Wase 3 – NA VAKACABO ISORO E NA VEIYALAYALATI MAKAWA | NA KAUKAUWA VUNI E NA DRA I JISU\n← Wase 4 – NA ISORO BIBI DUADUA\nWase 2 – SA BULA NI YAGO NA DRA →\n“Kevaka sa sega ni vakadavei na dra, sa sega ni bokoci nai valavala ca”. (Iperiu 9:22).\nNa kena gadrevi na dave ni dra me yaco kina na veivakaduavatataki kei na Kalou, e uto sara ga ni itukutuku ni veivakabulai ni lotu vaKarisito. Me tekivu sara mai na italanoa ni veibuli e na Vakatekivu, me yacova yani na raivotu ni Vakatakila, na iulutaga oqo e basika cake tikoga mai e na veivanua e vuqa kei na veisala duidui.\nE na vuqa na iVola Tabu e daidai, e tabaki e na iqi damudamu na vosa kece nei Jisu. Ia, e sa dau cauraki wasoma, ni iVola Tabu taucoko, e tabaki tu e na iqi damudamu – na damudamu ni dra. Oqo e baleta tiko ni dua “na ibuki damudamu” e bukia vata kece na iVola Tabu, me vakatekivu mai na kuli ni manumanu ka a vakamatea na Kalou me cakava kina na nodrau isulu ko Atama kei Ivi, me yacova sara na ivakamacala kei Koya e vodoka na ose vulavula e na Vakatakila. E vakatokai Koya na iVola Tabu me ko “Dodonu ka Dina”, ka kaya talega ni, “Sa vakaisulu e na isulu sa kureitaki kina na dra; a sa vakatokai na yacana Na Vosa ni Kalou.” (Vakatakila 19:11,13).\n“Sa vakaisulu e na isulu sa kureitaki kina na dra; a sa vakatokai na yacana Na Vosa ni Kalou.” (Vakatakila 19:11,13).\nE rauta ni vica na drau na levu ni vanua e cavuti kina na vosa oqo, na “dra”, e na Veiyalayalati Makawa, ka rauta ni dua ga na drau na kena vakayagataki e na ivakamacala ni vakacabo isoro. Na vakacabo isoro oqo, era iyaloyalo kece tiko ni isoro cecere duadua ni Karisito tawa cala, kei na veivakaduavatataki vua na Kalou e na dave ni Nona dra. Na vakacabo isoro e na Veiyalayalati Makawa, e a gadrevi me dau caka e veisiga, se veiyabaki, ka caka e na vuku ni vuqa na ka duidui, ia na Nona dra duadua ga na Karisito, e rawa ni sauma na isau ni valavala ca ni vuravura raraba, ka yaco vakadua ga.\nNa nodra dau vakacabo isoro na Isireli mai na gauna sara ni Lako Yani, ka curuma mai na vo ni Veiyalayalati Makawa, e vutuniyau tu e na veika vakaibalebale. Na icakacaka kece ni vakacabo isoro oqo, e a vakamacalataki sara vakamatailalai e na veivakaro ka a solia na Turaga vei Mosese mai na ulunivanua ko Sainiai. E sega walega ni cauraka na itukutuku matata, ni dodonu me saumi na isau ni valavala ca, ia e tukuna talega ni dra duadua ga e rawa ni sauma na isau ni valavala ca. Oqo, e vakarautaki keda me da kila kina na isoro nei Karisito.\nOqo na irairai ni Vale Tabu se Vale ni Kalou e na gauna vakaMosese.\nNA ISAU NI NODA IVALAVALA CA\nE na veivakaro vakaLivai me baleta na kena vakayacori na vakacabo isoro, e vakabibitaki kina na dra. Kevaka me ra vakamuria vakamatailalai sara na tamata na ivakaro ni Kalou, era na kauta mai me nodra imadrali na manumanu mai na nodra qele ni sipi se bulumakau, ka sega me ra la’ki volia tani mai. Ia, ni toso tiko na gauna, ka sa toro sobu na ivakarau ni nodra qaravi Kalou na tamata, ka ra sa vakawaletaka na veika e dodonu me ra cakava, era sa tekivu voli manumanu na Isireli mai vei ira na dauvolivolitaki e lomanibai ni vale-ni-soro. (Dua na kena ivakaraitaki e na Marika 11:15).\nIa, mai na ivakatekivu, e a vakarota na Kalou me ra kauta ga mai na manumanu bulabula duadua ka ra sa taukena oti tu. Oqori e vakadeitaka tiko na kena bibi na isau me saumi kina na nodra ivalavala ca.\nE daidai, e vuqa ka ra raica na lewe ni manumanu mate ni sa tawai pakete tu e na kena sitoa, era dau nanuma ni ka duka ka beci na cakacaka ni vakacabo isoro ka vakamatei kina na manumanu. E so era sa bau vakatoka sara na cakacaka ni vakacabo isoro, me lotu ni vakamate manumanu. Taumada, e dodonu me da kua ni guilecava ni ko ira na Isireli era a bula e na dua na itovo ni bula ni susu manumanu, ka sa nodra itovo tudei me ra vakamate manumanu me kedra kakana. Ia, na vuna bibi duadua ni Nona solia vei ira na Kalou na itovo ni vakacabora na manumanu era susuga, o ya me ra kila kina ni sa ka levu sara na isau ni valavala ca, ka sa dodonu me ra sauma. Ko ira ka ra kauta mai na imadrali vua na bete, e gadrevi me ra ciqoma na dina oqo, ni tiko na isau me ra sauma e na vuku ni nodra ivalavala ca, ka na sega ni dua e rawa ni curu vakaveitalia ki na Nona serau na Kalou yalosavasava kevaka e sega ni sauma taumada na isau ni nona ivalavala ca.\nE a caka na vakacabo isoro e na loma ni bai ni vale-ni-soro, ka qai toki ki loma ni vale-ni-soro, ni sa oti na kena vakacabori kei na vakatusai ni ivalavala ca. E na sala oqo, na dina vakayalo ni kena bibi na vakacabo isoro, e nakiti me veilauti ki na yalodra na tamata. E kena inaki me ra kila vakamatata sara ni sa gadrevi na dra me yaco kina na veivakadonui kei na veibuluti.\nNA IBALEBALE NI VEIBULUTI\nNa vosa vakaIperiu ka vakayagataki vakawasoma duadua e na Veiyalayalati Makawa me tukuni kina na veibuluti, o ya na kaphar. E dau vakayagataki na vosa oqo me kena ibalebale “me ubia”. Na veibuluti e nakiti me vakamacalataka na noda sa sema tale kina vua na Kalou, ka da sa “duavata” kei Koya. Na imadrali dra e sa iubi ni valavala ca, ka me kua ni qai vakalatilatitaka na noda veimaliwai kei na Kalou na ivalavala ca o ya.\nNA IMADRALI KA VAKAROTA NA KALOU\nE na cakacaka ni vakacabo isoro vakaLivai, e so na imadrali e sa vakarota tu na Kalou. E wili e ke na imadrali manumanu yava iva me isoro kama (Burnt Offering), na imadrali ni cala vakacalaka e na mata ni Kalou (Sin Offering), na imadrali ni cala vakacalaka vua e dua e na yalayala se bubului lasu (Trespass Offering), kei na imadrali ni veivinakati (Peace Offering). Na kena iotioti ka cavuti e cake, e qai wase tale vakatolu: na imadrali ni vakavinavinaka, na imadrali ni yalayala, kei na i madrali ka cabo e na yalosoli (freewill offering). E a tiki ni cakacaka talega oqo na imadrali laukana, me vaka na madrai.\nMe da sa dikeva mada vakalekaleka na veimadrali duidui, kei na ibalebale ni vakacabo isoro yadua oqo, ka ni ra vakatakila vei keda na Nona rai na Kalou e na vuku ni noda veimaliwai kei Koya, kei na Nona imadrali ni veibuluti na Lami ni Kalou e na vukuda.\nNA ISORO KAMA (Burnt Offering)\nNa imadrali ka dau cabori wasoma duadua, sa ikoya na isoro kama, ka tukuni vakamatailalai e na Vunau ni Soro Wase 1 kei na Wase 6:8-13. E a dau vakacabori e veisiga, e na mataka kei na yakavi, ka so na siga, e dau caka vakatolu se sivia e na loma ni dua na siga. Na Zondervan Pictorial Dictionary e vakamacalataka vakaoqo: “ Na inaki ni isoro kama, o ya na veivakayalovinakataki, ka sala vata kei na nanuma oqo, na nona cabora na nona bula e dua me vakatabui ki na Nona cakacaka na Kalou. Oqo sa vakacabo isoro tudei ni dua na kai Isireli e na nona veimaliwai dodonu kei na Kalou.” Na New Unger’s Bible Dictionary e kaya vakaoqo: “Na cakacaka oqo e raitayaloyalotaka na Nona cabori Koya na Karisito me imadrali savasava ki vua na Kalou, e na Nona vakayacora na inaki vaKalou e na yalomarau, me yacova sara na mate.”\nNa inaki ni isoro kama, o ya na veivakayalovinakataki, ka sala vata kei na nanuma oqo, na nona cabora na nona bula e dua me vakatabui ki na Nona cakacaka na Kalou.\nNa vakacabo isoro oqo e gadrevi kina e dua na manumanu tagane gone, ka kau mai na qele ni manumanu nei koya e cabora na isoro – o ya na bulumakau, sipi tagane, luve ni sipi, se me – ka sega ni dua na duka e yagona. Ia, e soli talega na galala vei ira ka ra sega ni tu vinaka vakailavo, me ra cabora na manumanu vuka, ka sega ni ra vakasaurarataki me ra kauta mai na manumanu yava iva.\nNa isoro kama e duidui mai vei ira tale na kena vo, baleta ni vakamai vakadua sara, ka vakatakilakilataka tiko na nona sa vakatabui taucoko kei na nona soro vakadua vua na Kalou na tamata se ivavakoso ka vakacabo isoro. O ya na vuna e dau vakatokai kina me “isoro kama kece”. O koya ka kauta mai na imadrali manumanu, e cabora vua na bete e mata ni vale ni veitavaki, (ka qai toki ki vale-ni-soro). Ni caka na cakacaka oqo, e tabaka ko koya e vakacabo isoro, na ligana ruarua e na ulu ni manumanu, me ivakatakilakila ni sa talaca na nona ivalavala ca kece ki vua na manumanu, o koya me sa kena isosomi.\nE sa qai taura na isele o koya oqo, ka vakamatea na manumanu. E sa na qai kureitaka na dra o koya na bete e dela ni cabocabo ni soro. Ni oti o ya, e sa qai cebecebeta na lewe ni manumanu o koya e vakacabo isoro tiko, ka solia vua na bete me vakama. (Vunau ni Soro 1:3-9).\nNA ISORO NI CALA VAKACALAKA E MATA NI KALOU (Sin Offering)\nE vakamacalataki na isoro oqo e na Vunau ni Soro 4:1-35, kei na 6:24-30. E dau cabori na isoro vakaoqo mai vua e dua e cala vakacalaka, ka sega ni kila ni ka e vakayacora e ivalavala ca. E vakakina talega vua e dua ka ivalavala ca ka sega ni nakita se nakita taumada. E imadrali nodra na Iperiu ka vakabibitaki duadua kina na veivakayalovinakataki kei na veivakaduavatataki kei na Kalou. Na kena cabori na imadrali oqo e tukuna tiko na titobu ni veivutuni e na vuku ikoya ka vakacabo isoro tiko.\nNi cabo na isoro ni cala vakaoqo e na vukuna e dua na bete se na ivavakoso taucoko, e qai dau kauta na bete na dra ni imadrali bulumakau gone ki na loqi tabu, ka kureitaka vakavitu na dra e mata ni ilati ni vale tabu. E so na dra e qai boroya na bete e na icabocabo ni kau boi vinaka e na mata ni vale ni veitavaki. Sa qai sova na vo ni dra ki na vu ni cabocabo-ni-soro kama.\nIa, kevaka e cabo na isoro oqo e na vukuna e dua tale, ka sega ni vukuna na bete, na dra ni madrali me yalewa (female goat), e dau boroya na bete e na ileu se tutu balavu ni cabocabo-ni-soro kama (horns of the altar), ka sova na vo ni dra kecega ki na vu ni cabocabo-ni-soro.\nNa kena uro kece na imadrali oqo, e dau vakamai e na icabocabo-ni-soro. Na imadrali ka cabo e na vukuna na bete se na ivavakoso taucoko, e qai dau kau ki na ibili ni koro ka vakamai kina. Ia, na imadrali ka cabo e vukuna e dua tale, era dau kania na bete e na loma ni vale tabu. E so na ivakaro e vakatabakidua ga me baleta na Siga ni Veibuluti (Day of Atonement), ka da na qai dikeva vakamalua oqori.\nISORO NI YALAYALA SE BUBULUI LASU (Trespass Offering)\nNa ivakaro ni isoro oqo e vakamacalataki e na Vunau ni Soro 5:14 – 6:7. E duidui mai na isoro ni cala vakacalaka e mata ni Kalou (Sin Offering), baleta ni gadrevi talega kina me saumi lesu na iyau e vakayalia o koya kadua, ka vu mai na yalayala se bubului lasu o ya. Oqori e saumi vua ka yaco vua na mavoa ni bubului lasu, se saumi vua na bete (kevaka e cala vua na Kalou). E gadrevi me sauma lesu o koya e cala, na iyau ka a taura se vakayalia, ka me qai vakuria tale kina e dua na ikalima ni iyau o ya. Na imadrali oqo e raitayaloyalotaka tiko na Nona sauma na Karisito na veivakamavoataki ni ivalavala ca….e sega soti ni vakabibitaki kina na cala ni ivalavala ca, (sin offering), ia e nakiti me vakameautaki kina na mavoa e yaco e na vuku ni valavala ca o ya. E qai yaco na vakacabo isoro oqo ni sa saumi oti na iyau e yali mai vei koya ka yaco vua na leqa.\nNA ISORO NI VEIVINAKATI (Peace Offering)\nMe vaka au sa kaya oti mai cake, e tolu na isoro ni veivinakati ka tukuni tiko e na Vunau ni Soro Wase 3, o ya na imadrali ni vakavinavinaka, na imadrali ni yalayala, kei na i madrali ka cabo e na yalosoli (freewill offering). Na yacadratou na imadrali e tolu oqo, e tukuna tiko na kedratou inaki yadua: me cabora na vakavinavinaka e na vuku ni veivakalougatataki e soli, me vakaraitaka ni sa caka na vosa ni yalayala, ka me tukuna na vakavinavinaka kei na yalomarau.\nNa Zondervan Pictorial Bible Dictionary e kaya, “E vakatokai na imadrali kece oqo me isoro ni veivinakati baleta ni ra vakacabora o ira ka ra sa bula veisaututaki kei na Kalou, me ra vakaraitaka na nodra vakavinavinaka kei na nodra sa solia kece nodra bula vua na Kalou, ka vakakina na nodra veitokani kei Koya. E sega ni vakaroti na gauna cava me cabo kina na isoro oqo, vakavo ga na Penitiko (Vunau ni Soro 23:20), ka vakatau sara ga ki na nona vakauqeti e dua. (Vunau ni Soro 19:5). Na New Unger’s Bible Dictionary e vakuria ka kaya ni madrali oqo e raitayaloyalotaki Karisito tiko: “Na imadrali oqo e vakatakarakarataki Karisito ni sa vu ni noda veivinakati.”\nNa isoro ni veivinakati e vakayagataki kina na imadrali manumanu yava iva. Na uro ni manumanu e a vakamai e na icabocabo-ni-soro e na iserau ni Turaga, ka qai laukana na kena vo. Na veitikina ka rawa ni laukana, e dau votai ki vua e kauta mai, ka vakakina vei ira na bete era ciqoma na isoro. Na Vunau ni Soro e kaya ni lewe ni manumanu kece mai na isoro vakaoqo, e gadrevi me laukana kece e na siga vata ga e vakacabori kina, se e na siga ka tarava. (Vunau ni Soro 7:15-17).\nNA IMADRALI LAUKANA\nNa imadrali laukana e isoro ka vakayagataki kina na madrai. E sega ni gadrevi e ke na lewe ni manumanu, dina beka ni dau cavuti e na iVola Tabu, ni dau salavata kei na imadrali oqo na imadrali manumanu (Vunau ni Soro 2:1-6, 6:14-23). E dau cabori vakarua e na dua na siga na imadrali laukana, ka veimuri vata kei na isoro kama.\nNa inaki levu duadua ni madrali laukana, o ya me vakamasuti se me mareqeti kina na yalovinaka ni Kalou.\nE rawa ni dau kau mai na imadrali laukana vua na bete, e na vica na kena i cakacaka, me vaka na keke buta se na madrai droka. Kevaka e keke ka vavi, e dodonu me buli mai na yaya ni buli keke vinaka duadua, ka sega ni vakatarai me vakayagataki kina na ivakatubu (yeast) se na oni (honey).\nE dau ciqoma na bete e dua na kena iwase lailai me vakamai, ka ra qai kania na bete na kena vo. Na inaki levu duadua ni madrali laukana, o ya me vakamasuti se me mareqeti kina na yalovinaka ni Kalou. Me baleta na kena vakaibalebale ki na iMadrali cecere duadua, “na imadrali oqo e vakatakarakarataki Karisito e na Nona bula savasava vakatamata, ka vakatovolei mai na dredre kei na rarawa. Na madrai droka matailalai vinaka e vakaibalebale tiko ki na Nona bula tawacala na noda Turaga. Na buka sa ikoya na dredre e vakatovolei kina me yacova sara na mate.”\nNA IBALEBALE NI MADRALI\nNa bibi ni madrali e vakacabori, e vakamatatataki e na Vunau ni Soro 1:3-4:\nMe vakacabora mai na katuba ni vale ni veitavaki, me vinakati kina e na mata i Jiova. Ia me tabaka ko koya na ulu ni soro kama e na ligana; e na qai ka me vinakati kina ko koya, ka me nonai bulubulu.\nE sa na tuburi koya beka o koya ka kauta mai na imadrali, e dua na rarawa vakamosiyalo, ni kila ni manumanu oqo e iyau mareqeti vua, ka ni a susuga cake mai ni se qai sucu. E kila tu, ni vu ni kena sa na vakarau mate na nona manumanu, o ya e baleta na nona ivalavala ca. Na nona kauta yani na manumanu, ka tabaka na uluna e ligana me talaca vua na icolacola ni valavala ca, kei na nona cabora ki na ligana na bete – na veika kece oqo e sa na kauta lesu mai ki na nona vakanananu, na isau vakaitamera me saumi e na vuku ni valavala ca. E sa dodonu me mate na imadrali me rawa ni yaco kina na veibuluti. Oqo e baleta ni tiko e na dra na bula ni lewe, ka dodonu me dave na dra me buluti kina na ivalavala ca.\nNA ITAVI NI BETE\nE na sega ni taucoko na ivakamacala ni vakacabo isoro kevaka eda sega ni dikeva talega na nona itavi na bete. E a nona itavi na bete me tukuna vei ira na ivavakoso na nodra itavi ni vakacabo isoro. E rawa ni laurai e ke na kedrau duidui na itavi vakabete kei na itavi vakaparofita. Na parofita e rogoca na itukutuku mai vua na Kalou, ka qai kaburaka vei ira na tamata na veika e gadreva na Kalou me ra rogoca, ia na itavi levu ni bete, o ya me ciqoma na nodra isoro na tamata, ka qai cabora vua na Kalou.\nEda rawa ni raitayaloyalotaka na parofita ni rai tu vua na Kalou, me rogoca na veika e vakatakilai mai vua, ka qai rai vei ira na tamata me kaburaka na veika e sa rogoca. Ia, na iyaloyalo ni bete, eda rawa ni raitayaloyalotaki koya ni vuki tu vei ira na tamata, me rogoca na vakatutusa ni nodra caka ca, ka ciqoma na nodra isoro, ka sa qai vuki vua na Kalou me cabora ki Vua na nodra isoro na tamata.\nSa nona itavi na bete me utura tiko na buka ni cabocabo-ni-soro me kua ni boko, ka me kureitaka ka sova talega na dra e na icabocabo-ni-soro kei na veivanua vakatabui tale e so. E dodonu me dusimaki e ke, ni sa nona itavi na bete me cabora talega na isoro ni nona ivalavala ca vakai koya, me vakataka na nodra vakacabo isoro na tamata, ia e dua na ka e duidui kina na nona o koya mai vei ira na tamata. Era vakatarai na tamata me ra kania e dua na iwase ni nodra imadrali, ia na bete e vakatabui me kania na nona imadrali. Na vovo ni nona imadrali na bete ni sa vakamai oti, e na kauta ki na ibili ni koro me la’ki vakama kina. Ni da vakadikeva vakavoleka na imadrali nei Jisu, kei na itavi vakaBete Levu e a vakacavara, e sa qai matata vinaka kina na kena vakaibalebale vakatitobu vei keda na vakacabo isoro e na Veiyalayalati Makawa.\nNA VALE NI KALOU: NA IVAKATAKARAKARA KEI LOMALAGI\nEda sa dikeva oti na imadrali duidui kei na nona itavi na bete. Ia oqo, eda sa na dikeva na Vale ni Kalou (Tabernacle) – e muri, era sa qai tara na Isireli na vale-ni-soro me vakayacori kina na sokalou kei na vakacabo isoro. Na icabocabo-ni-soro, e a caka e na loma ni rara e mata ni vale ni Kalou. Au a sa cavuta e liu na “tutuna sa balavu cake e na icabocabo-ni-soro” se ileu (horns of the altar). Oqo na tutu e va ni cabocabo-ni-soro. E tiko e loma ni vale ni Kalou na Tikina Tabu, e vanua e tiko kina na icabocabo koula ni ka boi vinaka.\nEda raica e ke na icabocabo-ni-bulubulu, kei na va na “tutuna balavu cake” se ileu, ka dau boroya kina e so na dra na bete.\nE dua na ilati e wasea na Tikina Tabu mai na Tikina Tabu Sara. Na ka vakatabui duadua e na Tikina Tabu Sara, o ya na kato ni veiyalayalati, se kato ni vunau. Na kato oqo e rauta ni vasagavulu-ka-lima na idi na kena balavu, ruasagavulu-ka-vitu na idi na kena raba, ka ruasagavulu-ka-vitu na idi na kena cere. E caka mai na kau sitimi, (acacia wood) ka qai botani e na koula dina, e na loma kei na taudaku. Na isogo ni kato, se batina e cake, e vakatokai me icabocabo-ni-bulubulu.\nE a vakaroti Mosese na Kalou me bulia e rua na jerupi koula (cherubim) ka me rau vakaduri e na rua na muani cabocabo-ni-bulubulu, e na vanua me na kureitaki kina na dra ni veibuluti. Na tabadrau na jerupi oqo, me rau vakatetaba tiko e cake, ka me rau vakaibalebaletaka na veibuluti. Oqo na inaki ka solia vei Mosese na Kalou, e na vuku ni cabocabo-ni-bulubulu.\nMo cakava talega e dua na icabocabo-ni-bulubulu e na koula dina: me rua veimama na kiupiti na kena balavu, ka dua veimama na kiupiti na kena raraba. Mo cakava e rua na jerupi koula, e na koula sa lautuki, me tu e na muana ruarua ni cabocabo-ni-bulubulu. Ia mo cakava e dua na jerupi me tu e na dua na muana kei na jerupi kadua e na muana kadua: ia na uma taucoko me caka kina na icabocabo-ni-bulubulu kei na jerupi ruarua, e na muana ruarua. Ia na jerupi, me rau vakate taba tiko ecake, me ubia na icabocabo-ni-bulubulu e na tabadrau; ia me rau veiqaravi tu; me qarava talega na icabocabo-ni-bulubulu na matadrau na jerupi. Mo qai vakataqara na icabocabo-ni-bulubulu e na dela ni kato; ia mo virinoca ki loma ni kato na vunau ka’u na solia vei iko. Ia ka’u na tavaki iko mai keri, ka veivosaki kei iko mai na dela ni cabocabo-ni-bulubulu, mai na maliwa ni jerupi ruarua sa tu e dela ni kato ni vunau, e na ka kecega ka’u na vunautaka vei iko mo tukuna vei ira na Isireli. (Lako Yani 25:17-22).\nMo cakava e rua na jerupi koula, e na koula sa lautuki, me tu e na muana ruarua ni cabocabo-ni-bulubulu. Ia mo cakava e dua na jerupi me tu e na dua na muana kei na jerupi kadua e na muana kadua.\nNA SIGA NI VEIBULUTI (Day of Atonement)\nE siga bibi na Siga ni Veibuluti e na cakacaka ni vakacabo isoro. Na vosa vakaIperiu ni Veibuluti, o ya na kippur. E ka bibi me da kila, ni kaya na New American Standard Concordance ni vosa oqo na kippur, e vu mai e na dua na vosa vakaIperiu ka kena ibalebale na “isau ni dua na bula.”\nE dodonu me da kila, ni dina ni sa mai mudu na itovo makawa vakaIsireli ni vakacabo isoro ka vakayagataki kina na imadrali manumanu, na Siga ni Veibuluti, ka sa vakatokai nikua me Yom Kippur, e se siga vakatabui duadua tiko e na nodra ivola ni yabaki na Jiu.\nNa Siga ni Veibuluti e a sega ni siga ni marau: ia e siga ga ni lolosi kei na veivutuni. E a dua na siga era vakatusa kina na Isireli na nodra caka ca e mata ni Kalou, kei na kena sega vei ira na kaukauwa me ra biuta laivi na nodra itovo ca. E na Vunau ni Soro wase 16, e sa matata sara kina ni siga oqo e siga bibi, ka dolava na katuba vei ira kece, me tekivu mai vua na bete levu, ka yaco sara vei koya na lewe-ni-vanua, ka wili talega kina na vale-ni-soro, me ra cabori vua na Kalou, me ra vakasavasavataki kina.\nNa ka e bibi duadua e ni Siga ni Veibuluti, o ya na kena cabori me imadrali e rua na me tagane. E dua na me e cabori me i madrali dra, ka kau na kena dra ki na Tikina Tabu Sara, me la’ki kureitaki e na icabocabo-ni-bulubulu, na vanua e rau vakatakarakarataka tiko kina na rua na jerupi vakatabana, na sala ki na i dabedabe vakatui ni Kalou. Na lagilagi ni Kalou e vakavotukana e na icabocabo-ni-bulubulu (Vunau ni Soro 16:2). E na vanua e yaco kina na veibuluti, sa yaco kina na veimaliwai ni tamata kei na lagilagi ni Kalou.\nE tabaka na ligana ruarua na bete e na ulu ni me kadua, me vakatakarakarataka na kena sa talaci ki vua na me, na nodra ivalavala ca na tamata. Sa qai tuberi yani na me ki na lekutu (se vanua liwa) me la’ki sereki kina. E vakatokai na me oqo, me o koya ka cola na nodra caka cala kecega na tamata.\nE tabaka na ligana ruarua na bete e na ulu ni me kadua, me vakatakarakarataka na kena sa talaci ki vua na me, na nodra ivalavala ca na tamata.\nE na vosa vakaIperiu, e vakayagataki na vosa asasela (azazel), me vakatokai kina na manumanu oqo. Na yaca oqo, e sa vakavuna na veileti levu vei ira na dauvulica vakatitobu na iVola Tabu. Era nanuma e so ni ko Asasela e dua na tevoro se mata nei Setani. Ia, e rairai kena i vakamacala dodonu beka oqo: ni yaca oqo e vu mai na dua tale na vosa. Na vosa vakaIperiu, azal, e kena ibalebale “me kauta tani”, ka vakatakarakarataka tiko na kena sa kau tani na nodra ivalavala ca na tamata. E dua na ivakadewa ni yaca azazel e kena ibalebale “ me kauta tani taucoko.”\nNa me ka a vakamatei, ka kena dra e a kureitaki e na icabocabo-ni-bulubulu, e vakatakarakarataka tiko na Nona sa buluta na ivalavala ca na Kalou. Ia, na me ka tuberi yani ki na lekutu, e vakatakarakarataka na Nona vueti ira na Nona tamata na Kalou, mai na ivesu ni valavala ca. O rau ruarua na cakacaka oqo, e rau vakaraitaka tiko na dina ni sa taucoko ka vakacavari na veibuluti ni Kalou.\nE na Siga ni Veibuluti, e sa bulubulu oti na bete levu e na vukuna vakai koya kei iratou na nona vuvale, e na vuku talega ni vale tabu, ka vakakina e na vukui Isireli taucoko. (Vunau ni Soro 16). Na veibuluti oqori e vakatarai koya me donu kina e mata ni Kalou, ka me cabora rawa kina na dra e na icabocabo-ni-bulubulu, o koya me na buluti kina na nodra ivalavala ca na tamata. E na gauna e curu kina na bete ki na Tikina Tabu Sara me la’ki cabora na dra ni veibuluti, e sa vakameautaki kina na Nona lewa savasava na Kalou e na vukudra na tamata caka cala, me yabaki dua na kena dede.\nIa, e na yabaki ka tarava, e gadrevi me cakava kece tale na cakacaka ni veibuluti oqo.\nE na gauna e curu kina na bete ki na Tikina Tabu Sara me la’ki cabora na dra ni veibuluti, e sa vakameautaki kina na Nona lewa savasava na Kalou e na vukudra na tamata caka cala, me yabaki dua na kena dede.\nNI SA YACO NA KENA GAUNA\nEra kaya vei keda na dau vakadidiketaka na cakacaka ni vakacabo isoro e na Veiyalayalati Makawa – ni, na vakadave dra kece ka a yaco tu mai e na nodra icabocabo-ni-soro na Isireli e na veitaba yabaki sa sivi yani, e sega ni kauta tani e duabulu na ivalavala ca. Ia, e a vakarota ga na Kalou me vakayacori, me ubi tu mada kina na ivalavala ca ni tamata, me yacova na gauna e na qai basika mai kina na iMadrali Cecere ka Dina, o koya e na qai savata laivi kece na ivalavala ca. “Ia sai bulubulu ni nodai valavala ca ko koya (Jisu); a sa sega e na vuku ni noda walega, e na vuku talega ni nodra na kai vuravura kecega” (1 Joni 2:2).\nIa, na vakadave dra yadua e na Veiyalayalati Makawa, era cakacaka tabu kece baleta na dra e dave kina, ka qai sova talega e na vu ni icabocabo-ni-soro. Era imadrali bibi taucoko vua na Kalou, me vaka ni manumanu yadudua e cabo, e sa imadrali, a ivakadinadina, ka iyalayala.\nNi sa imadrali, baleta na isoro ni veibuluti kece e buluta na ivalavala ca nei koya ka vakacabora.\nNi sa ivakadinadina, baleta na isoro yadua e vakatusa na tadu mai ni Lami dina ni Kalou.\nNi sa iyalayala, baleta na isoro yadua e dusia tiko na dra mareqeti ni Lami ni Kalou, na dra ka sa veirauti me muduka na cakacaka ni vakacabo isoro kece.


O Rawa ni Yalomalumalumu Tiko ga ni o Vakatovolei | Vulici\n“Mo yalomalumalumu . . . ni o lako vata kei na nomu Kalou!”—MAIKA 6:8.\nSERE: 48, 80\nENA YAGA VAKACAVA NA YALOMALUMALUMU MEDA . . .\nqarava vinaka kina noda ilesilesi?\nvosota kina na vakalelewa?\nvakatulewa vinaka ni basika na ituvaki eda sega ni lewa rawa?\n1-3. Na cava a sega ni cakava na parofita ni Juta, na cava e yaco vua? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)\nDONUYA na gauna e veiliutaki kina o Tui Jerepoami, a tala o Jiova e dua na parofita mai Juta me vakasavuya na itukutuku ni veilewai warumisa vua na tui vukitani e Isireli. E yalodina na parofita yalomalumalumu qo me cakava qori. A taqomaki koya tale ga o Jiova mai na cudru katakata i Jerepoami.—1 Tui 13:1-10.\n2 Ni lesu tale tiko e vale na parofita, e sotava vakacalaka e dua na turaga sa qase sara volekati Peceli. E kaya na turaga qo ni parofita i Jiova. E dabuitaki koya, mani beca kina na ivakaro i Jiova, oya me ‘kua ni kana madrai se gunu wai e Isireli,’ me ‘kua tale ga ni lesu ena sala a muria mai.’ E rarawa sara ga o Jiova. Ni tomana tale nona ilakolako, e cici mai e dua na laione qai vakamatei koya.—1 Tui 13:11-24.\n3 A yalomalumalumu na parofita qori, ia na cava e totolo tu ga kina nona muria na ka e tukuna na turaga veidabui ya? E sega ni tukuna vei keda na iVolatabu. De dua e guilecava ni dodonu me ‘yalomalumalumu ni lako vata kei na Kalou.’ (Wilika Maika 6:8.) Ena iVolatabu, ni tukuni lako vata kei na Kalou e tiko kina na vakasama nida nuitaki koya, tokona nona veiliutaki cecere, qai muria nona veidusimaki. O koya e yalomalumalumu e kila vinaka ni dodonu me veivosaki wasoma kei na Tamana dauloloma qai kaukaua duadua. A rawa ni kerei Jiova na parofita me vakamatatataka nona ivakaro, ia e sega ni tukuni ena iVolatabu ni a cakava qori. Ena so na gauna, ena vinakati meda vakatulewataka eso na ka bibi, qai sega ni dau matata na ka e dodonu me caka. Nida yalomalumalumu eda na qara tiko ga na veidusimaki i Jiova meda kua kina ni cala bibi.\n4. Na cava eda na veivosakitaka ena ulutaga qo?\n4 Ena ulutaga sa oti, eda vulica ni se bibi tiko ga vei keda na lotu vaKarisito na yalomalumalumu kei na ka e okati kina. Ia na ituvaki cava ena vakatovolei kina noda yalomalumalumu? Eda na bucina vakacava na itovo talei qo meda yalomalumalumu tiko ga ni basika na ituvaki dredre? Me saumi qori, eda na veivosakitaka e tolu na ituvaki e dau yaco vakalevu nikua e rawa ni vakatovolei kina noda yalomalumalumu, kei na ka vakavuku meda cakava ena ituvaki yadua.—Vkai. 11:2.\nNI VEISAU NA KEDA ITUVAKI\n5, 6. E yalomalumalumu vakacava o Pasilai?\n5 Na veiveisau e dau yaco ena noda bula ena vakatovolei kina noda yalomalumalumu. Kena ivakaraitaki: Ni sa yabaki 80 o Pasilai, e sureti koya o Tevita me vakaitikotiko ena valenitui. A rairai marautaka sara ga o Pasilai. Ke ciqoma na veisureti, sa na veivolekati sara ga kei na tui. Ia e qai vakasuka. Na vuna? Ni sa dua toka na itaba, e tukuna vei Tevita ni sega ni via vakaicolacolataki koya. A mani vakatututaki Kimami me kena isosomi, de rairai dua vei ira na luvena tagane.—2 Sam. 19:31-37.\n6 Na yalomalumalumu e vukei Pasilai me vakatulewa vinaka. A sega ni vakasuka na veisureti ena nona nanuma ni na sega ni qarava vinaka nona itavi, se me marautaka mada ga nona gauna ni vakacegu. A ciqoma na kena ituvaki, e kila tale ga na iyalayala ni ka e rawa ni cakava. A sega ni via colata tale na itavi ena sega ni qarava rawa. (Wilika Kalatia 6:4, 5.) Ke da kauaitaka ga na itutu kei na rogo, ena rawarawa nida bucina na yalo ni nanumi keda ga kei na veisisivi, ena tini ga ina rarawa. (Kala. 5:26) Na yalomalumalumu ena uqeti keda meda vakayagataka mai vu ni lomada noda taledi me vakalagilagi kina na Kalou, kei na ka ena yaga vei ira tale eso.—1 Kor. 10:31.\n7, 8. E yaga vakacava na yalomalumalumu meda kua ni nuitaki keda ga kina?\n7 Ni levu na itavi eda lesi kina, ena levu tale ga na lewa e soli vei keda. Qori ena vakatovolei kina noda yalomalumalumu. Gauna e rogoca kina o Niemaia nodra rarawa na lewe i Jerusalemi, e masuti Jiova vagumatua. (Niem. 1:4, 11) E mani vakalougatataki ira o Jiova ni lesi Niemaia o Tui Atakisekise me kovana ni vanua. E yaco me turaga rogo o Niemaia, e vutuniyau qai tu vua na lewa, ia e sega vakadua ni nuitaka nona kila se kaukaua. E lako vata tiko ga kei na Kalou. E qara tiko ga na veidusimaki i Jiova ena nona vakekeli ena Lawa ni Kalou. (Niem. 8:1, 8, 9) A sega ni dau vakacolasau o Niemaia, e veivuke ni vakayagataka kina nona iyau.—Niem. 5:14-19.\n8 Na ivakaraitaki i Niemaia e uqeti keda meda kua ni nuitaki keda ga ni veisau na noda ilesilesi se levu tale na itavi eda qarava. Ke nuitaki koya ga e dua na qase ni ivavakoso, ena rairai sega ni masuti Jiova e liu ni bera ni qarava na veika e vauca na ivavakoso. Eso tale era na rairai vakatulewa rawa qai masuti Jiova me vakalougatataka nodra vakatulewa. Vakacava e okati qori me yalomalumalumu? O koya e yalomalumalumu ena kila vinaka nona itavi vua na Kalou, me salavata tale ga kei na ituvatuva ni Kalou. E sega ni bibi duadua na ka eda rawa ni cakava. Vakauasivi ni basika na ituvaki se leqa eda sa sotava oti, meda qaqarauni meda kua ni nuitaki keda ga. (Wilika Vosa Vakaibalebale 3:5, 6.) Nida lewe ni nona vuvale na Kalou, eda vakavulici meda raica vakabibi na itavi ena vuvale kei na ivavakoso, sega ni sasagataki ni itutu.—1 Tim. 3:15.\nNIDA VAKALEWAI SE VAKACAUCAUTAKI\n9, 10. Ena vukei keda vakacava na yalomalumalumu nida vakalewai?\n9 E dau dredre meda lewai keda ni cala noda vakalewai. Levu na gauna e tagi o Ana ni vakalialiai koya wasoma o Penina. E yava o Ana, dina ni lomani koya o watina. Ni masu tiko ena valeniveitavaki ena dua na siga, a vakalewai koya na Bete Levu o Ilai ni nanuma cala ni mateni. Vakasamataka mada! Sega ni rawarawa na ituvaki qori, ia e yalomalumalumu tiko ga o Ana, e lewai koya vinaka qai veidokai nona vosa vei Ilai. E volatukutukutaki ena iVolatabu na nona masu vakaciriloloma. E laurai kina na levu ni nona vakabauta, nona veivakacaucautaki kei na vakavinavinaka.—1 Sam. 1:5-7, 12-16; 2:1-10.\n10 Na yalomalumalumu ena uqeti keda tale ga meda “rawa tiko ga na ca ena vinaka.” (Roma 12:21) Eda na sotava na veika tawadodonu ena vuravura i Setani, ia meda kua ni rarawataka vakalevu nodra itovo na tamata ca. (Same 37:1) E dau mosimosi sara nida veileqaleqataki vakamataveitacini. Ia o koya e yalomalumalumu ena vakatotomuri Jisu. E kaya na iVolatabu: “Ni vakasewasewani e sega ni veivakasewasewani lesu . . . , e vakanuinui tiko ga vei koya e dau lewa vakadodonu.” (1 Pita 2:23) A kila o Jisu ni nona itavi o Jiova me veisausaumi. (Roma 12:19) Eda vakamasuti tale ga meda yalomalumalumu da qai kua ni “sauma na ca ena ca.”—1 Pita 3:8, 9.\n11, 12. (a) Ena yaga vakacava na yalomalumalumu nida vakacaucautaki se vakacerecerei vakasivia? (b) E yaga vakacava na yalomalumalumu nida digia noda isulusulu, sasauni kei na noda itovo?\n11 E rawa tale ga ni vakatovolei noda yalomalumalumu ke da sa dau rui vakacerecerei vakasivia. Vakasamataka mada na talei ni ka e cakava o Esiteri ni veisau vakasauri na ituvaki. E marama totoka qai dua na yabaki nona sauni tiko ena waiwai isaluaki saulevu. E maliwai ira e veisiga e levu na goneyalewa mai na vanua qali e Perisia, nira veisisivitaka tiko se o cei ena vinakati koya na tui. Ia e veidokai qai lewai koya vinaka tu ga. E sega ni vakacerecerei koya se dokadoka ni sa digi koya na tui me nona ranadi.—Esit. 2:9, 12, 15, 17.\nVakacava e kilai ena noda isulusulu kei na sasauni nida dokai Jiova kei na so tale se da dokadoka? (Raica na parakaravu 12)\n12 Na yalomalumalumu e vukei keda e veigauna me rakorako noda isulusulu kei na sasauni, me veidokai tale ga noda itovo. Eda kila nira na taleitaki keda e levu nida “yalomalumalumu [qai] yalomalua,” sega ni noda vakalevulevui keda se nanumi keda vakasivia. (Wilika 1 Pita 3:3, 4; Jere. 9:23, 24) Ke tiko e lomada na dokadoka, ena qai kilai ga ena ka eda cakava. Kena ivakaraitaki eda vinakata me kilai nida qarava tiko e dua na itavi dokai, eda kila eso na itukutuku e dodonu mera kila ga e vica, se da veikilai kei ira na tacida era lesi ena itavi dokai. Se da rairai vakamacalataka eso na ka e kilai mai na kena itukutukuni nida vakaitavi duadua ga kina, dina nira vakaitavi tale ga kina eso. E ivakaraitaki vinaka o Jisu ena tikina qo. Levu na ka e cavuta e yavutaki se lavetaki mai na iVolatabu vakaIperiu. E yalomalumalumu ni cakava qori, me rawa nira kila na vakarorogo ni ka e tukuna e vu mai vei Jiova, sega ni ka e nanuma se nona vuku.—Joni 8:28.\nITUVAKI EDA SEGA NI LEWA RAWA\n13, 14. Ena vukei keda vakacava na yalomalumalumu meda vakatulewa vinaka?\n13 Ena vakatovolei tale ga noda yalomalumalumu ni tau eso na vakatulewa. Ni se tiko mai Sisaria na yapositolo o Paula, a tukuna vua na parofita o Akapo ni na vesu ke lako e Jerusalemi. De dua ena rawa ni vakamatei kina. Era leqataki koya na mataveitacini, era vakamasuti koya me kua ni lako. Ia a sega ni vakamalumalumu o Paula. A sega ni nuitaki koya vakasivia se me rere. E nuitaki Jiova vakatabakidua, e tu vakarau me vakaotia nona ilesilesi ena vanua ga e talai kina. Nira rogoca qori na mataveitacini, era yalomalumalumu ni tokona nona vakatulewa me gole i Jerusalemi.—Caka. 21:10-14.\n14 Ena vukei keda na yalomalumalumu meda vakatulewa vinaka, dina nida sega ni kila vinaka se lewa na ka e rawa ni yaco. Kena ivakaraitaki, vakacava ke da tauvimate nida veiqaravi tiko vakatabakidua? Vakacava ke ra gadreva noda veivuke na noda itubutubu itabaqase? Eda na qaravi keda vakacava nida sa qase? Ena sega ni saumi kece na taro qori ena levu ni noda masu se vakekeli. (Dauv. 8:16, 17) Nida nuitaki Jiova, ena uqeti keda meda kila qai ciqoma ni vakaiyalayala ga na ka eda rawa ni cakava. Nida vakekeli, tarogi ira eso tale, qai kerea na veidusimaki ni Kalou ena masu, meda muria sara na vanua e dusimaki keda kina na yalo tabu ni Kalou. (Wilika Dauvunau 11:4-6.) Ena vakalougatataka qori o Jiova, se na veisautaka vakamalua noda isausau.—Vkai. 16:3, 9.\nBUCINA NA YALOMALUMALUMU\n15. Eda na yalomalumalumu tiko ga vakacava nida vakasamataka na sala e vukei keda kina o Jiova?\n15 E yaga vakalevu na yalomalumalumu, ia e rawa vakacava nida bucina vakalevu? Meda dikeva mada e va na sala. Kena imatai, eda na bucina vakalevu na yalomalumalumu kei na noda dokai Jiova nida vakasamataka vakatitobu na nona itovo cecere kei na nona itutu. (Aisea 8:13) Meda nanuma nida lako vata tiko kei na Kalou Kaukaua Duadua, sega ni agilosi se tamata. Qori ena uqeti keda meda “vakamalumalumutaki [keda] ena liga kaukaua ni Kalou.”—1 Pita 5:6.\n16. Nida vakasamataka vakatitobu na loloma ni Kalou, ena uqeti keda vakacava meda yalomalumalumu?\n16 Kena ikarua, noda vakasamataka vakatitobu na loloma i Jiova ena vukei keda meda bucina na yalomalumalumu. E vola na yapositolo o Paula ni vakamareqeta vakalevu o Jiova na tikiniyago eda dau vakawaletaka qai “rokova vakalevu.” (1 Kor. 12:23, 24) E kauaitaki keda yadua tale ga o Jiova, dina ni vakaiyalayala na ka eda rawa ni cakava. E sega ni vakatauvatani keda se me bureitaka nona loloma nida valavala ca. Ni lomani keda o Jiova, eda nuidei nida veiqaravi tiko ena nona vuvale.\n17. Ena yaga vakacava nida raica ga na ka era vinaka kina eso tale?\n17 Kena ikatolu, eda na vakavinavinakataka vakalevu na noda itavi ni sokaloutaki Jiova nida vakatotomuri koya, oya noda raica ga na ka era vinaka kina eso tale. Eda na sega ni qara na veivakacerecerei se siova na itavi e sega ni lesi vei keda, eda na yalomalumalumu ga ni qara nodra ivakasala eso tale, da qai muria nodra vakatutu. (Vkai. 13:10) Eda na marau vata kei ira nira lesi ena so na itavi. Eda na vakacaucautaki Jiova nida raica na sala e vakalougatataki ira kina “na taci[da] kece e vuravura.”—1 Pita 5:9.\n18. Ena dokai keda vakacava na Kalou nida vakavulica noda lewaeloma?\n18 Kena ikava, nida vakavulica noda lewaeloma me salavata kei na ivakavuvuli vakaivolatabu, eda na kila na ka meda cakava me savasava kina noda itovo se ivakatagedegede me muri. Eda na bucina meda dau vakatulewa vinaka nida yalomalumalumu ni tiko vei keda na rai i Jiova. Nida vuli wasoma, masu, kei na noda muria na ka eda vulica, ena vaqaqacotaka noda lewaeloma ni toso na gauna. (1 Tim. 1:5) Eda vulica meda vakaliuci ira eso tale. Ke da cakava noda itavi, e yalataka o Jiova ni na ‘vakataudeitaki keda,’ ena rawarawa kina meda yalomalumalumu qai bucina eso tale na itovo vakalou.—1 Pita 5:10.\n19. Na cava ena vukei keda me tawamudu noda yalomalumalumu?\n19 Na nona dokadoka wale ga vakadua na parofita ni Juta e mate kina, e vakaleqai tale ga nona veiwekani kei na Kalou. E rawa nida yalomalumalumu tiko ga nida vakatovolei. Era vakadinadinataka qori e levu na dausokalou yalodina ena gauna sa oti kei na gauna qo. Na dede ga ni noda lako vata kei na Kalou, dodonu meda yalomalumalumu tale ga vakalevu. (Vkai. 8:13) Se mani itavi cava eda qarava nikua, e ka talei qai dokai duadua meda lako vata kei Jiova. Mo vakamareqeta qori, tomana tiko ga nomu lako vata kei Jiova ena nomu vinaka taucoko me tawamudu.\niMeli iMeli O Rawa ni Yalomalumalumu Tiko ga ni o Vakatovolei


E sega tiko ni macala | Tapuaki Pacific pregnancy & parenting education\nE sega tiko ni macala\nE na dua na vuli levu ko na sotava enai matai ni macawa ni bula vakai tubutubu.\nE sega walega ga ni ka vou na tiko ni gone vou e vale,ko na vulica talega evuqa na veisau ni veika e gadreva na gone lailai.Ka na taura toka e dua na gauna me tarai cake na kena gauni sala.E na via drerde no na veiqaravi vua na gone vou ni na kovuta tiko e 24 na aua ni dua na siga ka na sega soti kina ni levu na nona gauna ni moce.\nAi matai ni kalawani nomudrau veikilai kei na gone\nRaica iko (Look at you), Aroha Atu, Aroha Mai ha, ai matai ni DVD e vakarautaka na Counties Manukau kei Auckland Univeisti of Technology me laurai kina ni gone ea rawa ni veimaliwai ka veivosaki kei keda ni se qai sucu.\nNa DVD oqo e rawa ni vukea mo kila na gauna vinaka mo keveta kina na gone, me rawa ni drau veirai mata,ni sa I koya oqori na veika e gadrevi ena matai ni vica na macawa ni nona bula..\nNi sa tubu cake jiko mai na gone,sa na tekivu mo drau dau veitalanoa ka kila na rorogo ni domomu.Dau vosa vua ia kevaka o vosataka tale na veimataqali vosa eso,vakayagataka talega.\nNa dau qaravi ira na gone tagitagi e rawa ni vakavuna na loma taqaya,oca se veilecayaki ni nomu bula.\nE nai matai ni vica na siga ni nona bula na gone,e dau bau dredre sara me da kila se cava e via tukuna tiko ena gauna era tagi kina,e ra duidui tu na veimataqali tagi.\nNa nona tagi vakalevuna gone e rawa ni taura toka me tolu(3) ki na va(4) na macawa ,ka sa na qai malumu sobu mai.E na dua na gauna e rawa ni tagi vakalevu na gone se vakanenene me rauta me rua(2) na aua ena dua na siga.\nE vuqa oqo ena yaco tiko ena yakavi siga se yakavi lailai-oya na gauna sa vakarau me moce ka sa na vakacudrucudru ka na rawa ni sucu vakalalai kina.\nE rauta ni ruasagavulu na pasede (20%) na gone era na vakabebe ka dau tagitagi vakabalavu,vakabibi ena yakavi.\nE bau vakavu loma ocaoca ni ra tagi vakalevu se vakawasoma na gone.\nNa vuna e sega so ni matata baleta ni sega ni levu na vakadidike ni oqori e vakavuna nai tubutubu se nakita me vakayacora vua na gone.\nNa tagi e rawa ni kenai balebale ni via sucu, ia kevaka e se qai sucu oti,sa dodonu mo na vakaraica se cava e gadreva me vaka veisau ni diaper,mosi ( kete,daliga se bati) se e sa oca.\nVakasaqara na veivuke\nKenai I otioti,e bibi ka dodonu me kilai ni sega ni rawarawa na veiqaravi vakai tubutubu ena I matai ni macawa.E gadrevi kina ke rawa ni o kerea na nodratouveivuke na lewe ni vuvale, se mo wasea na nomu gagadre vua e dua o kila vakavinaka.E na dau.\ngadrevi na veivuke kei na veitokoni e na gauna oqori ka kakua ni rere se madua mo taro\nTabaka na yacadra na tamata e volai toka me rawa ni ko vukei kia


Rairai o Jisu ni Bera na Penitiko | Bula i Jisu\nMACIU 28:16-20 LUKE 24:50-52 CAKACAKA 1:1-12; 2:1-4\nLESU I LOMALAGI\nSOVARAKI NA YALO TABU VEI IRA E RAUTA NI 120 NA TISAIPELI\nNi vakaturi oti o Jisu, e tuvanaka me ratou sota kei na 11 na nona yapositolo ena dua na ulunivanua e Kalili. Era tiko tale ga e kea rauta ni 500 na tisaipeli, eso vei ira qori era vakatitiqa e liu. (Maciu 28:17; 1 Korinica 15:6) Ia na ka e cavuta tarava o Jisu e vakadeitaka vei ira ni sa vakaturi dina.\nE vakamacalataka o Jisu ni sa solia vua na Kalou na lewa kece mai lomalagi kei vuravura. E veiuqeti sara: “O koya gona, ni lako moni vakavulici ira na lewe ni veivanua kece ga mera noqu tisaipeli, ni papitaisotaki ira ena yaca i Tamada kei na Luvena kei na yalo tabu, vakavulici ira mera muria na ka kece au vakarota vei kemuni.” (Maciu 28:18-20) Sa vakaturi o Jisu, ia e se kauaitaka tiko ga na vunautaki ni itukutuku vinaka.\nO ira kece na imuri i Jisu, ira na tagane, yalewa, kei na gone era vakaroti mera veivakatisaipelitaki. De dua era na saga na dauveitusaqati mera tarova nodra vunau kei na veivakavulici, e vakadeitaka kina vei ira o Jisu: “Sa soli vei au na lewa kece mai lomalagi kei vuravura.” Ena yaga vakacava qori vei ira na nona imuri? E kaya vei ira: “Raica, au tiko vata kei kemuni ena veisiga kece me yacova na ivakataotioti ni veika vakavuravura.” A sega ni tukuna o Jisu nira na cakamana kece o ira era vunautaka na itukutuku vinaka. Ena tokoni ira ga na yalo tabu.\nNi vakaturi o Jisu, e rairai vei ratou nona tisaipeli “ena loma ni 40 na siga.” E rairai ena yago vakayago qai ‘levu na ivakadinadina me vakaraitaka kina ni bula tiko,’ ena nona vakavulici ira ena “veika e baleta na Matanitu ni Kalou.”—Cakacaka 1:3; 1 Korinica 15:7.\nEratou se tiko voli mai Kalili na yapositolo, sa dusimaki ratou o Jisu me ratou lesu i Jerusalemi. Ni ratou soqoni vata tiko ena korolevu, e kaya: “Dou kua ni biuti Jerusalemi, dou waraka tiko ga na ka e yalataka o Tamaqu, me vaka dou rogoca vei au, ni a veipapitaisotaki ena wai o Joni, ia dou na papitaisotaki ena yalo tabu ni oti ga qo e vica na siga.”—Cakacaka 1:4, 5.\nNi soqoni tale kei ratou nona yapositolo o Jisu, e “kauti ratou yani me yaco sara i Pecani” ena baba tokalau ni Ulunivanua ni Veiolive. (Luke 24:50) Dua na ka na levu ni ka e vakamacalataka vei ratou o Jisu me baleta na vanua ena gole kina, ia ratou se nanuma tiko ga na yapositolo ni na tauyavutaki e vuravura na Matanitu ni Kalou.—Luke 22:16, 18, 30; Joni 14:2, 3.\nRatou tarogi Jisu na yapositolo: “Turaga, oni na vakalesuya tale na matanitu vei Isireli ena gauna qo?” E sauma vei ratou: “E sega ni nomudou mo dou kila na gauna kei na siga sa lokuca o Tamaqu ena nona lewa.” E vakabibitaka tale o Jisu na cakacaka me ratou cakava: “Dou na rawata na kaukaua ni sobuti kemudou na yalo tabu, dou na qai tukuni au e Jerusalemi, e Jutia taucoko, e Samaria, kei na veivanua yawa sara kei vuravura.”—Cakacaka 1:6-8.\nNi ratou se tiko kei Jisu ena Ulunivanua ni Veiolive na yapositolo, e tekivu gole cake i lomalagi o Jisu qai tabonaki koya sara na o mai matadratou. Ni vakaturi oti o Jisu, e rairai ena yago vakayago. Ia sa biuta tu mai na yago qori qai gole i lomalagi ena yago vakayalo. (1 Korinica 15:44, 50; 1 Pita 3:18) Ni ratou se raici Jisu tiko na yapositolo yalodina, e basika vakasauri e yasadratou “e rua na tagane erau vakaisulu vulavula.” Erau rairai yani ena yago vakayago, rau qai taroga: “Kemudou na kai Kalili, na cava dou wadrava tiko i macawa? O Jisu e kau tani cake vei kemudou qo i macawa ena lako mai ena sala vata ga dou raica ni kau cake kina i macawa.”—Cakacaka 1:10, 11.\nNi biuti vuravura o Jisu, e sega ni uvu na kena davui ratou qai raica ga nona imuri yalodina. Ena lesu mai o Jisu ena “sala vata ga” qori—ena sega ni uvu na kena davui, o ira ga na nona imuri yalodina era na kila nona tiko me veiliutaki ena Matanitu ni Kalou.\nEratou lesu i Jerusalemi na yapositolo. Ena vica na siga tarava, ratou soqoni kei ira na vo ni tisaipeli, wili kina o “Meri na tinai Jisu kei ratou na taci Jisu.” (Cakacaka 1:14) Era sega ni cegu na masu, qai okati ena nodra qaqanimasu nona digitaki e dua na tisaipeli me isosomi kei Jutasa Isikarioti me ratou le 12 tale kina na yapositolo. (Maciu 19:28) Era vinakata me digitaki e dua e vakadinadinataka na cakacaka kei na vakaturi i Jisu. Qo na iotioti ni gauna e tukuni ena iVolatabu me caka kina na vakawirimadigi, me kilai kina na loma ni Kalou. (Same 109:8; Vosa Vakaibalebale 16:33) A digitaki qai “wili vata kei ratou na le 11 na yapositolo” o Mataiasi, a rairai dua vei ira na le 70 e tala o Jisu mera lai vunau.—Cakacaka 1:26.\nNi oti e tini na siga nona lesu i lomalagi o Jisu, e tekivu sara na Soqo ni Penitiko 33 G.V. Rauta ni 120 na tisaipeli era soqoni ena dua na tabavale e cake e Jerusalemi. E qai rogo vakasauri e dua na rorogo e vaka na cagi kaukaua e vakasinaita na lomanivale. E laurai na veika era vaka na yameyame ni buka ni lai toka vei ira kece na tisaipeli. Era tekivu vosataka na veimataqali vosa. Qori sara ga na veisobuti ni yalo tabu a yalataka o Jisu!—Joni 14:26.\nO cei era tiko ni veivakasalataki o Jisu ena dua na ulunivanua e Kalili? Na cava e tukuna vei ira?\nNi vakaturi o Jisu, e vica na siga nona rairai tiko vei ratou na nona tisaipeli? Cava e cakava?\nMe salavata ga kei na nona biubiu o Jisu, ena lesu mai vakacava?\nNa cava e yaco ena Penitiko 33 G.V.?\niMeli iMeli Rairai o Jisu ni Bera na Penitiko\njy wase 137 t. 310-311