1 Tui 16 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\niMatai ni Tui 16:1-34\niTotogi e tauca o Jiova vei Pasa (1-7)\nO Ela na tui Isireli (8-14)\nO Simirai na tui Isireli (15-20)\nO Omirai na tui Isireli (21-28)\nO Eapi na tui Isireli (29-33)\nE tarai Jeriko tale o Aieli (34)\n16 E tukuna o Jiova vei Jeu+ na luvei Ananai+ na itotogi ena tau vei Pasa, e kaya: 2 “Au a kauti iko cake mai na kuvuniqele meu lesi iko mo liutaki ira na noqu tamata na Isireli,+ ia o muria tiko ga na ivalavala i Jerepoami, o qai vakavuna mera valavala ca na noqu tamata na Isireli nira vakacudrui au ena nodra ivalavala ca.+ 3 Au na taviraki Pasa laivi kei na nona vuvale, au na cakava na nona vuvale me vaka na vuvale i Jerepoami+ na luvei Nipati. 4 O koya e nei Pasa e mate ena koro ena kani koya na koli, kei na nona e mate e veikau ena kani koya na manumanuvuka ni lomalagi.” 5 Na vo ni itukutuku me baleti Pasa, na ka e cakava kei na nona kaukaua, e volai ena ivola ni itukutuku ni nodra gauna na tui Isireli? 6 Sa qai davo vata kei ira na tukana o Pasa, e bulu ga e Tirisa,+ e tui sara o Ela na luvena tagane me sosomitaki koya. 7 E vosa tale o Jiova vei Jeu na parofita na luvei Ananai me baleti Pasa kei na nona vuvale ena ka ca kece e cakava ena mata i Jiova, ni vakacudrui koya ena ka e cakava e ligana me vaka na vuvale i Jerepoami, ni mokuti koya* tale ga.+ 8 Ena ika26 ni yabaki i Tui Esa e Juta, e tui Isireli mai Tirisa o Ela na luvei Pasa me rua na yabaki. 9 E bukiveretaki koya na nona dauveiqaravi o Simirai, e lewa e veimama na nona qiqinivalu ena gauna e tiko kina mai Tirisa ni gunu tiko qai mateni ena vale i Erisa, o koya e lewa na nona vuvale mai Tirisa. 10 E lako yani o Simirai, e mokuti koya+ me vakamatea ena ika27 ni yabaki i Tui Esa e Juta, e tui sara me sosomitaki koya. 11 Ena gauna ga e tui kina, ni dabe ga ena nona idabedabe vakatui, e mokuti ira sara na vuvale kece i Pasa. E sega ni vakavoca vua e dua na tagane,* o ira na wekana* se o ira na nona itokani. 12 E mani vakawabokotaka o Simirai na vuvale taucoko i Pasa, me vaka na vosa i Jiova e vosataki Pasa kina e gusu i Jeu na parofita.+ 13 Ena vuku ni ivalavala ca kece erau cakava o Pasa kei na luvena o Ela, kei na valavala ca erau vakavuna mera vakayacora na Isireli nira vakacudrui Jiova na Kalou ni Isireli ena nodra matakau tawayaga.+ 14 Na vo ni itukutuku me baleti Ela, na ka kece e cakava, e volai ena ivola ni itukutuku ni nodra gauna na tui Isireli? 15 Ena ika27 ni yabaki i Tui Esa e Juta, e tui e Tirisa o Simirai me vitu na siga, nira keba tiko na sotia mera valuti Kipiconi+ ena nodra vanua na kai Filisitia. 16 Sa dede toka ra qai rogoca na sotia era keba tiko ni tukuni: “Sa bukivere o Simirai, sa mokuta tale ga na tui.” Era mani buli Omirai+ na iliuliu ni mataivalu ena siga oya o ira kece na Isireli ena keba me nodra tui na Isireli. 17 Sa qai biuti Kipiconi o Omirai kei ira kece na Isireli era tiko vata kei koya mera lako cake mera viribaiti Tirisa. 18 Ni raica ga o Simirai ni sa vakavuai na koro, e lako sara ina valececere vakabai ena nona vale na tui qai vakama na vale ni a tiko e loma, mani mate.+ 19 Ena vuku ni nona ivalavala ca e vakayacora ni caka ca ena mata i Jiova, ni muria na ivalavala i Jerepoami kei na ivalavala ca e vakavuna mera valavala ca kina na Isireli.+ 20 Na vo ni itukutuku me baleti Simirai kei na nona bukivere, e volai ena ivola ni itukutuku ni nodra gauna na tui Isireli? 21 Qori na gauna era waserua kina na Isireli. E dua na iwase era muri Tipini na luvena tagane o Kinaci, era vinakata mera buli koya me tui, e dua tale na iwase era muri Omirai. 22 Ia o ira na muri Omirai era vakamalumalumutaki ira na muri Tipini na luvei Kinaci. Sa qai mate o Tipini, e tui sara o Omirai. 23 Ena ika31 ni yabaki i Tui Esa e Juta, sa qai tui Isireli o Omirai, e veiliutaki me 12 na yabaki. E veiliutaki e Tirisa me ono na yabaki. 24 E volia vei Semeri na ulunivanua o Samaria ena rua na taledi* na siliva, e tara sara na koro ena ulunivanua. E vakayacana na koro e tara me o Samaria,*+ e vakayacana vei Semeri na itaukei* ni ulunivanua. 25 E cakava tiko ga o Omirai na ka ca ena mata i Jiova, e ca sara vei ira kece na liu vua.+ 26 E muria na ivalavala kece i Jerepoami na luvei Nipati kei na ivalavala ca e vakavuna mera valavala ca kina na Isireli nira vakacudrui Jiova na Kalou ni Isireli ena nodra matakau tawayaga.+ 27 Na vo ni itukutuku me baleti Omirai, na ka e cakava kei na nona kaukaua, e volai ena ivola ni itukutuku ni nodra gauna na tui Isireli? 28 Sa qai davo vata kei ira na tukana o Omirai, e bulu ga e Samaria, e tui sara o Eapi+ na luvena tagane me sosomitaki koya. 29 E tui Isireli o Eapi na luvei Omirai ena ika38 ni yabaki i Tui Esa e Juta, e veiliutaki tiko ga o Eapi na luvei Omirai e Isireli mai Samaria+ me 22 na yabaki. 30 E ca sara ena mata i Jiova o Eapi na luvei Omirai vei ira kece na liu vua.+ 31 E vaka me sega ni dua tu na ka vua na nona muria na ivalavala ca i Jerepoami+ na luvei Nipati, e vakawatitaki Jesepeli+ tale ga na luvena yalewa o Ecipeali na tui Saitoni,+ qai qaravi Peali+ me tekicuva vua. 32 E vakaduria tale ga e dua na icabocabonisoro vei Peali+ ena vale* i Peali e tara e Samaria. 33 E cakava tale ga o Eapi na duru ni sokalou.*+ E levu na ka e cakava o Eapi me vakacudrui Jiova kina na Kalou ni Isireli ni vakatauvatani kei ira kece na tui Isireli era liu vua. 34 Ena nona gauna, e tarai Jeriko tale o Aieli na kai Peceli. Ni vakadavora na kena yavu e mate o Epairami na nona ulumatua, ni cobara na kena katuba e mate na nona itini o Sikupi me vaka na vosa i Jiova e cavuta o Josua na luvei Nuni.+\n^ Oya o Netapi, na luvei Jerepoami.\n^ Se “ira me sauma na nona dra.”\n^ Kena ibalebale “Nodra na Yavusa na Semeri.”\n^ Ipe., “turaga.”\n1 Tui 16


Meda Veilomani Vakalevu | Vale ni Vakatawa Vulici\nWILIKA ENA VOSA Abua Acholi Afrikaans Aja Akha Albanian Altai Alur American Sign Language Amharic Amis Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Armenian (West) Assamese Aukan Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bicol Bislama Bolivian Sign Language Boulou Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Cakchiquel (Western) Cambodian Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chiga Chilean Sign Language Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuukese Chuvash Cibemba Cinamwanga Cinyanja Colombian Sign Language Congolese Sign Language Costa Rican Sign Language Croatian Croatian Sign Language Cuban Sign Language Czech Czech Sign Language Damara Dangme Danish Digor Douala Drehu Dutch Ecuadorian Sign Language Edo Efik English Esan Estonian Ewe Fante Filipino Sign Language Finnish Finnish Sign Language Fon French French Sign Language Ga Garifuna Georgian German German Sign Language Gitonga Gokana Greek Greek Sign Language Greenlandic Guadeloupean Creole Guarani Guatemalan Sign Language Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Havu Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Honduras Sign Language Hungarian Hungarian Sign Language Iban Ibanag Ibinda Icelandic Idoma Igbo Igede Iloko Indian Sign Language Indonesian Indonesian Sign Language Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kamba Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabic) Kekchi Kenyan Sign Language Khana Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinande Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kituba Kongo Konkani (Roman) Korean Korean Sign Language Krio Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laotian Lari Latvian Lenje Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Madagascar Sign Language Makhuwa-Meetto Malagasy Malawi Sign Language Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Manyawa Mapudungun Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mexican Sign Language Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Mizo Mongolian Moore Motu Mozambican Sign Language Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Ngangela Nias Nicaraguan Sign Language Nigerian Sign Language Niuean Norwegian Nsenga (Zambia) Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Palauan Panamanian Sign Language Pangasinan Papiamento (Curaçao) Paraguayan Sign Language Persian Peruvian Sign Language Pidgin (West Africa) Polish Polish Sign Language Ponapean Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Portuguese Sign Language Punjabi Quebec Sign Language Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romanian Sign Language Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Rutoro Salvadoran Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Sepulana Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovak Sign Language Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Taabwa Tagalog Tahitian Taiwanese Sign Language Tajiki Tamil Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Thai Sign Language Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Arabic) Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Uzbek (Roman) Valencian Venda Venezuelan Sign Language Vezo Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zambian Sign Language Zande Zapotec (Isthmus) Zimbabwe Sign Language Zulu vakaViti\n‘Moni veilomani vakalevu mai vu ni lomamuni.’—1 PITA 1:22.\nEna iotioti ni bogi nei Jisu kei ratou na nona yapositolo, e vakabibitaka me ratou veilomani (Raica na ulutaga ni vuli 13, parakaravu 1-2)\n1. Na ivakaro matata cava e tukuna o Jisu vei ratou nona tisaipeli? (Raica na iyaloyalo ena waqana.)\nENA bogi me mate kina o Jisu, e tukuna vei ratou nona tisaipeli e dua na ivakaro matata. E kaya: “Mo dou veilomani me vaka ga na noqu lomani kemudou.” Oti e tukuna: “Na ka qo era na kila kece kina ni dou noqu tisaipeli, ke dou veilomani.”—Joni 13:34, 35.\n2. Na cava e bibi kina meda veilomani?\n2 E kaya o Jisu ni na rawarawa nodra kilai na nona tisaipeli dina ke ra vakatotomuria na loloma e vakaraitaka. E bibi dina qori ena imatai ni senitiuri, vaka kina nikua. Io, e vinakati meda veilomani ke mani dredre mada ga!\n3. Na cava eda na vulica ena ulutaga qo?\n3 Nida sega ni uasivi, ena ka ni sasaga meda veilomani vakalevu. Ia e bibi meda saga meda vakatotomuri Karisito. Eda na vulica ena ulutaga qo na sala e uqeti keda kina na loloma meda veiyaloni, meda kua ni veivakaduiduitaki, meda veikauaitaki tale ga. Ni o vulica tiko na ulutaga qo, mo taroga: ‘Na cava au vulica vei ira na tacida era veilomani tiko ga ni dredre na bula?’\nMO DAU VEIYALONI\n4. Me vaka e tukuni ena Maciu 5:23, 24, na cava meda veivakameautaki kina kei na tacida e rarawataki keda tiko ena dua na ka?\n4 E vakavulica o Jisu ni bibi meda veiyaloni se veivakameautaki kei na tacida e rarawataki keda tiko ena dua na ka. (Wilika Maciu 5:23, 24.) E kaya ni bibi me vinaka noda veimaliwai ke da via vakamarautaka na Kalou. E marau gona o Jiova nida saga ena noda vinaka taucoko meda veiyaloni kei ira na tacida. Ena sega ni vakadonuya noda veiqaravi ke da katona tiko ga na ca, da qai sega ni via veivakameautaki.—1 Joni 4:20.\n5. Na cava e dredre kina me veivakameautaki e dua na tacida?\n5 Ena rairai dredre meda veivakameautaki. Na vuna? Dikeva na ivakaraitaki nei Marika. * Dua na ka nona cudru ni vakalewai koya e dua na tacida, e tukuni koya vakaca vei ira ena ivavakoso. Na cava e qai cakava o Marika? E kaya, “Au katakata sara ga au qai vosataki koya.” Ia e veivutunitaka tale o Marika na ka e cakava, e qai saga me kere veivosoti vua na tacida ya me rawa ni rau veiyaloni tale. Ia e sega ni via veivakameautaki na tacida ya. E nanuma kina o Marika, ‘Na cava meu saga kina me keirau veiyaloni ke bese tu mada ga?’ Ia e uqeti koya na nodratou ivakatawa ni tabacakacaka me kua ni soro. Na cava e qai cakava o Marika?\n6. (a) E saga vakacava o Marika me veiyaloni? (b) E muria vakacava o Marika na Kolosa 3:13, 14?\n6 Ni vakasama vinaka o Marika, e liaca ni sega ni yalomalumalumu, sa vaka me yalododonu tiko vakasivia. E kila gona ni bibi me veisautaka nona ivakarau ni rai. (Kolo. 3:8, 9, 12) E yalomalumalumu me lai raica tale na tacida ya qai kere veivosoti. E volavola tale ga vua o Marika me tukuna ni rarawataka nona vosa vakaukaua, e vinakata sara ga me rau veitokani tale. E solia mada ga vua o Marika eso na iloloma lalai e nanuma ni na taleitaka. Ia ka ni rarawa ni cudru tiko ga na tacida ya. E mani muria ga o Marika na ka e tukuna o Jisu oya me lomani tacina, me dau veivosoti tale ga. (Wilika Kolosa 3:13, 14.) Ke ra sega mada ga ni ciqoma eso noda sasaga meda veiyaloni, na loloma dina vaKarisito ena uqeti keda meda veivosoti tiko ga, eda na masulaka meda veiyaloni tale.—Maciu 18:21, 22; Kala. 6:9.\nEna rairai vinakati meda saga e levu na sala meda veiyaloni kina (Raica na parakaravu 7-8) *\n7. (a) Na cava e uqeti keda o Jisu meda cakava? (b) Na ituvaki dredre cava e sotava e dua na tacida yalewa?\n7 E uqeti keda o Jisu meda cakava tiko ga na ka eda vinakata me caka vei keda. E tukuna tale ga meda kua ni lomani ira ga era lomani keda. (Luke 6:31-33) De dua o se sega ni sotava qo, ia vakacava ke dau yawaki iko e dua ena ivavakoso, e sega ni dau via vakabula vei iko? Qori na ka e sotava o Lara. E kaya: “E sega ni dau kauaitaki au e dua na tacida yalewa, au sega ni kila na vuna. Au tikotiko vakaca, qai sega ni marautaka na soqoni.” E nanuma o Lara: ‘E sega ni dua noqu cala. E levu tale ga ena ivavakoso era kaya ni vaka e duatani tiko nona ivukivuki na tacida yalewa qo.’\n8. Na cava e cakava o Lara me veiyaloni kina? Cava eda vulica ena nona ivakaraitaki?\n8 E saga o Lara me veiyaloni. E masuti Jiova qai tuvanaka me rau lai veitalanoa kei na tacida yalewa ya. Rau veitalanoataka nodrau leqa, rau veimokomoko, rau mai veiyaloni tale. E totoka sara ga na ka kece. Ia e kaya o Lara: “E baci vakaraitaka tale na tacida yalewa qo na ivukivuki ya. Au yalolailai sara ga.” E nanuma o Lara ni na qai marau ga ke veisautaka na tacida yalewa ya nona ivakarau ni rai. Ia e liaca ni na vinaka me lomani koya tiko ga, me ‘yalorawarawa tale ga ni vosoti’ koya. (Efeso 4:32–5:2) E kila o Lara ni loloma dina vaKarisito “e sega ni katona na ca. E ubia na ka kece, e vakabauta na ka kece, e nuitaka na ka kece, e vosota na ka kece.” (1 Kor. 13:5, 7) E qai lomavakacegu tale o Lara. Toso na gauna sa qai veikauaitaki tale na tacida yalewa ya. Ni o saga tiko ga mo veiyaloni kei ira na tacida, mo lomani ira tale ga, o na nuidei ni ‘tiko vata kei iko na Kalou dauloloma qai dauveivakacegui.’—2 Kor. 13:11.\nMO KUA NI VEIVAKADUIDUITAKI\n9. Me vaka e tukuni ena Cakacaka 10:34, 35, na cava meda kua kina ni veivakaduiduitaki?\n9 E sega ni dau veivakaduiduitaki o Jiova. (Wilika Cakacaka 10:34, 35.) Nida sega ni veivakaduiduitaki, eda vakaraitaka nida luvena. Eda na muria na ivakaro meda lomani ira na kainoda me vaka noda lomani keda, eda na saga tiko ga meda veiyaloni vakamataveitacini.—Roma 12:9, 10; Jeme. 2:8, 9.\n10-11. E valuta vakacava e dua na tacida yalewa na raicala?\n10 Eso ena rairai dredre mera kua ni veivakaduiduitaki. Kena ivakaraitaki, dikeva na ka e sotava e dua na tacida yalewa o Ruci. Ni se itabagone, e rarawataka na ka e cakava e dua mai na dua tale na matanitu. Cava e yaco? E kaya o Ruci: “Au sa dau cata tu ga na ka kece me baleta na matanitu qori. Au nanuma nira tautauvata kece, o ira mada ga na mataveitacini.” E valuta vakacava o Ruci na raicala qori?\n11 E kila o Ruci ni na vinakati na sasaga me valuta nona raicala. E wilika na irogo kei na itukutuku ni vanua qori ena iVolaniyabaki. E kaya: “Au saga me donu noqu rai me baleti ira mai na vanua qori. Au sa qai raica nodra gumatua na tacida mera qaravi Jiova. Au liaca ni o ira qo era lewe tale ga ni mataveitacini e vuravura raraba.” Toso na gauna, e kila o Ruci ni vinakati me cakava eso tale na ka. E kaya: “Niu sotavi ira na mataveitacini mai na vanua qori, au dau saga sara ga meu kauaitaki ira. Au veitalanoa kei ira qai saga me keimami veikilai vinaka.” Cava e yaco? E kaya o Ruci: “Toso na gauna, au sa sega tale ni raicalataki ira.”\nNida lomani ira vakalevu na “mataveitacini kece,” eda na sega ni veivakaduiduitaki (Raica na parakaravu 12-13) *\n12. Na cava nona malumalumu o Sera?\n12 Eso era sega ni kila nira sa veivakaduiduitaki tiko. Kena ivakaraitaki o Sera, e nanuma ni sega ni veivakaduiduitaki ena ka e vauca na matatamata, rawaka vakailavo se itavi ena isoqosoqo. Ia e kaya: “Au qai liaca niu veivakaduiduitaki tiko.” Ena sala cava? Eratou vuli vinaka kece na vuvale i Sera, e dau vinakata gona me veimaliwai ga kei ira na vuli vinaka. Dua na gauna, e kaya mada ga vei nona itokani: “Au dau veimaliwai ga kei ira na tacida era vuli vinaka.” E macala gona ni vinakati me veisautaka nona rai. Ena sala cava?\n13. Na cava eda vulica ena nona veisautaka o Sera nona rai?\n13 E qai vukei Sera e dua na ivakatawa ni tabacakacaka me dikeva tale nona rai. E kaya: “E vakavinavinakataka noqu veiqaravi ena yalodina, na totoka ni noqu ivakamacala ena soqoni, kei na noqu kilaka vakaivolatabu. E kaya ni gauna eda mai kila kina e levu na ka, ena vinakati tale ga meda bucina na itovo vaKarisito me vaka na yalomalumalumu kei na yalololoma.” E muria sara o Sera nona ivakasala na ivakatawa ni tabacakacaka. E kaya: “Au liaca ni bibi duadua meda dau yalovinaka, da yalololoma tale ga.” Cava e yaco? E tekivu veisau nona rai me baleti ira na mataveitacini. E kaya: “Au saga meu kila na itovo cava e taleitaka vei ira o Jiova.” Vakacava o keda? Meda kua vakadua ni nanuma nida uasivi ira eso tale ena vuku ni noda rawaka vakavuli! Ke da lomani ira vakalevu na “mataveitacini kece,” eda na sega ni veivakaduiduitaki.—1 Pita 2:17.\nMO DAU VEIKAUAITAKI\n14. Me vaka e tukuni ena Iperiu 13:16, cava na rai nei Jiova nida veikauaitaki?\n14 E dau marau sara ga o Jiova nida veikauaitaki. (Wilika Iperiu 13:16.) E okata qori me tiki ni noda sokalou, vakabibi nida vukei ira na vakaleqai. (Jeme. 1:27; 2:14-17) E uqeti keda gona na iVolatabu meda “dau veikauaitaki.” (Roma 12:13) Nida veikauaitaki, eda vakaraitaka noda kauai dina, noda loloma kei na noda veivolekati. E marau o Jiova nida wasea na kakana, na ka meda gunuva, se noda vakayagataka vei ira noda gauna. (1 Pita 4:8-10) Ia e tiko eso na ka e rawa ni vakadredretaka meda veikauaitaki.\n“E liu au dau tu suka meu veikauaitaki, ia dua na ka noqu marau niu veisautaka noqu rai” (Raica na parakaravu 16) *\n15-16. (a) Na cava e dredre kina mera veikauaitaki eso? (b) Cava e uqeti Eta me veikauaitaki?\n15 Eda na rairai sega ni veikauaitaki ena vuku ni keda ituvaki. Dikeva nona ivakaraitaki e dua na yada o Eta. Ni bera ni mai iVakadinadina i Jiova, e sega ni dau taleitaka me veimaliwai vakalevu. E nanuma ni na vinaka cake nodra ivakarau ni veikauaitaki eso tale.\n16 Ia e veisautaka nona rai ni sa mai iVakadinadina i Jiova. E saga me dau veikauaitaki. E kaya: “Ni tara neimami Vale ni Soqoni vou, e kaya e dua na qase ni ivavakoso ni rau gole tiko mai e dua na veiwatini me rau mai tarataravaki. E kerea gona na qase ni ivavakoso keu rawa ni vakaicilitaki rau me rua na macawa. Au vakasamataka sara nona vakalougatataka na yada ni Sarifaci o Jiova.” (1 Tui 17:12-16) E mani vakadonuya o Eta me veivakaicilitaki. Vakacava e vakalougatataki? E kaya: “E qai toso na rua na macawa qori me lai rua na vula. Keitou veivolekati ena gauna qori.” Dua tale na sala e vakalougatataki kina o Eta oya ni sa levu nona itokani voleka ena ivavakoso. E sa painia tiko ena gauna qo, e dau marautaka tale ga nodra gadivi koya yani i vale na tacida era cakacaka vakavunau vata. E kaya: “Au marau niu soli ka! Au vakalougatataki tale ga kina vakalevu.”—Iper. 13:1, 2.\n17. Na cava e liaca o Luke kei watina?\n17 De dua eda sa veikauaitaki tiko, ia vakacava eda rawa ni vakavinakataka? Kena ivakaraitaki, erau dau veikauaitaki o Luke kei watina. Erau dau sureti rau nodrau itubutubu, ira na wekadrau, itokani voleka, na ivakatawa tale ga ni tabacakacaka kei watina. Ia e kaya o Luke, “Keirau liaca ni keirau sureti ira tiko ga keimami veivolekati.” Erau qai vakavinakataka vakacava o Luke kei watina nodrau veikauaitaki?\n18. Erau vakavinakataka vakacava o Luke kei watina nodrau veikauaitaki?\n18 Rau qai veisautaka nodrau rai o Luke kei watina ni rau vakasamataka na vosa i Jisu: “Ke dou lomani ira ga era lomani kemudou, na cava na betena?” (Maciu 5:45-47) Erau liaca ni vinakati me rau vakatotomuri Jiova, ni dau lomasavu vei keda kece. Erau mani tuvanaka me rau sureti ira na mataveitacini rau se sega ni bau sureta. E kaya o Luke: “Keimami marautaka dina na gauna qori. Keimami vakayaloqaqataki kece, keimami veivolekati vakamataveitacini, veivolekati tale ga kei Jiova.”\n19. Eda na vakaraitaka vakacava nida tisaipeli i Jisu? Cava o vakadeitaka mo cakava?\n19 Eda sa vulica mai ni noda veilomani vakalevu ena uqeti keda meda dau veiyaloni, meda kua ni veivakaduiduitaki, meda veikauaitaki tale ga. Meda valuta mada ga na raicala da qai lomani ira tiko ga vakalevu na tacida mai vu ni lomada. Nida cakava qori, eda na marau, eda vakaraitaka tale ga nida tisaipeli dina i Jisu.—Joni 13:17, 35.\nEDA NA VAKARAITAKA VAKACAVA NIDA VEILOMANI VAKALEVU . . .\nnida dau veiyaloni?\nnida sega ni veivakaduiduitaki?\n^ para. 5 E kaya o Jisu ni loloma e kedra ivakatakilakila na lotu vaKarisito dina. Nida lomani ira na tacida, eda na sega ni veivakaduiduitaki, eda na dau veiyaloni, veikauaitaki tale ga. Ena sega ni rawarawa qori ena so na gauna. Ena vulici ena ulutaga qo eso na vakatutu meda veilomani tiko ga kina vakalevu mai vu ni lomada.\n^ para. 57 IVAKAMACALA NI IYALOYALO: E dreve nona sasaga na tacida yalewa qo me veivakameautaki, ia e sega ni soro. Ni sasaga tiko ga me vakaraitaka na loloma, rau sa qai veiyaloni tale.\n^ para. 59 IVAKAMACALA NI IYALOYALO: E nanuma na tacida itabaqase qo nira yawaki koya tiko eso ena ivavakoso.\n^ para. 61 IVAKAMACALA NI IYALOYALO: E tu suka na tacida yalewa qo me veikauaitaki ia e veisautaka nona rai, e marau kina vakalevu.\niMeli iMeli Meda Veilomani Vakalevu\nw20 Maji t. 1-32


Era Yalorawarawa Mera Gole—i Ghana | Vulici\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Angolan Sign Language Arabic Armenian Armenian (West) Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bassa (Cameroon) Bengali Bicol Boulou Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Czech Dangme Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish Fon French Ga Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Kabiye Kamba Kannada Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Latvian Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Mambwe-Lungu Marathi Marshallese Maya Mongolian Myanmar Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Norwegian Nzema Okpe Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Polish Ponapean Portuguese (Brazil) Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Russian Samoan Sango Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Sranantongo Swahili Swati Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Venda Vietnamese Waray-Waray Welsh Wolaita Xhosa Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu vakaViti\nEric kei Amy\nO KILA e dua na tacida a toki me veiqaravi ena dua tale na vanua? Eda dau tukuna ni o ira na tacida va qori era veiqaravi ena vanua e vinakati kina na veivuke. O bau vakasamataka tu se ‘Cava e uqeti ira mera lai veiqaravi e vanua tani? Era vakarautaki ira vakacava? Vakacava o rawa tale ga ni vakatotomuri ira?’ Meda tarogi ira mada.\nCAVA E UQETI IRA?\nCava e uqeti iko mo veiqaravi ena vanua e vinakati kina na veivuke? E kaya o Amy mai Merika, sa yabaki 30 vakacaca: “Sa dede noqu vakasamataka tiko meu lai veiqaravi e vanua tani, ia au nanuma niu na sega ni rawata.” Cava e qai veisau kina nona vakasama? “Ena 2004 erau sureti au e dua na veiwatini rau veiqaravi tiko mai Belize, meu lai painia e kea me dua na vula. Au mani gole, dua na ka noqu taleitaka! Ni oti ga e dua na yabaki, au painia sara e Ghana.”\nAaron kei Stephanie\nO Stephanie mai Merika sa voleka ni yabaki 30, ni vakasamataka na kena ituvaki ena vica na yabaki sa oti, e kaya: ‘Au bulabula vinaka tu, au qai galala. Rawa ni levu sara na ka au cakava vei Jiova ni vakatauvatani nikua.’ Qori na ka e uqeti koya me vakarabailevutaka kina nona cakacaka vakaitalatala i Ghana. Dua na veiwatini mai Denmark o Filip kei Ida, rau yabaki 60 vakacaca. Rau dau tatadrataka tu me rau toki ena yalava e vinakati kina vakalevu na veivuke. Rau mani qara na sala me vakavotukana kina qori. E kaya o Filip: “Ni yaco mai na kena gauna, e vaka ga me tukuna vei keirau o Jiova: ‘Toso!’” Rau mani toki i Ghana ena 2008, rau tiko e kea me sivi e tolu na yabaki.\nBrook kei Hans\nRau painia tiko mai Merika na veiwatini o Hans kei Brook, rau yabaki 30 vakacaca. Rau veivuke ena cakacaka ni vakacoko ni oti na cagilaba o Katrina ena 2005. Oti rau mani vakalewe fomu ni veivuke ena tarataravaki e vanua tani, ia rau sega ni sureti. E kaya o Hans: “Oti keirau rogoca sara na ivunau ena dua na noda soqo e tukuni kina ni a sega ni yalolailai o Tui Tevita nona sega ni vakatarai me tara na valenisoro, mani veisautaka nona isausau. E vukei keirau na tikina ya me keirau veisautaka na neirau isausau vakayalo.” (1 Vei 17:1-4, 11, 12; 22:5-11) E tukuna o Brook, “E vinakata o Jiova me keirau cakava e dua tale na ka.”\nNi rau rogoca nodra italanoa veivakauqeti na nodrau itokani era a veiqaravi tu e vanua tani, rau saga sara me rau painia ena dua tale na vanua. Rau mani gole i Ghana ena 2012, rau veiqaravi kina ena ivavakoso vagalu me va na vula. Erau qai lesu i Merika, ia na ka erau vulica i Ghana e uqeti rau me rau vakaliuca tiko ga na Matanitu ni Kalou. Tekivu mai na gauna qori, rau sa veivuke sara ena tara valenivolavola ni tabana e Micronesia.\nKA E CAKA ME TADOLOVI KINA NODRA ISAUSAU\nO vakarautaki iko vakacava mo veiqaravi ena vanua e vinakati kina vakalevu na veivuke? E kaya o Stephanie: “Au vakekeli ena Vale ni Vakatawa e baleta na veiqaravi ena vanua e vinakati kina na veivuke. * Au veitalanoa kei ira na qase ni ivavakoso, ivakatawa ni tabacakacaka kei watina me baleta noqu via veiqaravi e vanua tani. Koya e bibi sara oya noqu dau masulaka vei Jiova na noqu isausau.” E mani bula rawarawa ga o Stephanie me maroroi ilavo kina, me vukei koya ena nona veiqaravi e vanua tani.\nE tukuna o Hans: “Keirau kerea na veidusimaki i Jiova ni keirau via gole ena vanua e vinakata. Keirau masuta tale ga na tikinisiga keirau sa navuca tiko me keirau gole kina.” Erau vakauta nodrau ivola ena va na valenivolavola ni tabana. Ni rau taura ga nodrau ivola mai na valenivolavola ni tabana e Ghana, rau gole sara ni rau vinakata me rau lai vula rua ga. E kaya o Hans: “Na levu ni neirau marautaka na cakacaka kei ira na lewe ni ivavakoso, keirau mani nanuma me keirau tiko tale vakalailai.”\nAdria kei George\nRau cavutu mai Kenada na veiwatini o George kei Adria, rau sa voleka ni yabaki 40. Erau kila ni o Jiova e dau vakalougatataka na vakatulewa vinaka, e sega ni inaki vinaka ga. Rau mani sasagataka me rau rawata nodrau isausau. Rau veitaratara sara kei na dua na tacida yalewa e veivuke tiko mai Ghana, rau qai vakatarogi koya. Rau volavola tale ga ina valenivolavola ni tabana mai Kenada kei Ghana. E kaya o Adria, “Keirau saga tale ga me keirau bula rawarawa.” Na vakatulewa qori e rawa kina ni rau toki i Ghana ena 2004.\nVOSOTA NA ITUVAKI DREDRE\nNa ituvaki dredre cava o sotava ni o toki, o vosota vakacava? Na imatai sara ga ni ka e sotava o Amy na vakanananu i vale. “E levu na ka e vou vei au.” Na cava e vukei koya? “Nodratou dau qiri mai vale ni ratou marautaka vakalevu na noqu veiqaravi. Qo e vukei au meu nanuma tiko kina na vu ni noqu toki. E muri au qai veitalanoa ena Internet (video chat) kei ratou mai vale. Ni keitou veiraici tiko, e vaka me ratou sega ni yawa vei au.” E tukuna o Amy ni nona veitokani kei na dua na tacida yalewa matua e vukei koya me kila kina na duidui ivakarau vakavanua. “Au dau gole vua na noqu itokani keu sega ni kila na vuna e duatani kina nodra itovo. Ena nona veivuke, au kila na ka meu cakava kei na ka meu qarauna, qo e bibi sara meu marautaka kina noqu cakacaka vakaitalatala.”\nNa imatai ni gauna rau toki kina i Ghana o George kei Adria, rau raica ni bera vakalevu na bula e kea. “E sega na misini ni savasava, keirau vakayagataka na vokete. E taura na gauna na vakarautaki ni kakana,” e kaya o Adria. “Ia ni toso na gauna, sa vaka me dua ga na ka vou keirau vulica.” E kaya o Brook: “E sega ni rawarawa neimami bula na painia, ia keimami marautaka. Ni keimami veitalanoataka na ka veivakauqeti keimami sotava, e vaka ga keimami biuta vata e vica na senikau me dua kina na vutu senikau totoka. E dau guiguilecavi dredre dina.”\nVAKALOUGATATAKI NA CAKACAKA\nNa cava o na via uqeti ira kina eso tale ena veiqaravi tabu qo? E kaya o Stephanie: “E marautaki dina nida vunau ena yalava e levu kina na tataleitaki. Noqu toki meu lai veiqaravi ena vanua e vinakati kina vakalevu na veivuke e dua dina na vakatulewa totoka!” E mani vakawatitaki Aaron o Stephanie ena 2014, erau sa veiqaravi tiko nikua ena valenivolavola ni tabana mai Ghana.\nE kaya o Christine na painia mai Jamani, e yabaki 30 vakacaca: “Sa bau marautaki dina na veiqaravi e ke.” A veiqaravi e liu e Bolivia o Christine ni bera ni toki i Ghana. E tukuna: “Au dau kerea na veivuke i Jiova niu yawaki ratou noqu vuvale. Sa qai dei ga noqu veiwekani kei koya. Au vakila tale ga na duavata eda kilai tani kina na dauveiqaravi i Jiova. Na veiqaravi qo e vakainaki sara ga kina noqu bula.” Se qai vakawatitaki Gideon ga o Christine, rau sa veiqaravi tiko e Ghana.\nChristine kei Gideon\nQo na ka rau cakava o Filip kei Ida mera toso kina na vuli iVolatabu: “A 15 vakacaca era vuli, ia keirau sa nakita me 10 ga, me keirau vakavulici ira kina vakavinaka.” Vakacava era toso vinaka na gonevuli? E tukuna o Filip: “Au vakavulica e dua na gonetagane o Michael. Na nona via vuli e veisiga kei na nona vakavakarau vinaka, keirau vakaotia kina na ivola Kaya na iVolatabu ena loma ga ni dua na vula. Oti qori e dautukutuku bera ni papitaiso sara o Michael. E kerei au ena imatai ni siga e lai cakacaka vakaitalatala kina keu rawa ni vukei koya ena nona caka vuli iVolatabu. Dua na ka noqu kidacala. E tukuna o Michael ni sa tauyavutaka e tolu na vuli iVolatabu, e vinakata kina eso na veivuke.” Vakasamataka mada na kena vinakati e levu tale na qasenivuli nira sa veivakavulici tale tiko ga na gonevuli!\nIda kei Filip\nQo na ka e tukuna o Amy ni raica ni vinakati vakalevu na veivuke: “Niu se qai yaco ga yani vakalailai i Ghana, keirau vunau sara ena dua na koro lailai, keirau vakasaqarai ira na didivara. E kune ena koro ya e walu na didivara!” E mani vakawatitaki Eric o Amy, rau sa painia lavotaki tiko. Erau veivuke ena ivavakoso vagalu, mera vukei na 300 vakacaca na dautukutuku didivara kei na so na tataleitaki ena vanua qo. Nodrau veiqaravi i Ghana o George kei Adria, rau vakila sara ga kina na ivakarau ni bula vakadaukaulotu. Rau marautaka gona nodrau sureti ena ika126 ni kalasi ena Koronivuli o Kiliati! Nikua rau sa veiqaravi tiko vakadaukaulotu e Mozambique.\nUQETI ENA LOLOMA\nE marautaki dina meda raica e levu na mataveitacini mai vanua tani mera gumatua na veiqaravi kei ira na mataveitacini e ke ena cakacaka ni tatamusuki. (Joni 4:35) Kena vakatautauvata, ena veimacawa era papitaiso kina e le 120 e Ghana. Vei ira na le 17 era toki mera lai veivuke i Ghana, e vica tale na udolu na daukaulotu e veiyasa i vuravura era “yalorawarawa ni cabori ira” ena nodra lomani Jiova. Era veiqaravi ena vanua e vinakati kina vakalevu na dautukutuku. Sa wacava nona marautaka o Jiova nodra yalorawarawa!—Same 110:3; Vkai. 27:11.\n^ para. 9 Kena ivakaraitaki, raica na ulutaga “O Rawa ni Veiqaravi ena Vanua e Gadrevi Kina Vakalevu na Dautukutuku?” kei na “O Rawa ni Lai Veivuke i Masitonia?”—Na Vale ni Vakatawa, Epereli 15 kei na Tiseba 15, 2009.\nNi bera ni o toki e vanua tani, qo na ka mo vakasamataka . . .\nAu na qaravi au rawa se noqu vuvale?—1 Ces. 2:9.\nEna veiganiti na noqu visa?\nAu sa vakasamataka na draki kei na ivakarau vakavanua?\nAu sa vakarautaki au ena veika e vauca noqu bula?\nAu rawa ni vulica na vosa ni vanua ya?\nAu na ‘dau veivakacegui’ ena ivavakoso?—Kolo. 4:11.\nWilika nodra toki i Rusia na veiwatini kei ira na dawai mera veiqaravi ena vanua e vinakati kina na veivuke. Era vulica mera nuitaki Jiova vakalevu!\niMeli iMeli Era Yalorawarawa Mera Gole—i Ghana\niMeli iMeli NA VALE NI VAKATAWA (ITABATABA E VULICI) Julai 2016


Me Da Vala Tiko - Jeffrey R. Holland\nMe Da Vala Tiko\nVei kemuni kece na tagane, cauravou kei na turaga, o ni taura tu na matabete, au kerea e dua na domo qaqa ka yalodina cake, … me domo ni caka vinaka, na domo ni kosipeli, me domo ni Kalou.\nNi sa mai vakasinaiti na yaloqu ena yalo veivakauqeti totoka ni sere vata kei na idolamasu momona nei Elder Richard G. Hinckley, au gadreva kemuni na veitacini meu vosa vakadodonu sara ena bogi nikua, kau na vakayacora vakakina vei ira na cauravou lewe ni Matabete i Eroni.\nNi da veitalanoataka na cecere ni nona Matai ni Raivotu o Josefa Simici, ena so na gauna eda sega soti ni dau veitalanoataka vakalevu na veilecalecavi a yaco ni bera oya, na veilecalecavi oya a kena inaki me vakarusa na gonetagane oqo kevaka e rawa, ia me tarova sara ga na ivakatakila ena vakarau yaco mai. Eda sega ni dau veitalanoataka na meca, kau sega ni dau taleitaka meu veivosakitaki koya, ia na veika a sotava na cauravou o Josefa e talemuria vei keda na veika kece sara e dodonu me dau nanuma tiko na turaga yadudua, oka kina na gonetagane kece sara ena ivavakoso oqo.\nNaba dua, ni tiko dina o Setani se o Lusefa se na tama ni lasu kecega—se cava ga na yaca—o na vakatoka vua, na ivatuka vakatamata ca. Na nona inaki e ca kecega, ka na sautaninini ni basika mai na rarama ni veivueti ena vakasama mada ga ni dina. Naba rua, ena dau vorata tu ga me tawamudu na loloma ni Kalou, na Veisorovaki i Jisu Karisito, kei na cakacaka ni sautu kei na veivakabulai. Ena valuta na veika oqo ena veigauna kecega kei na veivanua kecega, ena dau rawata me vakayacora vakakina. Sa kila tu o koya ni na vakadrukai ka na vakasavi tani ena ivakataotioti, ia sa nona inaki me na kauta sobu vata kei koya na kena levu tale ni tamata ka na rawata rawa.\nIa na cava eso na nona ivadi na tevoro ni veisisivitaki na bula tawamudu? Eke tale e vakavulici kina vei keda eso na kena lesoni na veika a sotavi ena Veikau Tabu. E vola kina o Josefa ni nona sasaga me vorata na veika kecega e vakarau tu mai liu, a biuta mai kina o Lusefa e dua na kaukauwa sa “curumi au sara ka vesuka na wa ni yamequ meu sega kina ni vosa rawa.”1\nMe vaka a vakavulica o Peresitedi Boyd K. Packer ena mataka nikua, ni sega ni rawa vei Setani me vakamatea tu ga yani e dua na tamata. Oqori e dua vei ira na vuqa na ka e sega ni rawa ni cakava o koya. Ia e matata ni na mana sara na nona sasaga me tarova na cakacaka kevaka walega e rawa ni vesuka na wa ni yamedra na tamata yalodina. Kemuni na taciqu, ke vakakina, au vakasaqara ena bogi nikua na tagane gone kei na qase, ka ra kauwaitaka na ivalu oqo ni vinaka kei na ca, me ra tu mai ka vosa. Eda vala tiko, ena loma ni vica na miniti mai oqo, au vinakata meu siteseni duadua ga ni vakacuru tamata.\nMeu vagigitaka beka e vica na qaqani “Meda Vala Tiko”? O ni kila na qaqana “iValu i Karisito ra sa bole tu?”2 Io, na ka e cecere kina na kaci ni bole ki na ivalu oqo ni da sa sega ni kerei ira mera bole mai me ra vanataka e dua na dakai se viritaka e dua na gasaukuro. E sega, eda vinakata na mataivalu ka ra taura me nodra iyaragi “na vosa kecega sa lako mai na gusu ni Kalou.”3 O koya au vaqarai ira tiko kina ena bogi nikua na daukaulotu sega ni o ira na sa daugalu voli ga ia, ena Yalo ni Turaga kei na kaukauwa ni nodra matabete, era na dolava na gusudra ka tukuna na cakacaka mana. Na vosa vakaoqori, era a kaya na turaga ena veigauna taumada, na sala “a dau, ka na dau vakayacori kina na cakacaka qaqa duadua ni vakabauta.”4\nAu kerei ira vakabibi na cauravou ena Matabete i Eroni me ra dabe vakadodonu ka raica oqo. Me baleti kemuni, meu na wakia vata mada e dua na vakasama vakaqito. Ra cauravou eda veiqati tiko oqo ni bula kei na mate, au na tu voleka mada kina e matamuni, meda veiraici mata, kau na vosa vakadodonu sara vei kemuni me talave mada vakalailai na vacu ni matamuni—me vaka era dau cakava na dauveivakavulici ni sa veivolekati toka na kai ka vinakati ga me rawa na qaqa. Ia ni sa vakarau tu na qito, oqo na ka e tukuna tiko vei kemuni na dauveivakavulici sai koya, mo ni rawa ni vakaitavi ena qito sa dodonu vua eso vei kemuni, mo ni bula savasava vakalevu cake mai na gauna oqo. Ena ivalu oqo ni vinaka kei na ca, e sega ni rawa ni o qito ena vukuna na meca ena veigauna cava ga e yaco mai kina na veitemaki, oti o qai namaka mo vakaisulu ena vukuna na iVakabula ki valetabu kei na gauna ni kaulotu me vaka ga ni sega ni dua na ka e yaco. Oqori, kemuni na noqu itokani gone, mo ni kua ni cakava. Ena sega ni vakalialiai na Kalou.\nSa tu kina e matadaru, o iko kei au e dua na gauna dredre. Sai koya ni udolu na cauravou ka tu ena itabayabaki ni Matabete i Eroni sa volai tu ena ivolatukutuku ni Lotu oqo ka ra lewena na noda tobu ni vakavakarau ki na veiqaravi vakadaukulotu. Ia na bolebole sai koya me na veirauti tikoga na kilikili ni nodra bula na dikoni, ivakavuvuli, kei ira na bete oqo me rawa kina ni ra tabaki ki na italatala qase ka laki veiqaravi vakadaukalotu. O koya eda sa gadrevi ira kina na cauravou era sa tiko rawa ena timi me ra tiko ga kina ka kakua ni vakatosotoso tani tiko ki na yalava sega ni dodonu ena gauna keimami gadreva kina mo ni curu yani ka qito ena nomuni igu taucoko! Ena qito taucoko ni veisisivi au kila tu, sa dau tu na iyalayala ena vuloa se e rara ka dodonu me ra tiko kina na dauqito taucoko me rawa kina ni ra veisisivi. Ia, na Turaga talega sa droinitaka tu na laini ni bula kilikili me baleti ira era kacivi me ra cakacaka vata kei Koya ena cakacaka oqo. E sega ni rawa ni dua na daukaulotu e sega tu ni veivutunitaka na ivalavala ca ni veiyacovi se na vosa ca se na iyaloyalo vakasisila ka qai namaka me rawa ni bolei ira na tani me ra veivutunitaka na veika vata sara ga oqori! O na sega ni rawa ni cakava o ya. Ena sega ni tiko vata kei iko na Yalotabu ka na curuoso ena nomu itilotilo na nomu vosa ni o via tukuna na veika oqo. Ena sega ni rawa mo lakova sobu yani na sala e vakatoka o Liai me “sala tani”5 ka namaka mo ni dusimaki ira eso ki na “sala dodonu ka rabailailai”6 o ya—oqori mo kua ni cakava.\nIa sa koto na nomu isau ni taro ki na veibolebole oqo me vakataki koya ga na dauvakadikeva na Lotu o na lako vua. Se o cei ga o iko kei na veika o sa cakava, e rawa ni o vosoti. E rawa vei kemuni yadua na cauravou mo ni vakanadakuya na ivalavala ca kecega e dredre tiko vei kemuni. Sai koya na cakamana ni veivosoti; sai koya na cakamana ni Veisorovaki ni Turaga o Jisu Karisito. Ia e sega ni rawa ni o cakava kevaka o sega ni yalodina ki na kosipeli, o sega ni rawa ni cakava ke sega na veivutuni ena vanua e gadrevi kina. Au kerei kemuni tiko na cauravou mo ni dau qaqaco ena Lotu ka savasava. Kevaka e gadrevi, au sa kerei kemuni kina mo ni vaqaqacotaki kemuni ka mo ni vakasavasavataki kemuni.\nKemuni na taciqu, au vosa doudou vei kemuni baleta na veika e malumu sobu e vakavuqa ni sega ni dau yaga. Keimami vosa doudou tiko baleta ni o Setani e bula dina tiko ka nona inaki me vakarusai iko, ni ko na sotava na nona veivakayarayarataki ena yabaki ni bula vakagone ka gone sobu sara. O koya keimami na tauri kemuni kina ena nomuni domo ni sote ka kaila ena kena kaukauwa duadua e rawa:\nNa domo ni valu sa vakuru ga mai;\nDou curu mai, dou curu mai!7\nKemuni na noqu itokani gone, e gadrevi e udolu vakatini tale na daukaulotu ena veivula kei na veiyabaki sa tu mai liu. E dodonu me ra basika mai na dua na ivakatautauvata levu cake ni Matabete i Eroni era na tabaki, qaqaco, savasava ka kilikili me ra veiqaravi.\nVei kemuni o ni sa veiqaravi oti kei kemuni na veiqaravi tiko oqo, keimami vakavinavinakataka na veika vinaka o ni sa vakayacora kei na bula o ni sa tara. Ni kalougata tiko! Eda kilai ira talega era a vakanuinui tu kina ena nodra bula taucoko me ra laki kaulotu ia, ena vuku ni tauvimate se na veika tale eso era sega ni lewa rawa, sa sega kina ni ra cakava rawa. Eda vakacaucautaki ira raraba oqo ena veidokai. Keimami kila na nomuni gagadre, ka vakacaucautaka na nomuni yalodina. Keimami sa lomani kemuni ka dokai kemuni. O ni sa “lewe ni timi” ka na dau tiko ga kina, dina mada ga ni ko ni sa vakasukai mai kina vakaturaga, vaka-daukaulotu tudei. Ia keimami gadrevi kemuni na kena vo!\nIa oqo, kemuni na veitacini ena Matabete i Melikiseteki, ni kakua ni matadredredre ka ravi ena nomuni idabedabe. Au se bera ni oti. Eda gadreva e udolu tale na veiwatini me ra veiqaravi ena tabana ni kaulotu ena Lotu. Era sa vakatakekere tiko na veiperesitedi kece ni kaulotu me baleti ira oqo. Ena veivanua kece era veiqaravi kina, era kauta mai o ira na noda veiwatini na matua ni cakacaka ka ra sega ni rawa ni solia rawa e dua na ilawalawa yabaki 19, se vakacava sara na vinaka era rawa ni solia.\nEna nodra vakauqeti e levu cake na veiwatini me ra veiqaravi, era sa cakava kina na Mataveiliutaki Taumada kei na Kuoramu ni iApositolo Le Tinikarua e dua vei ira na cakacaka doudou duadua ni lomasoli e qai bau laurai ena cakacaka ni kaulotu ena loma ni 50 na yabaki sa oti. Ena Me ni yabaki oqo era ciqoma kina na veiliutaki ni matabete era veiqaravi tu e dua na notisi me baleta na isau ni nodra vale na veiwatini (eda tukuna tiko ga oqo na isau ni vale) ena veivuke kina na ilavo ni kaulotu ena Lotu kevaka e sivia na levu ni ilavo sa lewai tu. Sa dua dina na veivakalougatataki oqo! Oqo na veivakalougatataki mai lomalagi ki na vakayagataki ilavo levu duadua era dau cakava na noda veiwatini ena nodra kaulotu. E ratou sa lewa talega na Veitacini iliuliu mera veiqaravi na veiwatini daukaulotu ena 6 se 12 na vula ka vakakina na kena ivakarau makawa ni 18 se 23. Ena dua tale na lomasoli vakasakiti, sa vakadonui vei ira na veiwatini, mera dau lesu mai ki vale ena veigauna bibi eso vakamatavuvale, ia mera sauma ga na nodra ilakolako. Ni kakua ni leqataka na laki tukituki ena veikatuba se na kena vakamuri na nodra ituvatuva na yabaki 19! E sega ni kerei vei kemuni mo ni vakayacora oqori ia e levu tale na ka o ni rawa ni cakava, ka soli tu na galala ena nomuni vakatulewataka na kena icakacaka.\nKemuni na veitacini, ena vuku ni veika eso me baleta na noda bula, na matavuvale, se veika vakailavo, keimami vakila ni so vei kemuni ena sega beka ni rawa ni lako ena gauna oqo se na sega sara ga ni rawa ni lako ena dua na gauna. Ia kevaka eda tuvatuvanaki eda na rawa ni lako e vuqa vei keda.\nKemuni na bisopi kei na peresitedi ni iteki, ni veitalanoataka na gagadre oqo ena nomuni veimatabose kei na koniferedi. Ni dabe mai cake ena nomuni veisoqoni ka vakararai vakamalua ena ivavakoso me baleta na veivakauqeti ena vukudra o ira me ra kacivi. Qai veitalanoa vata kei ira ka biuta e dua na tikinisiga ni laki veiqaravi. Kemuni na turaga, ni sa yaco oqori, tukuna vua na watimu ni kevaka sa rawa mo biuta tu mada ena vica na vula na nomu idabedabe dakoba kei na ivakasaribariba ni retioyaloyalo, e rawa talega ni ra biuti ira tu mada mai na makubumudrau. Ena sega ni dua na leqa vei ira na ka lalai talei oqori, au yalataka vei kemuni ni ko ni na rawa ni cakava vei ira ena nomuni veiqaravi vua na Turaga, me tawamudu, ka o ni na sega ni rawa ni cakava kevaka o ni tiko ga e vale ka vakatawai ira tiko. Na isolisoli cecere cava beka e rawa ni ra solia vei ira na nodra kawa na tubunigone mai na nodra tukuna vei ira ena nodra sa cakava, ka vakakina ena nodra vosa, “E datou dau kaulotu na matavuvale oqo!”\nNa kaulotu e sega ni cakacaka duadua ga eda dau cakava ena Lotu vakasakiti rabailevu oqo. Ia e voleka ni veika kece tale eda na qai cakava tiko ena vakatau ena nodra rogoca taumada na kosipeli i Jisu Karisito na tamata ka curu mai ki na vakabauta. Oqori dina na vuna a cavuta kina me iotioti ka kena yavu, ni Nona ivakaro vei ira na Le Tinikarua o Jisu “mo dou qai lako ka vakalotutaki ira na lewe ni veivanua kecega, ka papitaisotaki ira ena yaca ni Tamamudou, kei na Luvena, kei na Yalo Tabu.”8 Ena gauna oqori, vakatalega kina ni gauna duadua ga oqori, ena qai yaco mai kina na vo ni veivakalougatataki ni kosipeli—na tudei ni matavuvale, na parokaramu ni itabagone, na yalayala ni matabete, kei na veicakacaka vakalotu ka drodro yani vaka ki na valetabu. Ia me vaka e vakadinadinataka ko Nifai, e sega ni dua vei ira oqori e rawa ni yaco mai me yacova ni dua e sa “curu [yani] ena matamata.”9 Mai na veika kece me caka ena ilakolako ki na bula tawamudu, eda gadreva e levu cake na daukaulotu me ra dolava na matamata ka vukei ira eso tale me ra curuma yani.\nVei kemuni kece na tagane, cauravou kei na turaga, o ni taura tu na matabete, au kerea e dua na domo qaqa ka yalodina cake, na domo e sega walega ni valuta na ca kei koya na waqawaqa vakatamata ca, ia me domo ni caka vinaka, na domo ni kosipeli, me domo ni Kalou. Kemuni na taciqu ena veitabayabaki kecega, ni sereka na wa ni yamemuni ka raica na veivakurabuitaki ni nomuni vosa ena nodra bula o ira “era sa sega ga ni kila rawa na dina, ni ra sa sega ni kila na vanua me ra vakasaqara kina.”10\nTou kusa rawa, buca ko ya;\nYaragi dina, me isasabai.\nNomu drotini, cecebuya!\nTou reki ga, lesu ki noda koro vou.11\nEna yaca i Jisu Karisito, na noda iVakavuvuli, emeni.\n1. Josefa Simici—Ai Tukutuku 1:15. 2. “Meda Vala Tiko,” Sere ni Lotu, naba 150. 3. Vunau kei na Veiyalayalati 84:44; raica talega na iVakarua 8:3; Maciu 4:4. 4. Lectures on Faith (1985), 73. 5. 1 Nifai 8:28. 6. 2 Nifai 31:18. 7. Sere ni Lotu, naba 150. 8. Maciu 28:19. 9. 2 Nifai 33:9. 10. Vunau kei na Veiyalayalati 123:12. 11. Sere ni Lotu, naba 150. Kena sa otiKena e tarava


Cakacaka, chapter 8 of the Fijian Bible - with audio narration\nE duavata o Saula ena nona mate oqo o Sitiveni. Ena gauna o ya sa qai tubu cake vakalevu sara na nodra vakararawataki nai soqosoqo lotu era tiko mai Jerusalemi; ka ra sa duiveisebayaki kina ki na veiyasana i Jutia kei Samaria, era sa tikoga nai apositolo.\n2 Sa qai mai bulu o Sitiveni ka vakalolokutaki mai vei ira na lewe ni lotu.\n3 Na tamata oqo o Saula sa vakararawataki ira tiko nai soqosoqo lotu, sa dau curu yani ena veivalevale era soqoni kina, ka yarataki ira na tagane kei na yalewa me biuti ira ki na vale ni veivesu.\n4 O koya oqo, o ira kece sa duiveisebayaki, era sa laki vunautaka na vosa ni Kalou ena veiyasana era lako kina.\n5 O Filipi sa qai lako sobu kina koro levu o Samaria ka vunautaki Karisito vei ira.\n6 E lewe levu sara na tamata era vinakata mera rogoci Filipi ena nona i vunau, ni ra rogoca ka raica sara tu ga e matadra na cakacaka veivakurabuitaki sa yaco tiko.\n7 Na yalo ni tevoro ka dau curumi ira tu e lewe levu na tamata, me dau veivakatotogitaki tu ka ra dau qoqolou kina sa vagalalataki; era vakabulai talega o ira sa paralase kei na lokiloki.\n8 Ka sa yaco kina e dua na veimeketi levu ni marau ena koro levu o ya.\n9 Ia sa dua na tamata o Saimoni na yacana, sa dau cakava makawa tiko mai ena koro levu oqo na qaravi tevoro, edau vakurabuitaki ira na kai Samaria o koya, ka dau tukuna ni o koya e dua etu vua na lewa kecega.\n10 Na gone lalai kei ira na qase sa dua na ka nodra dau raici koya cake, ka ra tukuna, "Na tamata oqo, sa tu vua na kaukauwa levu ni Kalou."\n11 Era sa dau vakarogoci koya ga, ni sa vakurabuitaki ira tiko mai ena dua na gauna balavu ena nona qarava na tevoro.\n12 Ia ni sa vunautaka o Filipi na veika me baleta na matanitu ni Kalou kei Jisu Karisito, e lewe levu sa vakabauta na tagane kei na yalewa ka ra sa papitaisotaki sara,\n13 E dua talega vei ira sa vakabauta o Saimoni; ni sa papitaisotaki oti sa vinakata me sa lako vata tikoga kei Filipi, sa dua na ka nona kurabui ka qoroqoro, ni sa raica na veivakurabuitaki lelevu kei na veivakatakilakila eso sa vakayacori tiko.\n14 Ni ra sa rogoca nai apositolo mai Jerusalemi na nodra sa vakabauta na vosa ni Kalou o ira mai Samaria, era sa qai talai rau mai o Pita kei Joni vei ira.\n15 Ni rau sa yaco mai vei ira era se qai lotu vou oqo, rau sa masulaki ira mera rawata na Yalo Tabu.\n16 Ni ra se qai papitaisotaki oti ga ena yaca ni Turaga o Jisu, se bera ni tarai ira tiko na Yalo Tabu.\n17 E rau sa qai tabaki ira ena ligadrau, era sa rawata kina na kaukauwa ni Yalo Tabu.\n18 Ni sa raica o Saimoni ni sa rawati na Yalo Tabu ena vuku ni nodrau veitabaki nai apositolo ena ligadrau, sa vinakata me solia vei rau nai lavo,\n19 Sa tukuna vei rau, "Drau solia talega vei au na kaukauwa oqo me'u rawa ni tabaka e dua ena ligaqu me rawata kina na Yalo Tabu."\n20 Ia sa tukuna vua o Pita, na nomui lavo mo drau rusa vata, baleta ni o sa nanuma nai solisoli ni Kalou sa rawa ni voli ena i lavo!\n21 Ena sega ni rawa mo taukena se vakaivotavota ena ka oqo, ni yalomu e sega ni dodonu ena mata ni Kalou.\n22 Mo veivutuni ena nomu caka cala oqo, ka masu vua na Kalou me vosoti iko, de na rawa ni ciqomi iko o koya ena nomu veivutuni.\n23 "Ni'u sa raica na yalomu sa vesuki ka vakasinaita tu na veiwaka ga ni valavala ca."\n24 Sa qai tukuna vua o Saimoni ka vaka, "Drau masu vua na Turaga ena vukuqu, me kakua ni yacovi au mai kina e dua na ka drau sa vosa kina."\n25 Ni rau sa tukuna ka vunautaka oti na vosa ni Turaga mai Samaria, e rau sa qai lesu tale ki Jerusalemi, ena nodrau lako tiko na veikoro lalai e donui rau, na koro vaka Samaria e rau sa vunautaka talega kina na kosipeli.\n26 Sa qai vosa vei Filipi e dua na agilosi ni Turaga, ka vaka, "Mo tucake sara ga oqo ka lako vaka kina ceva ena sala sa lako mai Jerusalemi ki Qasa." Oqo sa vanua dravuisiga.\n27 A sa tucake o koya ka lako yani ka raica, e dua na kai Iciopea, na euniki se matanivanua levu ka tamata dokai i Kadasi na nodra ranadi na kai Iciopea, e nona dauniyau levu, sa lako tiko mai Jerusalemi.\n28 Ni sa lesu tiko, sa dabe tiko o koya ena nona dela ni qiqi vakaturaga ka sa wilika tiko nai vola i Aisea na parofita.\n29 Sa vosa na Yalo Tabu vei Filipi, "Mo toro voleka vua ka la'ki tiko e yasana."\n30 Sa toro volekati koya o Filipi, ka rogoci koya ni sa wilika tiko nai vola i Aisea na parofita, sa tarogi koya sara, "O sa kila beka na ka o sa wilika tiko?"\n31 E sauma mai o koya ka vaka, "E rawa vakacava vei au ni sega tu ni dua me tuberi au?"\n32 Oqo nai yatu vosa ena i Vola Tabu sa wilika tiko: "Sa tuberi o Koya me vaka na sipi sa vakarau vakamatei; me vaka na lami sa galu ena matai koya sa kotiva, sa sega ni bau dalaga na gusuna.\n33 Ni sa yalomalumalumu sa kautani kina Nona dodonu, o cei me tusanaka rawa Nona kawa? Ni sa kautani mai vuravura na Nona bula."\n34 Na euniki se matanivanua oqo sa tarogi Filipi ka vaka,"Me'u tarogi iko mada, se sa vosataki cei tiko na parofita, o koya ga se dua tani na tamata?"\n35 Sa qai tekivu o Filipi me vakamacalataka taumada vua na vosa ni Kalou e taroga mai, ka veisematitaka vata na vei tiki ni Vola Tabu, nona vunautaki Jisu vei koya.\n36 Ni rau sa lako tiko ena gaunisala, rau donuya sara na wai ni to tu. Sa tukuna na euniki (matanivanua), "Raica, sa to tu oqo na wai. A cava tale me tarovi au, me'u kakua kina ni papitaisotaki?"\n37 Sa tukuna vua o Filipi, kevaka o sa vakabauta mai na vuni yalomu mai loma, sa rawa ni o papitaiso, sa tukuna o koya, "Au sa vakabauta ni sa luve ni Kalou o Jisu Karisito."\n38 Sa vakarota o koya me tu vakadua mada na qiqi vakaturaga. Rau sa lako sobu ruarua i wai o Filipi kei na euniki (matanivanua), sa papitaisotaki sara o koya.\n39 Ni rau sa cabe cake mai wai,sa tauri Filipi na Yalo Tabu ka vakayalitaki koya mai kea me sega ni qai raici koya tale vakadua na euniki (matanivanua) oqo; sa lesu nai lakolako vakaturaga ena reki kei na vakavinavinaka.\n40 Ia e a qai la'ki laurai o Filipi mai Asoto. E vunau ena veivanua e lakova mai kei na veikoro lelevu me yaco sara mai Sisaria.


1 Ka sa qai yaco ni ra sa raica na Leimanaiti era a lako me valuti ira na Nifaiti, ni oti e vuqa na nodra sasaga me ra vakarusai ira ni sega na betena na nodra sasaga ni veivakarusai, era sa lesu tale ki na vanua ko Nifai.\n2 Ka sa yaco ni ra sa cudru vakalevu ko ira na Amelekaiti ni ra sa vakadrukai. Ia ni ra sa raica ni ra na sega ni rawa ni sauma lesu vei ira na Nifaiti, era sa tekivu vakayavalati ira na tamata me ra cudruvi ira na awekadra, ko ira na tamata e bAnitai-Nifai-Liai; o koya sa tekivu tale kina me ra vakarusai ira.\n3 Ko ira na tamata oqo era sa abese tale ni vakaiyaragitaki ira, era sa laivi ira ga me ra vakamatei me vaka na nodra gagadre na kedra meca.\n4 Oqo a sa rarawa vakalevu sara ko Amoni kei ira na nona itokani, ni ra sa vakarusai tiko ko ira na wekadra lomani, io ko ira era sa dau lomani ira vakalevu—ka okati ira me agilosi ni Kalou, ka sa lako mai me vakabulai ira mai na rusa tawavakaiyalayala—o koya ni ra sa raica ko Amoni kei ira na wekana na cakacaka ni veivakarusai levu oqo, sa tarai ira sara na loloma, era sa akaya vua na tui:\n5 Me da vakasoqoni ira vata mada mai na tamata ni Turaga oqo, ka me da lako sobu vei ira na wekada na Nifaiti ki na vanua ko Saraemala, ia me da dro tani mai na ligadra na noda meca, me da kakua kina ni rusa.\n6 A sa kaya vei ira na tui: Raica, era na vakarusai keda vakaidina ko ira na Nifaiti, ena vuku ni laba kei na levu ni ivalavala ca eda sa dauvakayacora oti vei ira.\n7 Ia sa kaya vua ko Amoni: Au na lako ka taroga mada vua na Turaga, ia kevaka ena tukuna mai vei keda, me da lako sobu vei ira na wekada, ko ni na lako li?\n8 A sa kaya vua na tui: Io, kevaka sa kaya vei keda na Turaga, ni lako, eda na lako sobu vei ira na wekada, ka da na nodra bobula tiko, me yacova ni da sa sauma oti na laba kei na ivalavala caka ca kecega eda a dau vakayacora vei ira.\n9 A sa kaya vua ko Amoni: Sa sega ni vakatarai ena nodra lawa na wekaqu, ka a bulia ko tamaqu, me dua e avakabobulataki tiko; o koya me da lako sobu mada ga ka vakanuinui tiko ki na nodra yalololoma na wekada.\n10 A sa kaya vua na tui: Mo taroga mada vua na Turaga, ka kevaka e sa kaya me da lako, me da cavutu sara ka lako; ia kevaka e sega eda na mate ga ena vanua oqo.\n11 Ka sa yaco ni sa lako ko Amoni ka taroga vua na Turaga, a sa kaya mai vua na Turaga:\n12 Mo kauti ira tani eke na tamata oqo, me ra kakua kina ni mate; ni sa lewa vakaukauwa sara ko Setani na yalodra na Amelekaiti, ka ra sa vakayavalati ira kina na Leimanaiti me ra cudruvi ira na wekadra ka vakamatei ira; o koya mo ni lako tani sara mai na vanua oqo; raica era sa kalougata na itabatamata oqo, ni’u na maroroi ira.\n13 Ka sa qai yaco ni sa lako ko Amoni ka tukuna vua na tui na veivosa kece sa tukuna vei koya na Turaga.\n14 Era sa soqoni ira vata sara na nodra tamata, io, ko ira kece na tamata ni Turaga, ka ra sa vakasoqona vata mai na nodra qele ni manumanu lalai kei na qele ni manumanu lelevu, era sa cavutu mai na vanua ko ya, ka lako ki na lekutu ka tawasei rau na vanua ko Nifai kei na vanua ko Saraemala, ka lako volekata na iyalayala ni vanua.\n15 Ka sa yaco ni sa vosa vei ira ko Amoni ka vaka: Raica, keimami sa na liu ki Saraemala, koi au kei ira na noqu itokani, ia mo ni waraki keimami tiko ga eke me yacova ni keimami sa lesu mai; keimami na laki tovolei ira mada na wekada, se ra na vakadonuya me da toki yani ki na nodra vanua.\n16 Ka sa yaco ni sa lako tiko yani ko Amoni ki na vanua koya, era sa sota vata kei Alama, ko koya kei ira na wekana, ena avanua sa tukuni tiko; ka raica, sa dua na sota marautaki oqo.\n17 Oqo sa ka levu sara na amarau nei Amoni ka sa vakasinaiti kina; io, sa vuabale sara na nona rekitaka na nona Kalou, ka sa bmalumalumu kina na yagona; ka bale sobu ctale ki na qele.\n18 E sega ni marau levu li oqo? Raica, era sa rawata wale ga na marau oqo ko ira sa veivutuni vakaidina ka yalomalumalumu ena vakasaqarai ni marau.\n19 Oqo sa marau sara vakalevu ko Alama ni sa sota kei ira na wekana, era sa marau tale ga ko Eroni, Omana, kei Iminai; e dina sa vuabale na nodra marau, sa sega ga ni laki vakamalumalumutaka na yagodra.\n20 Ka sa qai yaco ni sa kauti ira sara ko Alama ki na nona vale, mai Saraemala. Era sa lako vua na aturaganilewa levu ka tukuna vua na veika kece a yaco vei ira, ena kedra maliwa na wekadra, ko ira na Leimanaiti, ena vanua ko Nifai.\n21 Ka sa yaco ni sa vakauti yani na nona itukutuku na turaganilewa levu ki na vanua taucoko, a sa taroga kina na domodra na tamata me baleta na nodra vakacurumi mai ki na nodra vanua ko ira na wekadra, ko ira tamata ena vanua ko Anitai-Nifai-Liai.\n22 Ka sa yaco ni ra sa domovata na lewenivanua ka kaya: Raica, keimami sa solia na vanua ko Jerisoni, ena tokalau ena yasana ki matasawa ka semata na vanua ko Vanuasautu, ka tiko ena ceva ni vanua ko Vanuasautu; na vanua oqo ko Jerisoni na vanua keimami na solia vei ira na wekai keimami me nodra ivotavota vakawa.\n23 Ia raica, keimami na tuva na neimami mataivalu ena maliwa ni vanua ko Jerisoni kei na vanua ko Nifai, me keimami taqomaki ira kina na wekai keimami ena vanua ko Jerisoni; ia keimami sa kitaka na ka oqo ena vukudra na wekai keimami, me baleta na nodra sa rerevaka ni cola iyaragi tale vei ira na wekadra de na okati me nodra ivalavala ca; sa yacovi ira na rere oqo ena nodra sa veivutuni vakaidina sara, me baleta na levu ni laba kei na caka ca kecega era a dau cakava.\n24 Ia raica oqo, keimami na vakayacora na veika oqo vei ira na wekai keimami, me ra na taukena na vanua ko Jerisoni; keimami na taqomaki ira mai vei ira na nodra meca, ena neimami mataivalu, ia me ra na veivuke tale ga ena nodra vakani na neimami mataivalu.\n25 Oqo, sa qai yaco ni sa rogoca na itukutuku oqo ko Amoni, sa lesu ki na vanua ko Anitai-Nifai-Liai, ki na vanua era sa birika tu kina na nodra valelaca ena lekutu, a rau sa lako vata kei Alama, ka tukuna vei ira na itukutuku oqo. A sa talanoataka tale ga vei ira ko Alama na nona asaumaki mai, vata kei Amoni kei Eroni kei rau na tacidrau.\n26 Ka sa yaco ni sa vakavuna na marau ena kedra maliwa na tamata. A ra sa cavutu mai kea ka toki ki na vanua ko Jerisoni, ka taukena na vanua ko Jerisoni; a ra sa vakatokai ira ko ira na Nifaiti na tamata i Amoni; o koya era sa kilai tani kina ena yaca oqori mai na gauna koya ka lako yani.\n27 Ia era sa maliwai ira na tamata i Nifai, ka okati vata me lewe ni lotu ni Kalou. Ia era sa kilai tani sara ena nodra yalodina vua na Kalou, kei ira tale ga na tamata; ni ra sa ayalodina sara ka dodonu ena ka kecega; ia sa btudei sara na nodra vakabauta na Karisito, me yacova na ivakataotioti.\n28 Era sa sega sara ni taleitaka me ra vakadavea na nodra dra na wekadra; ia sa sega tale ga ni rawa me ra vakaukauwataki me ra valuti ira na wekadra; era sa sega sara ni rerevaka na mate, ni ra sa vakanuinui ka vakanamata tu vei Karisito kei na tucake tale; o koya, era sa kila ni sa vakaotia sara na bati gaga nei mate na Karisito.\n29 O koya, era sotava kina na amate kei na veika rarawa era kitaka vei ira ko ira na wekadra, ia era sa sega ga ni yaviti ira ena iseleiwau kei na isele takelo.\n30 Ia era sa tamata gugumatua sara ka taleitaki, ka sa lomani ira vakalevu sara na Turaga.\nAlama 25:1. DV Anitai-Nifai-Liai.\nMosa. 2:13; 29:32, 38, 40.\n1 Nif. 1:7.


Veiqaravi tale eso e vakarautaka na – "Eximio" Kenadau ni veika vakailavo\nIwali taucoko ni nomu bisinisi\nVeiqaravi tale eso e vakarautaka na\nVeiqaravi tale eso e vakarautaka naOdenir Campos2019-02-01T14:12:18+00:00\nNa veiqaravi veisemati tale eso\nNa tiki ni Akaude ni veigadivi\nRawa ni da vakayaco veiqaravi ni vakatulewa vakataki koya me baleta na kovana, senators, era ni matanitu kei na yasana, meya, kei na itukutuku eso ni kena vunautaki na veigadivi ni nona koro levu toka. Me ikuri ni ira na ilawalawa vakapolitiki kei na komiti ni veika vakailavo, ena vica na yabaki ni veigadivi eda vakarautaka na veiqaravi oqo: Vakalasitaki kei na vakavunivola ni itukutuku me vaka na mataveilewai cecere ni veigadivi – TSE through the SPCE program. Veivosaki, Veituberi, lewa kei na vakayagataki vakavuku ni vakalawa na kedra kakana na kerekere semati ki na ivakasokumuni ni iVoladusidusi kei na vakarautaki tu na ivurevure ni vakaiwasewase ni vakayagataki ilavo ena na vakatulewa vakataki au ni iwalewale ni veidigidigi; Vakatulewa vakadodonu na daramaka na itavi; IWiliwili era tiko rawa me ra na ivakarau ni yalodina me baleta na vakatulewa vakataki au ni Akaude ni kerea mai na TSE; Vuli me baleta na soli ripote na iwalewale kei na veika matailalai ni na vakayagataki ni ivurevure ni vakayagataki mai na timi ni kena vunautaki na, candidate or party with the availability of a virtual educational KIT with didactic material and models of many documents.\nCondominiums & Ilawalawa ni itaukei ni\nVakelia na Tabacakacaka me baleta na condominiums ni itikotiko, vakabisinisi se veicurumaki, kei na iyaya ni cakacaka dodonu me solia taucoko na nomu vakasama na nomu gagadre: Vakavunivola kei na veika vakailavo me vaka na era vakayagataka na nabavuni ni ivakacavacava ni vanua kei na ivakavuvuli ni veika vakailavo, vakamatatataki vakabibi ni Ripote ni kena ivakarau dodonu, itukutuku kei na pepa ni ilavo; Na ivakasala kei na vakamatatataki vakabibi: iMamaroroi ni convention kei na kena lawa lalai, Notisi ni convocation ni soqoni, na miniti ni soqoni kei na nodra dui ni rejisita vakalawa; Iserau kei na veivakacokotaki ni soqoni raraba ni, ena kerekere nei na o koya me cakacaka; Vakavakarau kei na vakau na isau vakavula ni condo; Tabaki mai e dua na isema tudei na noda mataveilawa, ira yadua na lewe ni condo e rawa ni rawata yadua ni curu rawa ki na ripote kece ni oka kina na (ivakamacala ni baqe) vata kei na nodra dui vakalawa ikuri ni duavata (gagadre) ni oti.\nDroini ni mataveilawa & Na veitokani ni Initaneti\nEda sa doka me 'u kacivaka e 2ks Agencia Digital me vaka e dua na veitokani vou vata kei keda. Na veivakauqeti taumada tiko ga, ni ’ tukuna na cava na vuna eda sa personalising kina na noda veiqaravi ni livaliva me yacovi ira vakalevu cake na tamata e na vuravura. Keimami sa vakavinavinaka 2ks Agencia Digital because of the improvement of our digital marketing.\nMai na veivakadonui ni galala\nEda rawa ni sauma o me baleta e dua na taro\nVeivakadonui ni galala! Ni bera na kena caka e dua na vakatulewa ena nomu kabani o e dodonu me tiko na nona ivakasala na e dua na kenadau ena iwasewase vakailavo kei na veika vakailavo. Oqo na vuna, Eda na via vukei iko!\nRAWATA E DUA NA IVAKASALA NI GALALA!


Au na Kunea i Vei na iNuinui? Tikinivolatabu me Baleta na iNuinui\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Arabic (Lebanon) Armenian Azerbaijani Batak (Toba) Bislama Bulgarian Catalan Cebuano Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Finnish French Galician Georgian German Greek Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Iloko Indonesian Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Javanese Kinyarwanda Korean Malagasy Malay Maya Myanmar Nahuatl (Huasteca) Norwegian Oromo Persian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Quichua (Imbabura) Romanian Russian Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Spanish Sign Language Swahili Swedish Tagalog Tetun Dili Thai Turkish Tzotzil Ukrainian Valencian Vietnamese Yoruba vakaViti\nE kaya na iVolatabu ni Kalou e via solia vei keda na ‘inuinui, kei na ka meda namaka ena gauna se bera mai.’ * (Jeremaia 29:11) E vakarautaka kina vei keda na nona Vosa ‘me noda na inuinui, da qai vakacegui mai na veika e volai ena iVolatabu.’ (Roma 15:4) Na ivakasala ena iVolatabu ena vukei keda meda walia noda leqa e veisiga, qai vakadeitaka vei keda na inuinui totoka ena veigauna se bera mai.\nE vukei keda vakacava na iVolatabu me donu noda rai?\nNa inuinui cava e tu ena iVolatabu me baleti keda na kawatamata?\nTikinivolatabu me baleta na inuinui\nEna vakasalataki keda ena ka meda cakava me vinaka kina noda ivakarau ni bula. Qo e vica na kena ivakaraitaki.\nRaica na ivakasala yaga ena iVolatabu. E kaya na Same 119:105: “Na nomuni vosa na cina ina yavaqu.” Rua na ka ena yaco ke ramase na cina. Eda rawa ni raica kina na ka e tu e matada, kei na ka e tu mai vakayawa. E va tale ga qori na ivakavuvuli vakaivolatabu, e rawa ni vukei keda meda walia na leqa eda sotava ena siga yadua, me donu tale ga na noda rai. Ena vakayaloqaqataki keda, qai ‘vakamarautaka vakalevu na lomada.’ (Same 19:7, 8) Na iVolatabu e vukei keda tale ga meda kila vinaka na inuinui totoka e se bera mai, me baleta na kawatamata kei na vuravura. Na inuinui qori e vakamarautaki keda, eda na lomavakacegu tale ga.\nCiqoma nodra veivuke eso tale. Ke da sega ni walia rawa noda leqa, eda na rairai vinakata meda yawaki ira noda vuvale se itokani. Ia e kaya na iVolatabu ni sega ni ka vakayalomatua qori, ni rawa nida na vakatulewa cala kina. (Vosa Vakaibalebale 18:1) E rawa nira vukei keda na wekada meda kua ni cakava qori. E rawa ni yaga tale ga na nodra ivakasala meda walia na noda leqa. (Vosa Vakaibalebale 11:14) Ena rawa nira vakacegui keda, ra vakayaloqaqataki keda tale ga me rawa nida vosota me yacova ni sa vinaka na ituvaki.—Vosa Vakaibalebale 12:25.\nMasu vua na Kalou. E kaya na iVolatabu: “Biuta vei Jiova na nomu icolacola bibi, ena tokoni iko o koya. Ena sega vakadua ni laiva me bale na yalododonu.” * (Same 55:22) Sa rauta me tukuni ni o Jiova “na Kalou o koya na vu ni noda inuinui.” (Roma 15:13) O rawa ni masulaka vua ‘na ka kece o lomaocaocataka,’ qai nuidei ni na kauaitaki iko. (1 Pita 5:7) E kaya gona na iVolatabu: “Ena vakataudeitaki kemuni, ena vakaukauataki kemuni, ena vakadeitaka na nomuni yavu.”—1 Pita 5:10.\nMe vaqaqacotaka nomu inuinui na ituvaki dredre. E yalataka na iVolatabu: “O koya e vakarorogo vua na [Kalou] ena tikovinaka, ena vakacegu ni sega ni rerevaka na ka ca.” (Vosa Vakaibalebale 1:33) Kena ivakaraitaki, o Margaret e tiko mai Ositerelia, e vakayalia ena cagilaba na ka kece e taukena. Ia e sega ni vakayalolailaitaki koya qori, e vulica ga kina ni na rawarawa noda vakayalia na ka eda taukena. Tekivu mai na gauna qori sa vakaliuca ga na ka e bibi, ya nona vuvale, itokani, nona veiwekani kei na Kalou, kei na inuinui e volai ena iVolatabu.—Same 37:34; Jemesa 4:8.\nE yalataka tu na inuinui totoka me baleta na kawatamata kei na vuravura. Sa voleka sara ni yaco qori. Na veika e yaco tu e vuravura nikua, e dusia nida sa bula tiko ena “iotioti ni veisiga.” (2 Timoci 3:1-5) Sa vakarau liutaka na Kalou na vuravura, ena vakaotia tale ga na veika tawadodonu kei na rarawa. Ena cakava qori ni vakayagataka na Matanitu ni Kalou. (Taniela 2:44; Vakatakila 11:15) Qori na matanitu vakalomalagi e vakaibalebaletaka tiko o Jisu ni cavuta: “Me yaco mai na nomuni Matanitu. Me caka na lomamuni e vuravura.”—Maciu 6:9, 10.\nE matata na ka e kaya na iVolatabu me baleta na inaki ni Kalou ina kawatamata. Qo eso na leqa ena vakaotia na Matanitu ni Kalou:\nSa na oti na viakana. “Ena solia mai o vuravura na vuana.”—Same 67:6.\nSega na tauvimate. “Ena sega ni kaya e dua na lewenivanua: ‘Au tauvimate’.”—Aisea 33:24.\nSega na mate. Na Kalou “ena qusia tani tale ga na wainimata kece mai na matadra [na tamata], sa na sega tale na mate, na lolosi, na tagiyaso, kei na mosi. Sa oti na veika e dau yaco e liu.”—Vakatakila 21:3, 4.\n^ para. 1 Nida nuitaka e dua na ka, eda na vinakata da qai vakabauta nida na rawata. Na inuinui tale ga e rawa ni vakaibalebaletaka e dua na ka eda vakanamata tu kina.\n^ para. 5 E tukuni ena iVolatabu na yaca ni Kalou o Jiova.—Same 83:18.\nJope 5:16: ‘E tiko na nona inuinui o koya e vakaloloma.’\nKena ibalebale: O ira era nanuma nira sega ni lomani ena vuravura qo, e rawa nira vakadeitaka ni na vukei ira na Kalou.\nSame 27:14: “Nuitaki Jiova, mo yaloqaqa qai dei na lomamu. Io, mo nuitaki Jiova.”\nKena ibalebale: Eda na yaloqaqa, qai vakaukauataki nida nuitaka na Kalou o Jiova. Ena sega ni biuti ira na nuitaki koya.\nSame 62:5: “Au waraka galugalu na Kalou ni vu mai vua na noqu vakabulai.”\nKena ibalebale: O ira era vakararavi vua na Kalou, e rawa nira nuidei ni na walia na nodra leqa ena gauna veiganiti.\nVosa Vakaibalebale 20:22: “Mo kua ni kaya: ‘Au na sauma na ca!” Mo nuitaki Jiova ni na vakabulai iko.”\nKena ibalebale: Ke dua e vakararawataki keda, eda na sega ni sauma lesu ke da nuitaki Jiova. E tu vua na kaukaua, e vinakata tale ga me vakabulai keda qai vakaotia na leqa eda sotava.\nIperiu 6:19: ‘Na noda inuinui [na lotu vaKarisito] e ikelekele ni noda bula, e dei qai kaukaua.’\nKena ibalebale: Me vaka ga na waqa e dei tu na kena ikelekele ena draki ca, na inuinui tale ga e vakarautaka na Kalou ena vukei keda meda lomavakacegu, donu noda rai, ena vaqaqacotaka tale ga noda vakabauta. Ena vukei keda tale ga meda vosota na veika dredre.\nJeremaia 29:11 iVakamacala—“Au Kila na ka au Nanuma Tiko me Baleti Iko”\nE tiko na nona inakinaki na Kalou vei keda yadua?\niMeli iMeli Au na Kunea i Vei na iNuinui?\nijwbq wase 180


Na Cava e Rawa ni Laurai ena Neimami Web Site na iVakadinadina i Jiova?\nA tukuna o Jisu Karisito vei ratou na nona imuri: “Me serau tale ga na nomuni rarama e matadra na tamata, mera raica na nomuni cakacaka vinaka, mera vakalagilagia kina na Tamamuni mai lomalagi.” (Maciu 5:16) Oya na vuna keimami vakayagataka vinaka kina na iyaya vovou me vaka na Internet. Na neimami website na jw.org, e tu kina na ivakamacala me baleta na ka keimami vakabauta kei na neimami cakacaka. Na cava eso na ka e rawa ni laurai kina?\niSau vakaivolatabu ni taro e dau tarogi vakalevu. O na raica kina na isau ni taro bibi eso e dau tarogi. Kena ivakaraitaki na tikidua Ena Rawa ni Oti na Rarawa? kei na Era na Bula Tale na Mate? e rawa ni o raica ena Internet ena 600 vakacaca na vosa. O na raica tale ga kina na iVolatabu na Vakadewa ni Vuravura Vou ena 130 vakacaca na vosa kei na vica na ivola e dau vakayagataki ena kena vulici na iVolatabu me vaka Na Cava Mada e Kaya na iVolatabu?, vaka kina na itabataba vovou ni Vale ni Vakatawa kei na Yadra! E levu vei ira na ivola qori e rawa ni wiliki se rogoci ena Internet, e rawa tale ga ni download ena dua na porokaramu e vakatokai na MP3, PDF, se EPUB. O rawa ni tabaka tale ga eso na tabana mo solia vei ira na tataleitaki ena nodra vosa ga! E tu kina na vidio ena vica vata na vosa vagalu. E rawa ni download se katoni na wili iVolatabu, na drama vakaivolatabu kei na sere totoka mo rogoca ena nomu gauna galala.\nKeimami itukutuku na iVakadinadina i Jiova. E tu tale ga ena Internet eso na itukutuku butakatakata kei na so na vidio leleka me baleta na neimami cakacaka e vuravura raraba, ituvaki keimami sotava na iVakadinadina i Jiova, kei na neimami cakacaka ni vakacoko. O rawa ni raica tale ga kina eso na itukutuku me baleta na vanua ena vakayacori kina na soqo ni veiwasewase kei na valenivolavola ni tabana o rawa ni veitaratara kina.\nQori na sala keimami vakacila tiko kina na rarama ni ka dina ina veivanua yawa kei vuravura. E yaga vakalevu qori vei ira na tamata mai na veivanua, wili kina o Antarctica. E neimami masu ni na “tete . . . vakatotolo na vosa i Jiova” ena vuravura kece, me vakalagilagi kina na Kalou.—2 Cesalonaika 3:1.\nE yaga vakacava na jw.org ena nodra vukei e levu mera mai kila na ka dina ena iVolatabu?\nNa cava o via raica ena neimami website?\nEso na site ena Internet era cakava o ira na dauveitusaqati mera vakauta kina na itukutuku lasu me baleta na neimami isoqosoqo. E nodra inaki mera vagolei ira tani na tamata mera kua ni qaravi Jiova. Qarauna mo kua ni raica na site va qori.—Same 1:1; 26:4; Roma 16:17.\niVakavakayagataki ni JW.ORG


Ena kena e duatani toka, a noqu madigi ena itekivu ni yabaki oqo meu vuka ena dua na waqavuka ni valu F-18 kei iratou na Blue Angels kilai levu, na timi vakaraitaki vuka ni Navy ni Amerika. Sa vaka na vuka yani e cake vata kei na kena balolo ni vakanananu baleta ni 50 donu na yabaki sa oti, volekata na siga nikua, au a vakacavara kina na vuli pailate ni waqavuka ni valu.\nNa ka au sotava ena F-18 oqo, e ka dina, e duatani sara mai na Piper Cub. E vakaraitaka vei au e dua na totoka veivakurabuitaki ni vuka. Sa vaka me vakayagataki na lawa ni vuka ena gauna oqo ena dua na sala e uasivi sara. Ia, na vuka vata kei iratou na Blue Angels e vakavotuya totolo vei au ni pailate ni waqavuka ni valu e ganiti ira ga na cauravou. Meu cavuta tale na nodratou vosa na veitacini na Wright, “E uasivia na ka kecega na ue [ni vuka] ni sa dua na vakacegu uasivi, e oka vata kei na marau e vakaukauwataka na nave taucoko ki na kena icavacava.”2 Me ikuri, na vuka vata kei iratou na Blue Angels e tukuna tiko e duatani na sala era vakavolivoliti iko ka laveti iko cake kina na “agilosi.”\nKevaka mo ni tarogi au o cei vei rau na vuka oqo au rekitaka vakalevu cake, au na sega ni tukuna rawa vei kemuni. E kilai eso na ka, e rau duidui sara kina, me ivakaraitaki mada ga. Ia ena so tale na sala, rau tautauvata sara ga.\nVei rau ruarua oqo na Piper Cub kei na F-18, au vakila kina na marau, totoka, kei na rekitaki ni vuka. Vei rau au kila kina na vosa nei daunivucu meu “[cawadru laivi] mai na ivesu ca kei Vuravura ka [meketa] yani na lomalagi ena ivukavuka marautaki siliva.”3\nNa Matabete Vata ga ena Veivanua\nIa, ko ni na taroga li, na cava beka e rau kauta mai na duidui vuka oqo ki na noda soqoni nikua, se ki na matabete sa noda madigi meda lewena, se na veiqaravi ni matabete eda taleitaka taucoko vakalevu?\nKemuni na taciqu, e sega beka ni dina ni noda veiqaravi kece ena matabete ena rawa ni duidui? E rawa ni da tukuna, ni so vei kemuni sa vuka tiko ena waqavuka F-18, ka so e vuka tiko ena Piper Cubs. Eso vei kemuni ko ni tiko ena tabanalevu kei na iteki ka ra sa tawani kece tu na kena itutu mai vua e dua na lewe ni matabete gugumatua, mai na ivukevuke ni iliuliu ni ilawalawa ni bete levu ki na sekeriteri ni kuoramu ni dikoni. Sa nomu madigi mo vakaitavi ena dua na mataisoqosoqo ni tabanalevu e vakailesilesi vinaka tu.\nEso vei kemuni o ni tiko ena veivanua e vuravura era le vica wale na kena lewe ni Lotu kei ira na lewe ni matabete. Ko ni na galili beka ka vakacolati ena bibi ni veika e gadrevi me vakayacori. Ko ni na cakava beka vakataki kemuni e vuqa na cakacaka me yavala rawa kina na idini ni veiqaravi ni matabete. Eso na gauna ena vaka me sega tu ni toso na nomuni tabana se tabanalevu.\nIa, se cava ga na nomuni dui ilesilesi se ituvaki ni bula, o iko vata kei au daru sa kila tu na reki duatani e dau yaco mai ena veiqaravi yalodina ni matabete.\nAu dau taleitaka na vuka, ena Piper Cub, ena F-18, se dua tale na waqavuka. Niu vuka ena Piper Cub, au sega ni kudruvaka na kena berabera; ia ena F-18 au sega ni vosataka na kaukauwa ni veimoiyaki ni vuka ka dau vakaraitaka vakatawaloloma na kequ ituvaki niu sa tamata qase.\nIo, ena dau tikoga na veika veicalati ena ituvaki cava ga. Io, e dau rawarawa sara meda kudruvaka na veika eso.\nIa kemuni na taciqu, eda sa lewe ni Matabete Tabu, ena iLesilesi ni Luve ni Kalou! Oi keda yadua sa tabaki oti na buradelada, ka da sa ciqoma na matabete ni Kalou. Sa soli tu vei keda na kena lewa kei na kena ilesilesi meda cakacaka ena Yacana ka Nona italai ena vuravura oqo. Se o lewe tiko ni dua na tabanalevu se tabana lailai, eda sa kacivi meda veiqaravi, meda veivakalougatataki, ka meda cakava na veika taucoko meda vinaka kina vei ira na tamata kecega kei na veika kecega eda sa nuitaki kina meda taqomaka. E dua beka na ka me na marautaki vakalevu cake?\nMeda kila vakavinaka mada, taleitaka, ka vakila na kena rekitaki na veiqaravi ena matabete.\nNa noqu taleitaka na vuka e vakauqeta na kena muataki na noqu bula taucoko. Ia me vaka na kaukauwa kei na noqu marautaka vakalevu na noqu gauna ni pailate, e kilai vakalevu cake sara na noqu gauna vaka-lewe ni Lotu ni titobu, ka rekitaki vakalevu. Niu sa mai dromuci au ena veiqaravi vaka-Lotu, au sa vakila na kaukauwa cecere ni Kalou kei na Nona loloma veivueti.\nVaka e dua na pailate, au sa yacova na lomalagi. Vaka e dua na lewe ni Lotu, au sa vakila na veiciqomi vakalomalagi.\nEso na gauna, au dau diva lesu na idabedabe ni pailate. Ia niu veiqaravi vata kei ira na taciqu kei na ganequ ena Lotu e dau vakaisosomitaki sara kina. Kau rawa ni vakila na vakacegu kei na reki cecere duadua a buroro mai ena dua na tiki lailai ni inaki kei na cakacaka cecere oqo, kau sega ni vinakata meu diva e dua tale na ka ena vuravura oqo.\nNikua eda sa mai soqoni vata vaka-ilawalawa vakaitamera ni matabete. Sa noda na marau tabu kei na madigi meda qarava na Turaga kei ira na wekada, meda sa vakadeitaka na vinaka taucoko sa tu e lomada ki na inaki dokai ni nodra laveti na tamata kei na tarai cake ni matanitu ni Kalou.\nEda vakadinata ka kila vakavinaka ni matabete sa ikoya na kaukauwa kei na lewa tawamudu ni Kalou. E rawarawa sara meda cavuqaqataka na malanivosa oqo ena noda vakasama. Ia, eda sa kila vakaidina tiko beka na ibalebale bibi ni vosa eda cavuta tiko? Meu tokaruataka: na matabete sa ikoya na kaukauwa kei na lewa tawamudu ni Kalou.\nVakasamataka mada. Mai na matabete, a bulia ka liutaka kina na Kalou na lomalagi kei na vuravura.\nMai na kaukauwa oqo, a vueta ka vakacerecerei ira kina na Luvena, me yaco mera “tucake tale mai na mate na tamata kecega, ka rawata na bula tawamudu.”4\nNa matabete me vaka a vakamacalataka o Parofita Josefa Simici, ni “sa ikoya na sala ka tomani tiko kina na vakatakilai ni Nona lagilagi o Koya sa cecere sara … ni tauyavutaki na vuravura oqo, ka sai koya na sala ka sa tomana tiko kina o Koya na nona vakatakilai Koya ki na luve ni tamata ena gauna sara ga oqo, ka sai koya talega ena vakatakila kina o Koya na Nona inaki me yacova na ivakataotioti ni gauna.”5\nNa Tamada mai Lomalagi ka kaukauwa duadua sa lesia na lewa ni matabete kivei keda—na tamata, e kilai tu, ni da sa dukadukali ka sega ni dodonu. Sa solia vei keda o Koya na lewa meda cakacaka ena Yacana mera vakabulai kina na Luvena. Ena kaukauwa cecere oqo eda sa vakadonui kina meda vunautaka na kosipeli, qarava na cakacakatabu vakalotu ni veivakabulai, vukea na tarai cake ni matanitu ni Kalou ena vuravura oqo, ka vakalougatataka ka qaravi ira noda matavuvale kei ira na wekada.\nE Soli ki na Tamata Kecega\nOqo na matabete tabu sa tu vei keda.\nNa matabete, se na itavi e tiko kina, e sega ni rawa me voli se vakaroti. Na vakayagataki ni kaukauwa ni matabete e sega ni rawa me vakauqeti, vakayarayarataki, se vakasaurarataki ena itutu, ena iyau, se ena irogorogo. Sa ikoya na kaukauwa vakayalo e cakacaka ena lawa vakalomalagi. A yavutaki mai vua na Tamada Vakalomalagi cecere. Sa rawa me lewai ka dusimaki na kena kaukauwa ena ivakavuvuli ga ni ivalavala dodonu,6 sega ena vakadonui koya vakai koya.\nO Karisito sa ivurevure ni lewa dina taucoko ni matabete kei na kaukauwa e vuravura.7 Oqo na Nona cakacaka, eda kalougata ni da veivuke kina. “Ia sa rawa walega mera vakaitavi kina ko ira era sa yalomalumalumu ka dauloloma, ko ira sa tu vei ira na vakabauta, na inuinui kei na loloma, io ko ira sa yalomatua ena ka kecega era sa vakaitavi kina.”8\nEda sega ni cakacaka meda rawa-ka kina vakatamata, ia eda qa-ra meda veiqaravi ka laveti ira cake kina na tamata. Eda sega ni veiliutaki ena veivakasaurarataki ia ena “veivakauqeti, … na vosota vakadede, … na yalomalua kei na yalomalumalumu, kei na loloma e sega ni veivakaisini.”9\nSa vakarautaki tu na matabete ni Kalou Cecere Duadua kivei ira na turaga bula kilikili ena vanua cava ga era tiko kina—se ra kawa cava ga, se cava ga na vakaloloma ni kedra ituvaki, era tiko voleka se ena iyalayala kei vuravura. E sega ni voli ena ilavo se dua tale ena isau vakavuravura. Meu moica mada na vosa nei Aisea na parofita ni gauna makawa, ni ko ira yadudua era sa via gunu mera gole mai ki na wai, ka sega ni gadrevi na ilavo mo lako ga mai ka kana!10\nEna vuku ni Veisorovaki tawamudu ka sega ni taqei rawa ni noda iVakabula, o Jisu Karisito, sa na vakarautaki tu na Matabete ni Kalou kevaka mada ga o a butusevata se o bula tawakilikili tu e liu. Mai na veivakadodonutaki vakayalo kei na veivakasavasavataki ni veivutuni, sa rawa mo na “tucake ka rarama mai”!11 Ena vuku ga ni loloma tawayalani veivosoti ni noda iVakabula ka Dauveivueti, sa rawa mo na tacake, vakasavasavataki ka bula kilikili, ka tubucake mo gonetagane valavala dodonu ka dokai ni Kalou—mo lewe kilikili ni matabete tabu cecere duadua ni Kalou Kaukauwa.\nNa Veivakurabuitaki kei na Kalougata ni Matabete\nE luluvu na lomaqu vei ira era sega ni kila vakavinaka ka taleitaka na veivakurabuitaki kei na kalougata ni matabete. Era sa vaka na pasidia ena dua na waqavuka ka vaogai ira mera vosakudrukudrutaka na levu ni pakete pinati ena gauna era tubu tu kina e maliwa lala, ena dela ni veio—e dua na ka era na solia taucoko kina na veika era taukena o ira na tui ena gauna makawa mera bau tovolea ka yaco mada ga vakadua vei ira!\nKemuni na taciqu, eda sa kalougata ni da sa votai ena yalomalumalumu ni lewa kei na kaukauwa ni matabete cecere oqo. Meda sa lamata mai ka rai yani, kila sara, ka ciqoma na madigi oqo ni sa ka dina.\nMai na noda bula dodonu, dauloloma kei na veiqaravi yalodina vakamatabete, eda na rawa ni kila na ibalebale dina ni ivakatakila: “Niu sa lako vata tiko kei kemudou. Au na tiko e yasamudou imatau ka tiko talega ena yasamudou imawi, ia na noqu YaloTabu e na tiko e yalomudou, era na vakavolivoliti kemudou na noqu agilosi ka laveti kemudou cake.”12\nMeda sa qai karona ka kila vakavinaka na veivakurabuitaki kei na kalougata ni matabete. Meda sa qai ciqoma ka taleitaka na ilesilesi eda sa kerei meda vakayacora—na noda itavi ena noda itikotiko kei na noda taba ni Lotu, se vakacava na kena levu se lailai. Meda sa qai tubu cake tikoga ena ivalavala dodonu, yalodina, kei na veiqaravi ni matabete. Meda sa qai kunea na marau ena noda veiqaravi ena matabete!\nEda na cakava vakavinaka sara oqo ena noda bulataka na ivakavuvuli ni kila-ka, talairawarawa, kei na vakabauta.\nSa kena ibalebale, imatai, e gadrevi meda kila ka semati keda ki na vunau ni matabete e tiko ena vosa vakatakilai ni Kalou. Sa ka bibi kina vei keda meda kila vakavinaka na veiyalayalati kei na ivakaro e cakacaka kina na matabete.13\nTarava, meda sa qai yalomatua ka cakacakataka tikoga ena veidokai na kila-ka sa rawati oqo. Ni da sa talairawarawa ki na lawa ni Kalou, vakaitovotaka na noda vakasama kei na yagoda, ka muadonutaka na noda ivalavala ki na ivakarau ni bula dodonu era vakavulica na parofita, eda na sotava dina na marau ena veiqaravi ni matabete.\nKena itinitini, meda sa vakatitobutaka na noda vakabauta na Turaga, o Jisu Karisito. Meda sa qai taura vei keda na Yacana ka vakadeitaka na siga yadua me ilakolako vou ena salatu ni bula vakatisaipeli. Me yaco na noda cakacaka me vakataucokotaki kina na noda vakabauta.14 Mai na bula vakatisaipeli eda na rawa ni vakataucokotaki ena veikalawa yadudua ena noda qarava na noda matavuvale, wekada, kei na Kalou.\nNi da veiqaravi ena matabete ena yaloda taucoko, lomada taucoko, vakanananu taucoko, kei na kaukauwa taucoko, sa na noda kina na yalayala ni kila-ka cecere sara, vakacegu, kei na isolisoli vakayalo. Ni da doka na matabete tabu oqo, ena dokai keda na Kalou, ka yaco meda “sega ni cala e [Matana] e na siga mai muri.”15\nSa noqu masu ni da na rai vagumatua tiko ka vakila e yaloda na veivakurabuitaki kei na rekitaki ni matabete ni noda Kalou cecere ka kaukauwa sara, ena yaca i Jisu Karisito, emeni.\n1. Wilbur Wright, ena James E. Tobin, To Conquer the Air: The Wright Brothers and the Great Race for Flight (2003), 238. 2. Wright brothers, in Tobin, To Conquer the Air, 397. 3. John Gillespie Magee Jr., “High Flight,” ena Diane Ravitch, ed., The American Reader: Words That Moved a Nation (1990), 486. 4. Mosese 1:39. 5. Nodra iVakavuvuli na Peresitedi ni Lotu: Josefa Simici (2007), 121. 6. Raica na Vunau kei na Veiyalayalati 121:36. 7. Raica na Iperiu 5:4–10; Vunau kei na Veiyalayalati 107:3. 8. Vunau kei na Veiyalayalati 12:8. 9. Vunau kei na Veiyalayalati 121:41. 10. Raica na Aisea 55:1. 11. Vunau kei na Veiyalayalati 115:5. 12. Vunau kei na Veiyalayalati 84:88. 13. Raica na Vunau kei na Veiyalayalati 84:33–44; 121:34–46. 14. Raica na Jemesa 2:22. 15. Vunau kei na Veiyalayalati 4:2. Kena sa otiKena e tarava\nVosa vakavitiAmerican Sign Language (ASL)Bahasa IndonesiaBislamaCebuanoČeskyDanskDeutschEestiEnglishEspañolFaka-tongaFrançaisGagana SamoaÍslenskaItalianoKahs KosraeKreyòl AyisyenLatviešuLietuviųLingálaMagyarMahsen en PohnpeiMalagasyNederlandsNorskPalauanPolskiPortuguêsReo TahitiRomânăShqipSlovenčinaSuomiSvenskaTagalogThin Nu Wa'abTiếng ViệtVosa vakavitiVosa vakavitiБългарскиМонголРусскийУкраїнськаՀայերենພາສາລາວភាសាខ្មែរ한국어中文日本語


WILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Baoule Bashkir Bislama Boulou Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Cibemba Croatian Czech Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Faroese Finnish Fon French Ga Georgian German Greek Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hindi Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Lingala Lithuanian Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Maya Moore Myanmar Ndebele (Zimbabwe) Nepali Norwegian Nzema Okpe Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese (Brazil) Punjabi Rarotongan Romanian Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Russian Sango Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Setswana Seychelles Creole Shona Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sunda Swahili Swedish Tagalog Tamil Tatar Telugu Thai Tigrinya Tojolabal Turkish Twi Tzotzil Uighur (Cyrillic) Ukrainian Urdu Urhobo Uzbek Vietnamese Waray-Waray Welsh Yoruba vakaViti\nVAKATOTOMURIA NODRA VAKABAUTA | JONACANI\n“Sega ni Dredre Vei Jiova”\nRaitayaloyalotaka mada na vanua mamaca qai veivatu qo, era keba toka kina na mataivalu ni Filisitia. Era vakaraica tiko e dua na ka e vakavuna nodra kauai, qo na nodrau duri tu e rua na tagane ni Isireli ena tai kadua ni qakilo. E vakavuna sara ga nodra dredre ni rawarawa tu ga nodrau vakamatei. Dua na gauna balavu nodra lewai ira tu na Isireli na kai Filisitia. Nira vinakata mada ga na Isireli me vagatari nodra iyaya kaukamea ni iteitei, era na lako ga vei ira na kai Filisitia. Era sega tale ga ni vakaiyaragi vinaka na sotia ni Isireli. Ni rau le rua ga na sotia qori e tawayaga sara na iyaragi rau taura tu. Era mani kailavaka yani ena veivakalialiai na kai Filisitia: “Drau lako cake mai vei keimami, drau na kila nomudrau cala!”—1 Samuela 13:19-23; 14:11, 12.\nIa era na qai kila tale nodra cala na kai Filisitia nira na sotava e dua na ka rarawa. Rau mani cici ina veiqakilo na tagane ni Isireli, rau takosova, rau cabe cake sara yani vei ira. Rau vakayagataka na ligadrau kei na yavadrau me rau cabe kina ena baba qori, rau sega ni soro, rau lade ena veivatu, rau vakadodonu sara ina keba! (1 Samuela 14:13) Era raica na kai Filisitia ni vakaiyaragi o koya e liu tiko, e muri koya tiko yani nona daucola iyaragi. Vakacava e rawa ni liutaki rau ga ena valuti ni mataivalu levu ni Filisitia? De dua e lialia tiko.\nE sega ni lialia, qo e dua na turaga e vakasakiti nona vakabauta. Na yacana o Jonacani, eda rawa ni vuli kece na lotu vaKarisito dina nikua ena kena italanoa. Eda sega ni vakaitavi ena ivalu, ia eda rawa ni vuli ena nona doudou, yalodina, kei na nona dauveikauaitaki me rawa ni vaqaqacotaka noda vakabauta.—Aisea 2:4; Maciu 26:51, 52.\nLuvena Tagane Yalodina Qai Sotia Yaloqaqa\nMeda kila na vuna e doudou kina o Jonacani ni curuma nodra keba na Filisitia, meda dikeva mada nona isususu. Na imatai ni tui e Isireli o Saula, na luvena tagane ulumatua o Jonacani. De dua e yabaki 20 toka se sivia o Jonacani na gauna e lumuti kina o tamana me tui. E kena irairai ni rau veivolekati sara vakaveitamani ni dau tukuna vua o Saula na veika vuni. E kila vinaka tu o Jonacani ni turaga balavu, musudonu, qai dauvala o tamana, ia e talei sara vua nona ivakaraitaki ni vakabauta kei na noda dau yalomalumalumu. E matata gona vei Jonacani na vuna e digitaki Saula kina o Jiova me tui. E kaya mada ga na parofita o Samuela ni sega tale ni dua e Isireli e vakataki koya!—1 Samuela 9:1, 2, 21; 10:20-24; 20:2.\nE rairai ka dokai vei Jonacani me liutaki koya o tamana nira valuti na meca ni tamata ni Kalou. Na ivalu qo e sega ni vaka na veiraravui vakamatanitu e caka tiko nikua. Ena gauna ya e digitaka o Jiova na matanitu o Isireli me matataki koya e dau ravuti wasoma vei ira na veimatanitu era qaravi kalou lasu. Era vakacalai na kai Filisitia nira qarava tiko na kalou me vakataki Tekoni, era qai dau saga mera vakalolomataki ira na tamata digitaki i Jiova se vakarusai ira sara ga.\nE dauvala o Jonacani, ena gauna ya era dau vakaraitaka nodra yalodina vua na Kalou o Jiova nira vakaitavi ena ivalu. E qai vakalougatataka o Jiova nona sasaga o Jonacani. Ni oti ga nona lumuti o Saula me tui, e digitaki luvena sara me liutaki ira na le 1,000 na sotia. E mani liutaki ira o Jonacani mera lai ravuti ira na mataivalu ni Filisitia era tiko e Kipa. E sega ni vakaiyaragi vinaka o Jonacani kei ira nona tamata, ia era qai qaqa ena veivuke i Jiova. Era soqoni vata yani e dua na iwiliwili levu ni kai Filisitia. Dua na ka nodra rere na sotia nei Saula, eso era gutuwa mera lai vuni, eso tale era lai to kei ira na meca! Ia e yaloqaqa tu ga o Jonacani.—1 Samuela 13:2-7; 14:21.\nNa siga e vakamacalataki tiko ena itekitekivu ni ulutaga qo, e biubiu lo kina o Jonacani kei na nona daucola iyaragi. Ni rau volekata yani nodra keba na kai Filisitia e Mikimasi, e vakaraitaka sara vua o Jonacani na ka me rau cakava. Erau na vakaraitaki rau vei ira na sotia ni Filisitia. Ke ra mani bolebole mai me rau lako cake yani, qori e ivakatakilakila ni na vukei ira nona dauveiqaravi o Jiova. Erau mani duavata kina, kena irairai ni vakayaloqaqataki koya na vosa veiuqeti i Jonacani: “Sega ni dredre vei Jiova me veivakabulai nira lewe levu se ra lewe vica ga.” (1 Samuela 14:6-10) Na cava na ibalebale ni vosa qori?\nE kila vinaka o Jonacani na nona Kalou. E kila tale ga nona dau veivuke o Jiova mera vakadrukai na meca e levu sara na kedra iwiliwili vei ira na nona tamata. Eso mada ga na gauna e vakayagataka e dua ga nona tamata dauvala me vakadrukai ira na meca. (Dauveilewai 3:31; 4:1-23; 16:23-30) E kila gona o Jonacani ni bibi cake vei ira na dauveiqaravi ni Kalou nodra vakabauta, sega ni kedra iwiliwili, kaukaua se nodra iyaragi. Nona vakabauta o Jonacani e nuitaki Jiova me vakatulewataka me rau na valuti ira na meca se sega. E mani digia na ivakatakilakila me vakaraitaka kina o Jiova nona veivakadonui. Nona kila ga ni sa vakadonuya o Jiova e yavala sara ga ena doudou.\nE rua na sala e vakaraitaka kina o Jonacani nona vakabauta. Kena imatai, e vakasakiti dina nona doka na Kalou o Jiova. E kila ni Kalou Cecere qo e sega ni vakatautaka ina kaukaua ni tamata na vakayacori ni nona inaki. Ia e marautaka o Jiova me vakalougatataki ira na qaravi koya ena yalodina. (2 Veigauna 16:9) Kena ikarua, e kerea o Jonacani na veivakadonui i Jiova ni bera ni qai yavala. Nikua eda sega ni kerea na ivakatakilakila veivakurabuitaki ni Kalou me vakadonui kina na ka meda cakava. Eda sa vakayagataka ga na Vosa ni Kalou meda kila kina na lomana. (2 Timoci 3:16, 17) Vakacava nida vakatulewataka e dua na ka bibi, eda dau rai ena iVolatabu? Ke vaka kina, e vakaraitaka nida kauaitaka vakalevu na vakayacori ni inaki ni Kalou me vaka ga e cakava o Jonacani.\nE totolo ga nodrau cabe ina baba, rau cici sara vakadodonu ina keba. Era qai kidava na kai Filisitia nira sa na ravuti, ra mani tala eso mera vala ena vukudra. Ena totolo ga nodra vakamatei rau nira le levu, era toka tale ga e baba. Ia o Jonacani sa mokumoku tiko yani, e vakamatei ira sara tiko na sotia o koya e daucola iyaragi. Dua ga na vanua lailai ya rau vakamatea kina e 20 na meca! E qai cakava o Jiova e dua tale na ka, eda wilika: “Era domobula o ira na keba tiko ena vanua kei ira kece na tamata era tiko ena kebanivalu, era domobula tale ga na dauvakacaca. E yavavala na qele, e vakavuna na Kalou mera domobula.”—1 Samuela 14:15.\nLiutaki rau ga o Jonacani me rau lai ravuti ira na meca\nE raica tu mai vakayawa o Saula kei ira nona tagane na nodra veilecayaki kei na nodra rere na kai Filisitia nira sa veivakamatei ga vakataki ira! (1 Samuela 14:16, 20) Era yaloqaqa na Isireli ra qai ravuti ira, e kena irairai nira vakayagataka ga na nodra iyaragi na kai Filisitia era sa mate. E vakavuna nodra qaqa o Jiova, sega tale ga ni veisau vakadua me tekivu mai na gauna qori. Ke da vakabauta na Kalou nikua me vakataki rau o Jonacani, eda na sega ni veivutunitaka noda vakatulewa.—Malakai 3:6; Roma 10:11.\n‘Na Kalou ga e Tokoni Koya ena ka e Cakava’\nE qaqa o Jonacani ia e sega ni rawa ni tukuni qori vei Saula. E valavala ca bibi o Saula ni talaidredre vei Samuela na Livai, e parofita digitaki i Jiova. E cabora o Saula na isoro e dodonu ga me cabora na parofita. Ni yaco yani o Samuela e kaya vei Saula ni na sega ni balavu nona veiliutaki ni talaidredre. Oti sa qai talai ira nona tamata o Saula ina veiraravui e vakaroti ira: “Ena cudruvi o koya e kania e dua na ka ni bera na yakavi meu totogitaki ira mada na kequ meca!”—1 Samuela 13:10-14; 14:24.\nNona vosa o Saula e vakaraitaka ni sa veisau nona itovo. Vakacava na turaga matua vakayalo qo e dau yalomalumalumu, sa laurai vua na yalo ni veisisivi? O Jiova ena sega ni vakarota vei ira na sotia yaloqaqa qori na vakatatabu e sega na kena yavu vinaka. Ni kaya o Saula “meu totogitaki ira mada na kequ meca,” vakacava e tukuna tiko qori ni baleti koya ga na ivalu? De dua sa guilecava ni bibi ena ivalu qori na lewadodonu i Jiova sega ni nona veisausaumi, vaqara rogo, se nona ravuravu.\nIa e sega tu ni kila o Jonacani na ivakaro e tukuna qori o tamana. Ni suka mai na ivalu dua na ka nona wawale mani tonia sara nona ititoko ena denioni qai tovolea, totolo ga nona vakila ni bulabula. E kaya sara e dua vei ira na sotia ni vakatabuya qori o tamana. E qai kaya o Jonacani: “E kauta mai o tamaqu na leqa levu ena vanua. Raica mada ni serau na mataqu niu tovolea vakalailai na denioni qo. Sa na wacava na kena vinaka ke ra kania wale nikua na tamata na nodra itokinivalu na meca era raica! Ke levu sara na kai Filisitia era vakamatei.” (1 Samuela 14:25-30) E donu na ka e kaya o Jonacani, e cauravou yalodina ia e sega ni vakamumuri wale tu ga. Sega ni ka kece e cakava se tukuna o tamana e muria, nona rai donu era dokai koya kina eso tale.\nNi kila o Saula ni sa beca o Jonacani na vakatatabu, e sega tiko ga ni via vakadinata ni cala nona ivakaro. Bau vinakata sara mada ga me vakamatei o luvena! E sega ni via veiba o Jonacani se kerea me vosoti. Nona sega ni nanumi koya ga e kaya kina: “O yau qo! Au sa vakarau tu meu mate!” Ia era kaya na Isireli: “Vakacava, me mate o Jonacani o koya e kauta mai na qaqa levu qo e Isireli? Me kua sara! Me vaka ni bula dina tiko o Jiova, ena sega sara ni dua na drauniuluna me lutu ina qele, ni Kalou ga e tokoni koya ena ka e cakava ena siga qo.” Cava e qai cakava o Saula? E vakamalumalumu ga. E volaitukutukutaki kina: “Era mani vakabulai Jonacani na lewenivanua, e sega ni mate.”—1 Samuela 14:43-45.\n“O yau qo! Au sa vakarau tu meu mate!”\nNa nona yaloqaqa, gugumatua qai dauveikauaitaki o Jonacani e vinaka kina na kena irogorogo. Ni sotava na leqa e vakabulai koya na kena irogorogo. E vinaka meda dau vakasamataka na keda irogorogo e veisiga se ka eda kilai kina. E kaya na iVolatabu ni ka talei na yaca e rogo vinaka. (Dauvunau 7:1) Ke rogo vinaka gona na yacada vei Jiova me vakataki Jonacani ena vakamareqeti na keda irogorogo.\nTekivu me Yalo Ca\nE cala wasoma o Saula, ia e yalodina tiko ga o Jonacani me tokoni koya ena ivalu me vica vata na yabaki. De dua e yalolailai ni raica nona sa tekivu viavialevu o tamana, e talaidredre tale ga. Sega ni dua na ka e cakava rawa o Jonacani ni sa tekivu yalo ca o tamana.\nE qai laurai dina qori ena gauna e lesi Saula kina o Jiova me valuti ira na kai Amalekaiti. Ena gauna i Mosese era dau caka ca vakalevu na Amalekaiti, e parofisaitaka kina o Jiova ni na vakawabokotaki ira. (Lako Yani 17:14) E vakaroti o Saula me vakamatea kece nodra manumanu, me vakamatei tale ga o Ekaki na nodra tui. E qaqa ena ivalu o Saula, macala ga ni vukei koya kina ena yaloqaqa o Jonacani me vaka ga e dau cakava. Ia e talaidredre vei Jiova o Saula, e vakabulai Ekaki qai maroroya taucoko na iyau kei na manumanu. E kaya vei Saula na parofita o Samuela: “Ni o beca na vosa i Jiova, e beci iko tale ga o koya mo kua ni tui.”—1 Samuela 15:2, 3, 9, 10, 23.\nSega ni dede sa kauta tani tale ga vei Saula o Jiova na yalona tabu. Ni sa sega vua na yalololoma i Jiova, e veisau kina vakalevu na ivakarau ni yalona, dau yalokatakata qai tuburi koya na rere vakalialia. E vaka ga e curumi koya e dua na yalo ca e vakavuna na Kalou. (1 Samuela 16:14; 18:10-12) Ena rarawa mada ga o Jonacani ni raica ni sa veisau o tamana na turaga e dau kilai tu ena nona yalomalumalumu! E yalodina tiko ga o Jonacani ni qaravi Jiova. E tokoni tamana ena nona igu kece, e dau vosa tale ga vakadodonu vua. Ia e kauaitaka ga vakabibi nona veiwekani kei na Kalou na Tamada o Jiova, ni kila ni sega ni dau veisau.—1 Samuela 19:4, 5.\nO bau raica e dua drau veivolekati se wekamu voleka e veisau nona ivakarau ni bula me ca sara? Sa na bau mosimosi dina. E uqeti keda na ivakaraitaki i Jonacani meda nanuma na ka e kaya na daunisame: “Ke biuti au mada ga o tamaqu kei tinaqu, o Jiova ga ena maroroi au.” (Same 27:10) E dau yalodina o Jiova. Se mani vakacava na sasaga ni tamata mera vakacudrui iko se biuti iko, o Jiova ena maroroi iko me vaka na Tama vinaka duadua o dau diva tu.\nE rairai kila tu o Jonacani ni na kauta tani o Jiova vei tamana na itutu vakatui. Na cava e cakava o Jonacani? Ena veinanuyaka beka se na iliuliu vakacava o koya? Ena saga me vakadodonutaka eso na ka e talaidredre kina o tamana me rawa ni dua na tui yalodina qai talairawarawa? Eda sega ni kila na ka e vakasamataka, eda kila ga ni sega ni bau yaco e dua na ka va qori. Kena ibalebale ni sa guilecava o Jiova na turaga yalodina qo? Kena veibasai, e qai vakayagataki Jonacani me dua vei ira na ivakaraitaki totoka ni veitokani ena yalodina me volaitukutukutaki ena iVolatabu! Na veitokani qori ena qai vakamacalataki ena dua tale na ulutaga me baleti Jonacani.