Folksskriuwerij en lokale elites\nyn de Lytse Bouhoeke\nIt dichterskip fan Wynsen Skeltes Faber (1830-1918)\nAbe de Vries - Fers2 3.20, 10 desimber 2017\n[H]y wie de dichter yn wierheit en natoer, him soe de doar iepene wurde kinne.\n—Tjibbe Gearts van der Meulen, 1877\nDe Lytse Bouhoeke is yn it midden fan de njoggentjinde ieu in lytse wrâld. Drok ûnderling ferkear fan boeren, skoalmasters, dûmnys, smidden, timmer- en ferversbazen, masters bakker en masters skuonlapper. Faak koenen de lju inoar persoanlik, út ferhalen of troch hannel. Underoan stiene de arbeiders: it ûndissiplinearre wurkfolk. Froulju wiene foaral ûnsichtber. De grûnbesitters, meast út adel of stedske hegere boargerij, wennen earne oars. It libben wie yn ’e doarpen en op ’e buorrens. Bûtenút ûnder reidtek en pandak achter beamsingels, of by seedyk yn wrakke klinten. De natuer regearre it bestean en wie goederjousk of wreed neffens de tiid fan it jier. Folk dat de boer, de draaiskiif fan ’e plattelânsekonomy, op woe rûn hinne en wer tusken Arum, Achlum, Mullum, Winaam en Pitersbierrum.\nReinder Brolsma fytst yn 1947, in ieu letter, as skriuwer foar it Nieuwsblad van Friesland op dat lêste doarp oan, kommend fan de kant fan Winaam. It earste dat him yn ’t sin komt by it sjen fan de toer fan Pitersbierrum is in oantinken oan in njoggentjinde-ieuske Fryske dichter: ‘Hier woonde eertijds Wynsen Faber, de man die de Friese literatuur verrijkte met zijn weinig regels tellende gedichtjes, vol van humor.’Reinder Brolsma, ‘Door de Noorder bouw. Mensen en vruchten’, Nieuwsblad van Friesland (4 augustus 1947). Oare ôfleveringen 25 augustus 1947, 3 septimber 1947, 1 oktober 1947, 12 novimber 1947.\nDy’t it dichtwurk fan skoalmaster Wynsen Skeltes Faber (1830-1918) ken, en de muoite nommen hat om in lytse fjirtich teksten op te fiskjen út losse blêden en tydskriften – want syn gedichten binne noait yn boekfoarm útjûn, hoewol’t Faber fan 1901 ôf earelid fan it Frysk Selskip wie –, dy wit dat Brolsma tsjut op Faber syn dichterlike tajefte, de neirispinge ‘Pompierkladtjes’, letter koartwei ‘Kladtjes’. Dat binne de stikjes dy’t ferskynden yn it tydskrift Forjit my net fan it Frysk Selskip fan 1905 ôf (doe’t de dichter de 75 jier al berikt hie) oantemei 1914. It is in útinoar rinnende samling epigrammen, yn koartdicht en puntdicht, fan twa rigels oant trije strofen, meast mei in dúdlik didaktysk doel, om it folk mei foarbylden en warskôgingen op te fieden ta de deugd, de moed, it leauwe en it Frysk.\nFoar it echte dichtersfjoer lykwols moat men by Faber in moai ein yn ’e tiid tebek, nei de gedichten út it begjin fan de fyftiger jierren (1849-1854). Dy publisearre er yn it tydskrift Iduna fan Harmen Sytstra, mar ek yn De Fryske Húsfreon fan Waling Dykstra en it jierboekje Swanneblommen fan it Frysk Selskip. Men treft sawol mear romantyske as mear realistyske fersen oan, sawol mimering as fermeits, sawol skildering as opfieding ta de deugd. De Fryske folkstaal syn gerak te jaan foar it dominante Nederlânsk oer is boppedat in net minder belangryk doel. Wat dat oanbelanget ferskilt it literêr stribjen yn ’e grûn net folle mei dat fan Sytstra of Waling Dykstra. Mar yn syn gedichten slacht er hoedener en dimmener toanen oan. Lykwols wit er bytiden ek it libben te fieren en komt syn lyrysk talint foar ’t ljocht. Praktysk en nofter skriuwt er meast, ‘stimmich, glêshelder en oarspronklik’, seit Piebenga derfan.Jan Piebenga, Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse (1e pr. 1938; Laverman, Drachten 1957) s. 165. Ut en troch komt er ek boartlik út ’e hoeke, mei in hast bernlike geast. De sosjale krityk yn de gedichten betreft it yndividualisme, dat it ‘eigen ik’ foaroan set, of rykdom en sûnens ferbrast yn idelheid of drank, en te min each hat foar de evenminske dy’t yn need, soarch en earmoed is.\nFaber is folksskriuwerG.A. Wumkes, Bodders yn ’e Fryske striid (Boalsert, Osinga 1926) s. 388 pleatst him yn it rychje ‘meistriders en meiwurkers fen Waling Dykstra’ en ek Piebenga (1957) behandelet him yn it haadstik ‘Folksskriuwerij’. en dat betsjut yn de fyftiger jierren algemien-minsklike tema’s kieze en dy fersteanber en relevant meitsje foar de legere Frysktalige middenstân op it plattelân, mei wat romte noch dêrûnder.It brede, lytsboargerlike emansipaasjeproses yn Fryslân nei de boargerlike revolúsje fan 1848 wurdt beskreaun yn Goffe Jensma, Het rode tasje van Salverda. Burgerlijk bewustzijn en Friese identiteit in de negentiende eeuw (Fryske Akademy, Leeuwarden 1998). In njoggentjinde-ieuske Fryske folksskriuwer skriuwt, yn letterlike sin, folk-lore: gedichten en ferhalen dy’t it ferline en it reële libben fan it folk en syn gebrûken en oertsjûgingen konstruearje, sa’t hy tinkt dat it is en wêze moatte soe. Yn sokke skriuwerij wurde gauris de soargen en ambysjes fan ûnderlizzende sosjale groepen adressearre. Folkloare is dêrom, as kultuer fan subalterne groepen, per definysje maatskippijkritysk, neffens de Italjaanske filosoof Antonio Gramsci, om’t se net allinnich solidêr is mei de deprivearre groep mar ek siket nei feroaring, ferbettering, ferdjipping en organisaasje.Bruce Grelle, Antonio Gramsci and the question of religion. Ideology, ethics, and hegemony (Routledge, Londen/New York 2017) s. 35: ‘Gramsci most often used the term “folklore” to embrace the popular culture of subordinate groups in society and their interpretations of everyday experience at their own intellectual, moral, and religious level’. In nijsgjirrige behanneling fan Gramsci’s ideeën oer folkloare yn: Stephen Olbrys Gencarella, ‘Constituting folklore. A case for Critical Folklore Studies’, Journal of American Folklore 122-484. Spring 2009, s. 172-196. Dy twa gesichten hat, soe men dêr oan taheakje kinne, nammerste mear literatuer dy’t ek de ferhûddûke folkstaal sels, it Frysk, ta bloei komme litte wol.\nDat smyt de fraach op hoe’t de folksskriuwerij him presys ferhâldt ta it fjild fan ekonomyske, sosjale, kulturele relaasjes dat de grinzen oanjout fan wat publisearre wurde kin. Hoe lit njoggentjinde-ieuske Fryske literatuer, yn dit gefal it wurk fan Wynsen Faber, him beskriuwe as produkt fan maatskiplike machtsferhâldingen en alliânsjes, op makro- mar ek op mikro-nivo? Dêr wol ik yn dit artikel in antwurd op sjen te finen. Om’t wy Faber net mear kenne, begjin ik mei (paragraaf 2) in koarte biografy. Oer him en syn wurk is suver neat fan belang skreaun.Gerben Postma, ‘W. Faber, de Fryske skriuwer-dichter, 21 Aug. 1910 tachtig jier âld wirdend’, Leeuwarder Courant (22 augustus 1910); Gerben Postma, ‘1830-21 Aug. 1910 : de 80-jierrige folksfreon Wynsen Faber en syn oare helte, to Pitersbjirrum’, Sljucht en Rjucht 1910, s. 366-367, 369-371, 373-376; J.J. Hornstra, ‘Fryske skriuwers: Wynsen Scheltes Faber’, Fryslân 12 (1931) s. 17-21; Andries Stienstra, ‘Earnst en koartswyl. Wynsen Faber’, Frysk en Frij (13 septimber 1980). Dêrnei folgje (3) observaasjes oer syn gedichten út de perioade 1849-1854 en in dêroan relatearre skets (4) fan de geografyske, histoaryske en maatskiplike kontekst dêr’t se yn funksjonearren, of, oars sein, mooglik wienen. Foar ’t meastepart liberale en frijsinnige lokale elites fan de Lytse Bouhoeke spilen dêrby in belangrike rol, om’t se Fryske teksten lykas dy fan Faber net allinnich seagen as folksopfieding of folksfermeits, mar ek as bûnsmaat yn ’e striid tsjin de lânbesittende aristokrasy en de opkommende ortodoksy.\nIk wol útkomme by in nij teoretysk perspektyf op de folksskriuwerij (5), ûntliend oan kommunikaasjewittenskip en ‘critical folklore studies’ (Gencarella)Sjoch Stephen Olbrys Gencarella, ‘Constituting folklore. A case for Critical Folklore Studies’, Journal of American Folklore 122-484. Spring 2009, , s. 172-196, fierder bouwend op ûnder mear Dan Ben-Amos, ‘The seven strands of tradition. Varieties in its meaning in American Folklore Studies’, Journal of Folklore Research 21-2/3. Culture, Tradition, Identity Conference, March 26-28, 1984. May-December, 1984, s. 97-131. mar mei omtinken foar lokale koalysjefoarming tusken subalterne groepen en elites. Folksskriuwerij as aktyf hanneljen fan in sosjaal-ekonomysk en linguïstysk subalterne groep yn it midden fan de njoggentjinde ieu ferskynt as produkt fan in bredere maatskiplike koalysje: as in emansipatware, retoaryske, artistike, sosjale en krityske praktyk, rjochte op it konkrete libben en de belangen fan it ‘folk’, mar stipe en tastien troch lokale, sosjaal-dominante groepen dy’t oansprutsen waarden troch sawol de ‘Fryskens’ as de frijsinnich-liberale world view dy’t derút sprekt.\nWa is Wynsen Skeltes Faber? Hy wurdt berne yn 1830 yn Arum as soan fan de Arumer grofsmid Skelte Wynsen Faber (1800-1865) en de Pitersbierrumer ûnderwizersdochter Bottje Ulricks Lourens (1796-1838).Biografyske gegevens mei basearre op befolkingsargiven tagonklik fia <www.allefriezen.nl> en de yn noat 7 neamde literatuer. Har heit, de ûnderwizer Ulrik Hendriks Lourens (1757-1814), wie fan 1786 ôf oant syn dea skoalmaster yn Pitersbierrum, yn 1791 ek doarpsrjochter en yn septimber 1795 siktaris fan de ‘Wapen-Genootschappen, verenigd in het Bataillon van Barradeel’.Fryske Akademy, ‘Schoolmeesters te Pietersbierum’, Oud-Tzummarum en omstreken , g.d. Website: <http://www.oudtzummarum.nl/html/pietersbierum3967.htm>. Krigen 7 desimber 2017. Ulrik, Wynsen syn pake fan memmekant, hie dus yn ’e revolúsjetiid ta de patriottyske partij heard en hie dêr op lokaal nivo in belangrike spiler yn west. Syn soan Folkert Ulriks Lourens (1794-1857), in omke fan Faber, folge de heit op as boppemaster yn Pitersbierrum; Faber nimt yn 1855 it stokje fan him oer. Hy trout yn 1863 mei Folkert syn dochter Reintje (1833-1918), dus mei syn folle nicht. It houlik bliuwt sûnder bern.\nFaber gie yn Arum nei skoalle by master Andries Pieters Meeter (1817-1889). Hy kin goed leare, mar heit wol him graach yn it smidsfak hawwe. Dat befalt him mar min, lykas in koarte eksersysje yn de ferverij. Uteinlik krijt er tastimming om fierder te learen. Hy wurdt kwekeling by master Meeter, dy’t folle letter troch J.J. Hornstra yn it Selskipsblêd Fryslân (1931) abusivelik oansjoen wurdt foar de skriuwer fan ytlike ferhalen en gedichten yn de Byekoer en Iduna. Dat wie yn werklikheid de Ljouwerter hûsûnderwizer – en koarte tiid bestjoerslid fan it Frysk Selskip – Andries Andries Meeter (1813-1855), in omke fan Andries Pieters. It is net ûnmooglik dat Faber syn Frysksinnichheid en kulturele belangstelling net yn earste ynstânsje opdie fan Harmen Sytstra en Tiede Dykstra, as de foaroanmannen fan Iduna en it Frysk Selskip, mar fan de Meeter-famylje en/of gewoan fan hûs út meikrigen hie. Syn omke Folkert wie ommers lid fan it Friesch Genootschap, sa’t Philippus Breuker meldt.Philippus Breuker, Opkomst en bloei van het Friese nationalisme, 1740-1875 (Wijdemeer, Leeuwarden 2014) s. 188.\nFoar dat lêste tinken is ek wol mear reden. In nijsgjirrich feit dat by myn witten oan no ta net achtslein is, betreft de famyljerelaasje tusken Faber en de Achlumer skoalmaster dy’t Harmen Sytstra as learling hie, Ulrik Harmens Donia (1803-1876). Dy wie berne te Pitersbierrum as soan fan in grofsmid en Akke Ulriks Lourens (1768-1862), in âldere suster fan Faber syn mem Bottje. Donia wie dus in 27 jier âldere folle neef fan Wynsen Faber. Sytstra moat fan master Donia nochal wat opstutsen hawwe.Gerben Piters Colmjon, ‘Harmen Sytstra’, Forjit my net! Rym en ûnrym. Trettsiende boek (N.A. Hingst, Apeldoorn 1883), s. 49-94. Men komt yn de ferlieding om dy belangstelling foar literatuer alteast foar in part ta te skriuwen oan in siedsje dat master Ulrik Hendriks Lourens, de eks-patriot, yn syn pakesizzer Donia op de legere skoalle plante hawwe moat.\nDe Fryske sprake\nO, sprake der Friezen! sa krêftich as rûn,\nEn lykwols sa sêft ek as side,\nIk lit hjir fol earbied op heitelâns grûn\nIn nederich liet foar dy glide.\n„Och! fûn men tsjintwurdich gjin Unfries hjir mear,\nDy’t faak him syn memmetaal skammet”,\nSa bidt in goe-Fries, en it hert docht him sear,\nDêr’t de iver yn him der foar flammet.\nDy taal dochs fan ’t folts sa romroftich as âld,\nWaans namme bestean bleau sûnt ieuwen,\nDy taal, wêrtroch mannich earwurdige Skald\nDe Friezen die fjuchtsjen as liuwen,\nDy taal makket suver it sûzeljen nei,\nAs leaflike wyntsjes der waaie,\nDêr’t, stiet him in bûchsume beam yn ’e wei,\nDe widzjende twiichjes omaaie;\nEn heilstiennen, dy’t tsjin de ruten oan slaan,\nOf klett’rjend om de earen jin fljugge;\nEn ’t sintsje dat efkes in blinkje wol jaan,\nDêr’t follen al blierkjend nei sjogge;\nIt sjongende, kwelende fûgelte oan ’t swurk,\nStees ree ús syn Skepper te tellen;\nDe tsjott’rjende, flodd’rjende, wjukk’ljende ljurk,\nDe sûzjende flecht fan de swellen;\nDe kwêkjende, kroasgjende, wriggeljende ein;\nDe goes, mei ’t fertrietlik gesnetter;\nIt wrinzgjende hynsder; de buld’rjende wein;\nDe sniewite swan yn it wetter;\nIt silveren moantsje, sa leaflik en gol;\nDe klett’rjende, skomjende fearten;\nIt kabb’ljende dubke oan d’ iggen ta fol;\nIt rits’ljende reid yn ’e sleatten;\nDe buld’rjende see, dy’t tsjin it pealwurk oan ploft,\nEn opstoot as kampe ’r tsjin ’t stjerte;\nEn ’t romm’ljen en rott’ljen der tong’rige loft,\nDêr’t flitsende blitsen út sjitte. –\nFerachtsje w’, o lânslju ús memmetaal net,\nEn lit ús him nimmer ferjitte;\nWant ha wy foar lân en foar taal gjin goed hert,\nDan kinn’ wy gjin Friezen mear hjitte.\nO wurdige, djoere en ús hillige taal,\nFan Friezen wer mear en mear lêzen,\nBliuw – frij fan útwrydskens en útlânske preal –\nNoch tûzenen jierren yn wêzen.\nOp 8 oktober 1846 hellet Wynsen Faber de fjirde ûnderwizersrang; op 28 maart 1848 slagget er as twadde ûndermaster oan de skoalle yn Holwert. Syn earste gedichten ferskine in jier letter yn Iduna en tagelyk mei sines ferskine dêr ek de earste fersen yn fan in oare Holwerter: Gerben Klazes Koopmans (1822-1908), út in menniste bakkersfamylje en in broer fan de lettere oprjochters fan de Koopmans Meelfabrieken. Gerben Klazes sil boer te Holwert bliuwe. Oant yn ’e santiger jierren skriuwt er yn Iduna, Swanneblommen, De Fryske Húsfreon en Forjit my net; it FLMD hat syn wurk wol sammele mar ta in boekútjefte is it noait kaam.\nYn desimber 1849 ferhuzet Faber nei Pietersbierrum, nei’t er op 28 juny fan dat jier de tredde rang behelle hat. Dêr helpt er syn omke Folkert, dy’t al oer de fyftich is en leaver wat buorket. As er op 7 oktober 1852 de twadde rang krijt, wurdt er ûndermaster, trije jier letter boppemaster. Dan hat er de soarch oer mear as hûndert bern; in ûndermaster krijt er der net earder by as nei de ferbou en útwreiding fan de skoalle yn ’e santiger jierren. Dêrneist hat er de wenstige bybaantsjes dy’t hearre by it doarpsskoalmasterskip, lykas skriuwer fan de tsjerkeried. Syn literêre skriuwerij komt no suver stil te lizzen. Nei 1854 publisearret er noch mar in inkeld gedicht. Krekt yn de lêste jierren foar syn pinsjoen hellet dat wer wat oan.\nBoaze buien rûzje,\nWylde wetters brûzje,\nAlle dagen rein!\nSnjitte jin yn ’e eagen;\nSimmer is oan ’e ein.\nMannich earme bodder\nFlodzet troch de modder\nOp ’e smoarge wei.\nTsjok bewalme glêzen,\nBringt de hjerst ús mei.\nHear it bûten stoarmjen,\nSjuch de skippers doarmjen\nOp ’e wide see.\nSjuch de blêden fleanen\nTroch de keale leanen,\nHear ’t ûnrêstich fee.\nDoarren heart men klapp’rjen,\nFinsters slaan en flapp’rjen\nMei in wyld gereach.\nRisptiid ha wy hân en\nKeale feale lannen\nFynt oeral it each.\nLeave bliere blommen\nSjucht men net mear kommen,\nUt is ’t mei har tier.\nEk mei krûd en blêden\nIs ’t nou wer berêden\nOant it oare jier.\n’t Libben fan de minsken\nGiet mei tinken, winsken\nEk allyk te’n ein.\nIs ús lokstjer dage,\nHet ús ’t foarjier hage,\nHastich is ’t ferflein.\nAl ús blide tiden\nBinne hinne gliden\nAs in simmerjûn.\nWêr’t men noch mei hinket,\nHoe’t ús each ek pinket,\nMoaiens is ferdwûn.\nDy’t wy wol ferwachten,\nWoelje der yn ús hert;\nd’ Eangst komt by ús boppe\nAs wy skrutel roppe:\nWinter, kom noch net.\nMar – dy komt, ta smerte\nFan ’t beneare herte,\nFaak mar al te gau.\nWat wy dan bejagen?\nTsjûgen fan de rou.\nAs de hjerstwyn fluitet,\nFûl en kampjend stuitet\nTsjin ús libbens-wrak;\nLokkich dy by ’t hompen,\nDroanjend, stjitten stompen\nHâldt syn skipke flak.\n’t Sil net stoarmjen bliuwe,\nLok sil ûnk ferdriuwe,\nGau rint alles flot;\n’t Needwaar sil ferdwine,\n’t Foarjierssintsje skine,\nJa, sa wol it God.\nDat er as skoalmaster fan in iepenbiere skoalle net benaud is en as it der op oankomt fan hoekhâlden wit foar it lokale bestjoer oer, bewiist syn berop by de Ried fan Steat, yn 1883, tsjin in beslút fan de gemeenteried om him te koartsjen op syn salaris.Meindert Attes Hibma yn De Tijd (21 july 1880): ‘Barradeel, 19 juli. ’t Volgende verwekt in deze gemeente veel sensatie.’ Ek: ‘Besluiten en benoemingen’, Algemeen Handelsblad (14 juny 1883). ‘Behandeld werd [bij de Raad van State]: het beroep van W.S. Faber, hoofd der openbare lagere school te Pietersbierum, gemeente Barradeel, tegen de besluiten van Gedep. Staten van Friesland van 8 maart 1883, No. 37, 3de afd. S. en No. 38, 2de afd. F., strekkende het eene tot goedkeuring van een raadsbesluit van 7 Nov. 1882, No. 8/1806, tot regeling van de jaarwedde van den appellant, het laatste tot goedkeuring der begrooting der gemeente Barradeel voor 1883. Rapporteur, de staatsraad De Vries.’ ‘Binnenland’, Algemeen Handelsblad (28 july 1883): ‘W.S. Faber, hoofd der openbare lagere school te Pietersbierum, tegen besluiten van Gedep. Staten van Friesland (..) ‘vernietigd het besluit van Ged. Staten van Friesland en beslist, dat het besluit van den Gemeentenraad van Barradeel niet vatbaar is voor de goedkeuring, met bepaling, dat de vaste jaarwedde, den onderwijzer uit de gemeentekas toekomende, blijft vastgesteld op f 800,-.’ ‘Binnenland’, Algemeen Handelsblad (22 desimber 1883): ‘Door het gemeentebestuur van [Barradeel] en kerkvoogden der hervormde gemeente van Pietersbierum is eene overeenkomst aangegaan, strekkende tot betaling door de kerkvoogden aan de gemeente Barradeel of het dorp Pietersbierum eener jaarlijksche vaste bijdrage van f 250,- ter tegemoetkoming in de jaarwedde van den onderwijzer W. Faber, hoofd der openbare school aldaar, te rekenen van 1 Januari 1883 af.’ In pear jier earder hie de Ned. Herf. gemeente fan Pitersbierrum in konflikt krigen mei de gemeente Barradiel oer it beteljen fan hier troch Barradiel foar de skoalle en de ûnderwizerswente, dêr’t earder gjin jild foar frege waard. Op syn bar woe Barradiel hawwe dat de tsjerke meibetelle oan Faber syn salaris. De saak ‘verwekt in deze gemeente veel sensatie’, skriuwt it protestantske blêd De Tijd. Faber wint it pleit; it troch Deputearre Steaten fan Fryslân goedkarde beslút fan de gemeenteried ‘tot regeling van de jaarwedde van de appellant’ [Faber] en dêrmei ek de begrutting fan de Barradiel foar 1883 wurdt troch de Ried fan Steat ferneatige. Ein dat jier giet de tsjerkeried akkoart mei in fêste bydrage fan 250 gûne jiers, ‘ter tegemoetkoming in de jaarwedde van den onderwijzer W. Faber, hoofd der openbare school aldaar’. It is de perioade fan skoalstriid en Doleânsje en tsjerklike ynfloed op it ûnderwiis is in dreech maatskiplik punt. Alsa mei men sizze dat mei troch Faber syn hanneljen en fêsthâldendheid yn Pitersbierrum alteast in kompromis en in soartemint fan pasifikaasje plakhawwe koe.\nAs er dan yn 1890 ôfskied nimt fan it ûnderwiis, stiet dit earbewiis yn de Leeuwarder Courant:\nOnder de onderwijzers, die door een zachtmoedigen geest, door grooten tact en ijver in hun werk zich onderscheidden, is voorzeker het hoofd der school te Pietersbierum, de heer W. Faber; daarenboven door meer dan gewone beschaving en literarische kennis in ’t Friesch en Hollandsch bekend en door zijn ferm karakter bemind, zal het velen leed doen te vernemen, dat met 1 Jan. A.s. „meester Faber” het openbare leven vaarwel zegt. Gisteren had hij 40-jarigen schooldienst en nam hij wegens aanhoudend zwakke gezondheid officieel afscheid van zijne leerlingen, die zeer aan hem gehecht zijn, door een schoolfeest (..). Een feit is ’t, dat wanneer mannen als Faber meer algemeen werden aangetroffen, de verdeeldheid op het gebied van onderwijs niet zoo veel zou voorkomen.‘Particuliere Correspondentie’, Leeuwarder Courant (9 desimber 1889).\nNo’t er mear tiid hat, mar minder poëzij skriuwt, set er him wakker yn foar it Frysk Selskip. Mei de Ternaarder skoalmaster Tsjalling Halbertsma fersoarget er in nije edysje fan it Frysk Lieteboek (1899)J. van Loon Jz. En M. de Boer, Frysk Lieteboek. In gearjefte, de Friezen oanbean. Op 'e nij biwirke en neigien fen T.E. Halbersma en W. Faber (R. van der Velde, Ljouwert 1899). en hy set de baanbrekkende brosjuere fan Pieter de Clercq oer de befoardering fan it Frysk ûnderwiis (1900) yn it Frysk oer.P. de Clerq, Over de bevordering van en het onderwijs in de Friesche taal / Oer de bifoardering fen en it underwiis yn de Fryske tael [brosjuere, 1900]. Yn 1901 beneamt de algemiene gearkomste fan it Selskip him ta earelid. As stikjesskriuwer foar de krante spant er him yn om de lokale skiednis foar it fuotljocht te bringen,[W. Faber], ‘Oudheidkundige Mengelingen. Jacob en Adriaan van Cronenburg’, Leeuwarder Courant (12 febrewaris 1890; 19 febrewaris 1890). wat út tsjerkeboeken op te fiskjen,W. Faber, ‘Iets uit de Kerkeboeken van Pietersbierum’, Leeuwarder Courant (10 maart 1894). in sfearferslach te jaan fan in keatspartij yn it doarp.W. Faber, ‘In wirdtsje oer it keatsen en yet hwet’, Leeuwarder Courant (5 juny 1899). Efkes is er by in breder publyk bekend as er yn 1901 de skriuwer is fan de fjouwerrigel op de Mulierbal, de ‘wannelbal’ (wikselpriis) fan de Nederlandsche Kaatsbond:\nIt libben jout, mei stean en fallen,\nRju driuwerkes nei stive ballen.\nKom keatser! Lit de lju lûd roppe,\nSis neat, mar slach de ballen boppe!Opnaam yn P. Boorsma, T. Oppewal en G. Visser, red., Spiegel van de Friese poëzie. Van de zeventiende eeuw tot heden (Meulenhoff, Amsterdam 1994) s. 84.\nFan 1905 ôf publisearret er ‘Pompierkladtsjes’ yn Forjit my net. Ek binne der noch de ferskes skreaun foar it Griene Krús. Yn 1910 krijt er in ‘Earefrissel’ oanbean fan syn skriuwersfreonen, wat earder allinnich Waling Dykstra en Tjibbe Gearts van der Meulen barre mocht, wol in bewiis fan breed dielde, útsûnderlike wurdearring.S. van der Burg, P. de Clercq, G. Postma, O.H. Sytstra, red., Earefrissel for master W. Faber to Pitersbjirrum mei syn tachtichste jierdei, fen ûnderskate Fryske frjeonen by inoar garre (Eisma, Ljouwert 1910). Sinjalearre troch Cornelis Wielsma, ‘Nije Fryske Utjeften’, Leeuwarder Courant (19 desimber 1910): ‘Under de meiwurkers telt men û.o. leden fen ’t Christlik Frysk Selskip.’\nMar dêrnei giet it hurd mei him achterút. Op 23 augustus 1918 komt syn frou Reintje te ferstjerren. Op 21 novimber fan dat jier wurdt er troch de arrondissementsrjochtbank te Ljouwert ûnder kuratele steld, ‘wegens zwakheid van vermogens, op eigen verzoek’.‘Gerechtelijke aankondigingen. Onder –curateele-stellingen’, Nederlandsche Staatscourant (3 desimber 1918): ‘Bij vonnis der arrondissements-rechtbank te Leeuwarden, van 21 November 1918, is Wijnsen Faber, rustend hoofdonderwijzer, wonende te Pietersbierum, wegens zwakheid van vermogens, op eigen verzoek, gesteld onder curateele.’ Master Wynsen Faber rekket wei op 12 desimber 1918. Ik koe yn de Leeuwarder Courant gjin rou-advertinsje fine. Syn hûs wurdt feild op fersyk fan notaris, en foarsitter fan it Frysk Selskip, Sjirk Linses van der Burg, dy’t Faber syn saken as Selskipsfreon ôfwikkele. Van der Burg makket oan ’e ein fan dy moanne yn in bûtengewoane byienkomst fan it Selskip bekend ‘dat út de neilittenskip fen master Faber oan it Selskip in legaet fen ƒ 300 tamakke wier’.‘Frysk Selskip’, Leeuwarder Courant (30 desimber 1918).\nDêrnei rekket er al gau yn it ferjitboek. Gerben Postma skriuwt in moai in memoriam yn Sljucht en Rjucht (1919), J.J. Hornstra jout tolve jier letter wat flodderige ynformaasje yn Fryslân (1931) en Geart Aeilco Wumkes lit him suver demonstratyf wei út sawol syn Paden as syn Bodders. Jan Piebenga wol yn syn hânboek noch wol in wurdearjende alinea oer him kwyt, mei as kearn: Wynsen Faber wie ‘de beskiedene, trouwe wurker, in dreech kenner fan it Frysk’, dy’t ‘stimmich, glêshelder en oarspronklik’ skreau; ‘Didaktysk dichter neffens oanlis (gelegenheidsdicht), is er yn al syn wurk hiel wat mânsk op it stik fan swietlûdigens en rykdom fan taal en fersifikaasje.’Jan Piebenga, Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse (1e pr. 1938; Laverman, Drachten 1957), s. 165.\nIt is dochs in wat oerflakkige skets en de opmaat ta it mar hielendal en folslein weilitten fan de namme Wynsen Faber út it nijste ‘kanon-kanon’, Zo lang de wind van de wolken waait (2006).T. Oppewal e.o., Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur (Bert Bakker, Amsterdam 2006).\nDe Frysk-nasjonale kanon dy’t Douwe Kalma,Douwe Kalma, De Fryske skriftekennisse (Kamminga, Dokkum 1928-1939). de ortodoks-protestantske WumkesG.A. Wumkes, Bodders yn de Fryske striid (Osinga, Boalsert 1926); ib., Paden fen Fryslân. Samle opstellen (Osinga, Boalsert 1932-1943). en Piebenga yn de tweintiger en tritiger jierren fan de tweintichste ieu gearstalle, ‘ferjit’ Faber. Of muozzet him wei yn it swarte gat tusken ‘de mannen fan de Fryske romantyk’ (ek wol de ‘Iduna-skoalle’ neamd) oan de iene, en ‘Waling Dykstra-en-dy’ (ek wol de ‘folksskriuwerij’ neamd) oan de oare kant. Mar de driuw ta klassifisearjen en kategorisearjen – ek sa populêr yn de folksferhalekunde – ferberget it net-analysearjen en foaral it net-kontekstualisearjen fan teksten dy’t minder goed temjitte komme oan de nasjonalistyske en/of religieuze foarkar fan de kanonisearder. Dy’t de folksskriuwerij begripe wol, sil foaral sjen moatte nei syn relaasje mei tiid en maatskippij. Net de knap berime fjouwerrigel of it Frysk-nasjonale fiersicht is de core business fan sokke literatuer, mar it bewurkmasterjen fan estetyske teksten mei relevânsje foar it deistige libben fan de doelgroeplêzers.\nYn de earste en belangrykste skeppingsperioade, 1849-1854, giet it om mar 24 fersen: achttjin yn Iduna, fjouwer yn De Fryske Húsfreon en twa yn Swanneblommen. Yn trochsneed fjouwer fersen it jier dus, mei in pyk fan acht yn 1854, it jier foar syn oanstelling as boppemaster. Yn dizze paragraaf wol ik koart sjen nei de religieuze en sosjale posysjes dy’t dy gedichten ynnimme en ik sil dêrby besykje nei te gean hoe’t se har ferhâlde ta de hjir earder oanhelle teoretyske proposysje dat Fryske folksskriuwerij, as konstruksje fan folk-lore, in ynherint engazjearre aktiviteit is.\nAl wat ús each oanskôget,\nFan fierren of neiby,\nItsij ’t op grutheid bôget,\nOf skûlet ûnder ’t pij;\nItsij dat wicht fan jierren\nDe stielen hûd it nypt;\nItsij ’t yn simmertwirren\nAs ’t bûchsum ryske swyp’t;\nOf hoe’t en wêr’t mei wêze,\nYn east en west, oeral\nLit stees dat ierdske ús lêze\nSyn opkomst, bloei en fal.\n’t Feroaret! – Starums moerwurk,\nMei syn ferwende bern,\nSeach de ôfrin fan syn oerwurk…\nHet al syn glâns ferlern!\n’t Feroaret! – Dêr wêr’t earen\nYn ’t sûzebrûzjend wiet\nSa mannich ’t skip ferlear, en\nDe fisker ’t net útsmiet,\nDêr rôlje nou ús kijkes\nYn ’t griene gers har om;\nDêr gonselje de bijkes\nAloan, fan blom ta blom.\n’t Feroaret! – Grutte bazen\nEn masters fan ’e wrâld,\nHja hâlden op fan razen:\nHja lizze stiif en kâld.\n’t Feroaret mei ús alle;\n’t Feroaret ek mei my. –\nMyn swiete bernskens rôle\nAl boartsjende foarby.\nDoe wie my de ierde in himel,\nEn wrâld en wenpleats ien;\nDoe glimke ik om ’t gewimel,\nEn ’t boartsjen yn ’t gemien.\nGjin neare takomst gniisde\nMy sa balstjurrich oan;\nGjin hertfol soargen wiisde\nMy op dat tsjust’re moarn.\nIk speeg’le minskedieden\nOan ’t eigen skuldleas hert. –\nFan falskens, list, ferried en\nFan selssucht wist ik net.\nIk seach yn allen freonen,\nEn elk om my yn noed.\nOch! wie dy tastân bleaun, en\nMyn herte noch sa froed!\nMar ringen seach ik ’t fjuchtsjen\nOm dingen, neat as skyn;\nIk hearde ’t plachtsjen, rjuchtsjen\nOm ’t neatich myn en dyn.\nMei Godstsjinst yn ’e mûle\nEn hel en dead yn ’t hert;\nYn ’t ing’leklaad beskûle\nWaard d’ ienfâld striken set.\nIk seach de kop opstekken\nOm ’t twistfjoer op te rekken,\nAs Satans gleaune pook.\nDy sang, dy ’k (bern noch) hearde,\nFeroare yn drôve klacht;\nEn ’t bliere ljocht ferkearde\nYn tsjokke tsjust’re nacht…\n„Och! dat ek dat feroare!”\nIs dus ús fromme bea. –\nMar – wa soe ’t hoopje doare:\nFerlossing fan al ’t wea?\nWy doare ‘t; - want de yngoede\nBestjoerder fan ús lot\nNimt braven yn syn hoede;\nEn – is in machtich God!\n’t Unrêstich wilewarljen\nDer boazen yn it rûn\nEn ’t machteleaze sparr’ljen\nFan ’t helske dúv’len bûn;\n’t Is ’t neierjende ein! – en\nDy Boarn’ fan alle goed\nOerstreamt ús ierd mei sein, en\nDan riist der goed út tsjoed.\nLit frij feroaring komme;\nBedobje s’ ús yn ’t stof;\nEn widzje s’ ús yn slomme\nOp ’t iensum deadehôf;\nLit felle stoarmen rûzje,\nFernieljend yn har feart!\nLit oseanen brûzje!\nEn sinke ’t al yn ’t neat –\nWat wifel of ferstoaring\nDer earne komme mei;\nBy God is gjin feroaring\nOf omkear, foar noch nei. –\nEn, Dy sil ’t foar ús meitsje\nAlheel nei hertsbegear;\nHy foar de oprjuchten weitsje;\nHy, ivich trouwe Hear!\nDe Fryske Húsfreon 1853\nFaber is (frijsinnich) kristen en stekt dat yn de fersen net ûnder stuollen en banken. Al yn syn earste fers yn Iduna, ‘Us libben’, wurdt dúdlik dat nei dit libben op ierde pas it echte, ivige libben oanbrekke sil:\nMar nee! –nee! – net alles en alles wurdt minder;\nNee, minske! wês bliid, want der bliuwt noch wat oer:\nOan ’t eigentlik minsk’ dogg’ d’ ieuwen gjin hinder;\nNee – ’t eigentlik minsk’ is fan ivige doer.\nJa – ’t libben begjint mei ús skipbrek opnij;\nFoarby is dy need dan, en w’ amje wer frij.W. Faber, ‘Us libben’, Iduna 1849, s. 69-70.\nFoarwearden as boete dwaan of skuldbesef wurde der oan dat ivige libben net ferbûn en fan in hel of de ‘freze des Hearen’ is gjin praat. Yn it gedicht ‘In simmerjûn’ docht de dichter lyrysk ferslach fan sa’n jûn, as de drokke dei foarby is en er de natoer op him ynwurkje lit. ‘Neat leit hjir ús geast oan bannen;’, ferklearret er suver programmatysk, ‘Lit dan frij jins tinzen gean!’\nNee – wy witte fan gjin smerte,\nSjogg’ we sa Gods skepping oer,\nEn it wurdt ús rom om ’t herte,\nTinke w’ oan syn albestjoer!\nO! Hy wol ’t ús sa betsjutte,\n’t Is oft al wyn wurk ús seit:\nLês yn ’t lytse en yn ’t grutte:\nBerntsjes! God is jimme Heit!W. Faber, ‘In simmerjûn’, Iduna 1849, s. 102-104.\nIt fers ‘Yn ’t moaie waar’ bringt itselde boadskip, mar dan mei in dúdlike ôfkarring fan ‘deiliskip’ (oer it leauwe, kin men dêr by tinke):\nWat ha de minsken der dochs oan,\nSa’n spul en sa’n gereach?\nMar siker wier! ik leau it wis\nDat sok ding bare sûndich is\nYn ’t hillich alsjend each!W. Faber, ‘Yn ’t moaie waar’, Iduna 1850, s. 119-120.\nDe fersen mei religieus boadskip bringe alsa foaral it leafdes-evangeelje: God hâldt fan de minske, betrou dêr mar op, do silst behâlden bliuwe. Wy fine it ek werom yn gedichten as ‘Nynke, nei har ferskieden, oan har treurjende âlden’, ‘Alderleafde’, ‘De hjerst’, ‘Feroaring’, ‘Minske’, ‘Wêrta binne wy hjir?’ en ‘God’.Iduna 1850, s. 126-127; Iduna 1852, s. 92-94; Swanneblommen 1852, s. 55-57; De Fryske Húsfreon 1853, s. 285-288; Iduna 1854, s. 27-28; Iduna 1854, s. 28; Iduna 1854, s. 153-154. It mei dúdlik wêze dat wy hjir fier weidreaun binne fan de rjochtsinnige, learstellige wrâld dy’t him beropt op de Heidelbergse Katechimus út 1563 en de Dordtse Leerregels fan 1618-1619. De gedichten lizze earder yn it ferlingde fan it frijsinnige tinken fan remonstranten, mennisten en de modernistyske ‘Grinzer rjochting’ yn de herfoarme teology.\nIn twadde tematyske groep gedichten set sosjale tema’s foarop út it min ofte mear deistige libben fan it folk. De fariaasje is hjir grut. Tsjin de alkohol: ‘De krúk giet te wetter sa lang as se brekt’.W. Faber, ‘De krúk giet te wetter sa lang as se brekt’, Iduna 1849, s. 157-159. Oer it belang fan ferbûnens mei de minsken yn it eigen doarp: ‘Farrewol oan myn wenpleats’.W. Faber, ‘Farrewol oan myn wenpleats’, Iduna 1849, s. 189-190. Oer it krimmenearjen oer tsjinstuiten fan de ‘gewoane man’, dy’t er in hert ûnder de rym stekt: ‘Teade-omme’:\nEn ús paad is net jimmer mei blomkes bestroaid,\nJo ûnk lit dat dúdlik jo lêze;\nAs stikels ús stekke, dan wurde wy wiis,\nEn stelle de blomkes noch better op priis.\nSá, Tead-om! sjesa moat it wêze!W. Faber, ‘Teade-omme’, Iduna 1850, s. 142-144.\nOer it belang fan leafde en trou yn it houlik: ‘Eginard en Emma’.W. Faber, ‘Eginard en Emma’, De Fryske Húsfreon 1851, s. 209-214. Oer de ferbûnens fan in Fries te wêzen en de Fryske taal heech yn it findel te hawwen: ‘De Fryske sprake’.W. Faber, ‘De Fryske sprake’, Swanneblommen 1851, s. 10-11. Oer selskennis fersus it jin liede litten troch driften: ‘De hear in slaaf’.W. Faber, ‘De hear in slaaf’, Iduna 1853, s. 145-147. Oer it de kop opstekken fan egoïsme, ‘Feroaring’:\nAs Satans gleaune pook.W. Faber, ‘Feroaring’, De Fryske Húsfreon 1853, s. 285-288.\nNochris oer in asosjale libbenshâlding: ‘It eigen Ik’.W. Faber, ‘It eigen Ik’, Iduna 1854, s. 18-19. Oer it jin ien te witten mei de foarslachten út jins eigen krite: ‘Oertinkingen op it deadehôf’ (in sublym fers).W. Faber, ‘Oertinkingen op it deadehôf’, Iduna 1854, s. 119-122. En oer de needsaak en de morele plicht om dyjinge te helpen dy’t yn need is of earmoed lijt: ‘It is mei sizzen net te dwaan’. Dêr ek in fragmint út:\n’t Is net genôch, as ûnk en lijen\nUs earme bruorren fûl berint,\nDe troanje yn ’e ploai te flijen,\nEn dat men allinne kryt en stint.\nNet genôch is ’t, as ’t geweld der weagen\nDe earme seeman bringt yn need,\nIn trien te parsen út it each, en\nTe suchtsjen om in oarmans leed.\nAs flitsen troch it loftrom boarje\nEn sette hûs en erf yn brân;\nOf as de fruchten kwine en toarje\nEn honger spoeket troch it lân;\nDan is ’t net genôch, mei treast te snaaien;\nNet genôch, mar goede ried te jaan;\nMei sêfte wurdsjes jin te paaien,\nEn net in goede died te dwaan.W. Faber, ‘It is mei sizzen net te dwaan’, Iduna 1854, s. 174-177.\nDat fers út 1854 hat as titel de liifspreuk fan Coert Lambertus van Beyma (1753-1820),Meidieling fan Philippus Breuker, 15 maart 2009. de Fryske patriottelieder dy’t in protte lânbesit hie yn de omkriten fan Pitersbierrum, foaral yn buordoarp Winaam, en dy’t noch oant syn dea yn ta yn Provinsjale Staten in sit hie as fertsjintwurdiger fan de ‘landelijke stand’ yn Barradiel. ‘It is mei sizzen net te dwaan’ wie ek de namme fan in Winamer arbeidersferiening-mei-sjongkoar yn de njoggentiger jierren. Men soe hast tinke, Wynsen Faber skriuwt as in proto-sosjalist, mar sa is it ek wer net. De oproerkraaier, Sjirk, dy’t boppesteande wurden útsprekt, wurdt oan ’e ein troch de dichter as yn in klucht wiisd op syn eigen diedeleazens:\nWat docht no Sjirk? As waard er roppen,\nLûkt hy fan lear! – Hy docht in trêd,\nHy skuort de doarren rimpen op, – en\nSpringt, sûnder lang beried… yn ’t bêd! –\nEfkes in sydsprong: yn ferskate fersen falt Fabers omtinken foar de driging fan de see en de seefeart op, sa ek yn ‘It is mei sizzen net te dwaan’. Pitersbierrum hie lykas alle doarpen fan Barradiel ek befolking by seedyk, fiskershúshâldingen dy’t by ’t winter faak in minne tiid belibben.\nIt Eigen Ik\nBehandelje elts allinne\nAs middel ta dyn wyt;\nTink stees: „Kinsto my tsjinje,\nDan bisto wat – oars gjin byt.”\nBring, om dyn sin te krijen,\nDe wrâld yn rep en roer;\nBliuw kâld as ’t iis der pôlen\nBy ’t lijen fan dyn broer.\nFerbrek wat freonskip hjit, en\nBedjer de maatskippij;\nSis, dat de hiele wrâld der\nAllinnich is om dy.\nFal op ’e kop yn ’t wetter,\nAs dij dyn opset mist;\nDan bisto in Narsissus,\nIn folbloed egoïst.\nMar – ’t is in gleone roede,\nIn spoek sa swart as pik;\nIt is de bare duvel:\n’t Ferdomde Eigen Ik.\nWat de reden is fan it ‘swijen’ nei 1854 fan in dichter mei sokke fermogens en sa’n muzikale taalbehanneling hat wat fan in riedling. It kin wêze dat Faber it folle banniger krige as boppemaster. It kin ek wêze, miskien wierskynliker, dat er út foarsichtichheid besleat om as dichter mear op ’e achtergrûn te bliuwen: selssensuer. Luts in doarpsskoalmaster net eagen fan alle kanten? Hy stie iepen en bleat tusken it folk en de hegerein yn, en mei dy posysje moast er rekkenje. Ek yn syn skriuwen wie er in middeler tusken de meast orale folkskultuer en de ‘hegere’, de lêskultuer. Syn teksten, gauris ek bedoeld om foar te dragen of te sjongen, moasten in brede groep minsken berikke en op har eigen foarwearden oansprekke kinne, mar mochten tagelyk de maatskiplike oarder net te mâl begekje of yn gefaar bringe. As de dûmny, de tsjerkfâlden, it gritenij-, letter gemeentebestjoer en de pleatslike grutte boeren it net mear sitten seagen mei sa’n master, waard der bytiden ommers gau in oar fûn. Likegoed liket Faber it mei dy twa belangrike sosjaal-kulturele krêften yn syn omkriten wol troffen te hawwen; dêr oer giet de folgjende paragraaf.\nDe noardlike Lytse Bouhoeke wie yn de njoggentjinde ieu in lân fan grutte boeren, lytse gerniers, ek wol ‘koaltsjers’ neamd, en wurkfolk. Yn Winaam en Pitersbierrum hiene grutte, faak rike, liberale en frijsinnige bouboeren lang de politike oerhân. Reinder Brolsma begjint yn 1947 syn fytstocht troch it noarden fan Fryslân op in krúspunt westlik fan Winaam, dat yn’e folksmûle bekend stiet as ‘Bruningshoeke’.Reinder Brolsma, ‘Door de Noorder bouw. Mensen en vruchten’, Nieuwsblad van Friesland (4 augustus 1947). It is it plak fan de midsieuske stins Aldehûs, no in pleats; oan ’e oare kant fan ’e dyk stiet noch sa’n grutte pleats, Siverda State. De reizgjende skriuwer moat dan tinke oan boer Haye Bruining (1843-1918), dy’t yn itselde jier weirekke as Wynsen Faber en dy’t er sels noch kend hat fan syn tiid as ferversfeint by syn broer Jolke yn Winaam:\neen zeer merkwaardig man, klein van statuur, bruusk en kortaf in zijn optreden, punctueel als boer en, volgens de faam, iemand van ongewone ontwikkeling, die zich tot des avonds laat vermeide in de werken van Europese schrijvers, in de oorspronkelijke taal.Reinder Brolsma, ‘Door de Noorder bouw. Mensen en vruchten’, Nieuwsblad van Friesland (4 augustus 1947).\nHaye Bruining wie de âldste soan fan de Pitersbierrumer dûmny Johannes Bruining (1809-1901) en syn frou Wiepkje Peters (1823-1901). Johannes Bruining hat as predikant gjin opfallende publikaasjes dien, mar namste bekender yn de teologyske wrâld binne syn heit Albert Bruining (1766-1837),‘Albert Bruining’, yn: A.J. van der Aa, Biographisch woordenboek der Nederlanden. Dl. 2. Derde en vierde stuk (Van Brederode, Haarlem 1855), s. 1503. Ek: J. van Sluis, ‘Bruining, Albertus’, yn: Biografisch lexicon van het Nederlandse protestantisme. Dl. 5 (2001), s. 99. syn omke, de patriottyske flechtling en letter remonstrânsk dûmny Gerbrand Bruining (1764-1835),‘Gérbrand Bruining’, yn: Van der Aa, s. 1500-1502. Ek: W. Heijting, ‘Gerbrand Bruining’, yn: Biografisch lexicon van het Nederlandse protestantisme. Dl. 5 (2001), s. 1001-101. syn soan Albert Bruining (1846-1919),M.J. Aalders, ‘A. Bruining. Een biografische schets’, g.d. Website M.J. Aalders: <http://www.mjaalders.nl/wetenschappelijk-werk-othermenu-33/publicaties-op-het-web-othermenu-38/57-a-bruining>. Krigen 7 desimber 2017. heechlearaar yn Amsterdam, en syn pakesister Nicolette Adriana Bruining (1886-1963),Fricke Oosten, ‘Bruining, Nicolette Adriana’, yn: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. Website: <http://resources.huygens.knaw.nl/vrouwenlexicon/lemmata/data/Bruining>. Krigen 7 desimber 2017. Ek: M.C. Jongeling, ‘Bruining, Nicolette Adriana’, yn: Biografisch lexicon van het Nederlandse protestantisme. Dl. 3 (1988), s. 61-62. ien fan de earste froulike promovendi yn Nederlân en de driuwende krêft achter de oprjochting fan de Vrijzinnig Protestantsche Radio-Omroep yn 1926.\nJohannes Bruining gie yn itselde jier mei emeritaat doe’t Faber ek syn ôfskie hie, 1890. De tsjerkeried fan Pitersbierrum frege doe syn soan Albert oft dy net oardel jier predikant wurde woe, om de hûndert jier fol te meitsjen dat in leat fan de Bruinings yn it doarp oan tsjerke stean soe (hat Albert net dien).M.J. Aalders, ‘A. Bruining. Een biografische schets’, g.d. Website M.J. Aalders: <http://www.mjaalders.nl/wetenschappelijk-werk-othermenu-33/publicaties-op-het-web-othermenu-38/57-a-bruining>. Krigen 7 desimber 2017. Dat soe dan hast like lang west hawwe as dat it Pitersbierrumer ûnderwizerskip yn de hannen fan ien famylje west hie.\nFaber syn omke Folkert Lourens sil mei dûmny Bruining ta de inisjatyfnimmers heard hawwe yn 1852 – it jier dat Faber de twadde ûnderwizersrang behelle – fan it ‘Pietersbierumer Leesgezelschap’, dêr’t Bruining de foarsitter fan waard en dat ta yn ’e fyftiger jierren fan de tweintichste ieu bestien hat.Sjoch ‘Ynze Klaazes de Boer’, GeneaNet , g.d., Website: <https://gw.geneanet.org/natascha1977?lang=no&p=ynze+klaazes&n=de+boer>. Krigen 7 desimber 2017. Ek: W. Faber, [sûnder titel], Leeuwarder Courant (19 desimber 1892). Dat ek Faber syn útwurking hie op it keunstsinnich en ek Frysk-literêr bewustwêzen fan guon fan syn learlingen en doarpsgenoaten, sprekt út it libbensferhaal fan de Pitersbierrumer Klaas Sjoerds de Boer (1873-1959).Klaas Sjoerds de Boer, ‘Pietersbierum omstreeks 1880 in foto’s’, Argelander Institut für Astronomie (ALFA) , Universität Bonn, 5 juny 2014, Website: <https://astro.uni-bonn.de/~deboer/genea/ks/barradeel/Pietersbierum1880.html>. Krigen 23 novimber 2017. Hy memorearret dat er mei syn broer Ynze Sjoerds by master Faber op skoalle gie en dêr ek muzykmeitsjen learde; Ynze spile fluit en Klaas fioele. Yn Sljucht en Rjucht is om 1930 hinne in inkeld gedicht fan Klaas Sjoerds de Boer te lêzen.‘Klaas Sjoerds de Boer (*1873) met Trijntje Gelsche Hoogland (*1876-1909) en Trijntje Samuels Schuiling (*1874) Notities’, Argelander Institut für Astronomie (ALFA) , Universität Bonn, 14 july 2015, Webite: <https://astro.uni-bonn.de/~deboer/genea/ks/ks21mclips/ks21m-clips.html>. Krigen 7 desimber 2017. Syn soan Ynze K. de Boer (1901-1961), jurist en notaris, hat foarsitter west fan it Frysk Selskip.‘Klaas de Boer (*1873) and Trijntje Gelsche Hoogland (*1876-1909) and Trijntje Samuels Schuiling (*1874)’, Argelander Institut für Astronomie (ALFA) , Universität Bonn, 30 april 2016, Website: <https://astro.uni-bonn.de/~deboer/genea/ks/ks21m-e.html>. Krigen 7 desimber 2017. De De Boeren fan Pitersbierrum en Winaam wiene ein achttjinde ieu in menniste-famylje mei grutte boupleatsen oan de Alddyk; yn it midden fan de njoggentjinde ieu wiene it meast koaltsjers mei sawol menniste- as herfoarme tûken.\nIn oare belangrike liberale ynfloed yn de regio gie út fan de De Jongs. Dat wie in boerefamylje oantroud oan de Schuilings, dy’t yn 1853 oerkaam út it Bilt. De reden wie dat doe de adelike widdo Bieruma Oosting, grutgrûnbesitster, per Alde Maaie fan dat jier de mennisteboer Dirk Reinders de Jong (1810-1853) fan syn pleats tusken de Nije en de Alde Biltdyk sette, om’t dy net op har soan, in konservatyf Twadde Keamerlid, stimme woe by ferkiezingen. De kwesty joech yn Fryslân frijwat opskuor doe’t De Jong yn in brief yn de Provinciale Friesche Courant de saak út de doeken die.‘In historisch hoofd-artikel’, Provinciale Friesche Courant (12 maaie 1853). Lykas de De Boeren sieten de De Jongs oan seedyk, ûnder mear op de kapitale Ropta State boppe Winaam. In omkesizzer fan Johannes Bruining wie troud mei in dochter fan Dirk Reinders de Jong.\nGauris falt op dat yn dizze rûnten fan in bûtengewoane kulturele ûntwikkeling sprake is. Op Bruningshoeke, op Aldehûs, wennet yn it lêste kwart fan de njoggentjinde ieu Auke Dirks Sybesma (1843-1918), de buorman fan Haye Bruining mei wa’t er itselde bertejier en jier fan ferstjerren dielt. Syn mem wie in dochter fan Dirk Reinders de Jong, syn heit in omkesizzer fan dûmny Johannes Bruining. Brolsma neamt dizze Sybesma ‘de fluitist en sterrekundige’; hij hearde ek by de\nniet zeldzame klasse van de z.g. geleerde boeren en beoefende de sterrenkunde en bespeelde met grote virtuositeit de dwarsfluit, en geleek uiterlijk meer op een schraal solied burgermanneke dan op een volslagen, gedegen boer.Reinder Brolsma, ‘Door de Noorder bouw. Mensen en vruchten’, Nieuwsblad van Friesland (4 augustus 1947).\nHaye Bruining en Auke Sybesma binne beide tige foarútstribjend yn har buorkjen en doarre ek wat te aventoerjen; se hearre yn juny 1888 ta de oprjochters fan de Coöperatieve Stoomzuivelfabriek te Seisbierrum. Flakby Bruningshoeke stiet noch oant 1900 ta Donia State, in boupleats dy’t bewenne wurdt troch in omke fan Sybesma dy’t mei in suster fan Johannes Bruining troud wie.\nOertinkingen op it deadehôf\n’t Foarslachte het der wêzen,\nDat is der no net mear;\nWy binne noch yn wêzen,\nDochs ringen ek net mear.\nGjin ien fan dy’t hjir siket\nBestie foar hûndert jier,\nEn, itsij ’t eat is of liket,\n’t Is wei oer hûndert jier.\nUs ierde wie deselde,\nMei rein en sinneksyn,\nIt minske, it foarspelde\nEk doe al rein of wyn.\nMen boude ’r en men ploege,\nMen rôp fan fuort en ho!\nMen kriet of ’t wie benoege,\nEk al allyk as no.\nMen graude op âlde pake;\nMen minde en waard bemind;\nDer waard ek wolris lake,\nDer waard ek wolris stind.\nIt skuorde ’r en it hoarte!\nHja setten bjuster skonk;\nIt djoeide ’r en it boarte!\nEn no? – no ha se honk. –\nBy tûz’nen mochten kriuwe\nHjir om in stik metaal,\nEn tûz’nen lieten ’t bliuwe\nItselde stik metaal!\nIt laitsjen en it skriemen\nFan d’ âldsjes fan alear,\nDat heart men no net mear.\nIn earme stakker geide\nOer Rikeman syn lof. –\nEn no? – no binn’ se beide\nOars net as neatich stof.\nItsij in earme bodder,\nItsij de Foarst fan ’t gea,\nNei tiden dekt dy modder\nHar beider wurge lea.\nIt glinsterjende stiente,\nSa glêd, en moai fan bou,\nBefet it kâlde biente\nFan d’ earen dert’ne frou.\nAs se earen efkes glimke,\nDan waarden manlju bern.\nOch earme! sjuch! dat glimke,\nDy moaiens gie ferlern.\nWy ha, sa lang wy boartsje,\nWat boartersguod te lien;\nFermeitsje ús dus in hoartsje,\nEn – dan is ’t boartsjen dien.\nAs ik sliep ienkear rêstich,\nAs my it grêf ris het –\nDan is gjin need my lêstich,\nGjin ûnrêst let my net.\nDan slomje ik by de deaden\nYn memmeskurte swiet. –\nDan wurdt myn each net read, en\nMyn kessen net mear wiet.\nNoch bin ik yn ’t gewimel\nFan ’t wiks’ljend libbenslot. –\n’k Slach it each ten blauwe himel\nEn tankje yn stilte God.\nDe libbensstoarm dy rûzet\nStees spoekjende my nei…\nGod lof! wat yn my hûzet\nFerkwynt noch stjert net wei!\nDizze (te) koarte rûngong leart yn alle gefallen wat oer it geastlike klimaat ûnder de lokale hegerein yn Winaam en Pitersbierrum. Dat hat de skaaimerken fan de moderne grutboer, polityk-liberaal, yn it leauwe frijsinnich-herfoarme of mennist, mar praktysk genôch om mieningsferskillen te parkearen en ûnderinoar houliken oan te gean. Dat wie sa doe’t Faber al mei pinsjoen wie, mar itselde wie ek yn de fyftiger en sechstiger jieren fan de njoggentjinde ieu al it gefal. Dêrneist lykje de biografyen fan de belangrikere famyljes ek noch in ferbân oan te wizen mei it oerweagjend patriottysk karakter fan de befolking yn de regio foar en yn de Frânske tiid. Soks docht tinken oan in tradisjoneel sterke oanwêzigens fan tinkbylden oer demokratyske frijheid en sosjale rjochtfeardichheid. It sil raar wêze as net op syn minst wat fan dy stream ek troch it bêste dichtwurk fan Wynsen Faber rint – of hat dy stream dat wurk faaks mei konstruearre?\n‘Folksskriuwerij’, skriuwt Piebenga (1957),\nwol inkeld sizze: It praktysk-opfiedend doel fan it wurk, de flottens en lêsberens, de gaedlikens om foarlêzen of foardroegen to wurden, de didaktyske learing en de bifetlikens steane op de foargroun; de foarstelling yn ‘kunst’ wurdt mar inkeld nei stribbe.Jan Piebenga, Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse (1e pr. 1938; Laverman, Drachten 1957), s. 137.\nKlaas Dykstra en Bouke Oldenhof (1997) omskriuwe de streaming yn har hânboek as in de ‘Nei-Romantyk’ [fan Sytstra en Tiede Dykstra, AdV] oerspielende ‘floed’ fan realisme (‘it sljochte fotografearjen mei wurden’) dy’t alle franje en blomrikens ôfskafte.Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, Lyts hânboek fan de Fryske literatuer (2e pr.; Afûk, Ljouwert 1997), s. 46. Tineke Steenmeijer-Wielenga besiket it hielendal net en jou in omskriuwing.Tineke Steenmeijer-Wielenga, ‘Meer literatuur voor meer mensen. Van 1822 tot 1915’, yn: T. Oppewal e.o.Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur (Bert Bakker, Amsterdam 2006), s. 54-91. Wylst se oan de oare kant wol begripen as ‘volks’, volksschrijver’ en ‘volksaardig’ brûkt (mar net útleit). Wol hellet se oan dat ‘de Friese beweging’ yn 1916 ferlet hie fan ‘inspirerende voorbeelden uit het verleden als tegenwicht tegen de kritiek van de aanstormende jongere generatie, die de hele volksschrijverij, het populaire werk van de Halbertsma’s incluis, als niet-artistiek bestempelde.’Tineke Steenmeijer-Wielenga, ‘Meer literatuur voor meer mensen. Van 1822 tot 1915’, yn: T. Oppewal e.o.Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur (Bert Bakker, Amsterdam 2006), s. 79.\nDe falske tsjinstelling tusken realisme en artisiteit dy’t alsa net inkeld yn ’e hânboeken ponearre mar der ek kontinuearre wurdt, is in ideologysk wapen fan it Fryske nasjonalisme en is derop rjochte om maatskiplike en literêre tsjinstellingen ûnder de tafel te wurkjen. Literatuer wurdt út ’e maatskippij tild dêr’t er út fuortkomt en benammen besnuffele op saneamde ‘artistike’ kwaliteit en ‘persoanlike’ keunst, as soe it iene neat mei it oare te krijen hawwe en soene artistike operaasjes gjin inkeld ferbân hâlde mei, noch reagearje kinne op it maatskiplike fjild dêr’t se yn plakfine. Sokke literatuer fan en troch it folk wurdt elke ‘artistike’ kwaliteit ûntsein, as soe der gjin ferbyldings- en foarmkrêft, kulturele ûntwikkeling en ambachtlike behearsking fan it skriuwfak foar noadich wêze, mar inkeld talint foar niteljen, stikelstekken en ‘rimeljen’.\nOm dat dearinnend paad te ferlitten is it al genôch om it wurk fan makket net út wa ‘folksskriuwer’ yngeand te skôgjen, mar om ferklearje te kinnen wat wy dan sjogge is der mear noadich. It is dan gaadlik om de folksskriuwerij te beskriuwen as in foarm fan it bedriuwen fan folkloare, yn ’e betsjutting fan it fêstlizzen, skeppen en fernijen fan folkskultuer. It is dus in kommunikatyf proses. In ferneamde definysje fan folkloare joech de Amerikaanske folkorist Dan Ben-Amos: folkloare is ‘artistic communication in small groups’.Dan Ben-Amos, ‘Toward a definition of folklore in context’, Journal of American Folklore 84-331 (1971), s. 3-15. De Amerikaanske kommunikaasjewittenskipper Stephen Olbrys Gencarella skerpe dat oan ta ‘a ‘constitutive rhetoric, the act of which establishes a “folk” – and their adversaries – as a political category’.Stephen Olbrys Gencarella, ‘Constituting folklore. A case for Critical Folklore Studies’, Journal of American Folklore 122-484. Spring 2009, s. 172-196. Yn it ferlingde dêrfan kin de njoggentjinde-ieuske Fryske folksskriuwerij ferskine as it skeppen troch middel fan teksten en foardrachten fan in spesifike (Frysktalige, lytsboargerlike, frijsinnige, liberale) ‘imagined community’ yn in spesifyk maatskiplik fjild fan krêften.\nSjocht men dan nei de tekstproduksje fan Fryske skriuwers dy’t gewoanlik yn ferbân brocht wurde mei sawol de as romantysk beskreaune ‘Iduna-skoalle’ as de saneamd sljochte fotografearderij fan de ‘folksskriuwerij’, dan giet it yn beide gefallen net inkeld om rekonstruksjes fan tradisjonele ferhalen, om mytes, sagen en mearkes of om oertsjûgingen. It giet likegoed om konstruksjes fan reaksjes op ûnderskate eigentiidske ekonomyske, sosjale en kulturele fenomenen. Faak wurde yn teksten en foardrachten tradysjes kombinearre mei aktuele ynhâlden. Ek in as folksoerlevering ferteld mearke kin mei mear as ien doel foar eagen werskreaun wurde, in foarbyld is it mearke fan de duvel, de hoanne en de ûlebuorden dat wy sawol by Sytstra as by Waling Dykstra oantreffe.Abe de Vries, ‘Neo-folk as krityk op it kapitalisme. Waling Dykstra en “De stiennen ûlebuorden”’, Fers2 3-19 (26 novimber 2017). Webside: <http://www.fers2.eu/neo-folk-as-krityk-op-it-kapitalisme/>. Krigen 7 desimber 2017.\nDat de Fryske folksskriuwerij in ynherint op de maatskippij belutsen literatuer is, docht ek bliken út it hjir behannele wurk fan Wynsen Faber. In beneiering fan sokke literatuer inkeld op basis fan modernistyske of nasjonalistyske literêre kritearia, sa’t wenst is yn de ‘Fryske kanon’, giet ek op it teoretysk mêd fierstente soargeleas – reaksjonêr suver – foarby oan de engazjearre ynhâld en bedoeling dy’t de kearn derfan útmeitsje en syn estetika meibepale. Soks suggerearret dat in oare ûndersyksstratezjy noadich is, yn de wurden fan Gencarella:\nOvert attention to the ways that folklore constitutes a folk and in return creates opportunities to employ that folk as a social and political category encourages academic and public sector folklore to address machinations of power, dominance, and the partisan use of popular moralities.Stephen Olbrys Gencarella, ‘Constituting folklore. A case for Critical Folklore Studies’, Journal of American Folklore 122-484. Spring 2009, s. 172-196, s. 179.\nFolkloare as subalterne kultuer stiet neffens Gencarella, dy’t hjir fierder borduert op de ferneamde ideeën fan Antonio Gramsci oer cultural hegemony, kritysk foaroer: 1) de kultuer fan sosjaal dominante groepen, troch alternative of subalterne praktiken nei foarren te bringen of te ymplisearjen; 2) de eigen praktiken, foarsafier’t se alternative of subalterne praktiken ûnderdrukke; en 3) de eigen praktiken, foarsafier’t se bydrage oan struktueren fan dominânsje. It hjir behannele wurk fan Faber lit foarbylden sjen fan sawol 1) (it propagearjen fan frijsinnigens, it uterjen fan krityk op earmoede) as 3) (it kritisearjen fan alkoholisme, fan it ferûnachtsumjen fan it Frysk).\nWol liket it foarbyld fan Faber te ymplisearjen dat de Gramsciaanske dichotomy fan ‘subalterne’ en ‘dominante’ groepen te min rekkenet mei it heterogene karakter fan sociale subalterniteit en dominânsje, dat yn alle gefallen yn de lokale praktyk fan in Frysk-kulturele romte yn it midden fan de njoggentjinde ieu in koalysje-sitewaasje sjen lit. In skets fan maatskiplike ferhâldingen dêr’t Faber mei te krijen hie, toant ommers oan dat it liberaal-frijsinnige karakter fan syn gedichten just net op spande foet stie mei it tinken fan de lokale en regionale elites fan syn tiid yn de noardlike Lytse Bouhoeke. It waard der miskien sels wol troch mooglik makke. Syn wurk, en wat dat oanbelanget in protte fan wat ek oare wurkjende leden fan it Frysk Selskip út ’e wei setten, wie op it religieuze en morele mêd net stridich mei de belangen fan beskate lokale frijsinnich-liberale elites. Dêrby kaam dat it doel om de Fryske taal te befoarderjen ûnder leden fan lokale plattelânselites folle minder kontroversjeel wie as ûnder fertsjintwurdigers fan Nederlânsktalige urbane bestjoerselites. Wie it ommers net goed dat it folk de frijsinnichheid en it liberalisme ta him nimme koe yn de folkstaal? Yn de tsjerken wie it Frysk net yn tel, mar der wie neat op tsjin om de ‘goede’ rjochting nei foarren komme te litten yn literêre blêden.\nIt adressearjen fan demokratyske en sosjale fraachstikken hat, sa’t wy sjoen hawwe, in lange tradysje yn ’e noardlike Lytse Bouhoeke en hat syn woartels yn ’e patriottyske beweging. In religieuze, konservatyf-sosjale beweging as de Ofskieding is oan de krite fierhinne foarbygien. De ‘sosjale kwesty’ ûntstie hjir krekt, lykas oeral yn Nederlân, yn de tachtiger jierren, politisearre troch de doe opkommende sosjalistyske beweging. Dêr hat Faber net mear oan meidien, hy wie doe al oer de santich en koe lykas Waling Dykstra net mear de man wêze om mei de ‘nije tiid’ fan Piter Jelles Troelstra mei te gean.\nMar men moat net de flater meitsje en projektearje it sosjaal-konservative liberalisme fan it Frysk Selskip nei 1880 werom op de folle progressivere folksskriuwerij yn de fyftiger jierren. As Piebenga oer de folksskriuwerij skriuwt dat dy foar ‘de minske-fan-hjoed’, dy’t ‘fan de skriftekennisse inkeld it jaen fan taelmoais bigeart’, ferfeelsum en sels ‘ûngenietber’ is,Jan Piebenga, Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse (1e pr. 1938; Laverman, Drachten 1957), s. 137. dan kin dat net allinnich noait op it wurk fan Faber slaan, mar it is lykas sein ek nochal in reaksjonêre oanslach, hielendal yn it spoar fan de Jongfryske Mienskip en syn foaroanman Douwe Kalma, op dyselde skriftekennisse. ‘Inkeld taalmoais’ joech it Frysk-kristlike nasjonalisme dat Piebenga en safolle oaren yn de Fryske literatuer oanhongen ommers ek net, mar dat waard yn de kanonfoarming net sinjalearre. Der bestean, by myn witten, bûten Fryslân lykwols gjin tsjintwurdich noch serieus nommen literatueropfettingen mear dy’t derfan útgean dat literatuer út ‘inkeld taalmoais’ (l’art pour l’art) bestiet of bestean kin. Literatuer is in yndividueel-artistike mar altyd ek in artistyk-sosjale praktyk; literatuerkrityk dy’t dy namme fertsjinnet, en gjin ferklaaide partijpolityk is, kin en wol dêr net omhinne.\nDe maatskiplike relevânsje dy’t de folksskriuwer foar syn ‘imagined community’ kreëarret, troch yn estetyske teksten en foardrachten folkstradysjes nei foarren te bringen, te konstruearjen en te rekonstruearjen, makket part út fan syn raison d’être. Oars as de Fryske kanon it wol, toane de yn de fyftiger jierren publisearre fersen fan Wynsen Faber foar elk dy’t lêze kin, en wol, sinneklear oan dat er ien fan de meast relevante Fryske dichters fan dy tiid wie. Hy hat in lyts oeuvre neilitten dat ek nei mear as hûndertfyftich jier noch in sêft mar helder, Pitersbierrumer ljocht oer de Fryske literatuer skine lit.\nReinder Brolsma, ‘Door de Noorder bouw. Mensen en vruchten’, Nieuwsblad van Friesland (4 augustus 1947). Oare ôfleveringen 25 augustus 1947, 3 septimber 1947, 1 oktober 1947, 12 novimber 1947.\nJan Piebenga, Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse (1e pr. 1938; Laverman, Drachten 1957) s. 165.\nG.A. Wumkes, Bodders yn ’e Fryske striid (Boalsert, Osinga 1926) s. 388 pleatst him yn it rychje ‘meistriders en meiwurkers fen Waling Dykstra’ en ek Piebenga (1957) behandelet him yn it haadstik ‘Folksskriuwerij’.\nIt brede, lytsboargerlike emansipaasjeproses yn Fryslân nei de boargerlike revolúsje fan 1848 wurdt beskreaun yn Goffe Jensma, Het rode tasje van Salverda. Burgerlijk bewustzijn en Friese identiteit in de negentiende eeuw (Fryske Akademy, Leeuwarden 1998).\nBruce Grelle, Antonio Gramsci and the question of religion. Ideology, ethics, and hegemony (Routledge, Londen/New York 2017) s. 35: ‘Gramsci most often used the term “folklore” to embrace the popular culture of subordinate groups in society and their interpretations of everyday experience at their own intellectual, moral, and religious level’. In nijsgjirrige behanneling fan Gramsci’s ideeën oer folkloare yn: Stephen Olbrys Gencarella, ‘Constituting folklore. A case for Critical Folklore Studies’, Journal of American Folklore 122-484. Spring 2009, s. 172-196.\nGerben Postma, ‘W. Faber, de Fryske skriuwer-dichter, 21 Aug. 1910 tachtig jier âld wirdend’, Leeuwarder Courant (22 augustus 1910); Gerben Postma, ‘1830-21 Aug. 1910 : de 80-jierrige folksfreon Wynsen Faber en syn oare helte, to Pitersbjirrum’, Sljucht en Rjucht 1910, s. 366-367, 369-371, 373-376; J.J. Hornstra, ‘Fryske skriuwers: Wynsen Scheltes Faber’, Fryslân 12 (1931) s. 17-21; Andries Stienstra, ‘Earnst en koartswyl. Wynsen Faber’, Frysk en Frij (13 septimber 1980).\nSjoch Gencarella (2009), fierder bouwend op ûnder mear Dan Ben-Amos, ‘The seven strands of tradition. Varieties in its meaning in American Folklore Studies’, Journal of Folklore Research 21-2/3. Culture, Tradition, Identity Conference, March 26-28, 1984. May-December, 1984, s. 97-131.\nBiografyske gegevens mei basearre op befolkingsargiven tagonklik fia <www.allefriezen.nl> en de yn noat 7 neamde literatuer.\nFryske Akademy, ‘Schoolmeesters te Pietersbierum’, Oud-Tzummarum en omstreken , g.d. Website: <http://www.oudtzummarum.nl/html/pietersbierum3967.htm>. Krigen 7 desimber 2017.\nPhilippus Breuker, Opkomst en bloei van het Friese nationalisme, 1740-1875 (Wijdemeer, Leeuwarden 2014) s. 188.\nGerben Piters Colmjon, ‘Harmen Sytstra’, Forjit my net! Rym en ûnrym. Trettsiende boek (N.A. Hingst, Apeldoorn 1883), s. 49-94.\nMeindert Attes Hibma yn De Tijd (21 july 1880): ‘Barradeel, 19 juli. ’t Volgende verwekt in deze gemeente veel sensatie.’ Ek: ‘Besluiten en benoemingen’, Algemeen Handelsblad (14 juny 1883). ‘Behandeld werd [bij de Raad van State]: het beroep van W.S. Faber, hoofd der openbare lagere school te Pietersbierum, gemeente Barradeel, tegen de besluiten van Gedep. Staten van Friesland van 8 maart 1883, No. 37, 3de afd. S. en No. 38, 2de afd. F., strekkende het eene tot goedkeuring van een raadsbesluit van 7 Nov. 1882, No. 8/1806, tot regeling van de jaarwedde van den appellant, het laatste tot goedkeuring der begrooting der gemeente Barradeel voor 1883. Rapporteur, de staatsraad De Vries.’ ‘Binnenland’, Algemeen Handelsblad (28 july 1883): ‘W.S. Faber, hoofd der openbare lagere school te Pietersbierum, tegen besluiten van Gedep. Staten van Friesland (..) ‘vernietigd het besluit van Ged. Staten van Friesland en beslist, dat het besluit van den Gemeentenraad van Barradeel niet vatbaar is voor de goedkeuring, met bepaling, dat de vaste jaarwedde, den onderwijzer uit de gemeentekas toekomende, blijft vastgesteld op f 800,-.’ ‘Binnenland’, Algemeen Handelsblad (22 desimber 1883): ‘Door het gemeentebestuur van [Barradeel] en kerkvoogden der hervormde gemeente van Pietersbierum is eene overeenkomst aangegaan, strekkende tot betaling door de kerkvoogden aan de gemeente Barradeel of het dorp Pietersbierum eener jaarlijksche vaste bijdrage van f 250,- ter tegemoetkoming in de jaarwedde van den onderwijzer W. Faber, hoofd der openbare school aldaar, te rekenen van 1 Januari 1883 af.’\n‘Particuliere Correspondentie’, Leeuwarder Courant (9 desimber 1889).\nJ. van Loon Jz. En M. de Boer, Frysk Lieteboek. In gearjefte, de Friezen oanbean. Op 'e nij biwirke en neigien fen T.E. Halbersma en W. Faber (R. van der Velde, Ljouwert 1899).\nP. de Clerq, Over de bevordering van en het onderwijs in de Friesche taal / Oer de bifoardering fen en it underwiis yn de Fryske tael [brosjuere, 1900].\n[W. Faber], ‘Oudheidkundige Mengelingen. Jacob en Adriaan van Cronenburg’, Leeuwarder Courant (12 febrewaris 1890; 19 febrewaris 1890).\nW. Faber, ‘Iets uit de Kerkeboeken van Pietersbierum’, Leeuwarder Courant (10 maart 1894).\nW. Faber, ‘In wirdtsje oer it keatsen en yet hwet’, Leeuwarder Courant (5 juny 1899).\nOpnaam yn P. Boorsma, T. Oppewal en G. Visser, red., Spiegel van de Friese poëzie. Van de zeventiende eeuw tot heden (Meulenhoff, Amsterdam 1994) s. 84.\nS. van der Burg, P. de Clercq, G. Postma, O.H. Sytstra, red., Earefrissel for master W. Faber to Pitersbjirrum mei syn tachtichste jierdei, fen ûnderskate Fryske frjeonen by inoar garre (Eisma, Ljouwert 1910). Sinjalearre troch Cornelis Wielsma, ‘Nije Fryske Utjeften’, Leeuwarder Courant (19 desimber 1910): ‘Under de meiwurkers telt men û.o. leden fen ’t Christlik Frysk Selskip.’\n‘Gerechtelijke aankondigingen. Onder –curateele-stellingen’, Nederlandsche Staatscourant (3 desimber 1918): ‘Bij vonnis der arrondissements-rechtbank te Leeuwarden, van 21 November 1918, is Wijnsen Faber, rustend hoofdonderwijzer, wonende te Pietersbierum, wegens zwakheid van vermogens, op eigen verzoek, gesteld onder curateele.’\n‘Frysk Selskip’, Leeuwarder Courant (30 desimber 1918).\nPiebenga (1957), s. 165.\nT. Oppewal e.o., Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur (Bert Bakker, Amsterdam 2006).\nDouwe Kalma, De Fryske skriftekennisse. 2 Dln. (Kamminga, Dokkum 1928-1939).\nG.A. Wumkes, Bodders yn de Fryske striid (Osinga, Boalsert 1926); ib., Paden fen Fryslân. Samle opstellen. 4 Dln. (Osinga, Boalsert 1932-1943).\nW. Faber, ‘Us libben’, Iduna 1849, s. 69-70.\nId., ‘In simmerjûn’, Iduna 1849, s. 102-104.\nId., ‘Yn ’t moaie waar’, Iduna 1850, s. 119-120.\nIduna 1850, s. 126-127; Iduna 1852, s. 92-94; Swanneblommen 1852, s. 55-57; De Fryske Húsfreon 1853, s. 285-288; Iduna 1854, s. 27-28; Iduna 1854, s. 28; Iduna 1854, s. 153-154.\nW. Faber, ‘De krúk giet te wetter sa lang as se brekt’, Iduna 1849, s. 157-159.\nId., ‘Farrewol oan myn wenpleats’, Iduna 1849, s. 189-190.\nId., ‘Teade-omme’, Iduna 1850, s. 142-144.\nId., ‘Eginard en Emma’, De Fryske Húsfreon 1851, s. 209-214.\nId., ‘De Fryske sprake’, Swanneblommen 1851, s. 10-11.\nId., ‘De hear in slaaf’, Iduna 1853, s. 145-147.\nId., ‘Feroaring’, De Fryske Húsfreon 1853, s. 285-288.\nId., ‘It eigen Ik’, Iduna 1854, s. 18-19.\nId., ‘Oertinkingen op it deadehôf’, Iduna 1854, s. 119-122.\nId., ‘It is mei sizzen net te dwaan’, Iduna 1854, s. 174-177.\nMeidieling fan Philippus Breuker, 15 maart 2009.\n‘Albert Bruining’, yn: A.J. van der Aa, Biographisch woordenboek der Nederlanden. Dl. 2. Derde en vierde stuk (Van Brederode, Haarlem 1855), s. 1503. Ek: J. van Sluis, ‘Bruining, Albertus’, yn: Biografisch lexicon van het Nederlandse protestantisme. Dl. 5 (2001), s. 99.\n‘Gérbrand Bruining’, yn: Van der Aa, s. 1500-1502. Ek: W. Heijting, ‘Gerbrand Bruining’, yn: Biografisch lexicon van het Nederlandse protestantisme. Dl. 5 (2001), s. 1001-101.\nM.J. Aalders, ‘A. Bruining. Een biografische schets’, g.d. Website M.J. Aalders: <http://www.mjaalders.nl/wetenschappelijk-werk-othermenu-33/publicaties-op-het-web-othermenu-38/57-a-bruining>. Krigen 7 desimber 2017.\nFricke Oosten, ‘Bruining, Nicolette Adriana’, yn: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. Website: <http://resources.huygens.knaw.nl/vrouwenlexicon/lemmata/data/Bruining>. Krigen 7 desimber 2017. Ek: M.C. Jongeling, ‘Bruining, Nicolette Adriana’, yn: Biografisch lexicon van het Nederlandse protestantisme. Dl. 3 (1988), s. 61-62.\nSjoch ‘Ynze Klaazes de Boer’, GeneaNet , g.d., Website: <https://gw.geneanet.org/natascha1977?lang=no&p=ynze+klaazes&n=de+boer>. Krigen 7 desimber 2017. Ek: W. Faber, [sûnder titel], Leeuwarder Courant (19 desimber 1892).\nKlaas Sjoerds de Boer, ‘Pietersbierum omstreeks 1880 in foto’s’, Argelander Institut für Astronomie (ALFA) , Universität Bonn, 5 juny 2014, Website: <https://astro.uni-bonn.de/~deboer/genea/ks/barradeel/Pietersbierum1880.html>. Krigen 23 novimber 2017.\n‘Klaas Sjoerds de Boer (*1873) met Trijntje Gelsche Hoogland (*1876-1909) en Trijntje Samuels Schuiling (*1874) Notities’, Argelander Institut für Astronomie (ALFA) , Universität Bonn, 14 july 2015, Webite: <https://astro.uni-bonn.de/~deboer/genea/ks/ks21mclips/ks21m-clips.html>. Krigen 7 desimber 2017.\n‘Klaas de Boer (*1873) and Trijntje Gelsche Hoogland (*1876-1909) and Trijntje Samuels Schuiling (*1874)’, Argelander Institut für Astronomie (ALFA) , Universität Bonn, 30 april 2016, Website: <https://astro.uni-bonn.de/~deboer/genea/ks/ks21m-e.html>. Krigen 7 desimber 2017.\n‘In historisch hoofd-artikel’, Provinciale Friesche Courant (12 maaie 1853).\nPiebenga (1957), s. 137.\nKlaes Dykstra en Bouke Oldenhof, Lyts hânboek fan de Fryske literatuer (2e pr.; Afûk, Ljouwert 1997), s. 46.\nTineke Steenmeijer-Wielenga, ‘Meer literatuur voor meer mensen. Van 1822 tot 1915’, yn: T. Oppewal e.o. (2006), s. 54-91.\nDan Ben-Amos, ‘Toward a definition of folklore in context’, Journal of American Folklore 84-331 (1971), s. 3-15.\nAbe de Vries, ‘Neo-folk as krityk op it kapitalisme. Waling Dykstra en “De stiennen ûlebuorden”’, Fers2 3-19 (26 novimber 2017). Webside: <http://www.fers2.eu/neo-folk-as-krityk-op-it-kapitalisme/>. Krigen 7 desimber 2017.\nGencarella (2009), s. 179.\nUt dit essee sitearje kin sa: De Vries, Abe. “Folksskriuwerij en lokale elites yn de Lytse Bouhoeke: It dichterskip fan Wynsen Skeltes Faber (1830-1918)” Fers2. Abe de Vries & Friduwih Riemersma, 10 desimber 2017. Web. Dei moanne jier dat it essee krigen is.\n‘Freonen fan âlds, farwol!’\nAbe de Vries, 15 oktober 2017\n‘Ofskie’ is, as ik myn sin sis, ien fan ’e kaaifersen fan Piter Jelles Troelstra.\nIndian summer yn in sjaletsy op ’e Twizelerheide\nAbe de Vries, 1 oktober 2017\nFoar it rút Crazy, it hynder sûnder namme, / tjirget tsjin it spantou foar wat gers.\nDe frijmitseler fan Camstrabuorren\nAbe de Vries, 21 maaie 2017\nLibben en wurk fan Dirk Bouma Nieuwenhuis (1814-1873)\nKavanagh, De lange tún\nEppie Dam, 17 septimber 2017\nIt wie de tún fan de gouden appels, / In lange tún tusken it spoar en de wei;\nSjieuwe Borger, 3 septimber 2017\nBartele en Sybren seagen op nei Rolf dy’t harren petear ûnderbriek. Rolf naam mei in brede earmslach it brekizer op fan de tafel


AGPtek® 7″ Android 4.0 Capacitive Touch Screen E-reader Tablet PC (Wi-Fi, G-Sensor, 1GHz, 512M DDR3, Support 3G 3D Game 1080P Flash 11.1, 4GB Built-In Storage With Expandable Micro SD Card Slot) - Online Discount Store\nHome » Best Buys » Tablet PC's » AGPtek® 7″ Android 4.0 Capacitive Touch Screen E-reader Tablet PC (Wi-Fi, G-Sensor, 1GHz, 512M DDR3, Support 3G 3D Game 1080P Flash 11.1, 4GB Built-In Storage With Expandable Micro SD Card Slot)\nAGPtek® 7″ Android 4.0 Capacitive Touch Screen E-reader Tablet PC (Wi-Fi, G-Sensor, 1GHz, 512M DDR3, Support 3G 3D Game 1080P Flash 11.1, 4GB Built-In Storage With Expandable Micro SD Card Slot)\n5 point capacitive touch screen for easy operation, 7 inch TFT display for beautiful pictures\nLCD:7 inch 800×480 TFT, Multi-touch 5 point capacitive touch screen\nCPU model: BOXCHIP A13 ARM Cortex A8 1.0GHZ\nFLASH DDR: DDR3-512MB\nBuilt in 4GB, T-Flash 32GB(Extend)\ninternet WiFi: 802.11b/g/n\nbrowse support, download support\nVideo format: AVI,MPG,MKV,RM,RMVB,MP4,MOV,VOB,DAT,FLV,TS,3GP,WEBM(VP8)etc.\nAudio format: MP3,WMA,WAV,OGG,OGA,APE,FLAC,AAC,M4A,3GPP etc.\nphoto format: PG,JPEG,BMP,GIF,PNG,JFIF etc.\noffice File: Word,Excel,PowerPoint,Text, PDF support, E-mail support\nCamera Sensor: CMOS, solution 0.3 Mega\nrecord format: 3GP\nOthers: game 3D, Flash, upgrade support\nlanguage: Chinese,English,Spanish,French,German,Italian,Dutch,Portuguese etc.\nincoming current: 2A\nCharger: 1 PCS (Input AC 100-240V,Output DC5V/2A)\nOTG cable (Mini USB to USB cable): 1 PCS\nOTG: 1 PCS\nTF: 1 PCS\nDC: 1 PCS\nPosts related to AGPtek® 7" Android 4.0 Capacitive Touch Screen E-reader Tablet PC (Wi-Fi, G-Sensor, 1GHz, 512M DDR3, Support 3G 3D Game 1080P Flash 11.1, 4GB Built-In Storage With Expandable Micro SD Card Slot)\n1080p 11.1 1ghz 512M AGPtek® Android Builtin Capacitive car Card DDR3 Ereader Expandable Flash Game Gsensor Micro Screen Slot Storage Support Tablet Touch WiFi\nRelated For AGPtek® 7″ Android 4.0 Capacitive Touch Screen E-reader Tablet PC (Wi-Fi, G-Sensor, 1GHz, 512M DDR3, Support 3G 3D Game 1080P Flash 11.1, 4GB Built-In Storage With Expandable Micro SD Card Slot)


Bubble Dock pop ups - Forum Thread - Tech Advisor\nandy63walsh 09:29 23 Jan 2014\nrdave13 09:39 23 Jan 2014\nspuds 09:48 23 Jan 2014\nspuds 09:52 23 Jan 2014\nNewuser4165 10:16 23 Jan 2014\nDo they show up in Add/Remove programs? If yes then boot into safe mode then uninstall them.\nandy63walsh 10:39 23 Jan 2014\nspuds 10:52 23 Jan 2014\nspuds 11:03 23 Jan 2014\nspuds 11:36 23 Jan 2014\nrdave13 12:02 23 Jan 2014\nandy63walsh 12:06 23 Jan 2014


'Huzen helte djoerder as 2002' | Omrop Fryslân Skip to main content\n'Huzen helte djoerder as 2002' 05 feb 2007 - 13:51\n0 reaksjes hûzen binne djoerder wurden\nWenhuzen yn Fryslân binne de lêste fiif jier yn_trochsneed tusken de 30 en 50 persint djoerder wurden. Yn Boalsert giene de prizen bygelyks mei hast 49 persint omheech, yn Frjentsjer mei mear as 43 persint en yn Ljouwert mei hast 40 persint. Dimo, ien fan de grutste websites op it mêd fan wenjen, makke de sifers bekend. Neffens Dimo blykt út de sifers dat it plattelân dwaande is mei in ynhelslach yn ferliking mei de Rânestêd.\nKorreksje meldeLês foarTrefwurden: argyfView the discussion thread.Diel dit berjocht op: 05-02Stiennen Ljouwert litte los 05-02Supporters hâlde Cambuurreuny Besjoch ek...


Bucs' free agents Nos. 16-18865dPat YasinskasJosh Brown is an NFC Player of the Week915dDan GrazianoCowboys hope for another takeaway feast949dTodd ArcherTime running short for Greg Schiano?987dPat YasinskasUpon Further Review: Bucs Week 31007dPat YasinskasNicks, Tynes making progress for Bucs1034dPat YasinskasBucs' Nicks, Tynes dealing with MRSA1039dPat YasinskasBuccaneers to audition kickers1041dPat YasinskasBucs lose kicker Connor Barth to injury1075dPat YasinskasGiants keep breaking up the band1186dDan GrazianoGiants saying goodbye to Lawrence Tynes1201dDan GrazianoSizing up options for 49ers at kicker1207dMike SandoGiants must stop leaning on the past1287dDan GrazianoRG III moving up in Pro Bowl voting1292dDan GrazianoHalftime thoughts: Giants doing just enough1295dDan GrazianoBucs' free agents Nos. 16-18FacebookTwitterPinterestEmailcommentFeb 12, 2014Pat YasinskasESPN Staff Writer ClosePreviously covered NFC South for ESPN.com


Katedraal fan Ripon - Wikipedy\nDe Katedraal van Ripon (Ingelsk: Ripon Cathedral; formeel de Katedrale Petrus en Wilfrydtsjerke, Cathedral Church of St Peter and St Wilfrid) yn de Ingelske stêd Ripon is ien fan de trije katedralen fan in Anglikaanske bisdom Leeds. De oare twa katedralen fan it bisdom steane yn Wakefield en Bradford.\nDe tsjintwurdige tsjerke is de fjirde tsjerke op itselde plak.\nIn earste stiennen tsjerke op it hjoeddeiske plak stie der al sûnt 672. Yn dat jier ferfong Wilfryd fan York in houten tsjerke troch in stiennen basilica, ien fan de earste stiennen gebouwen dy't yn it Angelsaksyske keninkryk Noardumbrje boud waard. Foar de bou dêrfan liet Wilfryd de ambachtslju út Frankryk helje en letter waard Wilfryd sels yn syn nije tsjerke by it heechalter begroeven.\nDe tsjerke waard troch de Ingelske kening Eadred yn it jier 948 ferneatige as in warskôging oan de aartsbiskop fan York. De krypte bleau bestean, mar tsjintwurdich rêst dy lytse 7e-iuwske kapel folslein ûnder de letter troch aarsbiskop Roger de Pont l’Evêque boude minster. In twadde minster gyng ek ferlern, dizze kear yn 1069 troch tadwaan fan Willem de Oermasterer. Thomas fan Bayeux, de earste Normandyske aartsbiskop fan York, joech doe opdracht om de tredde tsjerke te bouwen, dêr't dielen fan yntegrearre waarden yn it kapittelhûs fan de letter troch Roger de Pont l’Evêque boude tsjerke.\nIt westlike front yn de iere ingelske gotyk waard yn 1220 tafoege. De twa twillingtuorren hiene oarspronklik houten spitsen. Yn it ramt fan in ferbouwing fan it koer tusken 1276-1288 en 1330 waard it eastlike raam ynbrocht. De keunsthistoarikus Nikolaus Pevsner (1902-1983) omskreau it raam as in treflik foarbyld fan de grutte Noard-Ingelske goatyske ramen yn de decorated style.\nIn grutte ferbouwing moast útsteld wurde troch de útbraak fan de Roaze-oarloggen (1455-1485), mar waard wer oppakt nei't Hindrik VII op de troan kaam en it lân wer ta rêst kaam. De as gefolch fan de ierdskodding fan 1450 ynstoartte sintrale toer waard wer opboud, mar nea foltôge.\nDe 35 miserikordes fan de katedraal waarden tusken 1489 en 1494 fike. Deselde houtfikers makken ek de misericordes fan de minster fan Beverley en de katedraal fan Manchester.\nYn 1547 ûntbûn Edward VI fan Ingelân it kolleezje fan koarhearen fan Ripon. Alle ynkomsten waarden troch de Kroan taeigene en de toer krige nea de lêste perpendicular bôgen.\nDe minster waard yn 1836 in katedraal fan it doe nije Anglikaanske bisdom fan Ripon. Ripon waard it earste nije bisdom sûnt de reformaasje.\nIt oargel fan de katedraal stamt fan de oargelbouwers Harrison & Harrison. It waard boud neffens it oarspronklike ynstrumint fan Lewis út 1878. It ynstrumint stiet op it doksaal en hat in front fan Gilbert Scott. Yn 2013 ûndergyng it oargel in renovaasje.\nDizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: en:RiponCathedral\nOfbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Ripon Cathedral fan Wikimedia Commons.\nOpfrege fan "https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Katedraal_fan_Ripon&oldid=996004"


Mk Teriyaki Restaurant in Chamberlin Arlington Heights, Fort Worth, TX with Reviews - YP.com\nChamberlin Arlington Heights Fort Worth, TX Mk Teriyaki Restaurant\n9. Montgomery Street Cafe\n10. Zeke's Fish & Chips\n26. Fernandez Cafe - CLOSED\n28. Lisa's Fried Chicken


Fúzje PvdA-ôfdielings SW-hoeke | Omrop Fryslân Skip to main content\nFúzje PvdA-ôfdielings SW-hoeke 27 apr 2009 - 10:32\nDe PvdA-ôfdielings fan Boalsert, Nijefurd, Snits, Wûnseradiel en Wymbritseradiel smite op 1 july fan dit jier de lapen gear. Soks is nedich, omdat der ien grutte gemeente komt yn de Súdwesthoeke. De ôfdielingsbestjoeren fan 'e PvdA ha mei-inoar in plan makke dêr't yn stiet wat der allegearre barre moat om fan fiif ôfdielings ien te meitsjen. De partij moat ûnder oare neitinke oer in list foar de riedsferkiezings, mar dêr is noch wol wat tiid foar.\nKorreksje meldeLês foarTrefwurden: argyfView the discussion thread.Diel dit berjocht op: 27-04Kariljon Harns stikken 27-04Harnzers oanhâlden foar geweld Besjoch ek...


Marc Borsje (marcborsje9) on Pinterest\nBruiloft Marc & Narada\nAtharva VedaSaraswati GoddessAdult ColoringColoring PagesColoring BooksHindu ArtFinger PuppetsLogo InspirationThe ArtsTattoosHinduismDeitiesBuddhaBooksColouring PagesVintage Coloring BooksPrintable Coloring PagesColoring SheetsIndian ArtForward\nSaraswati - Hindu goddess of learning and the arts. To be coloured.\nIndian DrawingGoddess LakshmiLotus TattooTatooHindu ArtIndian GodsDrawings OfTattoo InspirationArt LessonsTattoosHindusArt TutorialsLotus TatIndian ArtForward\nSaraswati - sketch by CoconutPocky\nHenna TattoosArt TattoosTatoosHindu ArtThe GoddessIndian ArtAwesome ArtSketchArtworkFemale TattoosHindusArt WorkTattoo ArtWork Of ArtCroquisAuguste Rodin ArtworkIndian PaintingsSketch DrawingDrawSketchesHennasSketchingArtistic TattoosForward\nI'm not Hindu, but I really identify with the goddess Saraswati, so this would…


Dear Sadie: 11 Months | Jess Stands Amazed\n← Dear Sadie: 10 months.\nDear Sadie: One. →


Mei min waar Frysk Strjitfestival dochs slagge | Omrop Fryslân (advertinsje)\nMei min waar Frysk Strjitfestival dochs slagge 01 jun 2015 - 09:43\n0 reaksjes Nederlands Rein by it optreden fan Kovacs op it Frysk Strjitfestival - Foto: Omrop Fryslân, Alle Faber\nIt Frysk Strjitfestival yn Ljouwert is it ôfrûne wykein goed ferrûn, ek al wie it waar benammen snein net bêst. It festival wie yn totaal op 15 lokaasjes yn de stêd te sjen. Blikfanger wie ûnder mear Circus Ronaldo op it Saailân. It sirkus wie freed- en sneontejûn folslein útferkocht. Foar takom jier is no al dúdlik dat de winner fan de Van der Eems publykspriis, Tweede Verdieping, wer weromkomt. Ek de publykswinner fan ferline jier, Cia Plaf!, is dan wer te sjen.\nDe kappers út Argentinië soenen dit jier al wer komme, mar ien fan de kappers is swanger.\nKorreksje meldeLês foarTrefwurden: Frysk StrjitfestivalView the discussion thread.Diel dit berjocht op: 01-06Untslaggen by sluting noardlike festigings Dusseldorp 01-06Fryske foarlêswike: pjutten krije Tomke foarlêzen Besjoch ek...\nFOTO/FIDEO: De moaiste bylden fan it Frysk Strjitfestival 28 maaie 2016 - 17:05 Yn Ljouwert is dit wykein wer it jierlikse Frysk Strjitfestival. Fotograaf Joris Kalma fan Omrop Fryslân strúnde dêr om op syk nei moaie... Lytser strjitfestival Ljouwert lûkt dochs in protte publyk 28 maaie 2016 - 16:31 It wie sneon in drokte fan komsa op it jierlikse Frysk Strjitfestival yn Ljouwert. Dat kaam ek troch it sierlike waar. Tûzenen minsken kamen ôf op... Oftraap fan it Frysk Strjitfestival yn Ljouwert 27 maaie 2016 - 22:15 Nettsjinsteande in koarte tariedingstiid fanwegen ûnwissens oer subsydzje, is de programmearring fan it Frysk Strjitfestival dochs slagge.... Diskusje oer Frysk strjitfestival 19 maaie 2016 - 20:10 It Frysk strjitfestival yn Ljouwert hat temin Fryske artysten yn it programma. En it is allegearre te kommersjeel wurden. Dat is de krityk fan... (advertinsje)


Author Topic: Honda CB750KZ 88 Special (Read 1983 times)\n20170903_144650.jpg (138.81 kB, 1008x756 - viewed 84 times.)\nIMG_20170909_122926_417.jpg (159 kB, 969x756 - viewed 81 times.)\nIMG_20170909_154909_971.jpg (106.09 kB, 910x756 - viewed 84 times.)\nScreenshot_20170910-142135.png (291.19 kB, 498x1024 - viewed 928 times.)\nScreenshot_20170910-142203.png (241.69 kB, 498x1024 - viewed 920 times.)\nScreenshot_20170910-142212.png (253.35 kB, 498x1024 - viewed 933 times.)\nIMG_20171007_165333_197.jpg (144.51 kB, 1008x756 - viewed 76 times.)\nIMG_20171002_105939_009.jpg (90.46 kB, 692x692 - viewed 699 times.)\n20171210_183107.jpg (86.64 kB, 1008x756 - viewed 51 times.)\n20171210_183059.jpg (69.32 kB, 1008x756 - viewed 49 times.)\n20171224_114725.jpg (87.4 kB, 1008x756 - viewed 42 times.)\n20171224_144013.jpg (94.82 kB, 1008x756 - viewed 43 times.)\n20171224_104933.jpg (112.04 kB, 1008x756 - viewed 43 times.)\n20171228_173332.jpg (96 kB, 1008x756 - viewed 39 times.)\n20171230_181953.jpg (54.66 kB, 1008x756 - viewed 33 times.)


Kohler Stainless Undermount Kitchen Sinks Kohler Undercounter Kitchen Sink Amazing Vault Kitchen Sinks Kitchen New Products Kitchen Regarding Kitchen Sink Kohler Kohler Stainless Kitchen Sink Appealing Stainless Steel Sinks For Kohler Stainless Kitchen Sink Appealing Stainless Steel Sinks For Kitchen Kitchen Sink Stainless Bathroom Sink Kohler – lafrancedapres.info\nkohler stainless undermount kitchen sinks kohler undercounter kitchen sink amazing vault kitchen sinks kitchen new products kitchen regarding kitchen sink kohler kohler stainless kitchen sink appealing stainless steel sinks for kohler stainless kitchen sink appealing stainless steel sinks for kitchen kitchen sink stainless bathroom sink kohler.\nkitchen perfect kohler kitchen sinks for your kitchen idea kohler stainless steel undermount kitchen sinks kohler kitchen sinks kohler staccato kitchen sink, undermount kitchen sinks uk inspire kohler vault na single undermount kitchen sinks uk inspire kohler vault na single bowl stainless steel kitchen, kohler undermount kitchen sink new kohler kitchen sinks fresh kohler undermount kitchen sink lovely kohler strive stainless steel jumbo single bowl kitchen sink na, kohler stainless steel undermount kitchen sink kitchen sinks trendy kohler stainless steel undermount kitchen sink, kohler stainless undermount kitchen sinks undertone stainless steel kohler stainless undermount kitchen sinks kitchen , kohler undermount kitchen sinks lowes stainless composite home ideas kohler undermount kitchen sinks lowes stainless composite home ideas show falls decor for living room, kohler kna undertone stainless steel kitchen sinks sinks , kitchen sink farmhouse white porcelain cabinet kohler single basin kitchen sink farmhouse white porcelain cabinet kohler single basin stainless steel undermount black bowl s, kohler kitchen sinks stainless steel undermount serrurierbeglespro kohler kitchen sinks stainless steel undermount kitchen sink faucets parts, undermount kitchen sinks stunning kitchen sink single bowl inch undermount kitchen sinks attractive large kitchen sinks kitchen sink kitchen sinks stainless best kitchen sink kohler , kitchen sinks costco kohler stainless steel sink and faucet package.\nPosted on 11/18/2019 04:23:20 pm Full size kohler-stainless-undermount-kitchen-sinks-kohler-undercounter-kitchen-sink-amazing-vault-kitchen-sinks-kitchen-new-products-kitchen-regarding-kitchen-sink-kohler-kohler-stainless-kitchen.jpg


– Echt wier! Hilda Talsma Echt wier! – Hilda Talsma\nIk bin in húsfrou út Fryslân dy’t sneontejûn te let op bêd kommen is nei in moai feestje en dêrom sa min as pudding op de bank lei te zappen. En doe kaam ik út by de The Real Housewives of Orange C. Okee … Wêr giet it oer? Ik soe it net witte.\nIn pear blûne en brune froulju mei lang hier, lange skonken, boarsten as meloenen, opspuite lippen en ferskate problemen wurde mei in kamera folge en se hiene no in feestje by immen dy’t krekt besletten hie dat se skiede woe. Der wiene ek noch twa dy’t elkoar it libben soer makken en dy twa hjirboppe stiene te bekfjochtsjen as in stel pubers wylst se dochs wol oer de 40 wiene. Want de iene hie wat tsjin de oare sein oer har lippen? ‘Wêrom sjocht mem hjirnei?’ frege Teunis en ik soe it wier net witte.\nDochs lei ik der mei fernuvering nei te sjen. Dizze minsken hiene blykber in soad jild oan de huzen en auto’s bestege, sa te sjen. En fan de klean dy’t se yn ‘e kast hiene, soene je hjir grif in aardich húske keapje kinne. De manlju wiene wat minder ‘perfekt’ as de froulju en se moasten hiel wat geëamel oanhearre, wat se ek noch braaf diene. Hiel apart. Hoe kin it no sa wêze dat we as minsken evoluearre binne ta in nivo dat it praat giet oer wa’t dikkere lippen of boarsten hat? It feit dat it kin en normaal útsjende froulju harren sa optakelje litte, kin ik net befetsje. Hoe is it no dochs mooglik dat we begûn binne mei it útfinen fan it tsjil en útkommen binne op sokke minsken?\nIk bin ek in frou en ik kin ek wol eamelje. Mar ik ha lokkich in echte keardel dy’t op ‘e tiid seit dat ik myn snút hâlde moat as it nearne mear oer giet. It feestje dêr’t ik wie, wie gewoan yn Warten en it wie gesellich mei gewoane minsken. Gjin geseur oer lippen, boarsten of jurken. Der wie net ien dy’t der útseach as in barbie en de mannen binne hjir mannen sa’t we dy yn Fryslân kenne. Leuk, maf en yn ’e oalje. En wylst ik dat programma seach, wie ik bliid dat ik dêr net wenne mar striemin op de bank yn Warten lei. Dan mar gjin personal assistant, jou my mar in skûtsjeskipper.\nIk ha der gewoan neat mei, mei dat oerflakkige gedoch. Ik begryp eins ek net hoe’t sokke minsken troch de tiid skarrelje en sa wurden binne. Sa nep en oerdreaun, mar sy sille wol net dea yn Fryslân fûn wurde wolle. Dochs ha ‘k noch al wat wichtichs leard nei it sjen fan dat programma … As je gûle moatte mar dat net wolle, dan moatte je de boarsten op en del goaie. Dat skynt te helpen mar lokkich moast ik, foardat it echt om te janken wie, de sop opsette en doe wie ’k de ôftsânsbetsjinning kwyt en hawwe wy nei it jeugdsjoernaal sjoen.\nReal housewives? Lit my net laitsje! It iennichste dat echt is, is datst yn sa’n jurk echt net stofsûgje kinst!\nFiif kear Nix\nSuertsjes en sûplappen


V66016, Women's Low-Top Sneakers Bugatti pglhjc4316-New Shoes - www.richardjayonline.com\nV66016, Women's Low-Top Sneakers Bugatti pglhjc4316-New Shoes\nAdeeSu Womens Lace-Up Spikes Stilettos Pointed-Toe Down Pumps shoes AdeeSu Womens Rhinestones Spikes Stilettos Pointed-Toe Satin Pumps shoes Men's Grooming 1TO9 Womens Bows Solid No-Closure Silver Suede Flats shoes - 7 B(M) US Men's Lifestyle Street Style AdeeSu Womens Pointed-Toe Chunky Heels Low-Cut Uppers Urethane Pumps shoes Fashion Discount Codes\nWeiPoot Women's Closed Round Toe PU Pull-On High-Heels Pumps-shoes, White, 38 Previous Wild Diva Vive-04 Peep Toe Dress Chunky Lug Platform Thick Heel Ankle Strap Sandal 2 Autumn and Winter Fashion Strap Flat Boots Size Wool Boots Thick Soled Boots Fashion high-Heeled Boots Knee Stretch Round Suede Biker Boots 5 Next\nSkechers Womens Go Walk Joy-Centerpiece Sneakers [email protected] Hot Anime Attack on Titan Himouto Umaru-chan Cotton Slippers Fashion Trends House Slippers Adidas Originals Women's Gazelle shoes\nOwen Moll Women Flats, Casual Bowknot Square Toes Hollow Out Ballet Loafers shoes Season: SS19 | Posted On: 17th May 2019\nDmoshibei Soy Luna Flats shoes Women's Vulcanie shoes Teen Girl Autumn Lace Up Sneakers 3D Soy Luna Print High Top Canvas shoes Y0571AK 40 Season: SS19 | Posted On: 10th May 2019\nBC Footwear Womens Doin Fine Slide Sandal Men's Fashion & Style\nTop Moda Women's Scalloped Edge Lace Up Block Heel Sandal SUNNY Store Women's Fashion Warm Short Booties Outdoor Suede Flat Waterproof Faux Fur\nAllhqFashion Women's Buckle Low-Heels Soft Material Solid Round-Toe Court shoes AmoonyFashion Women's Open Toe Kitten Heels Hook and Loop Solid Sandals\nCareers Feedback Privacy Ad Choices Revenue Sharing AllhqFashion Women's Solid Patent Leather Kitten-Heels Hook-and-Loop Pumps-shoes\nCopyright © 2019 Edward Jones. All rights reserved. Member AllhqFashion Women's Pull On Round Closed Toe Kitten Heels Pu Solid Pumps-shoes.


Marie Louise (marielou85) on Pinterest\nPink Ladybug BirthdayGirl BirthdayPink Birthday PartiesBirthday Party IdeasParty PartyParty TimeHappy BirthdayBirthday BannersLadybug Birthday InvitationsLadybugsLadybug PartyBaby Shower IdeasThemes For PartiesDessert TablesParty IdeasHappy BrithdayHappy B DayUrari La Multi AniForward\nThe Carrie Diaries80s StyleCarrie BradshawDiy AccessoriesPursesBlack SatchelClothing HacksMark CrossDiy BagsShoeFabricsHandbagsBackpacksTrendsClutch BagsBagsWallet1980s StylePurseDiy JewelryForward\nThe Carrie Diaries Bag\nMother DaughtersMother Daughter Matching OutfitsFuture DaughterMother Daughter CostumesMother Daughter FashionMommy Daughter DressesDaughter QuotesMother Daughter PicturesSo CuteBeing A MotherMom SonCreativeGoddessesLipsticksPregnancyBeing A ParentYou Are MineNew IdeasMomCoutureFunny KidsVogue KidsI Love My MotherCraftCute PicsNursery DecorMy PrincessPrincessesMother Daughter PhotosGirly QuotesForward\nRihanna Red DressDress RedRihanna LooksRed Carpet LooksGrammy AwardLovely DressesRed Carpet FashionFashion TopRed CarpetsRed Dress OutfitBurgundy RugsRed RugsBeautiful GownsForward\nRihanna, a goddess in red at 2013 Grammy awards\nRehearsal DinnersRehearsal Dinner DressesReception DressesWedding Rehearsal DressLittle White DressesPretty White DressesLovely DressesOpen Back DressesBackless DressesShort FilmsModelingPersonal StyleNecklineSewLow Cut DressesLong Party DressesBridal GownsWoman ClothingWhite PeopleBlack PeopleWedding InspirationHappyWeddingsPartying HardHaute CoutureCurve DressesBeautiful GownsOpen BacksForward\nMy FashionStreet FashionFashion StylesTravel FashionFashion ModelsFashion DesignBest HairstylesHigh Heel PumpsCasual OutfitsFormal WearFall WinterBelezaDress SummerStreet StyleOutfitsOctoberFeminine FashionGirlyMy StyleRomantic WomanSunglassesExercisesWoman FashionClothing ApparelUrban FashionTop HairstylesCasual WearCasual ClothesCasual Dress OutfitsClothing StylesForward\nBeige warm haf sleeves sweater with bsique lace shot skirt and brown leaher hand bag and cute high heels pumps the perfect summer outfits\nParis SnowSnow GlobesEiffel TowersTeethFingerBobsJewleryJeweleryJewerlyEiffel Tower TourSquaresJewelsTour EiffelToothJewelryDentalBob CutsSleeveBobJewelJewelleryToeForward\nI'd probably hit myself in the teeth with this on accident but it's cool\nLeopard PrintsLeopard Print PantsAnimal PrintsWild AnimalsStreet StylesMy StyleOutfitFashionFree Credit ReportModaFacesWomanTall ClothingFashion StylesStreet StyleFasionOutfitsClothesLa ModeKledingForward\nFeather SkirtDressy SkirtsFall PhotosWhite ShirtsFall Winter FashionFall Fashion WeekKate SpadeFeathersModel ScoutFall PicsFall Winter OutfitsDress ShirtFeatherAutumn PicturesWhite Tee ShirtsForward\nKS isn't usually my jam, but I NEED this "Pardon My French" tee -- Kate Spade New York 2012 Fall\nAtlantic PacificPink AccentsColor CombosColor SchemesTouchStyle InspirationStyle IdeasMy StyleNeon StyleThemed PartiesPersonalityLordFall WinterBelezaI Got ThisZapatosShoes SandalsFeminine FashionGirlyWorth ItBelle EpoqueBallet FlatMustardI WantHot Pink ShortsDressing UpAutumnSummer RecipesPrincessesColor CombinationsForward\nNeon pink accents make this outfit from Atlantic-Pacific pop!\nSocks And SandalsHeels With SocksI LoveStyle InspirationMonday InspirationMy StyleFashion ShoesGirl FashionFashion AccessoriesPanty HoseHuman BodyGlass Display CabinetsSocksShoes SandalsHeelsAccessoriesTightsTrendsWalkingKawaii ShoesFalling In LoveHaute CoutureCourt ShoesNew ShoesDirndlFeminine FashionForward\nThere are 11 tips to buy these shoes: high heels buckles yellow brown orange burberry socks socks and sandals beige beige black heels sandals sandal heels.\nJeans And FlatsStreet Style WomenPink CoatsRipped JeansBoyfriend JeansDress CodesFall FashionsCasual StylesWinter FashionTattered JeansFall FashionWinter Fashion LooksDestroyed JeansCasual OutfitsWinterAutumn FashionCasual LooksForward\nespadrilles ,ripped jeans pink coat just perfection !\nRed Bow TieRed BowsStrange FashionBowtiesWinter StyleFashion ForwardStyle IdeasFashion IdeasBoyishIn TrendRed TiesBowsBow TiesForward\nred bow tie and some serious hard rock hardware


Config Navi 21\n> Pc Gamer & Workstation>Pc Gamer et Ecran>Limited Edition\nPC Gamer Nice Dayz AMD...\nGigabyte RTX 3060...\nSpirit of Gamer Ghost...\nLimited Edition Il y a 15 produits.\nConfig 3jeja 1600AF-Evo\nPC Gamer Config 3jeja 1600AF-Evo - Processeur AMD Ryzen 5 1600AF / 8Gb Ram - 3200Mhz / Gigabyte GA-A320M-S2H / Nvidia GTX 1050Ti 4G / SSD Gigabyte 120Gb + 320Gb HDD / Garantie 1an\nPC Gamer Kintarō-Intel - by Skymil-informatique Tunisie - Processeur Intel i3-9100 / 16Gb Ram DDR4 / Gigabyte H310M-H 2.0 / MSI Nvidia GTX 1650-4G / SSSD 240Gb + 1To HDD / Boitier Gamer Intertech Cavy ARGB / Garantie 1an\nPC Gamer Kintarō-AMD - by Skymil-informatique Tunisie - Processeur AMD Ryzen 3100 / 16GB Ram DDR4 - 3200MHz / Gigabyte GA-A320M-S2H / Asus Radeon RX 570 STRIX OC - 4 Go / SSD 240Gb + 1To HDD / Boitier Gamer Intertech Cavy ARGB / Garantie 1an\nConfig 3jeja 1600AF-Elite\nPC Gamer Config 3jeja 1600AF-Elite - Processeur AMD Ryzen 5 1600AF / 16Gb Ram - 3200Mhz / MSI B450M-A PRO MAX / Gigabyte GTX 1660 Super Oc - 6Gb / SSD 240Gb + 500Gb HDD / Garantie 1an\nPC Gamer Kintarō-Evo-AMD - by Skymil-informatique Tunisie - Processeur AMD Ryzen 3 3100 / 16GB DDR4 - 3200MHz / Gigabyte B450M Ds3h V2 / Carte graphique GTX 1660 Super 6G / SSD 240Gb + 1To HDD / Boitier Gamer Intertech Cavy ARGB / Garantie 1an\nPC Gamer Jinmu -Intel- by Skymil-informatique Tunisie - Processeur Intel I5-9400F 9em Gen - 4.1Ghz / Ram 16Gb DDR4 2666Mhz / Gigabyte H310M / Carte graphique Nvidia GTX 1660 Super 6Gb / SSD 240Gb + 1To HDD / Boitier Gamer Intertech Hornet ARGB / Garantie 1an\nPC Gamer Raijin-Intel - by Skymil-informatique Tunisie - Processeur Intel I5-9400F 9em Gen - 4.1Ghz / Ram 16Gb DDR4 2666Mhz / Gigabyte H310M / Carte graphique GTX 1660 Super 6G / SSD PNY 240Gb + HDD Toshiba 1To / Boitier Gamer RAIDMAX F03 ARGB / Garantie 1an\nPC Gamer Config 3jeja 3600- Processeur AMD Ryzen 5 3600 / 16Gb Ram - 3200Mhz / Gigabyte B450 GAMING X / Gigabyte GTX 1660 Super Oc - 6Gb / SSD 240Gb + 500Gb HDD / Garantie 1an\nPC Gamer Raijin-AMD- by Skymil-informatique Tunisie - Processeur AMD Ryzen 5-3500X / 16Gb Ram DDR4-3200Mhz / Gigabyte B450M Ds3H V2 / Carte graphique GTX 1660 Super 6G / SSD 240Gb + 1To HDD / Boitier Gamer RAIDMAX F03 ARGB / Garantie 1an\nPC Gamer Gamer Momotaro-Intel - by Skymil-informatique Tunisie - Intel Core i5-10400 (2.9 GHz / 4.3 GHz) / Ram 16Gb DDR4 2666Mhz / Gigabyte H410M S2H / Carte graphique GTX 1660 Super / SSD 240Gb - M.2 + HDD 1To / Boitier Gamer MSI MAG VAMPIRIC 010 / Garantie 1an\nPC Gamer Fūjin - by Skymil-informatique Tunisie - Processeur AMD Ryzen 5-3600X-4.2Ghz Turbo / 16Gb Ram DDR4-3200Mhz / Gigabyte B450M Ds3H / PNY Nvidia GTX 1660 Super 6Gb Oc Dual fan / PNY SSD 240Gb + HDD 1To Toshiba P300 / Boitier Gamer Aerocool Bolt ARGB/ Garantie 1an\nPC Gamer Gamer Momotaro-AMD - by Skymil-informatique Tunisie - Processeur AMD Ryzen 5-3600 / Ram 16Gb 3200Mhz / Gigabyte B450M Ds3H / Carte graphique GTX 1660 Super 6G / SSD 240Gb M.2 + HDD 1To / Boitier Gamer MSI MAG VAMPIRIC 010 /Garantie 1an\nConfig 3jeja 5600X\nPC Gamer Config 3jeja 5600X- by Skymil-informatique - Processeur AMD Ryzen 5 5600X / 16Gb Teamgroup 16Gb - 3200Mhz / Gigabyte B550 AORUS Elite / Gigabyte RTX 3060 Gaming 12Gb / SSD 240Gb + 1To HDD / Garantie 1an\nPC Gamer Susanoo-AMD- by Skymil-informatique Tunisie - AMD RYZEN 7 3700X (3.6 GHZ / 4.4 GHZ) / Ram 16Gb DDR4 3200Mhz / Gigabyte B550M GAMING / Gigabyte RTX 3070 Gaming Oc - 8G / SSD - 240Gb + 1To Toshiba P300 / Boitier Gamer MSI Vamperic 010 / Garantie 1an\nPC Gamer Susanoo-Intel - by Skymil-informatique Tunisie - Intel Core i7-10700K (3.8 GHz / 5.1 GHz) / Ram 16Gb DDR4 3200Mhz / Gigabyte Z490-UD / Gigabyte RTX 3070 Gaming Oc - 8G / SSD 240Gb + 1To Toshiba P300 / Boitier Gamer MSI Vamperic 010 / Garantie 1an