaki are e a tia ni kabongana Iehova i nanon ririki aika e a kani bubua ngkai, ibukini kairara ni kawain te koaua.—Mat. 24:45-47; Ebera 13:7, 17.\nTAI KARIAIA TE BWAI NI KAKAMAAKU BWA E NA KAMAMAARAKO\nUringnga are e kataia naba Tatan ni kaririko n aanga aika otara. N tabetai, e kataia ni kakamaakuko. Te bwai ni kakamaaku bon “teuana mai buakon rongorongo aika kewe ae e a kamani kakabonganaaki.” (Te boki ae Easily Led—A History of Propaganda) N te katoto, e koreia Professor Philip M. Taylor mai Buritan bwa a kabongana kaain Aturia te bwai ni kakamaaku ao te rongorongo ae kewe bwa a aonga n taui aroia aiaia. E na boni kabongana Tatan maakakia aomata, maakakin te bwainikirinaki, maakakin te mate, ao aeka ni kakamaaku riki tabeua ibukin tauan arom bwa ko aonga ni kerikaaki man am beku iroun Iehova.—Ita. 8:12; Ier. 42:11; Ebera 2:15.\nTai kariaia Tatan bwa e na kabongana te maaku ni kamamaraa iai nanom ke n urua etin arom. E taku Iesu: “Tai maakuia te koraki ake a kona ni kamateingkami, ao akea riki te bwai ae a na karaoia imwin aei.” (Ruka 12:4) Onimakina raoi ana berita Iehova are e na tararuaiko, ke n anganiko “te korakora ae riaoni korakoraia aomata,” ao ni buokiko ni kaaitarai aanga ni kakamaaku ake ko na bwaka iai.—2Kor. 4:7-9; 1Bet. 3:14.\nKo na boni bae ni kaaitara ma baika kakamaaku ake a na kamamaraa nanom. Ma ururingi ana taeka ni kaungaunga Iehova nakon Iotua, aikai: “Ko na ninikoria ao kakorakorako. Tai maakunrang ke ni maaku, bwa e memena iroum Iehova ae Atuam n taabo ake ko nako iai.” (Iot. 1:9) Ngkana ko raraoma, waekoa n tataro nakon Iehova ni bunrii tabeaiangam nako. Ane ko na kakoauaa raoi bwa ‘te rau are mairoun te Atua e na kawakina nanom ma am iango’ bwa ko aonga ni korakora ni kaaitarai ana rongorongo nako aika kewe Tatan.—IBir. 4:6, 7, 13.\nKo uringa te rongorongo ae kewe are e kabongana ana tia tei Aturia are te Rabetiake nakoia ana aomata te Atua? Ai aron ae e kangai, ‘Akea te bwai teuana ae e kona ni kamanoko mairoun Aturia. Akea naba te bwai ae e kona ni karaoia ibukim Atuam ae Iehova.’ E ninikoria ni kangai: ‘E bon tuangira Iehova bwa ti na kamauna te aba aei.’ Tera ana taeka Iehova ibukin anne? “Tai maaku ibukin taeka ake ko ongo, . . . ake a taekin ana toro uean Aturia ni kamatauningaai iai.” (2Uea 18:22-25; 19:6) Imwina, e kanakoa te anera temanna bwa e na kamaunaia I-Aturia aika 185,000 n te tairiki ae tii teuana!—2Uea 19:35.\nBWAINA TE WANAWANA—ONGEABA N TAAI NAKO IROUN IEHOVA\nKo a tia n taamnei n te taamnei teuana ae ko nora iai temanna bwa e a mwamwanaaki ao ni kairaki ana iango? Ko boni bae ni kangai i nanom: ‘Tai kakoauaia! A kekeweiko!’ Iangoa ngkanne aroia anera n tatakaruaa naba ae kangai nakoim: “Tai mwamwanaaki n ana kewe Tatan!”\nKaini taningam nakon ana rongorongo aika kewe Tatan. (TaeRab. 26:24, 25) Kakauongo nakon Iehova ao onimakinna ni bwaai nako aika ko karaoi. (TaeRab. 3:5-7) Butimwaea ana onnon aei: “Bwaina te wanawana natiu, ao kakimwareireia nanou.” (TaeRab. 27:11) Ao ane ko na tokanikai i aoni buakanakin am iango!


Lagano da Sambi kwa Wanhu Wose Yohana 1\nMbuli Inogile yandikigwe na Yohana ni chimwe mwa vitabu vine muna Dilagano da Sambi vovisimulila ugima wa Yesu Chilisito. Chila chimwe mwa ivitabu vine vino chotangigwa “Mbuli Inogile.” Masayo na Maliki na Luka na Yohana vandikigwa viyadanganike Yesu. Mbuli Inogile ya Yohana yandikigwa na Mtumigwa Yohana, iviya yodahika yandikigwa mwaka 90 kwandusila viyelekigwe Yesu. Viiwoneka chitabu hachilagusa bule kuwa Yohana niiyo yandike, ila ugenzi wa kwandika wiilinga na 1 Yohana na 2 Yohana na iviya 3 Yohana. Wandikaji wamwenga wakalile uko lusita ulo walonga kuwa Yohana kakala bululu da Efeso, kwa ivo yodahika kuwa chitabu chino chandikigwa muna dibululu da Efeso.\nYohana kolonga funhula funhula malungilo ya chitabu ni kuwataza wanhu kutogola kuwa Yesu Mkombola na Mwana wa Mulungu yeli mgima 20:31. Kwa kuhuwila dino chidahe kuwa na ugima kwa zina jake. Chitabu chandikigwa kwa chimu cha wasomaji wose, kwa Wayahudi na wanhu weli siyo Wayahudi. Mbuli Inogile ya Yohana yoibasakanya chidogo na Mbuli Zinogile zimwenga nhatu. Mbuli Inogile ya Yohana itoma mauzauza yoyasang'hane Yesu na iviya handike ng'hani kusonhela masimwe yake. Na iviya handike mbuli za mana fana viya ubatizo wa Yesu na kugezigwa kuna dibwilingu.\n1. Yohana kokwandusa Mbuli Inogile muna 1:1-18.\n2. Kaidi kokwandika kusonhela mauzauza yamwenga yoyasang'hane Yesu muna 1:19-12:50.\n3. Maabaho kolonga mengi yoyalawilile muna uugima wa Yesu na kokongeza kudanganika kwa Yesu na uzilibuko wake muna 13:1-20:31.\n4. Kuuhelelo, Yohana kogotola Mbuli Inogile muna isula ya 21 yolonga kusonhela lusita Yesu viyawalawilile kwa wanhu viifosile kuzilibuka kwake na maabaho kolonga lungilo da kwandika chitabu.\n1 Baho mwanduso vinhu vose ving'hali havinalumbigwa kukala na imwe yatangigwe Mbuli. Mbuli iyo kakala kwa Mulungu, nayo kakala Mulungu. 2 Kusongela mwanduso Mbuli kakala na Mulungu. 3 Kufosela yeye, Mulungu kalumba vinhu vose, habule chinhu chilumbigwe bila yeye. 4 Mbuli iyo kakala chandusilo cha ugima, na ugima uwo ukala bung'hulo kwa wanhu, 5 bung'hulo ijo domwemwesa mudiziza, na ziza hadidahile bule kudisegeza.\n6 Mulungu kamtuma msenga wake, munhu iyo zina jake Yohana. 7 Yohana keza kuwalongela wanhu mbuli ya bung'hulo, muladi wanhu wose waihulike na kuihuwila. 8 Yeye mwenyewo hakalile bung'hulo bule, mbali keza kuwalongela wanhu mbuli ya bung'hulo ijo. 9 Dino dikala bung'hulo da kweli, bung'hulo dodikalile dokwiza muna iisi yose na kuwamwemwesela wanhu wose.\n10 Mbuli kakala mwiisi, na ingawa Mulungu kalumba isi kufosela yeye, mbali habule munhu muna iisi yammanyile bule. 11 Keza kumwake mwenyewo, mbali wanhu wake hawamuhokele bule. 12 Mbali wanhu wose wowamuhokele na wowamuhuwile, kaweng'ha udaho wa kuwa wana wa Mulungu. 13 Wana wowelekigwe siyo kwa udaho wa wanhu hebu kwa lukuli hebu kwa udaho wa munhu mbali kwa udaho wa Mulungu.\n14 Ija yoyatangigwe Mbuli kawa munhu, nayo kakala hamwe na cheye. Na cheye chiuwona utunhizo wake, utunhizo wa Mwana Nyachende yoyezile kulawa kwa Tata, kamema utunhizo na ukweli.\n15 Yohana kawalongela wanhu mbuli za munhu iyo. Kalandula dizi, “Ino iyo yoniwalongele, ‘Iyo yokwiza kuchisogo changu ni mkulu kufosa niye kwaviya kakala baho niye ning'hali sinakwelekigwa.’ ”\n16 Kwa mvunyo yake ya ubazi, cheye chose chihokela unovu umwe mchanyha ya unovu. 17 Mulungu kaching'ha Malagilizo kufosela Musa, mbali unovu na kweli viza kufosela Yesu Chilisito. 18 Habule munhu yoyose yoyamuwonile Mulungu. Mbali Mwana Nyachende muhala yeli Mulungu kweli, yeli habehi na Tata, iyo niiyo yoyachitendeze chimmanye Mulungu viyeli.\n19 Uno uwo ukalangama wa Yohana, baho walangulizi wa Wayahudi kulawa isi ya Yelusalemu viwawatumile wakulu wa nhoselo na Walawi kuhita kwa Yohana, kumuuza kuwa yeye kakala yelihi.\n20 Yohana halemile bule, mbali katogola gubulagubula, “Niye sili Chilisito bule yoyasaguligwe na Mulungu kuwakombola wanhu.”\n21 Wamuuza, “Humbe weye kwa yelihi? Weye kwa Eliya?”\n22 Maabaho wamuuza, “Vino weye mwenyewo koilongaze? Lelo chilongele chikawalongele waja wowachitumile kukuuza. Vino weye mwenyewo koilongaze?”\n23 Yohana kedika kwa kulonga chiya chiyalongile mulotezi wa Mulungu Isaya, “Niye na dizi da munhu dotanga kudibwilingu, ‘Igoloseni nzila ya Mndewa!’ ”\n24 Maabaho wasenga wowatumigwe na Mafalisayo, 25 wamuuza Yohana, “One weye huli Chilisito wala Eliya wala mulotezi wa Mulungu, lelo habali kobatiza?”\n26 Yohana kawedika, “Niye nobatiza kwa mazi, mbali mgati mmwenu kaumo imwe hamummanyile bule. 27 Iyo niiyo yokwiza hachisogo changu. Niye sifaya hata kwiinama na kufungula nzabi za vilatu vake.”\n28 Yano yose yalawilila uko Besaniya, umwambu wa ulwanda lwa Yolodani, Yohana hoyakalile kobatiza.\n29 Siku isondelele Yohana kamuwona Yesu komwizila, kalonga, “Loleni! Mwanang'hondolo wa Mulungu yoyosegeza uhasanyi wa isi! 30 Ino iyo yonilongile mbuli zake vinilongile, ‘Kokwiza munhu kuchisogo changu yeli mkulu kufosa niye kwaviya kakala baho niye ning'hali sina vumbuka.’ 31 Niye mwenyewo nikala simmanyile bule, mbali niza kubatiza kwa mazi muladi wanhu wa Isilaeli wammanye.”\n32 Maabaho Yohana kalava ukalangama uno, “Nimuwona Muhe kohulumuka kulawa kuulanga fana nziwa na kakala uchanyha yake. 33 Niye nikala simmanyile bule, mbali ija yanitumile kubatiza kwa mazi kanilongela, ‘Munhu yondaumuwone Muhe komuhulumukila na kukala mchanyha yake, iyo niiyo yondayabatize kwa Muhe Yelile.’ 34 Niye nichiwona chinhu icho, na niye nowalongela kweli, ino iyo Mwana wa Mulungu.”\n35 Siku isondelele Yohana kakala haja kaidi hamwe na wanahina wake waidi. 36 Viyamuwone Yesu kofosa, kalonga, “Loleni! Mwanang'hondolo wa Mulungu!”\n37 Waja wanahina waidi viwamuhulike Yohana kolonga ivo, wamuwinza Yesu. 38 Yesu kahinduka, kawona womuwinza, kawauza, “Vino mwozahila choni?”\n39 Kawedika, “Izoni mwizawona.” Ivo wahita na wawona hanhu hayakalile kokala Yesu. Ikala yofika saa longo ichigulogulo. Nawo wakala na Yesu chigulogulo yose.\n40 Andeleya, ndugu yake Saimoni Petili kakala imwe wa wanhu waidi wowahulike chiya chiyalongile Yohana na kumuwinza Yesu. 41 Bahobaho Andeleya kamuwona Saimoni ndugu yake, kamulongela, “Chimuwona Mulopozi yoyasaguligwe na Mulungu kuwakombola wanhu.” Munhu iyo niiyo Chilisito Mulopozi. 42 Maabaho Andeleya kamsola Saimoni kamgala kwa Yesu.\n43 Siku isondelele Yesu kailunga kuhita Galilaya. Kamuwona Filipo, kamulongela, “Niwinze!” 44 Filipo kakala mkaya wa Besisaida, bululu diwakalile wokala Andeleya na Petili. 45 Filipo kamuwona Nasanayeli, kamulongela, “Chimuwona ija mbuli zake zandikigwe na Musa muna ichitabu cha Malagilizo, na walotezi wa Mulungu iviya wandika mbuli zake. Niiyo Yesu wa Nazaleti, mwana wa Yosefu.”\n46 Nasanayeli kauza, “Vino yodahika chinhu chochose chinogile chilawe Nazaleti?”\n47 Yesu viyamuwone Nasanayeli komwizila, kalonga, “Iyo ni Muisilaeli kweli, mgati mmwake mwabule uvwizi.”\n48 Nasanayeli kamuuza, “Vino weye kunimanyaze?”\n49 Nasanayeli kedika kalonga, “Mfundiza, weye kwa Mwana wa Mulungu! Weye kwa Mfalume wa Isilaeli!”\n50 Maabaho Yesu kalonga, “Kuhuwila kwaviya nikulongela kuwa nikuwona hasi hana umbiki wa mtini? Kwizawona vinhu vikulu kufosa vino!” 51 Yesu kagendelela kulonga, “Nowalongela kweli, mwizawona ulanga wogubuka na wasenga wa kuulanga wokwela na kuhulumuka mchanyha mwa Mwana wa Munhu.”


Tera Ana Taeka te Baibara Ibukini Baika Bwaitingako? E Bure te Cybersex? | Titiraki Man te Baibara\nWAREKIA N Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Assamese Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bislama Bulgarian Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Ewe Faroese Finnish French Georgian German Greek Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Korean Latvian Lingala Lithuanian Luganda Macedonian Malagasy Malayalam Maltese Mapudungun Myanmar Norwegian Nzema Ossetian Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Polish Portuguese Romanian Russian Samoan Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tagalog Tamil Tatar Telugu Thai Tsonga Turkish Ukrainian Vietnamese Xhosa Yoruba Zulu\nTera Ana Taeka te Baibara Ibukini Baika Bwaitingako? E Bure te Cybersex?\nE aki taekinaki raoi n te Baibara taekani baika bwaitingako, te cybersex, ke aeka ni mwakuri riki akanne. Ma e katereaki raoi n te Baibara ana namakin te Atua ni kaineti ma mwakuri aika kauekea te kani wene n taanga i tinanikun te mare, ke iango aika aki riai ni kaineti ma te wene n taanga. Iangoi kibun te Baibara aikai:\n“Mangaia ae kam na kamate bwain rabwatami aika bwain aon te aba, ae kaineti ma te wene ni bure, te kamwara, bwaruan te wewene ni bure.” (I-Korote 3:5) Matakuakinani baika bwaitingako e aki kamatei tangirani baika bubuaka, ma e karikirakei. E kamwaraea te aomata ke e kabarekaa i matan te Atua.\n“Ane e teimatoa n tarataraa te aine n iango i nanona bwa e kani wene n taanga ma ngaia, ao e a tia ni wene ni kimoa ma ngaia i nanona.” (Mataio 5:28) Taamnein te bwaitingako a kauekei iango aika bubuaka aika kairiri nakoni mwakuri aika bubuaka.\n“E na aki taekinaki i buakomi te wene ni bure ma te kamwara n aekana nako.” (I-Ebeto 5:3) Ti aki riai ni kakukureira ni karakinan te wene ni bure, ao ti aki riai naba ni matakuakinna ke ni warekia.\n“A ataaki raoi ana mwakuri te rabwata bwa te wene ni bure, te kamwara, . . . ao aroaro riki n aron aikai. I a manga anga riki te kauring nakoimi ngkai, bwa a na aki rin n ana Tautaeka n Uea te Atua te koraki ake a kakaraoi baikai.” (I-Karatia 5:19-21) A buakaka i matan te Atua aomata aika mamatakuakini baika bwaitingako, ke aika a kakaraoi aeka ni wene ni bure nako n aron te cybersex, te phone sex, ke te sexting. Ngkana ti karikia bwa anuara aeka ni mwakuri aikai, ti na boni kabuaa akoara iroun te Atua.\nBaika Bwaitingako: Viteo aika kammaira, taamnei, ke korobanna aika kauekea te kani wene ni bure.\nCybersex: Taian rongorongo ke maroro aika katokaaki i aon te Intanete ibukini kauekean te kani wene ni bure.\nPhone sex: Kabonganaan te tareboon ni maroroakin iai baika kauekea te kani wene ni bure, ke n ongoraei iai rongorongo aika bwaitingako.\nSexting: Kanakoan taamnei ke rongorongo aika rangi ni kammaira rinanon te mobwaao.\nTera Ana Taeka te Baibara Ibukini Baika Bwaitingako ao te Cybersex?


Anene 21—Ukoukora Moa te Tautaeka n Uea | Te Anene ni Kristian\nWAREKIA N Afrikaans Albanian Amharic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Ewe Fijian Finnish Fon French Ga German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Hiligaynon Hiri Motu Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Javanese Kabiye Karen (S'gaw) Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Luganda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Mambwe-Lungu Mapudungun Mauritian Creole Mazatec (Huautla) Myanmar Ndau Ndebele Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romanian Russian Samoan Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tatar Telugu Thai Tigrinya Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tsonga Turkish Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Vietnamese Wallisian Wolaita Xhosa Yapese Yemba Yoruba Zulu\nUkoukora Moa te Tautaeka n Uea\n1. E kimwareirei Iehova,\nN ana Tautaeka are\nKairaki ’roun Iesu Kristo\nBwa e na kaeti bwaai nako.\nUkoukora moa Uean Iah\nMa ana raoiroi naba.\nAo kakaonimaki raoi.\n2. Tai raraoma ibukini\nKanami ao nimami.\nE katauraoi baikai Iah bwa\nTi ukora moa Ueana.\n3. Taekina Ana Tautaeka,\nBuokiia akana tau\nBwa a na kantaningaa Iah\nMa te Tautaeka n Uea.\n(Nora naba TaiAre. 27:14; Mat. 6:34; 10:11, 13; 1Bet. 1:21.)\nUkoukora Moa te Tautaeka n Uea (Anene 21)