Kaota Karinean te Mwaaka ni Kairiri | Tangiraki Iroun te Atua\nE Aera Ngkai Ti Riai ni Karinea te Mwaaka ni Kairiri?\n“Karineia aeka n aomata nako.”—1 BETERO 2:17.\n1, 2. (a) Tera te kauntaba i nanora ae ti kaitaraa ni kaineti ma te mwaaka ni kairiri? (b) Baikara titiraki aika ti na rinanoi?\nKO A TIA n nonora aron te teei ae uarereke ngkana e tuangaki bwa e na karaoa te bwai teuana ae e bon aki kani karaoia? Ko kona n noria raoi n tein ubuna bwa iai te kauntaba ae riki i nanon te teinimwaane ae uarereke aei. E ongo bwanaan ana karo ao e ataia bwa e riai ni karinea mwaakana ni kairiri. Ma n te tai aei, e a aki kan ongeaba. Ana kekeiaki ni kaineti ma te kauntaba aei, boni kaikonakan te bwai ae riiriki iroura ni kabane.\n2 E aki bebete n taai nako karinean te mwaaka ni kairiri iroura. Ko kunea n tabetai bwa e kangaanga karineaia aomata ake iai mwaakaia ni kairiri i aom? Ngkana ngaia anne, ao tiaki tii ngkoe ni kekeiaki n aei. Ti a maeka ngkai n te tai ae e a taraa ni karako iai karinean te mwaaka ni kariri n te aro ae tuai man nonoraki mai mwaina. Ma e ngae n anne, e taekinna te Baibara bwa ti riai ni kaota karineaia naake iai mwaakaia ni kairiri i aora. (Taeka N Rabakau 24:21) Ni koauana, e bon rangi ni kakawaki karaoan anne ngkana ti kan teimatoa n tangiraki iroun te Atua. Ngaia are a a rio ngkanne titiraki tabeua n aron aikai: E aera ngkai e rangi ni kangaanga iroura karinean te mwaaka ni kairiri? E aera ngkai e tangirira Iehova bwa ti na karinea te mwaaka ni kairiri, ao tera ae na buokira n ongeaba iai? N aaro raa aika ti kona ni kaota iai karinean te mwaaka ni kairiri?\nBUKINI KANGAANGAN KARINEAN TE MWAAKA NI KAIRIRI\n3, 4. E kanga ni moan riki te bure ao te aki kororaoi, ao bukin tera bwa e kangaanga iroura karinean te mwaaka ni kairiri ibukin rikiara ae te bure?\n3 Ti na nori ngkai bukina aika uoua bwa e aera ngkai e kangaanga iroura kaotani karineaia ake iai mwaakaia ni kairiri. Te moan, ti bon aki kororaoi, ao te kauoua, a aki kororaoi aomata ake iai mwaakaia ni kairiri. E moan riki te bure ao te aki kororaoi irouia aomata rimoa ngkoa n te onnaroka are i Eten, ngke a karitei Atam ma Ewa nakoni mwaakan te Atua ni kairiri. Mangaia ae e moan riki te bure man te karitei. Ao ni karokoa te bong aei, iai iroura rikiara ae te kani karitei.—Karikani Bwaai 2:15-17; 3:1-7; Taian Areru 51:5; I-Rom 5:12.\n4 E kai reke irouia angia i buakora te nanorieta ao te kainikatonga, ibukin rikiara ae te bure, ma e burenibwai reken te aroaro ae te nanorinano, ae ti bon riai ni kakorakoraira ni karikirakea ao ni kateimatoa. E ngae ngkana ti a tia ni kakaonimaki ni beku iroun te Atua i nanon ririki aika bati, ma e kona naba n reke iroura te imanono ao te nanorieta. N te katoto, iangoa Kora, ae e kakaonimaki ni mena i buakoia ana aomata Iehova rinanoni kangaanga aika bati. Ma e ngae n anne, e kani karekea mwaakana ni kairiri ae bati riki, ao e aki maamaa ni kaira te karitei ni kaitaraa Mote, ae te mwaane ae te kabanea n nimamannei n te tai anne. (Warekaia Iteraera 12:3; 16:1-3) Iangoa naba te Uea ae Utia, are e kairaki n nanorietana bwa e na rin n ana tembora Iehova, ni karaoa te mwakuri ae tabu ae tii katauaki ibukia ibonga. (2 Rongorongo 26:16-21) E korakora katuuaaeaia mwaane aikai ibukin aia karitei. Ma e riki aia katoto aika buakaka bwa te kauring ae kakawaki nakoira ni kabane. Ti riai n rarawa nakon te nanorieta bwa e kangaanga iai iroura karinean te mwaaka ni kairiri.\n5. A kanga ni kabongana buaka mwaakaia ni kairiri, aomata aika aki kororaoi?\n5 N te itera are teuana, a bati baika a karaoi aomata aika aki kororaoi ake iai mwaakaia ni kairiri, ae a kamemeereia iai aomata mani karinean te mwaaka ni kairiri. A bati i buakoia aika karawawataia aomata, a iowawa, ke a kairibuaka. Ni koauana, e kaotaki n rongorongoia aomata mani moani karikaia, bwa n angiin te tai a kabonganai mwaakaia ni kairiri n te aro ae aki riai. (Wareka Te Minita 8:9.) N te katoto, ngke e rineaki Tauro iroun Iehova bwa te uea, ao bon te mwaane ngaia ae raoiroi ma n nanorinano. Ma e iraraang n te nanorieta ao n te bakantang, ao e a bwainikirina te mwaane ae kakaonimaki ae Tawita. (1 Tamuera 9:20, 21; 10:20-22; 18:7-11) Rimwi riki, ao e a riki Tawita bwa temanna i buakoia uean Iteraera aika rangi n tamaroa. Ma e ngae n anne, e kabongana buaka mwaakana ngke e kimoaa buun Uria are tibun Eta, ao e kanakoa te mwaane ae akea ana bure aei nako mooa n tain te buaka, bwa e na tiringaki iai. (2 Tamuera 11:1-17) Eng, ibukin aki kororaoia aomata, e a kangaanga irouia kabonganaan raoi mwaakaia. Ao ngkana a a manga aki karinea Iehova te koraki ake iai mwaakaia, a a kabongana buaka riki mwaakaia. E korea ae kangai temanna bwakuakun te tautaeka ni Buritan, imwini kabwarabwaraan aroia tabeman boben te Katorika ni bairea waakinan te bwainikirinaki ae taabangaki: “E kabuakakaa [te aomata] te mwaaka, ao te mwaaka ae tabwanin raoi, e kabuakakaa [aron te aomata] ni kabane.” N iangoan te rongorongo anne, ti na rinanon te titiraki ae kangai: E aera ngkai ti riai ni karinea te mwaaka ni kairiri?\nE AERA NGKAI E RIAI NI KARINEAKI TE MWAAKA NI KAIRIRI?\n6, 7. (a) E kairira tangiran Iehova bwa ti na karaoa tera, ao bukin tera? (b) Tera te aroaro ae irekereke ma te aantaeka, ao ti na kanga ni kaotia?\n6 Bukini karinean te mwaaka ni kairiri ae te kabanea n tamaroa, e boboto man te tangira, ae tangiran Iehova iroura, tangiraia raora n aomata, ao bon tangirara naba. Ibukina bwa ti tangira riki Iehova nakoni bwaai ni kabane, ti kani kakukureia nanona. (Taeka N Rabakau 27:11; Mareko 12:29, 30.) Ti ataia ae e a tia ni kaitaraaki riaina n tautaeka i aoni bwaai ni kabane, man te tai are e riki iai te karitei i Eten, ao angia aomata a tei n ana itera Tatan ao a rawa nakon ana kairiri Iehova. Ma ti kukurei ngaira ni boutokaa riain Iehova n tautaeka. Ngkana ti wareki taeka aika rangi n tamaroa ake n Te Kaotioti 4:11, ao e rangi n rotaki nanora iai. Ai mataatara ngkanne nakoira, bwa e bon riai Iehova ngkai te tia Tautaeka i aoni bwaai ni kabane! Ti boutokaa riaini mwaakan Iehova n tautaeka, ao ti butimwaea ana kairiri i nanoni maiura ni katoabong.\n7 Ma e bati riki ae nanonaki n te karinerine anne nakon ae tii te ongeaba. Ti kukurei n ongeaba iroun Iehova ibukina bwa ti tangiria. Ma e na boni bae n iai taai ake e na rangi ni kangaanga iroura bwa ti na ongeaba irouna. N taai akanne, ti a riai ngkanne n reireinira te aantaeka n aron te teinimwaane ae uarereke are taekinaki ni moan te mwakoro aei. Ti uringnga naba bwa e aantaeka Iesu nakon ana kantaninga Tamana, e ngae ngke e taraa n rangi ni kangaanga karaoana. E taku nakon Tamana: “Tiaki nanou ae na iraki, ma nanom.”—Ruka 22:42.\n8. (a) N angiin te tai e irekereke ma tera te aantaeka nakoni mwaakan Iehova ni kairiri ni boong aikai, ao tera ae kaotaki n ana namakin Iehova ni kaineti ma aei? (b) Tera ae kona ni buokira bwa ti na ongo te reirei ao ni butimwaea kaetakira? (Nora te bwaoki ae “ Ongo te Reirei ao Butimwaea te Reirei ni Kaetieti.”)\n8 E koaua bwa ni boong aikai, e aki taetae Iehova nakoira n tatabemanira nako, ma e kabongana ana Taeka ao aomata aika taan tei ibukina i aon te aba. Mangaia ae n angiin te tai, ti kaota te aantaeka nakoni mwaakan Iehova ni kairiri rinanoni karineaia aomata ake e a tia ni mwiokoiia n te kairiri, ke e kariaia bwa e na teimatoa mwaakaia ni kairiri i aora. Ngkana ti karitei nakoia aomata aikai, n aron ae ti rawa ni butimwaea aia reirei ke kaetakira irouia aika nako man te Baibara, ti na kauna iai Atuara. Ngke a ngurengure tibun Iteraera ma ni karitei nakoni Mote, e tarai aia mwakuri akanne Iehova bwa a boni karaoaki nakoina.—Warekaia Iteraera 14:26, 27.\n9. Bukin tera ngkai e na kairira tangiraia raora n aomata bwa ti na karinea te mwaaka ni kairiri? Aanga te kabotau ni kaineti ma aei.\n9 Ti kaota naba karinean te mwaaka ni kairiri ibukina bwa ti tangiriia raora n aomata. N te aro raa? Iangoia bwa aongkoa ngkoe te tautia n te taanga ni buaka. E kona te tokanikai ao reken naba maiuia kaain te taanga ni buaka, ni boboto i aon aroia tautia n tatabemania nako ni karineia naake i aoia ma n ongeaba nakon aia babaire, ao n aia uaia n ibuobuoki iai. Ngkana ko kakeaa bongan te mwaaka ni kairiri n te taanga anne n arom ni karitei nako iai, a kona n ruanikai maiuia raom n tautia ni kabane. E koaua bwa a a tia aia taanga ni buaka aomata ni karekea te urubwai ae korakora n te aonnaba ni boong aikai. Ma iai ana taanga ni buaka Iehova ae e tii kakaraoi mwakuri ake a na kabwaia iai aomata. E taekina te Atua te Baibara n te mwaiti ae bubua ma bubua te tai, bwa “Iehova Tabaota [ae “Iehova ae Atuaia taangani karawa,” NW].” (1 Tamuera 1:3, BG) Bon te Mataniwi n te taanga ni buaka ae kaainaki irouia anera aika mwaaka aika mwaitikurikuri. N tabetai, e kabotauia Iehova ana toro aika i aon te aba ma te taanga ni buaka. (Taian Areru 68:11; Etekiera 37:1-10) Ngkana ti karitei nakoia aomata ake e a tia Iehova n angania te mwaaka ni kairiri i aora, tiaki a na kona n ruanikai maiuia raora aika kaanga tautia n te onimaki? Ngkana e karitei te Kristian temanna nakoia unimwaane aika rineaki, a na rotakibuaka naba kaain te ekaretia ake tabemwaang. (1 I-Korinto 12:14, 25, 26) Ngkana e karitei temanna te nati, a kona n rotakibuaka kaain te utu ni kabane. Mangaia ae ti kaota tangiraia raora n aomata, n arora ni karikirakea te nano ni karinerine ao n uaia n ibuobuoki.\n10, 11. E kanga te nano ae riai ni kaineti ma te kani kakabwaiaaki ni kairira bwa ti na ongeaba nakon te mwaaka ni kairiri?\n10 Ti karinea naba te mwaaka ni kairiri ibukina bwa boni kabwaiara karaoan anne. N taai aika mwaiti, ngkana e tuangira Iehova bwa ti na karinea te mwaaka ni kairiri, ao e tuangira naba kakabwaia ake a na reke nakoira iai. N te katoto, e tuangia ataei bwa a na ongeaba irouia aia karo bwa e aonga n abwabwaki maiuia ao ni kakukurei. (Te Tua-Kaua 5:16; I-Ebeto 6:2, 3) E tuangira bwa ti na karineia unimwaanen te ekaretia, ibukina bwa kabwakara ni karaoa anne e na urua ara iraorao ma Iehova ae te Atua. (I-Ebera 13:7, 17) E tuangira naba bwa ti na ongeaba nakoia ake a mwiokoaki n te mwaaka n tautaeka i tinanikun te ekaretia ibukini kamanoara.—I-Rom 13:4.\n11 Tiaki ko kakoauaa ae ti na buokaki ni karinea te mwaaka ni kairiri, ngkana ti ataa bukin tangirara iroun Iehova bwa ti na ongeaba? Ti na iangoia ngkai bwa ti na kanga ni kaota karinean te mwaaka ni kairiri n aaro aika tenua aika rangi ni kakawaki ni maiura.\nTE KARINERINE I NANON TE UTU\n12. Tera te mwioko ae e anga Iehova nakon te buu te mwaane ao te tama n te utu, ao e na kanga te mwaane ni kakororaoa te mwioko anne?\n12 Bon Iehova ae katea te babaire ibukin te utu. Ibukina bwa e taatangira te babaire raoi te Atua, e a tia ni bairea raoi waakin te utu bwa e na nakoraoi. (1 I-Korinto 14:33) E angan te buu te mwaane ao te tama te mwaaka ni kairiri, bwa e na riki bwa atun te utu. E kaota karinean Atuna ae Kristo Iesu te buu te mwaane, n arona ni katotonga aron Iesu ni kabongana mwiokoana ni kairiri i aon te ekaretia. (I-Ebeto 5:23) Mangaia ae e na aki kabwaka te buu te mwaane ni kakororaoa mwiokoana, ma e na karaoia ma te nano ni mwaane, e na aki kairibuaka ke n iowawa, ma e na tatangira, e na atataiaomata, ao e na akoi. E ururingnga are iai tiani mwaakana ni kairiri, bwa e aki kona n riaoni mwaakan Iehova ni kairiri.\nE kakairi te karo ae te Kristian, n aroni Kristo ni kabongana mwiokoana ni kairiri\n13. E na kanga te buu te aine ao te tina ni kakororaoa mwiokoana n te utu n te aro ae e na kakukureia Iehova?\n13 E na riki te buu te aine ao te tina, bwa te tia buoka buuna ao raona ae riai. E anganaki naba mwaakana ni kairiri n te utu, bwa e taekinaki ae kangai n te Baibara, “ana tua tinam.” (Taeka N Rabakau 1:8, BG) Ma e mataata ae mwaakan neiei ni kairiri, e mena i aani mwaakani buuna. E kaota karineani mwaakani buuna te buu te aine ae te Kristian, ngkana e buokia ni kakororaoa tabena ngkai atun te utu teuaei. E aki kamangoria, ke ni mwamwanaia bwa e na ira nanona, ke n taua nakoana. Ma e boutokaia ao e uaia n ibuobuoki ma ngaia. Ngkana e aki boraoi nanon neiei ma ana babaire buuna, e kona ni kaota ana iango ma te karinerine, ma e teimatoa n aantaeka. Ngkana tiaki kaain te onimaki buuna, e bae ni kaaitara neiei ma kangaanga, ma e ngae n anne, aroarona n aantaeka e kona ni kaira buuna bwa e na ukoukora Iehova.—Wareka 1 Betero 3:1.\n14. A na kanga ataei ni kakimwareireiia aia karo ao Iehova?\n14 A kakukureia nanon Iehova ataei ngkana a ongeaba irouia tamaia ma tinaia. A karineia naba iai aia karo ma ni kakimwareireiia. (Taeka N Rabakau 10:1) A kona ataei ake a mena n utu ake tii temanna te karo iai, ni kamanena naba te boto n reirei aei ni kaineti ma te ongeaba, n ataakin ae e rangi ni kainnanoa riki aia boutoka ao aia ibuobuoki te karo aei. E na reke te rau ae korakora ao te kimwareirei n utu ake a bane kaaia ni kakororaoi mwiokoaia ake a baireaki ibukia mairoun te Atua. E na karekea aei kamoamoaan Teuare e karikii utu ni kabane, ae Iehova ae te Atua.—I-Ebeto 3:14, 15.\nTE KARINERINE I NANON TE EKARETIA\n15. (a) Ti na kanga ni kaotia i nanon te ekaretia bwa ti karinea mwaakan Iehova ni kairiri? (b) Baikara booto n reirei aika kona ni buokira n ongeaba irouia ake a kairiri? (Nora te bwaoki ae “ Kam na Ongeaba Irouia Akana Kairiri.”)\n15 E a tia Iehova n rinea Natina bwa te tia Tautaeka i aon te ekaretia ni Kristian. (I-Korote 1:13) Ma Iesu e a manga rinea ana “toro ae kakaonimaki ma ni wanawana,” bwa e na tararuai kainnanoia ana aomata te Atua i aon te aba, ni kaineti ma aia onimaki. (Mataio 24:45-47) E tei ibukin te toro ae kakaonimaki aei, te Rabwata n Tautaeka ibukia Ana Tia Kakoaua Iehova. N aron taian ekaretia ni Kristian ake n te moan tienture, a karekei kaetieti ao reirei unimwaane ni boong aikai, man te Rabwata n Tautaeka, ke rinanoia taan tei ibukin te Rabwata n Tautaeka, n aroia mataniwi aika mwamwananga. Ti ongeaba iroun Iehova ngaira n tatabemanira nako, ngkana ti karinei mwaakaia ni kairiri unimwaane aika Kristian.—Wareka 1 I-Tetaronike 5:12; I-Ebera 13:17.\n16. N te aro raa ae a rineaki iai unimwaane rinanon te taamnei ae raoiroi?\n16 A aki kororaoi unimwaane ao tabonibai n te ekaretia. Iai naba kabwakaia n ai arora. Ma e ngae n anne, unimwaane boni “mwaane ake a a riki bwa bwaai n tituaraoi,” aika katauraoaki bwa taani buokiia kaain te ekaretia bwa e na teimatoa ni korakora aia itoman ma te Atua. (I-Ebeto 4:8) A rineaki unimwaane rinanon te taamnei ae raoiroi. (Mwakuri 20:28) N te aro raa? N te aro ae a riai moa mwaane aikai ni karekei aroaroia aika boraoi ma aroaro aika katauaki ibukia, n Ana Taeka te Atua ae kairaki koreana rinanon taamneina. (1 Timoteo 3:1-7, 12; Tito 1:5-9) Irarikina, unimwaane ake a taraiia raoi taari mwaane bwa a bon tau iai ke a aki, a kakorakoraia n tataro ibukin ana kairiri te taamnei ae raoiroi mairoun Iehova.\n17. Ni waakin te ekaretia, e aera ngkai n tabetai a rabuna atuia aine aika Kristian?\n17 Tao n tabetai ai akea te unimwaane ke te tabonibai n te ekaretia ae kona ni karaoa te mwakuri teuana ae bon tabeia, n aroni kairan te botaki ibukin te mwakuri ni minita. N taai akanne, a kona n onomwi taari mwaane tabeman ake a a tia ni bwabetitoaki. Ngkana akea, a kona ngkanne aine aika Kristian aika tau, n onomwi ni karaoi baika kainnanoaki. Ma e na rabuna * atuna te aine, ngkana e onomwi ni karaoa te mwakuri ae mwiokoan te mwaane ae e a tia ni bwabetitoaki. (1 I-Korinto 11:3-10) E aki kamangoriia aine te kaetieti aei. Ma e karekea te anga ae e na kaotaki iai karinean ana babaire Iehova ni kaineti ma te aro ni kairiri, n te utu ao n te ekaretia.\nKARINEAN TE MWAAKA NI KAIRIRI I TINANIKUN TE EKARETIA\n18, 19. (a) Ko na kanga ni kabwarabwarai booto n reirei ake a kaotaki n I-Rom 13:1-7? (b) Ti na kanga ni kaota te karinerine nakoia taan tautaeka?\n18 A taraia raoi Kristian ni koaua bwa a na taui booto n reirei ake a taekinaki n I-Rom 13:1-7. (Wareka.) Ngkana ko warekaanako te kibu anne, ko kona n noria bwa “ake a mwiokoaki n te mwaaka n tautaeka” ae taekinaki iai, bon taekaia taian tautaeka i tinanikun te ekaretia. Ngkai e kariaia Iehova bwa a na tei aia tautaeka aomata, a a karaoi naakai waaki aika kakawaki, a kateimatoa nakoraoin aia waaki te botannaomata ao a katauraoi mwakuri ake a kainnanoaki. Ti kaota ara karinerine ibukini mwaaka ni kairiri aikai, rinanon ongeabara n aia tua. Ti taraia raoi bwa ti na kabwakai taekiti ake ti bae iai, ti kanoai raoi booma ke beeba ake e tangiri te tautaeka mairoura, ao ti taui tuua nako ake ti irekereke iai, ke aika kaineti ma ara utu, ara bitineti ke ara bwai. Ma ti aki aantaeka nakoia taan tautaeka, ngkana a tuangira bwa ti na aki ongeaba iroun te Atua. Ma ti kaeka n aroia abotoro ake rimoa ni kangai: “E riai riki bwa ti na ongeaba iroun te Atua bwa te tia tautaeka, nakon ae ti na ongeaba irouia aomata.”—Mwakuri 5:28, 29; nora te bwaoki ae “ Antai Mwaakana ni Kairiri ae I Riai n Ongeaba Iai?”\nANTAI MWAAKANA NI KAIRIRI AE I RIAI N ONGEABA IAI?\nTe boto n reirei: ‘Bon Iehova ara tia Motikitaeka, bon Iehova ara tia Karikitua, bon Iehova ara Uea.’—Itaia 33:22, BG.\nTera ae N na karaoia ngkana I tuangaki bwa N na urui ana kaetieti Iehova?—Mataio 22:37-39; 26:52; Ioane 18:36.\nTera ae N na karaoia ngkana I tuangaki bwa I a aki riai ni kakairi n ana tua Iehova?—Mwakuri 5:27-29; I-Ebera 10:24, 25.\nTera ae kona ni buokai bwa N na kan ongeaba irouia naake iai mwaakaia ni kairiri?—I-Rom 13:1-4; 1 I-Korinto 11:3; I-Ebeto 6:1-3.\n19 Ti kaota naba karineaia taan tautaeka, n arora n reitaki ma ngaiia. N tabetai, ti kona ni maroro ma bwakuakun te tautaeka. E maroro te abotoro Bauro ma taan tautaeka n aron te Uea are Erote Akeriba ao te Kowana are Beteto. Boni mwaane aika aki raoiroi naakai, ma e taetae Bauro nakoia ma te karinerine. (Mwakuri 26:2, 25) Ti kakairi n ana katoto Bauro, e ngae ngkana ti taetae nakoni bwakuakun te tautaeka ke nakon te bureitiman. N te kuura n reirei, a kakorakoraia Kristian ake a ataei ni kaota te karinerine nakoia aia taan reirei, mataniwi n te reirei, ao taani mwakuri. E koaua bwa ti aki tiatiana ara karinerine tii nakoia te koraki ake a butimwaei ara koaua, ma ti bwaina naba te karinerine ngkana ti reitaki ma aomata ake taani kaaitaraia Ana Tia Kakoaua Iehova. A bon riai aomata nako ake tiaki kaain te onimaki n ataia ae ti bwabwaina te karinerine.—I-Rom 12:17, 18; 1 Betero 3:15.\n20, 21. Baikara kakabwaia tabeua ake a reke mani kaotan te karinerine raoi nakon te mwaaka ni kairiri?\n20 Ti aki riai ni kakaomataira ni kaineti ma kaotiotan te karinerine. E korea ae kangai te abotoro Betero: “Karineia aeka n aomata nako.” (1 Betero 2:17) Ngkana a ataia aomata ae iai karineaia ni koaua iroura, a na bae n rangi n rotaki nanoia. Uringnga are e a rikirake ni karako te aroaro aei ni boong aikai. Mangaia ae kaotiotana, bon te anga teuana ae ti mutiakina iai ana tua Iesu ae kangai: “Kaotiota naba ami oota i mataia aomata, bwa a na nori ami mwakuri aika raraoi ao a na neboa iai Tamami are i karawa.”—Mataio 5:16.\n21 N te aonnaba ae rotongitong aei, a a katikaki aomata aika raraoi nanoia nakon ootan te koaua mairoun te Atua. Mangaia ae kaotan ara karinerine i nanon te utu, i nanon te ekaretia, ao i buakoia aomata ake i tinanikun te ekaretia, e kona n anai nanoia tabeman ao ni kairiia bwa a na raonira n nakonako n te oota. Ai aki akora te kantaninga aei! E ngae ngkana e aki riki anne, ma bon iai te bwai teuana ae na reke. E kakukureia Iehova ae te Atua ara karinerine nakoia aomata, ao e buokira bwa ti na teimatoa n tangiraki irouna. Iai riki te kakabwaia ae kakawaki nakon anne?\n^ bar. 17 A na neneraki aanga tabeua aika kakawaki ni kaineti ma kamanenaan te boto n reirei aei n iteraniba 239-42 n te Bukinibaa.\n“ONGO TE REIREI AO BUTIMWAEA TE REIREI NI KAETIETI”\nE taabangaki n te aonnaba ngkai nanon Tatan, ae aroarona ae te karitei, ao te kaiangatoa. E taekinaki Tatan n te Baibara bwa “te tia tautaeka ae mwaaka i aon te nano ae taabangaki n aron te ang” ao e taekinaki te bwai ae riki man aei bwa te “nano ae mwamwakuri ngkai i nanoia natin te aki ongeaba.” (I-Ebeto 2:2) A bati aomata n taai aikai aika kan inaomata mani mwaakaia tabeman ni kairiri i aoia. E kananokawaki bwa a a tia naba n rotaki tabeman kaain te ekaretia ni Kristian n te nano ni kan inaomata aei. N te katoto, e kona n angareirei te unimwaane ma te akoi i aoni karuanikain te kaakibotu ae oti iai baika kamwara ke te tiritiri, ma a kona tabeman n rawa nakon te reirei anne ke n nanobuaka iai. Ti riai ni kamanenai taeka ake n Taeka N Rabakau 19:20, (NW) ngaira n tatabemanira nako, ae kangai: “Ongo te reirei ao butimwaea te reirei ni kaetieti bwa ko aonga ni wanawana nakon taai aika imwaim.”\nTera ae kona ni buokira n aei? Iangoi tenua bukin rawaia aomata aika bati nakon te reirei ke te reirei ni kaetieti, ao imwina nora ana taeka te Baibara iai.\n“I taku ngai bwa akea riain te reirei.” Ti kona n namakinna ae e aki aitara raoi te reirei ma ara kangaanga, ke e aki tabwanin raoi otan te aomata are e anga te reirei ni baike a riki. Tao ara moan iango iai bwa ti na kakeaa bongan te reirei anne. (I-Ebera 12:5) Ma kioina ngkai ti bane na aki kororaoi, tiaki te koaua bwa tao e kona naba ni kairua ara iango iai ao ti riai ni bitia? (Taeka N Rabakau 19:3) Tiaki iai bukina teuana ae riai, ae ti riai n anganaki iai te reirei? Mangaia ae ti riai ngkanne ni kaatuua iangoan anne. E reireinira ni kangai Ana Taeka te Atua: “Taua te reirei [ae “te reirei ni kaetieti,” NW]; tai kanakoa: Kawakinna; ba boni maium.”—Taeka N Rabakau 4:13, BG.\n“I aki kukurei n aron te angareirei nakoiu.” Ni koauana, e katea te kaetieti ae moan te raoiroi Ana Taeka te Atua ibukin te aroaro ae riai ni kaineti ma te angareirei. (I-Karatia 6:1) Ma e kangai naba te Baibara: “A bane ni bure aomata ao a bane ni kabwaka ni kaotiotii aroaron te Atua aika moanibaa n raraoi.” (I-Rom 3:23) Te anga ae tii teuana ae ti kona ni karekea iai te reirei ae moan te raoiroi, ae taekinaki n te aro ae eti raoi, ngkana ti karekea mairoun te aomata ae kororaoi. (Iakobo 3:2) E kabonganaia aomata aika aki kororaoi Iehova bwa a na reireinira, mangaia ae ti wanawana ngkana ti aki kaatuui ara iango i aon aroia n anganira te reirei. N oneani mwin anne, iangoa raoi kanoan te reirei, ao tataroakinna bwa ko na kanga ni kamanena.\n“E aki tau n reireinai taekan te baei!” Ngkana ti iangoia bwa kabwakan te tia angareirei boni ngaia ae e kakeaa bongan ana reirei, ti riai ngkanne n uringi koaua aika kaotaki i eta. N aron naba anne, ngkana ti taku bwa ti aki kainnanoa reireiara, ibukin ara ririki ni maiu, mwaataira, ke mwiokoara n te ekaretia, ti riai ngkanne ni kaeta ara iango. E rangi ni bati mwiokoan te uea i Iteraera rimoa, ma e ngae n anne e riai ni butimwaei reirei mairouia burabeti, ibonga, ao aomata tabemwaang ake a mena i aan ana kairiri. (2 Tamuera 12:1-13; 2 Rongorongo 26:16-20) Ni boong aikai, e a tia ana botaki Iehova n rineiia mwaane aika aki kororaoi bwa a na anganga te reirei, ao a kukurei Kristian aika ikawai n te onimaki ni butimwaea te reirei ao ni kamanena. Ngkana e bati riki mwiokoara nakoia tabemwaang, ke ti mwaatai riki nakoia, ti riai riki ngkanne n ataa kakawakini katean te banna ni katoto ni kaineti ma te iangoraoi ao te nanorinano, n arora ni butimwaea te reirei ao ni kamanena.—1 Timoteo 3:2, 3; Tito 3:2.\nE teretere raoi bwa bon akea temanna i buakora ae aki kainnanoa te reirei. Mangaia ae ti bia kamatoai nanora bwa ti na tauraoi ni butimwaea te reirei, ti na ongeaba ni kamanena, ao ni kaitaua Iehova ma te ingaingannano, ibukin te bwaintangira ni kamaiu aei. Te reirei boni kaotan tangirara iroun Iehova, ao ti kan teimatoa n tangiraki iroun te Atua.—I-Ebera 12:6-11.\n“KAM NA ONGEABA IROUIA AKANA KAIRIRI”\nE rangi ni kainnanoaki karaoan te babaire teuana i Iteraera rimoa. E aki kona Mote n tii ngaia n tararuaiia mirion ma mirion aomata, aika ikotaki ni mwananga i nanon te rereua ae karuanikai. Tera ae e karaoia? “Ao Mote e rineiia aomata aika rabakau mai buakoia Iteraera ni kabaneia, ao e karaoiia ba atuia aomata, ba mataniwiia ngaa, ma mataniwiia bubua, ma mataniwiia nimangaun, ma mataniwiia ngaun nako.”—Te Otinako 18:25, BG.\nE kainnanoaki naba te babaire ae aron aei n te ekaretia ni Kristian ni boong aikai. Anne bukina ae iai mataniwin te kurubu ibukin te mwakuri ni minita, iai unimwaane n te ekaretia, iai te mataniwi n te aono ae uarereke ae kaainaki n ekaretia tabeua, iai te mataniwi n te aono ae bubura ibukin aono aika uarereke tabeua, ao iai te Komete Ibukin te Aba ke te Komete n Tararua n Aia Aobiti Ana Tia Kakoaua Iehova. Ibukin te babaire aei, e a kona iai te mwaane ae karaoa te mwakuri ae ai aron te tia kawakintiibu, ni mutiakinia raoi ana tiibu Iehova ake e mwiokoaki bwa e na tararuaiia. A na bon anga taekan aroia taani kawakintiibu aikai nakon Iehova ao Kristo.—Mwakuri 20:28.\nE kainnanoaki te ongeaba ao te aantaeka mairoura n tatabemanira nako, ni kaineti ma te babaire n ara botaki. Ti aki kani karekea iroura aroaron Rioterebe are akea ana karinerine nakoia naake a kairiri n ana bong. (3 Ioane 9, 10) Ma ti kani mutiakin ana taeka te abotoro Bauro, are e korea ae kangai: “Kam na ongeaba irouia akana kairiri i buakomi ao kam na aantaeka, bwa a teimatoa n tantani ni kawakini maiumi ngkai a na anga taekan aroia iai, bwa a aonga ni karaoa aei ma te kimwareirei ao a na aki rawawata, bwa e karuanikai aei nakoimi.” (I-Ebera 13:17) A ongeaba tabeman ngkana e boraoi aia iango ma te kairiri are roko mairouia taani kairiri, ma a rawa n aantaeka ngkana e aki boraoi aia iango ma te kairiri, ke a aki ota raoi bwa tera bukina. Ma uringnga naba are e kona n irekereke te aantaeka ma te kantaninga ae ti na ongeaba, e ngae ngke bon tiaki nanora ni kan ongeaba. Mangaia are ti wanawana ngaira n tatabemanira nako ngkana ti bon titirakinira ni kangai, ‘I ongeaba ao I aantaeka nakoia ake a kairiri i aou?’\nE koaua ae e aki taekini babaire ni kabane ke aanga nako Ana Taeka te Atua, ake a kainnanoaki ibukini waakin te ekaretia. Ma e ngae n anne, e taekina ae kangai te Baibara: “A na bane bwaai ni karaoaki n te aro ae riai ma ni baireaki raoi.” (1 I-Korinto 14:40) E ongeaba n te kaetieti aei te Rabwata n Tautaeka, n arona ni katei babaire tabeua ao kairiri ake a na buoka nakoraoin ao bairean raoi waakin te ekaretia. A ibuobuoki iai mwaane aika Kristian aika kona n onimakinaki, n aroia ni katea te katoto ni kaineti ma te ongeaba, ni mwakuriani babaire akanne. A kaotiotiia naba bwa ‘a aki imanono ao a tauraoi n ongeaba’ irouia naake a mwiokoaki n te tararua. (Iakobo 3:17) Mangaia ae a kakabwaiaaki kurubu nako, ekaretia, aono aika uarereke ao aika bubura, ao aaba, ngkai iai te rabwata ae baireaki raoi, ae kaainaki irouia taan onimaki aika karekea kamoamoaan te Atua ae kukukurei.—1 I-Korinto 14:33; 1 Timoteo 1:11.\nN te itera are teuana, e kateretereaki naba bukini karuanikain te nano na aki ongeaba, n ana taeka Bauro ake a taekinaki n I-Ebera 13:17. Tao e na karekea nakoia naake iai mwiokoaia, karaoan aia mwakuri ma te “rawawata.” Te baere e riai n taraaki bwa te kakabwaia n te beku iroun te Atua, e kona n namakinaki iroun te tari bwa te uota ae rawawata ngkana e kaaitara ma te nano na aki kan ibuobuoki ao te nano ni karitei, irouia kaain te nanai. N tokina, e na karuanikai mwina “nakoimi,” ae taekan te ekaretia ae bwanin. E koaua ae iai riki te aeka ni karuanikai teuana ae na reke ngkana e rawa te aomata n aantaeka nakon ana babaire te Atua. E na uruaki ana itoman ma te Atua ngkana e rangi ni kamoamoa n rawa n aantaeka, ao e na raurenako iai ma Tamana are i karawa. (Taian Areru 138:6) Mangaia ae ti bia bane ni kamatoai nanora bwa ti na teimatoa n ongeaba ao n aantaeka.


Te Tabureti Nakon Ahmad • Tataro aika a Okoro Aroia • Tataro Ni Bahá’í\nTe Tabureti Nakon Ahmad\nTataro aikai e bae te aba iai n te koraki n ikotaki ma tabeua aika a kaonoti aroia n aron Tataron te Katoki Aoraki, Te Bába ni Koroboki nakon Ahmad, a tia ni uarokoaki iroun Bahá’u’lláh n rakan te mwaaka iai ao te kakaawaki, aoa riai ngkanne ni butimwaeaki n aroia anne ao n anaaki irouia taan onimaki ma te onimaki ae akea te titiraki iai ao te kakoaua raoi, bwa mai iai a na kona n rin i nanon te itoman ae e kaan riki ma te Atua, ao ni kariki aroia bwa a na bwanin riki ma Ana tua ao Ana koaua\n— Man te reta are e Koreaki ibukin Shoghi Effendi\nBoni Ngaia te Uea, te Atatai ni kabane, te Wanawana!\nAkea bwa e a anene Naitengkaren te Bwaretaiti i aon nako mwaangarengeren Kain te Aki Tootoki, n ee ni Kuuna aika a tabu ma n tangiraoi, ni kauekiia iai nakoia ake a koaua nanoia aaningin taeka aika a kakukurei ni uakaania te Atua, e a weeweteia taan onimakina te Katiteuanaaki n Atua nakon te o are iai Are E Tituaraoi iai, E a kaongoraiia naake a kamwawaaki te rongorongo are E a tia ni kakaotiotaki iroun te Atua, te Uea, te Mimitong, Akea n Aiarona, E a kairiia taan tatangira nakon kaintokan te rikia n tabu ao nakon te Tamaroa ae e kianako ootana.\nBon aio, ni koaua, te baere Katokin Kakannaton te Tamaroa, are E a Kaman tia n taekinaki i nanon aia Boki Taan Uarongorongo , bwa a buataki Irouna reken buuraroan te koaua man te kairua ao a na bane mamatan babaire tatabeua nako ni kataaki aroia. Boni Ngaia, ni koaua, Kain te Maiu are e bwebwe mai iai Ana uaa te Atua, te Neboaki, te Anginnano, te Kakannato.\nAhmad! Ko na kakakoauaa bwa boni Ngaia, ni koaua, te Atua ao akea te Atua bwa ti Ngaia, te Uea, te Tia Kakaawakin, Akea Kabotauana, te Konai Bwaai nako. Ao bwa iai Temanna are E a tia ni kanakomaia n te ara are Ali (Teuare E Tabu, Te Báb) bon Ngaia mai iroun te Atua n te koaua ao nakon Ana babaire ti a bane ni uarokoira iai.\nAni kangai: Aomata an ongotaeka n Ana Otenanti te Atua, ake a tia ni motikaki bukiia i nanon te Bayan iroun te Mimitong, Are te Wanawana. Boni Ngaia, ni koaua aia Uea Taan Uarongorongo ao Ana Boki bon Tinaia Booki, ai teraana ngke ko ataia.\nAi anne iai are E a aboka bwanaana ni wewete nakoim te Naitengkare man te umwanikaikain aio. Akea riki tabena iai bwa ti te nikira te rongorongo ae e teretere aio. Ane e taku n ana iango, ke e rairaki nako man te taeka n ibuobuoki aio ao ane e nano iai ke e kataua te kawai nakon ana Uea.\nNgkami aomata, Ngkana kam a kakewei kiibu aikai, ao ai koaua raa aika kam a tia iai n onimakina te Atua? Katerea, ngkami bobotakiia taan kewe.\nBon te akea, bwa i matan Teuare e mena Tamneiu i nanoni baina, a bon aki kona a na aki kona ni karaoa aio, ke Ngkana tao a ikotaki n ibuobuoki temanna ma temanna.\nAhmad! Tai mwanuokin Au tituaraoi ngkai akea Ngai. Uring Au Bong nako i nanon am bong nako ao Kainnanou ma Kanakoakiu nako mai abau ni mena i nanon te umwanikaikain ae e kakiro nako aio. Ao riiki ngkoe n rangi n teimatoa i nanon Au tangira bwa e aonga n aki tiotio nanom, a ngae ngke a bwaka ni karau i aom wiin aia kabaang taan kairiribai ao ni kabane karawa ma aonnaaba a teirake ni kaaitarako.\nRiiki ngkoe bwa kaanga te ura n ai nakoia Au kairiribai ao te karaanga n te maiu ae akea tokina nakoia ake Au tangira, ao tai riki n ai aroia naake a nanokokoraki.\nAo Ngkana tao ko a kauiaaki n te kangaanga i nanon Kawaiu, ke te katorotoroaki i Bukiu, ko na aki katabeko iai.\nOnimakina te Atua, ae Atuam ao aia Uea am bakatibu. Bwa a tiotio nako aomata i nanon kawain te burebureaki, ao ma ni bon akea irouia te matairiki n nora te Atua n oin mataia, ke n ongo tangiraoin Kunana n oin mataia, ke n oin taningaia. Ti a tia ni kuneiia n aron anne n ai aron naba are ko a tia ni kakoauaa.\nN aron anne a riki aia koaua aika akea aaia bwa te rabunanimata i marenaia ma oin nanoia ao tauakiia nako man kawain te Atua, te Karietataaki, te Kakannato.\nKo na ataia i nanom bwa n te koaua, teuare e rairaki nako man te Tamaroa aio e a tia naba iai n rairaki nako mai irouia Taan Uarongorongo ake ngkoa ao ni kaota te kainikatonga nakon te Atua man te aki tootoki ni kabane nakon te aki tootoki ni kabane.\nKamatenanoa raoi Te Bába ni Koroboki aio, Ahmad, Katakeia i nanon am bong nako ao tai tauraroako mai iai. Bwa n te koaua, E a tia te Atua ni motika kaniwangan are e katakenna n anaia maritire aika tebubua ao te beku n aonnaba ake uoua. Ti a tia n anganiko bwain akoi aikai bwa te bwai n tituaraoi ae te tibwa mai Iroura ao te ataataiaomata man ae iai Ngaira bwa ko aonga n raoniia ake a nano ni karabwarabwa.\nN aran te Atua! Ngkana iai temanna are e rekenako n te rainanoanga ke te rangi n nanokawaki ao e wareka Te Bába ni Koroboki aio ma ni kabanea nanona iai, ao te Atua E na bon kamaenakoa nanokaawakina ma n nikoi ana kangaanga ao ni kamwaawai rainanoanga.\nBon Ngaia, ni koaua, te Ataataiaomata ao te Nanoanga. E na neboaki te Atua ae te Uea i Aonaaba ni kabane.


Akea te Bwai ae Kona ni Katokiia Man te Uarongorongo\nE katoabong n tekateka ni bubutii i rarikini mataroan te tembora te mwaane temanna ae mwauku. N te bwakantaai teuana, ao e nora Betero ma Ioane n rin n te tembora. E taku nakoia: ‘Taiaoka anganai te bwai teuana.’ Ma e taku Betero: ‘Iai te bwai ae N na anganiko ae raoiroi riki nakon te mwane. N aran Iesu, teirake ao nakonako!’ E buokia Betero ni kateirakea ao akea bwa e a nakonako teuaei! A rangi ni kimwareirei aomata n te kakai aei, ao a rangi ni bati aika riki bwa taan onimaki.\nMa a rangi n un ibonga ma Tarukaio. A tauia abotoro aikai ao a kateiia n te boowi ao a taku: ‘Antai ae anganingkami te mwaaka ni kamarurunga teuaei?’ E taku Betero: ‘Ti anganaki mwaakara iroun Iesu Kristo are kam kamatea.’ Ao a takarua ni kangai mataniwi n Aaro: ‘Katoka taekinan Iesu!’ Ma a taku abotoro: ‘Ti riai n taekina taekana. Ti na aki katokia.’\nNgke a kaotinakoaki naba ngkekei Betero ma Ioane, ao a nakoia taan rimwin Iesu ake tabeman n tuangia te baere riki. A uaia n tataro ni butiia Iehova ni kangai: ‘Taiaoka buokira bwa ti na ninikoria bwa ti aonga n teimatoa ni karaoa am mwakuri.’ E angania Iehova taamneina ae raoiroi ao a teimatoa n uarongorongo ao ni kamarurungia aomata. A a rangi ni bati riki aomata aika riki bwa kaain te onimaki. A rangi ni bakantang Tarukaio ngaia are a katikiia abotoro ao a karabuutinia. Ma ngke e a bong, e kanakoa te anera temanna Iehova ao e kauki mataroan te karabuuti ao e tuangia abotoro ni kangai: ‘Naako okira te tembora ao angareirei iai.’\nN te ingabong are imwina, a a tuangaki ni kangai kaain te Tanirim, ae aia boowi ni motikitaeka mataniwi n Aaro: ‘E bon roka te karabuuti, ma ai akea mwaane ake kam katikiia! A a mena n te tembora n reireinia aomata!’ A a manga katikaki naba abotoro nako matan te Tanirim. E taku te ibonga ae rietata: ‘Ti tua nakoimi bwa kam na aki tataekina taekan Iesu!’ Ma e kaeka Betero ni kangai: “E riai riki bwa ti na ongeaba iroun te Atua bwa te tia tautaeka, nakon ae ti na ongeaba irouia aomata.”\nA rangi n un mataniwi aikai, ao a a kan tiringia abotoro. Ma e teirake te Baritaio temanna ae arana Kamariera ao e taku: ‘Taratara raoi! Tao e mena te Atua irouia mwaane aikai. Te koaua bwa kam kani buakana te Atua?’ A butimwaea ana taeka n reirei teuaei. Ngke a a tia ni kataereia abotoro ni kaai ni kataere, a a manga tuangia naba bwa a na katoka aia uarongorongo, ao imwina a kainaomataia. Ma a bon aki toki naba abotoro. A teimatoa n tataekina te rongorongo ae raoiroi ma te ninikoria, n te tembora ao man te auti teuana ma teuana.\n“E riai riki bwa ti na ongeaba iroun te Atua bwa te tia tautaeka, nakon ae ti na ongeaba irouia aomata.” —Mwakuri 5:29\nTitiraki: E aera ngke a aki katoka aia uarongorongo taan rimwin Iesu? E kangaa Iehova ni buokiia?\nMwakuri 3:1–4:31; 5:12-42\nA Tauraoi n Uarongorongo n Aki Ongea te Bwainikirinaki\nE aera ngkai e tuangia Iesu bwa a na birinako ngkana a bwainikirinaki ngkana a na aki maaka te mate?


oti taai n te bong are imwiina, ao a bon maroro bwatintia ma te\nkaaben ma te kukurei ae bati bwa ai tibwa te moan tai iaon aia kaibuke\nae bungiaki iai te ataeinaine. E a boo te kanabuaka irouia bwatintia\nkaimoan te kaibuke ni kabane. I mwain te roko i Tarawa, ao a\nkauringaki bwatintia bwa e na roko te kaibuke n te bwakantaai.\nE bon tabe ni uouota natina teuare Teniteka ao e inga nakoina man\nMaroro ma tinan te ataei. E rang kukurei bwa are e a riki bwa ai te karo\nAo e maroro ma tinan te ataeinaine. E taku nakon Nei Tinika, “Neiko\nE bon katotongko natim aio” E ngare Nei Tinika man karini oneana\nimwain te bwakarake. “A kume n anene kaimoa n te kitaa ma te ikurere\n“Ai kakukureira te tiku iaon abara, abara ae tangiraki ae Betio.”\nA kume n anene roronga ao e a rororake te Aratoba inanon te taoke\ni Betio, a kabaeaaki roobu nako bukin te uabu ao nako moa.\nNei Tinika, noria, I a uota te ataei, ao ngkoe ko na taningaai iaon\nte uabu bwa N na urakin bwaai aika kiera ma bwaai riki tabeua. E a\nkaan boo te bwi ma teuana, are ti na toka n te meeri nako Bairiki.\nTi a toka n te meeri, ao matau e tarataranako ni kan noora te aomata.\nN na noora moa te aomata are I a tia n tuangko are bura akiako arei.\nbwa ti na noria bwa e rawa ni kaoti ikai ao e karika te kanganga nakoira.\nIai te kaa are e na nako Bikenibeu ningabong, ma ti a tokaria naba nakoia au karo ma tinau ikekei. Kam maeka iaa? Ti maeka irarikin te power house are mai meaangina.\nI uringa raoi bwa ngke I moan roko ikai, ao I bon mena ngkoe irarikin taari, mai tanrake.\nI a tia ngkoe ni mamaeka i Bairiki, ma I a kitanna ngke a mate tibu ikekei\nI bon tataneiai n reirei n te Primary i Bairiki ao au tia reirei, bon te I-Ereti are arana Melitiana, e rang unuun.\nNgkai I a ikawai ao I pass nako Taborio, ma I aki nakon te reirei ikekei bwa I a mwakuri naba iroun te mataniwi ae arana Mr Mahoney ae mataniwin te Uaereti (Telcom.)\nE a roko te meeri ae arana Tearinibai, ao ti a toka iai nako Bairiki.\nTi a tiku naba i Tabonikabauea iroun ai taman Teniteka ae arana Teiranau ae kawakiniia buure ikekei.\nTi utimwaaka nako tabon te uabau man tataninga te truck are na mwananga nako Bikenibeu ae kabutia teuare Maurintetaake.\nTi roko i Bikenibeu ao ti a nako ni kawaria ana Karoo neie Tinika.\nAi bon te kuba irouia bwa a bon aki kantaningaia bwa e maiu natiia ao a mimi n noria ma natina ae te botonaine.\nA titiraki, neiko buum aio?\nAi tikiraoira natim.\nKai eng ao ai rarabwara naba teuare i Karawa.\nE a kaongora neie Tinika aron baika riki, ao e a bon un taman neiei.\n“Bwa e aera ko a birinako naba ao ko aki tuangai bwa ti na kawariia bureitiman.\nE kaeka Tinika, ao e taku, e raoiroi riki bwa e kaawa taekan natiu iai.\nBon tii ngkami ngkai ae kam ataia ao ngaira ao akea riki. E riai ni mabu taekan aio ao akea riki maroroakinana irarikin ae ti ataia.\nE a buta nako taekan rokoia nakai, ao e bon ongo naba Ten Tirioa.\nN te tai teuana ao e nako teuae Tirioa ni bobwai n te titoa, ao e kabooa te burawa teaina te baeki ao teaina te tioka, ao tabeua riki bwaai aika e kabooi. E bon bobwai naba teuae Teniteka bwa e kabooa aia kanabuaka te iriko ma bwaai riki tabeua.\nE noora Tirioa bwa e uarakin ana bwai nakon ana bwatika teuae Teniteka ao e a buokia ni katokai ana bwai, e a bon titiraki Teniteka.”Nao ko a bon iangoa te bwakaukau n te kariki? E ngare Tirioa ao e taku, Nao ara kanabuaka bwa butimwaean natiu te aine ae tibwa roko mai aonaba.\nAo ngkoe tera ae ko a iangoia, bwa I kabooa naba ara kanabuaka ibukin natiu te aine ae tibwa bung imwain ngkoananoa. Eng? Eng Ngaia titebo bukin ara bobwai ke. A toka ana bwai Tirioa ao e buokia Teniteka. E taku teuare Teniteka Nao, Tekeraoi natim!. E kaeka Tirioa, ao ngkoe ke e tekeraoi naba natim ane tibwa bung anne. Ko rarabwa n am buobuoki.\nA bon uaia ni kukurei naka mwane aika uoman aikai, ma a aki ataia ae a bobwai ibukin tii temanna te ataeinaine bwa Nei Aratoba. E roko ni mwengana teuare Tirioa, ao e karakin bwaai nakon kaain abana ae Nei Taari. Ao ngke e oki teuare Teniteka e karakin bwaai nakon buuna are Nei Tinika. E a titiraki neie Tinika man taku kangaara tein te mwane ane ko buokia anne? E kaeka Teniteka, te mwane ae mamai ae kai abwaki ao e aki bati ni bubura ao e roroo iran atuna ao tamnein te ikare iaon bwabwana. Te ikare iaon bwabwana? Eng bwa e aera? Te mwane ae kiariari? Eng bwa ko kina? I kina bwa ngaia teuare Tirioa. E aki un nakoim? E aki bwa e kukurei ngke I buoka ana burawa ni katoka?\nAo kam uaia ni katekeraoa tii temanna te ataeinaine? Eng kai are I aki kina te mwane anne ma ngkana ngaia ane ko tuangai anne ao ae I a kina.\nI butiko ma tararuaiko mai irouna bwa e rawa ni kamwaruako.\nEng e raoiroi ane ko taku ma I taku bwa e a kan aki un nakoiu bwa are I a tia ni buokia. I butiko ko riai ni karaurau.\nA Kaman moan taai ni matu te tanga aio ma natiia ae Nei Aratoba.\nN te namwakaina ae 21 February 1935, ao akea bwa e a bukamaruaki ana koro n ririki neiei Nei Aratoba.\nE nako teuae Teniteka nakon te titoa, ao e a bobwai. Ngke tabe ni bobwai, ao e a manga kaoti te aomata are buokia are Tirioa, moan te kuba Teniteka bwa e a ongo naba bwanan Tirioa, “Nao ko na mauri,\nAh aha Ko na mauri, kanga e nako nanona teutana imwin tian kaongoakina.\nE a titiraki te aomata arei nakoina, Nao kai ai bon te bobwai iroum ae bati, iai ami botaki? Eh eng iai. Ao tera ami botaki anne? Te koro n ririki. Te koro n ririki? Ao ngkoe ko aera ngkai ko roko ko bobwai naba?\nEng bwa ko ataia I kaninganinga naba ibukin natiu ae na koro n ririki n te bong aei. Eng? Eng. Ngke tabe ni urakin ana bwai Teniteka, ao e a manga buokia naba teuae Tirioa e katokai bwaai n te bwatika.\nNgke a bane ana bwai ao e a bon kaitau nakon te mwaane ae buokia aio.\nE a okira mwengana, ao e a bon manga karakina naba te bwai are riki arei. E a bon tabetabe nanon Nei Tinika, ao e a rairaki man taetae nakon kaain abana, ma ai akea bwa e a ienikuri teuae Teniteka nakon te titoa man kabooi tabeua taian kaen ni VB bwa e nang bukamarua ana bong natina. E aki tabwara ma e a kateitei naba ao tokina e a bon reuare naba. E nakonako ao e a okira ana auti ao e a boo ma temanna te aomata ae kanga e iowawa, ngke e a ti oro naba te aomata arei ao e a bon teke bwaka naba Teniteka, e kataia ni kan teirake, ma e matoatoa bwa e na kanga ao are e kiri tatanoi imwin oreakina. E a manga nako naba kaina iroun te aomata arei ao e a bon wene Teniteka ni kataninga bwa tera riki ae nang manga riki nakoina. Ngke bon tabe ni wene, ao e a mimi naba ngke ongo te rebwe, ao e a bwaka naba te aomata irarikina, man wene naba n aiarona. E kuba ngke e tauaki baina ao e kauabaiaki man titirakinaki iroun te aomata arei. “Nao ko a kanga ni manga roko ikai ao n reke n te aekaki ni kanganga aio? Ngke e tarai matan te aomata arei Teniteka, ao ai manga bon te aomata are boo ma ngaia n te titoa. Enga am auti? Nao ko rabwa I a bon kona n nakon au tabo. Eng? Ko rabwa.\nNgke e a roko n ana auti, ao e a bon tarai matan buuna aika taonako ranimatana. “Ko nako ni manging?” Ko aki iangoa natim ao am botaki?”


NZUO LYA MAPAPILO\nNYI KUSAKULA TCHA KUTESAMUKANDA UA MUTCHIFUTCHI TCHESWE YA KUSAKULA TCHA ATHU ESWE\nYakudaptala nyi kuilhinga ku Asembeleia Yeswe mu Kuthunga 217 A (III) ya 10 ya Dezembro ya 1948\nHakukonsiderala ngwo kunyinguika ya vumbi ya kusa ha usoko eswe nyi kusakula jhó jhimuwikha\nJakulinga ye fundamentu ya kulenguluka ya ululi ya zango mutchifutchi ;\nHakukonsiderala ngwo kanyinguikine , kupala tcha kusakula tcha athu, yatuala ku yuma yipe ize ya kuasunga mu mana jha atu nyi maliji jha tchifutchi chize atu eswe etche alingue, ahanjike ,atayze, hanga atchine mu lamba, ya isako ngue yuma yatamba kukaula athu eswe.\nHakukonsiderala ngwo tchatamba kufunga tche kusakula tcha athu ha imwe regime ya kusakula, hanga athu atchine kulinga ize azanguile,mu kutchina, ha kuhiluka ya yuma yipe nyi matamiso;\nHakukonsiderala ngwo tchatamba kukuasa kukolesa wue usepha hali ifuchi;\nHakukonsiderala ngwo, ha mukanda, wua athu jha ifutchi alikuata kanambe, nawa, ngwo ufulhelo wuo ha kusakula tcha athu, ha vumbi lia athu eswe, ha kulifa ya kusakula jha malunga nyi mapwo mba yaha yuma yakulinga ha kukuasa yuma inende heswe nyi kulinga yuma yipema ha muono hua mutchima tcha kulenguluka tchinene;\nHakukonsiderala ngwo mavungo akwo halithunjika alueze, kulikuasa nyi akuakululieka ifutchi ya linunga, lie vumbi lia mutchifutchi nyi zango lha kusakula tcha athu nyi kukola tcha kulenguluka;\nHakukonsiderala ngwo kupwa tchimuikha tcha kusakula nyi kulenguluka ye ya ulemo inene hanga ahane kuuaha ya lhitayza tchatcho:\nYe Asembeleia Yeswe\nHakusa ye declaraçao ya mutchifutchi tcheswe ya kusakula tcha athu ngwe ipema uikha ha kuheta kuli athu eswe ku ifutchi yeswe, hangta athu eswe nyi jhe milimo,jipwe mu espiritu, alikolueze, ku ulongueso ua vumbi ya kusakula nyi kutuaka, kuluthue mu membo nyi kusuku, tche kunyinguika tcha kusa yuma kuswe nyi zango hali athu jha mue muihunda hakamuihi, tchize ngue yfutchi aysa hali akua ululi.\nSHIMBI YA 1º\nSHIMBI YA 2º\nAthu eswe mahasa kulinga yuma anazangue nyi kusakula ha yno declaraçao,kanda alinga katonde hali athu a ku mavungu ekha,hanjhi ha malunga nyi mapwo, ha malinji,ha ngueleja,ha politica nyi hayuma ikuo,ha mumaihunda,ha upite, ha kusemuka nyi hesuaho.\nHa tchotcho ketchi kulinga nyi umwu katonde ha kuputuka ku shimbi,ya nguvulu,ululi,hanji yfutchi ikuo tchipwe kuze a semukine muthu ,tchipwe tchifutchi tcha lihandununa,ha kutuama ukawo hanji ha umue nguvulu.\nSHIMBI YA 3º\nMuthu muswe mahasa kusakula muono,liberdade nyi kulifunga.\nSHIMBI YA 4º\nNyi umwe ketchi kapua kapinji,hanji kulinguila, upinji nyi kutalatala ya tupinji hali yuma,ka ku akanjisa.\nSHIMBI YA 5º\nNyi umue ketchi kulituala ha lamba nyi kumu talatala tchipi hitcha uthu ko.\nSHIMBI YA 6º\nAthu eswe mahasa kusakula, ha kunyinguika ha yhela yeswe ya athu a ululi.\nSHIMBI YA 7º\nEswe amuikha hakutuala ha shimbi, hi nyi katonde ko, mahasa kusakula, apue nyi kufunga shimbi. Eswe masakula kufunga tchalifa hali tchesuetcho kutalatala mutchi handununa ha tchuma tcheswe, akautuala ha tchesuatcho kutala tala tcha lamba.\nSHIMBA YA 8º\nMuthu mueswe mahasa kusakula hanga atuale kuli akua ululi, uaze analingue yuma ku ya pemene ku meso ja nguvulu akua shimbi.\nSHIMBI YA 9º\nNyi umue ketchi kumusa mu mulonga hanjhi mu phoso.\nSHIMBI YA 10º\nMuthu mueswe mahasa kusakula, kulifa nyi akuo,yuma atela aylueze kuli akua ululi uaze keshi masepha, hanga atale ku yuma yenyi ,hanga aytangue ngue tchize shimbi inambe.\nSHIMBI YA 11º\n1.Muthu mueswe mamba nguo yuma ypi alinga,nyi kaylinguile, mahasa kuita hanga amufungue nyi afuphe ndo muze mamona yoze uailinga.\n2.Nyi umwe ketchi kamuambungona ku yuma analhingue, nyi kuyapemene mu tchihunda hanjhi mu yfutchi.Tchizetchene,ketchi kamusa mulonga ulemu ngue muze alinganga yuma.\nSHIMBI YA 12º\nNyi umue keshi kamunjila mu muono uenyi, mu usoko,hanji mu nzuo,hanji mikanda,naua kumuihia vumbi.Ha yuma yatcho, athu eswe kali nyi akua ululi afungue.\nSHIMBI YA 13º\n1.Muthu muesue mahasa kusakula kuze anazangue kusa nzuo lienyi.\n2.Muthu muesue mahasa kuetcha tchifutchi tchenyi, nyi muze athunga,mba mahasa kuhiluka nawa mu tchifutchio tchenyi.\nSHIMBI YA 14º\n1.Muthu muesue muze mamukaula,mahasa kufupha yfutchi yekha hanga athungue ko.\n2.Kusakula tchatcho, kanda atchimona ngue kalinga tchipi ku meso ja manguvulu.\nSHIMBI YA 15º\n1.Muthu muesue mahasa kupua vungu lienyi.\n2.Nyi umue ketchi kumuamba nguo hanga atchine kupua nyi vungu liekha.\nSHIMBI YA 16º\n1.Tchize ha miaka ytangu, lunga nyi pfwo ,mahasa kulimbata nyi kuthunga usoko,ketchi kunyonga ku vungu hanjhi mavungu nyi ngeleja.Muze alhimbata ndo muze malhilakula eswe mahasa kusakula.\n2.Umbatchiso ketchi ku ulinga nyi akua kulimbata kazanguile.\n3.Usoko ue uahianamu yfutchi,no mahasa kusakula yoze mafunga mu unguvulu.\nSHIMBI YA 17º\n1.Muthu muesue, ukhauenyi hanjhi nyi akuo,mahasa kupua nyi upite.\n2.Nyi umue ketchi kumuambila upite uenyi.\nSHIMBI YA 18º\nMuthu muesue mahasa kusakula nyi ku nyonga, ha ngueleja;mahasa kuya ku ngueleja yekha,hanji ahanjike tcheka hakutuala ku ngueleja,ukhauenyi hanji nyi akuo,halhi athu eswe nyi ha ukhauenyi,ha ku ulongueso,ha kulinga,ha maliji nyi imbanda.\nSHIMBI YA 19º\nMuthu muesue mahasa kusakula yze mamba, yze anzajangue,inambe nguo ketchi kumuamba tchipi ku yze anyonga,nyi kumufupha,hanga atambule utelumuno.\nSHIMBI YA 20º\n1.Muthu muesue mahasa kusakula nyi yoze malinunga alhingue yuma ypema.\n2.Nyi umue ketchi kumunumguisa kuli akuo nyi kazanguile.\nSHIMBI YA 21º\n1.Muthu muesuawo,mahasa kupua kulutue lia milhimo ja mu tchifutchi tcheny,tchipue muene hanji uaze matongola.\n2.Muthu muesue mahasa kupua, ngue akuo,ha milimo ya athu eswe mu tchifutchi tchenyi.\n3.Ndo athu eswe apue kanaua,mba hanga ahase ku tongola yoze mapua nguvulu, muze ma tongola mu tukueji ha tukuji,kuli eswe,ngue tchize shimbi inambe.\nSHIMBI YA 22º\nMuthu muesuawo, mahasa kupua nyi ukuaso ua nguvulu,mahasa kuita anyinguike ha kutuala ku upite,ha ku ndako,tchatamba kutatamisa akua kukuasa yfutchi,ha ukuaso ua akua kulinga nyi yuma ylhi mu yfutchi.\nSHIMBI YA 23º\n1.Muthu muesue, mahasa ku kilhikita,nyi yze azanga ha milhimo nyi ha kutchina kupua nayo.\n2.Eswe mahasa kupua nyi milhimo nyi ufeto ngue akuo.\n3.Yoze uakilhikita ndo mamufeta hanga eva kuwaha,hanga usoko jenhi atuame kanaua,nyi afungue ku yuma ykuo yeswe.\n4.Muthu muesue mahasa kuputhuka nyi athu akuo, mazuwo hanga atalhile yuma yo.\nSHIMBI YA 24º\nMuthu muesue mahasa kusakula nyi kuhuima, hanji nyi kutchina kukilikita,welo ndo mamufeta mumu kanahuimi.\nSHIMBI YA 25º\n1.Muthu muesue ndo mapua nyi muono upema,mba ahase kuhinduka hamuikha nyi usoko,tcha tamba ha kutuala ku kulha , kuku zala,ku upombelo,ku mandotolo nyi naua ha milhimo ya akua kukuasa,nyi kakilhikithile tchatamba kuakuasa,ku ikola,nyi uafisa lunga,ha ushinakaji nyi ha yuma ykuo yze ketshi kuhasa kulhinga.\n2.A naye nyi ana ndo makuasa. Tuanuke eswe,asemuka mu tchima hanji kusuku lia atato,no ndo kua kuasa.\nSHIMBI YA 26º\n1.Muthu muesue ndo kumulonguesa.Kulhilonguesa tchatamabile ku tchifeta,mumu tchatamba eswe kunyinguika. Ndo manyinguika eswe.kulhilonguesa tchikuo tcha kueswe; Ndo kulhilonguesa nyi tatchi mba uaze anazangue ahase kulhi ndotolala.\n2.Kulonguesa tchatela muthu nyi muthu,wuelo ndo kulhikolueza mba hanga ahase kunhingueka,apue masepha nyi mavungu akuo hanjhi kaua ngueleja,nyi naua ha kutuala kuluthue zango mu mavungu eswe.\n3.A tato e masakula nyi ananyinguika, tchize malonguesa ano.\nSHIMBI YA 27º\n1.Muthu muesue mahasa kusakula yze malhinga ha kutuala ku ndako ja mu maihunda,nyi ku kuasa hanga tchi futchi tchilhingue yuma ypema.\n2.Eswe mahasa kusakula yze ya tamba kukaula nyi yze malhinga ngue akua mana,hanjhi akua kuimba nyi kusoneka.\nSHIMBI YA 28º\nMuthu muesue mahasa kuthumina,mu tchihunda nyi mu yfutchi,yno shimbi muy hasa kutuala ha uthulhikilo ua yno papilo.\nSHIMBI YA 29º\n1.Muthu muesue ndo malhinguila tchihunda,nekha ketchi kulhinga kuekha hanga atuale vumbi lia jina lienyi.\n2.Ha kulhinga yno yuma nyi umue kaso kupuako hanji ha shimbi jize makaula hanga alhingue yuma tchize tcha tamba mba hapue vumbi hali eswe,ha kutuala kulhi yesue nyi eswe atuame kanawa.\n3.Ha tchuma tchesuatcho tcha kusakula nyi kulhinga yeswe, kanda nukalhinga yuma yekha yze mavungu alikuata kazanguile.\nSHIMBI YA 30º\nNyimwe yuma ya muno mu kuambila ketchi ka ytesa nyi mu mayhunda yesuayo, muusoko hanjhi umuwikha kalhi nyi thajhi ja kuhana milhimo yesuayo hanjhi ha kulhinga yesuayo yuma ya kupupa tche kusakula tcha athu anambe akuno.


E a Rin i Ierutarem Bwa te Uea | Maiun Iesu\nWAREKIA N Alur Amharic Arabic Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Batak (Karo) Batak (Toba) Bicol Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Dangme Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Fon French Ga Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hungarian Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Jula Kabiye Kazakh Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Lingala Luganda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Maltese Mauritian Creole Maya Moore Myanmar Ndau Norwegian Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Samoan Sango Sena Sepedi Serbian Serbian (Roman) Seychelles Creole Shona Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Tamil Tatar Thai Tigrinya Tok Pisin Tshiluba Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Uruund Uzbek Vietnamese Wallisian Waray-Waray\nE a Rin te Uea i Ierutarem i Aon te Taongki te Teei\nMATAIO 21:1-11, 14-17 MAREKO 11:1-11 RUKA 19:29-44 IOANE 12:12-19\nE RIN MA TE TOKANIKAI IESU I IERUTAREM\nE TAETAE NI BURABETINAKI KAMAUNAAN IERUTAREM\nN te bong are imwina ae te Taabati, Nitian 9, ao e a kitana Betania Iesu ma taan rimwina n nako Ierutarem. Ngke a a uakaan ma Betebake n te Maunga ae Oriweta, ao e a tuangia taan rimwina aika uoman Iesu ni kangai:\n“Kam na nakon te kaawa ae imwaimi aei, ao ane kam na kunea iai te taongki ae rooaki ma bunna. Kabwaraia ao kairiiamai nakoiu. Ngkana iai ae kaekaingkami, ao kam riai ni kangai, ‘E kainnanoi te Uea.’ Ao ngkanne e a kanakoia naba.”—Mataio 21:2, 3.\nA aki ataia taan rimwin Iesu ae baika e tua aikai a irekereke ma te taetae ni burabeti. Ma imwina riki ao a a ota iai bwa kakoroan nanon ana taetae ni burabeti Tekaria. E taetae ni burabetinna teuaei bwa e na roko i Ierutarem te Uea ae “nanorinano ao e toka i aon te taongki, i aon te taongki te teei ae bunin te taongki te aine,” are te Uea are e beritanaki iroun te Atua.—Tekaria 9:9.\nNgke a a roko taan rimwina i Betebake ao n anaa te taongki te teei ma tinana, ao a titiraki aomata ake a tei ikekei ni kangai: “E aera ngkai kam a kabwaraa te taongki te teei?” (Mareko 11:5) Ma ngke a ongo ae bon ibukin te Uea maan akekei, ao a a kariaia nakekei bwa a na uotii nakon Iesu. A katokai aia kauaatao taan rimwin Iesu i aon te taongki ao i aon natina, ma Iesu e toka i aon te taongki te teei.\nE a rikirake mwaitiia aomata ngke e a rin Iesu i Ierutarem. A bati ake a taakin aia kunnikai imwaini kawaina. Tabemwaang a korei mwaanganikai ke “mwaanganikai man te tawaana” ao ni karerenai naba. A takarua ni kangai: “E bia kamaiuaki! E na kakabwaiaaki teuae nakomai n aran Iehova! E na kakabwaiaaki te Tautaeka n Uea ae e na roko ae ana bwai tamara are Tawita!” (Mareko 11:8-10) A un Baritaio ake i buakoia aomata n taeka aikai ao a taku nakon Iesu: “Te tia Reirei, boaiia taan rimwim.” E kaeka Iesu ni kangai: “I tuangingkami, bwa ngkana a aki takarua naakai, ao a na takarua atibu.”—Ruka 19:39, 40.\nNgke e tarataraa Ierutarem Iesu ao e a tang naba ni kangai: “Tera ngke e reke otam n te bong aei ni baike a na karekea te rau nakoim—ma ngkai a a karabaaki mai matam.” E nang anaa uaan ana aki ongeaba n oin nanona Ierutarem. E taetae ni burabetinna Iesu ni kangai: “A na katea iai oom aika boua aika kakang taboia n otabwaniniko, akana kairiribai nakoim, ao ane a na otabwaniniko ma n niniko mai rarikim nako. A na bouaiko i aontano ma am ataei akana i nanom, ao a na aki katuka te atibu teuana i aon te atibu teuana i nanom.” (Ruka 19:42-44) A boni koro bukin ana taeka Iesu bwa e a kamaunaaki Ierutarem n 70 C.E.\nNgke e a rin Iesu i Ierutarem ao a a takarua ‘kaain te kaawa ni kabane ni kangai: “Antai aei?” ’ Ao a teimatoa ni kangai aomata aika uanao: “Bon Iesu ae te burabeti mai Natareta i Kariraia!” (Mataio 21:10, 11) Ao tabeman i buakoia te koraki ake a nora Iesu ni kauta Rataro, a a manga tuangia ake tabemwaang taekan te kakai anne. A bwaebwaeti Baritaio bwa a ataia ae bon akea ae irania. A taku i marenaia: “A a bane n iria te botannaomata.”—Ioane 12:18, 19.\nE a nakon te tembora n angareirei Iesu n aron ae tataneiai iai ngkana e roko i Ierutarem. Ikanne are e a kamarurungia iai mataki ma mwauku. A un mataniwin ibonga ma taani koroboki ngke a nora te baere e karaoia Iesu ao ataeinimwaane ngke a tatakarua ni kangai, “E bia kamaiuaki Natin Tawita!” A titirakina Iesu mataniwin te Aro ni kangai: “Ko ongo aia taeka ataei aikai?” E kaekaia ni kangai: “Kam aki wareka ae kangai, ‘Ko karekea karaoiroam mai nanoni wia ataei ao merimeri’?”—Mataio 21:15, 16.\nE taratarai bwain te tembora Iesu. E a bwakanako te tai ngkai ngaia are e a nako ma ana abotoro. Imwaini moanakin Nitian 10, ao e a okira Betania ike e a tiku iai n tairikin te Taabati.\nN ningai are e rin iai Iesu i Ierutarem bwa te Uea, ao n te aro raa?\nTera ana namakin Iesu ngke e tarataraa Ierutarem, ao tera te taetae ni burabeti are e taekinna?\nTera ae riki ngke e nakon te tembora Iesu?


Tuvosena Twasaka Kutuvendejeka\nKutala muli nakwanuka lwola mwalimbukile omu mwapwile muvanyike tahi? Pamo mwalitwile mbandu halivoko chipwe kulipwesula mumambuli. Kutala munakwanuka omu chisemi chenu wapwevo amivendejekele tahi? Pamo amikosele hambandu nakukasaho lihina. Omu mwalilile, amivendejekele namazu amwaza nakumipakata mukasamba. Kahechi chamilingishile mwivwengako kanawa. Halwola kana, amivendejekele chikupu.\nOloze omu tweji kuyanga nakukola, kuyoya cheji kukaluhwanga. Ukalu weji kutohwelangako lika, kaha cheji kupwanga chachikalu kuwana mutu wakutuvendejeka. Chaluvinda ukalu veji kumonanga vakulwane kaweshi kuhasa kukuma hakuvakasa lihina hambandu chipwe kuvapakata mukasamba kuli chisemi chavo wapwevoko. Achitalenu vyakutalilaho vino.\nKutala mwatachikiza omu mutu eji kwivwanga nge vanamufumisa hamilimo tahi? Julian ambile ngwenyi, omu vamuhangile hamilimo alikomokelele chikuma, kaha namangana amukumine. Alihulishilenga ngwenyi ‘Nanguzakama ngachilihi tanga yami? Mwomwo ika vananguhangila hamilimo okunyi ngunazatenga nakashishi hamyaka yayivulu?’\nPamo muli nakwivwa kukola kumuchima mwomwo yakufwa chaulo wenu. Raquel ambile ngwenyi: “Munahichi tukweji 18 kufuma haze angusezele lunga lyami, chuma kana changuhombesele chikuma. Chapwile kwijiva nge muchima wami vanaupulu hakachi. Changukolele kaha nawa changwivwishile woma.”\nNyi pamo muli nakuviza misongo yayikalu kuka. Pamo mweji kwivwanga ngana muze evwile kakuluka Yopa uze alyonyingile ngwenyi: “Ngunahungu kuyoya chami. Kangweshi nakusaka kuyoya likako.” (Yopa 7:16) Pamo mweji kwivwanga nawa ngana muze evwile Luis, lunga wamyaka yakusemuka yamuji 80 uze ambile ngwenyi: “Lwola lumwe ngweji kwivwanga nge nguli nakuvandamina kaha kufwa.”\nPamo nawa munakusaka kumivendejeka mwomwo yakufwisa mutu mwazanga. Robert ambile ngwenyi: “Omu mwanami walunga afwile mundeke yize yaholokele, kangwafwelelele ngwami chuma kana chinasoloka chikupuko. Kufumaho ngwevwile jino kukola kumuchima, chize Mbimbiliya yafwanyisa kupoko yamukwale yayisuku yize nayituvasana mutu.”—Luka 2:35.\nRobert, naLuis, naRaquel, naJulian vavavendejekele numba tuhu vapwile muukalu waunene. Vawanyine mutu wamwenemwene wakuvavendejeka, mutu kana shina Kalunga Wangolo Josena. Uno Kalunga eji kuvendejekanga ngachilihi? Kutala nahase kumivendejeka nayenu tahi?


Te Ongotaeka - Kiribati Catholic Charismatic Renewal Service\nN te tai aei ao ti na kaatua riki ara iango iaon te bai ae te ongotaeka are bon ngaia kaotan ara karinerine ma ara tangira nakon Te Uea. Te ongotaeka boni ngaia te moan karea mairoun te Atua ae moan te kakawaki inanon maeura ni Kiritian ao n riki ba taan tia irira Iesu. Boni ngaia naba te karea aio are ti kona n noria inanon maeuia aomata aika tabu. E a bon taekinaki naba ba e bebete riki te tauraoi ni butimaea te tiringaki nakon te maiu ni maritire nakon maeuakinan te ongotaeka.\nTera itera aika kakawaki inanon te ongotaeka? E na riai n iai te karinerine, te nanorinano ao te aantaeka ae e rianaki ma te tangira. E na riai naba n iai iroura te nano ae uki ao ae e tauraoi ni butimaea te taeka. Ti na bon riai naba n tauraoi n anga arora inanon bain temanna are e mataniwi ke e muiokoaki n te kairiri. Ti boni kainnanoa ngkanne ana buoka te Uea iroun te Tamnei ae Raoiroi ba ti na kona raoi n ngo te taeka ao n ataa nanona. Ngkana e a tia raoi n roko ke n reke iroura te taeka ba ti a tia n ongo ao n ota iai ao ngkanne te bai ae kakawaki ba ti na karaoa nanona. Aio ngkanne bon banin te ongotaeka iroura- bon karaoan ke mmakurian nanon te taeka.\nTi noria ngkanne ba inanon te ongotaeka ao ti riki n ti teuana ma te aomata are e anganiira te taeka. Uringa ba te taeka bon ana kawai te Uea ni kawarira ke ni kaitibo ma Ngaia. Are nanona ba te ongotaeka bon te bai ae na kairira ke e na katiteuanaira ma te Uea. Ngkana iai te bai ke te taeka ae ti tuangaki ae e na aki kairira nakon te Uea ao ngkanne ti riai n aki butimaia ke ni karaoa nanon te taeka anne.\nAikai rongorongo tabeua aika a kona n anganira ba tera kakawakin te ongotaeka ao tera are ti kona ni karekei man maeuakinna inanon maeura.\n1. Ara Tia Kamaeu\nE ongotaeka Iesu iroun Tamana n ua te mate ao e kakororaoa aron ana kamaiu Tamana ibukin aonnaba ae banin.\nE babaina te ongotaeka Padre Pio inanon maeuna ao e aan taeka man ongotaeka iroun ana mataniwi n te Parish. Taian birimane ma tibanga n te makuri are e baireaki man te Parish, Padre Pio bon ngaia ae kokoro irouna tibanga aikai n te kawa are e tama iai.\nN te taina ao e tewea ana bowi te Ebikobo are e tararua aia Parish ao a bane n roko Tama ni kabane. E taekinna te mataniwi nakoia ana Tama aron te kanganga ibukin kabutan ana waki te aro ba a tiku itera ake a riai ni wakinaki ibukin iremwen taian baka biri mai iroumi. I karaba Padre Pio ba ti ngaia ae are ea tia n roko ana biri ana kawa ao n tia naba tibangaia n te makuri. Aio anuan Padre Pio ai bon te bobonota naba ao ni kakoroi aron tibangana, ao n reitaki naba ma bai ake e tuannga ana mataniwi. E anga ana maroro Padre Pio nakoia raona n Tama ni kangai “Te bai ae moan te kakawaki iroura ngaira aika taan kairaki, te ongotaeka irouia ara mataniwi, e ngae ngkana e bure ke eti ma ti riai n ongotaeka ba bon anne baera ni koaua.\nImwin anne ao e reitia Padre Pio ni kangai “Ngkana e tuangai au mataniwi aei ba Nna ewenako man te winto aei ao I a ewenako naba”\n3. Mother Teretia\nN te taina ngke e tabe n tataro Teretia ao e kaoti naba nakoina Te Uea ae Iesu ao e tuangnga Te Uea, ba e roko ana mataniwi ao e tuangnga ba tera ae e karaoia ao ngaia e tuangnga ba e karaoa te baere e tuanga Te Uea. E un ana mataniwi ao e tuangnga ba e na katukua ao e na karaoa are e tuangnga. Ngke e manga tataro Teretia ao e a kaoti Te Uea nakoina, ao e a taku, Te Uea I a babanga arou ba ko tuangai ba Nna karaoa aei ao e un au mataniwi ao e tuangai ba Nna aki karaoia ma Nna karaoa are e tuangai. E kaeka Te Uea nakoina, ko na karaoa are e tuangko am mataniwi ba e aonga ni waekoa n iranaki nanou.\nKaoti Teingoa ao Uriam Timiti, Okitoba, 2009


E Katairiki Iesu n Ana Auti Timon | Maiun Iesu\nTe Amwarake n Ana Auti Timon i Betania\nMATAIO 26:6-13 MAREKO 14:3-9 IOANE 11:55–12:11\nE OKI IESU NAKO BETANIA, I RARIKIN IERUTAREM\nE KABWAROA TE BWAA AE BOIARARA MARIA I AON IESU\nE kitana Ieriko Iesu ao e nako Betania. N te mwananga aei ao e tamwarakeaki te kawai ae aobuaka ae 12 tabun te maire raroana. E mena Ieriko n te aba ae mwanono nako ae tao 250 te mita rinanona riki nakon taari, ao Betania tao 610 te mita rietana riki i aon taari. E maeka Rataro ma mwaanena aika uoman n te kaawa ae uarereke ae Betania, ae tao 2 te maire raroana mai Ierutarem ao e mena i rabeen te Maunga ae Oriweta i mainikuna.\nA bati I-Iutaia ake a a kaman roko i Ierutarem ibukin te Toa ae te Riao. A moantaai n roko “bwa a na kaitiakiia n aron ae katauaki n te tua” ngkana tao a a tia n ringa rabwatan te mate ke ni karaoa te bwai teuana ae a kona ni baareka iai. (Ioane 11:55; Warekaia Iteraera 9:6-10) A bobotaki n te tembora tabeman mai buakoia ake a kaman roko. A katautaua bwa e na roko Iesu n te Toa ae te Riao ke e na aki.—Ioane 11:56.\nE korakora te kauntaeka ibukin Iesu. A kan taua ao ni kamatea mataniwin te Aro tabeman. Ni koauana, a a tia n tua bwa ngkana iai ae e atai taabo ake e memena iai ao a na kaongoia “bwa a aonga n taua.” (Ioane 11:57) A a kaman tia naba taani kairiri aikai ni kataia ni kamatea Iesu imwini kautan Rataro. (Ioane 11:49-53) E teretere bwa a bae n nanououa tabemwaang bwa e na kaoti i buakoia aomata Iesu ke e na aki.\nE roko Iesu i Betania n te Kanimabong, ae “onobong imwain te Toa ae te Riao.” (Ioane 12:1) E moanaki te bong ae boou (te bongi n Taabati, ae Nitian 8) mani bungin taai. Mangaia are e a roko n tokini kawaina imwain te bongi n Taabati. E aki kona ni mwananga mai Ieriko n te bongi n Taabati ae mani bungin taai n te Kanimabong nakoni bungin taai n te Kaonobong, bwa e katabuaki te aeka ni mwananga anne n te tua n Iutaia. Tao e nako Iesu nakoni mwengan Rataro n aron are e kakaraoia mai mwaina.\nE kaoa Iesu ma raona Timon are e maeka naba i Betania, ao Rataro, bwa a na amwarake n tairikin te Kaonobong. E aranaki Timon bwa “te rebera,” tao bon te rebera ngkoa are e kamarurungaki iroun Iesu. N te tai anne ao e bekutata Mareta n aron ae e taneiai iai. Ma e tabeakinaki Iesu irouni Maria, ike e a karika iai te kauntaeka n arona aei.\nE kauka nnen te arabwata ke te bwatoro ae uarereke Maria, ae kanoana tao “te bwaa ae boiarara . . . ae teuana te bwauna ae te naro ni koaua.” (Ioane 12:3) E rangi ni bobuaka te bwaa aei bwa boona (300 te tenariati) ae titeboo ma te bwakabwai i nanon teuana te ririki! E kabwaroa te bwaa Maria i aon atun Iesu ma waena ao e kaoi waena n irana. E a taonaanako te auti boiararan te kabira aei.\nA un taan rimwina ao a taku: “E aera ngkai e bakataeaki te bwaa ae boiarara aei?” (Mareko 14:4) E un Iuta Itekariota ao e taku: “E aera ngkai e aki kaboonakoaki te bwaa ae boiarara aei n 300 te tenariati, ao a anganaki akana maiu ni kainnano mwanena?” (Ioane 12:5) E bon aki tabeakinia aika maiu ni kainnano Iuta. E boni kikimoaa kanoan te bwaoki ni mwane are e kawakinna ibukia taan rimwin Iesu.\nE irantangaa Maria Iesu ao e taku: “E aera ngkai kam waea neiei? Bwa e boni karaoa te mwakuri ae raoiroi nakoiu. Bwa a aki toki ni mena i buakomi akana maiu ni kainnano, ma ngai, N na aki tiku i buakomi n taai nako. Bwa ngkai e kabira rabwatau te aine aei n te bwaa ae boiarara, e karaoia ni katauraoai imwaini kaiiakiu. I tuangingkami te koaua, bwa n taabo nako n te aonnaba are e taekinaki iai te rongorongo ae raoiroi, ao e na taekinaki naba te bwai ae e karaoia te aine aei bwa kanuringana.”—Mataio 26:10-13.\nE a riaon teuana te bong maanin Iesu i Betania, ao e a butanako taekan rokona. A bati I-Iutaia ake a roko n ana auti Timon tiaki tii ibukin noran Iesu ma a na nora naba Rataro, “are e a tia ni kautia [Iesu] man te mate.” (Ioane 12:9) A boowia kamatean Iesu ma Rataro mataniwin ibonga. A iangoia mataniwin te Aro aikai bwa ngkai e a manga maiu Rataro, a a onimakina Iesu aomata. Ai boni buakakara mataniwin te Aro aikai!\nTera are a maroroakinna I-Iutaia n te tembora?\nE aera ngkai e riai Iesu n roko i Betania n te Kanimabong ma tiaki n te Kaonobong?\nTera ae e karaoia Maria are e kauekea te kauntaeka, ao tera aron Iesu n irantangaa neiei?\nTera ae kaota buakakaia mataniwin ibonga?


Nganda yaToledo yikiko yasolola kanawa mijimbu yayivulu navisemwa vyamulifuchi lyaSpain. Mumwaka wa 1986, mukiko nganda kana vayitongwele kupwa hichihela chimwe chamwaza. Hinganda yimwe yize vasaka kutulila vaka-kuya jitowa\nMULIFUCHI lyaSpain mwatwama vyuma vyakulisezaseza navatu vakulisezaseza. Mulifuchi kana mwavula chikuma mande atiliku, namivinyo namitondo yamilive. Kusulo yalifuchi kana kwatwama tunda yajikilomita 14 yize yatwama nameya, kaha meya kana akiko ahandununa lifuchi kana kulitungu lyaAfrica.\nLifuchi kana lyatwamina kusulo yalitungu lyaEurope, kaha mwatwama vatu vakufwana nge vaFwenyisha, navaHelase, navaCarthage. Omu vaLoma vejile mulikulukaji lyamyaka lyamuchitatu B.C.E., vafungulwile ngalila yimwe yalifuchi kana nakuyivuluka ngwavo Hispania. Hakavanga mulifuchi kana mwapwilenga vaVisigoths navaMoors, kaha vosena vafuminemo nakusezamo visemwa vyavo.\nMumwaka umwe wakalinwomu, vatu vakuhambakana hajimiliyoni 68 vatambukilile lifuchi lyaSpain. Vavavulu veji kuyanga nakutala visekeseke, nalikumbi, navyuma vyakutengatenga, namijimbu yakunyima, najizuvo jatwamamo. Vatu vavavulu veji kukatukilanga nawa vyakulya vyamwaza vyamulifuchi kana. Mwatwama vyakulya vyakufwanga nge vyakulya vyamukalungalwiji, nanyama, namakunde, navisakwola, namafwo namaji amilive, namaulu, navyakulya vyeka vize veji kuwahisanga kanawa.\nKulya vavuluka ngwavo Mariscada chikiko chavula mulifuchi kana\nVasaka wino vavuluka ngwavo flamenco\nVatu vamulifuchi lyaSpain vapwa vachisambo chikuma, kaha nawa vasaka kushimutwila. Vavavulu valivuluka kupwa vaka-Katolika, oloze kaveshi kwazana muvilika vyamuchachi kanako. Mumyaka yakalinwomu, vatu vakufuma muAfrica, naAsia naLatin America vanalukilanga kuSpain. Vavavulu veji kwivwanga kuwaha kushimutwila havisemwa navyuma vyamukwitava vafwelela. Vinjiho jaYehova vali nakulivwisanga kuwaha kushimutwila navatu kana, kaha vali nakuvakafwa vatachikize vyuma yanangula Mbimbiliya.\nMu 2015, Vinjiho vakuzomboka ha 10,500 valisuwile kutunga nakutungulula vihela 70 veji kukungulukilanga, vize vavuluka ngwavo jiZuvo jaWangana. Vaka-fulumende vanavahanenga vihela vyakutungila eji jizuvo. Hakusaka kukafwa vamwiza, Vinjiho jaYehova veji kuzachisanga malimi 30 kuhakilako nalilimi lyaSpanish hakukunguluka chavo. Mu 2016, vatu vakuzomboka 186,000 vapwile kuchilika chakulipwila chakwanuka kufwa chaYesu Kulishitu chize veji kulinganga Vinjiho jaYehova mwaka himwaka.\nMulifuchi lyaSpain mukiko veji kutunganga maji amilive amavulu kuhambakana kala lifuchi muno mukaye.\nPili yaTeide yize yatwamina halitungu lyaCanary, yasuhwa jimita 3,718, kaha yikiko yapwa yayisuku chikuma muSpain. Pili kana nge kuyipima kufuma kwishi yamavu haze yaputukila, yikiko yapwa pili yayisuku chikuma mukaye kosena.\nMALIMI AMANENE VAZACHISA: SPANISH, naBASQUE, naCATALAN, naGALICIAN, naVALENCIAN\nKUVULA CHAVATU: 46,439,000\nNGANDA YAYINENE: MADRID\nJINGONDE: KUFUMA NGONDE YANONGA, KWEJI KWIZANGA NGONDE YACHISHIKAS


Iteraniba ibukin Atuun Ana Boki Moomon\nAia Koaua Taan Kakoaua aika Teniman\nAia Koaua Taan Kakoaua aika Waniman\nAna Koaua te Burabeti ae Iotebwa Timiti\nKabwarabwara ae Kimototo ibukin Ana Boki Moomon\nAna Boki Moomon bon te boki ae kanoan te koroboki ae tabu ae e kona ni kabootauaki ma te Baibara. Bon rongorongon ana mwakuri te Atua ma kaain Amerika ni kabuta ngkoa ao iai i nanona bwaninin te euangkerio ae akea tokina.\nE koreaki te Boki aei irouia burabeti ake ngkoa aika a mwaiti rinanon tamnein taeka ni burabeti ao ni kaotioti. Aia taeka, ake a koreaki iaon bwaatua aika koora, a manga koreaki ao ma ni kakimototoaki iroun te burabeti ae te tia tau mwiin rongorongo ae Moomon. I nanon te reekoti ao e taekinaki iai rongorongoia uakoraki botannaomata aika a korakora. E roko te botannaomata are teuana mai Ierutarem n 600 I.K. ao i mwina a maenako ni uabaronga, ao a ataaki n araia aika Nibwaite ao Reimwanaite. Te botannaomata are teuana e a kaman roko riki n te tai are e kamangaoi iai neewe te Uea n te Taua are Bwabera. A ataaki te botannaomata aio n araia ae Iaretaite. I mwin ngaa n ririki ao a bane ni mate ma ti Reimwanaite ni maiu, ao bon ngaiia tekorakina mai buakoia aia bakatibu Inria ake i Amerika\nTe bwai ae riki ae moan te kakawaki are koreaki i nanon Ana Boki Moomon bon taekan ana mwakuri ni ibuobuoki te Uea ae Iesu Kristo i buakoia Nibwaite n te tai ae aki maan i mwin mangautina. E kamatataaki iai reirein te euangkerio, e kamatataa naba te babaire ni kamaiu, ao e tuangiia naba aomata bwaai aika a riai ni karaoi bwa e aonga n reke irouia te rau n te maiu aio ao te kamaiuaki ae akea tokina n te maiu ae e na roko.\nNgke e a tia ana koroboki Moomon, e angan natina te mwaane ae Moronaai rongorongo akekei, are e karin tabeua oin ana taeka ao e a karabai taian bwaatua iaon te Tabuki are Kumora. N Tebetembwa 21, 1823, ao e a kaoti Moronaai aio, n te rabwata ae mimitong ae e a tia ni mangauti, nakon te burabeti ae Iotebwa Timiti ao e reireinna ni kaineti ma rongorongo ni kawai ma taekan ae a na rairaki nakon te taetae ni Ingiriti.\nN te tai ae aki maan ao e a anganaki Iotebwa Timiti taian bwaatua, are e rairi man ana bwai n tutuaraoi ma mwaakan te Atua. E a tia ni boretiaki te rongorongo aio nakon taetae aika a mwaiti bwa te tia kakoaua riki teuana ae boou ma n raka ibukin Iesu Kristo bwa bon Natin te Atua ae maiu, ao bwa ni kabane ake a nakoina ao n ongeaba nakon tua ma otenanti n Ana euangkerio a na kamaiuaki.\nNi kaineti ma te rongorongo aio ao e taku te burabeti ae Iotebwa Timiti: “I tuangiia mataniwin te ekaretia bwa Ana Boki Moomon bon te boki ae te kabanea n eti mai buakon boki nako i aon te aonaba, ao bon ngaia kingin aan ara ekaretia, ao e na kaania riki te Atua te aomata man irirakin nanon reirei ake i nanona, nakon taian boki riki tabeua.”\nN ikotaki ma Iotebwa Timiti ao e a tia te Uea ni kariaia tengaun ma temanna riki bwa a na noori bwaatua aika koora n oin mataia ao n riki bwa taan kakoaua aika a onoti ibukin koauan ma tabun Ana Boki Moomon. A tia ni koreaki aia koaua i nanon te boki aio n te atu ae “Aia Koaua Taan Kakoaua aika Teniman” ao “Aia Koaua Taan Kakoaua aika Waniman.”\nTi butimwaia aomata ni kabane n taabo nako bwa a na wareka Ana Boki Moomon, a na iangoia raoi inanoia te rongorongo are i nanona, ao i mwina a na butia te Atua, te Tama ae Akea Tokina, n aran Kristo ngkana e koaua te boki. Aomata aika a karaoa aio ao ni bubuti ma te onimaki e na reke irouia ni mwaakan te Tamnei ae Raoiroi aia koaua ibukin koauana ma tabuna. (Noora Moronaai 10:3–5.)\nAomata aika karekea te kakoaua ae tabu aio mai iroun te Tamnei ae Tabu a na ataia n te mwaaka naba aio bwa Iesu Kristo bon te Tia Kamaiua te aonaba, ao Iotebwa Timiti bon Ana tia kaotioti, ao Ana burabeti ni boong aika kaitira, ao Ana Ekaretia Iesu Kristo ibukiia Aika Itiaki ni Boong aika Kaitira bon abanuean te Uea are e a tia ni manga kateaki iaon te aonaba, ibukin te katauraoi i mwaain Kauaokin te Mesia.


Iesu—Te Kawai, te Koaua, ao te Maiu | Maiun Iesu\nWAREKIA N Alur Amharic Arabic Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Batak (Karo) Bicol Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Dangme Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Fon French Ga Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hungarian Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Jula Kabiye Kazakh Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Lingala Luganda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Maltese Mauritian Creole Maya Moore Myanmar Ndau Nigerian Pidgin Norwegian Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Samoan Sango Sena Sepedi Serbian Serbian (Roman) Seychelles Creole Shona Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Tamil Tatar Thai Tigrinya Tok Pisin Tshiluba Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Uruund Uzbek Vietnamese Wallisian Waray-Waray\nTe Kawai, te Koaua, ao te Maiu\nKo bae ni kukurei n reken te rongorongo ae raoiroi iroum. Ao bon iai te rongorongo ae rangi n raoiroi nakoim ao nakoia aika tangiraki iroum.\nE mena te rongorongo ae raoiroi aei n te Baibara, ae te boki ae baireia te tia Karika te iuniweeti ae Iehova ae te Atua, bwa e na koreaki n ririki aika bwakanako. N te boki aei ao ti na kaatuui iai bokin te Baibara aika aua, ae kanoaia te rongorongo ae rangi n raoiroi nakoira ni kabane. A ingoanaki n araia mwaane ake e kabonganaia te Atua bwa a na korei ake Mataio, Mareko, Ruka, ao Ioane.\nA bati aika a ararani rongorongo aikai bwa Euangkerio aika aua. A bane n taekina te euangkerio, ke te rongorongo ae raoiroi, ae taekan Iesu ae bon ana aomata te Atua ae e na karekea te kakamaiu, ao te Uea n ana Tautaeka n Uea te Atua. E na karokoi kakabwaia aika teimatoa Iesu nakoia akana onimakinna ni kabane.—Mareko 10:17, 30; 13:13.\nE AERA NGKAI AUA TE EUANGKERIO?\nKo bae n tia n iangoa ae e aera ngkai aua te rongorongo ae kaira koreana te Atua ni kaineti ma maiun Iesu ao ana reirei.\nE manena ngkai iai rongorongo aika maenako ni kaineti ma baike e taekin Iesu ao ni karaoi. Ibukini kabwarabwaraana, iangoia bwa a tei mwaane aika aman i rarikin te tia reirei ae rangi n tanoata taekana. Te mwaane ae tei i moan te tia reirei e bwaibwai n aobitin te taekiti. Teuare n te angaatai bon te taokita. Teuare ongora man te angamaing bon te tia akawa ao bon raoraon te tia reirei aei ae rangi ni kaan ma ngaia. Ao teuare te kaaman are i buki, bon te tia mamataku ae ataei riki nakoia ake tabemwaang. A bwabwaina te koaua mwaane aika aman aikai, ma a kakaokoro baike a kani kaatuui aia iango iai. Ngkana a korea aia rongorongo ni kaineti ma baike e taekin te tia reirei ao ana mwakuri, a na bae ni kakaokoro baike a kaatuui iai, ke rongorongoni baika riki. Ngkana ti iangoi euangkerio aika aua aikai, ao n uringnga bwa e kaokoro aia taratara ao bukini korean aia rongorongo taani koreia, ao ti kona ngkanne ni karekea te taamnei ae tabwanin raoi i aon ana reirei ao ana mwakuri te tia reirei arei. E kabwarabwaraaki ikai arora ni kona ni kabwaia n reken rongorongo aika maenako i aoni maiun te tia Reirei ae Kakannato ae Iesu.\nN reitakinakoan te kabwarabwara, e kan anaa nanoia I-Iutaia teuare te tia mwakuri n te taekiti, ngaia are e a botii taian reirei tabeua ke bwaai aika riki, n te aro ae a na kai ota riki iai aomata aika tiaki I-Iutaia. Teuare te taokita e katereterea kamarurungaia aoraki ke mwauku, ma e kamaunai bwaai tabeua ake e korei teuare te tia mwakuri n te taekiti ke e taekini n te aro ae a kaokoro teia. Teuare te rao ni kaan e katuruturui ana namakin te tia reirei ao aroarona. Teuare ataei riki e uarereke riki ana rongorongo ao e rangi ni mataata. Ma e ngae n anne, a bane n eti aia rongorongo mwaane aikai. E katereaki raoi ikai aron rongorongo aika aua aikai aika kaineti ma maiun Iesu, ni kona ni kaotaira raoi n ana mwakuri, n ana reirei, ao n aroarona.\nA kona aomata n taekina ‘ana Euangkerio Mataio’ ke ‘ana Euangkerio Ioane.’ E aki bure anne bwa kanoaia n tatabeua nako bon “te rongorongo ae raoiroi ibukin Iesu Kristo.” (Mareko 1:1) Ma n etina, bon tii teuana te euangkerio ke te rongorongo ae raoiroi ibukin Iesu, ao e reke te rongorongo ae tii teuana aei ni koroboki aika aua aikai.\nA bati taan reirei n ana Taeka te Atua ake a a tia ni kabotaui booki aika Mataio, Mareko, Ruka, ao Ioane, ake a noria bwa a bane ni boraoi rongorongo aika taekinaki iai. Tao n 170 C.E., ao e kakorakoraa ni karaoa anne te tia koro rongorongo ae te I-Turia ae Tatian. E noria bwa a bon eti booki aika aua aikai ao a kairaki koreaia iroun te Atua, ao e korea te Diatessaron, ae rongorongoni maiun Iesu ma ana mwakuri ni minita ae karinanaki raoi iai baike e karaoi.\nE karaoaki naba iai aekakin anne n te boki aei ae Iesu—Te Kawai, te Koaua, ao te Maiu, ma e eti riki ao e tabwanin raoi. E reke anne ibukina bwa ti a ota riki ngkai ni kakoroani bukin ana taetae ni burabeti Iesu aika bati ao ana kabotau. N otara aei ao a a kamatataaki iai bwaai ake e taekin ao e karaoi, ao te tai are a a riki baike a karakinaki iai. A buokira baike a kuneaki i aantano irouia taan rabakau bwa ti na ota riki ni bwaai tabeua ao n aia taratara taani korei rongorongo aikai. Ti aki kona n taekinna bwa ti ataa tain rikini bwaai ni kabane aika karakinaki, ma a kaotaki n te boki aei ae Iesu—Te Kawai, te Koaua, ao te Maiu, rongorongo aika riai aika boto i aon te rabakau.\nNgkai ko wareka te boki aei, kataia n ururinga aan te reirei ae kakawaki ibukim ma naake a tangiraki iroum. Uringa ngkoa are Iesu Kristo e tuanga te abotoro Toma ni kangai: “Boni ngai te kawai ao te koaua ao te maiu. Akea ae e na nakon te Tama ma tii ane e rirou.”—Ioane 14:6.\nTe boki ae Iesu—Te Kawai, te Koaua, ao te Maiu e na buokiko ni kaotako bwa n te aro raa ae Iesu bon “te kawai.” Bon tii rinanon teuaei ae e kona ni kawaraki iai Iehova ae te Atua n te tataro. Irarikin anne, Iesu bon te kawai ibukira bwa ti na raoiakinaki ma te Atua. (Ioane 16:23; I-Rom 5:8) Mangaia are bon tii rinanon Iesu ae e kona n reke iai reitakira ae raoiroi ma te Atua.\nIesu bon “te koaua.” E tataekina te koaua ao e maiuakinna naba, kaanga ai aron ae e rabwatanaki te koaua i nanon te aomata ae Iesu. E kakoroi bukin taetae ni burabeti, ao e a riki iai bwa “te ‘eng’ rinanon teuaei.” (2 I-Korinto 1:20; Ioane 1:14) A buokira taetae ni burabeti aikai bwa ti na nora oin tabena ni waakin ana kantaninga te Atua.—Te Kaotioti 19:10.\nAo Iesu Kristo bon “te maiu.” Rinanon te kaboomwi are e anga maiuna ae kororaoi ao raraana, e karaoira iai bwa ti na kona ni karekea “te maiu ni koaua,” ae taekan, “te maiu are aki toki.” (1 Timoteo 6:12, 19; I-Ebeto 1:7; 1 Ioane 1:7) E na riki naba bwa “te maiu” ibukia mirion ma mirion ake a a tia ni mate ma a na kautaki nakon te maiu ma kantaningaan te maiu n aki toki n te Bwaretaiti.—Ioane 5:28, 29.\nTi riai ni bane n ataa kakawakin taben Iesu n ana kantaninga te Atua. Ko bia kimwareirei n reiakina taekan riki Iesu ae “te kawai ao te koaua ao te maiu.”


Mwomwo Ika Vinjiho jaYehova Veji Kuyilanga Kukukunguluka Chachinene?\nUno vatu kana ava vanawahilila ika ngana? Vanawahilila mwomwo vali hakukunguluka chimwe chachinene. Ngana mwavangamba jaKalunga vakunyima vaze valwezele valikungulwilenga hamwe mumwaka katatu, nayetu tweji kwivwanga kuwaha kulikungulwila hamwe navakwetu hakukunguluka chachinene. (Lushimbi lwamuchivali 16:16) Mwaka himwaka, tweji kupwanga nakukunguluka kana mapapa katatu: Kukunguluka chakulipwila chalikumbi limwe nakukunguluka chachihanda chamakumbi avali, nakukunguluka changalila chamakumbi atatu. Uno tweji kunganyalanga ngachilihi kukukunguluka kanechi?\nCheji kuzamisa usoko wetu navakwetu vaka-Kulishitu. Ngana muze vaIsalele vawahililile hakwalisa Yehova ‘nakumukisula mumauka,’ nayetu tweji kulivwisanga kuwaha kumulemesela hamwe navakwetu hakukunguluka kanechi chakulipwila. (Samu 26:12; 111:1) Kukunguluka kana cheji kutulingisanga tuliwane navakwetu Vinjiho vakuvikungulwilo vyeka chipwe kumafuchi eka. Namusana tweji kulivwisanga kuwaha kulila hamwe vyakulya hachihela chakukungulukila, nakulivwisa kuwaha kushimutwila-shimutwila navakwetu hakukunguluka. (Vilinga 2:42) Hakukunguluka kanechi chachinene hakiko tweji kumonanga zangi yize yeji kutununganga hamwe ‘muwanawakwetu’ wamukaye kosena.—WaPetulu 1, 2:17.\nCheji kutukafwanga tuzovoloke kushipilitu. VaIsalele vanganyalile nawa omu “avalumbunukilile” mazu amuVisoneka aze vavalumbunwinyine. (Nehemiya 8:8, 12) Nayetu tweji kunganyalanga kujindongi jamuMbimbiliya tweji kutambulanga hakukunguluka chetu. Kukunguluka hikukunguluka chikwechi mutwe wachihande wakufuma haChisoneka. Veji kutunangulanga mwakutwamina kweseka namwaya muchima waKalunga mukuyoya chetu kuhichila muvihande veji kuhanjikanga namuvimweso. Veji kutukolezezanga hakwivwa ukalu vali nakuhitamo vandumbwetu mumakumbi ano amakalu mwomwo yakupwa vaka-Kulishitu, nomu vali nakuuhonesa. Hakukunguluka changalila heji kupwanga vimweso vize vyeji kutukafwanga twivwishise mijimbu yamuMbimbiliya nakutunangula vishina vimwe vyavilemu. Hakukunguluka chosena echi chachinene veji kumbapachisanga vaze navafwila kusolola ngwavo vanalihane kuli Kalunga.\nMwomwo ika lwola lwakukunguluka chachinene lwapwila lwakuwahilila?\nMunahase kunganyala ngachilihi hakupwa kukukunguluka chachinene?\nNge muli nakusaka mutachikize omwo wapwa wanawakwetu, kaha kayenu kukukunguluka chachinene nachipwako. Muka-kuminangula Mbimbiliya mwamilweza vihande vyakukunguluka chinafumuho mangana mumone vihande tweji kushimutwilanga. Sonekenu hakalenda kenu lwola nachihela nachikapwila kukunguluka chili nakwiza kulutwe nakukapwako nge chinahase.


E a uki ana bong te Fisheries. | Kiribati Updates\nE rebwe te turam man te Police brassband ao a waaki ni mwaati ma iaan te supermall nakon te Bairiki tikuea kaain te Fisheries ni mwangana aika a kakaokoro ni kaotia nakon te botanaomata bwa man te bong aio ao ea uki ana bong ni kaotibwai ao ni kaongora ae kakawaki nakon te botanaomata n te wiki aio.\nE taekinna n ana maroro Hon Tetabo Nakara bwa n te ririki aio ao ai te ka-7 n tai ni karaoaki ae ai aron aio n te ririki aei ma te boto n iango ae kangai; “Ara reita ni waaki ao n tiatiana kabonganan marin marawa ibukin rikirakera.” E reitia n taekinna Hon Tetabo Nakara nakoia irua ake a roko ni kakoaua te tai anne bwa ana tabo ni mwakuri e bekutata ni kakoroi kanoan miin te tautaeka man karekean arora man ara marawa ao n reitinako n teimatoa n tararuaia ibukia natira ao tibura nakon taai aika ana roko.\nE kamatoa n ana maroro nakoia irua ake a roko ni kakoaua te bong anne bwa ana rabwata aika 7 mwaitina n aron FD, LCD, PDD, CA, MD ao ai te ITD ngaia aika a bwaka maonoia ni uarokoia nakon ana KV20 ke ana kanoan mii te tautaeka n te ririki aio. Tiaki ti ngaia ma kambwana ake a mena iaan ana tabo ni mwakuri Hon Tetabo Nakara man te Botaki n Akawa aika 4 mwaitia bwa te Eco Farm, CPPL, KFL ao ai te Atinimarawa ngaia naba aika a korakora aia beku ao boutoka nakon te tautaeka ma te botanaomata ni kakoroan ana kanoani mii te tautaeka ae ngkai.\nE reitia riki ni katanoata mwin ana bekutata ao ni kakoroi ana kainibaire te tautaeka aika e raka iaon tebwina mwaitia.\nKanoan te bong anne e bon raonaki ma te kamataku irouia kairaken Betio rimarenan te tai, ma te katawanou ao man waaki te neweaba n ana mwanga nako te tabo ni mwakuri aio.\nBon uabong kanoan ana kaongora ao ni kaotibwai te Tabo n Akawa aio ao tebong are imwina e karaoaki te kabo n te kuka irouuia aomata ao bitineti ake a kabaei araia nakon bukamaruan te bong ae kakawaki aio.


Tabureti ibukin Karamera • Tataro aika a Okoro Aroia • Tataro Ni Bahá’í\nTabureti ibukin Karamera\nMimitong ni kabane bon nakon te Bong aei, te Bong are i nanona boiararan nako te nanoanga a tia ni uotaki rinanon te ang nako aoia karikibwai ni kabane, te Bong ae e koro n te karaoiroaki rooro ma tienture ake a tia n nako mai mwaaina a bon aki konaa ni kabotaua, te Bong are i nanona Boong e a tia n rairaki nakon Tekatekam ae Tabu. N rimwiin anne bon bwanaaia karikibwai ni kabane, ao i aoia bon Rungaia Anera ni Karawa, n ongo te aba bwanaaia ni wewete n takarua: “Ienikuriiko Ngkoe Karamera, bwa nooria, ootan buraburan Moan Te Atua, te Tia Tautaeka n Abanuean taian Ara ao te Tia Karaoa karawa nako, e a tia n neboaki i aom.”\nN tauaki i nanon te kimwareirei ae korakora, ao n tabekaarake bwanaana ni karietaata, e takaarua n taku: “E bia riki maiu bwa te karea Nakoim, i bukina bwa Ko a tia ni kaeta am taratara nako aou, n tia n ana nako aou Am bwai n tituaraoi, ao n tia ni kaetai nakon mwanekan waem. Te raure nako Mairoum, Ngkoe are Boton te maiu ae akea tokina, e a tia ni waetata ni kabuaai ao raroau mai Iroum e a tia ni kabueka tamneiu. Te kamoamoaaki Nakoim bwa Ko a bon tia n anganai te konabwai bwa Nna ongo nakon Am wewete, ibukin tian karineau ma mwanekan waem, ao ibukin tian kamaiuakin tamneiu rinanon korakoran boiararan Am Bong ao kakangin bwanaan Am Kainikoroboki, te bwanaa are Ko a bon tia ni baaireia bwa te buu ni wewete i buakoia Am botannaomata. Ao ngke e a roko te aoa are e na kaotaki iai Am Aro ae e aki konaa n totokoaki, ao Ko a tia n ikeikena ikeiken Tamneim nako nanon Am Kainikoroboki, ao nooria, te karikibwai ae bwanin e ioaki bon mai oina, ni kaota nakoia aomata kamiimi nako ake a wene n raba i nanon kaubwain Teuare boni Ngaia te Tia Bwaina te karikibwai ni kabane.”\nE aki maan imwiin tian rokon bwanaana n te Tabo are moan te karietataaki arei ao n aei ae Ti a kaeka: “Angan Am Uea te karabwarabwa ae bati, Ngkoe Karamera. Ain raurenakom Mairou e waetata ni kabuako, ngke marawan Rokou e naouea i matam ao ni kaunga ma te kukurei matam ao ake irouia karikibwai ni kabane, ao ni kaonrakei ma te kukurei bwaai ni kabane ake a nooraki ao ake a aki nooraki. Kukurei, bwa E a tia Te Atua i nanon te Bong aei ni katea Kaintokan Ueana i aom, n tia ni karaoiko bwa moan teirakean Ana kanikina nako ao otaningainan kakoauaan Ana Kaotioti. E a kakabwaiaaki te aomata are e katobibia rarikim, are e katanoataa kaotiotin Mimitongim, ao n taekina Ana bwai n tituaraoi Am Uea ae Atuam are a tia ni kabwaroaki nako aom. Taua Mwangkon te Maiu ae Akea Tokina i nanon aran Am Uea, te Kabanea ni Mimitong, ao anga am kaaitau Nakoina, bwa E a tia ni bita nanokaawakim nakon te kukurei ao n onika rawawatam ae korakora nakon te kimwareirei ae bati. Ngaia, n te koaua, E bon tangira te tabo are e a tia ni karaoaki bwa tekatekan Kaintokan Ueana, are e a tia n touaki ni Waena, are e a tia ni karineaki n Tikuna iai, are e a tia n tabekakirakeaki mai iai Ana wewete, ao are a bon tia ni kabwaroaki i aona Rannimatana.\n“Wewete nako Tion, Ngkoe Karamera, ao katanoata te rongorongo ae e kakukurei: E a bon roko Teuare E karabaaki ngkoa man mataia aomata! E a bon nooraki ngkai Ana tautaeka ae totokanikai; e a bon tia ni kaotiotaki Mimitongina ae rabwatii bwaai ni kabane. Taratara raoi, bwa ko aonga n aki tabwara ke n nanokokoraki. Ienikuriiko ni katobibia Ana Kaawa Te Atua ae e a tia n ruo mai karawa, are te Kaawa ni karawa ae e a tia ni katobibiaki ma te nebonebo irouia ake a tangiraki iroun Te Atua ake a itiaki nanoia, ao ai botakiia anera aika moan te karietataaki. E a korakora Nanou ni kan katanoata nakoia taabo nako i aon te aonaaba aio, ao ni uota nakoiia n aia kaawa nako rongorongo aika a kakukurei n te Kaotioti aio. Te Kaotioti are e a tia ni kariiaki nako iai nanon Tiinai, ao are e a tia te Kai ae e Ura ni wewete n arana: ‘Bon nakon Te Atua, Ueaia Uea, taian abanuea n aonaaba ni karawa.’ Bon aio, ni koaua, te Bong are i nanona aaba nako ao marawa a uaia ni kukurei n te katanoata aio, te Bong are a tia ni katauraoaki ibukina bwaai ni kabane ake E a tia Te Atua, rinanon te tituaraoi ae riaon aia iango ma nanoia aomata, ni katautaua kaotiia. Imwiin te tai ae e aki maan ao Te Atua E na borauakina Ana Aake i aom, ao ni kaotiia aomatan Bahá ake a tia ni mwaneweaki i nanon te Boki n Ara.”\nE katabuaki Uean te botannaomata, are ngke e atongaki Arana ao a ruru iai iteran nako te aonaaba, ao e a roko nanona iai Newen te Kakannato ni kaotii baike a rabunaki ngkoa inanon Ana atatai ao ake a wene n raba inanon kaubwain Mwaakana. Ngaia ni koaua, rinanon korakoran Arana, te Mwaaka, te Kabanea n Tautaeka, te Kabanea n Rietaata, bon te tia tautaeka i aoia bwaai ni kabane ake i karawa nako ke i aon te aba.