Te Raraoma—“Taotaonaki n Rawawata Nako” (2 I-Korinto 4:8)\nWAREKIA N Abua Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Armenian Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Basque Bassa (Cameroon) Bengali Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Cuban Sign Language Czech Damara Dangme Danish Douala Drehu Dutch Edo Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish Finnish Sign Language French French Sign Language Ga Galician Georgian German German Sign Language Gokana Greek Greenlandic Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Indonesian Sign Language Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Korean Sign Language Krio Kwangali Kwanyama Lamba Latvian Lenje Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mambwe-Lungu Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mexican Sign Language Mixe Mizo Mongolian Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Niuean Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Pidgin (Cameroon) Polish Polish Sign Language Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Quebec Sign Language Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Russian Sign Language Samoan Sango Sena Sepedi Serbian Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tamil Tatar Telugu Thai Tigrinya Tiv Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Valencian Venda Venezuelan Sign Language Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zimbabwe Sign Language Zulu\nTe Raraoma—“Taotaonaki n Rawawata Nako”\n“I buuraure ma kaainnabau imwin tekatekara ae manna 25 te ririki. A kitana naba te koaua natiu. I ituaki n aoraki aika bati mani kakaiaki. Ibukin anne, e a roko irou te bwarannano. I namakinna bwa ai akea korakorau ao I aki kona n tokanikai i aoni bwaai ni kabane. I a aki iriri bobotaki ao I a katoka au mwakuri n te ekaretia ibukin Iehova.”—June.\nA BANE n rotaki aomata n te raraoma, n ikotaki naba ma ana aomata te Atua. E korea ae kangai te tia areru: “A taonainako iango n raraoma.” (Taian Areru 94:19) Ao e taku Iesu bwa ni bongin te toki, e na kangaanga riki te beku ibukin Iehova man “raraomaeakinani bwain te maiu aei.” (Ruka 21:34) Tera arom iai? Ko namakinna ae ko taonakinako n te raraoma ibukini kangaanga n te mwane, te utu ke te aoraki? E na kangaa ni buokiko Iehova bwa ko na tokanikai?\n“Te Korakora ae Riaoni Korakoraia Aomata”\nTi aki kona n tokanikai i aon te raraoma n oini korakorara. E korea aei te abotoro Bauro: “Ti taotaonaki n rawawata nako . . . ti babanga arora . . . [ao] ti kabwakaaki.” Ma e taekinna naba bwa “ti aki karibwaaki n akea ara anga ni kakammwakuri,” “ma tiaki n ae akea te kawai ni birinako mai iai” ao “ti aki kamaunaaki.” Tera ae buokira n nanomwaaka? Bon “te korakora ae riaoni korakoraia aomata,” are mairoun Atuara ae moan te mwaaka ae Iehova.—2 I-Korinto 4:7-9.\nIangoa arom rimoa ngke ko karekea “te korakora ae riaoni korakoraia aomata.” Ko uringa te kabwarabwara teuana ae kaunganano, ae kakorakorako bwa ko na kakaitau ibukin ana tangira ni koaua Iehova? E rikirake ni korakora iroum onimakinan ana berita nako Iehova, ngkana ko reiakinia tabeman taekan te Bwaretaiti? Ngkana ti kaei bobotaki ni Kristian ao n tibwaa ara onimaki nakoia tabemwaang, ti kakorakoraaki iai bwa ti na nanomwaaka i aan raraomaeakinani bwain te maiu aei. Ti karekea naba te raunnano bwa ti aonga ni kona ni beku iroun Iehova ma te kimwareirei.\n“Katoongnga ao Noria ae E Raoiroi Iehova”\nNi koauana, ko kona n namakinna ae ko a atikaki nakoni karaoani baika bati n te tai ae tii teuana. N te katoto, e tuangira Iehova bwa ti na ukoukora moa te Tautaeka n Uea ao ni kateimatoa ara babaire ni bwaai n taamnei. (Mataio 6:33; Ruka 13:24) Ma tera arom n te kakaaitara, te aoraki ke kangaanga n te utu ake a riaon am konaa? Ke tera arom ngkana e anaa am tai ao korakoram am mwakuri ni kareketianti, nakon are ko kabanea ibukin te ekaretia? Ko bae n taonakinako ni kaitaraam ma uota aika bati, ao e aki tau am tai ao korakoram ibukini karaoaia. Tao ko iaiangoia naba ae e bae ni kantaningaa ae bati mairoum Iehova.\nE atai arora Iehova. E bon aki kantaningaa ae bati mairoura n te baere ti kona n anga. Ao e ataia ae e kainnanoaki te tai ae bati, ibukini kaokani marurungin rabwatara ao ara iango.—Taian Areru 103:13, 14.\nIangoa te katoto teuana n aron Iehova n tabeakina te burabeti ae Eria. Ngke e bwara nanon Eria ao e maaku ike e a birinako iai nakon te rereua, e boaia Iehova ao e tua bwa e na oki ni karaoa mwiokoana? E aki. E kanakoa te anera Iehova uoua te tai bwa e na karaua ni kauta Eria ao n anganna kanana. E ngae n anne, 40 te bong imwina ao e bon teimatoa naba Eria n raraoma ao ni maaku. Tera riki buokana mairoun Iehova? Te moan, e kaotia Iehova ae e kona ni kamanoa Eria. Te kauoua, e karauaki nanon Eria iroun Iehova ma “te bwanaa ae maraara.” Kabaneana, e kaotaraea Iehova bwa iai riki nga ma nga taan taromauria aika kakaonimaki. N te tai ae aki maan, e a manga oki ingaingana ni mwiokoana ni burabeti. (1 Uea 19:1-19) Tera te reirei iai? E taotaonakinnano Iehova ao ni kaota te nanoanga nakon Eria ngke e taonakinako n te raraoma. E bon aki bibitaki Iehova. E tabeakinira n aron are e karaoia naba nakon Eria.\nNgkana ko iangoia bwa tera ae ko kona n angan Iehova, ko riai ni karaoa ae ko konaa. Tai kabotaua te bwai ae ko kona ni karaoia ngkai ma are rimoa. E kabotauaki ni kangai: E aki kona te tia biri are e a tia ni katoka ana kataneiai i nanon namwakaina ke ririki aika bati, ni manga kaoka aron ana kataneiai rimoa ngkekei naba. Ma, e moanna mani katean tiia aika uarereke ake a na kakorakoraa ao e na nanomwaaka iai. Titeboo Kristian ma taani biri. A kataneiai ma tiaia ae a uaiakinna. (1 I-Korinto 9:24-27) E aera ko aki katea tiam n taamnei ae bebete karaoana n te tai aei? N te katoto, ko bae ni katea tiam ae kakaaean te bobotaki. Butiia Iehova bwa e na buokiko ni karokoko n tiam. Ngkana e a manga oki korakoram n te onimaki, ko na “katoongnga ao noria ae e raoiroi Iehova.” (Taian Areru 34:8) Uringnga, bwa e ngae ngke a taraa n uarereke baike ko karaoi ni kaota iai tangiran Iehova, ma a boni kakawaki irouna.—Ruka 21:1-4.\nE bon aki kantaningaa ae bati mairoura Iehova n te baere ti kona n anga\n“Boni Kaungaau Are I a Kamani Kantaningaia”\nE kangaa Iehova ni kakorakoraa June bwa e na okiria? E taku neiei nakoira: “I teimatoa n tataroa buokau mairoun Iehova. Imwin anne, e tuangai buun natiu te mwaane taekan te runga ae na boo n au kaawa. I a iangoa kaean teuana bongin te runga anne. Ai boni kakukureira namakinan ae ko a manga mena i buakoia ana aomata Iehova! Boni kaungaau are I a kamani kantaningaia te botaki arei. I a manga beku ngkai iroun Iehova ma te kukurei. E a manena riki maiu ngkai. Ma ae kakawaki riki, I a ataia ae I aki riai ni kaokoroai ke n tiku n tii ngai. I kakaitau bwa e bon reke au tai n okira te Atua.”\nKo na kangaa n tokanikai i aon te raraoma?\nE kona n ibuobuoki te Baibara n taai ake e a riao iai te tabeaianga.


(trg)="1"> 3 Ko Uringnga ?\n(trg)="2"> 4 E Kabebeteira Iehova ni Kataakira Nako\n(trg)="3"> E ngae ngke ti bane ni kaaitara ma kataaki ao rawawata , ma e kabebeteira Iehova n aron are ti kainnanoia .\n(trg)="4"> A maroroakinaki n te kaongora aei baika katauraoaki aika kakawaki ake ti kona ni kabonganai ibukini kabebeteara ni koaua ngkai , ao n te tai ae imwaira .\n(trg)="5"> 9 Kabanea Nanom i Aoni Baika Kakawaki n te Onimaki\n(trg)="6"> Ti na buokaki n te kaongora aei ni maiuakina te reirei are e anga Iesu n ana kaikonaki are taekan te tia iokinibwai are kakaaei moomin te bwaeao .\n(trg)="7"> Ti na buokaki naba iai n neneri ara iango ibukin te mwakuri ni minita ae karekea te kamaiuaki ae a mwiokoaki iai Kristian , ao koaua ake ti reiakin i nanon ririki aika bati .\n(trg)="8"> 14 Ko Kona n Aki Kaatuua Taraan Tinanikun te Aomata ?\n(trg)="9"> 16 Ko na Raoiakina te Kangaanga ao ni Karikirakea te Rau ?\n(trg)="10"> 21 “ Ke E Kakabwaiako te Atua Ibukini Wanawanam ! ”\n(trg)="11"> 22 Kaatuua Am Iango i Aon te Bwai ae Kakawaki Riki\n(trg)="12"> 27 Boutokaa Riain Iehova n Tautaeka !\n(trg)="13"> Ibukini katabetaben te maiu aei , ti kona ni kai mwaninga taekan te bwai ae kakawaki .\n(trg)="14"> Ti na buokaki ni kaongora aikai n ataia ae e kakawaki riain Iehova n tautaeka ao n ota bwa ti na kangaa ni boutokaia .\n(trg)="15"> 32 Ko Ataia ?\n(trg)="1"> ‘ E kabebeteira ni kataakira nako te Atua ae anga te kabebetenano n aekana nako . ’ — 2KOR .\n(trg)="3"> ANENE : 33 , 41\n(trg)="4"> E aera bwa ti na kariai kataaki tabeua n ara mare ao ni maiura n ara utu ?\n(trg)="5"> E kangaa te tataro ni kabebeteia tabeman ake a taekinaki n te Baibara ?\n(trg)="6"> Tera ae ko kona ni karaoia ni kabebeteia iai tabemwaang ?\n(trg)="8"> E kangaa Iehova ni kabebeteira ni kataakira nako , ao tera te karaunano ae reke n ana Taeka ?\n(trg)="9"> E KAOTII tabeaiangana te tari te mwaane ae ataei ae tuai n iein ae ti na aranna bwa Eduardo , nakon Stephen ae te unimwaane n te ekaretia ae e a ikawai riki , ao iai buuna .\n(trg)="10"> E iaiangoa Eduardo 1 I - Korinto 7 : 28 ae kangai : “ E na bon reke rawawatan te rabwata irouia ake a karekeia buuia . ”\n(trg)="11"> E titiraki ni kangai teuaei : “ Tera ‘ te rawawata ’ anne , ao N na kangaa ni kaitaraa ngkana I mare ? ”\n(trg)="12"> Imwaini kaekaan anne iroun Stephen , e tuanga Eduardo bwa e na iangoa te bwai riki teuana ae e koreia te abotoro Bauro , ae Iehova bon “ te Atua ae anga te kabebetenano n aekana nako , ae e kabebeteira ni kataakira [ “ rawawatara , ” kabwarabwara mai nano ] nako . ” — 2Kor .\n(trg)="14"> Bon te Tama ae tatangira Iehova ao e kabebeteira ngkana ti kaaitara ma kangaanga .\n(trg)="15"> Ko bae n tia n rinanoni kangaanga ake e boutokaiko iai te Atua ao ni katauraoa te kairiri ibukim , rinanon ana Taeka .\n(trg)="16"> Ti kona ni koaua raoi bwa e tangira ae te kabanea n tamaroa ibukira , n arona naba nakoia ana toro rimoa . — Wareka Ieremia 29 : 11 , 12 .\n(trg)="17"> Baikara titiraki aika ti na rinanoi ?\n(trg)="18"> Ni koauana , ti kona riki ni kaaitarai ara kangaanga ao rawawatara ngkana ti atai bukin rikia .\n(trg)="20"> Baikara bwaai tabeua aika kona n riki ake a na karika “ rawawatan te rabwata ” are e taekinna Bauro ?\n(trg)="21"> Baikara katoto n taai ake a karakinaki n te Baibara ao n ara bong aikai , aika kona ni buokira ni karekea kabebeteara ae ti kainnanoia ?\n(trg)="22"> N ataakin aei , ti na buokaki iai ni kaaitarai ara kangaanga .\n(trg)="24"> Baikara bwaai tabeua aika karika “ rawawatan te rabwata ” ?\n(trg)="25"> Ti kona ni wareka ana taeka te Atua ngke e moani karikiia aomata , ae kangai : “ E na kitana tamana ma tinana te mwaane ao e na nim ma buuna ao a na riki n tii te irikona naakai . ”\n(trg)="26"> E taekina anne Iehova ngke e karaoa te moani mare .\n(trg)="27"> Ma ibukin te aki kororaoi , a kona n reke kangaanga n te mare ao ni waakinan te utu ae boou .\n(trg)="28"> E a oneaki mwini mwaakaia ni kairiri kaaro ni mwaakan te buu te mwaane .\n(trg)="29"> E baireia te Atua bwa e na riki te mwaane bwa atuni buuna .\n(trg)="30"> E kangaanga anne irouia taanga tabeman aika tibwa mare .\n(trg)="31"> N aron ae kaotaki n Ana Taeka te Atua , e riai te buu te aine ni butimwaea ae e nang kairaki irouni buuna ao ai tiaki ana karo .\n(trg)="33"> A a manga reke riki tabeaianga aika raka ngkana e a kangai te buu te aine nakoni buuna , “ I a bikoukou . ”\n(trg)="34"> N angiin te tai , e irianaki kimwareireia taanga ibukin natiia are e nang reke ma raraomaia ibukin te bwainnaoraki are tao e na kainnanoaki n tain te bikoukou ke rimwi riki .\n(trg)="35"> Ao e na rotaki naba te kataumwane ibukin te tai anne ao taai aika imwaia .\n(trg)="36"> A bati riki bitaki aika riai ni karaoaki ngkana e a bungiaki te teei .\n(trg)="37"> E nang kabanea riki ana tai n tabeakina natina te tina ae e a tibwa kariki .\n(trg)="39"> N te itera are teuana , a a manga reke riki taben te karo ae e a tibwa reke natina .\n(trg)="42"> E kangaa ni karekea te rawawata te aki kariki ?\n(trg)="43"> Iai riki te aeka n rawawata ae a kaaitara ma ngaia taanga tabeman .\n(trg)="44"> A rangi n tangira reken natiia ma a teimatoa n aki kariki .\n(trg)="45"> E kona ni korakora rawawatan te buu te aine ae tuai mani bikoukou .\n(trg)="46"> Ma tiaki nanona bwa ngkana ko mare ke ko kariki ao ko nang aki tabeaianga , e kona naba ni karika “ rawawatan te rabwata ” te aki kariki .\n(trg)="47"> N taai ake a karakinaki n te Baibara , bon te bwai ni kamaamaa te kanoabo .\n(trg)="48"> E rawawata nanoni buun Iakoba ae Rakera ngke e a kariki tarina .\n(trg)="49"> A aki toki n titirakinaki mitinare aika beku n aaba ake e rangi ni kakawaki iai te katei utu , bwa e aera ngkai a aki kariki .\n(trg)="50"> N aki ongei aia kaeka aika riai ao ni kabwarabwaraaki raoi , ma a boni kangai naba tabeman , “ Ti na tataro ibukimi ! ”\n(trg)="51"> Ke iangoa aron te tari te aine temanna i Engiran ae e rangi ni kani kariki ma e aki riki anne , ni karokoa e a mwakoro .\n(trg)="53"> E a motikia ma buuna bwa a na tobwa .\n(trg)="54"> Ma e taku neiei : “ I bon teimatoa naba n nanokawaki .\n(trg)="55"> I ataia ae e boni kaokoro te tabetabe ma bungiakin oin natiu . ”\n(trg)="56"> E taekinaki n te Baibara bwa ‘ e kamanoaki ni bungiakin natina ’ te aine ae te Kristian .\n(trg)="57"> Ma e aki nanonaki iai bwa e na karekea te maiu ae aki toki ngkana e bungia natina ke iai natina .\n(trg)="58"> Ma e nanonaki iai bwa te aine ae iai natina ae e na tabeakinna n ikotaki ma karaoan tabena ni mwengana , e kona ni kamanoaki man te winnanti ao te reberake n roko n tabeia aomata .\n(trg)="59"> Ma e boni kona naba neienne ni boo ma rawawatan te mare ao te maiu n utu .\n(trg)="60"> E na kangaa n tokanikai te aomata i aon nanokawakina ni maten ae tangiraki irouna ?\n(trg)="61"> ( Nora barakirabe 9 , 12 )\n(trg)="62"> E aera bwa bon te kangaanga ae rangi ni karawawata maten te rao ni mare ?\n(trg)="64"> Boni maten ane e tangiraki iroum .\n(trg)="65"> Eng , maten te buu ae tangiraki bon te kangaanga ae rangi ni karawawata ae a bati ake a a tia n rinanona .\n(trg)="66"> E bae n aki kantaningaia te rao are maiu bwa e na riki aei n te waaki ae ngkai i aon te aba .\n(trg)="67"> A kakoauaa raoi Kristian ana berita Iesu ibukin te mangauti .\n(trg)="68"> Tera aron rotakin te rao are maiu , n te kantaninga anne ?\n(trg)="69"> E anganna kabebetean nanona ae bati .\n(trg)="70"> Aei bon te anga naba teuana are e anga iai te boutoka ao te kabebetenano Tamara ae tatangira rinanon ana Taeka , nakoia naake a rawawata .\n(trg)="71"> Ti na rinanoi ngkai aroia ana toro te Atua tabeman ni kabebeteaki iroun Iehova ao ni kakabwaiaaki iai .\n(trg)="73"> ( Nora te taamnei ni moan te kaongora aei . )\n(trg)="74"> E kaaitara Anna ae buun Erekana ae tangiria , ma te aeka ni kataaki teuana .\n(trg)="75"> E kanoabo neiei ma e kariki buun Erekana are temanna ae Beninna .\n(trg)="76"> ( Wareka 1 Tamuera 1 : 4 - 7 . )\n(trg)="77"> E kakanikoaki Anna irouni Beninna “ n te ririki teuana ma teuana . ”\n(trg)="78"> Aei are e a karika korakain nanon Anna ao rawawatana .\n(trg)="79"> E karekea kabebeteana n tataroakinan ana kangaanga nakon Iehova .\n(trg)="80"> E bon “ tataro n te tai ae maan i matan Iehova . ”\n(trg)="81"> E kantaningaa Iehova bwa e na kaekaa ana bubutii ?\n(trg)="82"> E boni bae ni kantaningaia , bwa “ e a aki manga mata n rawawata ” imwina .\n(trg)="83"> E kakoauaa bwa e na anganna Iehova te konaa ni kariki , ke ni katoka rawawatana n aanga tabeua .\n(trg)="84"> Ti na kangaa ni kabebeteaki n te tataro ?\n(trg)="85"> A na teimatoa n riki kataaki ao rawawata ibukina bwa ti aki kororaoi , ao ti mena n te waaki aei ae e tautaekanna Tatan .\n(trg)="86"> Ma ai raoiroira ataakin ae Iehova bon “ te Atua ae anga te kabebetenano n aekana nako ” !\n(trg)="87"> Te tataro bon te anga teuana ae ti kona ni buokaki iai ni kataakira ao n rawawatara .\n(trg)="88"> E bunra nanona Anna nakon Iehova .\n(trg)="89"> N aron naba anne , ngkana ti taonaki n te rawawata , ti riai ni karaoa ae bati riki nakon tii taekinan ara namakin nakon Iehova .\n(trg)="90"> Ti riai ni kakorakoraira n tataro ni bubutii , eng , ni kaotii raoi ara namakin rinanon te tataromwaaka mai nanora . — IBir .\n(trg)="92"> Tera are e karekea kimwareirein Ana ae e a tia ni mate buuna ?\n(trg)="93"> E ngae ngkana ti rangi n nanokawaki tao ibukin ae ti aki kariki ke ibukini maten raora ae tangiraki , ma e boni kona n reke kabebeteara .\n(trg)="94"> N ana bong Iesu , e mate buun Ana ae te burabeti n aine itiua te ririki imwini mareia .\n(trg)="95"> E aki taekinaki n te Baibara bwa iai natiia .\n(trg)="96"> Ma tera ae e teimatoa ni karaoia Ana ngke 84 ana ririki ?\n(trg)="97"> E kangai Ruka 2 : 37 : “ E a bon roroko naba n te tembora , ma ni beku iai ibukin te Atua ni ngaina ao ni bong n aki mamatam ma ni kakorakoraa n tataro ni bubutii . ”


Kangaanga nakon te roronrikirake iaon Kiribati | Kiribati Updates\nKangaanga nakon te roronrikirake iaon Kiribati\nSeptember 18, 2016 - Heath and Care, News - no comments\nNi kaineti ma ana kanganga te roronrikirake n aron te kanganga n te moan taai n iein,kanganga aika a kairarai ataei ngkana a manga iein tanaia ke tamaia ao riki kabonganan te manging irouia ataeineine ma ataeinimwaane.\nE manenaki karaoan te birim aio iroun UN-Women man te karikirake are e tabe ma katokan te iowawa nakoia aine ao ataei. Ao iai ngkai te birim are e aki ko na ni bua bwa e a kakaokioka naba te rongorongo aio ao ni ko na ni kamaunanakoa te ioawa nakoia ataei ao aine.\nIaon naba bibitakin kanoan te bong, te moantaai ni bikoukou irouia ataeinaine aika te bwi tabun te ririki , karaoan te mwakuri ni ioawa n te mweenga, kaiiroroakiia ataei ibukin te kareke tianti, mwannanoakia ataei, te kanganga irouia ataei ake akea kantokaia, aki boutokakia ataei nakon te reirei ao a mwaiti riki.\nMan te karao birim aikai ao a bon karaoaki man aia karaki ake a korei ke man aia tibwatibwa nakoia raraoia inanon aia tai n reirei ao riki ake e a tia n reke nakoia kanganga aikai man mwengaia aika a kakaokoro ao a koroi aia rongorongo ao mai ikai ao e na kanga n ataaki ana kanganga temanna ma temanna ke e na kanga n toki te anua ma te mwakuri aio e ma bon ti toki ngkana e karebwetauaaki rongorongona ao e na kanga n rebwe.\nAna kukune te botaki ni mwakuri ibukiia aine,roronrikirake ao mweraoia aomata are e a manga anaiia ataein te reirei ni karaoa iai aia birim aika a reke man aia karaki ataei ake a tia n rikorikoi ma aekakin kanganga aika a kakaokoro.\nMai ikanne ao a tia ni karaoaki raoi birim aikai ao a kona ni kaotaki nakoia aomata inanon tain taian marooroo ao anga reirei ake a karaoaki man te botaki ni mwakuri aio ni mwangana ae te roronrikirake ma ngke are ko kainanoa naba am birim bwa ko bon kan tamnei I bon iroum ao ni karaua raoi ni iangoia bwa tera ae tuangko te birim anne a tauraoi ni karekeaki n te botaki ni mwakuri ibukiia aine, roronrikirake ao kamwengaraoi ni mwangana ae roronrikirake.


BCG Vaccine: Information for Parents - Kiribati (Gilbertese) version | HealthEd\nTe iti ae BCG. Rongorongo ni kamatata nakoia kaaro. Information in Kiribati (Gilbertese) about tuberculosis (TB) and the BCG vaccination enabling parents/caregivers to make an informed decision about having their baby vaccinated.\nIbukiia merimeri ma ataei ake a kai reke irouia manin te TB\nTera te iti ae te BCG?\nTe BCG bon te iti are a anganaki ataei ake a kakai reke irouia manin te TB.\nTe iti ae te BCG e buoka karikirakean tautian rabwatan natim ni buakanii maninaoraki ake a kona n reke mai iai te kangenge ao n buokiia naba n tuuka reken aorakin te kangenge aika kakamaku nakoia.\nAkea boon te iti ae te BCG ibukiia ataei ake a bwaka aia ririki iaan 5 te ririki ao ake a kai reke irouia te TB.\nAntai ae e na riai n anganaki te bwainaoraki ke te iti ae te BCG?\nTe iti ae te Bacille Calmette- Guérin (BCG) e katauaki ibukiia ataei aika a bwaka aia ririki iaan 5 te ririki ao ni kai ewekaki nte TB.\nNatim e na kai ewekaki n te kangenge ao e riai n anganaki te bwainaoraki ke te iti ae te BCG n akea boona ngkana:\ne na maeka n te auti ke ma ana utu ma te aomata ae iai irouna ngkai te TB ke ae e a tia n reke manin te TB (kangenge) irouna n taai aika nako.\niai temanna mairouia ana karo ke kain ana auti, ke taan tararuaia, ae a tia ni maeka nimaua te ririki n nako n te aba teuana inanon te maan ae onoua namwakaina ao te aba anne e korakora iai mwaitin te kangenge. namwakaina\ne na maeka teniua namwakaina ke e maan riki (inanon aia moan nimaua n ririki) i aon te aba teuana are e korakora iai mwaitin te kangenge ao ni kai reke bobona ma naake iai irouia te aoraki ae te kangenge.\nAm neeti nte kawa ke am taokita ena tuangko ngkana e na kona n kai reke manin te kangenge iroun natim . Aikai aaba aika e korakora iai mwaitin te kangenge:\nangiin aban Aberika\nangiin aban Amerika Maiaki\nRutia ao aban te Soviet rimoa\nmwakoron aban India ake a uarereke\nTiaina, n ikotaki ma Hong Kong; Taiwan (ROC)\nAtia Maiaki Mainiku (tiaki Tingkaboa)\ntabeua aban te Betebeke (ma aki reke aaba n aron te Aono ni Kuka, Niue, Tamoa, Tokerau ao Tonga).\nTera te kangenge (TB)?\nTe kangenge bon te aoraki ae e ewewe. E kona ni karekea te kai kua, te bebekobeko, te mariri, ao te motiniike (uarereke ikem).\nAngin te tai, te kangenge e roota te maamaa, ma e kona naba n rooti mwakoron te rabwata tabeua, n aron te rii, ri n toma ao kirini. E kona naba ni karekea te aoraki ae kakaiaki nakon te kaburoro ma riin te nuka.\nE kona n ewe te kangenge mairoun temanna nakon temanna rinanon te bebekobeko, te babaware ke te mwatie.\nMwaitia aika a kangenge iaon Nu Tiiran e kaaniia 300 te aomata ni katoa ririki.\nNna kanga ni kamanoa natiu man te kangenge (TB)?\nKo kona n nikira natim bwa e na itinaki n itin te Bacille Calmette-Guérin (BCG). Te iti ae te BCG e buoka natim n kakorakora tautian rabwatana n totokoa ao ni buakana maninaorakin te kangenge.\nTe iti aio ena anganaki natim iaon anganibaina.\nNingai te kabanea n tamaroa n tai ae riai n itinaki iai natiu n te BCG?\nE rang raoiroi bwa natim ena anganaki te iti aei tabebong imwin bungiakina ke imarenan te bong are bung iai ao onoua te namwakaina imwina. A kona ngkanne n itinaki ataei ake a bwaka iaan nimaua te ririki.\nNgkana natim ea riaon onoua te namwakaina, e na tuoaki n noraki ngkana e a tia n reke irouna maninaorakin te kangenge. N norakin mwin te tutuo aei, ao e a tibwa kona n itinaki ngkanne natim.\nNna kanga ni karekea te iti aio nakon natiu?\nKo kona n taetae nakon am neeti n am kawa, ke am tia kabung ke am taokita ni kabaea am tai ni kawaria. Ko kona naba n reitaki ma am kiriniki ke te onnaoraki ae ko kaan mangaia ao tuatua bwa ko na taetae ma te neti are tabena te iti ae te BCG.\nTaraa akun te iteraniba aei ibukin kabwarabwarana riki.\nTera ae e na riki imwin anganakin natiu te iti aei?\nKanganga n irekereke ma mwiin te iti aei a bon kabuta, ma e kuri kanganga reken kabuanibwai ke kanganga aika a bubura riki man te iti aei. Angiia ataei ake a itinaki nte BCG a kona n kinaka mwiin itinakia ao ngkana e mao ao ea tiku mwina kanga te mwaka ae uarereke.\nI nanon 1–6 te wiki, e na bauraura te tabo are e itinaki.\nI mwin 6–12 te wiki, e na manga kinaka mwin te tabo are e itinaki are e bauraura ngkoa. Ngkana e reke aei, rabunna n te kooti ao karekea rinnakon te ang nako nanona. Tai kamanenaa te buratita ae nimnim.\nE kona n reke teniua te namakaina imwain maon te kinaka, ao ni kona n riki bwa te mwaka ae uarereke. Aei bon arona.\nOomwakara te iti aei ibukin totokoan te kangenge?\nE ngae ngke te iti aio e aki kona n tuka te maninaoraki are e karekea te TB, e bon kona n buoka te ataei n totokoa nakoina reken aorakin te TB riki tabeua aika a kakamaku.\nAbwakira ke maanra ana kamanomano te iti aei n totokoa te kangenge?\nE kuneaki imwin taian reirei ma kakae bwa te iti ae te BCG e nakon 15 te ririki manin ana kamanomano n totokoa reken aorakin te TB aika a kakamaku.\nIbukin rongorongona riki tabeua


Te Kowiti19 (Covid19) – Te Maeka I Amerika\nMauri ngkami n auan te bong aei te Kaonobong 09/05/2020. Bon au kan tibwatibwa ma ngkami teutana ibukin te kauring ao riki te taratara raoi n aaro ni katantan man te aoraki ae te Covid19. N au wareware nte beeba ni kaongora ae arana te Honolulu Civil Beat are e otinako n August 24, 2020 ao e taekinaki bwa kain Tebetebeke ea bon rang rietata aia mwaiti n aomata ake a motirawa man te maui aei ibukin te aoraki ae te covid19 ni kabotauaki ma reeti ake tabeua. Kain Tebetebeke ake a kananonaaki ikai bon ikotaia kain, Polynesia, Micronesia ao Melanesia. Irarikin aei ao nte rongorongo mai Arkansas news n aia beeba are e aranaki bwa te Northwest Arkansas Democrat-Gazette ao e taekinaki naba bwa ma ibuakon 19 taabo n tutuo nte covid19 i Arkansas ao 797 kain Matiare ke I-Kiribati Matiare ake a tuoaki ao man otinako mwiina bwa 31% maibuakoia a reke te covid19 irouia. N warekakin rongorongo aikai ao arang boboto aia bukibuki iaonn uoua bwaai:\nAron maekara ke bobotakira ao ara mwamwairiri nte mwaiti n aomata ae bubura.\nAia raraoma bwa tao eang, e uarereke ara atatai ibukin te aoraki aei kioina bwa rongorongo ma kaongora iaona a bane ni koreaki nte taetae ni imatang. Are nanona bwa tao tina karaoa te rai taeka iaon tuua ma rongorongo ake atia ni katauraoaki ibukin aanga n totokoan te covid19.\nBon ti te kan reitaki ni kauringiira riki kakawakin ataakin bonganan kawakinan te mauri ao tuua ake tina riai ni irii nanoia ibukin totokoan reken te aoraki ae te covid19. Riki imarenara n ara reeti n Tebetebeke, I-Matiare ao I-Kiribati Matiare bwa ti aonga n teimatoa marurungira ao marurungiia ara ataei. Ao irarikin anne ao e rang kakawaki bwa tina oota bwa tera te aoraki aei, e kanga aron ewena ao tera arora niiri tuua ibukin totokoana.\nNgaia are tia kabongana naba ara itera ni bae aio (page) bwa te tabo ni maroro ngkana iai am kan ota ibukin tuua ake tina riai ni irii nanoia ibukin totokoan te aoraki ae te covid19 ke bon titiraki ibukin kamataata. Reitaki mai, bwa tiaonga ni kona n tibwai otara ke kakaaei nako kaekaan ami titiraki ake kam kan ota iai.


Rongorongoni Maiuna: Akea Uringaabana n Ana Motinnano | Te Reirei\nWAREKIA N Albanian Amharic Arabic Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bengali Bicol Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chuvash Croatian Czech Danish Dutch Efik English Estonian Fijian Finnish French Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Kannada Kazakh Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Latvian Lithuanian Luganda Luo Macedonian Malagasy Malay Malayalam Marathi Maya Mongolian Nepali Norwegian Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Russian Samoan Sango Serbian Serbian (Roman) Seychelles Creole Shona Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Turkish Turkmen Turkmen (Cyrillic) Tuvaluan Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Vietnamese Waray-Waray Wolaita Yoruba Zapotec (Isthmus)\nAna Rongorongo Ilve Apanyuk\nTABEUA te ririki i mwaini maten ai tibuu te mwaane ae Nikolai Dubovinsky, e botii rongorongona aika kakukurei ao ni karawawata n ana tai ni kakaonimaki ni beku ibukin Iehova, riki n te tai are e katokaki iai te mwakuri n uarongorongo man te tautaeka n Rutia rimoa. E teimatoa ni kakaonimaki ao e a tia n rinanon te bwai are kani kakaraoia ni maiuna ae rianako arona, n aki ongei kataaki ma kangaanga. E tataekinna tibuu ae Nikolai bwa e tangiriia roro n rikirake bwa a na ongora n ana karaki, ngaia are I kan tibwai rongorongona tabeua aika kakawaki mai iai. E bungiaki n 1926 n te utu ae aki kaubwai ni kaawan Podvirivka, ae mena i Chernivtsi Oblast, i Ukraine.\nE TAEKINA ARONA NIKOLAI NI KUNEA TE KOAUA\nE moana ana karaki Nikolai ni kangai: “N te bong teuana n 1941, e uotii nakoni mwengara Ivan ae tariu ae ikawai riki, booki aika The Harp of God ao The Divine Plan of the Ages, tabeua Taua-n-Tantani, ao booki riki aika uarereke. I wareki ni kabane ao I mimi n reiakinan ae te Riaboro bon nibwani kangaanga ni kabane n te aonnaba, ao tiaki te Atua. I wareki booki ma taian Euangkerio ao I a ataia ae I a kunea te koaua. I ingainga n tibwaa nako au kantaninga ibukin te Tautaeka n Uea nakoia aomata. Ngke I tabe n reiakini booki aikai, e a rikirake iai otau n te koaua ma tangiran te kan riki bwa ana toro Iehova.\n“I ataia ae N na rotakibuaka ibukin au koaua. Bon tain te buaka, ma e kangaanga iangoan ae N na kamatea te aomata. I moana kamatenanoani kibun te Baibara n aroni Mataio 10:28 ao 26:52, bwa I aonga n tauraoi imwaini kataakiu. I kakorakoraai ni motinnanoia bwa N na teimatoa ni kakaonimaki nakon Iehova, e ngae ngkana N na mate!\n“I tuangaki bwa N na kaaina te buaka ngke e koro 18 au ririki n 1944. Ai bon tibwa te moantai aio are I a mena i buakoia raou n te onimaki aika rooro n rikirake mwaane, ake a tau naba aia ririki ibukin te buaka ao ni botakaki n te tabo are a na koreaki iai aara ibukin iran te buaka. Ti ninikoria n tuangia mataniwi bwa ti aki riai n ira te buaka. A rangi n un taani kairiri iai ao a kakamaakuira n aki anganira te amwarake, a kairoroira bwa ti na keni noono, ke a na katiira. Ti kaekaia ma te aki maaku ni kangai: ‘E mena maiura i nanoni baimi. N aki ongeia bwa tera ae kam karaoia nakoira, ti na bon aki urua ana tua te Atua aei: “Ko na tai kamateia aomata.”’—TeOti. 20:13, BG.\n“N tokina, I a kanakoaki ma uoman taari mwaane nako Belarus ni mwakuri n aono ake a rotaki ni mwin te buaka ao ni karaoi auti aika uruaki. I teimatoa n ururingi mwin ana urubwai ae korakora te buaka n taabo ake a iaontia ma Minsk. E on nanon te kawai n aroka aika bue. A inroa ni mate i nanoni mwanono ao i buakonikai rabwataia aomata n aki taunaki ma aoti aika tibu rabwataia. I nori mwini kaa aika kokokaki ma bwaai ni buaka ao te wanikiba ae urubekebeke. A riki baika I nori aikai, mani mwin uruakan ana tua te Atua.\n“E toki te buaka n 1945, ma ti teimatoa ni karabuutinaki n te maan ae tebwina te ririki ibukin rawara ni buaka. Man te moan ni karokoa te katenua n ririki ao ti aki bobotaki n taromauri ke akea kanara n taamnei. E reke angara n reitaki n te reta ma taari aine tabeman, ma a katikaki naba ao ni kabureaki i nanon 25 te ririki n te tabo are a tautoronaki iai buure.\n“Imwina, ti waekoa ni karekea inaomatara n 1950 ao n okira mwengara. A riki bwa Ana Tia Kakoaua Iehova tinau ao mwaaneu ae uarereke riki ae Maria, ngke I mena n te karabuuti! A tuai n riki bwa taani Kakoaua tariu aika a ikawai riki, ma a tabe n reiakina te Baibara. E tangiria te botaki ni bureitiman i Rutia ni manga karabuutinai, ibukin teimatoau n uarongorongo. Imwina, a butiiai taari mwaane ake a mataniwia te mwakuri bwa N na ibuobuoki ni karaoani booki i aantano. Bon 24 au ririki n te tai anne.”\n“A aki toki n tataekina ae kangai taani Kakoaua: ‘Ngkana e katokaki te mwakuri ibukin te Tautaeka n Uea i aon te aba, e na waakinako i aantano.’ (TaeRab. 28:28) N te tai aei, a karaoaki angiin ara boki n taabo aika raba i aantano. E mena au moan ‘ruu ni mwakuri’ i aantano, i aan ana auti tariu ae ikawai riki ae Dmitry. N taai tabetai, I tiku iai uoua te wiki. N na bae ni wene n taningaa rinin te ea ae boou n te ruu ngkana e mate au taura te karatiin, ibukina bwa e a aki tau te oxygen ae te ea ae ti ikeikenna.\nKorobannan te ruu ae raba i aan te auti, are e karaoi iai Nikolai katotoni booki\n“N te bong teuana, e titirakinai temanna te tari te mwaane ni kangai: ‘Ko a tia ni bwabetitoaki Nikolai?’ E ngae ngke I a tia ni beku ibukin Iehova n te maan ae 11 te ririki, ma I tuai ni bwabetito. Ngaia are e a maroroakina aei ma ngai, ao n te tairiki anne ngke 26 iai au ririki, I a bwabetitoaki n te nama. Tenua te ririki imwina, I a manga anganaki te mwioko riki teuana, ae kaainakin te Komete Ibukin te Aba. N te tai anne, a rineaki taari ake a teimatoa ni kainaomataaki bwa a na onei mwia naake a karabuutinaki, ao e teimatoa waakinan te mwakuri ibukin te Tautaeka n Uea.”\nKANGAANGA N TE MWAKURI I AANTANO\n“E rangi ni matoa riki te mwakuri ibukini karaoani booki i aantano nakon te mwakuri n te karabuuti! I aki kona ni kaei bobotakin te ekaretia ao I riai n tararuaa maiu n taamnei i nanon itiua te ririki, bwa N na aki noraki irouia kaain te KGB ae ana bureitiman ni karaba te tautaeka n Rutia. I noriia au utu tii ngkana I kawariia, ma e burenibwai anne. Ma a ota n au kangaanga ao I kaungaaki iai. E kerikaaki korakorau man teimatoau n raraoma ao kainnanoan te taratara raoi. Ti riai n tatauraoi nakon te bae na riki. N te katoto, a roko n te auti are I memena iai uoman bureitiman n te moan tairiki teuana. I kibanako mani wintona are teuana ao ni biri nakon te buakonikai. N rokou n te tabo ae mataata ao I ongo karongoaan te bwai ae I aki koaua iai. I a ataia ae ngaia boni karongoaani kanoani katii, ngke I ongo te kakatii! E kibara te aoti temanna mai buakoia naake a kaeai ao ni kakatiiai ni karokoa ae e bane ana kanoa. E teke angau ni kanoan ana katii teuana. N tokina, I a birinako ni karabaai n te buakonikai, imwini kakioau n te raroa ae tenua te maire (5 kiromita). Imwina riki n taini kaboowiakiu, I a tuangaki bwa a tia ni kakatiiai 32 te tai!\n“I rangi ni maii nako imwini kabanean au tai ae bati i aantano. Ibukin aei, e a waekoa n toki te bwai are I kakaraoia. Ngaia are I a kabatiaa riki au tai i aan te riringa. E rota naba marurungin rabwatau, te titiku i aan tano. N te taina, I a aki kona ni kaea te botaki ae kakawaki teuana ma taari tabeman, ibukina bwa e titiinako te raraa mai bwairiu ao wiu.”\n“I kabureaki n Tianuare 26, 1957. Onoua te namwakaina imwina, e a kanakoa te moti te Boowi ae Rietata i Ukraine. Tuuaau bon te katiiaki ni kamateaki, ma e bitaki nakon te kabureaki i nanon 25 te ririki, kioina ngke e a tia ni kamaunaaki n te aba te tuuaa ae te kamateaki. Ti kabureaki ngaira waniman n taabo ake a tautoronaki iai buure ao bootan ara ririki ni kabureaki bon 130. Ti kanakoaki nakon taabo ake i Mordvinia, ae a mena iai tao 500 taani Kakoaua. Ti karaba ni bobotaki ni kurubu aika uarereke n reiakina Te Taua-n-Tantani. E taku te tia tararua temanna imwin neneran ara maekatin ake a anaaki: ‘E na aki kona ni kaingingaki ami onimaki ngkana kam teimatoa ni wawareki!’ Ti boni kakaonimaki nakon tabera aika rawawata ao ni kakaraoa ae bati riki nakon ake ti anganaki. Ma e taekina aei te mataniwi n te tabo anne: ‘E aki kakawaki iroura te mwakuri ae kam karaoia ikai. Ti tii kainnanoa kakaonimakimi ao te ongotaeka.’”\n“Ti boni kakaonimaki nakon tabera aika rawawata ao ni kakaraoa ae bati riki nakon ake ti anganaki”\nE AKI KERIKAAKI KAKAONIMAKINA MA NANONA AE ETI\nTe Tabo n Taromauri i Velikiye Luki\nE ibuobuoki Nikolai ni bairei ekaretia i Estonia ao St. Petersburg i Rutia, imwini kainaomataana man te tabo are a tautoronaki iai buure n 1967. Ni moan 1991, e a kamaunaaki mwin te moti are n 1957 ibukin aki taun te bwai ni kakoaua, ni kaineti ma te bure ae karaoaki. N te tai anne, a a kabebeteaki tuuaaia taani Kakoaua aika bati ake a tia ni karawawataaki irouia taani kairiri. N 1996, e mwaing Nikolai nakoni kaawan Velikiye Luki, i Pskov Oblast, ae tao 300 te maire (500 kiromita) raroana mai St. Petersburg. E kabooa ana auti ae uarereke, ao e kateaki te Tabo n Taromauri irarikin ana auti n 2003. Ni boong aikai, a bobotaki iai uoua ekaretia aika maiureirei.\nI beku ma kaainnabau n te aobiti n tararua ibukia Ana Tia Kakoaua Iehova i Rutia. Ana kabanea n tai ni kawarira ai tibuu ae Nikolai bon i nanoni Maati 2011, tabeua namwakaina i mwaini matena. E ringi nanora ana taeka nakoira aikai ma te mata ni kukurei: “Mani baika I rinanoi, I a kona n noria ae kaanga ai aron ae e a moanaki ngkai katobibian Ieriko itua te bong.” (Iot. 6:15) Bon 85 ana ririki ni maiu n te tai anne. E ngae ngke e aki bebete maiuna, ma e kabwarabwaraa n ana taeka aikai: “Ai kukureira ngai bwa I a tia ni motinnanoa te beku ibukin Iehova ngke te roro n rikirake ngai! I bon aki uringaaba iai!”


A Kataia ni Kamwanea Iesu Taani Kairiribai Nakoina (Mataio 22) | Maiun Iesu\nTITIRAKI AIKA KAEKAAKI MAN TE BAIBARA\nTE BOKI N REIREI\nMWAKURI NI MINITA\nIBUKIN TE REIREI N TE BAIBARA\nWAREKIA N Alur Amharic Arabic Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Batak (Karo) Bicol Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Dangme Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Fon French Ga Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hungarian Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Jula Kabiye Kazakh Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Lingala Luganda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Maltese Mauritian Creole Maya Moore Myanmar Ndau Norwegian Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Samoan Sango Sena Sepedi Serbian Serbian (Roman) Seychelles Creole Shona Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Tamil Tatar Thai Tigrinya Tok Pisin Tshiluba Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Uruund Uzbek Vietnamese Wallisian Waray-Waray\nE Totokoi Iesu Aia Anga ni Kamwanea\nMATAIO 22:15-40 MAREKO 12:13-34 RUKA 20:20-40\nANGANI KAITARA AKANA ANA BWAI\nTE MARE N TE MANGAUTI?\nTUUA AIKA TAIANI KABANEA NI KAKANNATO\nA un mataniwin te Aro ake taani kairiribai nakon Iesu. E a tibwa n tia n taekini kaikonaki aika kaota kairuaia. A a botaki ngkai Baritaio bwa a na kamwanea. A kataia ni kamwanea bwa e na taekina te bwai teuana ae e kona iai ni kateaki i matan te kowana n Rom, ao a a kabooia aia aomata tabeman bwa a na kamwanea.—Ruka 6:7.\nA taku naakai: “Te tia Reirei, ti ataiko bwa ko bwabwaina te eti n am taeka ao n am angareirei, ao ko aki inanonano, ma ko angareirei i aon ana kantaninga te Atua n te aro ae boraoi ma te koaua. E riai n te tua bwa ti na anga te roo n rabwata nakoni Kaitara ke e aki?” (Ruka 20:21, 22) E aki mwane Iesu n aia kababa bwa e aanaki n te mwamwanaa te aba ao n te kamwamwane. Ngkana e kangai: ‘Tiaki ngaia anne, e aki riai kabwakaan te roo n rabwata,’ ao e na bure ngkanne n taetae ni kaitaraa Rom. Ma ngkana e kangai: ‘Eng, kabwakaa te roo n rabwata,’ ao a kona n aki ota te koraki ake a ribaa tautaekanaia iroun Rom, ao a nang kaitaraa. Ngaia are tera ana kaeka?\nE kaeka Iesu ni kangai: “E aera ngkai kam kataai, ngkami aika taani mwamwanaa te aba? Kaota nakoiu te mwane ane kabonganaaki ibukin te roo n rabwata.” A anganna te tenariati, ao e a manga titirakinia: “Antai taamneina ao arana aei?” A taku: “Kaitara.” E anga ngkanne te kairiri ma te mwaatai ni kangai: “Mangaia ae angani Kaitara akana ana bwai Kaitara, ma angan te Atua akana ana bwai te Atua.”—Mataio 22:18-21.\nA mimi n ana taeka Iesu mwaane aikai. A aki kona ni kaekaa n aron rabakauna ni kaeka ao a a kitanna. Ma e tuai n toki kanoan te bong anne ao a tuai naba n toki taiani kakorakora ni kani kamwanea. Ngke e aki nakoraoi aia kamwane Baritaio, ao a a manga kawara Iesu taani kairiri man te koraki n Aro teuana.\nA tabeka aia titiraki Tarukaio ae irekereke ma te mangauti ao te mare ma tarini buum. A taku naakai bwa akea te mangauti. A titiraki ni kangai: “Te tia Reirei, e taku Mote, ‘Ngkana e mate te mwaane n aki kariki, ao e riai ni mare tarin teuaei ma buun teuare mate, ni kariki ma ngaia ibukin tarina.’ Iai itiman taari mwaane i buakora ao e mare te karimoa ao e mate, ma e aki kariki, ao e tiku buuna iroun tarina. E buunaki neierei iroun are te kauoman, ao e a manga mate naba teuarei n aki kariki. Ai aron naba are te kateniman, ni karokoa baneia ni kaitiman. Imwia naakai, ao e a manga mate neierei. Mangaia are antai i buakoia naake itiman ae e na buuna neierei n te mangauti? Bwa a bane ni buunna.”—Mataio 22:24-28.\nE kaeka Iesu ni kaineti ma ana koroboki Mote are a butimwaeia Tarukaio, ni kangai: “Tiaki ngaia aei bukina ae kam kairua iai, bwa kam aki ataa te Koroboki ae Tabu ke mwaakan te Atua? Bwa a aki mare mwaane ao a aki mare aine n te mangauti, bwa kaanga ai aroia anera i karawa. Ma ni kaineti ma kautakia maate, kam aki wareka ana boki Mote are rongorongon te aroka are urarake, are e kangai iai te Atua nakoina, ‘Ngai Atuan Aberaam ao Atuan Itaaka ao Atuan Iakoba’? Bon Atuaia aika maiu ao tiaki Atuaia aika mate. Kam rangi ni kairua.” (Mareko 12:24-27; Te Otinako 3:1-6) A a manga mimi naba aomata aika uanao n ana kaeka.\nE kaini wia Baritaio ao Tarukaio Iesu ao a a ikotiia ni kawaria ni kataia riki. E titiraki temanna te tia koroboki ni kangai: “Te tia Reirei, tera te tua ae te kabanea ni kakannato i buakon te Tua Rinanoni Mote?”—Mataio 22:36.\nE kaeka Iesu ni kangai: “E kangai te moan, ‘Ongora ngkami aika tibun Iteraera, Iehova ae Atuara bon Iehova ae tii temanna, ao ko riai n tangira Iehova ae Atuam ma nanom ni kabane, maium ni kabane, am iango ni kabane, ao korakoram ni kabane.’ Aio te kauoua, ‘Ko riai n tangira raom n aomata n aron tangiram i bon iroum.’ Akea te tua ae kakawaki riki nakon aikai.”—Mareko 12:29-31.\nNgke e ongo aei te tia koroboki ao e taku: “Te tia Reirei, e boraoi ane ko taekinna ma te koaua ae kangai, ‘Bon tii Temanna ngaia, ao akea riki i rarikina.’ Ao tangirana ma te nano ni kabane, ao ma te wanawana ni kabane ao ma te korakora ni kabane ao tangiran raom n aomata n aron tangiram i bon iroum, e rangi ni kakawaki riki nakon taiani karea aika kabuekaki aika bwanin ao taiani karea ni kabane.” Ngke e noria Iesu bwa e kaeka te tia koroboki ma te wanawana, ao e taku nakoina “Ko aki raroa ma ana Tautaeka n Uea te Atua.”—Mareko 12:32-34.\nTenibong (Nitian 9, 10, ao 11) ana bong n angareirei Iesu n te tembora. A kukurei tabeman n ongora irouna n aron te tia koroboki aei. Ma a aki kukurei mataniwin te Aro ake a aki “ninikoria ni kani manga titirakinna.”\nTera aia anga Baritaio ni kamwanea Iesu, ao tera mwina?\nE kangaa Iesu n totokoa aia anga Tarukaio ni kamwanea?\nNgke e kaekaa ana titiraki te tia koroboki Iesu, tera ae e katuruturua bwa e rangi ni kakawaki?\nTe Rongorongo Ae Raoiroi Mairoun te Atua!\nTera te Kantaninga Ibukia Maate?\nTera ae na riki nakoira ngkana ti mate? Ti na boni manga noria ara koraki aika tangiraki iroura ake a tia ni mate?\nBaika Kakawaki Aika Riki ni Maiun Iesu i Aon te Aba—Ana Kabanea ni Mwakuri ni Minita Iesu i Ierutarem (Mwakoro 1)\nBaika Kakawaki Aika Riki ni Maiun Iesu i Aon te Aba—Ana Kabanea ni Mwakuri ni Minita Iesu i Ierutarem (Mwakoro 2)


RABI LATEST DEVELOPMENTS 31 August 2010 - Banaban Voice\nPosted by Ken Sigrah on August 31, 2010 at 7:30pm\nN te Moanibong ae nako 23/8/10 ao a roko kaain te ITC man te Tautaeka ni Biiti ba a karaoa te internet service ibukiia te bota-n-aomata. A uoti aua (4) te computer ao teuana ana satelite antenna are a kateia i mainikun te Librari i Nuku. E bane aia makuri n te Kaonobong 28/8/10 ao a kitana ikai n te Tabati 29/8/10.\nN te Moanibong 30th August ao ea uki te e-community centre n te Community Library i Nuku. Aio are a bon kona iai n reitaki kaain Rambi ma aia utu i tinanikun Rambi iaon te internet. Ngkanne te connection nakon te internet aio e bon babaireaki man ana aobiti te ITC Suva ngaia are e bon kanganga naba te roko n taian sites ibukin tamnei aika a bubuaka ao taian sites naba ibukin te chat. E bon ti kona n uki nakon taian sites ibukin te e-mail.\nBon te karautaeka naba ba ti aki kona n roko n te Banaban Voice, te bebo ke te tagged, ti te banaban.com ao te banabans.com.fj. Ngkanne ti kona naba n roko n te Banaban Message Board.\nTe connection e free ma te Kauntira ena katea ana charge ibukin baan te generator. E taku Bouka ba ena bon baireaki ao ena manga katanoataaki.\nIrariki aio a a bon tia n roko tewana te motor-bike ao tewana te batika te toutou ibun te Rabi Health Centre. E taekinna Dr Iobi ba aikai a bon kamanemaneaki man te Global Fund ibukin buokan kaitaraan te aoraki ae te "Kangenge".\nIbukin te jetty, e bon tiku naba n arona: Ea tia n tei te auti ao ea tia naba n taunaki man te kawai nakon te tabo are ena tei iai rabatan te jetty ma e tuai n roko karaoana.\nComment by Ken Sigrah on August 31, 2010 at 7:51pm\nE rabwa te kaongora, atleast this is another step forward for our people on Rabi and I know that more improvements will be coming your way as we progress.\nIt is time that our people at grassroot level get involved and catch up with the present day reality of life.\nKeep track of the jetty progress as it is the most needed asset for our people at this point of time, this should be first priority.


E mena Iesu n te Toa ae Umwanrianna | Maiun Iesu\nE Mena i Ierutarem Ibukin te Toa ae Umwanrianna\nE ANGAREIREI IESU N TE TEMBORA\nE a rangi ni kinaaki Iesu n ririki ake imwini bwabetitoana. A a tia I-Iutaia aika nga ma nga n nora ana kakai, ao e a butanako taekan ana mwakuri ni kabutaa te aba. A a bati ngkai aomata aika ukoukoria i Ierutarem n tain te Toa ae Umwanrianna.\nA rangi ni bati iango aika kakaokoro ibukin Iesu. A taku tabeman: “Bon te aomata ae raoiroi.” Ma a taku tabemwaang: “E aki. E bureburea te aba.” (Ioane 7:12) A a riki maningongo aika bati ni boong ake e moanaki iai te toa. Ma akea ae ninikoria n taetae ibukin Iesu i mataia aomata ibukina bwa a maakuia mataniwin te Aro n Iutaia.\nNgke e a boo i nukana te toa ao e a kaoti Iesu n te tembora. A bati aomata ake a mimi n aron ana angareirei ae rangi n nakoraoi. E aki irira aia kuura rabi, ngaia are a mimi I-Iutaia ao a taku: “E kangaa n atai kanoan te Koroboki ae Tabu teuaei ngkai e aki reirei n ana kuura te Aro?”—Ioane 7:15.\nE kabwarabwaraa Iesu ni kangai: “Te reirei ae I anga bon tiaki au bwai, ma bon ana bwai teuare kanakomaiai. Ngkana iai ae e kan ira nanon te Atua, ao e na ataa te reirei aei bwa mairoun te Atua ke tao I taetae i bon irou.” (Ioane 7:16, 17) A kaineti raoi ana angareirei Iesu ma ana Tua te Atua, ngaia are e riai n ataaki bwa e ukoukora neboan te Atua ao tiaki neboana.\nE taku ngkanne Iesu: “E anganingkami te Tua Mote, tiaki ngaia? Ma akea temanna i buakomi ae ira nanon te Tua. E aera ngkai kam ukoukora kamateau?” Iai tabeman iruwa i buakoia te koraki ake a roko man taabo tabeua ake a aki atai baika riki. E taraa n ae a aki kona ni kakoauaa ae iai aika a iangoa kamatean te tia reirei ae ai aron Iesu. Ngaia are a iangoia bwa iai te bwai ae kairua iroun Iesu ngkai e iangoa aei ao a taku: “Iai te taimonio iroum. Antai ae ukoukora kamateam?”—Ioane 7:19, 20.\nNi koauana, teuana ma te iterana te ririki n nako ao a kani kamatea Iesu mataniwin te Aro n Iutaia ngke e kamarurunga te mwaane n te bongi n Taabati. Ngaia are e a kamanena ngkai te maroro ae kammwakura te iango ao ni kaotaraea iai aia iango n nanobaba. E kaira aia iango nakon te koaua are e riai i aan te Tua korotobibian te teei ae te mwaane n ana kawanibong, e ngae naba ngkana n te bongi n Taabati. Imwina e a titiraki ni kangai: “Ngkana ngaia bwa e korotobibiaki te aomata n te bongi n taabati bwa e aonga n aki uruaki te Tua Rinanoni Mote, ao e aera ngkai kam rangi n un irou ngkai I kamarurunga te aomata n te bongi n taabati? Katoka te motikitaeka man taraakin tinanikun te bwai, ma motikitaeka n te eti.”—Ioane 7:23, 24.\nA taku kaain Ierutarem ake a atai baika riki: “Aio teuare a ukoukoria [taani kairiri] bwa a na kamatea, tiaki ngaia? Ao noria! e taetae i buakon te koraki ao akea te bwai ae a taekinna nakoina. Te koaua bwa a kona taani kairiri n taku bwa bon te Kristo ngaia?” Bukin tera ngkai a aki kakoauaa aomata bwa Iesu bon te Kristo? A taku: “Ti ataa te tabo ae e nako mai iai te aomata aei, ma ngkana e roko te Kristo, ao akea ae e na ataa te tabo ae nako mai iai.”—Ioane 7:25-27.\nNgke a mena n te tembora ao e a kaekaia Iesu ni kangai: “Kam ataai ao kam ataa ike I nako mai iai. Ao I aki nakomai i bon irou, ma e boni koaua Teuare kanakomaiai, ao kam aki ataia bwa antai. I ataa ngai teuarei, ibukina bwa I tei ibukina, ao boni Ngaia ae kanakomaiai.” (Ioane 7:28, 29) Ni kaekaan te taetae ae mataata raoi aei, ao iai ake a iangoa tauan Iesu bwa a na kamatawarikia ke a na kamatea. Ma a aki kona ibukina bwa e tuai n roko ana tai ni mate.\nE ngae n anne, a a bati ake a onimakina Iesu n aron ae a bon riai ni karaoia. E a tia n nakonako i aon te ran, e katoka te angibuaka, e kaamwarakeia nga ma nga aomata n tabeua kariki ma iika n te aro ni kakai, e kamarurungia aoraki, e kanakonakoia mwauku, e kaurei mataia mataki, e kamarurungia rebera, ao e kautiia naba maate. Eng, iai bukina ae raoiroi ngkai a titiraki ni kangai: “Ngkana e roko te Kristo, e koaua bwa e na boni karaoi mwakuri aika kamimi aika bati riki nakon teuaei?”—Ioane 7:31.\nNgke a ongo Baritaio bwa a taekini baikai te koraki, ao a kanakoia bureitiman Baritaio ma mataniwi n ibonga bwa a na katika Iesu.\nTera aia taeka aomata ibukin Iesu ngke e roko n te toa?\nTera te iango are e kamanena Iesu ni kaotia iai bwa e aki urua ana Tua te Atua?\nE aera ngkai a bati ake a onimakina Iesu?


Antai Ana Tia Kakoaua Iehova? Nibwan te Koaua\nWAREKIA N Acholi Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Aymara Baoule Batak (Toba) Bicol Bislama Bulgarian Cakchiquel (Western) Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Czech Danish Drehu Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish French Ga Garifuna Georgian German Greek Greenlandic Guarani Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hmong (White) Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Krio Kwangali Kwanyama Lamba Lhukonzo Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Maltese Mam Mambwe-Lungu Maya Mazatec (Huautla) Mixe Mongolian Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Norwegian Nyaneka Nzema Ossetian Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Polish Portuguese Quechua (Bolivia) Quichua (Imbabura) Romanian Runyankore Russian Samoan Sango Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tahitian Tatar Thai Tigrinya Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Uruund Venda Vietnamese Wallisian Wayuunaiki Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zulu\nAntai Ana Tia Kakoaua Iehova?\n“I rangi ni kinaa Mike i nanon ririki aika bati. Boni kaain Ana Tia Kakoaua Iehova. Ma e aki toki ni kaminoa au iango ana Aro. Antai Iehova? Ao bukin tera bwa a aki bukamarui boong ni motirawa? E koaua bwa e anaaki nanona n te Aro ae kewe?”—Becky, California, U.S.A.\n“Ngke a moana te reirei n te Baibara kaain rarikiu ma Ana Tia Kakoaua Iehova ao I iango ni kangai: ‘Tera ae nanonaki n te ara ae Ana Tia Kakoaua Iehova? Ai boni kamimira aran te Aro anne!’”—Zenon, Ontario, Kanata.\n“I iangoia ma buu bwa a okiokirira Ana Tia Kakoaua Iehova bwa a na karawawatai nanora ibukin arora n aki tataromauri. Ao ti aki mimi bwa ngkai a aki kona aia waaki Aaro ni kaotaira n te bae ti kan ataia, a bon aki kona naba ni karaoa anne te koraki n Aro teuana ae ai aroia Ana Tia Kakoaua Iehova.”—Kent, Washington, U.S.A.\n“Ni koauana, I aki kinaia ao I aki naba ataia bwa tera aia koaua.”—Cecilie, Esbjerg, Denmark.\nKo bae n tia n noriia n uarongorongo man te auti teuana ma teuana ke n ana tabo te botannaomata, n tibwatibwai booki aika aanaki man te Baibara ao ni kairi reirei n te Baibara n aki kabooaki. Ko bae n tia ni karekea te maekatin aei iroun temanna i buakoia. Ma ko bae n teimatoa n iangoia bwa antai raoi Ana Tia Kakoaua Iehova. Tao e boraoi am iango ma temanna mai buakoia ake a taekinaki mai eta.\nNgkana iai am titiraki ke tabeaiangam, ko na karekei ma ia kaekaaia? Ko na kangaa n ataa raoi aia koaua Ana Tia Kakoaua Iehova, a kangaa ni mwanenaki aia mwakuri ni minita ma aia tabo n taromauri ao bukin tera bwa a okiokiriko ni mwengam ma ni kawariko n ana tabo te botannaomata?\nE taku Cecilie are e taekinaki mai mwaina: “I wawareka rongorongoia Ana Tia Kakoaua Iehova n te Intanete. I ongongo taekaia tabeua aika akea koauaia ao I ongoraei naba maroro ni kabuakaka ibukia aika bati. Ibukin anne, I a karekea te iango ae buakaka ibukia.” Ma imwina riki, e a maroro neienne ma Ana Tia Kakoaua Iehova ao ni karekei kaekaan ana titiraki aika karaunano.\nKo tangiria ni karekei kaeka aika koaua nakon am titiraki ibukia Ana Tia Kakoaua Iehova? Ti kaungako bwa ko na karekea buokam mairouia te koraki aika mwaatai aika Ana Tia Kakoaua Iehova, ake a boreetia te maekatin aei. (Taeka N Rabakau 14:15) Ara kantaninga bwa e na reke buokam ni kaongora ake imwina n ataia bwa antai ngaira ao tera ara koaua n ikotaki naba ma te mwakuri ae ti karaoia.


Aron te Tataro—Kaaniko Riki ma te Atua n te Tataro (Iakobo 4:8) | Ana Reirei te Baibara\nWAREKIA N Acholi Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Assamese Ateso Australian Sign Language Aymara Bambara Baoule Basque Bengali Bicol Bislama Bissau Guinean Creole Boulou British Sign Language Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chin (Hakha) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuukese Chuvash Cibemba Costa Rican Sign Language Croatian Czech Dangme Danish Drehu Dutch Ecuadorian Sign Language Efik English Estonian Ewe Faroese Fijian Filipino Sign Language Finnish Finnish Sign Language French French Sign Language Ga Galician Garifuna Georgian German German Sign Language Greek Greenlandic Guarani Gujarati Gun Guna Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Hungarian Sign Language Iban Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Japanese Sign Language Jula Kabyle Kalenjin Kannada Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kongo Konkani (Roman) Korean Korean Sign Language Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Lamba Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Low German Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mapudungun Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mende Mexican Sign Language Mingrelian Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mizo Mongolian Moore Motu Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Ngangela Niuean Norwegian Nuer Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Otomi (Mezquital Valley) Palauan Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Paraguayan Sign Language Persian Peruvian Sign Language Polish Polish Sign Language Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Rarotongan Romanian Rotuman Runyankore Russian Russian Sign Language Rutoro Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Tamil Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Turkmen (Cyrillic) Tuvaluan Tuvinian Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Arabic) Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Uruund Uzbek Uzbek (Roman) Valencian Venda Venezuelan Sign Language Vezo Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Welsh Wolaita Wolof Xhosa Yapese Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zapotec (Lachiguiri) Zimbabwe Sign Language Zulu\nMWAKORO TEBWI MA ITIUA\nKaaniko Riki ma te Atua n te Tataro\nE aera ngkai ti riai n tataro nakon te Atua?\nTera ae ti riai ni karaoia bwa e aonga n ongo iroura te Atua?\nTera aron te Atua ni kaekai ara tataro?\nE kukurei n ongoraei ara tataro te “tia Karaoa karawa ma aonnaba”\n1, 2. E aera ngkai ti riai n iangoa te tataro bwa te kakabwaia ae moan te raoiroi, ao bukin tera bwa ti kainnanoa ataakin ana reirei te Baibara n aei?\nNGKANA e kabotauaki te aonnaba aei ma totoakaein te iuniweeti, ao e rangi n uarereke te aonnaba iai. Ni koauana taraakin te natannaomata iroun Iehova “ae te tia Karaoa karawa ma aonnaba,” kaanga te timtim ae tii te timna ae bingingi man te bwaketi n ran. (Taian Areru 115:15; Itaia 40:15) Ma e ngae n anne, e taku te Baibara: “E kaan Iehova nakoia akana weteia ni kabane, ao nakoia akana weteia ni kabane n te koaua. E kanuaiia akana maakua ni baika a tangiri. E ongo tangia ni kani buokaki ao e kamaiuia.” (Taian Areru 145:18, 19) Iangoa ae nanonaki n anne! E na boni kaanira te tia Karikiriki ae moan te mwaaka ao e na ongo iroura ngkana ti “weteia n te koaua.” Ai kakabwaiara ngaira ngkai ti kona n tataro nakon te Atua!\n2 Mangaia are ngkana ti tangira Iehova bwa e na ongo n ara tataro, ti riai n tataro nakoina n te aro ae boraoi ma nanona. Ti kona ni karaoa aei tii ngkana ti a mataata n ana reirei te Baibara are kaineti ma te tataro. Moan te kakawaki bwa ti na ataa ae taekinaki n te Baibara ni kaineti ma te reirei aei, ibukina bwa e buokira te tataro ni kaanira ma Iehova.\nE AERA NGKAI TI RIAI N TATARO NAKON IEHOVA?\n3. Tera teuana bukini kakawakin ae ti riai n tataro nakon Iehova?\n3 Teuana bukini kakawakin ae ti riai n tataro nakon Iehova bwa e kaungaira bwa ti na karaoa anne. E kaungaira Ana Taeka ni kangai: “Tai raraomaeakina te bwai teuana, ma a na kaotaki ami bubutii ni bwaai ni kabane nakon te Atua, n te tataro ma te kakorakora n tataro ni bubutii n raonaki n te katituaraoi, ao te rau are mairoun te Atua ae riaon aia iango aomata, e na kawakin nanomi ma ami iango rinanoni Kristo Iesu.” (I-Biribi 4:6, 7) Ti na bon aki kani katibanakoa te bwaintituaraoi ae nako mairoun te tia Tautaeka ae Moan te Rietata i aon bwaai ni kabane!\n4. E kangaa te katoatai n tataro nakon Iehova ni kakorakoraa reitakira ma ngaia?\n4 Bukin naba riaira n tataro teuana, bwa te katoatai n tataro nakon Iehova boni kakorakoraan reitakira ma ngaia. A aki tii mamaroro aomata aika itangitangiri ni koaua, ngkana a kainnanoa te bwai teuana. Ma a teimatoa n reitaki i marenaia, ao e ririkirake naba korakoran aia itangitangiri, ngkai a teimatoa ni mamaroroakini aia iango, tabeaiangaia ao aia namakin. E kuri n tii te arona aei ma reitakira ma Iehova ae te Atua. Ko bae n tia n reiakini reirei aika bati man te Baibara aika irekereke ma aroaron Iehova ao ana kantaninga n ana ibuobuoki te boki aei. Ibukin anne, ko a ataia bwa bon iai ngaia. E reke am tai rinanon te tataro ni katereterea am iango ao nanom nakon Tamam are i karawa. Ngkana ko karaoa anne, ko kaaniko riki iai ma Iehova.—Iakobo 4:8.\nBAIKARA BWAAI AIKA TI RIAI NI KARAOI?\n5. Tera ae oti iai bwa e aki ongoraei tataro ni kabane Iehova?\n5 E ongoraei tataro ni kabane Iehova? Iangoa are E taekinna nakoia I-Iteraera ake a karitei n ana bong te burabeti are Itaia: “E ngae ngke kam kabatiai ami tataro, ma I aki ongo, bwa a on baimi n te raraa.” (Itaia 1:15) Mangaia are iai mwakuri ake a kona n totokoa ongoraean ara tataro iroun te Atua. Ngkana e na ongoraeaki ara tataro iroun te Atua, iai bwaai aika ti riai ni karaoi moa.\n6. Tera ae moan te kakawaki bwa e aonga n ongoraei ara tataro te Atua, ao ti na kangaa ni karaoa anne?\n6 Moan te kakawaki bwa ti na kaotiota te onimaki ni koaua. (Mareko 11:24) E korea ae kangai te abotoro Bauro: “Ngkana akea te onimaki ao e aki kona ni kakukureiaki te Atua, bwa ane e kawara te Atua ao e riai ni kakoauaa bwa bon iai ngaia ao bon te tia karekei kaniwangaia te koraki ake a ingainga n ukoukoria.” (Ebera 11:6) Bwainan te onimaki ni koaua e kainnanoa ae bati riki nakon ae tii ataakin te Atua bwa iai, ao ataakin ae e ongoraei tataro ma ni kaekai. E kakoauaaki te onimaki n ara mwakuri. Ti riai ni kaotiota kakoauaan ae iai ara onimaki n aroarora ni katoa bong.—Iakobo 2:26.\n7. (a) E aera ngkai ti riai ni kabatiaa ara karinerine ngkana ti taetae ma Iehova n te tataro? (b) Ngkana ti tataro nakon te Atua, ti na kangaa ni kaotia bwa ti nanorinano ao e nako raoi mai nanora?\n7 E tangiria naba Iehova bwa a na tataro aomata ma te nanorinano ao nanoia ni koaua. Tiaki e bon riai bwa ti na nanorinano ngkana ti taetae ma Iehova? Ngkana e reke aia tai aomata n taetae ma te uea ke te beretitenti, a bae n taetae ma te karinerine ae bati, ni karinea buburan nakoan te tia kairiri. Ai bati ra riki ngkanne ara karinerine ngkana ti a taetae ni kawai ma Iehova! (Taian Areru 138:6) Ni koauana, boni ngaia “te Atua ae Moan te Mwaka.” (Karikani Bwaai 17:1) Ngkana ti tataro nakon te Atua, ti riai ni bwaina te aroaro ae kaotia bwa ti kananorinanoira ni koaua i matana. Te aeka n nanorinano anne e na kairira naba bwa ti na tataro ma nanora ni koaua, ao tiaki n ae ti a kaokioki naba taekan ara tataro, ke ti a kabwarabae naba n tataro.—Mataio 6:7, 8.\n8. Ti na kangaa ni kaboraoi ara mwakuri ma baike ti tataroi?\n8 Te bwai naba ae tangiraki bwa e aonga n ongo n am tataro te Atua, boni kaboraoan ara mwakuri ma ara tataro. E kantaningaira Iehova bwa ti na karaoa ara kabanea ni konaa ni kaboraoi ara mwakuri ma baike ti tataroi. N te katoto, ngkana ti tataro ni kangai, “Anganira kanara ae ti a tau iai n te bong aei,” ti riai ni mwakuri korakora ni kaineti ma te beku are ti kona ni karaoia. (Mataio 6:11; 2 I-Tetaronike 3:10) Ngkana ti tataroakina buokara ni mamaarara, ti riai n taratara raoi ni kararoai kangaanga ma aroaro ake ti kona ni kairaki iai nakon te kaririaki. (I-Korote 3:5) N ikotaki ma baika kakawaki aikai, iai naba titiraki i aon te tataro aika ti riai ni kaekai.\nKAEKAN TITIRAKI TABEUA IBUKIN TE TATARO\n9. Antai ae ti riai n tataro nakoina, ao rinanon antai?\n9 Antai ae ti riai n tataro nakoina? E reireinia taan rimwina Iesu bwa a na tataro nakon “Tamara are i karawa.” (Mataio 6:9) E riai ni kaineti ara tataro nakon Iehova ae te Atua n tii ngaia. Ma e tangiria Iehova bwa ti na karinea naba nakoan Natina ae te rikitemanna ae Iesu Kristo. N aron are ti reiakinna ni Mwakoro 5, e kanakoaki Iesu nako aon te aba bwa e na riki bwa te kaboomwi ibukin kamaiuara man te bure ao te mate. (Ioane 3:16; I-Rom 5:12) Boni ngaia naba Mataniwia Ibonga ao te tia Motikitaeka. (Ioane 5:22; Ebera 6:20) Ibukin anne e kairira te Baibara bwa ti na rinanon Iesu n ara tataro. E taku Iesu: “Boni ngai te kawai ao te koaua ao te maiu. Akea ae e na nakon te Tama ma tii ane e rirou.” (Ioane 14:6) Ngkana ti tangiria bwa e na ongo Iehova n ara tataro, ti riai n tataro nakoina n tii ngaia rinanon Natina.\n10. E aera ngkai e aki tangiraki tein te rabwata ae karakaaki ngkana ti tataro?\n10 Ti riai ni karakaa tein rabwatara ngkana ti tataro? Ti aki. E aki tangira teira ae karakaaki Iehova ke aroni baira ma rabwatara. E reirei te Baibara bwa e kariaiakaki aron tein te aomata ae kakaokoro ngkana e tataro. E irekereke aei ma te tekateka, te katorobubua, ao te tei. (1 Rongorongo 17:16; Neemia 8:6; Taniera 6:10; Mareko 11:25) E aki kakawaki aron tein te rabwata ae karakaaki n tain te tataro are e kona n noraki irouia aomata, ma e kakawaki ni koaua te nano ae raoiroi. Ti kona n tataro n aki kanenei bwanaara ngkana iai waaki aika ti kaaitara ma ngaai aika katawe, ke n ara tai ni karaoi tabera ni katoa bong, n taabo ake ti mena iai. E ongoraei aeka n tataro aikai Iehova, e ngae ngke tao a aki ataia kaain rarikira.—Neemia 2:1-6.\n11. Baikara tabeaiangara aika ti kona n tataroi?\n11 Tera ae ti na tataroia? E kabwarabwaraa ni kangai te Baibara: “Ngkana ti bubutiia te bwai teuana ae boraoi ma nanona ao e bon ongo [Iehova] iroura.” (1 Ioane 5:14) Mangaia are ti kona n tataroi bwaai nako aika kaineti ma nanon te Atua. E boraoi ma nanona bwa ti na tataroi baika katabeaiangaira? E boni boraoi! Te tataro nakon Iehova, kaanga ai aron te taetae ni kawai ma raoraom ae ko rangi n rena ma ngaia. Ti kona n taetae nakon te Atua n taai ake ti kani maroro iai ma ngaia, ‘ni bunrii nanora.’ (Taian Areru 62:8) E riai butiakin te Atua bwa e na anganira te taamnei ae raoiroi, ae e na buokira ni kakaraoa ae raoiroi. (Ruka 11:13) Ti kona naba ni bubutii kairara ni karaoi motinnano ma te wanawana, ao ni kakorakoraaki bwa ti aonga ni kona n nanomwaaka i buakoni kangaanga. (Iakobo 1:5) Ngkana ti kairua, ti riai ni bubutii kabwaraan ara bure ni kaineti ma ana karea ni kaboomwi Kristo. (I-Ebeto 1:3, 7) Ma e aki riai tii tataroakinan arora, ti riai ni karababaa riki ara tataro ni bubutii ibukia aomata riki tabeman n aroia kaain ara utu ao raora n taromauri.—Mwakuri 12:5; I-Korote 4:12.\n12. Ti na kangaa ni kona ni moanibwai baika irekereke ma nanon Tamara are i karawa n ara tataro?\n12 A riai ni moanibwaiaki n ara tataro bwaai aika irekereke ma Iehova ae te Atua. E bati bukina ae ti riai ni kamoamoaa iai ma nanora ni koaua, ao ni kaitau nakoina naba ibukin ana raoiroi ni kabane. (1 Rongorongo 29:10-13) E anganira Iesu te tataro ni katoto are koreaki ni Mataio 6:9-13, are e reireinira iai bwa ti na tataro bwa e na katabuaki aran te Atua, ae nanona bwa e na rangi ni karineaki. (Warekia.) Are imwina, mwaneweakin rokon Ana Tautaeka n Uea te Atua ao tauan ana taeka i aon te aba n ai aron tauana i karawa. E tua Iesu bwa imwini mwaneweani baika kakawaki aika irekereke ma Iehova aikai, ao ti a kona ngkanne n tataro ibukin arora. Ngkana ti moanibwaia ana kantaninga te Atua ni moan ara tataro, ti kaotia iai bwa ti aki tii tabeakina oin nanora.\n13. Tera ae kaotaki n te Baibara ni kaineti ma anaun taian tataro ake a kona ni butimwaeaki?\n13 Maanra ara tataro? E aki tiatiana maanin ara tataro i bon iroura te Baibara ke tataro ake a mwaneweaki i buakoia aomata. A bibitaki anaun taian tataro ni moa man te tataro ae kimototo imwain te amwarake, ni karokoa are ai bon ara tataro i bon iroura ae abwabwaki, are ti a bunrii iai bwaai ake a mena i nanora nakon Iehova. (1 Tamuera 1:12, 15) Ma e kabuakakaia aomata ake a baka n raoiroi Iesu ake a kaananaui aia tataro bwa a aonga n atongaki irouia tabeman bwa aongkoa a raoiroi. (Ruka 20:46, 47) A aki kakukureia Iehova aeka n tataro akanne. Te bwai ae kakawaki iai bwa ti na tataro mai nanora. Mangaia are a kona ni bibitaki anaun taian tataro ake a kona ni butimwaeaki, ni kaineti ma aroaroia taan tataro ao kainnanoia.\nE kona n ongoraeaki am tataro n taai nako\n14. Tera ae nanonaki n te Baibara ngke e kaungaira bwa ti na “tatataro,” ao tera karaunanon aei?\n14 N ningai ae ti riai n tataro iai? E kaungaira te Baibara bwa ti na “tatataro,” ti na “botumwaaka n tataro,” ao ti na “tataro n aki toki.” (Mataio 26:41; I-Rom 12:12; 1 I-Tetaronike 5:17) E aki nanonaki n te kibuntaeka anne bwa ti riai n tataro nakon Iehova ni katoa miniti. Ma e kaumakira te Baibara bwa ti na tataro ni katoatai, ni kakarabwaa Iehova ibukin ana tituaraoi nakoira, n ukoukora kairara mairouna, ana karaunano, ao kakorakoraara. E aki ngkanne karaunano ataakin ae Iehova e aki tiatiana arora n taetae nakoina n te tataro bwa maanra ke mwaitira? Ngkana ti boni kakaitau raoi ni kakabwaiaakira ae te tataro, ti na bae ni kabatiaa ngkanne ara tai n tataro nakon Tamara are i karawa.\n15. E aera ngkai ti riai n atonga “Amen” ni banen ara tataro i bon iroura, ao tataro ake a mwaneweaki i buakoia aomata?\n15 E aera ngkai ti riai n atonga “Amen” ni banen te tataro? Nanon te taeka ae “amen,” boni “ngaia anne.” E kaotaki n taiani katoto n te Baibara bwa e riai atongan “Amen,” ni banen ara tataro i bon iroura ao tataro ake a mwaneweaki i buakoia aomata. (1 Rongorongo 16:36; Taian Areru 41:13) N atongan “Amen” ni banen ara tataro i bon iroura, ti kamatoaa iai bwa ti boni koaua raoi n ara tataro. Ngkana ti atonga “Amen” n aki kabaibati bwanaara ke ni kabaibati ni banen te tataro ae mwaneweaki i buakoia aomata, ti kaotia iai bwa ti inanoi ma iango ake a tabekaki n te tataro arei.—1 I-Korinto 14:16.\nARON TE ATUA NI KAEKAI ARA TATARO\n16. Tera ae ti rangi ni kakoauaa raoi ni kaineti ma te tataro?\n16 E boni kaekai tataro Iehova? Eng, e kaekai! Ti kona n rangi ni kakoauaa raoi bwa e kaekai tataro te tia “ongo tataro,” aika tabekaki ma te nano ni koaua mairouia aomata aika mirion ma mirion mwaitiia. (Taian Areru 65:2) E kaekai ara tataro Iehova n aanga aika kakaokoro nako.\n17. E aera ngkai e kona n taekinaki bwa e kabonganaia ana anera te Atua, ao ana toro i aon te aba bwa a na kaekai ara tataro?\n17 E kabonganaia ana anera Iehova ao ana toro i aon te aba ni kaekai iai tataro. (Ebera 1:13, 14) A rangi ni bati rongorongoia aomata ake a tatataro nakon te Atua ibukini buokaia bwa a na ota n te Baibara, ao a a boni kawaraki naba n te tai ae waekoa irouia ana toro Iehova. Aeka n rongorongo akanne a kaota kakoauaan ae a kairiri anera n te mwakuri ae tataekinan te Tautaeka n Uea. (Te Kaotioti 14:6) E kona ni kaungaia Kristian Iehova bwa a na roko ni buokira, ni kaineti ma kaekaan ara tataro n te tai are ti rangi ni kainnanoia iai.—Taeka N Rabakau 12:25; Iakobo 2:16.\nE kona Iehova ni kaekaa ara tataro rinanoni kairan temanna te Kristian bwa e na buokira\n18. E kangaa Iehova ni kabongana taamneina ao Ana Taeka ni kaekai iai aia tataro ana toro?\n18 E kabongana naba Iehova ae te Atua ana taamnei ae raoiroi ao Ana Taeka ae te Baibara, ni kaekai iai aia tataro ana toro. E kona ni kaekai ara tataro ibukin buokara bwa ti na nanomwaaka n te kataaki, n anganira te kairiri ao te korakora rinanon taamneina ae raoiroi. (2 I-Korinto 4:7) Ma n taai aika mwaiti a kaekaaki ara tataro ni bubutii ibukin kairara man te Baibara, ike e a kawanawanaira iai Iehova n anganira motinnano aika raraoi. A kona ni kuneaki kiibu aika ibuobuoki n ara tai n ukeuke n reirei i bon iroura n te Baibara, ao ngkana ti wareki booki ni Kristian n aron naba te boki aei. A kona ni mwaneweaki kiibu ake ti boni kainnanoi raoi ni kaineti ma ara kangaanga, n tain te botaki ni Kristian, ke rinanon ana taeka te unimwaane n te ekaretia ae tabeakinira.—I-Karatia 6:1.\n19. Tera ae ti riai n uringnga ngkana e a taraa n aki kaekaaki ara tataro n tabetai?\n19 Ngkana e taraa n iremwe kaekaan ara tataro iroun Iehova, tiaki nanon aei bwa e a aki kona ni kaekai ara tataro. Ma ti riai n uringnga are e tii kaekai tataro Iehova n te aro ae boraoi ma nanona, ao e kaekai n taina ae riai irouna. E atai kainnanora ao aron tabeakinaia riki nakon ataakina iroura. N taai aika mwaiti e kona ni kariaia bwa ti na teimatoa ni ‘bubutii, n ukeuke ao ni karebwerebwe.’ (Ruka 11:5-10) Aeka ni kakorakora akanne a kaotia nakon te Atua bwa e korakora nanora iai, ao e boni koaua raoi ara onimaki. Irarikin anne, e kona naba ni kaekai ara tataro Iehova n te aro ae aki kai mataata iroura. N te katoto, e kona ni kaekaa ara tataro ni kaineti ma te kataaki teuana, n aki katokia ma e anganira te korakora are ti na kona n nanomwaaka iai.—Wareka I-Biribi 4:13.\n20. E aera ngkai ti riai ni kabongana raoi kakabwaiaakira ae te kona n tataro?\n20 Ai kakaitaura ngaira ngkai e kona ni kaan te tia Karikii bwaai ni kabane, ma te koraki ake a tataro nakoina ma nanoia ni koaua! (Wareka Taian Areru 145:18.) Ti riai ni kabongana raoi kakabwaiaakira ae te kona n tataro ni katoa tai nakon Iehova. Ngkana ti kakaraoa anne, ti na boni karekea te kimwareirei ae bati ni kaanian Iehova iroura, are te tia Ongo tataro.\nE buokira ni kaanira ma Iehova, te katoa tai n tataro nakoina.—Iakobo 4:8.\nNgkana e kan ongoraeaki ara tataro iroun te Atua, ti riai n tataro ma nanora ni koaua, ma te onimaki ao te nanorinano.—Mareko 11:24.\nTi riai n tataro nakon Iehova n tii ngaia rinanon Natina.—Mataio 6:9; Ioane 14:6.\nIehova are te tia “ongo tataro,” e kabonganaia ana anera, ana toro i aon te aba, taamneina ao Ana Taeka, ni kaekai iai tataro.—Taian Areru 65:2.


Ai Kananoangara te Roro ae Rarawa! | Maiun Iesu\nAi Kananoangara te Roro ae Rarawa!\nMATAIO 11:16-30 RUKA 7:31-35\nE KABUAKAKAI KAAWA AKE TABEUA IESU\nE ANGA TE KARAUNANO AO TE KABEBETENANO\nE rangi ni karineaki Ioane te tia Bwabetito iroun Iesu ma tera aroni karinean Ioane irouia angia aomata? E taekina “te roro aei” Iesu bwa “ai aroia ataei aika uarereke aika tekateka n taiani mwakete n tatakarua nakoia raoia n takaakaro ni kangai: ‘Ti katanga te kaibwabwaa ibukimi ma kam aki mwaie. Ti korakai n tang ma kam aki ororea bwanibwanimi n rawawata.’”—Mataio 11:16, 17.\nTera ae e nanonna Iesu? E katereterea te iango ni kangai: “E roko Ioane n aki amwamwarake ao n aki momoi, ma a taku aomata, ‘E taniaki n te taimonio.’ E roko Natin te aomata n amwamwarake ao ni momoi, ma a taku aomata, ‘Noria! E buabeka teuaei ao te tia ninim wain ao e raoraonia taan rikoa te taekiti ma taani bure.’” (Mataio 11:18, 19) N te itera are teuana, e a tia Ioane ni kabebetea maiuna n aron te Natiraite are kararoaa ma te wain, ma a atongnga te roro aei bwa e taniaki n te taimonio. (Warekaia Iteraera 6:2, 3; Ruka 1:15) N te itera riki are teuana, e maiu Iesu n aroia aomata nako. E amwamwarake ao e momoi n te aro ae riai, ma e bukinaki bwa e buabeka. E taraa ni kangaanga kakukureiaia aomata.\nE kabotaua te roro aei Iesu ma ataei ake n taiani mwakete, ake a rawa ni mwamwaie ngke a katanga te kaibwabwaa ataei ake tabeman, ke n nanokawaki ngke a tanginiwenei ake tabemwaang. E taku: “Ma e ngae n anne, e kakoauaaki wanawanan te aomata man ana mwakuri.” (Mataio 11:16, 19) Eng, a karaoi “mwakuri” Ioane ao Iesu are e kakoauaaki iai bwa e kairua kabuakakaaia aikai.\nImwini kabwarabwaraan te roro aei iroun Iesu bwa e rarawa, e a manga rinei kaawa ake e na kabuakakai aika Koratin, Betetaita, ao Kaberenaum, ike e a tia ni karaoi kakai iai. E taekinna Iesu bwa ngke arona bwa e karaoi kakai ni kaawani Boinike aika Turo ao Titon, a na bae n tia n rairi nanoia kaaia. E bon taekina naba Kaberenaum ae ana kaawa ae okiokiria n tabetai. Ma angiina iai a rarawa n ongora. E taekina te kaawa anne Iesu ni kangai: “E na bebete riki tuuaan te aba ae Totom n te Bong ni Motikitaeka nakon tuuaani Kaberenaum.”—Mataio 11:24.\nE a neboa ngkanne Tamana Iesu are e karabai koaua aika rangi ni kakawaki “mairouia aika wanawana ao aika rabakau,” ma e kaotii baikai nakoia aika mangori, ao aika ai aroia ataei. (Mataio 11:25) E karababaanako ana kakao ae anainano nakoia aeka n aomata aikai ni kangai: “Nakomai nakoiu ngkami akana kam korakai ma n rawawata, ao N na motiki rawami. Amoa amou i aomi ao reirei irou bwa I nimamannei ao I nanorinano, ao e na kabebeteaki nanomi iai. Bwa e kamaiu amou ao e bebete uotau.”—Mataio 11:28-30.\nE kangaa Iesu ni kabebetei nanoia aomata? A a tia mataniwin te Aro ni karawawataia aomata n tautoronia n aia katei, n aron aia kaetieti aika tuamatoa ni kaineti ma te bongi n Taabati. Ma e kabebetei nanoia Iesu n reireinia te koaua ibukin te Atua bwa a aonga ni kainaomataaki mani kabarekaaia ni katei akanne. E kaota naba nakoia aroni kabebeteaia naake a taonakinako ni korakoran aia kairiri taan tautaeka ao naake a taonakinako n rawawatan aia bure. Eng, e kaota te aro Iesu ae e na kabwaraaki iai aia bure ao aroia ni kona ni karekea te raoi i marenaia ma te Atua.\nA kona te koraki ake a butimwaea amon Iesu ae kamaiu ni katabui maiuia nakon te Atua, ao ni beku iroun Tamara are i karawa ae nanoanga ma n atataiaomata. Tiaki te uota ae rawawata karaoan aei ibukina bwa a bon aki rawawata naba teutana ana kaetieti te Atua.—1 Ioane 5:3.\nA kangaa n riki bwa aroia ataei te roro are n ana tai Iesu?\nTera are e kaira Iesu bwa e na neboa Tamana are i karawa?\nN aaro raa ake a karawawataaki iai aomata aika bati, ao tera te kabebetenano are e anga Iesu?


Posted by Amota Eromanga on February 14, 2019 at 7:25 AM\nMa ai aki akora bwaai ake a tauraoi ao mani wene n tataninga inanon taian rawarawa akanne! Eng, bwaai ni riibuaka ao ni kamwane ake a katauraoaki ibukin Matari. N te moan rawarawa ao e a bon ana arona teibabaan te eenga, te reka ao manin riki taari ake a katekereke mani kabuebue. E ngae n anne ao a bon aki bwerengaki waen Matari bwa ai bon te ototoi nako naba kateketekeia ma rekaia. E ngare ni kakaniko i nanona Matari bwa e bon ataia ae bwaai ni kamwane ibukina ai ngaia are e a merea raona arei ao man taku, “Nao, ai aki akora tanon nanon te rawa aio. E rangi ni kamwengaraoi te nakonako iaona!”\nE aki kaeka teuare kaain taari ma e ti wirikiriki inanona, “Ngaia te kangaanga te aomata aei. E tau ma karokoira n te rawa ae imwaaira aio.”\nBon te rawa ae a reimaurua inanona taian kima aika totooa. Ngkana a in kiima aikai ao ai bon te mantintin naba bwaai ake a reke iai. Akea naba ae kona ni kauki mwangaia ngkana a aririi. Akea riki bwa ti te bae ao te mate bwaai ake a kuba n reke irouia.\nE a tabe n toua ngkai nanon te rawa aio Matari. Ngke e ruruon rikaaki waena ao e a namakina naba ingin taari mai nano. E aki maan ao e a namakina te bwai ae e nimta mani kooni waena. E ataia Matari bwa te kima ae te toa. E eeka ao man taku, “Nao, ao ai manga tera raom aei?”\nE keiaki ni karabaa nanona ni karekekai ao man kaeka, “Nangoan waen Bakoa. Kanakoi mai waem ngkana ko aki kainanoi!”\nE na tabwara Matari ma are e a waanini naba rikaaki baina rimarenan mwakeren aubungan te kima are taua waena ao man raeia ni katangainaa. Ai kawara ao ai kananoangara te kima bwa ti te tangaina ao ni maraunako ni mate. Ngke e a manga ruo waena are teaina ao e a manga nimtaki naba n te kima are temanna. E aki anga ana tai Matari ma e a manga raemwangaia naba ni kamatea. Ao ai bon arona naba anne nakoia kiima ake a komakia waena inanon te rawa anne.\n“Ai kananoangara manin taari iroun teuaei!” e tangi ni bwaebwaeti i nanona teuare kaain taari.\nAi bon te kabanea n rawa ngkai are a toua nanona naakai. Ngke a bon tibwa bwaka i nukana, ao bon te tounako Matari n te bwai are e a tabe ngkai n niiroarake waena. E burita waena ma akea te bwai ae riki. Akea bwa e a manga nimtaki waena are teaina. Ngaia anne, bon kiikan marawa ae te toa are e tabe ngkai ni kanim kaona ao man niroarake rabwatan Matari. Ngke a mwaneaua raoi kaona iaon rabwatan Matari ao kai are e a katiitiki naba nako nanon bwangana ae te toa. E kakoraa Matari ni taeki kaao akekei bwa e na aki tikinako ao mani iinako. E a bon atin te kabo korakora irouia naakai inanon te tai ae maan. Irian te aitara ni boo aio bon kiben, takarebun ao mantoan nanon te rawa are a bokakano iai. E kataunariaki te aitara aio bwa kaanga ai aron te kaitira ni bo ni buaka imarenani marawa ao aonteaba. N rokon korakorana ao a tei naao, a tang aira ao e bukibuki te rurungaa ae bati. Akea bwa e a matakuakinaki te bokakano aio mai ieta irouia kaain aban Bakoa are Moone ao iriana are te kantataninga bwa tera tokina.\nE namakinna Matari bwa e a moanna n rotaki marurungin rabwatana aingaia are e unika ana koro matang imarenan taian rakai ao man rooia iai bwa e na aki tikinako. Ma ai kawa ra Matari bwa e tabe ni kekerikaaki korakorana aingaia are e a tabe ngkai ni iinako nako nanon ana nangananga aiana arei. E na bae ni bwabwa imwiin te tai ae aki maan, bwa e a roko ngkai taari iaan bwangena. E ataia bwa ngkana e tao bwairina ao ai anne naba te tai are e nang kabuanibwai maeuna iai. Tera ngkai ae e nang karaoia? N ana tai ni iango ae e a bon ti roko naba uringan neiere tibuna are e tiku i eta n tataninga karairakina. E aki tabwara ma e a tang naba nakon tibuna ni kaota te kabuanibwai are e nang riki nakoina.\nNgke e ongo tangin Matari teunaine arei ao e a kaeka ike e a kauringnga iai taekan ana man te kekenu are n te abein. Ngke e ongo Matari ao e a keiaki ni wanini rikaaki baina ao mani kabwara matan te abein are e mena iai ana man are te kekenu. Eng, e a boni kaman kariaria kaotinakoana te man aio, aingaia are ngke e uki matan te abein ao e a bon ti kanenei nako naba ni kaea kanoun te kiika ni marawa arei. N rokona iai ao e a bon itira naba kanouna ni kanna n te tai ae rangi n tawe. E uara wiimwaakan te aeka ni man aio? Ao ngaia e bon aki naba kan rauaki naba iai nanona ma biritona ae e bon teimatoa naba ni baki!\nA na tera ae e na kona te kiika ni marawa ngke e akea kanouna? Eng bon ti te ngonnako man rabwatan Matari. E buritiarake Matari ao man teerakea nako etan te rawarawa. A uakaka kaon te kiika ngke e bwaka ni maraunako ietan te rawarawa.\n“Ai kawara ana bwai ni irebareka Bakoa bwa ko a tiringnga! e tang n rainanoanga te tia tararuai manin taari.\n“Te bwai ni irebareka tera ngkai ti a kuri kanga iai? e kaeka Matari ma te bwana ni okinnano ao ni korakai.\nA waerakea te bike ngkai ao mani bakatetea te mwaneaba are e mena i mwaaia.\n“Kaaraki, kaaraki! e wewete Bakoa man ana boti ian mwaneabana.\n“Mauri O, mauri O! e kaeka Matari ao e rinnako n te mwaneaba.\nMwakoro 1, 2, 3 & 5:


Te iti n totoko ao am mwakuri | Vaccination and your job | Unite against COVID-19\nTe iti n totoko ao am mwakuri | Vaccination and your job\nAngin mwakuri i Nutiran n te tai aei a kona ni karaoaki irouia aomata ake a tuai ni itinaki n te iti n totoko.\nKakaea bwa tera ae ena riki ngkana te mwakuri ae ko karaoia e nanga karaoaki iroun te tia mwakuri are ea tia ni itinaki n te iti n totoko ibukin COVID-19.\nAm tia kammwakuri e riai ni kawakina aki atakim ke kinakim n tai nako\nAm tia kammwakuri e aki kona n tibwa rongorongon itinakim n te iti n totoko ma tabeman riki, ma ti ngkana koa tia n anga am kariaia bwa ena tibwaia, ke ngkana e riai tibwakina ian te Privacy Act.\nKo aki kabaeaki bwa kona tuanga am tia kammwakuri ngkana koa tia n itinaki n te iti n totoko. Ngkana ko aki kan itinaki n te iti n totoko, ko aki kabaeki bwa kona tuangia bukina.\nNgkana am mwakuri ae ko karaoai ena riai n ti karaoaki iroun te tia mwakuri are ea tia ni itinaki n te iti n totoko ma ko rineia bwa kona aki kaotia bwa koa tia ni itinaki ke ko tuai, e kona am tia kammwakuri n kariniko n te rinan n aki itinaki, ma ana riai n tuangko ngkana a karaoa aio.\nNgkana am mwakuri ae ko karaoai e riai ni karaoaki iroun are ea tia ni itinaki n te iti n totoko\nNgkana e taku am tia kammwakuri bwa te mwakuri ae ko karaoia e na riai ni karaoaki ti iroun te tia mwakuri are ea tia ni itinaki n te iti n totoko, ni kaineti ma tuan te mauri ao tania te koraki, ao ena riai moa ni karaoa te kakae n tutuo iaon aron ao kawain kai reken ao ewen te COVID-19. Te kakae aio ena riai ni ikarekebai ni mwakuriaki ma tan mwakuri, kain te union ao tan tei riki tabeman.\nTe kakaea aio ena riai n boboto:\nbwa ena kanga n reke ao n ewe te Covid-19 nakoia tan mwakuri n aia tai ni mwakuri\nte bwai ae e kona n reke ngkana ewekaki te tia mwakuri n te aoraki n aron aei: butin te aoraki ni kawa ke aono.\nRongorongo riki tabeua ibukin kairan am kakae akana a mena n WorkSafe.\nKakaean ao kakoauan are te mwakuri teuana e riai ni karaoaki iroun te aomata are ea tia ni itinaki n te iti n totoko (external link)\nTuan te kamwakuri ake a riai ni iraki a bon tiku naba n aroia. Ni ikotaki ma:\nTe boraraoi ibukin karaoani bitaki nakon taian mwakuri ao kaetieti ibukin te kamwakuri.\nKaraoa te reitaki ao te kaetieti ae e Tamaroa.\nAki katinanikuia tan mwakuri ni kaineti ma teia ibukin te iti n totoko.\nAki karaoan mwakuri ake a biri ritinanikun te tua ike ana tekebuaka iai tan mwakuri ni kaineti ma teia ibukin te iti n totoko.\nTe mwakuri n tabo ike e rangi ni kakai ewe iai te aoraki ke n tabo ni kaonoti ake a tararuaki ke Quarantine (MIQ)\nE ngae ngke a anganaki te inaomata n rineia bwa ana itinaki n te iti n totoko ibukin te COVID-19 tan mwakuri ni kabane, ao tan mwakuri n tabo ni kaonoti ake a tararuaki ke MIQ ke n tian te aba ike a kakai ewe iai manin te aoraki, ana riai ni karaoaki irouia aomata ake a tia ni itinaki n te iti n totoko ibukin te Covid-19. Ni ikotaki ma ana tia mwakuri te tautaeka ake a mwakuri n marae ni wanikiba, matabaiawa ni kaibuke, ao iaon wanikiba.\nIai tabeaua aika a tibanako mai ian te baire aei. N aron aei, e kona n ae e kariaiakaki te aomata ae e tuai ni itinaki n te iti n totoko n rin ke ni karaoa te mwakuri ngkana e riai ibukin kawakinan maiun te aomata, te kukua ao te katatan n taini kanganga, ke ngkana e anganaki te kariaia ao ni kainnanoaki ian te tua.\nRiain itinakia tan mwakuri n tian te aba ike e kakai ewe iai te aoraki\nAron mwakurian te aki rau n nano\nNgkana ko aki kukurei ma am tia kammwakuri ibukin te mwakuri teuana are ena riai n ti karaoaki iroun te te tia mwakuri are ea tia ni itinaki n te iti n totoko ko kona n nakon te Early Resolution Service. A tauraoi ao aki kaboaki buoka aikai ibukin mwakurin ao rinanon tain kanganga\nTe iti n totoko ibukin te COVID-19 ao kammwakuri — Employment NZ (external link)


E wewetea arau Iesu - Makoro 2 - Kiribati Catholic Charismatic Renewal Service\nNna karakina aron au namakin nte nakoa ae e anganai Te Uea ae moan te kakawaki ae ana tangira te tina ma natina. Ni moan otintaai n te ririki 1999 ao e kakukureiai Te Uea ma kain abau n anganira ara moan nati te mane ae arana Barry, ba tibangara ao kaotan tangirara Irouna. I bungiia natiu aio ao e aki nakoraoi marurungina ao ti tiku inanon teuana te wiki n te oo i Nawerewere. E aki koro teniua ara wiiki imwin otinakora ao ti a mananga nako Biti (Fiji) ba ti na reirei n te USP. Ngke e koro nimaua ana namakaina ao e baka naba n aoraki natiu aei, ba te meningitis (aorakin te atu) ae rangi n korakora ike e a rawata iai ana kanganga natiu aei, ba e katikitiki, te kabuebue ae korakora, te bekanako (e a kan bane ranin rabatana – e na kanga te ran ae e tii), ao e a kerikaki marurungin rabatana. N rinra aio ao e a matata raoi aorakin natiu ae aorakin te buro. Bon aua aorakin burona ke ana kanganga burona, ba e bangabanga te oo are e i nuka raoi (dividing the left and right side of his heart), e bangabanga te valve ke bonotan kawain te rara are inanon burona; e a bubura iteran burona are te angatai (enlarging his whole heart); ao e kaibibiti baibun kawain burona are birinakon rabatana ni kabuta te rara (override of blood vessels). E ataaki n arana ae Tetraology of Fallot.\nNatiu aio e rangi n marurung rabatana, ti tebo ma akea ana kanganga ao tarana bon raoiroi naba inanon uarerekena. Ti rangi ni maan n te onaoraki tao te namakaina tabun, ao ti a manga otinako, ao ti a manga riin ba e a manga roko naba, bon ti uoua riinra are kabaneana ao e katikitiki ao e mate iterana are te angatai. N aron ana taeka ana taokita ao e taku ba e nanououa ba e na kona n reke maeun iterana are mate ke e na aki ba are bon te buroo ngaia, ma te bai ae e riki e a manga maeu naba. Inanon au tai ma ngaia n te oo ao ngai e rangi n kananokawaki te aonnaba aio irou, akea noran tamaroan te bong teuana ma teuana, ba I rangi n rawawata n te bong ae koraki ibukin noran marakina, kainnanona ao korakaina ao tangina n te aoa ae koraki inanon te maan ae kan uoua te namakaina. Ao kainanou n iangoa ae ai maitira aomata ao e a reke naba natiu ae bati ana kanganga. Kainnabau e rangi n rarawata naba ma tiaki ai arou ae I bon nora aron rawawatan natiu aio (raou n te oo). Ngkanne e a reke ae e a marurung ao ti a otinako ao ti kantaningaaki ba ti na oki ngkana e roko te tiim n buroo ba e na noraki. Ngke e a roko te tiim ao e nang bon koreaki ao a manga bon taua taokita n kabanea riki aia iango iai ao n tokina a karautaeka nakoira ba aikoa kona n koreia ba are e bon rangi ni kanganga/complicated ana case ao e raoiroi riki ae reke riki ara tai ma ngaia nakon ae ngkana e koreaki ao e a toki naba ikanne ngkana e aki nakoraoi mwin te korokoro. A taekinna ba e na aki koro tebwina ana ririki ni maeu. I aki kona n maninga aia taeka ae kangai “take him and enjoy him until the day he will leave” e rangi n matoatoa te rongorongo aio irou ma kainnabau ao e rangi ni kamaraki…..ngaia n are ti a karaoa aron ara kabanea n tamaroa ibukin kakukureiana ao nanoangaeana ae moan te korakora…ao ngkanne man te tai anne ao e a bon titiku naba n au iango ae n te taina ao e na bua natiu aio ao ikanne are I a moana naba anuau ae I rangi n kakabanea au iango n te botaki ae te mate ke noran aia kanganga aomata aika a rawawata ibukin aia aoraki.\nTe bai ae riki I rangi n kakabanea au iango irouia ana utu te mate (ngkana iai ae mate), I taraia ao e kanga aron tangiia ao tera ae a karaoia inanon te tai anne. I tabe n kakamatebaia aron te mate riki ana koraki te mate are e rangi n kaan mangaia n aron tinan te mate ke buun te mate, taman te mate, kanga te aekaki anne. E ngae ngkana tiaki te botaki ae I noria iai ao te tamnei (pictures/photos) I karauai n tara raoi te aomata are ngaia are e nang rotaki ba e kanga teina ao arona n tang. E roko irou are kangai, e kona n kakamakuri ke n taetae, ke e kona n manga move on I mwin ana kanganga aio? Aekaki n titiraki aika a rio ibukin naba tao katauraoau imain te tai ae Nna manga roko naba iai. I bon biririmoa n taraai nte tai arei.\nAra kauoua n okira te aba ae Biti ni moan 2008 ao Barry ai ruaiwa ana ririki ni maeu, e a manga roko naba aorakina n July ae te maraki n atu ao e a rangi n korakora ao tiaki toki n rin te oo n aoraki, e aki reke buokana ao tia kaotinakoaki n kabanean rinna bwa e aki reke buokana. Moan te kananokawaki ao ni kamaraki ba ti a anganaki te taeka ae kangai “kam a riai n kakaraure ma ngaia bwa e nang nako tao inanon tabeua te aoa ke te bong”……ti kaotinakoaki n 5 September 2008 ao Barry e a aki kammakuri (comatose stage) ai te matu irouna n aki namakinaba. N te moanibong n 29 th September 2008 (Aia Feast Day tenan Archangels Kabairiera, Rabaere ao Mikaere), tao nakon te aoa nimaua n te karangaina ti a uti ba ti a nakon Barry ba e a katitika baina ao e ngirangira (korakai). Ti karuoa man te kainiwene are wewene iai ba ti na riringa ngai ma kainabau, ti kawenea I nukara ao ti tekateka i rarikina, ngai n iterana ao raou arei n iterana are teuana, ba ti a tabe n iangoa arona. Inanon kumekumeana ao ea toki naba ikena iai…inanon baira.\nI rangi n rawa ke tao I nano maroa n nora tokin ikena, e reke irou are I a ti kan kaongoaki naba, ma ngaia tao e bon tangiria ao bon nanon natira aio ba ngai ma tamana ti na bon nora nakona…\nI a baraki n tang ma te kamimi ba I tang ao I aki maraki (ti tabo I karioa tangiu – te moment are I a kaman iaiangoia ba tera arou iai), a roko tangaia ma Uriam ma Atuna n raonira nte aoa anne ao n karaua nanora ao ti tataro ma ai te kamimi bwa I a bon tang n akea au namakin ni kainnano. Ngke e toki tangiu anne ao ai anne naba tangiu (ake n nikirana e a ti ranran naba matau) ni karokoa te tai are ti a nako Tarawa n kawenea rabatana, n te kaabong. Ngkanne e a bon bua tangiu ao I a manga bon kakaea tangiu ke tao I a mimi ba tera ae e a riki irou. Ngkanne ngke ti nang roko i Tarawa man te wanikiba ao I a manga taku ai manga te nanokawaki ngkai ngkana ti kaitibo - e tei nangina. Te kamimi ngke ti kaitibo ma ara koraki n te marae ao ni karokoa rokora nte auti ao bon akea naba te kan tang irou (n aron iangoana irou are tao Nna iakiaki ke n tatakarua). I manga bon taku tao I a babakaine ba e aera nkai I aki tang. E taunaki Barry n te Kaonobong 4 n Okitoba, I tei i etana ao e wanako ranin matau ba e a bon kitaniira raoi. Ngkanne bon te rangi n mimi ngai, ngkanne inanon tikura i Tarawa n taninga kibara n oki nako Biti, ba ngkana I matu n ara auti ao I aki toki n uti nte karangaina koraki bwa I kan noria ao I kakaea uringana n aron kunana ke ana tunes are e aki toki n aneneia ba I aonga n namakinna ao n uringa iai ma e a bon rangi n kamimi ba I aki naba kona n uringa te tune are e kakaraoia. I kataia n katea ubuna i matau ma e aki kona n tei bon te maninga ngai arona ao ubuna e aki kona n oki uringana. E a reke ba tabeaiangau ao I a share ke tibaia nakon kainabau te bai ae riki ao ngke e kaekai ao bon kaekan raoi au tabeaianga ae kangai, ‘ai kabaiara ngkoe ba e rokana am namakin, am ururing ao tangim Te Uea ba E ataia ba ngkoe ae kona bon moan rotaki ba tinana ngkoe’.\nE uki au iango ao I taku ‘Ko raba Te Uea ba Ko nora au katauraoi inanon ruaia te ririki imain te tai aio ao ko ataia ba Nna bon rangi n kainnano ngkana e roko te tai aio, ao ko anai rawawatau man buoka marakiu ni kabane n aki katuka teutana ao Ko a manga anganai natiu ae uarereke ba e na toroba nanou ke n kanoa te marena ao te reitaki are I marenau ma natiu are au karimoa ao ti natiu te m’ane’. I aki kona n maninga ana tangira ma ana akoi Te Uea rinanon natiu ae te karea ae boiarara, TEM BARRY!!\nE a riki Barry ba temanna ara SANTO ae e maeu ni koaua irarikira n te onimaki ae ti kekeiaki inanona ni irira nanon te Uea ni baai ni kabane ibukin kakoroan raoi katongan karawa ikai iaon te aba.\nMaryanne Mikaere Namakin, St Padre Pio, Suva, Okitoba, 2009


"E taenoa te tangira" | Kiribati Updates\n“E taenoa te tangira”\nAugust 14, 2014 - Te Karaki - no comments\nAtun teuana te karaki “E taenoa te Tangira” are e koreaki ao m,an kabobongaaki iroun temanna te I-Kiribati ao man anga ana kariaia bwa ena katokaki n te Kiribati Updates ibukia kaain Kirbati, raraona, ma naake a tauraoi ni wareware man te karaki ae karioaki bon ma iaon Kirbati.\nMan te wareware n aron are e taekina te tia korokaraki aio Iaareto Kabunare ao e kamataata bwa man te karaki ao taan wareware ana kona ni kuneaki taetae ni Kirbati aika a boou iai n raonaki ma kaungakin te wareware nakoia kaain Kirbati ibukia rooro ma rooro.\nNakon te bong ae te Kanimabong 15/8/2014 ao e na nako moa ana moani mwakoro te karaki aio ae “E taenoa te tangira”e koreaki ao man karioaki iroun Iaareto Kabunare ibukin te wareware.\nA butimwaeaki namakin ao titiraki man te karaki aio.\nIkai ao a kaunga naba te koro karaki irouia ara reeti n aomata ake a tatangira te koroboki.