Kwononoka visemi jenu chinafwane nge kufweta mukuli kunyambaulu. Nge namutwalaho lika kupwa vakushishika, kaha navamifwelela chikuma\nVatu vakushishika veji kuvafwelelanga chikuma kuli visemi javo, namasepa javo navakulwane javo vamilimo. Mwomwo veji kukavangizanga jishimbi, nakulama jishiko javo kaha veji kufwilanga kuhanjika muchano lwola lwosena.\nKakavulu mutu veji kumwitavisanga alinge vyuma mwasaka yivene mwomwo yakumufwelela hashimbu yayisuku.\n“Nge muli nakusaka visemi jenu vamifwelelenga, kaha mwatela kulinganga vyuma vize navisolola nge mukwechi mangana amwenemwene numba nge muli ukawenu.”—Sarahi.\nLUSHIMBI LWAMUMBIMBILIYA: “Lishishikenunga enu vavene mumone omu mwapwa.”—Wavaka-Kolinde 2, 13:5.\nNge muli nakusaka vamifwelelenga chikuma kaha vishina vinakavangizaho navimikafwa.\nHanjikenunga muchano. Vatu navamifwelelanga chikuma kachi nge namuhanjikanga muchano havyuma munalimbenje. Kuhanjikanga makuli chinahase kulingisa vatu vavavulu vahone kumifwelela.\n“Chapwa chachashi kuhanjika muchano nge vyuma vili kanawa. Chipwe ngocho, kuhanjika muchano havyuma vize navilingisa vatu vamimone kupwa muvamokomoko, nachilingisa vatu vamifwelele chikuma.”—Caiman.\nLUSHIMBI LWAMUMBIMBILIYA: “Tuli nakusaka ngwetu tupwenga vakashishi muvyuma vyosena.”—WavaHepeleu 13:18.\nPwenunga vakushishika. Kuhehwojola chimwe chize chapwile mulifuchi lyaU.S. vaka-kwingisa milimo vakuheta kujipaseti 78 vambile ngwavo, “kushishika chapwa chachilemu chikuma kumutu uze ali nakusaka vamwingise milimo.” Kachi nge namupwa vakushishika oholyapwa kaha nachikamikafwa kulutwe.\n“Visemi jami vangufwelela chikuma mwomwo yakumona omu ngweji kuzatanga milimo yakuzuvo chakuzeneka vakiko kungwanukisa. Omu veji kungumonanga nguli nakuzata lwola lwosena cheji kuvalingisanga vangufwelele chikuma.”—Sarah.\nLUSHIMBI LWAMUMBIMBILIYA: “Ngunafwelela vene ngwami nawononoka, . . . hakutachikiza ngwami naulinga kuhambakana nomu ngunakulweze.”—WaFwilemone 21.\nPwenunga namuchima wakutalilila chikoki. Chapwa chachashi vatu kumona chivuvu chamutu omu chili nakukola, oloze chasakiwa lwola numba vatu vatachikize kukula chamutu muvishinganyeka.\n“Cheji kumbatanga lwola numba visemi jenu navatu veka vaputuke kumifwelela. Chipwe ngocho, vanahase kumifwelela nge namuzata nangolo mupwenga vakushishika.”—Brandon.\nLUSHIMBI LWAMUMBIMBILIYA: ‘Vwalenu muchima wakutalilila chikoki.’—Wavaka-Kolose 3:12.


Aikai, te Uea, akana ukera matam - Kiribati Catholic Charismatic Renewal Service\nAikai, te Uea, akana ukera matam\nWiki 3 Kaabong\nWarekan te Reta nakoia Ebera.10: 19-25\nTi kona n rin, n aki maku, i nanon te Tabo ae Tabu, i bukin rarani Iesu, ba iai te kawai ae E a tia ni kaukia i bukira, ba te kawai ae bou ae maiu ae kauka te roki (ba te roki ae rabatana). Ao iai ara mataniwi ni berebitero ae tei n uman te Atua. Ma ngaia ae ti na rin ma te nano ae koaua ao te onimaki ae kororaoi, ma nanora aika kaitiakaki mani barekan te buakaka nako, ao rabatara aika tebokaki n te ran ae itiaki. Ti na kawakina matoan te kantaninga ae ti kaotia, ba E kakaonimaki Teuare atonga te motintaeka. Ti na ibuobuoki ma ni kaungaira i boni iroura, i nanon te tangira ma makuri aika raraoi. Tai kaki am tai ni bobotaki, n ai aroia tabeman i buakomi, ma kam na anai nanomi i marenami. E riai riki aromi anne ngkai kam noria ba e a kan te bong arei.\nTe Taramo 23: 1-6\nKaekana: Aikai, te Uea, akana ukera matam.\nAna bai te Uea aonaba ma kanoana, aon te aba ma kaina nako.\nE katoroa i aoni marawa, E kateimatoa i aoni karanga. K\nAntai ae na ararakea ana maunga te Uea? Antai ae na tei n ana tabo ae tabu?\nAne a itiaki baina, ae e raoiroi nanona, Ane aki ri ni baika akea maneia. K\nE na kakabaiaki iroun te Uea, e na anganaki ae riai iroun te Atua\nae ana tia kamaiu. Bon anne aroia akana ukeria, Akana ukera matan Atuani Iakoba. K\nBon te taura ae na kaota rangau am taeka ao te ota ae na kaira kawaiu Alleluia.\nWarekan ana Euangkerio Mareko. 4: 21-25\nE kangai Iesu nakoia nakoia ana reirei:“Tao e uotaki te taura ba e na karabaki i an te taabu ke i an te kainiwene? Tiaki e na katokaki i aoni nnena? Ba akea te bai ae karabaki ae na aki kaotaki, ao akea te bai ae raba ae na aki ataki. Ane iai taningana n ongo, ao ke e ongo!” E taku naba nakoia: “Iangoa raoi ane kam ongo. Te baire ae kam babaire iai nakoia aomata, ao e na babaireaki naba iai nakoimi, ao e na karabaki riki ami bai. Ba ane iai ana bai ao e na anganaki; ane akea ana bai, ao e na anaki ana bai mairouna.”\nTibatiba Aikai, te Uea, akana ukera matam\nTariu ao maneu bon aikai taeka aika a na taekinaki ibukira ngkana arona ba ti a tauraoi n rinnako te Tabo ae Tabu are boni Karawa. Ba bon aio kaniwangan ara kekeiaki aika tamaroa iaon te aba aio ba ti na kona n nora matan te Atua n te Abanuea ae Karawa. Eng, bon aio te bai ae ti kainanoia ba e aongan reke iroura koraoin te kukurei inanon te mimitong i Karawa. Bon aio kabarabran te kimarerei are ti bane n ingainga ni kan roko iai ba ti aonga n katonga kororaoin te kukurei are e a tia ni katauraoia Iesu ibukira ba te kona n nora matan te Atua ao n neneboia ni kabenei bongin maiura.\nTariu ao maneu ao bon iai riki reitan te kabarabarara are na taekina ibukira ba taekan kunikaira aika ti na bainii n te tai anne are bon ara kamarai aika mainaina man takaebuebu itiakia. Eng e na kangai te taeka ;”Bon aikai te koraki aika a tia ni kaitiakaki kunikaia n Raran Iesu, te Tibu Te Tei ae moan te Tabu. Ae kamaunai buren aonnaba. Bon raran Iesu ae ti na tebokaki iai ba ti aonga ni kaitiaki man ara bure ao n riki ba nati ngaira aika tan baibai iroun te Tama ma Natina ae Iesu. Ti na karekea te kaniwanga ae te Maiu ae akea tokina i Karawa ngkana ti a tia ni maiu ni kekeiaki ni kakaraoa ae raoiroi ao n irira Iesu ao ni uouota ara kaibangaki ni katoa bong. Ti na bon aki maku n rin te tabo ae moan te tabu ibukina ba E a tia ni mate ibukira Iesu iaon te kaibanga ao ti a tia n teimatoa ni kakaraoa nanon Iesu inanon maiura iaon te aba.


E Ibuobuoki ni Kaaitarai Kangaanga—Te Rawawata ae Rangi ni Korakora ao te Aoraki ae Wenemaan\nWAREKIA N Acholi Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chin (Hakha) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuukese Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Czech Dangme Danish Digor Drehu Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish Fon French Ga Garifuna Georgian German Greek Greenlandic Guarani Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Iban Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Korean Sign Language Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mizo Mongolian Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngangela Nias Niuean Norwegian Nyaneka Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Runyankore Russian Rutoro Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Uzbek Venda Venezuelan Sign Language Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zapotec (Lachiguiri) Zulu\nIai kangaanga ake a aikoa kona n tukaki rikia ngkai ke ni katokaki. N te katoto, ngkana e mate ae ko tangiria ke ko kaaitara ma te aoraki ae wenemaan, ao bon akea riki am anga iai, ma ko na bon tii kakaaei aanga ake ko na kekeiaki iai ma rawawatam. E kona n ibuobuoki te Baibara ni baika kakaiaki aikai?\nTE AORAKI AE WENEMAAN\nE kangai Rose: “Iai aorakin au utu ae reke irou ae e kakaiaki te maraki iai ao e okioki. E a kekerikaaki iai marurungiu.” Te bwai ae rangi n tabeaianga iai neiei, bwa n tabetai e a aikoa kona ni kaatuua ana iango i aon ana reirei n te Baibara ao ni baike a irekereke ma ana taromauri. Ma e rangi ni buokaki n ana taeka Iesu ae koreaki ni Mataio 19:26 ae kangai: “E konai bwaai ni kabane te Atua.” E reke reireian Rose bwa e bati nako te anga n reirei. Ibukina bwa e rangi ni kangaanga n tabetai te wareware ibukini marakina, e a ongongora ni warekan te Baibara ao booki aika aanaki n te Baibara, aika raweaki. * E taku: “Ngke arona bwa akea baikai ao I a aki ataia bwa ai tera arou ni kateimatoa reitakiu ma te Atua.”\nNgkana e nanokawaki Rose bwa e a aki kona ni karaoi baike e kakaraoi ngkoa, ao e kabebeteaki n taeka aika koreaki n 2 I-Korinto 8:12, ae kangai: “E butimwaeaki riki te angabwai ngkana e tauraoi te aomata ni kan anga. E aki kantaningaaki bwa e na anga are akea irouna, ma e na anga are iai irouna.” E kakauringaki Rose n taeka aikai ae e kukurei te Atua ni baike e karaoi, ibukina bwa e kabanea ana konaa iai ribuakoni mamaarana.\nTE RAWAWATA AE RANGI NI KORAKORA\nE ururing ni kangai Delphine are taekinaki mai mwaina: “Imwini maten natiu te aine are 18 ana ririki, ao I a rangi n rawawata, ao I a aki kakoauaa ae N na teimatoa ni maiu. A a rangi ni bitaki bwaai.” Ma e rangi ni korakora kabebetean nanona n taeka ake n Taian Areru 94:19, ike e kangai iai te tia areru nakon te Atua: “Ngkana a taonainako iango n raraoma, ao ko kabebeteai ma ni karaua nanou.” E taku neiei: “I tataro nakon Iehova bwa e na buokai ni karekei baika N na kabebeteaki iai.”\nE kakatabetabea neiei ni karaoa te mwakuri n anganano ae kakawaki. Imwina riki ao e a kabotaua neiei ma aia kureiaon ataei, are e ngae ngkana e uruaki ma e boni manena naba ibukini karanakin te bwai teuana. N aron anne, e ngae ngke e rangi n uruaki nanon neiei, ma e boni kona naba ni buokiia tabemwaang. E ururing ni kangai: “I a noria bwa kabonganaan ana boto n reirei te Baibara, ao aanga n iaiango aika oti n te kibu ni kabebeteia aomata, bon ana anga naba Iehova ni kabebeteai ao ni karaua nanou.” E korei araia naake n te Baibara neiei ake a boo ma te rawawata ae rangi ni korakora ni maiuia. Ao e noria bwa “a bane n tatataro.” E noria naba bwa “ko aki kona ni buokaki ngkana ko aki wawareka te Baibara.”\nE reke riki reireian Delphine man ana ukeuke n reirei n te Baibara bwa e na kaatuua iangoan taai aika a na roko, ao tiaki taai aika nako. E karaua nanon neiei te kantaninga ae taekinaki ni Mwakuri 24:15 ae kangai: “A na boni mangauti akana raoiroi ma akana aki raoiroi.” Tera aroni kakoauaan Iehova iroun neiei ni kaineti ma kautan natina? E kaeka Delphine ni kangai: “N na nora natiu n taai aika a na roko. E a tia ni baireaki ara tai ni manga kaitiboo, kaanga aron ae e a mwakoro i aon ana karenta Iehova. I bon norira raoi ngaira ni kauoman n ara onnaroka n aron naba are I noria raoi ao n tangiria man te bong are e bungiaki iai.”\n^ bar. 4 A bati aeka n rawerawe aikai aika mena n ara atureti n te Intanete ae jw.org.\nE kona ni buokiko te Baibara ni karaua nanom n taai naba aika rangi ni karuanikai\nE NA KANGAA TE ATUA NI BUOKIRA?\nE teretere ana kaeka te Baibara. E kangai: “E kaan Iehova nakoia akana weteia ni kabane, ao nakoia akana weteia ni kabane n te koaua. E kanuaiia akana maakua ni baika a tangiri. E ongo tangia ni kani buokaki ao e kamaiuia.” (Taian Areru 145:18, 19) Tiaki e kaunganano anne? Ma e na kangaa te Atua ni kaekai aia tataro aomata ake a boni kakaaea raoi kairaia mairouna?\nA kona kangaanga ni kabwarai nanora ao n urua rabwatara, ara namakin, ao ara onimaki. (Taeka N Rabakau 24:10) Ma Iehova “e anga te korakora nakon ane e kua, ao te korakora ae bati nakoia akana akea korakoraia.” (Itaia 40:29) E taku te abotoro Bauro are nanomwaaka rinanoni kataaki aika kakaiaki: “I konai bwaai ni kabane ni karaoi iroun teuare anganai te korakora.” (I-Biribi 4:13) E kakorakoraaki Bauro n taamnein te Atua. Ko kona naba ni butiia te Atua bwa e na anganiko te taamnei ae raoiroi.—Ruka 11:13.\nTera arom ngkana ko kani buokaki n ota n ana reirei ni kairiri te Baibara ao ni maiuakinna? E korea ae kangai te tia rimwini Kristo ae Iakobo: “Ngkana iai temanna iroumi ae e aki tau wanawanana, ao ke e teimatoa ni butiia te Atua ao e na anganaki, bwa e tituaraoi n anga nakoia aomata ni kabane n aki ngurengure.” (Iakobo 1:5) Ko kona ni mwakuria am tataro n arom ni wawareka te Baibara ao ni maiuakin reirei ake iai. (Iakobo 1:23-25) Ni karaoan anne, ko na reiakinna iai bwa a kawanawana te aba taian reirei ni kairiri ake iai.\nE ngae ngkana e korakora raraomam, ma e kona ni buokiko Iehova bwa ko na rau. E kangai ana Taeka: “Tai raraomaeakina te bwai teuana, ma a na kaotaki ami bubutii ni bwaai ni kabane nakon te Atua, n te tataro ma te kakorakora n tataro ni bubutii n raonaki n te katituaraoi, ao te rau are mairoun te Atua ae riaon aia iango aomata, e na kawakin nanomi ma ami iango rinanoni Kristo Iesu.” (I-Biribi 4:6, 7) E aera ko aki butiia Iehova bwa e na anganiko te rau?\nMa tera arom ngkana a wenemaan am kangaanga? Tai motikia bwa e a kitaniko te Atua. E ngae ngkana a wenemaan, ma e kona te Atua ni kaninikoriako ao ni kakorakorako bwa ko na nanomwaaka. (1 I-Korinto 10:13) E berita naba te Baibara bwa e na roko te tai are a nangi boni katokaki raoi iai ara kangaanga!\nE Bure te Nanokawaki ae Korakora?\nTera arom ngkana a taku tabemwaang bwa e a riao arom n nanokawaki ni buan ae ko tangiria?\nE Ibuobuoki ni Kaaitarai Kangaanga


Banaba News Stories 2007 (Gilbertese language)\nHome > Banaban Archives > Banaba News Stories 2007 (Gilbertese language)\nA Community Based News Letter by The Children of Banaba on Tarawa\nWHAT HAPPENED IN THE PAST, PRESENT AND FUTURE PLANS\nFOR THE DEVELOPMENT OF BANABA\nISSUE No. 1 Jan-Mar 2007 (Published 4 times per year in Gilbertese language only)\nPRINT Gilbertese COPY (37kb pdf file)\nPRINT English Translation 50kb pdf file)\nAM BEBA NI KAONGORA IAON BAAI AIKA A TIA N RIKI, BAAI AIKA A NANG KARAOAKI AO AI BAAI AIKA A BIRIAKINAKI NGKAI IBUKIN KABWAIAM NGKOE TEI BANABA\nMan aia ibuobuoki ao aia anganano te Nati ni Banaba iaon Tarawa\nA COMMUNITY BASED NEWSLETTER\nNOT FOR OFFICIAL USE, ONLY FOR TEI BANABA UPDATES\nNati ni Banaba iaon Tarawa.Jan-March 2007\nTe Ururing ma te Kaitau ibukin baika a tia n reke iroura!\nTe korakora man Otan Taai, e moamoa iai taran aia kamatebwai ara ataei n te bong bwa e na teimatoa\nBon ana kakaitau te Nati ni Banaba nakon ara Tia Tei ae beku mwaaka ni biriakinan kabaiara. Ngaira tarimi aika iaon Tarawa, e nage ngke ti bon maeka iaon Tarawa, ma ti bon raonii naba bwanami ni kakaitau ngkai baika e biriakini ibukimi, ai bon ibukira naba.\nN ongora ao a tia n reke ami solar power, ao tao angiia kain auti a tia n reke buokaia man te solar power project aei. Kam bia buokii aron kateimatoakin ami solar nako bwa e aki koaua ae ai akea aia taura ami ataei, aika ataein abara ibukin aia kamatebwai.\nNi marorora ma te Tia Tei ao e kaotia ae iai ngkai ana tamnei ibukin manga karokoan riki taian solar ibukia ake a tuai reke onoia n te karikirake aei. Are i eta ngkoe te Tia Tei ao e bia mwaiti riki te solar nako Banaba ba e aonga n teimatoa n ota aon abara n te bong. E kaoti naba MP Timon ba iai ngkai te rabata ni buoka teuana man te European Union are e nang kaunga kabonganaan te solar power. E na rabata riki te tamnei aei nakon taai aika imwaira.\nTe Bono bon te oin bwai\nTi ongo naba ngaira te Nati ni Banaba mai iaon Tarawa bwa ngaia e a kam tei ami bono ane irarikin te bootabu. E akiaua aei ba bon totokaon te kanganga ae na kona ni bubura riki ao man rota ara bootabu aao ara rawa n akawa. Ti ongo bwa e nang reke ae bon oin ara kaibuke ao e uara ngkai te bootabu? E na bon kona n rororake inanona. Ngaia are e raba naba iangoan katean te bono ba bon totokoan taian kanganga aika aki kantaningaki. Ao e raraba ara Tia Tei ibukin kakoroan nanon aei.\nTe Bai-ni-bakoa ae a kawaerakea te tianti mai marawa\nE a bon nakon ae marurung ao ae konamaki. Ngaira aika iaon Tarawa e kanganga reken ke rakan ara kareke tianti. Ngke mwaitin boora arei ai bon mwaitina naba ni katoa uowa te wiki. Ma ngkami aika iaon Banaba, ai bon mwaitin ami mwane ane ni korakorami. Ngaia are tai kakabane tai. E raba ara Tia Tei bwa e tia ni biriakina kateimatoan rereken mwanen te bai-ni-bakoa, ao aio ai bon kateimatoan naba rereken ami tianti. Ma tai mamaninga bwa ngaia e anaaki naba te kun-ni-bakoa ke te uakun iroun te Kiribati Produce iaon Tarawa.\nAo e uara marawa, e teimatoa ni waru?\nTi ongo naba ngaira mai Tarawa ae iai naba ami boti aramanim aika awa (4) ma intinia. A boo baira n aei, ma tera ara bai iai, eng bon tii te kakatonga ao te kimarimari bwa a reke raoi bwai ake kam kainnanoi. E aoria ma tai tabwaraa te bai-ni-bakoa ao te uakun naba bwa e anaaki iroun te kambana ae te Local Produce i Bairiki Tarawa.\nEng ibukin reken boti aikai ao ti a bon raoni nanomi ni kakaitau nakon ara Tia Tei ae Timon Aneri ba a bon reke baikai man ana makuri korakora, ana imanono ao ai tamaroan reitakina ma aobitia aika kakaokoro n ana rabata nako te tautaeka. Taua teim anne ara Tia Tei ao tai tabwara, kamwaitii riki kabwaia ae aekakin aikai ao ni kabwaroi iaon Banaba.\nBaika a tia aroia ma ai ti karokoaia iaon Banaba\nTe Karau bon te kaubwai ae kakawai\nNgaia are e bon riai kawakinan raoi te karau n taai aikai, ai moara riki ngkai abara aio bon nnen te aki kakarau ao te rongo. Ibukin aio ao ara Tia Tei, e a bon tia ni kairoroi reken taian tangke ni karau ika mwaitia 85 ao te aekaki n tangke are 6,000 te liter kanoana. E kakoaua te Nati ni Banaba bwa e korakora ngureakinan te buoka aio nako Banaba bwa a taku bwa e a bon riaon te mwiati nakon te aba ae uarereke ao ti tabeman kaina. Ma ti kaitaua ara Tia Tei ngkai e teimatoa ni katerea are Banaba e bon nang okoro ma aban nako Kiribati. Bon akea te manibwa iaon Banaba ao kain te aba a tebotebo n te karau, a wati iai, a moi man kuka iai, ao a teboki naba arokaia iai. Ao kai e kabwaia te aba bwa ae a kabwataki te mwaiti n tangke aio ao ae a tia an ootanaki. A na baae n roko iaon abami n namakaina rake aikai.\nE nang reke ae bon oin am kaibuke!\nImwin ana biriaki-mwaka ara Tia Tei ae MP Timon T Aneri ao e tia ni kabwataki iroun Kaebineti kabwakaan te mwaiti ni mwane ae $364,051.60 nakoia kain Banaba ibukin kabaakin ara kaibuke ngaira kain Banaba. N aron ae ataki ao ti a bon maan n tatakaruaea kainnanoan ae bon oin ara kaibuke are ngaia ae na konaa ni katoki kainnanora n aron karorokoan karara aika bwain te titoa, kako riki tabeua, bwai n aoraki, baoia aoraki, baon ara bwai ni makete ao ai bon baora ni mamananga. A nang tiku ngkai rongorongo aikai inanon ara ururing bwa ae nang reke ae oin ara kaibuke. Inanon ririki ma ririki, ao ti bon titiku naba n raroa nako ma te aonnaba. Ti a bon maan n arora aei, ao ai rarabara ara Tia Tei ae Timon ngkai e kona ni kabwaroa korakorana ae mwaiti ibuakon te kanganga ni iangoan reken ara kaibuke.\nE aoria ma katauraoi ngkami kain Banaba bwa ae nang kabaaki ngkai ami kaibuke ao tao e na tia kabaakina imwin 7 ke 8 namakaina mangkai. Ao ai antai aran ara Kaibuke aei! E tau ko raraba ara Tia Tei ao e raraba naba ara Tautaeka aio ngkai e kona n ongo bwanara ni bubuti rinanom!\nReita nako marurungim te tia Ununiki bwa ae nang roko buokam man te UN-FAO\nKaanga bon taian mii aron reken bwai! >Ma koron nanon taian mii aika a bongana ibukin te botanaomata bon ti man te reitaki raoi ae tamaroa. Eng, aio ae noria te Nati ni Banaba iaon Tarawa, ngke e a manga reke te rongorongo irouna ba ngaia e nang manga tauraoi n reke te mwaiti ni mwane ae US$10,000 ke tebwi tabun tenga te tara n Aotiteria. Aio te mwaiti ni mwane are e toka iaon aia beba ni bubuti kain ara BYE ke the Banaba Young Enterprise. Te mwaiti ni mwane aio e na roko rabatana inanon baia taan tara ana karikirake BYE inanon Tun ke Turai. Man te mwane aio ao e nang koro nanon ana iango te BYE bwa e nang kona ngkanne ni wakina ana karikirake iaon e beki. Aio teuana te karikirake ae baka iai nanoia trimi ni Banaba iaon Tarawa, ao a bon tauraoi naba ni buobuoki ni kabooi kanaia beki aika mena n taian bukibuki.\nA bon anga naba aia kakaitau te Nati ni Banaba nakon te BYE ibukin mauireirein ana iango iaon karikirake aika a nang bongana ao a na kona n uota te maiuraoi nakiora ni kabana. Ma ai bon te kaitau riki ae takaburinako nakon MP Timon ba ngke eaki biriakiana aio ao e na bon aki reke tebwi tabun tenga te tara ibukin BYE.\nNi marorora ma MP Timon iaon maiun BYE, ao e kaotia naba te Tia Tei bwa ngkana e waki raoi te karaoan kanaia ataei ma ni maia man taian mitiin aika a tia n roko ngkai (Baby food and fruit processing) ao e na tauraoi te karikirake aei n anai naba uanikai mai Banaba. Ngkana e a tia are bon oin ara kaibuke ao ikanne are e nang bon raanga te mwane nako Banaba ba e a nakoraoi te waki ni Bitineti.\nTe waki nakon mwaneka aika bubura riki\nTi nang titiku naba n arora aei?\nBon moan te kamino nano kanoan te iango ae na kakaeaki anagan karinan Banaba ba teuana aban te Wolrd Heritage. N ongora iroun te Tia Tei ae Timon ao e karakina mwin ana maroro ma aobitian te tabo ni makuri ae te Environment ike e a kaotia iai ngkana arona bwa e boutokaki ana inago aei irouia kain Banaba ma te Kauntira ao ngkanne e kabirimwaka naba ana iango aei bwa e aonga n reke te kabwaia ae teimatoa nakoia kain Banaba. Aikai tabeua rongorongon te World Heritage ma tamnein taian kabwaia ke benefits ake a na kona n reke nakon Banaba:\n<?xml:namespace prefix = v ns = "urn:schemas-microsoft-com:vml" />United Nations World Heritage.\nTe World Heritage bon karinan te aba teuana ke te aono teuana ae iai rakan arona bwa e na kinaaki n te United Nations. Karaoan aei ao e na tabekaki aran te aba anne rinanon te Tautaeka ae kinaaki. Ma ikanne ao e a karaoaki naba te application ke te beba ni bubuti ibukin karinan aran te aba anne.\nIrarikin anne ao iai naba te katautau bwa e na karaoaki te Marine Protected Area ae bwa raonan te iango aei. Abara ae Banaba, bon te aba teuana ae ae kakan ngkana e rin ba teuana te World Heritage Site. Ni kamatoan aei man aobitin te Environment ao ti karekea te rongorongo ae kakukurei bwa ngkana e rin Banaba bwa aban te World Heritage ao e bon aki anaaki rikian tei Banaba ma inaomatana. Butan te aba are e a tia n rin n te World Heritage Site, bon moan te bebete ao akea te rekenikai iai ke te tuuaa.\nBaika iai iroun Banaba aika a na kaangaraoa rinna n te World Heritage, bon rongorongon ao tein aon abara aika a kakaongora man kaokoro ma tein aban Kiribati nako. Aikai tabeua katoto:\nBanaba e kakaongora ana history ke rongorongona ngkoa. E a tia n riki ba te aba ae kaubwai man riki bwa kanga te city teuana ao ngkai e a kitanaki man tiku bwa kanga te aba ae ai tii tabeman kaina;\n(2) Banaba ngaia naba teuana te aba ae korakora rongorongon te Kauoua-ni-buaka n te aonnaba iai. Rongorongon te kabaku roroa ao rongorongon Kabunare ngaia naba teuana ae matai iai te World Heritage;\n(3) Taian caves aika iaon Banaba ngaia naba rinen abara aio ao te World Heritage e tauraoi ni buokii kawakinan ao katamaroan bwangabwanga aikai;\n(4) Marin ara marawa ma maiuraoin rakaina ngaia naba ae kakawaki iroun te World Heritage;\n(5) Kateia kain Banaba (culture) ma rongorongoia (history) man te tai are imwain te keniken ni karokoa te roko i Rabi ao ni karokoa ngkai, aio e nang ni kakaongora naba iroun te World Heritage;\n(6) Rietatan abara n te aro are na kanganga waekoan ekakinakoana n Iabutin Tari, ngaia teuana ae e okoro iai tein Banaba ma aban nako Kiribati, ao aio naba ngkanne ae katika nanon te World heritage.\nAo iai te Kabwaia ae na reke man te World Heritage?\nTe kabwai ae na reke man te waki aio e na rianako riki mwaitina nakon are e a manga kenaki abara. E a tau moa kenakin Banaba bwa e a bon ikoaki. E a ikoaki mwngaia ara bakatibu ao e a wene ma te kirimwakamwaka ao te maraki. Ma ngkana e a manga kenaki, ao iaki ataia bwa a na mwaitira te kawaia nakoira ngaira aika kain Banaba, ao tao a na maanra?\nMa rikin Banaba ba teuana te World Heritage Site, bon kaukan mataroan te kabwaia teuana ae na teimaan nakoia te nati ni Banaba. Ao ko ataia bwa ia aba aika a tia n rin n te World Heritage? Aikai tabeua: te Great Wall of China, taian pyramid ake i Aikubita (Egypt), te buaakonikai ae te toa are n te Amazon ke i Amerika maiaki, mwiin te city are Baburon irarikin Iraq, ao a mwaiti riki. Ao e a uara ngkana e a rin abam ae Banaba ibuakoia aaba ke tabo aika a kakawaki man kakannato aikai? Tiaki nanona bwa e nang manga uki matan te aonnaba ao man tara Banaba ba aia tabo n neweaba? Ngkana e kuba n roko te cruise liner tueana ikai ae kaan 2,000 kaina, tao e na mwaitira ngkanne te kabwaia ae na bwakara abara? Ao ngkana a manga ongo kain Aotiteria ao New Zealand ake a ikawai-rake iaon Banaba n tain te BPC, tiaki bwa a na bon kan manga nakomai ni kakoaua ae Banaba are a rikirake iaona ngaia ai aban te World Heritage? Bon te kabwaia ae bubura ao e na tei-maan ae na roko iaon abara man kinakin abara bwa te World Heritage Site.\nIrarikin anne ao bon iai naba taian mwane aika a na bwaka man te World Heritage nakon Banaba ibukin mwakurian katamaroan tabo ake e nano iai te World Heritage ao te mwane naba ibukin kateimatoaan tabo aikai.\nRaonan te World Heritage – Trust Fund\nIai naba iangoan katean tabo n akawa aika na kainaki ke taian Marine Protected Areas (MPA). Bukin aei bwa e aonga ni kateimatoaki aia tabo ni kaabung ika, ao aio are e nano naba iai te World Heritage. Ngkana e boutokaaki te iango aei ao e na iai ngkanne iangoan katean ara Trust Fund ke oin ara mwane n tania man rabata ni buobuoki n te aonnaba n aron te International Conservation ao tabeua riki. Rabwata aikai ake a tauraoi n anga aia mwane nakon aaba ake a tauraoi ni kaini aia tabo n akawa tabeua. Te mwane are a na tauraoi ni kabwakaa, e na bwaka nakon te Trust Fund bwa onean mwin ika ake a nang tauraoi ni kainaki man aki anaaki. E iangoia naba te Tia Tei ma kain ana tiim iaon Tarawa ikai bwa na kabongana naba te Internet n toma ma nake iai nanoia i Banaba n te aonnaba bwa a na buoka karekarean ao kateiraoan te Trust Fund aei.\nImwain ae kabwataki te iango aei iroum ngkoe tei Banaba\nAo bon te bubuti bwa ko bia boutokaa te iango aei. E a tau moa iangoan kenankin te aba bwa e a kawa abara ae a wene bwa ai te ikoaki. Ti kakai riki angan kabwaiara man itera aika a teimaan (sustainable) inanon ara roro aei ao nako roro aika na roko. N te kakatauraoi nakon te mwaneka aei, ao iai ngkai ana tiim te Fisheries ae tauraoi ni buokira ni kakaei aia tabo ni kaabung ika ake ti na tauraoi ni kaini, ao ni kakoaua naba ba e na aki rotaki iai maiura ma ara kareke tianti n te bong ae koraki.\nRongorongo aika ti kukurei iai ngaira tarimi iaon Tarawa ao tinanikun Kiribati\nNgaia a reke naba ami computer? Ai bon akea te bwai ae kam na bwaka iai! Ma a rarabwa naba iango aika a raraoi aikai. Te computer bon kabutimwakaan te mwakuri. A bia bongana raoi reke ami computer aikai ao e raba ara Tia Tei are e biriakini baikai ibukin kabutiraoan ana waki ara BIC. Ma tera ngke e kona naba ni manag iangoa reken taian computer ibukia ara ataei? E aoria bwa ae inanon taina. Ka ae reke te Kaibuke, ao e aera a naki reke computer, ngkai aio bon ibukin kabwaiaia ara ataei.\nTi ongo naba ae ngaia e a tia naba n reke iroumi te mwaiti ni mwane ae $11,000 ibukin kateimatoan te kako nako Banaba. Ba are e koaua bwa ngkai a bon rarawa kambana ni kaibuke ni kan kakawara abara bwa tao a ruti iai, ma e raba reken te mwane anne are e a kona ni katea aan ami boboti ni kamwaita ana kaako ao mani kona n taninga te kaibuke are imwina.\nKABANEA N TAEKA\nAi bon bwaanam am Beba ae Tei Banaba ni kakatekeraoi nakoimi kain Banaba inanon moan wakin te ririki aei. Taiaoka kaungaia ami ataei nakon aia reirei bwa man nakoraoin aia reirei ao man reken rabakauia ao e na riki bwa kamatoan aan abara ao rikirakena nakon ririki aika a na roko.\nAm Beba ni kaongora aio, e na kataia n kateimatoa kakaongoraeam ni katoa kaka teniua namakaina. Am Beba naba aio e na teimatoa n tatakuraea rongorngon te wakirake ao rongorongon taian kabwaia aika a na bwaka nako aon abara ae tangiraki.\nAi bon te kakatekeraoi naba nakon ara Tia Tei ma buna aika ngaia aika a bweea te waa n te tai aio ao ti bon kakaitau ibukin nakoraoin ana waki ngkai ti a nori taian uaa aika a mwaiti ao man uota te rau, te maiuraoi ao te kabwaia nakon abara ae tangiraki. Tiaki mwaninga naba taekaia kain ana tiim ni iango ake a boutokai ana iango aika a mwaiti man boongana nakon Banaba.\nE a kaan te rinerine ao am Beba aio e a bon anga naba ana katekeraoi nakoia ake a tauraoi n anga araia ao man kan riki naba bwa tooro ngaia ni biriakini kabwaiaia kain abara. Ti nora uaan ae makuria ngkai MP Timon ao e bia tomaki nako te aekaki ni bekutata aio.\nKam raba ao te Uea imarenara mangkami.\nBanaba News Stories 2007 (Gilbertese language) … is powered by ShopFactory Shopping cart software


Kam na bane ni mauri • Foundation North | Pūtea Hāpai Oranga\nKaaraki nakon ana website te Foundation North – kam rabwa n reitakimi ma ngaira n te tai aei.\nFoundation North bon teuana te rabwata ni mwakuri ibukia te botanaomata (community trust) iaon Auckland ao Northland.\nAra taratara ibukin taai aika a na roko bwa e na rikirake te maiuraoi.\nTi karekei ao n anganako mwane ni buoka nakoia kurubu ma taian community ao rabwata riki tabeua ake a buoka te mwakuri, ao kairan te waaki n ibuobuoki nakoia aomata ma communities iaon Auckland ma Northland bwa a na teimatoa n rikirake – ngkai ao n taai aika a na roko.\nTi tangiria bwa ara mwane ni buoka e na iai mwina ae korakora iaon aua itera aika kakawaki: rikiraken babaire aika nikoraoi ibukia te botanaomata, kabonganakia aomata n akea te kakaokoroaki,manga kabouan ao kamaeuan te otabwanin ao ai te boutoka nakoia aomata ma taian community.\nA bane n uki ara mwane ni buoka ibukia aomata ma tenaan community n tainako ni katoa ririki. E kona naba n reke anga ni buoka tabeua – aio e nakon ami karikirake ke mwakuri ma tein ami rabwata ae kam waaki ma iai.\nAngiin tein ara mwane ni buoka a bwaka ian te Quick Response Grants ke te mwane ni buoka ae baiti kaekaia (ibukin bubuti ae na aki raka iaon $25,000), ao Community Grants ke Buoka nakon taian Community (ibukin bubuti ae raka iaon $25,000).\nNgkana ai tibwa aio ami moan tai ni bubuti te buoka, e kakawaki bwa kam karina aran ami tabo ni mwakuri ke ami rabwata n ara Funding Hub – babaire iaon te bubuti e reke online.\nTi rang tauraoi ni kaira ami iango ao n anga ara ibuobuoki iaon te tareboon, te email ke ni bon nakoimi.\nNgkana kam kainanoa te tia raitaeka ibukin karaoan te bubuti aika taetae n Imatang i aon ara website, taiaoka n reitaki nakoira n oin am taetae ao ti rang kukurei man tauraoi ni boutokai ngkami ke ni buoki ngkami.\nke kamkona n tarebonira iaon\nte tareboon ae akea boona 0800 272 878 ke\n(09) 360 0291, ke koroboki nakon Foundation North, P O Box 68 – 048, Victoria St West, Auckland 1142 ke kanoa te booma online ma ikai.\nTi rang ingainga ni kan reitaki ma ngkami.\nKam bati n rabwa/Tia bo


E Tataraaki Iroun Iesu te Aine ae e a Tia ni Mate Buuna ma Ana Bwaintangira ae Uarereke (Mareko 12) | Maiun Iesu\nAna Kabanea ni Bong Iesu n te Tembora\nMATAIO 23:25–24:2 MAREKO 12:41–13:2 RUKA 21:1-6\nE A MANGA KABUAKAKAIA RIKI MATANIWIN TE ARO IESU\nE NA KAMAUNAAKI TE TEMBORA\nE ANGA UOUA TE MAIBIBI TE AINE AE MAIU NI KAINNANO\nE teimatoa Iesu ni kaotaraei aia mwamwanaa te aba taani koroboki ma Baritaio n ana kabanea ni bong n te tembora, ao e arania bwa taani mwamwanaa te aba. E taekina te kaikonaki ni kangai: “Kam kaitiaka tinanikun te mwangko ma te raurau, ma a onrake nanoia n te nanonrang ma te aki taotaonakinnano. Te Baritaio ae ko mataki, kaitiaka moa nanon te mwangko ao te raurau, bwa e aonga n itiaki naba tinanikun te mwangko.” (Mataio 23:25, 26) E rangi ni kakawaki irouia Baritaio te kakaitiaki i aan te tua ao taraakia, ma a aki taraa aroaroia ni koaua ao a kabwaka ni kaitiaka nanoia.\nE kaotaraeaki aia mwamwanaa te aba n aroia ni kukurei ni katei ao ni katamaroai ruanimateia burabeti. Ma e taekinia Iesu bwa “natiia te koraki ake a kamateia burabeti.” (Mataio 23:31) A kaota koauan aei n aia kakorakora ni kan tiringa Iesu.—Ioane 5:18; 7:1, 25.\nE a taekina ngkanne Iesu te bwai ae e na riki nakoia mataniwin te Aro aikai ngkana a aki rairi nanoia: “Ngkami naeta, aika bunia naeta aika baiba, kam na kangaa ni birinako man te motikitaeka i Keenna?” (Mataio 23:33) E kabonganaaki te Mwarua ae Innom ae uakaan ibukini kabuekan te maange, ae te tabo ae tei ibukin te kamaunanakoaki n aki toki ae mena imwaia taani koroboki ma Baritaio aika buakaka.\nA na tei ibukin Iesu taan rimwina n riki bwa ‘burabeti ao mwaane aika wanawana, ao taan reireinia aomata.’ Tera aroia ni butimwaeaki? E taku Iesu ibukia mataniwin te Aro aikai: “Kam na tiringia [tabeman taan rimwiu] ma ni kamateia i aoni kaai ni kammaraki, ao temwangina kam na kataereia n ami tinakoka ao ni bwainikirinia n te kaawa teuana ma teuana, bwa kam na bukinaki iai ni katutuan raraaia ake a raoiroi ni kabane i aon te aba, ni moa man raraan Abera are te aomata are raoiroi ni karokoa raraan Tekaria . . . are kam tiringnga.” E anga te kauring ni kangai: “I tuangingkami te koaua, bwa a na bane baikai n roko i aoia kaain te roro aei.” (Mataio 23:34-36) E kakoauaaki bwa e riki anne n 70 C.E. ngke e a kamaunaaki Ierutarem irouia ana taanga ni buaka Rom, ao nga ma nga I-Iutaia ake a mate.\nE rawawata Iesu n iangoan te tai ae e rangi ni kakamaaku aei. E taetae ma te nanokawaki ni kangai: “Ierutarem, Ierutarem, ae te tia kamateia burabeti ao te tia karebanaiia n atibu akana kanakoaki nakoina! Ai batira au kani botiia natim, n aron te moaaine ngkana e botiia bunna i aani baina! Ma kam rawa iai. Noria! E a kitanaki te tembora aei ao e nang tiku iroumi.” (Mataio 23:37, 38) A bae n iangoia naake a ongo taeka aikai bwa “te tembora” raa ae e nanonna. Te koaua bwa e nanona te tembora are rangi n tamaroa are i Ierutarem, are e taraa ni kamanoaki iroun te Atua?\nE reitia ngkanne Iesu ni kangai: “I tuangingkami bwa kam na aki manga norai ni karokoa ae kam kangai, ‘E na kakabwaiaaki teuae nakomai n aran Iehova!’ ” (Mataio 23:39) E mwanewea te taetae ni burabeti man Taian Areru 118:26 ae kangai: “E na kakabwaiaaki ane e roko n aran Iehova, ti kakabwaiaingkami man ana auti Iehova.” E mataata ngkanne bwa n te tai are e kamaunaaki iai te tembora aei, akea ae e na manga roko iai n aran te Atua.\nE a nako ngkai Iesu nakon te tabo are e mena iai te nne ni mwane ae kaanga tein te buu. A kakabwakai aia mwane aomata ni matana are wariki. E noriia Iesu I-Iutaia aika kakaokoro ni karaoa anne, ao ake a kaubwai a “kabwakai aia mwane aika bati” bwa bwaintangira. E a tataraa ngkanne te aine ae maiu ni kainnano ae e a tia ni mate buuna, are e kabwakaa “uoua te maibibi ae rangi n uarereke kanoana.” (Mareko 12:41, 42) E ataia raoi Iesu bwa e kukurei te Atua n ana bwaintangira neiei.\nE weteiia taan rimwina ao e taku: “I tuangingkami te koaua bwa e kabwakaa ae bati riki te aine ae maiu ni kainnano ae e a tia ni mate buuna aei, nakoia te koraki ni kabane ake a a tia ni kabwakai aia mwane i nanon taiani nne ni mwane.” E kangaa n riki anne? E kabwarabwaraa ni kangai: “A bane ni kabwakai aia mwane mai buakon rakani kaubwaia, ma e kabwakaa neiei mai buakoni kainnanona ao e anga ana bwai ni kabane ae booni maiuna.” (Mareko 12:43, 44) Ai bon okorora ana iango neiei ao ana mwakuri ma mataniwin te Aro!\nE kitana te tembora Iesu ngke e a uakaan Nitian 11, ae ai ana kabanea naba n tai. E taku temanna te tia rimwina: “Te tia Reirei, noria! Ai kamira atibu ma kateitei aikai!” (Mareko 13:1) A bon rangi ni bubura tabeua atibun oon te tembora bwa e aonga ni korakora ao n teimaan. Ma e bon taraa ni kamimi anne bwa e taku Iesu: “Ko nori kateitei aika rangi n tamaroa aikai? Bwa ane e na bon aki tiku ikai te atibu teuana i aon te atibu teuana n aki kabwakaaki.”—Mareko 13:2.\nImwin taekinani baikai ao a rinanon te Mwarua ae Kiteron Iesu ma ana abotoro ma n ararakea te Maunga ae Oriweta nakon te tabo teuana. N te tai teuana ao e tiku ma ana abotoro aika aman ake—Betero, Anterea, Iakobo, ao Ioane. Mai ikai are a kona n nora raoi iai te tembora ae rangi n tamaroa aei.\nTera ae e karaoia Iesu n ana kabanea n tai ni kawara te tembora?\nTera ae e taetae ni burabetinna Iesu ibukin te tembora?\nE aera ngkai e taku Iesu bwa e bati riki are e anga te aine ae e a tia ni mate buuna nakon are a anga kaubwai?


Ponds at Fish Farm – @eroPhotoBlog\nPonds at Fish Farm\nTao mwiin 5am ao I aki tabwara ma I ana au camera ma au tripod ao man ruo nakon te kaa. A tuai uti kaain batau bwa are e tuai rangi n ota aingaia are I a bonako naba. N rokou n te main road ao e tara n tuai tabetabe nanon te kawai bwa tao ti irawaa te kaa are I kaitibo ma ngaai.\nI buti nako tabon Bikenibeu Mainuku bwa N na kaea au tabo are I a tia ni iangoia bwa N na karekei au tamnei iai. I a kakaraurau ngkanne ni buti n te causeway are i marenan Bikenibeu ma Bonriki ao e tara ni karako te aomata ni ririaki n te tabo anne.\nI bwakee ni ira te kawai are e rinnako nako rarikin taian nei – kanga ni uakaan ma akuun te tabo are a tei iai mwaneaban taian abamwakoro i Temwaiku. Ngke e reke ranenen au kaa n rinnako nakon rarikin taian nei ao I a park ao man set naba au camera ma au tripod. N tauraoia ao I a waakina au rawetamnei ao ngaia aio teuana mai buakoia.\nNgke arona bwa ko mena irarikiu n te ingabong aio ao ko na bon aroka boin te nei ae kakaonoti ma iriana are namakinan karekaren te ang mai mainiku ae kakamaeu man a mwaitoro. Ma akea au nanououa bwa ko kona n namakina mwaitoron te ang ti man tarakin te tamnei aio. Ao boin te nei? E tau bwa ko aki roko moa iai, ke kanga?\nEng, I bon kabongana te rawetamnei are e aranaki bwa te panorama ao e vertical tein au camera bwa e aonga n mwaiti riki objects aika a reke (ground nakon te sky) n au tamnei.\nN okiran au auti (tao mwiin 8am) ao I a karaoa au tamnei aio ni kabongana te Photoshop CS4. E karako te bwai ae I karaoia nakon au tamnei aio bwa ti te:- panorama, te cropping, te colour adjustments ao ai te sharpening n aron ae ko noria ngkai.\nOctober 12, 2017 October 23, 2017 Kiribati, Landscape, pond, Tarawa\nNext Next post: Temwaiku Ocean Side


Te kaibangaki bon kingin ao kawain te kamaiuaki\nInanon au tai n reirei i Canberra i Aotiteria ao I a nako n te taina ni kawara te tabo n tataro teuana are kanga bon Bangotan Nei Maria iaon Aotiteria. N rokou ikekei ao e bon rangi n rotaki nanou n namakinan angin te tabo aio are I taku ba e onrake n ana tangira te Uea ao kanga akea te moan bai are e reke ba ai bon ti te kan tataro. I nako ngkanne ni kawara temanna te Tama ian te kai teuana ba Nna kaotibure ao bon iai naba au korona ae I uotia ba e na katabuaki. Ngke I a roko iroun te Tama ao e a nora au korona inanon baiu ao e taku; “Ai tikiraoira te bai ae ko uouotia”. E a manga titirakinai ni kangai; “ Ao ko ataia ba e aera ngkai e moanaki te korona man te kaibangaki? E aki waekoa n reke au kaeka ma e a manga kabarabara te Tama n taku, “Ko atai moromoron te korona aika nimabui? kanga a tei ibukin ana karaoiroi te Atua ae E kani kabaroa iaom. Ma ti teuana aron reken taian kakabaia ma karaoiroi aikai ba ti te KAIBANGAKI.\nE boni koaua tariu ma maneu ae te kaibangaki bon te bai ae ti riai n rinanona ao akea ae e kona ni birinako ma iai. E taku ana taeka te Uea nakoira n te Tabati aio ba ti riai ni kaakeaira boni ngaira,ti na tabeka ara kaibangaki man irira Iesu.\nN tabetai ao ti titiraki nakon te Uea ba e aera ngkai NGAI ae I anganaki te maraki ma te rawawata ao ti taku ba E ribuaka te Atua nakoira. Ke tao n tabetai ao ti bubuti ba e na kanakoaki mairoura te kaibangaki ba ti tuai n tauraoi ni butimaia. Ma te bai ae kakawaki ba ti riai n tauraoi ni waki nako n uota ara kabaingaki ni karokoa tokina. N aiaron Iesu are E uota ana kaibangaki ni karokoa tokina n te kawario ao ti riai naba ngaira ni keiaki ni uoti ara kaibangaki ni karokoa tokina ba ti aonga ni kona ni karekea uana are bon te kona ni mangauti ma Iesu inanon te mimitong. Ngkana ti taku ba ti kan nora makan te Atua ibuakora ao akea riki kawaina ba ti rinanon ana kaibangaki Iesu. Korakorara inanon ara botaki ni charismatic bon ti inanon naba te kaibangaki. Tariu ma maneu ti na butia te Atua ba E na anganira te tauroai ni butimaai ara kaibangaki ao n aki bakataeia ibukina ba ngkana ti anganaki te kaibangaki ao bon iai nanon te Atua ae moan te kakawaki iai ibukira.\nTai barannano n tataro ma onimaki\nTi bane n uringa n te bong aio Santa Monica are tinan Santo Augustine. E rangi ni kakanato te tina aio ibukin korakoran ana onimaki n tataro ibukin natina ae Aukitino ba e na rairaki maiuna nakon te Uea. E ngae ngke e aki kaekaekaki ana tataro ni bubuti i nanon ririki aika bati ao e bon aki bara nanon te tina aio ni karokoa ae e a kaekaki ana bubuti ba e raira nanona natina ae Aukitino; e riki ba te Tama ao imuina e te tia reirei ae kakannato man rabakau. Ibukin rianakon wanawanana ao e a tia te Ekaretia n tabekia nakon aia baonikarea aika a tabu n riki ba te Santo ao ni karikaki naba ba Taokitan te Ekaretia.\nTe reirei ae kakawaki ikai ba ti na riai ni kakatotonga Santa Monica n onimakina te Atua ba E tauraoi ni kaekai ara buburti n taai nako ao ba E na bon kaekaira n aron ae E ataia ba te kabanea n tamaroa ibukira. E taku te taeka n rabakau teuana ba ngaira aomata ti bon ti kona n nora are i tabon bairira; ma te Atua bon akea tokin ana taratara ao Ngaia ae te Atua ae kariki baai ni kabane ti bon aki kona n rota wanawanana ma makana. Ngaia are e bon riai n taai nako ba ti na onimaki ngkana ti bubuti ao n tauraoi ni muiokoi arora ma kainnanora ni kabane i nanon bain te Uea.\nTeuana naba te bai ae reireinira Santa Monica ba bon ti ara bai ngaira aomata te tataro ni bubuti ao bon ana bai te Atua te kamaiu ma te rairannano. Bon aio naba te reirei ae kakawaki iroura ngaira kain te botaki n tataro ibukia aoraki ba n tabetai ao ngkana ti tataro ibukin te aoraki ao akea ara kantaninga ba ti reken te marurung iroun te aoraki ao n tabetai ti kona ni marara ngkana e aki marurung ara aoraki. Ti riai ni kawakinira n taai nako ba t i na aki roko n ana maake te Atua ma ti na teimatoa n ara onimaki ni bubuti ma te aki barannanno.\nTe tauraoi n taai nako ibukin te Uea\nTe tauraoi n taai nako ibukin te Uea boni ngaia aron uakoraan wanawanara iroun te Uea. Tariu ma maneu n tabetai ao ti taku ba e tei te tai ao ti taku naba ba e kiriaria te tai ae E na weteira iai te Uea. Ma ti kakoaua n te wareboki n te bong aio ba aio te aeka n tai are ti aki kona n ataia ba e na roko nningai. Tariu ma maneu aio te koaua ae ti riai ni butimaia ao ni kammakuria inanora ba muina ao ti reke n te kabuanibai. Bon kaotan te wanawana ni koaua iroura ngkana ti tatauraoi n taai nako. Bon aio naba ana rongorongo Nei Maria nakoira ba ti na maiu n te bong aio n aiaron are ai ara kabanea ni bong. N aiaroia aine ake niman ake a wanawana ao ti na tatauraoi ma ara baa ba ti aonga ni kona ni butimaea te tia Mare ngkana E a roko. Ara baa bon te maiu inanon ana karatia te Atua.\nN tabetai ao ti taku ba iai te ingabong ma n aron are ti a tia n rereiaki iai irouia ara Tama ni Kiribati ao ae tataekinna naba te Tama Ikataere, ao ti riai n norira n taai nako inanon te tai ae NGKAI ba bon akea te ingabong ao ti riai ni kamateraoa ana baintangira te Atua nakoira ae E anganira are bon te tai ae NGKAI ao ni kakoaua ba ti kabongana ibukin neboana Ngaia ae te Atua. Ti na bane ni kamanena raoi te tai aio ao ti na katabuira n taai nako ibukin ana Tangira te Uea. N te aro aio ao ti na bon kakoroa raoi iai aron ana Babaire ni kamaiu te Atua ibukira are E a kaman kawenea mai moana are bon te maeka ma Ngaia i Karawa inanon te mimitong.\nTi na teirake ao ti na makuria Nanon te Uea aio ao riki ti na waaki ni buokiia tarira ma manera ni kaokia nakon te Uea inanon te rarannano. Ti na butia te Atua ba E na nanoangaira ao E na anganira ana karatia ni barua te raoiroi inanon maiura ao ni kan taua bain Natina ae Iesu are E aroria nakoira n taai nako ba E aonga n riki ba ara kaaben are E na katanira man taian kabuanibai nako ao mani karokoira raoi ni mwengara ni koaua irarikin Tamana ao Tamara ba ti na bane ni katonga iai kororaoin te kukurei.\nTe Maiu ae Tabu bon Nanon te Atua ae E Tangiria i bukira\nTe maiu ae tabu bon Nanon te Atua ae tangiria ibukira ni kabane ba ti aonga ni bane kamaeuaki. Te maiu inanon te raoiroi bon kaotan te wanawana iroura n tauraoi butiamaea Tia Mare ngkana E a roko. N rongorongoia aine ake niman ake a wanawana, are ti ongo n te bong aio, ao I taku ngai n au iango ba baan aia taura are a uouotia bon taekan te maiu ae tabu are a maiu inanona ao ngaia are e katauraoia ni butimaea te Tia Mare n rokona.\nTao a na bati ara iango n titiraki ba e na kanga n reke te maiu ae tabu iroura. I bon irou ao aikai tabeua buoka n iango aika a na kona ni karekea te maiu ae tabu iroura. Teuana bon te tauraoi n rinnako inanon te maiu ni kainnano n aiaron te maeka n te rereua ba ti ngaia te anga ae ti kona iai ni kainaomataki mani katabetaben te maiu aio ao mani kona naba ni kaitibo iai ni koaua ma te Uea. Ara makuri ni mitinare ae kororaoi e na bon kainnanoa te maiu inanon te aki kaubai ma te nanorinano ao te tauraoi ni kona ni kitana arora ni mwengaraoi. Ma ae kakanato riki bon te maiu n ongotaeka ao te tauraoi n nako ike E kairira nako iai te Uea, n aiaron Betero are e ongotakea iroun Iesu ni kabaka te karaun n aron are e tuangaki. Te aki kaubai, te ongoateka ao te nanorinano bon ngaia ae na anganira te kona n rooti ao n ringii maeuia tarira ma manera ake ti na karokoa irouia ana Tangira, ana Nanoanga ma makan ana Kamaiu te Uea.\nNgkana ti boni karaua ni iangoia ba tera te Maiu ae Tabu ao ti na kunea ba ngaia bon katotongan Iesu. A na bon akea ara kanganga ni karekea te aeka ni maiu aio ngkana ti nim n taai nako ma Iesu. Inanon rikira n ti teuana ma Iesu ao I taku ba a na bane n ti teuana nanora ma St Padre Pio n ana tataro teuana imain matena are e kangai,”Ko raba te Atua ngkai I ataia ao I kakoaua ba Ko maeka inanou ao ngai Inanom.”\nE atai arora ni kabane Iesu\nE kamimi aron wetean Batoromaio iroun Iesu ba ngke e tabe n roko ma Biribo ao e takarua Iesu nako Batoromaio ni kangai, "Aio te Iteraera ni koaua ae akea te kewe irouna". E a manga titiraki Batoromaio nakon Iesu ni kangai, "Ko kanga ni kinaai?". E kaeka Iesu, "Imain ae e weteiko Biribo ao I noriko ian te kai te biiku".\nE ringaki nanon Batoromaio n ana taeka Iesu aio ao e namakinna ae e a kaman kinaki imain rokona ao e a ota raoi nanona ba: "Te Aomata aio (Iesu) E atai rongorongoni maiu ni kabane, ao E ata naba kawain te MAIU; I taku ba I kona n onimakinna!"Ao imuina e taetae ni kaotioti nakon Iesu ni kangai; "Rabi.., boni Ngkoe Natin te Atua; boni Ngkoe Uean Iteraera"\nInanon te karaki aio ao iai te koaua ae I kona n ongo ao I kan tibaia ba E tai arora ni kabane te Atua ao bon akea te bai ae kona n raba ma Irouna. Te kauoua ba bon iai ana babaire te Uea ibukira ao n tabetai ti kainnanoia tarira ma manera ba a na buokira ni kairira nakon te Uea ba ti aonga n ota n ana babaire ao ana wewete te Atua ibukira are e a kaman tauraoi i main bungiakira.\nTariu ma maneu ti na butia te Atua ba E na kammakura Tamneina inanora ba ti na kona n ataia ae E nori ara makuri ni kabane ake ti karaoi te Atua ao E na bon rawawata man uruaki Nanona ngkana ti karaoa te bure.\nN aiaron Biribo are e kaira Batoromaio nakon Iesu ao ti bia riki naba ngaira ba taan kairiia tarira ma manera nakon te Uea ba a aonga ni kona ni kaotaaki iroun Iesu aron ana tangira ma wewete ao ana muioko te Atua ibukia inanon ana babaire ni kamaiu ae moan te kororaoi ibukira ni kabane.\nKaitiakan Nanora ma Tamneira\nKatabuira te Uea ibukin am Tangira\nNanon Iesu ibukira, nakon Tinana\n“E neboa te Uea tamneiu ao e kimarerei nanou iroun te Uea ae au Tia Kamaiu”


TUVOSENA twapendamina hakakahya kakezi nahamaji tweji kuzachisanga mujiminyau jetu. Kakahya kakezi tweji kukazachisanga milimo yakulisezaseza, kaha nawa tweji kuzachisanga maji mujiminyau jetu. Oloze vatu vavavulu mukaye vanakuchiwana kupwa chachikalu kuzachisa kanawa kakahya kakezi.\nGary wamuSouth Africa ambile ngwenyi: “Ndando yamaji yili nakutohwa chikuma.” Kaha Jennifer wamuPhilippines ambile ngwenyi: “Hakuwana nge kakahya kakezi kanakujimajima, ngocho ngwakulizakamina chikuma.” Fernando wamuEl Salvador naikiye ambile ngwenyi, “ngunalizakamina chikuma hakumonomu vatu vali nakwenyeka vyuma vyakutenga.” Kuvihela vyavivulu muno mukaye, vyuma veji kuzachisanga vatu hakuneha kakahya kakezi vyeji kwenyekanga jingalila.\nShimbu jimwe munahase kulihulisa ngwenu, ‘Uno nanguhasa ngachilihi kulipika naukalu kanou?\nTuvosena tunahase kuzachisa kanawa kakahya kakezi. Kuzachisa kanawa kakahya kakezi chinahase kutunganyalisa. Kuzachisa kakahya kamweseke, chinahase kutukafwa tulame kanawa jimbongo. Kaha nawa chinahase kukinga jingalila nakukehesako seteko yakakahya kaze vatela kuzachisa vatu.\nTushimutwilenu omu tunahase kuzachisa kanawa kakahya kakezi, mujizuvo jetu, namuvikilikita vyahakumbi hakumbi, najiminyau.\nZachisenu kanawa kakahya kakezi kumakina mweji kuzachisanga. Kuhehwojola chimwe chapwile mulifuchi lyaEurope chasolwele hatoma nge kuhona kuzachisanga chikuma kakahya kakezi kumakina akuzumisa chipwe akutuchisa mujizuvo chinahase kumikafwa. Derek wamulifuchi lyaCanada ambile ngwenyi: “Kuvwala uvwalo wachishika cheji kutukafwanga tuhone kusokololanga awa makina, kahechi cheji kutulingisanga tuhone kuzachisa chikuma kakahya kakezi.”\nOmu mukiko mwatela kulinganga namungonde yanonga. Rodolfo wamuPhilippines eji kuzachisanga kanawa likina lyenyi lyakutuchisa muzuvo hakuhona kulizachisa hatando yayisuku mangana ahone kuzachisa chikuma kakahya kakezi. Mwomwo ika? Ambile ngwenyi: “Kulinga chuma kana cheji kutukafwanga tulame jimbongo nakuzachisa kanawa kakahya kakezi.”\nSokenunga jinjanena navikolo halwola munakuzachisa makina akutuchisa chipwe kuzumisa muzuvo. * Tunahase kuzachisa kanawa kakahya kakezi hakusokanga kuvikolo vyetu halwola tuli nakuzachisa makina kana kuchina yize peho yizuma chipwe yituta nayilovokamo. Chakutalilaho, kuhona kusoka vikolo mulwola lwachishika chinahase kumbata lwola lwalusuku numba jino likina lizumise muzuvo, kahechi nachimilingisa muzachise kakahya kakezi kakavulu.\nMuchishishisa chakusoka kaha jinjanena navikolo, vatu vamwe veji kuzachisanga kakahya kakezi kamweseke hakujika kujinjanena nandundu.\nZachisenu manongo aze eji kuzachisanga kakahya kakezi kamweseke. Jennifer uze twavulukanga kumaputukilo ambile ngwenyi: “Twatela kuzachisanga manongo aze eji kulamanga kakahya kakezi kamweseke.” Manongo kana eji kuzachisanga kakahya kamweseke halwola ali nakuzata, ngocho anahase kumikafwa mulame jimbongo.\nZachisenunga jiminyau jahamukwakwa nge chinahase. Andrew wamuGreat Britain ambile ngwenyi: “Shimbu jimwe ngweji kuzachisanga masuwa chipwe kinga nge nguli nakuya kumilimo.” Mukanda wakwamba ngwavo Energy: What Everyone Needs to Know wahanjika ngwawo: “Jiminyau jimwe jajindende jeji kuzachisanga maji amavulu kuhambakana jisacha namasuwa yize nayitambuka tando yayindende.”\nLongesenu kanawa ungeji wenu. Kushinganyekela chimweza maungeji namutambuka chinahase kumikafwa mukeheseko kutambwojoka nakuzachisa maji amweseke mangana mulame jimbongo nalwola.\nJethro wamuPhilippines eji kulongeselanga chimweza jimbongo jakulanda maji amuminyau yenyi. Kaha ambile ngwenyi, “Kulinga chuma kana cheji kungukafwanga ngulongese kanawa maungeji ami.”\nVIKILIKITA VYAHAKUMBI HAKUMBI\nKamwatela kuzachisanga chikuma meya azumako. Kuhehwojola chimwe chapwile mujinganda jamuAustralia chasolwele nge “meya azuma chikuma eji kukokanga chikuma kakahya kakezi.”\nHakuwana nge kuzumisa meya cheji kukokanga chikuma kakahya kakezi, ngocho twatela kukehesangako kuzumisa chikuma meya. Victor wamuSouth Africa ambile ngwenyi: “Katwasana meya azuma chikumako.” Steven Kenway uze alinangula chikuma vyasayasi ambile ngwenyi, “kukehesako chikuma meya azuma chapwa chamwaza chikuma mwomwo cheji kutukafwanga tuhone kuzachisa chikuma kakahya kakezi.”\nJimenunga vyuma vize kamweshi nakuzachisako, vyakufwana nge manongo, najiTV, najikopyuta, navyuma vyeka. Vaka-kulinangula vamwe navakiko vetavila ngwavo, makina amwe numba nge munawajimi eji kukokanga kakahya, shikaho mwatela kusomonanga jitambo jize jeji kutwalanga kakahya kumakina kana. Fernando uze twavulukanga hakavanga ambile ngwenyi, naikiye “eji kusomonanga jitambo jamakina aze keshi nakuzachisako.”\nNumba tuhu shimbu jimwe etu katwafwetela kakahya kakeziko, oloze kuzachisa kanawa kakahya kana nachitukafwa. Vatu vavavulu mukaye vali nakuwana jijila jakuzachishilamo kanawa kakahya kakezi. Chikupu vene, kuzachisa kanawa kakahya kana chasakiwa kushinganyeka kanawa, kaha nawa cheji kunganyalisanga. Valeria wamuMexico ambile ngwenyi, “ngweji kuzachisanga kanawa kakahya kakezi mangana ngulame jimbongo nakukinga ngalila.”\n^ par. 10 Twatela kutanganga mukanda wajindongi veji kutuhananga vaka-kutunga makina akuzumisa chipwe akutuchisa mujizuvo. Chakutalilaho, makina amwe tweji kuzachisanga hakusaka muzuvo mupwenga peho yituta chipwe yizuma asakiwa kusokolola kuvikolo chipwe jinjanena.\nMbimbiliya yatwama najindongi jajilemu jize jatukafwa tuzachisenga kanawa vyuma.\nHali Yowano 6:12, Yesu alwezele tumbaji twenyi ngwenyi: “Kungululenu vihanda vyajimbolo vinasaleho mangana vizeneke kulyenyeka.”\nVyuma muka munahase kulinga mangana muzeneke kupwa nalwenyeka?\nMukanda Wavaka-Fwilipi 2:4 wamba ngwawo: “Kanda kuhakanga kulutwe vyuma mwasaka enu kahako, oloze navyuma vasaka vakwenu nawa.”\nUno vilinga vyenu vyeji kukafwanga ngachilihi vatu vaze mwalihata navo navaze vamuchitungilo chenu?


Kangwapwile Nakusaka Kufwako! | Omu Kanyike Umwe uze Asemene Unyike Alumwine Kuyoya chenyi\nTANGA MU Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bicol Bislama Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Czech Dangme Danish Drehu Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish Fon French Ga Georgian German Greek Greenlandic Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Latvian Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Mauritian Creole Maya Mbunda Mizo Mongolian Myanmar Nahuatl (Northern Puebla) Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngangela Nias Niuean Norwegian Nyaneka Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Russian Samoan Sango Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongan Tshiluba Tsonga Turkish Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zulu\nMBIMBILIYA YEJI KWALUMUNANGA KUYOYA CHAVATU\nKangwapwile Nakusaka Kufwako!\nVanawambulula kuli Yvonne Quarrie\nMWAKA ASEMUKILE: 1964\nMULIFUCHI ASEMUKILA: ENGLAND\nCHIYOYELO CHENYI CHAKUNYIMA: MWANAPWEVO WAKULIKANGA UZE ASEMENE UNYIKE\nMUJIMBU WAKUYOYA CHAMI\nNgwasemukilile muPaddington, ngalila yize yatwana navatu vavavulu munganda yaLondon, muEngland. Ngwapwile nakutwama namama navayayami vamapwevo vatatu. Tata apwilenga chitakwa, ngocho apitukilenga.\nOmu ngwapwile ngukanyike mama angulwezele ngulombenga ufuku hiufuku. Ngwapwile nakaMbimbiliya kakandende kaze kapwile namukanda waJisamu, kaha ngwalilongesele mazu apwilemo nakuwemba jino kupwa mwaso. Ngweji kwanukanga mazu amwe ngwatangile mumukanda wami wakukaye aze apwilenga lika mumutwe akwamba ngwawo: “Likumbi limwe katweshi kukashinganyeka vyakulutweko.” Mazu kana angulingishile nguhonenga kusavala nakuputuka kushinganyeka kaha vyakulutwe. Ngwashinganyekele ngwami: ‘Chikupu vene mukuyoya mwasakiwa vyuma vyavivulu. Jino vyuma muka ngunakuyoyela?’ Kangwapwile nakusaka kufwako.\nNgwaputukile kushinganyeka chikuma havyuma vyakupanda. Ngwahanjikilenga navafu, nakuya kumafuka navakwetu vaka-shikola, nakutalanga mivwimbimbi yakwivwisa woma hamwe navakiko. Twashinganyekele ngwetu yapwile yamwaza chikuma kaha nawa yakwivwisa woma.\nNgwaputukile kuhungumuka chikuma omu ngwapwile kaha namyaka yakusemuka 10. Ngwaputukile kunwa makanya, nakushimbula chiku angutuvile tulo. Kutwala muze, ngwaputukile kunwa nalyamba. Kahomu ngwapwile namyaka yakusemuka 11, ngwaputukile kunwa nawala. Numba tuhu kangwazangilenga omu wevwakanyinengako, oloze ngwazangilengako kaha kupenda. Ngwazangilenga nawa myaso nakukina. Kakavulu ngwayilenga kuviwanyino nakuvihela vyakunwina wala. Ngwaseunukilenga naufuku kaha nawa ngwakukindulukilenga shimbu kanda likumbi litutuke. Nge kunachi ngwazeyelenga chikuma, ngocho kangwayilenga kushikolako. Kakavulu nge nguli mushikola, ngwalovekelenga nakunwa wala nakukinduluka cheka.\nEchi changulingishile ngufwele omu ngwakumishile shikola. Numba tuhu mama evwile chikuma kupihya nakupwa namatoto, oloze katachikijile kanawa vilinga vyamiko. Twazungilenga namama, kaha kutwala muze ngwachinyine hembo. Ngwatwaminenga nakajila kami Tony uze apwile Rastafarian. Kaha Tony nawa apwilenga mwiji, alandulwilenga maundu akupendesa kaha nawa apwile napuho yaulyanyi. Nakushimbula chiku omu ngwapwile namyaka yakusemuka 16 ngwemichile, kaha ngwasemene mwana walunga.\nOMU MBIMBILIYA YALUMWINE KUYOYA CHAMI\nOmu ngwapwile nakutwama kuchihela kuze valaminyinenga vajike vamapwevo vaze vapwile navakemba ngwaliwanyine naVinjiho jaYehova. Vaka-fulumende vanguhanyine kapete kakutwamamo. Vinjiho jaYehova vavali vamapwevo vatambukililenga vakwetu vamwe vaze twatwaminenga navo. Kaha likumbi limwe nayami ngwayile nakwivwililako. Ngwafwililile kusopolola makuli aVinjiho jaYehova. Oloze vazachishile Mbimbiliya hakukumbulula vihula vyami vyosena mujila yakuunda kaha nawa yakwivwakana kanawa. Vangwivwishile kuwaha hakuwana nge vapwile valikoji kaha nawa vavavwovu. Kufumaho, nayami ngwetavilile kulinangula Mbimbiliya.\nNakushimbula chiku, ngwalinangwile vyuma vimwe muMbimbiliya vize vyalumwine kuyoya chami. Kufuma vene kuunyike wami, ngwevwilenga woma kufwa. Oloze ngwatachikijile jino vyuma anangwile Yesu kutalisa kukusanguka. (Yowano 5:28, 29) Ngwalinangwile nawa nge Kalunga anguzakama. (WaPetulu 1, 5:7) Kaha nawa mazu angukwachile chikuma kumuchima shina ahali Yelemiya 29:11 akwamba ngwavo: “Yehova nambe ngwenyi, ‘Ngunatachikiza vyuma nguli nakushinganyeka hali enu. Nguli nakushinganyeka kumitwamisa mukuunda, keshi kuminehela lupiko, mangana mukayoye kanawa kulutwe nakupwa nalutalililo.’” Ngwaputukile kufwelela jino ngwami ngunahase kupwa nalutalililo lwakukatwama muPalachise haya myaka yosena hano hamavu.—Samu 37:29.\nVinjiho jaYehova vangusolwelele zangi yamwenemwene. Omu ngwayile kukukunguluka chavo halwola lwatete, vatu vosena vanguzakamine nakungusolwela chisambo. (Yowano 13:34, 35) Jila vangutambwililemo yalihandunwine chikuma nomu chapwile kuchachi yetu. Vinjiho jaYehova vangutambwile namavoko avali chamokomoko navilinga vyami. Kakavulu vashimutwililenga nayami, nakunguzakama, nakunguhana vyuma vyeka vize ngwasakiwile kumujimba. Ngwevwilenga nge nayami ngwatwama mutanga yayinene yavatu vakwechi michima yamwaza.\nVyuma ngwalinangwile muMbimbiliya, vyangulingishile ngutachikize nge ngwatelele kwalumunako vyuma vimwe mukuyoya chami mangana ngukavangize jishimbi jaKalunga jamwakupwila nachiyoyelo chize etavila Kalunga. Chipwe ngocho, kachapwile chachashi kwecha kunwa makanyako. Kaha nawa myaso yimwe yize ngwapwilenga nakwivwilila yangulingishile ngutwaleho lika kunwa lyamba, ngocho ngwalitwaminyine kwivwilila myaso kana. Hakuwana nge ngwasakilenga kupwa wakuunda, ngocho ngwalitwaminyine kuyanga kuviwanyino nakuvihela vyakunwina wala kuze chapwile chachashi kuputuka cheka kunwa. Kaha nawa ngwafwililile kupwa namasepa vamwenemwene vaze navangukafwa ngwalumune kuyoya chami.—Vishimo 13:20.\nTony naikiye nawa apwile nakulinangula Mbimbiliya naVinjiho jaYehova kuze ayile. Kahomu Vinjiho jaYehova vakumbulwilenga vihula vyenyi kuzachisa Mbimbiliya, naikiye etavilile vyuma apwile nakulinangula kupwa vyamuchano. Kutwala muze azachile nangolo nakwalumuna kuyoya chenyi. Alitwaminyine kulikata namasepa jenyi vaze vapwile vilyanyi, nakwecha vilinga vyauhwanga, nawiji nakunwa lyamba. Hakusaka twivwise Yehova kuwaha, tuvosena twalumwine chiyoyelo chetu chachipi, nakukafwa mwanetu apwenga navilinga vyamwaza. Kaha kuheta mu 1982 twalimbachile.\n“Makumbi ano kangwasavala nakulizakamina havyuma vyakulutwe chipwe kwivwa woma kufwako”\nNgweji kwanukanga omu ngwahehwojwelenga vihande vyamujimangazini jaKaposhi Kakutalila naTonenu! * jize japwile namijimbu yavatu vaze valumwine kuyoya chavo ngana muze ngwasakile kulinga nayami. Vyakutalilaho vyavo vyangukafwile chikuma. Vyangukolezezele ngutwaleho lika kwalumuna chiyoyelo chami. Ngwalembelelenga Yehova angukafwe. Ami naTony vatumbapachishile muJuly 1982 nakupwa jino tuVinjiho jaYehova.\nKutunga usepa wakukola naYehova Kalunga chinayovola mwono wami. Ami naTony tunamono omu Yehova natukafwe muukalu wosenou tunahichimo. Tunalinangula kupendamina hali Kalunga halwola tunahichinga muukalu, kaha tunakwivwa chikupu ngwetu natuzakamanga mutanga yetu.—Samu 55:22.\nNgwafwililile kukafwa vana vami navakiko vatachikize Yehova nganomu ngwalingile yami. Ngweji kwivwanga jino kuwaha nayami omu nguli nakumona vana vavo vali nakuzovoloka hakupwa nachinyingi chakutachikiza Kalunga.\nMakumbi ano kangwasavala nakulizakamina havyuma vyakulutwe chipwe kwivwa woma kufwako. Ami naTony twasaka kutambukila vikungulwilo vyavivulu vyaVinjiho jaYehova nakuvakolezeza chalumingo hichalumingo. Tweji kwazananga navo mumulimo wakunangula vatu ngwetu nge navafwelela muli Yesu, kaha navakiko navakalivwisa kuwaha kuyoya chahaya myaka yosena.\n^ par. 17 Vausoneka nawa kuli Vinjiho jaYehova.\nVihula Vitatu Vize Vyalumwine Kuyoya Chami


Putu vene kushikulu, Yehova nasakenga tanga hitanga yipwenganga hamwe nakulilongesa mangana vazamise usoko wavo nayikiye najitanga javo. (Lushimbi lwamuchivali 6:6, 7) Echi chikiko chalingisa Vinjiho jaYehova vanoneke lwola chalumingo hichalumingo lwakulemesa Kalunga mwatanga. Lwola kana lwapwa lwakushimutwila mumeso akuunda havyuma vyakushipilitu vize vinahase kuvakafwa mukuyoya chavo. Numba nge mwatwama uka wenu, oloze munahase kuzachisa lwola kana nakupwa hamwe naKalunga hakuhunanana havihande vimwe vyamuMbimbiliya vize munasake enu vavene.\nHilwola lwakupandama kuli Yehova. “Pandamenu kuli Kalunga, kaha mwapandama kuli enu.” (WaYakova 4:8) Tweji kutachikizanga kanawa Yehova hakulinangula chikuma vilinga vyenyi muMazu enyi vasoneka. Jila yayashi yakuputukilamo chilongesa chaKulemesa Kalunga mwaTanga shina yakutangila hamwe Mbimbiliya, pamo kukavangiza tupetulu vananoneka muShikola yaMulimo waTeokalasi chalumingo hichalumingo. Mutu himutu wamutanga nahase kutanga chihanda chimwe chaMbimbiliya, numba jino muvosena mushimutwile havyuma vize munalinangula.\nHilwola lwakupandama kuli umwe namukwavo mutanga. Malunga namapwevo, navisemi navana veji kuzamisanga usoko wavo hakutangila hamwe Mbimbiliya mwatanga. Lwola kana lwatela kupwa hilwola lwakuwahilila, lwakuunda luze vatela kutalilila vosena mutanga. Kweseka namyaka vali nayo vana, visemi vanahase kusakula vihande navakashimutwila vize vinavatela, pamo kuzachisa vihande vimwe vyamuKaposhi Kakutalila naAwake! Munahase kushimutwila haukalu vali nakuhitamo vana venu kushikola namwakuuhonesela. Munahase kulivwisa kuwaha kulijilisa myaso namukemba hakukunguluka muchalumingo muli, nakulinga vyuma vimwe vyakulihizumuna hanyima yachilongesa.\nElu lwola lwakulipwila lwakupwanga hamwe chalumingo hichalumingo nakulemesa Yehova nalumikafwa mwatanga mwivwile chipepa Mazu aKalunga, kaha Kalunga mwamikisula mwamunene.—Samu 1:1-3.\nMwomwo ika tweji kunonekelanga lwola lwaKulemesa Kalunga mwaTanga?\nUno visemi vanahase kulingisa ngachilihi vosena mutanga vamonenga lwola kana kupwa lwamwaza?\nHulisenu vakwenu muchikungulwilo vamilweze ovyo veji kulinganga haKulemesa Kalunga mwaTanga. Kaha vahulisenu nawa mwijive mikanda yili haZuvo yaWangana yize munahase kuzachisa hakunangula vana venu vihande vyakupandama kuli Yehova.\nMunahase Kuwahilila Mutanga Yenu\nMalunga, namapwevo, navisemi navana vatela kulondezeza chakutalilaho chaYesu. Vyuma muka tweji kulinangulanga kuli ikiye?


A Kabwaraaki Iroun Iesu Ana Bure Teuae Mate Rabwatana | Maiun Iesu\n“A a Kabwaraaki Am Bure”\nMATAIO 9:1-8 MAREKO 2:1-12 RUKA 5:17-26\nE KABWARAA ANA BURE TEUAE MATE RABWATANA IESU AO E KAMARURUNGNGA\nA a ongo ngkai taekan Iesu aomata man taabo aika raroanako. A bati ake a mwananga ni kawaria n taabo naba ake e aki roroko te aba iai bwa a na ongora n ana reirei, ao n nori ana kakai. Ma imwin tabeua te bong, e a oki nako Kaberenaum ae te tabo are e kakaraoa iai ana mwakuri. E waekoa ni butanako taekan okina rinanon te kaawa aio i rarikin Namani Kariraia. N tokina ao a a bati ake a kawaria n te auti are e mena iai. Iai naba tabeman Baritaio ao taan reirei n te Tua ake a roko man aonon nako Kariraia ao Iutaia n ikotaki naba ma Ierutarem.\n“Ao a bati aika ikotaki n te auti n te aro are e a kebotaua nanona ma matan naba te mataroa, ao e a taekina ana taeka te Atua nakoia.” (Mareko 2:2) E a angaraoi ngkai karaoan te bwai ae rangi ni kamimi. Ti buokaki man te baere riki bwa ti na ataia ae iai mwaakan Iesu ni katoki rawawataia aomata, ao ni manga kamarurungia ake e rineiia.\nNgke e tabe n angareirei Iesu n te auti ae kebotaua, ao a roko mwaane aika aman ao a uota te mwaane ae mate rabwatana i aon te nne ni wene. A tangira Iesu bwa e na kamarurunga raoraoia. Ma ibukina bwa e a ibetutu te koraki, a aikoa kona n “uotia nakon Iesu.” (Mareko 2:4) Iangoa aroni kabwarananon anne. A tamwarakea taubukin te auti ao a kabwangabwangaa, ao a nna rikaaki te nne ni wene are mena iai te mwaane are mate rabwatana nako nanon te auti.\nE un Iesu ngke e uruanaki ana angareirei? E bon aki! Ni koauana e rangi n rotaki nanona n aia onimaki naakai ao e taku nakon teuare mate rabwatana: “A a kabwaraaki am bure.” (Mataio 9:2) Ma e boni kona ni kabwarai buure Iesu? A iango i nanoia taani koroboki ma Baritaio ao a kangai: “E aera ngkai e taetae n aron aei teuaei? E taetae ni bakannatua. Iai riki temanna i rarikin te Atua ae e kona ni kabwarai buure?”—Mareko 2:7.\nE atai aia iango Iesu ao e taku nakoia: “E aera ngkai kam iangoi baikai i nanomi? Bwa tera ae bebete riki taekinana nakon teuare mate rabwatana, ‘A a kabwaraaki am bure,’ ke ‘Teirake ao tabeka nnem ni wene ao nakonako’?” (Mareko 2:8, 9) Eng, e kona Iesu ni kabwarai ana bure teuarei ae boto i aon ana angakarea are e na anga imwina riki.\nE kaotia ngkanne Iesu nakoia te koraki ma taani kabuakakaa bwa bon iai mwaakana ni kabwarai buure i aon te aba. E rairaki n taraa teuare mate rabwatana ao e tua ae kangai nakoina: “I tuangko, Teirake ao tabeka nnem ni wene ao naako nakoni mwengam.” E karaoa are e tuangaki ngkekei naba, e mwananga n otinako n uota nnena ni wene i mataia aomata ni kabane ake a roko. A rangi ni mimi aomata ao a neboa te Atua ni kangai: “Ti tuai man nora te aekaki aei”!—Mareko 2:11, 12.\nE kakaongora ngkai Iesu e kairekerekea te bure ma te aoraki, ao kabwaraani buure ma reken te marurung. Ti reiakinaki n te Baibara bwa e bure ara moani karo are Atam, ngaia are ti a bane iai n ituaki ni mwin te bure ae te aoraki, ao te mate. Ma i aan ana kairiri ana Tautaeka n Uea te Atua, ao Iesu e nang kabwarai aia bure aomata ni kabane ake a tangira te Atua mani beku irouna. Ao ngkanne e nang kamaunaaki te aoraki n aki toki.—IRom 5:12, 18, 19.\nTera are e kaira Iesu bwa e na kamarurunga te mwaane are mate rabwatana i Kaberenaum?\nE kangaa n roko te mwaane aei iroun Iesu?\nTera reireiara man te bwai are riki ae irekereken te bure ao te aoraki, ao tera te kantaninga iai ibukira?


Taan Reirei n te Baibara, 1870’s\nTe moan Taua-n-Tantani, 1879\nTe Taua-n-Tantani ni boong aikai\nE taetae ni burabetinaki n te Baibara bwa imwini mateni Kristo, ao a na teirake taan reirei aika kewe mai buakoia Kristian rimoa ao a na kabwaoua te koaua man te Baibara. (Mwakuri 20:29, 30) E aki maan imwina, ao e a riki anne. A rengana ana reirei Iesu ma aia koaua Aaro ni beekan ike a a tei iai botaki n Aro ni Kristian aika kewe. (2 Timoteo 4:3, 4) Ti na kangaa ni koaua raoi bwa e a reke iroura ni boong aikai te atatai ae eti ibukin ana reirei ni koaua te Baibara?\nAna tai aei Iehova ni kaotaraea te koaua. E taetae ni burabetinna Iehova bwa ‘e na rikirake te ataibwai ni koaua n tain te Toki.’ (Taniera 12:4, BK) N 1870, ao a kunea kaain te kurubu ae uarereke ake taan ukoukora te koaua bwa a bati reirein Aaro ake a aki boraoi ma ana reirei te Baibara. Mangaia are a a moana aia ukeuke ni karekean otaia ni moan reirei man te Baibara ao e kakabwaiaia Iehova bwa a a kona n atai nanoni kiibu.\nA ukeuke raoi n te Baibara mwaane aika kakaonimaki. A kamanena Taan Reirei n te Baibara ake taani Kakoaua ibukin Iehova rimoa, te anga n ukeuke n reirei ae ti teimatoa ni kamanena ni boong aikai. A maroroakina te boto n reirei man te Baibara teuana imwin teuana. Ngkana a aitara ma kibun te Baibara teuana ae kangaanga otaia iai, a a manga ukeri kiibu riki tabeua ake a na kabwarabwaraa nanona. Ngke a a boraoi n iango i aon aia moti ao n noria bwa e boraoi ma kiibu riki ake tabeua, a a korea mwina. Ibukin aroia ni kariaia te Baibara bwa e na boni kabwarabwarai kibuna nako, a a manga kaoka iai te koaua ibukin aran te Atua ao te Tautaeka n Uea, ana kantaninga ibukin te botannaomata ma te aonnaba, aroia maate ao te kantaninga ibukin te mangauti. A a kainaomataaki man reirei ao mwakuri aika bati aika kewe, man aia ukeuke.—Ioane 8:31, 32.\nN 1879, a ataia Taan Reirei n te Baibara bwa e a riai kabutanakoan te koaua. Ngaia are man te ririki anne, a a moana karaoan te maekatin ae ti teimatoa ni boreetia ni boong aikai ae Te Taua-n-Tantani ae Tataekina Ana Tautaeka n Uea Iehova. Ti a tibwai nako ngkai koaua man te Baibara nakoia aomata n aaba aika 240 ao n taetae aika raka i aon 750. Ai korakorara ngkai rikiraken te ataibwai ni koaua!\nTera ae riki nakon te koaua man te Baibara imwini mateni Kristo?\nTi kangaa ni manga kaoka te koaua ae n Ana Taeka te Atua?


Te maeka inanon te karinan 1 | Living at Level 1 | Unite against COVID-19\nCOVID-19 bon iai naba ngkai\nA kantaningaki kain Nutiran bwa a na riai:\nTeboka ao kamwaua baimi n tainako ibukin kamatean te man aoraki aei (virus). Kabongana te tobu ao te ran n te maan ae aki kee ian 20 te tekan. Kamwaua raoi baim.\nNangoa ubum ngkana ko bekobeko ke ko mwatie, te katoto iaona ko bekobeko ke ko mwatie nakon mwanokan baim.\nNgkana iai iroum kanikinaean aorakin te mwaitoro ke te kabuebue, tiku ni mwengam, reitaki nakon am taokita ke te Healthline ao ongora taian kaetieti ibukin am tutuo. Tai mwananga ke tai nakonako, tai nakon te reirei ke te mwakuri.\nTaua raoi mwin taabo aika ko a tia n nako iai ao antai aika ko kaitibo ma ngaiia. Kabongana te NZ COVID Tracer app, te boki ibukin COVID-19 tracer, ke koroi mwia ni kabane.\nKaetieti iaon karaoan am tutuo\nKaetieti iaon tauan mwin te mwamwananga\nKaetieti ma kaongora iaon te man aoraki aei ma ana kanikina\nAkea ngkai te katautau iaon te mwaiti n te bobotaki. Aio n ikotaki ma taian taunimate, taian mare, botaki n te aro ao aia botaki kain te community, taian takakaro ma kakakibotu.\nTauan raroam ke marangam\nN te Kauring Karinan 1, COVID-19 e na riai ni kawakinaki. Bon te oi n iango tauan raroam ke marangam mairouia aomata aika ko aki kinaiia ngkana ko nakonako ke ko mwamwananga. Te aro aio e na bon rang buoka kauarerekean butinakon te COVID-19 ngkana e manga kaoti ibuakoia te botanaomata ke n te community.\nTaabo ni mwakuri ma bitineti\nA kona n uki ke ni wakinako taabo ni mwakuri ma bitineti n aron te taneiai. Ma a riai n teretere ke ni kona n noraki rongorongon te NZ COVID Tracer app QR code ao e na iai naba tabeua riki aanga ae na kona n tauaki iai mwia aomata n aia tabo ni mwakuri.\nTe mwamwananga ma baao ni mwamwananga\nTe bao ni mwamwananga ibukia te botanaomata e na riai n iai te QR codes ibukin tauan mwia aomata.\nNgkana ko aoraki reitaki ma am taokita ke karekei kaetieti man te Healthline ibukin karaoan am tutuo imwain mwanangam. Tiku ni mwengam ao karaoa te tutuo ngkana ko tuangaki.\nTaabo n reirei, aia reirei ataei aika uarereke ao kuura aika rietata a kona ni bane n uki n aron te taneiai. A mano ataei ngkana a nakon aia reirei.\nKarekean rongorongo aika eti man koaua\nN tabetai ao rongorongo a bon karaoaki bwa a na mwamwanaia aomata ke ni kekeweia aomata. Aio e rang kaitara ara mwakuri ni kabane ibukin buakanakin te man aoraki aio (virus).\nKaetieti iaon karekean rongorongo aika eti man koaua\nTararuan ke kawakinan te matabaiawa\nTe COVID-19 e bon teimatoa n aki tauaki raoi arona i tinaniku. E bon teimatoa tararuakin ara matabaiawa ibukin kauarerekean rinnakon COVID-19 ma i tinaniku.\nAomata ake a rinnako i nanon Nutiran a na riai ni kaokoroaki n taabo ake a tia ni katauaki, ti ngkana iai te kariaiakaki bwa a na aki. Ngkana a kariaiakaki bwa a na aki kaokoroaki a bon riai naba ni kaokoroia ibon irouia.\nA teimatoa n tutuoaki ibukin COVID-19 taani mwakuri n te tabo are a kaokoroaki iai aomata ke ni kamarurungaki, ao mwakuri ake a kakai reke iai te aoraki n aron te matabaiawa.


Ana Tangira Te Uea Nakon Nei Ngaretin Ioram n rinanron te Charismatic - Kiribati Catholic Charismatic Renewal Service\nAran te aine are e kawaria n te mi bon Nei Tewiti Tiim ae kain rarikina are e taku ba ena tuanga tinana ae Nei Tekiata ba e ata bain aorakiana. Ngke e ongo Nei Tekiata aorakin Nei Ngaretin ao e kanakoa te rongorongo nakoia Leaders aika Kaoti ao Tuana Tanuaa ba e kainanoa Ana Tangira Te Uea Nei Ngaretin ao e raba ana Tangira Te Uea ba ea bon marurung n tain te katokabai.\nNgke e nora Ana Tangira Te Uea Nei Ngaretin nakoina ao ea motika naba nanona ba ena rin te Charismatic. E butimaeaki nanona anne irouia Leaders aika Tuana Tanuaa ao Kaoti ao a wakina naba man te ingabong are imwina ba are te bon te moanibong. E wakinaki ana course Nei Ngaretin ma buuna ae Teikake n Te Maeu ae Onraken Te Maeu n irianaki ma te Boki are Irian Te Maeu ae Oranken, a raonaki Leaders aikai irouia Nei Rota Taraia ao Nei Kaia Tekewa ni karokoa are a kainaomataaki iai. N te kooti ao e noraki aroia ba e ririkirake irouia te maeu n tataro ao riki te kan neneboa mani kamoamoa Ana tangira Te Uea inanon wakinan aia kooti ao ea manga bubuti Ngaretin ba ea kan mare n te katorika. A buokia Leaders ao a kaongoa te catechist ana kainano ao e raba Te Uea ba ea waki naba aia reirei ma te catechist ibukin te Babetito, te Mare, te Benetenia ao ai te Kombirimatio. E koro rimoa aia wiki are nimaua n aia course ma e tuatua te catechist ae Bukitaake Tongaua are bon ngaia naba n te tai anne te Chaplain n te Charismatic ba a kainaomataki imwin are a tia n anganaki taian Takarementu. A bon reitanakio aia kooti ni karokoa te kaonobong are 10th Okitoba 2005 are a mareaki iai ao imwin te mare ao ea taonaki nako naba te kainaomata. Imwin anne ao e nene mani waka inanon te Onimaki Ngaretin ao e riki ba temanna naba ngaia te tia katoamaua kabutan te rongorongo ae raoiroi nakoia aoraki, bure, baaba ao taabo nako ake a kainanoa ana tangira Te Uea, ao te bai ae kamimi ba e rangin maiti karea ake e kaotinakoi inanon tain te tataro riki ma taian aoraki ao aikai karea ake ti kakoauai ba a tia n reke irouna;\ni. Te Taetae n Ataibai, ii. Te Taetae ni Burabeti, iii. Te Matairiki, iv. Buokaia kain te Burikatorio.\nAio ngkanne ana rongorongo Nei Ngaretin iaon buokaia kain te Burikatorio; “N te kanimabong teuana ao I tataro imatan te Eukari tao n te aoa tebwina (10) n te tairiki. I bon Rotario ao i tekateka n teitera are aia tabo maane ni uakan ma te winto. Inanon au Rotario are I tataroakina ao I mimi iroun temanna te ataeinimane are ea kaoti naba itinanikun te umantabu n te window are e mena i angataiu. E wetea arau ao ngai I tou ao ngaia e bubutiai ba I kona ni buokia ? ao I titirakinna ba e mananga ma iaa ? Ao e kaeka ”I mananga mai mainiku’ ao I kaeka nakoina ‘Tera am bubuti ?’ E kangai nakoiu. ‘Kona nako ni kawara tinau ae Nei Bwebwere ao kona tuanga ba ena ana te tataro ni katoa bong ae ‘Te Tama ae akea tokim’ ao I a titirakinna ni kangai’ Ao antai aram ? E kaekai ‘arau bon Maiawa’ Ao na kanga ni kawara te aine anne ae i aki kinaa ao i aki ataia ba e memena ia ? ao e kangai nakoiu ‘Ngkana ko ukeuke ao e na reke’\nN te Katenibong are i muina ao ti kurubu n ana auti Nei Teniiti i Abaunamou ao I a tiba ngkanne au maroro ma Maiawa. Tabeman ibuokaia kain ara boraki a kinaa Nei Bwebwere ao ataia ae e maeka iroun Nei Tebamari i Bariki. A kaunga nanou kain te botaki ba N na riai ni karokoa kanoan te kabeabea arei ba e aonga ni koro naba bukin te kamaeu nakon Maiawa. N te bong i muina ae te Kaabong ao I a nako ma raou teniman aine ake a raonai ba Nei Teretia Teangabure, Nei Buaua Moaniki ao ai Nei Marina Tiin. N rokora iroun Nei Bwebwere ao I a bon kaongoa bai ni kabane ake e taekin natina ae Maiawa nakoiu. E aki kakoaua te rongorongo i aan te koaua are e a tia ni mate natina ae Maiawa ba e kurati (car accident) n te kaa. Ma I a bon karaua n rarangai bai ni kabane n aron are e taekini natina ae Maiawa n ana tai ni kaoti nakoiu. E a kakoaua te rongorongo ao ea taonna te tang ae korakora ao i muina e titirakinai ba aekakira Maiawa. I a bon kabarabara aron Maiawa n norakina ao n anuana are e kaoti iai nakoiu, ao e a manga ana te tamnei teuana n te frame ao e kaotia nakoiu. I a kangai nakoina ba boni ngaia raoi te teinimane anne n te tamnei are e kaoti nakoiu. E karabai ao e a titiraki ngkanne ba tera ngkoa ana rongorongo? I tuangnga ba iai te tataro n te Pieta ae “Te Tama ae Akea Tokim” n te iteraniba 47 ae e na tataroakinna ni katoa bong ibukin buokaia kain te Burikatorio. Ibukina ba akea ana Pieta Nei Bwebwere, ngaia are I a katuka au boki irouna ni karokoa ngkai.\nN te taina, ti tataro ma ara aoraki ae iai ana makuri teuare buakaka irouna. Boni ngai (Kaoti)ae I kaira te katokabai. I nanon te tataro ao a kounako riaborona ake aman ao temanna are e tiku irouna ba e karaba te aoraki. E ti kaoti ake aman ao e karaba are temanna, ma Nei Ngaretin n tain te katokabai, e a noriia riaboro ake aman ba a nako ni bae i aan ana kaibangaki Iesu. E a manga nora riki temanna ae e a bon inaomata ni kamoamoa ni koatia ba e aki ataki.\nNgke e nora te riaboro aei ae te aine ao e a roko naba ma arana ae Nei Ngarennao. Ngaia are e a bon butia naba St. Mikaere ba e na anaa Nei Ngarennao ao ni kabaea i aan ana kaibangaki Iesu. Ngke e tia ni butia man ni wetea St. Mikaere ao e a bon kaoti naba St. Mikaere n taua te riaboro arei ao e noria ni kabea i aan ana kaibangaki Iesu. E noriia ba a uatao ba ai ngaia niman ni bae i aan ana kaibangaki Iesu. N te tai naba arei ao e a bon kea naba te aoraki ni karaba Te Uea ba a bane ni kounako mai irouna taian riaboro akekei ao e a bon rau naba ba ai bon te aomata ni koaua.\nN te taina ao ti reitakki ma tangaia tarira ma manera ae Uriam ma buna ae Nei Atuna i Abaunamou ni moan te ririki 2009. N tain ara nebonebo are e kairia Uriam ao e kanakoa te taetae ni burabeti n te ianena iroun manera ae Nei Turiana. Inanon te ianena aio ao e otinako kabarana aika uoua ba aikai;\ni. Tina kakaonimaki n taian karea are e mwiokoira iai Te Uea – Nei Turiana Tekeua\nii. A maiti tibangami ae (1,000,000) te mirion maitina ao makuria ma te korakora – Nei Ngaretin Ioram.\nTi neboa te Atua ae Maeu n ana wewete nakon manera ae Nei Ngaretin are e a tia ni weteia man ana onimaki ni Kamatu nakon ana Ekaretia ni koaua ae te Katorika. Ara tataro ma ara bubuti nakon Te Uea ba e bia kateimatoai karea ake e a tia n angan Nei Ngaretin n reitaki naba ma tarira ao manera ni kabane i nanon ara botaki ni Charismatic i aonnaba ni kabuta, ba a bia kamanenai raoi ma te kakaonimaki, te nanoanga ao te nanorinano ibukin kakoroan ana kamaeu Te Uea nakoia ana botannaomata, ba e aonga n neboaki mani kamoamoaki iai.\nE koreaki iroun Kaoti Teingoa, Te Ran ni Kamaeu Charismatic Group, Teaoraereke, Okitoba, 2009


Mauri nakon Tapuaki\nAi matira aban te Betebeke a bane ni kakoaua bwa te bikoukou bon te baintangira mai roun te Atua, naiaron te Tapuaki ae a ia koaua kaain Tonga\nE reke iroum rongorongo ibukin te bikoukou ao ibwobwoki nakoim imain am tai ni bikoukou ba ko kona buokaki ma natim nkana e bungiaki. Reireiniko baai ko riai ni karaoi ma kainabam, am koraki, ni buokaki ai te tina ma te ataei ba ana maiu reirei, taraia te na links I bukia bootaki akona ni ibwobwoki n tenaa ni video, rongorongo aika koreaki mai iroia tina aika atia ni tokanikai man te waaki aio (story) Tapuaki.\nNi te aro bwa ena reke iroum rongorongo aikai n te taeate ni te Betebeke, click Samoa, Tonga, Cook Island Niue nte buraeke e tei n te agatai mai eta nte koona- rongorogo aikai a konaa naba ni rairaki nakon am taetae ( Tuvalu, Biti, Tokelau ao Kiribati).\nAu katauraoi imain te bwikoukou\nBaai aika ko riai ni karaoi i nanon am tai ni bwikoukou-Tekeraoi! E ragin bongana baai aikai bwa ko ataia i nanon te tai ae ko tuai ni...\nTe Tekeraoi! Aio te tai ni aki rau, maaku, ao te katabwetabwe nte iango. Bwa tera aron te namakin, ao aio naba bwaai aika ti bon kantagigaia. A...\nTe tai ni bwikoukou bon te tai ae tamaroa, ao e kona naba ni riki ba te tai ni kakamaku, ao te nano kokoraki ao moa ra riki maitin te bitaki e atia...\nEa kaan te tai ao ea roko te tai ni kaitaraa ma te ataei ae uarereke(or ones!)Te katauraoi ibukin ana tai ni bungiaki ao ko na kaetaki raoi ni baai...\nAi rabara te tangira ao te akoi i bukim ao natim! Baai ni ibwobwoki aikai a kona ni buokiko i nano te tai aio I bukim ao natin i nanon te managa ao...


Antai ae e kona ni itinaki n te iti n totoko ibukin te COVID-19? | Who can get a COVID-19 vaccine? | Unite against COVID-19\nAntai ae e kona ni itinaki n te iti n totoko ibukin te COVID-19? | Who can get a COVID-19 vaccine?\nTe iti n totoko ibukin te COVID-19 e aki kaboaki, e aki kairoroaki itinakim iai, ao e tauraoi ibukia aomata ni kabane iaon Nutiran man te 12 te ririki ni waerake. E aki tabeakinaki bwa tera am visa ke kain ia ngkoe. Tina aki kabonganai rongorongo ake ti ikoikoiti ibukin te Immigration ao akea te bwai ae kona kinaki iai.\nNgkana ko itinaki n te iti n totoko, ko kataniko ao ko kakerikaka butin te COVID-19 nakoia am utu, raoraom ao am community.\nKo na kona ni kunei ikai rongorongo ake a kaineti ma antai ae a kona n reke irouna te iti n totoko, ni ikotaki ma am ririki ni maiu, ngkana ko bikoukou ke ko kammamma, ngkana a tia n rereke kanganga aika korakora nakoim man bwainaoraki n totoko n tai aika a nako, ao ngkana iai aorakim ae e tarataruaki.\nNgkana e tuai koro 12 am ririki\nN te tai aio, ao aomata ake a tuai koro aia ririki 12 a bon aki moa kona n itinaki n te iti n totoko ae te Pfizer.\nNgkana e riaon 65 am ririki\nE tia n ataki ae e rangi ni korakora ana mwakuri ae e tamaraoa ao man tan ibukia aomata ake a riaon 65 aia ririki.\nNgkana ngke te aomata ae ko aki kakana irikon te man (vegetarian) ke ko rarabwarabwataki\nE tamaroa naba te iti n totoko ibukia nake aki kakana irikon te man. Akea bwai aika a nako man te man n te iti n totoko aio.\nTe iti aei akea naba bwainaoraki iai, bwain te rara, DNA, bwain te bunimoa, te tei are n e bikoukouaki, gluten, bwain te beeki, ake ana tuka buakakana, soy, or latex (ao matan te iti e karaoaki man te rabwa are e karaoaki ae te bromobutyl).\nKakaea bwa rana kanoan te iti n totoko ae te Pfizer (external link)\nNgkana ko bikoukou\nNgkana ko bikoukou ko kona ni itinaki n te iti n totok ibukin te COVID-19 n te tai are ko taku inanon bikoukoum.\nMan ikotan rongorongo mai irouia aine ake a bikoukou ake a tia ni itinakin te iti n totoko n te aonnaba ao e teretere are akea riki te raraoma ibukin angakia bikoukou te iti n totoko ibukin te COVID-19.\nAnganakin te bikoukou te iti n totoko n ana tai ni bikoukou tao ena buoka naba tetei, ngkai e kakoauaki bwa ana man ni buaka te rabwata a rinanon te buto ao te ran ni mmamma, ao are tao e kona ni karekea tanin tetei n akea te bae e karoaki nakoina.\nNgkana iai am titiraki ke tabeiangam, marorokini ma te tia mwakuri n te tabo ni kuakua.\nNgkana ko kataia ni bikoukou\nNgkana ko iangoa bikoukoum ko kona naba ni itinaki n te iti n totoko ae te Pfizer.\nTe iti n totoko ae te Pfizer ena aki roti am genes ke kakarikim. Te iti n totoko ae te mRNA eaki ninia nukan te nucleus are nukan te cell, are e mena iai am DNA.\nAkea iteran nako te iti n totoko ke baike a tebenako itinanikun kunin te virus (spike protein) ake a kona n roko n ana tabo ni karao bunimoa te aine (ovaries) ke ana tabo ni karoa man ni kariki te mwane (testes).\nNgkana arona bwa a tia n reke iroum kanganga man iti n totoko mai imwaina\nNgkana arona bwa a tia n reke iroum kanganga aika a korakora ke a korakora tau man bwainaoraki n totoko ke iti n totoko mai imwaina, maroroakinna ma am taokita, te tia mwakuri n te tabo ni kukua, ke am tia iti n totoko.\nNgkana e reke iroum te anaphylaxis (te kanganga ae e korakora)\nKo na aki riai ni itinaki n te iti n totoko ngkana ngkana a rereke iroum kanganga aika a korakora imuin bain aoraki n totoko ke iti n totoko:\nNgkana iai bwain te Pfizer are e karekea aei nakoim.\nNgkana e reke man moan itinakim te iti n totoko ae te Pfizer.\nTera ae n te iti n totoko ae te Pfizer — Ministry of Health (external link)\nNgkana ko aki marurung ke e korakora kabuebuem\nNgkana ko aki marurung ke e rietata riki kabuebue nakon 38°C n am bong ni iti, taona am tai ni iti n totoko ibukin te COVID-19 ni karokoa e reke riki te marurung.\nNgkana ko ana riki te bwainaoraki n totoko teuana\nKo aki kona ni itinaki n te iti n totoko ibukin te COVID-19 n ti te taina ma bwainaoraki n totoko riki tabeua. Ko na riai n karekea taina ae e tau ni kaineti ma te bwainaoraki n totoko are ko anaia.\nTe bwain aoraki n totoko ibukin te buru (flu)\nKarekea uoua te wiki marangan te iti n totoko ibukin te COVID-19 ma te iti n totoko ibukin te buru (flu).\nNgkana e tia n bae am tai ibukin itinakim n te iti n totoko ibukin te COVID-19, kabanei moa itim akana uoua ibukin te COVID-19- tenua te wiki marangan te moan ao te kauoua ni iti. Karekea itim ibukin totokoan te buru(flu) uoua te wiki i muin am kakauoa ni iti.\nNgkana e tuai ni bae aram ibukin itinakim te iti n totoko ibukin te COVID-19, karekea moa itim ibukin totokoan te buru (flu) Ko kona ni karekea itim n totoko ibukin te COVID-19 uoua te wiki i muin aei.\nTotokoan te Te Mitira, Mumps te Rubella (MMR)\nTi kantaningia bwa kona kabanei moa itim n totoko ibukin te COVID-19 ake uoua– iti aikai tenua te wiki marangaia.\nNgkana ko itinaki moa n te iti n totoko ibukin te COVID-19, kona riai n tataninga uoua te wiki i muin am kauoua ni iti imwain are koa ana te bwainaoraki n totoko ibukin te MMR.\nNgkana ko ana moa te bwainaoraki n totoko ibukin te MMR, ko na riai n tataninga 4 te wiki imwain are ko itinaki n am moan iti ibukin totokoan te COVID-19.\nNgkana iai riki aoraki ae ko tararuaki iai.\nE kuneaki ni kakatai aika a tia ni karaoaki bwa te iti n totoko e mwakuri ibukia roro nako, te mwane ao te aine, rikia ao anua aika a kakaokoro reeti nako ao aomata ake iai riki aoraki ake a tararuaki.\nKo kona ni itinaki ni moantai ngkana ea koro am ririki 16 ao ko reke ian teuana te kaetieti man akana karinanaki inano.\nIai aorakim ae e tararuaki are e anganiko te kona ni karekea itim ibukin te buru (flu) are e kaboaki man te tautaeka, ni ikotaki ma bikoukou.\nKo tia n aoraki n aorakin te iango (ni ikotaki ma schizophrenia, major depressive disorder, bipolar disorder or schizoaffective disorder, ao ikawai ake a bwai n aorakiaki n te o n aoraki ibukin aorakin te iango ao babaekinan karaoan te bwai teuana n tai nako (addiction).\nE aki nakoraoi tarauan ke e rangi ni korakora rietatan raram (hypertension). E nanonaki ikai bwa te rietata n rara are ko kabongana iai uoua te bwainaoraki ke e mwaiti riki ibukin kanakoraona.\nKo rangi ni bubura (defined as a BMI ≥40).\nI bukin riki taeka ni ibuobuoki ibukin karekean itim ngkana iai riki aorakim aika a tararuaki, ao a bwai n aoraki riki tabeua, tikan (scan) ke ko bwainaoraki ngkai, nakon ana uebutiati te Ministry of Health.\nTaeka ni ibuobuoki ibukin bwainaoraki n totoko ibukia kurubun aoraki aika a kakaokoro — Ministry of Health (external link)


Kawakinan ao taetaekinan ana Taeka te Atua inanon roro ma roro - Kiribati Catholic Charismatic Renewal Service\nKawakinan ao taetaekinan ana Taeka te Atua inanon roro ma roro\nWiki 1 Kanimabong\nWarekan te Reta nakoia Ebera…4: 1-5, 11\nE teimatoa naba ibukira ana motintaeka te Atua nakoia Iteraera ba a na rin inanon ana motirawa; ma ngaia ae ke tai taku temanna i buakomi ba e aki kauia. Ba ti anganaki naba ngaira te rongorongo ae Raoiroi n ai aroia ngaia. Ma akea uan te taeka are a anganaki, kioina ngke a aki botaki n onimaki ma uake a ongora. Ba ti rin n te motirawa, ngaira tan onimaki, n ai aron te taeka are kangai: “I taetae n tuea ma te un ni kangai: A na aki rin i nanon au motirawa.”\nA boni bane ana makuri te Atua ngke e karikaki aonaba, Ba E taekina te kaitibong ni kangai, n te tabo teuana: “Ao E motirawa te Atua n te kaitibong man ana makuri ni kabane.” Ao E manga kangain te tabo teuana: “A na aki rin I nanon au motirawa.”\nMa ngaia ae tin a keiaki n rin i nanon te motirawa anne, ba e aonga n aki bua temanna ni kairiri n te aki ongotaeka arei,\nTe Taramo 77: 3-4, 6-8\nKaekana: tai manuokin ana makuri te Uea.\nTe baera ti ongo taekana, Are a kaongoira ara bakatibu,\nAo ti na kawakinna nakon te roro ae na roko. Ao ana makuri aika kamimite Uea ma maakana. K\nA riai naba ngaia ni kaongoia natia, Ba a aonga n onimakina naba te Atua,\nN aki manuokin ana makuri te Atua, Ma a na kawakin ana tua. K\nA aonga n aki katotongia aia bakatibu, ake te roro n aki muti ma n aki ongeaba,\nba te roro ae nano tiotio, n aki kakaonimaki nakon te Atua. K\nNgkana kam ongo banana n te bong aei Ao tai kamatoai nanomi, Alleluia.\nWarekan ana Euangkerio Mareko..2: 1 - 12\nE okira Kaberenaum Iesu, ao a ongo aomata ba E mena n te auti. Ao a botaki iai aomata aika maiti n te aro ae akea te tabo ae mawa, ba e riba naba matan te mataroa. Ao Ngaia E reireinia te Taeka. E uotaki nakoina temanna te nakibaina are tabekaki irouia aomata ake uoman. Ma a aki kona n nakoina i bukin te koraki, ao a kabara taubukin te auti i etan te tabo are E tei iai ni karekea te bangabanga, ao a nna iai te kainiwene ma te nakibaina i aona. Ngke E nora aia onimaki Iesu, ao E taku nakon te nakibaina: “Natiu, a bara am bure.”Iai tani korobki tabeman i buakon te koraki, ao a kanga i nanoia: “E kanga n taekinna anne? E baka n atua! antai ae kona ni kabarai bure? ao bon ti te Atua!” E atai aia iango Iesu i nanona, ao E taku nakoia: “E aera ngkai kam iangoa anne i nanomi? Tera ae bebete riki atongana? ‘A bara am bure ke ‘Teirake, tabeka am kainiwene, ao nakonako’? Ma kam na ataia ba iai makan Natin te aomata ni kabarai bure i aon te aba,”ao E kangai nakon te nakibaina: “I tuangko, teirake, tabeka am kainiwene, ao nakon am auti.”Ao e teirake naba n tabeka ana kainiwene, ao e otinako i mataia aomata ni bane. A bane ni mimi, ao a neboa te Atua ni kangai: “Ti tuai man nora te aro aei!”\nTibatiba: Kawakinan ao taetaekinan ana Taeka te Atua inanon roro ma roro