Gizotso - Wikipedia, entziklopedia askea.\notsoan bihurtzeko ahalmena duen gizakia, herri jakintzak hedatutako sineskeriak hilketa ulertezinei erantzuna emateko\nGizotso edo Likantropo bat gizaki mitologiko edo folkloriko bat da, otso bihurtzeko ahalmena duena. Itxuraldaketa hau nahita (deabru baten patuaren bitartez) egindakoa edo nahigabe (madarikazio) batek eraginda gerta daiteke.\nGizotso a, XVIII. mendeko irarlana.\nGizotso edo likantropo izena (grezieraz λυκάνθρωπος lukánthrōpos, "otso-gizon") mitologia antzina-antzinatik ezagutzen du gizakiak, gai honen inguruko kondairak ia guztiz galtzeraino egon harren bizirik diardute munduko hainbat tokitan. Europan elehazarrek nekazari gizarteetan, abeltzaintza eta artzain bizimoduez aparte, herri sineskeriek hedatu zituen hilketa ulertezinen gertakizunei erantzuna emateko.\n1 Gizotsoaren mitoa XXI. mendean\n1.1 Gaur egungo arrazionalismoaren ikuspegia\n1.1.1 Zinemaren semea\n1.1.2 Gizotsoak zientziaren ikuspegitik\n2 Gizotsoa Europako iraganean\n2.1 XIX. mendeko Galiziar gizon otsoaren kasua\n2.2 XVIII. mendeko Gevaudaneko Piztia\n2.3 XVII. mendeko Txano gorritxoren bilakaera\n2.4 XVI. mendeko epaiketa famatu pare bat\n2.5 Gizotsoak Erdi Aroan\n2.5.1 Ossory-ko gizotsoak\n2.5.2 Bisclaverten zorigaitza\n2.5.3 Zinozefalodun barbaroak\n2.5.4 San Kristobal Txakurburu\n2.6 Germaniar otso gerlariak\n2.7 Gizotsoak Greziar mitologian barne\n3 Gizotsoek izan ditzaketen jatorri batzuk\n3.1 Abere eraldatuen oinordeak\n3.2 Izpiritu babesleak\n3.3 Hildakoen inguruko beldurraren inkarnazioa\n3.4 Sorginkerien boterea\n4 Haur basatiak\n4.1 Filosofoentzat erantzunkizunak\n4.2 Abereak ezitutako haurrak\n4.3 Otsoen gizatasuna\n5 Gizotsoen lurraldeak\nGizotsoaren mitoa XXI. mendeanAldatu\nGaur egungo arrazionalismoaren ikuspegiaAldatu\nLon Chaney Jr. famatua egin zuen gaur egun ezagutzen dan gizotsoaren estereotipoa The Wof Man 1941.ko filman\nGiizotsoaren irudikapena XX. mendean du jatorria, gehiengoak Erdi Aroan kokatzen badute ere.\nIlargi betearen argipean beste gizotso batek zauritutako gizona (emakumerik ez dirudienez) gizotso bilakatzen da. Ez bakarrik hori, hilezina dirudi; zilarrezko balak bakarrik zauritu eta hil dezakete gizotsoa.\nGizotsoekin lotuak dauden sineskeri guzti hauek "Otso gizona" (The Wolf Man) 1941eko filmean ageri ziran bilduak. Filma honek George Waggnerrek zuzendutako produkzioa ezagunena bihurtu zen 1940ko hamarkada Estatu Batuetako beldurrezko zinemaren barruan, eta hemendik hedatu zan mundura gizotsoei herri jakintzak ontzat dituen asmakizunak.\nCinefantastique gunearen arabera: «... filma klasikoa da artelan bat izan gabe. Miresgarria eta erakargarria da, baina ez du Drakula eta Frankensteinen eragin sortzaile eta artistikoa... Gizon otsoak iraun du benetako kondaira eta arketipikoa dirudien mitologia irudikatzen duelako, errealitatean asmakizun zinematografikoa denean ".\nUniversaleko munstro klasikoen panteoitik kanpo gizotsoak bazuen erantzuna.\nGizotsoak zientziaren ikuspegitikAldatu\nXVIII. mendean "Argien Aroa" deritzon denboratan zientzia ikerketak bultzada handia jaso zuten adar askotan. Iraganeko sineskeriak uxatzeko saiakeratan ziharduten ikerleek gizotsoen herri sinesmenei erantzun egokia bilatu zuten, eta aurkitu ere.\nHarrigarria bada ere gizotsoei egindako epaiketek izan ziren likantropia argiratu zutenak, hori bai, XIX. mendetik aurrera. Ez epaileek noski, baina bai epaitutakoei egindako ikerketek. Hiltzaile batzuk bere adimenaren eritasunean euren burua abere batean eraldatzeko nahita edo nahigabeko ahalmena dutela sinesten dute. Ikuspegi hau bere gizartearen inguruko sineskeri eta kulturaren arabera moldatzen delako, honela ulertu daiteke lurraldearen arabera eraldaketa abere batekin edo bestekin ordezkatzea.\nPedro Gonzalez, Frantziako errege zan Henrike II. gortean 44 urtez bizi izan zen, kanariar gizon hau famatua izan zen XVI. mendean. Irudian, Antonieta Gonzalez , bere alabaren 1583ko erretratua\nHipertrikosia, antzinatik ezaguna zan mutazio genetikoa, sindromea diotena, XVI. mendean gaixotasun bezala ikusi zuten jasaten dutenen zorionerako. Ikerle askoren iritzian gizotsoen sineskeriak hipertrikosian izango lukete jatorria. Zoritxarrez ezjakintasuna eta sineskeriek zamatsua egin du hipertrikosia jasaten duten bizia. XX. mendea arte zirku eta munstro ferietan izaki ikusgarri gisa lortzen zuten lanbidea bakarrik.\nErrabia, edo amorrua, animaliek transmititutako gaitza da. Amorruaren birusak animaliak infektatzen ditu, eta haginkada baten bidez pasatzen dute gizakira.\nErrabiaren inkubazio epea luzea izan daiteke, urtebeteraino luzatu daiteke. Batzuetan, bi hilabete besterik ez dira behar. Inkubazio epea sintomarik gabekoa izaten da. Baina garunera iristerakoan lehenengo sintoma nabariak agertzen dira, neurologikoak batik bat: sukarra, ondoeza, antsietatea, depresioa, eztarriko espasmoak, gehiegizko listu-ekoizpena, buruko-asaldura handia...koma, eta hiltzea gertatu arte izena ematen dioen amorrua nabarmena izaten da.\nBanpirismoaren jatorria onesten duen gaixotasun hau gixotxoen zenbait jokabideekin ere parekatua izan da.\nGizotsoa Europako iraganeanAldatu\nXIX. mendeko Galiziar gizon otsoaren kasuaAldatu\n1852. Urtean Manuel Blanco Romasanta-ren epaiketa bere burua gizotsotzat zuen hiltzaile zorigaitzeko famadun bihurtu zan, bere inguruan Sacamantecas espainiar mitoaren sineskeriak hedatu ziran.\nEl Hombre Lobo de Allariz izenarekin ezaguna, Manuel Blanco Romasanta izena zuen.\nHilketa lehen salaketa 1844an iritsi zitzaion, Vicente Fernandez leongo agintaria zen Ponferradatik gertu, heriotzagatik, zorra kobratzen saiatu zena. Absentzian hamar urteko kartzela zigorra ezarri ondoren, Ermida abandonatutako herrian aterpe batera ihes egitea lortu zuen. Han, ganaduarekin bizi izan zen hilabetez.\nJendaurrean agertu zen berriro Antonio Gómezen identitate faltsuaren pean, oraingoan Rebordechaon, bertako biztanleekin nahastuz eta harreman pertsonalak finkatuz, batez ere emakumeen konfiantza eta adiskidetasuna lortu harren. Garai hartan emakumezkoen tipikotzat jotzen zen ehuleen ofizioa egitera etorri zen. Horrek guztiak nolabaiteko ospea ekarri zuen "afeminatua" izateagatik. Horrez gain, saltzaile ibiltari eta bidelagun gisa jarraitzen zuen batez ere basoak zeharkatu behar zituzten emakume haientzat.\nUrte horietan hasi ziren Redondela eta Argostios basoetan egin zituen hilketak. Gutxienez hamahiru hilketa egin zituen, biktimak beti emakumeak edo haurrak izanik. Desagerpenak oharkabean igaro ziren, bere senideek beste leku batzuetan finkatu zirela esaten zieten gutunak jasotzen zituela ziurtatu baitzuen, horrela justiziatik urteetan ihes egitea lortuz.\nPomada gantz saltzaile gisa zuen ospea azkar hedatu zen Galizia osoan, baina bertako jendeak gizakien koipez osatuta zegoela susmatzen hasi ziren. Desagertutakoen zenbait gauza agertzeak desagerpenen inguruko susmoak areagotu zituen. Ihesaldia planifikatu zuen, pasaporte faltsuarekin Galizia uztera iritsiz.\nThomas Hobbesek 1651. urtean argitaratutako Leviathan lanean Homo homini lupus latinezko esaldi ospetsua ezagutzera eman zuenean, filosofo ingelesa gizartea zuzentzen saiatzen den gizakiaren portaera berekoia aipatzen ari zen; Garai berean, Europak epaiketa ugari bizi izan zituen, gizotsoenak hain zuzen ere. Irudian,.Lucas Cranach Zaharraren "Nork uzten ditu txakurrak kanpoan" 1512ko grabatua\n1852an, behin betiko salaketa aurkeztu zen Escalona hirian, saltzaile batek emakumeak eta haurrak berarekin bidaiatzera iruzur egiten zituela eta inoiz ez zutela berriro ikusten. Hori dela eta, agintariek - gero koipearen saltzaileari buruzko zurrumurruak entzunda - susmagarri gisa hasi zituzten bilaketak. Azkenean Nombelan (Toledo) harrapatu eta Allarizen (Orense) epaitu zuten, Manuel Blanco Bastida fiskala zela.\nGezurren bitartez emakumeak eta haurrak engainatu, hil egin eta seia edo olioa erauzi eta gero saltzeko berarekin eramatea leporatu zioten. Bere defentsan, Blanco Romasantak sorgin baten sorginkeriaren biktima zela adierazi zuen, haren arabera, ilargi beteko gauetan otso bihurtzea eragin zion. Otso bihurtuta, instintiboki hamahiru pertsona hil zituela adierazi zuen, oinak eta hortzak erabiliz bizitza amaitzeko eta hondarrak besteen konpainian jateko.\nTransformatu nintzen lehen aldia Couso mendian izan zen. Bi otso sutsu handi topatu nituen. Bat-batean, lurrera erori nintzen, konbultsioak sentitzen hasi nintzen, hiru aldiz estropezu egin nuen kontrolik gabe eta segundo batzuetan ni neu otsoa nintzen. Bost egun eman nituen beste biekin zintzilik, gorputza berreskuratu nuen arte. Orain ikusten duzuna, jauna. Beste bi otsoak nirekin etorri ziren, nire ustez otsoak zirenak ere, gizaki itxura aldatu zuten. Bi valentziar ziren. Bata Antonio deitzen zen eta bestea Don Jenaro. Eta nirea bezalako madarikazioa ere jasan zuten. Luzaroan otso gisa atera nintzen Antonio eta don Jenarorekin. Hainbat pertsona eraso eta jan ditugu gose ginelako.\nManuel Blanco Romasanta, Causa núm. 1778: Causa contra hombre lobo, juzgados de Allariz (Orense)\nEpaiketak ("gizon otsoaren kasua" izenarekin ezagutzen dena) urtebete inguru iraun zuen. Sententzia 1853ko apirilaren 6an iritsiko zen, Romasantak berrogeita lau urte zituela: ez zela ez eroa, ez ergela edo maniatikoa, eta "garrote vil"-era kondenatu zuten frogatu zitezkeen bederatzi hilketa bakarrengatik eta biktima bakoitzeko mila errealeko isuna ere jarri zioten.\nKasua jarraitzen zuen Frantziako hipnotizatzaile batek gutun bat bidali zion Grazia eta Justizia ministroari eta bertan zalantzak azaldu zituen Romasantak likantropia pairatu zuen edo ez. Hipnosiaren bitartez beste gaixo batzuk sendatu zituela esan zuen eta exekutatu aurretik hipnotizatzen utzi zezatela eskatu zuen ere. Era berean, Isabel II.a erreginaren esku-hartzea eskatu zuen, eta honek Auzitegi Gorenari kasua berrikusteko eskatu zion. Geroago, Isabel II.ak Romasanta heriotza zigorretik askatzeko agindua sinatu zuen, hau bizi osorako kartzelara murriztuz. 1863ko abenduaren 14an hil zen Ceutako espetxean urdaileko minbiziaz.\nXVIII. mendeko Gevaudaneko PiztiaAldatu\nTestuan irakurri daitekeenez "Gevaudani eragiten dion munstroaren irudia. Piztia honek zezen gazte baten tamaina du. Nahiago du emakumeak eta haurrak erasotzea. Odola edaten du, burua mozten die eta eraman egiten ditu. Animalia hau hiltzen duenari 2700 franko agintzen zaizkio."\nGevaudaneko Piztia (frantsesez: La Bête du Gévaudan; okzitanieraz: La Bèstia de Gavaudan) Frantziako Gévaudan probintzian izandakoa pizti gizajalea (gaur egungo Lozère departamenduan eta Haute-Loire partean), Frantzia hego-erdialdeko Margeride mendietan 1764 eta 1767 artean. 90.80 kilometroko eremua hartzen zuen erasoak, hortz eta isats izugarriak zituen piztia batek edo gehiagok egin omen zituzten, lekukoen arabera. Garaiko deskribapen gehienek piztia otso, txakur edo otso-txakur hibrido gisa identifikatzen zuten.\nBiktimak eztarria erauzita hil ohi zituzten. Frantziako Erresumak diru eta eskulan dezente erabili zituen animalia arduratsuak ehizatzeko, besteak beste, hainbat noble, soldadu, errege ehiztari eta zibilen baliabideak. Biktimen kopurua desberdina da iturriaren arabera. 1987an egindako ikerketa batek 210 eraso izan zirela kalkulatu zuen, 113 hildako eta 49 zauritu; hildako 98 neurri batean janak zeuden. Beste iturri batzuek diotenez, 60 eta 100 heldu eta haur artean hildako animalia edo 30 baino gehiago zauritu dira. Piztia hainbat aldiz hil zela jakinarazi zuten erasoak behin betiko gelditu aurretik.\nGaur egungo ikerleen esanetan, garaiko histeria kolektiboak naturaz gaindiko Gévaudaneko Piztiaren inguruan sortu ziren mitoak eragin zituen, baina munstroari egotzitako heriotzak litekeena da otso edo otso multzo batzuen lana izatea.\nOtsoen erasoak oso arazo larria izan ziren bere garaian, Frantzian ez ezik, Europa osoan ere, XVIII. Mendean otsoei egotzitako hamar mila hildako izan baitziren. 1765eko udaberrian, Gévaudan histeriaren erdian, loturarik gabeko eraso sorta gertatu zen Soissons komunetik gertu, Parisko ipar-ekialdean, otso bakarti batek gutxienez lau pertsona hil zituenean bi egunetan zehar jarraipena eta sardexka batekin armatutako gizon batek hil aurretik.. Halako gertakariak ohizkoak ziren Europako mendebaldeko eta erdialdeko landa-lekuetan.\nMarin txostenak izakia proportzio ezohiko handiko otso gisa deskribatzen du. "Otsoa iruditu zitzaigun animalia hau; baina apartekoa eta oso desberdina da bere figura, herrialde honetan ikusten ditugun otsoen proportzioagatik. Hau da ikusi duten hirurehun pertsona baino gehiagok egiaztatu dute."\nPiztia otsoa edo beste basa kanidoa zela eta, ikerketa historiko gehienetan oinarrituta interpretatu zen arren, hainbat teoria alternatibo proposatu dira, hala nola, lehoi hipotetikoa.\nWikipediako atal honetan ageri bada bere denboretan herri sinesmenak deabru edo gizotso bat zelakoan datza.\nXVII. mendeko Txano gorritxoren bilakaeraAldatu\nTxano gorritxo gizotsoen inguruko sineskerien inguruan hedatutako ipuina baino fabula bezala agertzen da, gazteek ezezagunekiko mesfidantza izan dezaten, baina, zoritxarrez, gaur egungo kriminologoen esanetan ume hileta gehiengoak gertueneko pertsona ezagunak (lagunak, familiakoak, etab.) eragiten dituzte.\nTxanogorritxoren istorioaren jatorria Europako hainbat herrialdetako XVII. Mendearen aurreko bertsio seguruenetan aurki daiteke. Horietako batzuk gaur egun ezagutzen den Grimms-en inspiratutako bertsiotik nabarmen desberdinak dira. X. mendeko frantziar nekazariek kontatu zuten eta Liejako Egbert katedraleko maisuak idatzi zuen. Italian, Txanogorritxok kontatu zuten nekazariek XIV. Mendean, eta bertan hainbat bertsio daude, horien artean La finta nonna (Amona faltsua), Italo Calvinok Italiako Herri-ipuinak bilduman idatzitakoa. "Amonaren istorioa" ere deitu izan zaio. Baliteke hasierako ipuin honek Ekialdeko Asiako ipuin oso antzekoetan (adibidez, "Grandaunt Tiger") sustraitzea.\nIpuinaren hasierako aldaera hauek, gaur egun ezagutzen den bertsiotik desberdinak dira hainbat modutan. Antagonista ez da beti otsoa, zenbaitetan 'bzou' (otsoa) baizik, ipuin horiek garaiko gizotsoen entseguetarako (sorginen entseguen antzekoak) garrantzitsuak bihurtzen ditu (adibidez, Peter Stumpp-en epaiketan). Otsoak normalean amonaren odola eta haragia uzten ditu neskak jateko, eta gero bere amona kanibalizatzen du nahi gabe. Gainera, otsoari arropa kentzeko eta sutara botatzeko eskatu ziola ere jakin zen. Zenbait bertsiotan, otsoak neska jaten du berarekin ohean sartu ondoren, eta istorioa hor amaitzen da. Beste batzuetan, bere mozorroa ikusi eta ihes egiten saiatzen da, "amonari" kexatu behar duela eta ohean ez lukeela nahi izango kexatzen dio. Otsoak gogoz kontra askatzen uzten dio, soka zati bati lotuta, alde egin ez dezan. Hala ere, neskak katea beste zerbaiten gainetik irristatu eta korrika alde egiten du. Istorio horietan ihes egiten du gizonezkoen edo emakumezkoen pertsonaia zaharrenen laguntzarik gabe, bere maltzurkeriaz baliatuz, edo bertsio batzuetan topatzen duen mutil gazteago baten laguntzaz. Batzuetan, oso gutxitan bada ere, kaputxa gorria ere ez da existitzen.\nIstorioaren beste kontakizun batzuetan, otsoak Txanogorritxoren atzetik dabil. Garbitzaile batzuen laguntzaz ihes egiten du, ibaiaren gainean maindire bat estututa zabaltzen baitute ihes egin ahal izateko. Otsoa Oihal zubiaren gainean gorriari jarraitzen dionean, maindirea askatu eta otsoa ibaian itotzen da. Eta beste bertsio batean otsoa sutara bultzatzen da, amonaren haragia neskak jateko prestatzen ari den bitartean.\nEzagutzen den inprimatutako bertsio zaharrena Le Petit Chaperon Rouge izenarekin ezagutzen da eta XVII. mendeko frantziar folklorean izan dezake jatorria. Ipuinak eta iraganeko ipuinak moralarekin bilduman sartu zen. Histoires et contes du temps passé, avec des moralités. Contes de ma mère l'Oye, 1697an, Charles Perrault-ena. Izenburuak dioen bezala, bertsio hau geroztik baino maltzurragoa eta ageriko moralizatuagoa da. Ipuinaren interpretazio askotan esangura sinbolikoa eman zaion kaputxaren gorritasuna Perrault-ek aurkeztutako xehetasuna izan zen.\nIstorioak "andre gazte erakargarri eta erakargarria" zuen gaia, herrialdeko herriko neska batek otsoa ematean engainatuta, bere amonaren etxea arrakastaz aurkitzeko eta atsoa bera jateko behar zuen informazioarekin topo egin zuen. denbora inguruko basoan lan egiten duten egurgileek antzeman ez dezaten. Ondoren, Txanogorrirentzako tranpa bat ipintzeari ekin zion. Txanogorritxori oteari jan aurretik ohean igotzeko eskatzen zaio, istorioa amaitzen den tokian. Otsoa topaketaren garailea ateratzen da eta ez dago amaiera zoriontsurik.\nCharles Perrault-ek ipuinaren amaieran "morala" azaldu zuen , beraz, ez zuen zalantzarik nahi zuen esanahiari uzteko:\nIstorio honetatik ikasten da haurrek, batez ere neskato gazteek, politak, adeitsuak eta hazitakoak, oso gaizki egiten dutela ezezagunak entzuten, eta ez da entzuten ez den gauza bat Otsoari horrela afaltzen ematen bazaio. Otsoa diot, otso guztiak ez baitira mota berekoak; badago prestazio atsegina duen mota bat - ez zaratatsua, ez gorrotagarria, ezta haserrekoa ere, baina otzana, atsegina eta leuna, neskame gazteak kalean jarraitzen dituztenak, baita beren etxeetara ere. Ai! Nork ez daki otso leun horiek izaki arriskutsuenetakoak direnik!\nHonek, ipuinaren ustezko jatorrizko bertsioa XVII. Mendearen amaieran Luis XIV erregearen Frantziako gortearentzat idatzi zen. Erregeak festa bitxiekin entretenitzen zuen ikusle honek, ustez, esanahia hartuko zuen istoriotik.\nXVI. mendeko epaiketa famatu pare batAldatu\nGrabatu honek Peter Stumpp-en 1589an leporatutako eginkizunak eta Kolonian epaiketa ondorengo exekuzio prozesua irudikatzen du. Zigor modu hori ohikoena zen Erdi Aroan eta lehen aro modernoan, eta ez "gizotsoentzat" bakarrik.\nBedburgeko Gizon Otsoa, Kolonia (Alemania) inguruko herria, Erdialdeko Europa katoliko eta luteranoen aurrean Erdialdeko Europa suntsitu zuen erlijio gerretan. Fanatismo erlijiosoaren testuinguru honetan, Peter Stumpf nekazariak - alarguna, bi seme-alabaren aita eta ezkerreko eskuineko trontzarekin (stumpf, alemanez) erraz identifikatzen dena - torturapean aitortu zuenez, magia beltza praktikatu ez zuenetik haurra zela baina otso odoltsu bihur zitekeela deabruak eman zion gerriko magikoari esker eta, itxura horren pean, dozena bat pertsona baino gehiago irentsi zituela; Bere semearen garuna jatea eta alabarekin intzestu harremanak izatea ere leporatu zioten. Zigortzeko ikusita, 1589ko urriaren 31n gurpil baten gainean hiltzera kondenatu zuten, aliketekin bere haragia erauziz, aizkoraz desegin eta, azkenean, bere aztarnak erre aurretik ezpataz moztu zioten burua (bere alaba, patu bera jasan zuen).\nHamar urte beranduago Angersen (Frantzia), 1598an, animaliek jan zuten nerabe baten gorpua aurkitu zen. Gorputzetik oso gertu, bertakoek borroka egin zuten, ia biluzik eta odol arrastoak eskuetan zituen gizon batekin. Harrapatutako gizona Angerseko Otsoa deitu zutena Jacques Roulet eskalea zen. Angerseko Otsoaren izenekoaren aurkako epaiketan, aitortu zuenez gurasoek eman zioten ukendu bati esker metamorfosia lortu zuela, horrekin otso bihurtu eta emakumeak eta nerabeak irentsi zituela. Alemaniako kasua ez bezala, Roulet ez zuten heriotza zigorrera kondenatu, asilo batean sartu zuten.\nOrduz geroztik, likantropia prozesuak Europa osora hedatu ziren eta, Romasantaren kasuan ikusi dugun bezala, Espainiara ere iritsi ziren, baina dagoeneko XIX. Mendearen erdialdean, gizotsoen boterea sineskeria zelakoan zuten jakindunek.\nGizotsoak Erdi AroanAldatu\nThe Voyage and Travels of Sir John Mandeville-n iliburuko lustrazioan Zinozefalo bat bururik gabeko gizon, ziklope eta sciapod batekin batera.\nEuropan aurkitutako gizon otsoaren folklorea Erdi Aroan garapen komun batera datza, kristautze testuinguruan sortua, eta kristautasunaren aurreko mitologiaren interpretazio kristaua termino kristauekin lotuta. Haien jatorri komunaren jatorria protoindoeuropar mitologian koka daiteke, non likantropia gudari klasearen hastapenaren alderdi gisa berreraikitzen den. Hori islatzen da Burdin Aroko Europan Tierkrieger esparru germanikoko irudietan, besteak beste. Indoeuropar mitologiaren alderdi honen ikuspegi orokor konparatua McCone da (1987). Kultu paganoan "gizonak otso bihurtzeko" horrelako eraldaketak deabruarekin lotzen ziren Erdi Aroko hasierako ikuspegitik.\nMendebaldeko eta Iparraldeko Europan gizon otsoaren kontzeptuak otsoak, antzaz, germaniar paganismoan izan zuen paperak eragin handia izan zuem(adibidez, loup-garou frantsesa azkenean germaniar terminoaren mailegu bat da).\nErdi Aroko Europan gizon otsoengan sinesmena oso zabaldua zegoen. Ebidentzia hauek kontinenteko zati handi bat hartzen dute, baita Britainiar uharteetan ere. Gizotsoak Erdi Aroko zuzenbide-kodetan aipatu ziren, esate baterako, Kanuto erregearenak. Elizaren Ordenantzek jakinarazi zutenez, kodigoek ziurtatu nahi zuten "... gizon otso ero ausartek ez dutela gehiegi suntsitzen, ezta artalde espiritual gehiegi hozkatzen ere". Cremonako Liutprandek zurrumurru baten berri eman zuen, Bajanek, Simeon I.a Bulgariarren semeak, magia erabil lezakeela bere burua otso bihurtzeko. Agustin Hiponakoaren obrek eragin handia izan zuten mendebaldeko kristautasunaren garapenean, Erdi Aroko elizakoek asko irakurri zituzten; eta eliz gizon horiek noizean behin eztabaidatzen zuten gizon otsoak beren lanetan. Adibide ospetsuen artean, Galesko Gerald of Werewolves of Ossory daude, bere Topographica Hibernica-n topatua, eta Tilburyko Gervase-ko Otia Imperiala-n, biak errege publikoarentzat idatziak.\nGervasek irakurleari agerian uzten dio halako eraldaketetan sinestea (emakumeak katu eta suge bihurtzen diren emakumeak ere aipatzen ditu) Europa osoan zabalduta zegoela; "que ita dinoscuntur" esaldia erabiltzen du metamorfosi hauei buruz eztabaidatzerakoan, "ezagutzen da" bihurtzen da. Alemanian idazten ari zen Gervasek irakurleari ere esaten dio gizonak otso bihurtzea ezin dela erraz baztertu, izan ere, "... Ingalaterran askotan ikusi ditugu gizonak otso bihurtzen" ("Vidimus enim frequenter in Anglia per lunationes homines in lupos mutari ... "). Gizon-otsoengan eta gizakien eta animalien beste eraldaketetan zabaldutako sinesmenaren froga gehiago sineskeri horien aurka egindako eraso teologikoetan ikus daitezke; Hirsauko Conradek, XI. Mendean idazten zuenak, debekatu egiten du pertsona baten arrazoia iluntzen duten ipuinak irakurtzea. Conradek bere Ovidioren "ipuinak" aipatzen ditu zehazki. Pseudo-Agustinek, XII. Mendean idatzitakoa, Agustin Hiponakoaren argudioa jarraitzen du, Jainkoak beste inork ezin duela eraldaketa fisikorik egin dioenez, "... gorputza gorputzez [ezin da], edozein animaliaren gorputz adarretara aldatu. '\n"Genovan gizon batek 16 haur hil zituen bere burua otso bihurtu zenean; 1580ko urriaren 15ean exekutatu zuten " 1587ko irudian\nWerwolf alemaniarra Burchard von Worms-ek grabatu zuen XI. Mendean, eta Bertold-en Regensburg-ek XIII. Urtean, baina ez dago Erdi Aroko poesia edo fikzio alemaniar guztietan. Baring-Gould-ek Ingalaterran ere gizotsoen erreferentziak arraroak zirela dioen arren, paganismo germaniarreko "otso-gizonek" zer esanahi izan zuelako ere, lotutako sinesmenak eta praktikak arrakastaz erreprimitu ziren kristautasunaren ondoren (edo iraungo bazuten, hala egin zuten) beraz, eskura dugun alfabetatze-esparrutik kanpo), lehen aipatu ditugunez bestelako iturriak ditugu. Irlandako eta Britainiar Uharteetako gizon-otsoen adibide hauek aurki daitezke IX. Mendeko Nennius monje galestarraren lanean; emakumezko gizotsoak Tales of the Elders lan irlandarrean agertzen dira, XII. eta Galeseko gizon-otsoak XII-XIII. mendeko Mabinogion.\n1539an, Martin Lutherrek beerwolf (garagardo-otsoa) forma erabili zuen, aurre egin behar zaion tirano bat baino okerragoa den agintari hipotetikoa deskribatzeko.\nOtso-gizonekin lotutako tradizio pagano germaniarrek Eskandinaviako bikingo garaian iraun zuten. Norvegiako Harald I.ak Úlfhednar (otsoz estalitako [gizonak]) gorputza zuela jakin zen, Vatnsdœla sagan, Haraldskvæði eta Völsunga sagan aipatzen direnak eta gizon otsoaren kondaira batzuen antza dutenak. Úlfhednarrak berserkerren antzeko borrokalariak ziren, nahiz eta otsoaren larruekin jantzi hartzekin baino, animalia hauen izpirituak guduan eraginkortasuna hobetzeko asmoz. Gudari hauek minaren aurrean erresistenteak ziren eta borrokan hiltzeko zailak ziren, animalia basatien antzera. Úlfhednar eta berserkers Odin jainko nordikoarekin oso lotutak daude.\nGarai horretako tradizio eskandinaviarrak Kievan Rusera hedatu ahal izan ziren, eslaviar "otso-gizon" ipuinak sortuz. XI. Mendeko Bielorrusiako Poltskeko Vseslav printzea gizaki otsoa zela uste zen, gizakien gaineko abiaduran mugitzeko gai zela, Igorren kanpainan kontatzen den moduan:\nVseslav printzeak gizonezkoak epaitzen zituen; printze gisa, hiriak gobernatzen zituen; baina gauean otsoaren mozorropean ibiltzen zen. Kievitik, arropaka, Tmutorokanera iritsi zen oilar taldeen aurrean. Eguzki Handiaren bidea, otso gisa, zebilen, zeharkatu zuen. Berarentzat Polotsken goizean goiz jotzen zuten Santa Sofia ezkiletan; baina Kieven entzun zuen jotzen.\nErdi Aroko garaian deskribatutako egoerak gizakiaren folklorearen forma bikoitza sorrarazten du Europa Garaikidean. Alde batetik "germaniar" otsoa, sorginkeriaren izuarekin lotzen dena 1400 inguruan, eta bestetik "eslaviar" gizon otsoa edo vlkolak, mendekari edo "banpiro" kontzeptuarekin lotzen dena. "Ekialdeko" otso-banpiroa Erdialdeko eta Ekialdeko Europako folklorean aurkitzen da, Hungaria, Errumania eta Balkanak barne, "mendebaldeko" otso-aztia Frantzian, alemaniar hiztunen Europan eta Baltikoan aurkitzen da.\nOssory-ko erresumako gizon-otso onak biltzen dituen eta komunztatzen dituen apaiz bidaiari baten istorioa erakusten duen irudia. Topographia Hiberniae-ren ilustrazioa,\nOssory-ren gizotso mitikoak, Erdi Aroko Irlandako lehen erreinukoak, Erdi Aroko Irlandako, Ingelesezko eta Norvegiar lanetako hainbat kondairen gai dira. Gizon-otsoak Laignech Fáelad izeneko pertsonaia mitikoaren ondorengoak omen ziren eta bere ildoak Ossoryko erregeak sortu zituen. Kondairak antzinako Irlandako gudarien jardueretatik eratorritakoak izan daitezke, otsoekin maiz konparazio literarioak egiten zituztenak eta lupinaren orrazkerak edo otso larruak jantzita "otsoetan bihurtu" eta erasoak egiten zituzten bitartean.\nOtsoak, gaur egun Irlandan desagertuak egon arren, garai batean ugari ziren; irlandarrek animaliek jota zeudela txakur mota berezi bat hazi omen zuten, Irlandako otsoa, haiek ehizatzeko. 1650. urterako, Coleraine otso gose multzo batek eraso zuela jasoa dago. Otsoak aspalditik zuen tokia Irlandako kulturan, eta Irlandako literaturak Erdi Aroko garaian gudariak otsoekin lotzen zituen. Bortizkeria, jokaera amorratua, animalien portaera ezusteko eta basatia, sexu-potentzia eta borroka-trebezia konbinatzen zituzten.\nIrlandako literatur gogoan, otsoak bereziki loturik zeuden fianna, lurrik gabeko gazteen talde gerlariak basamortuan denbora askoan bizi zirenak eta naturaz gaindiko indarrekiko gertu bizi zirela pentsatu zuten. Gudariak sarritan ezaugarri txakurren bidez irudikatzen zituzten eta itxura basatia, desordenatua edo biluziaren motibo komuna partekatzen zuten. Maiz otso gisa azaltzen ziren, animaliak eta gizakiak ehizatzen zituzten, eta baliteke otso larruak edo lupino orrazkera janztea erritual eraldaketaren zati gisa. Otso-gudariak edo luchthonn (literalki "otso-larruak") "otsoetara joaten" zirela zioten, sarekadak egiten zituztenean. Elkarte horiek Irlandako gizon otsoen kondairen jatorria izan zitekeen.\nErdi Aroko Irlandako Cóir Anmann (Izenen egokitasuna), seguruenik lehengo tradizioetan oinarrituta zegoena, Laignech Fáelad izeneko gudari-otso otsoaren berri ematen du. Irlandako ekialdean Ossory-ko erregeekin ahaidetuta zeuden gizotsoen tribu baten arbasoa omen zen, gaur egungo Kilkenny konderria eta Laois konderria gehienak estaltzen zituena, Irlandako normandiar inbasioaren aurretik XII. Cóir Anmann-en arabera,\nOtsoa joaten zen gizona zen, hau da, otso formetara, hau da, joaten zen otso formetara, eta bere ondorengoak bere atzetik joaten ziren eta artaldeak otsoen modura hiltzen zituzten, horrela horregatik Laignech Fáelad deitzen zitzaion, bera izan baitzen otso itxura hartu zuen lehena.\nErdi Aroko genealogietan Feradach mac Duach Ossoryko erregearen anaia zela esan zuten, eta ondorengo erregeen arbasoa izan zen normandiarrek kargugabetu zuten arte. 14. mendearen amaierako Ballymoteko liburuak tradizio hori aipa dezake Ossoryko "otsoaren ondorengoek" beren burua aldatzeko eta jendea irenstera joateko ahalmena dutela dioen pasarte batean.\nMarie de France, Frantziako Mari idazleak Bisclavret poeman izen berdinako gizotso baten gertakizuna jaso zuen.\nMarie de France, Frantziako Mariren Bisclavret poema (c. 1200) beste adibide bat da, non Bisclavret (izenburuari izen ematen dion gizona) , azaldu ez diren arrazoiengatik, astero otso bihurtzea behartuta zegoen. Bere emazte traidoreak gizakiaren forma berreskuratzeko beharrezko arropak lapurtu zituenean, erregearen txakurren ehizatik ihes egitea lortzen du eta (otso itxuran) erregeari erruki eske hurbiltzen zaio. Handik aurrera erregearekin batera joan zen. Otsoaren portaera leuna eta ikusgarria izan zen, emaztea eta senar berria epaitegira agertu ziren arte, hainbestekoa zen bikotearen aurkako gorrotoa Bisclavert-ek salto egin eta atzaparra batekin sudurra kendu ziola bere emazteari. Erregeak harrituta emakumeari galdezka hasi zitzaion. Emakumeak beldurtuta otsoa bere senarra izandakoa zela konfesatu eta egia agerian geratu zenean, arropak bueltatu zituen. Bisclavert gizaki arropak jantzi zituenean gizon bilakatu eta erregeak bere emazte ohia eta bere senar berriak epaituak izan zirela dio poemak. Lai honek (brontzezko kantatutako poema mota) beste gizon otsoen ipuinetan topatutako gai asko jarraitzen ditu - arropak kentzea eta giza haragiaren kontsumotik uko egiten saiatzea Plinio Zaharrean eta Gervaseren bigarrenean aurki daiteke. Tilbury-ren gizon-otsoen ipuinetakoak, Chaucevaire izena zuen gizon-gizon bati buruz. Marie-k gizon-otsoaren sinesmena ere erakusten digu Frantzia bretoian eta normandiarrean, gizon-otsoaren hitz franco-normandiarra esanez: garwulf, azaltzen duenez, ohikoak dira Frantziako leku horretan, non "... gizon askok gizon-otsoetan bihurtu ziran ". Gervasek terminologia hori ere onartzen du frantsesek ingelesek "werewolves" deitzen dutena deskribatzeko "gerulfi" terminoa erabiltzen dutela esaten digunean. Melion eta Biclarel bere emazteak traizio egiten ari zen gizon otsoaren zaldunaren gaia partekatzen duten bi lais anonimo dira.\nSan Kristobalen txakur burua ikerle batzuen esanetan Dominikoen sinbologia berdina du, Latinez Dominis Cane (Dominiko), Jainkoaren txakurrak edo zerbitzariak esanahia du. Ikuspegi honek San Kristobal jainkoaren zerbitzari papera onestuko luke.\nGiovanni da Pian del Carpine eta Marco Polo Erdi Aroko bidaiariek zinozefaloak aipatzen dituzte (gizaki txakur-buruak). Giovanni-k Dalai-Nor (Iparraldeko Ozeanoa) edo Baikal aintziraren iparraldean bizi diren txakurkumeen arrazarekin topo egiten zuten Ögedei Khan-en armadaz idatzi zuen. Marco Poloren bidaietan Angamanain uhartean edo Andaman uharteetan dauden txakur buru barbaroak aipatzen dira.Marco Polorentzat, pertsona horiek espeziak hazten dituzten arren, krudelak dira eta "guztiak mastin txakur handiak bezalakoak dira". Sir John Mandeville-ren Bidaia eta bidaietan, txakur buruko gizonak Nacumera uhartean (Nikobar uharteak) bizi direla azaltzen da.\nHenri Cordier-en arabera, txakur-buru barbaroen alegia guztien iturria, europarra, arabiarra edo txinatarra, Alexandroren Erromantzean aurki daiteke.\nSan Kristobal TxakurburuAldatu\nEkialdeko eliza ortodoxoan, ikono batzuek San Kristobal txakur baten buruarekin irudikatzen dute. Santu honen aurrekariak Diokleziano enperadorearen garaian eta Marmarican egin ziren kanpainetan (Egiptoko mendebaldean, Libia modernoan, agian Zirenaicako tribu berbare marmaritarrak bizi diren bera da agian): hagiografoen arabera, txakur burua duen kolosoa, marmaritarren bi itxurazko ezaugarri, erromatarrek borrokan harrapatu zuten eta legioetan izena ematera behartu zuten, gero bere unitatearekin Antiokiara (Siria) eramateko, Pedro gotzainak bataiatu zuen eta martirioa jasan zuen. 308. urtean. Fenomenoa harrapatu eta harekin bat egin zuen soldadu-unitateak Numerus Marmaritarum edo "Marmariten Unitatea" izena jaso zuen. Hainbat mende geroago, Walter de Speyer poeta eta apezpiku alemaniarrak San Kristobal sinbolo erraldoi gisa erretratatu zuen kanaandarren lurraldean (Itun Berrian Kanaaneko "kanaberak"), giza haragia irentsiz eta zaunka eginez. Speyerrek dio Kristobalek Jesus Haurra ezagutu zuela, aurreko portaera ukatu eta damutu egin zela eta bataioa onartu zuela. Erabat gizakiaren itxurarekin saritu zuten eta, ondoren, bere bizitza erlijio zerbitzura eskaini zuen eta Athleta Christi (Kristoren txapelduna), santu militarrak edo kristau martirietako bat bihurtu zen.\nGermaniar otso gerlariakAldatu\nOdin eta otso gerlari bat. Torlunsdaren kasko plaka prentsa batean. Björnhovda Öland-eko (Suedia) Torslunda parrokian. VI. Mendearen bigarren erdialdea Mainzko museo erromanogermanoko erreplika. (Jatorrizkoa Stockholmeko Estatuko Museo Historikoan).\nOtso gerlariak indoeuropar, turkiar, mongoliar eta amerindiar kulturetako kondairen artean agertzen dira. Otso gerlari germaniarrek arrastoa utzi dute erromatarrek harrapatu eta Erromako armilustrioan erakutsi zituzten ezkutu eta pankarten bidez.\nOtso larruak zeramatzaten gudari amorratuak Úlfhéðnar deitzen ziren ("otsoaren berokia"; Úlfheðinn singularra), berserkerrekin lotutako beste termino bat, Vatnsdæla sagan, Haraldskvæði eta Völsunga sagan aipatuak. Otso baten azala janzten omen zuten gudura joatean. Úlfhéðnar batzuetan Odin bezala deskribatzen da. Honako gudari bereziak dira: "[Odinen] gizonak beren kotazko maila gabe zijoazten eta txakurrak edo otsoak bezain erotuta zeuden, beraien ezkutuak koskatzen zituzten ... gizonezkoak hil zituzten, baina ez sua ez burdinak ere ez zuen beraiengan eraginik izan. Honi 'berserk' (erotzea) deitzen da." Gainera, Torslundaren kasko plaka prentsak Odinen eszena erakusten du, otsoaren azala eta lantza zeramatzan berserker batekin ezaugarri bereizgarri gisa:" larruzko gerlari otsoa itxuraz begi bakarreko dantzariarekin hegaztiaren adar kaskoan, oro har berserkgang ... eta Odin jainkoaren arteko harremanaren adierazgarri den eszena gisa interpretatzen dena".\nGizotsoak Greziar mitologian barneAldatu\nLikaonek Zeusi (Jupiter) giza haragia eskaintzen dio. Izpi mendekatzailearekin suntsitu eta otso bihurtzen du. Ovidioren Metamorfosien I. liburuko kondairan, Rubens-ek taula gainean zirriborroa egiteko erabiltzen zuen Parada de Torre egiteko enkargua zela eta. Jan Cossiers-ek, Rubens-en proiektuaren laguntzaileak, erabiltzen du oihal gainean olioz margotutako koadro honetan (1636-1638).\nAntzinako Greziako literaturan eta mitologian otso bihurtzen diren gizonen erreferentzia batzuk aurkitzen dira. Herodotok, bere Historietan, idatzi zuen Neuri, Eszitiako ipar-ekialdean kokatzen zuen tribua, guztiak otso bihurtzen zirela urtean behin hainbat egunez, eta gero beren giza formara aldatu zirela. Kondaira hau Ponponio Melak ere aipatu zuen.\nK. a. II. Mendean, Pausanias geografo greziarrak Arkadiako Likaon erregearen istorioa kontatu zuen, zeina otso bihurtu zen Zeus Lizeoren aldarean haur bat sakrifikatu zuelako. Ovidiok bere Metamorfosietan kontatutako kondairaren bertsioan, Zeusek gizon arruntaz mozorrotutako Likaon bisitatzen duenean, Likaonek benetan jainkoa den probatu nahi du. Horretarako, molossiar bahitu bat hil eta erraiak zerbitzatzen dizkio Zeusi. Nazkatuta, jainkoak Likaon otso bihurtzen du. Hala ere, kondairako beste bertsio batzuetan, Apolodororen Bibliotekan esaterako, Zeusek trumoiekin bota zituen bera eta bere semeak zigor gisa.\nPausaniasek Damarkus Parrhasiako izeneko gizon arkadiarraren istorioa ere kontatzen du, Zeus Lizeori sakrifikatutako giza haurraren erraiak dastatu ondoren otso bihurtu zena. 10 urte geroago gizakia berreskuratu zuten eta olinpiar txapeldun izatera iritsi zen.Kondaira hau Plinio Zaharrak ere kontatzen du, Demaenetus gizona Agriopas aipatuz deitzen baitu. Pausaniasen arabera, ez zen gertakari bakarra izan, baina gizakiak otso bihurtu dira Zeus Lizeori egindako sakrifizioetan Likaonen garaitik. Otsoak diren bitartean giza haragia dastatzeaz gain, gizakia itxura berreskuratuko lukete bederatzi urte geroago, baina hala egingo badute betiko otso izaten jarraituko dute.\nTroiako gudan Dolon-ek otso larru bat gainean daramala lau anketan joan zen greziarrek ikus ez zezaten. Gizotso baten irudikapena badirudi ere oldarkeriaren seinale bezala agertzen da.\nPlinio Zaharrak ere likantropiaren beste istorio bat kontatzen du. Euanthes aipatuz, Arcadian urtean behin gizon bat Anthusen klanetik zozketa bidez gizon bat aukeratzen zela aipatzen du. Aukeratutako gizona inguruko padura batera eramaten zuten eta bertan arropak haritz batean zintzilikatzen zituen, paduran zehar igeri egin eta otso bihurtzen zen bederatzi urtez. Bederatzi urte hauetan giza haragia dastatzeari uko egiten bazion, padura berera itzuli, igeri egin eta aurreko gizakiaren forma berreskuratzen zuen, bestela bederatzi urte gehitu behar zitzaizkion otso itxurari. Ovidiok Arcadiako basoetan otso moduan ibiltzen ziren gizonen istorioak ere kontatzen ditu.\nVirgiliok, Eclogues bere lan poetikoan, Moeris izeneko gizon bati buruz idatzi zuen, bere jaioterrian Ponton hautatutako belarrak eta pozoiak erabiltzen zituen bere burua otso bihurtzeko. Prosan, Gaius Petronius Arbiter-ek 60. urte inguruan idatzitako Satyricon izeneko pertsonaia batek, Niceros-ek, otso bihurtu zen lagun bati buruzko oturuntza batean istorio bat kontatzen du (61-62 kap.). Gertakaria honela deskribatzen du: "Nire laguna bilatzen dudanean ikusten dut arropak biluzi eta bide ertzetik pilatzen zituela ... arroparen inguruan biribilean pixa egiten du eta, orduan, otso bihurtzen da! ... otso bihurtu ondoren uluka hasi eta basora joan zen korrika ".\nHasierako kristau egileek gizotsoak ere aipatu zituzten. Jainkoaren Hirian, Agustin Hiponakoak Plinio Zaharrean aurkitutakoaren antzeko kontua ematen du. Agustinek azaldu duenez, "orokorrean uste da sorgin batzuen bidez sorginkeriak gizonezkoak otso bihur daitezkeela ..." Metamorfosi fisikoa Capitulatum Episcopi-n ere aipatu zen, IV. Mendean Ancyrako Kontzilioari egotzitakoa. Elizaren doktrina-testua magiarekin, sorginekin eta gizotsoekin egindako eraldaketekin lotuta. Capitulatum Episcopi-k dioenez, "edozer gauza izan daitekeela uste duena ... beste espezie edo antzera bihur daiteke, Jainkoak berak izan ezik ... zalantzarik gabe infidela da".\nIdazle erromatarren lan horietan, gizon otsoek versipellis ("azal-bueltatua") izena jaso ohi dute. Agustinek "in lupum fuisse mutatum" esaldia erabiltzen du (otso formara aldatu zen) gizotsoen metamorfosi fisikoa deskribatzeko, hau da, Erdi Aroko garaian erabiltzen ziren esaldien antzekoa.\nGizotsoek izan ditzaketen jatorri batzukAldatu\nAbere eraldatuen oinordeakAldatu\nAnimaliengandik datozen pertsonen istorioak tribuen eta klanen jatorriaren azalpen arruntak dira. Batzuetan animaliek gizakien formak hartzen zituzten beren ondorengoek beren giza formak gordetzen dituztela ziurtatzeko, beste batzuetan jatorria istorioa animalia normal batekin ezkontzen den gizakiarena izaten da.\nEuropako tradizio gehienak desagertutak badaude ere Ipar Amerikako jatorrizkoen mitologia tradizionalak hartz arbasoen ideia gogoratzen du, gizakiaren forma hartzeko larruazala botatzeko gai diren hartzekin, alderdi honekin emakumeak ezkonduz. Kumeak munstroak izan daitezke, anatomia konbinatuarekin, indar misteriotsua duten haur oso ederrak ere izan baitaitezke edo forma aldatzen duten izakiak izan daitezke, gurasoak bezala.\nIparraldeko euskaldunon jatorri mitikoa gogorazten du sinesmen hau, euskaldunak larrua kendutako hartzen ondorengoak dioen sinesmena hain zuzen.\nP'an Hu, Txinako mitologiako hainbat kondairetan naturaz gaindiko txakur bat, giza burua duen txakurra edo forma aldatzen duen txakur bat da, enperadorearen alabarekin ezkondu eta gutxienez arraza bat sortu zuena. Forma aldatzen duen izaki gisa irudikatzen denean, guztia gizaki bihur daiteke bere burua izan ezik. P'an Hu-ren ondorengo arrazak sarritan txinatar idazleek gizakien eta txakurren anatomia konbinatzen zuten munstroak ziren.\nIan Woodward-en The Werewolf Delusion (1763) liburuan ageri dan gizatigre bat,.\nIpar eta Erdialdeko Amerikan, eta hein batean Mendebaldeko Afrikan, Australian eta munduko beste leku batzuetan, Gizon bakoitzak tutoretza espiritua hartzen du pubertaroan; Amerikako jatorrizko tribu batzuetan gazteek azkar hasten dute hasieran amesten duten animalia; bere atzaparra (iltzea), azala edo lumak poltsa txiki batean sartu eta bere "sendagaia" egin eta arreta handiz kontserbatu behar dira, galdu ondoren ezin dira inoiz ordezkatu. Mendebaldeko Afrikan harreman hori, esan bezala, odolaren betebeharraren bidez sinatzen da (ezartzen da), eta hain da estua animaliaren heriotzak gizona hiltzea eragiten duela eta alderantziz. Beste nonbait, animalia moduan izpiritu zaindaria edukitzea magoaren pribilegioa da. Alaskan botere magikoen hautagaiak gizonezkoen bizilekuak utzi behar ditu; jainkoen buruzagiak igaraba bat bidaltzen du hura aurkitzeko, lau aldiz "O" esanez hiltzen duena; orduan mihia moztu eta horrela bilatzen dituen botereak ziurtatzen ditu.\nMalasiarrek uste dute "pawang" (apaiza) ofizioa herentziazko apaizaren arima, tigre moduan, bere semearen gorputzera igarotzen bada bakarrik heredatzen dela. Ezagutza askotan magoaren ordezko formatzat hartzen bada ere, "nagual" edo zuhaixka arima gizakiaren guztiz desberdina dela esan ohi da. Trantsizio sinesmenak, ordea, Afrikan aurkitzen dira gehienetan, eta bertan eraldaketarako ahalmena zenbait eremutako populazioari egozten zaio. Kongoko Bananako jendea bere burua aldatzen dela esan nahi du giza enbrioiek eta beste osagai batzuek osatutako bitarteko magikoagatik, baina beren leopardo moduan ezin diote gizateriari inolako kalterik egin, beti ere forma mantentzearen minarekin. piztia.\nZuluaren usteak lotura bat eskaintzen du mago ezaguna benetan gizaki eraldatua dela; deskubritzeko beldurrik gabe bere sorginkeria landu dezakeen hildako bat aurkitzen duenean, magoak bizitza mota bat hartzen du bertan, mugitzeko eta hitz egiteko aukera ematen diona, hildako mago batzuk jabetu direla pentsatuz. Ondoren buruan zulo bat erretzen du eta mihia irekiduratik ateratzen du. Urruneko Sorginak eragina du gorputz bizia animalia, hiena, hontza edo katu basatia bihurtzeko, azken hau gogokoena delarik. Izaki hau magoaren morroi bihurtzen da eta honek agindutako gauza guztiak betetzen ditu; lan nagusiak, ordea, gaixotasuna eta heriotza eragin behar dizkie pertsonei; bere maisuak (irakasleak) haserrea du.\nMelanesian "tamaniu" edo "atai" -an sinesten da, hau da, pertsona baten animalia homologoa da. Hau aingira, marrazo bat, sugandila edo beste izaki bat izan daiteke. Izaki hau gorputza da, giza hizkera uler dezake eta bere maisuaren (maisua) arima bera partekatzen du, gorputz trukatzeko ezaugarri ugari dituzten kondairak eta istorioak sortuz, hala nola bi formei berehala eragiten dien lesio edo heriotza.\nHildakoen inguruko beldurraren inkarnazioaAldatu\nHildakoen inguruko sineskeriek gizotsoen kondairetan ere bere eragina du. Irudian Weird Tales, beldurrezko eta fantasiazko aldizkarian ateratako Mont Subury-ren ilustrazioa. 1941\nOtsoa gizakia-animalia hibridoaren forma ohikoena bada, iparraldean hartzak bere nagusitasuna eztabaidatzen du ere. Antzinako Grezian ere txakurra sinesmen horrekin lotzen zen.\nErrumaniako folkloreak aldaera ugari ditu gaur egun likantropiaren gaian. Vârcolac maiz - baina ez soilik - gizotso gisa ikusten da, nahiz eta deabruak, banpiroak, iratxoak edo mamuak ere aipa ditzakeen; pricolici orokorrean otso forma bat da, eta strigoi bezalako asko lehenago hil gabeko gizakiak omen ziren, hilobitik bizidunak hondatzeko sortu baitziren. Gainera, strigoi eta moroi terminoak tradizioz estuki lotzen dira pricolici eta vârcolaci-rekin, eta fikzio modernoak terminoen arteko bereizketa argia egiten du (strigoi eta moroi banpiroen erreferentzia gisa erabiltzen dira lizantropia baino , eta azken hau bizidunei gehiago aipatuz banako hilen aurka), folklore zaharrak ez ditu hain erraz bereizten uzten, batez ere eskualdeko aldaerekin.\nLikantropia askotan "arimen transmigrazioarekin" nahasten da; hala ere, animalien ingurunearen funtsezko ezaugarria gizakiaren forma txandakatua edo bikoitza da, eta animalia arima, berriz, hildako gizakiaren izpirituaren ibilgailua da, aldi baterako edo iraunkorra. Hala ere, otso gisa berraragiztatutako gizakien kondairetan kasuak likantropia gisa sailkatu ohi dira, tokiko folklorean gizotso gisa etiketatzen diren bezalaxe.\nEz dago mugaketarik, eta horrek litekeena da likantropi nagualismoarekin eta espiritu ezagunen sinestearekin lotuta egotea, palingenesiarekin baino, Edward Burnett Tylor-ek argudiatu zuen bezala, edo totemismoarekin, J. F. McLennan-ek iradoki zuen bezala. Horrela, likantropiaren jatorri horiek berraragitze ustea, gizakien eta piztien artean arimak partekatzearen ustea eta heriotzaren ondoren gizakiak ez diren animalia gisa agertzen diren gizakien ustea batzen dituzte. Palingenesiaren ezaugarri bat ukiezinaren eta gorputzaren arteko mugak estaltzea da, askotan arimak jan behar dituzten eta kalte fisikoak sor ditzaketen forma sendo eta ikusgarri gisa ulertzea. Zuzidun Txakurraren kondairak honako sinesmenean izango luke lekua.\nAnimalien metamorfosiaren oihartzunaren energia, indarra edo ezaguna, egiazkoa edo espirituala mezulari gisa bidaltzearen fenomenoa eta halako ezagunarekin elkartzeak ematen dizkion naturaz gaindiko ahalmenak ere azti eta sorginei egozten zaizkio; eta sorginkeriaren sineskeriak likantropian sinesten dutenaren parekoak dira, berdinak ez badira. Likantropoa izatearen noizbehinkako nahigabeko izaera izan ohi da bereizgarri bakarra. Beste norabide batean, oihartzunaren fenomenoa baieztatzen da Mendebaldeko Afrikako zuhaixka-arimarekin (naturaren espirituak) eta Erdialdeko Amerikako nagualarekin (edo nahualarekin) lotuta agertzen dela; baina argudio logikoetan zedarritze-lerroa marraztu behar ez den arren, magoaren bere gain hartzen duen energia eta zuhaixka-arimaren edo nagual gizakiaren arteko lotura intimoari ez zaio likantropia deitzen.\nVictor Mutiko Basatiaren erretratua:Jean Itard-en "De l'éducation d'un homme sauvage, ou Des premiers développés physiques et moraux du jeune sauvage de l'Aveyron" liburuko frontisetik grabatua (Gizon basatiaren heziketari buruz edo Aveyroneko basati gaztea), 1801.\nHaur basatia haurtzaroko denbora luzez gizartetik kanpo bizi den pertsona da. Kategoria honetan sartzen da urteetan giza harreman txikiena izan ez duten pertsonak edo konfinatuak izan diren haurrak.\nTarteka, basoan bakarrik bizirauteko gai izan diren haurrak aurkitu dira. XVIII. Mendean bi kasuren aurkikuntza azpimarratu behar da: Marie-Angélique Memmie Le Blanc 1731n eta 1799an, Aveyroneko Victor, biak Frantzian. Bigarren kasuan, Jean Marc Gaspard Itard mediku-pedagogoak umea bizitza sozialarekin lotu nahi zuen, bere zentzumenen sentikortasuna esnatuz eta bere beharrizan eta harreman horizonte zabalduz. Bere ikerketek berez eman zuten guztia komunitate zientifiko eta filosofikoak ongi etorria eman zion, benetan nola garen buruzko galdera askori erantzun diezaiokeelako: egia bada berezko ideiak ditugula eta egia esan gizakia izaera soziala bada; baina, bestalde, emaitza praktikoak ia hutsak izan ziren Victor berari dagokionez, Itardek bere pedagogia-lana jarraitu baitzuen urritasun fisiko eta psikikoak kaltetutako pertsonekin, izaera aitzindariarekin. François Truffaut zinemagileak gaiari buruzko filma egin zuen: Basati txikia, 1970ean estreinatua.\nRousseau eta Kant bezalako filosofoek jada bere gain hartu zuten pertsona horien existentzia. Ilustrazioek fenomeno honetan duten interesaren arrazoia gizakiaren izaera izaeraz ona izatea da, hau da, haur horiek horren froga gisa agertuko lirateke, gizaki primitiboaren edo herrien egoeraren kontsiderazioaren antzera. zibilizatu gabea basati onaren adibide gisa.\nCarlos Linneok Systema naturae lanean bere hiru ezaugarri nagusiak deskribatuko lituzke: hirsutismoa, hitz egiteko ezintasuna eta zutik ibiltzeko zailtasunak. Haur hauek hotzari eta beroari, gaueko ikusmenari eta usaimen oso garatuarekiko sentsibilitate gutxi erakusten diote; animalien ahotsak imitatzen dituzte eta hauen konpainia gizakiena baino nahiago dute; jango dituzten janariak usaintzen dituzte, iluntzetik egunsentira arte lo egiten dute, urtaroen arabera; eta sexu axolagabeak direla dirudi. Dena den, ezaugarri horiek abandonatu eta aurkitzen direnean eta gizartetik kanpoko garaian animaliekin eta pertsonekin izandako elkarreraginaren araberakoak dira.\nAbereak ezitutako haurrakAldatu\nRudyard Kipling-en 1864ko Ohihanaren liburuan Mowgliren ipuia ageri da, Indian ezagunak diran otsoek ezitutako haurren istorioetan oinarrirzen dana\nBadirudi ustez animaliek, batez ere otsoek, baina hartzek, tximinoek edo gazelek hazitako haurrak ere badaudela.\nLiteraturak, bere sorreratik, erreferentzia ugari ematen dizkio fenomeno horri, halako neurrian, halabeharrez, patu heroiko bati (Moises edo Edipo) aurre egiteko abandonutik bizirik irauten duen haurraren antzeko arketipotzat har baitaiteke. Animaliek esplizituki hazten dituzte Enkidu (Gilgameshen Epopeian, antzinako Mesopotamiako konturik garrantzitsuena) eta Romulo eta Remo (otso batek zurrupatuta, antzinako Erromako sorreraren mitoaren arabera). XIX. Mendean, garai hartako basati onaren irizpide argiak aplikatuz, Rudyard Kipling-ek Mowgli pertsonaia sortu zuen Oihaneko liburuan (1894). 1912an Edgar Rice Burroughsek gauza bera egin zuen Tarzanekin.\nDokumentatutako kasurik eztabaidagarrienetako bat Amala eta Kamala otso nesken deiturikoak izan ziren, ustez Midnapur inguruan (Calcutta eskualdea, India) otso multzo batek hazitakoak ziren 1920an. Badirudi ez zirela ahizpak eta beharko zutela. paketeak ongietorria izatea bi momentu desberdinetan. Elkarrekin lotuta lo egin zuten, uluka, txakurrekin egon behar zuten ondo jateko (batez ere haragi gordina), arropak kentzen zituzten, gaueko ohiturak zituzten, iluntasunean eta usainean aparteko ikusmena zuten eta zailtasun larriak hitz egiten ikasteko. eta zutik ibili. Azken ikerketek zalantzan jarri zuten hasieran neska horien berri eman zuen elizgizonak emandako interpretazioaren egiazkotasuna, eta susmoa dute benetako autismo kasuetan sortutako iruzurra zela.\nBerrogeita hamarreko hamarkadako Espainian, Marcos Rodríguez Pantojaren kasua ezagutu zen, zazpi urtetik hemeretzi arte bakarrik bizi izan zen Sierra Morenako urruneko eremuan, non bere erreferentzia sozial bakarra otso multzo bat zen. Bere istorioa Gerardo Olivaresek zinemara eraman du 2010ean estreinatutako Entre lobos filmean.\nHerrialde eta hizkuntzaren arabera honela deitzen dute gizotsoari Europan zehar: Grezia (lycanthropos), Bulgaria (varkolak, vulkodlak), Dinamarka (Varulv), Finlandia (Ihmissusi), Holanda (Weerwolf), Hungria (Farkasember), Irlanda (Bleidd-ddyn), Islandia (varúlfur), Italia (licantropo), Serbia (vukodlak), Sizilia (Lupu mannaru), Errusia (volkodlak), Polonia (wilkolak), Errumania (vârcolac), Turkia (Kurt Adam), Ingalaterra (werewolf), Alemania (Werwolf), Suezi (Varulv), Frantzia (loup-garou), Katalunia (Home llop), Galizia (lobishome, lobo de xente), Portugal, (Luisón edo Lobizón, lobisomem), Lituania (vilkolakis eta vilkatlakis), Estonia (libahunt).\n↑ (Gaztelaniaz) https://es.wikipedia.org/wiki/Petrus_Gonsalvus. .\n↑ (Gaztelaniaz) https://es.wikipedia.org/wiki/Antonietta_Gonsalvus. .\n↑ (Gaztelaniaz) https://es.wikipedia.org/wiki/Manuel_Blanco_Romasanta. .\n↑ (Gaztelaniaz) https://es.wikipedia.org/wiki/Sacamantecas. .\n↑ (Ingelesez) https://en.wikipedia.org/wiki/Beast_of_G%C3%A9vaudan#cite_note-9. .\n↑ (Ingelesez) https://en.wikipedia.org/wiki/Peter_Stumpp. .\n↑ (Ingelesez) https://en.wikipedia.org/wiki/Cnut_the_Great. .\n↑ (Ingelesez) https://en.wikipedia.org/wiki/Alexander_Romance. .\n↑ Paul the Deacon, Historia gentis Langobardorum, ed. L. Bethmann and G. Waitz\n↑ Claude Lecoteux. Hadas, brujas y hombres lobo en la edad media. Historia del doble.Olañeta, 1988.\n↑ (Gaztelaniaz) https://reinoanimalia.fandom.com/es/wiki/Hombre_Lobo. .\nGizotsoa euskal mitologian\nAzken aldaketa 22 ekaina 2021(e)an, 19:57(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 22 ekaina 2021, 19:57.


Profeta izenarekin erlijioan gizakien eta jainkoen artean hitz egiten duen pertsona ezagutzen da. Berez profetek Jaungoikoarekin edo bestelako izaki sobrenaturalekin esperientzia pertsonal bat izan duten pertsonak dira, eta euren misioa jaso duten mezua barreiatzea izaten da. Jaungoikoaren hitzaren mezularitzat hartzen da bere herrian. Profeta hitza erabiltzen da, era berean, etorkizunean gertatutako den zerbaiten berri emateko, jasotako mezuan oinarritua edo ikusten dituen seinaleak kontuan harturik.\ndbpedia-fr:ProphÃ¨te dbpedia-pt:Profeta dbpedia-es:Profeta wikidata:Q42857 dbpedia-de:Prophetie dbpedia-wikidata:Q42857 dbpedia-id:Nabi dbpedia-it:Profeta dbpedia-pl:Prorok dbpedia-nl:Profeet dbpedia-cs:Prorok dbpedia-ja:é è¨è\ndbpedia-ko:ìì¸ì dbr:Prophet dbpedia-el:Î ÏÎ¿ÏÎ®ÏÎ·Ï\nProfeta izenarekin erlijioan gizakien eta jainkoen artean hitz egiten duen pertsona ezagutzen da. Berez profetek Jaungoikoarekin edo bestelako izaki sobrenaturalekin esperientzia pertsonal bat izan duten pertsonak dira, eta euren misioa jaso duten mezua barreiatzea izaten da. Jaungoikoaren hitzaren mezularitzat hartzen da bere herrian. Profeta hitza erabiltzen da, era berean, etorkizunean gertatutako den zerbaiten berri emateko, jasotako mezuan oinarritua edo ikusten dituen seinaleak kontuan harturik. Erlijio bakoitzak bere profetak ditu, eta batzuk profeta izan daitezke erlijio batean baino gehiagotan. Adibidez Nazareteko Jesus profeta da kristau eta musulmanentzat, Moises profeta da kristau, musulman eta juduentzat. Bahaismoan ere hauek profetak dira, nahiz eta bere esanahia ezberdina den.


Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: EHAA xedapena 201705427\nEBAZPENA, 2017ko martxoaren 28koa, Energiaren, Meategien eta Industria Administrazioaren zuzendariarena, zeinaren bidez onartzen baitira 2"-ko flotagailuak ihesak detektatzeko sistemetan, jadanik badauden horma bakuneko 30.000 litro arteko edukiera duten tangetan, ihesen detekzio estatikoko probak egiteko mailaren adierazle bidez.\nGaiak: HAUTESPEN-PROBAK; ARAU TEKNIKOAK; LABORATEGIAK\nHurrenkenaren zenbakia: 201705427\nICIM LAB SL sozietateak –ENACek kreditatutako entsegu-laborategia, UNE EN ISO 17025 delakoaren bidez, UNE 53968:2005 IN araua aplikatzeko «Estankotasuna egiaztatzeko eta petrolio-produktu likidoen biltegiratze-instalazioetako ihesak detektatzeko sistemak ebaluatzeko prozedura arautuak», 1523/1999 EDn aipatua– eskatu du onar dadila 2"-ko flotagailuak erabiltzea jadanik badauden horma bakuneko 30.000 litro arteko edukiera duten tangetako ihesak detektatzeko sistemetan, arauzko estankotasun-proba egiteko, tankea gutxienez % 80 betea dagoenean.\nEskabidearekin batera, ikerketa bat aurkeztu du, zeinak 30.000 litro edo gutxiagoko horma bakuneko tangetan 2"-ko flotagailuaren baliokidetasuna bermatzen baitu tangan produktuaren % 80-ko gutxieneko maila duten 50.000 litroko tangetan 3"-ko flotagailuen erabilerarekiko, 100 ml/h-ko ihesak detektatzeko, UNE 53968 IN txostenean adierazten den bezala.\nEremuko egiaztatzeak eta garapen enpirikoak egin dira erabilitako baliokidetasun-irizpidea justifikatzen duten edukiera ezberdinetako tangekin.\nHala ere, ohar hauek egiten dira:\n1.– Ihesak mailaren adierazle bidez detektatzeko sistemen fidagarritasuna handitzen du diametro handiagoko flotagailuak erabiltzeak.\n2.– Ihesak mailaren adierazle bidez detektatzeko sistemek ihesak fase likidoan detektatzen dituzte soilik, estankotasun-proba egiten den unean dagoen produktu-mailaren azpitik.\n3.– Estankotasunaren arauzko aldizkako probak eskatzen du tanga osorik egiaztatzea.\n4.– Estankotasun-proba betetze-maila partzialarekin (tangaren goiko sortzailea estaltzen ez duena) egiten denean, produkturik gabeko espaziotiko ihesak detektatzeko metodo osagarri bat erabili beharko da, UNE 53968 IN txostenaren arabera ziurtatua hiru urtero.\nJadanik badauden horma bakuneko tanga askotan gainak edo horien mekanizazioa aldatu beharra saihesten denez baliokidetasun hori onartzearekin, 2"-ko flotagailutik 3"-kora aldatzeko, –UNE 53968 IN delakoaren eskakizunak betetzen badira, betiere–, Energiaren, Meategien eta Industria Administrazioaren Zuzendaritza honek egindako eskabidearen alde ebazten du, adierazitako baldintzetan.\nEBAZPENA, 2017ko abenduaren 20koa, Energiaren, Meategien eta Industria Administrazioaren zuzendariarena, zeinaren bidez argitzen baitira kontrol-erakundeen jarduketak eta hartzailea aldatuta erregai likidoak hornitzen dituzten instalazioen titularren jarduketak…


Diskotekak. Deia, Noticias de Bizkaia\nAna Urkiza - Lunes, 12 de Junio de 2017 - Actualizado a las 06:03h\nhamaika arratsalde (eta gau) pasatu genuen kutxa beltzean sartu eta hormari begira dantzan… Ibilbidea, joan bakoitzean, nahiko berdintsua izaten zen. Lehenbizi pistara begira egon, nor joan zen eta nor ez ondo jakin arte, dantzatzera atera (normalean, lehenbizi, neskak) eta musika geldia baino apurtxo bat lehentxeago, pista utzi eta barra ingurura hurbiltzen ginen. Han, nahi zuenak zer edana eskatu eta mutilengana hurbiltzeko momentua izaten zen. Ondoren, ahal zuenak ahal zuena: harremanetan sartzeko unea.\nNegozio ikuspuntutik, zaila da esaten gaizki pentsatuta zegoela. Gaur, ostera, Eusko Jaurlaritzak debekatu egin nahi du diskoteketarako sarrera sexuaren araberakoa izan dadin. Eztabaida sutsua piztu du gaiak. Berdintasunaren aldeko erabakia dela diote batzuek. Diskriminazio positiboaren bukaeraz mintzatu dira besteak. Transexualen aldeko politikaz ere bai bateren bat…


Joan Mari Irigoien Aranberri Sormen-lanak\nIngeniaritzako ikasketak egin zituen baina ez da lanbide horretan sekula jardun. Ikastoletan irakasle lanetan aritua, baita ETBrentzako hamaika eta hamaika pelikula itzultzen eta egokitzen. Gaztaroan Venenuelara joan zen; aurretik Sanse taldeko futbolaria izan zen. Venezuelatik itzuli ondoren Egin egunkarian aritu zen zuzentzaile gisa. Gaur egun literaturari emana da bete-betean.\nBere gaztaroan Hego Amerikara egin zituen bidaiak zirela eta Sábato, Garcia Marquez, Benedetti edo Vargas Llosaren literaturarekin egin zuen topo. Baina bere obran Juan Rulfo, Pedro Páramo eleberriaren egilea, izan da eraginik handiena izan duena.\nHutsatik esperantzara poema liburuak Irun Hiria saria eman zion 1975. urtean. Arestiren osteko poesia existentzial-errealistan kokatu izan du bere poemagintza Koldo Izagirrek. Ipuingintza eta haur-gazte literatura ere jorratu izan dituen arren, nobelagintza izan da bere sorkuntza lanaren altxorrik preziatuena.\nNobela egilearen kezka existentzialak adierazten ditu bere eleberrietan eta aldi berean euskal gizartearen eta historiaren erretratuak islatzen. Oilarraren promesa izan zuen lehena 1976an, Kritikaren Saria lortu zuelarik. Nobela honetan, Azpil izeneko herri mitiko baten sorkuntza kontatzen du, 1830.garren urtetik; frankismoaren aurkako alegatutzat jo du Marijose Olaziregi literatur kritikariak. Gero etorri ziren bere eleberri luze eta landuenak: Poliedroaren hostoak, Udazkenaren balkoitik... (ikus. bibliografia atalean).\n2005eko Zilarrezko Euskadi saria jaso zuen bere Komunista.com nobelak, gazteei zuzendutako eleberriak.


Susa literatura - Joxemi\nSusa 83-86 30\nEguzki difuminatu batek gozatutako negu goiz batetan, Patricio Ilintiren atarian jarri zen eta, ezeri begira, Rosa ikusi zuen.\n«Rosa Huayllani Tullumayo 83\nSanta Maria, Huayanay Ayacucho\nRosa, warmichay, maitea.\nGoiz da. Ez dago lainorik. Nik, lanak utzi ditut, eta eseri naiz, zure aldamenean.\nJacinto eta Miguel tikiak ere, hemen ditut... Ongi dira? Eta zeu, ongi zara? Nahi nuke gaur, zuekin egon, han. Baina ezin da oraindik. Itzuliko naizelarik, ibiliko gara, eta kontatuko dizuet, klaro.\nEuskadin nago. Espainia, aditu duzu, Frantzia, aditu duzu, urrun, itsasoak pasata... Hemen nago, mendian. Mendi txiki batzuk dituzu hemen, kaskoño batzuk, belarrez estaliak, politak... Etxeak, han eta hemen. Patatak, azak, babarrunak dituzte. Ez dute llamarik ezagutzen: behiak eta ardiak dituzte. Puma Lari beteko herriak dituzte. Eta lantegi luze-luze batzuk, egunez eta gauez kea botatzen dutenak (metalak egiten dituzte, autoetarako). Jendeak basoa eraman du, eta mendian Huiscanza-koa baino meheagoko errekak korritzen dira.\nOdola ere korritzen da hemen. «Independentzia», esaten du jendeak. Eta, ez dira independienteak: Espainiatik eta Frantziatik dependitzen dute. Ba, tiro asko dago, hilak, jendearen negarrak. Nire lagun bat preso dago orain.\nBeste jende askok ez du politikarekin ezer jakin nahi. Lana, lana, lana ... Gero ardoa edaten dute, pote deitzen duten baso txiki batzurekin. Hogei pote edaten dute, igual, arratsalde batetan. Ardoak egiten du mozkortu. Ni mozkortu naiz, batzutan. Odola joaten da burura eta bueltak ematen ditu, eta ez dakizu nora begiratu. Ez zait gustatzen, ardoa, baina denek hartzen dute. Tabakoa erretzen dute, eta gauza txiki batekin nahasten dute, eta gero parre egiten dute, tonto batek bezala.\nEgun batzutan, gero, etxe batetara biltzen dira gizonak, eta jaten dute, eta ez dakit zertaz aritzen diren. Asko jaten dute; horiek gau batetan sartzen dutenarekin, nik aise, astea egingo nuke. Haragia jaten dute, eta arraia, itsas arraia, ona bait da, benetan.\nEmakumeak ez dira horrelá ibiltzen. Etxean egoten dira, umeekin, eserita. Beti siletan eseritzen dira.\nBatzutan, bai, juntatzen dira, berentzako taberna batzuetan, eta txokolatea edaten dute, ur lodi bat, iluna, ez dakit nondik ateratzen duten.\nEmakume politak dira, baina ni ez naiz enamoratu. Begiratzen ditut, begi ñabarrak dituzte gehienek, eta azala oso txuria, eta gizonek ere bai, horrela.\nBatzutan, horrenbeste jenderekin, nahastu egiten naiz, eta ez dakit zer egin; edo bizi-bizi zabiltza, edo hobe duzu etxetik ez atera.\nBeharrik bestela lagun onak ditudan. Hitz egingo dizut, horietaz, han. Izakera berezia dute; igual ez dizute inoiz kasurik egiten, eta egun batetan deskubritzen duzu ongi maite zaituztela.\nMiguelitori esan, aitak koloretako harritxo bat eramango diola. Ash allay! Eta zu, Jacinto, amari gutun hau irakurriko diozuna, ez zaitez joan Sicuani-ra, fideoak eta chuño eta bananak bakarrik jango dituzu eta chapetonak hartuko zaitu, eta ez duzu sosik ekarriko etxera, Jacinto. Hori baino, ziudadera joatea hobe duzu, baina ama ez bakarrik utzi.\nHemengo ziudadeak ikusiko bazenituzte. Ura dute etxeetan, eta elektrizidadea: beti dago argia. Hala ere, triste sentitzen zara, alditan, dena grisa delako, iluna, pena ematen du.\nJendea, kaleetan, gora eta behera dabil, presatuta bezala; arropa eta janaria egoten den kristaletan gelditzen dira piska batetan, eta gero segitzen dute; batzutan, umore onean ez baldin bazaude, gaizki egoten zara. Batek ez du laguntzen, bestea. Ez dira goxoak, salbu festetan. Festak gauean egiten dituzte, eta kanpotik lagun batzuk etortzen dira eta musika fuerte bat jotzen dute eta batzuek dantza egiten dute eta besteek edaten dute, eta tabakoa erretzen dute, eta goizarte egoten dira, mareatuta.\nJendea ez da normal bizi. «Ze ordu da?», galdetzen dute beti. Mendira joateko desiratzen nago, beti bezala izateko.\nGure etxetik gora, etxe bakar batetan, gizon zahar bat bizi da. Igual hirurogei urte izango ditu; hemengo zahar asko hirurogeitamarretara, larogeitara, larogeitamarretara iristen dira. Gizon hori mendian bezala bizi da, baina bakardadearen gaisotasuna du, horregatik erotu da, eta gizona hartza-tik heldu dela esaten du. Hartzak gizonaren antza du, animali bat da, bilo askorekin.\nGauza batzuk ikusten dira. Gizon batek zeruan ikurriña-ren —hemengo banderaren— koloreak zeramatzan kamioi bat pasatzen ikusi duela esaten du, egunkarietan. Lehengoan beste mutil batek, prentsak zekarren, amari eskatu zion: «ama, labana utziko didazu momentu batez?» Amak utzi eta jo-ta bere buruari sartu zion mutilak, bularretatik.\nLarunbatean, lagunek ikusgarri batera eraman ninduten. Aulki estu batzuetan eseri gara, eta han aurrean gizon txiki batzuk hasi dira errepresentazio bat egiten. Nik, segituan, gezurretan ari zirela, antzeman diet, eta parre egin dut, dibertitua, baina jendeak, nirekin parre egiten zuela, iruditu zait.\nGizon askok ez du lanik aurkitzen, hemen. Lantegietatik bota dituzte. Orain kalean huelgak egiten dituzte, eta txakurrek (hemengo sinchisek) jotzen dituzte, eta torturatu, beren koarteletan.\nAzkeneko ilargian, jende piloa korrika ikusi nuen. «Zergatik ari dira, zertara doaz?», galdetu nuen, ez zetorrelako txakurrik atzetik. «Euskararen aide da», erantzun zidan andere batek. Euskara, badakizu, aita Manuk neri erakutsi zidana. Bertan hitz egiten dute. Gutxik hitz egiten du. Jendeak espainolez egitea nahiago du. Baina euskara politago da. Urpi-ri uso esaten diote, eta pillpintu-ri pinpilinpauxa. Eta gauza bat txuri dela esateko, churi-churi, esaten dute.\nGaur, Rosa, goxo nauzu, eta inoiz ez bezala desiratzen dut zurekin egotea. Laster ikusiko zaitut. Musuak, Patricio».\nKarta amaituta, begiak batu zituen, zorioneko amets.batetan. Arratsaldez Luis eta Mehmet zienporhoran iritsi zirela, oraindik Ayacuchon zen.


Plataforma Geoespazial bat migratzen 10 urte geroago - Mikroestazioen Geografia - Oracle Espaziala - Geofumadak\nOtsaila, 2016 katastroa, Nabarmenduak, Geospatial - GIS, Microstation-Bentley, QGIS\nHau Katastroa eta Kartografia proiektu asko erronka komun bat, eta horrek 2000-2010 in Microstation Geographics integratuta denbora espaziala datuak motor gisa, arrazoi kontuan hartuta honako hau da:\nArch-node kudeaketa izan zen eta oso praktikoa izaten jarraitzen du, katastroko proiektuetarako.\nDGN alternatiba erakargarria da, 15 urteetan aldatu ez den fitxategi bereko bertsioa kontuan hartuta, beste formatu ezberdinekin kontrajarriak diren hiru bertsio ezberdinekin ikusi ditugu.\nSoftware librearen 2002-en gaur egun dugun ametsa izan da.\nOGC estandarrak ez ziren software jabedun astunak ere.\nShp fitxategiak proiektu handiko proiektuetarako mugatuak ziren eta espazio-oinarriak oraindik oso itxita zeuden zerbitzuen errendimendua eta zilarraren arriskua estandarizatu gabeko eskemekin.\nUrruneko konektibitatea hasierakoa zen orainarekin alderatuta.\nHorrela, "lotutako CAD" eskeman oinarritutako GIS ezartzea irtenbide bideragarria izan zen, aurkezpen erakargarrietarako erabilgarritasuna sakrifikatu arren. VBA APIa ugari zen ProjectWise-rekin konektatutako transakzio kudeaketa errutinak programatzeko fitxategi fisikoak kontrolatzeko eta GeoWeb Publisher zerbitzaritik analisi espazialerako erabiltzeko aukera zegoen arren, argitalpena Internet Explorer-en ActiveX-era mugatuta zegoen (urte horretan arakatzaile bakarra).\nArazoa ez da pixkanaka eboluzionatu eta Geospatial Server-era edo ProjectWise-ren bertsio sendoagoetara aldatu beharrean, fitxategi fisikoetatik GIS bat iraunarazi nahi izatea, baimendutako Oracle Spatial-en potentzial guztia eta garatzeko gaitasuna izatea. Hori zen gure erronka.\n1. Datu basea: Postgres, SQL Server edo Oracle?\nBereziki, lehena nahiago nuen. Baina zerbitzuetara bideratuta ez dagoen baina ondo funtzionatzen duen sistema transakzional baten aurrean zaudenean, logikaren eta osotasunaren zati bat PL bezalakoa da datu basean, OpenSoure base batera aldatzea ez da larrialdia. Ez, zure helburua sistemaren bertsio berri bat garatzea ez bada berehalako epean.\nEz da pribatu usaina duen guztia gutxiesteko talibanen ekintza bat egitea ere. Beraz, Oracle-rekin egotea erabaki jakintsua da, ondo funtzionatzen badu, handia eta zorrotza bada, ondo diseinatuta, babestuta eta laguntza baliatuz gero. Gaia beste okasiorako.\nBeraz, zer geratu zen datu-base honetara migratzeko datuen funtzionaltasunak garatzea, bektoreen datuen argitaratze zerbitzuak eta kudeaketa transakzioko tresnak.\nProiektuaWise-rekin aurrez kudeatutako rolak eta erabiltzaileak kontrolatzeko, moduluen tresna bat sortu da:\nKudeatu erabiltzaileak eta rolak BentleyMap VBA-tik.\nEsleitu erabiltzaileak administrazio eskubideekin, sailetara eta udaletara.\nEsleitu katastroko fitxategia zuzenean proiektuaren arabera.\nEraikuntza, edizio, argitalpen, kontsulta eta administrazio moduluetan eskuragarri dauden tresnetarako eskubidea. Horrela, aplikazio berriak bakarrik sortzen dira eta erabiltzaileei agertzen zaizkie beren eginkizunaren edo esleipen zehatzaren arabera.\nSaio-panel honek BentleyMap proiektuen konplexutasun arrunta ere sinpletzen du, hala nola, sartu besterik ez duzu Geospatial Administratorean definitutako kategoria eta atributuen zuhaitza ikusiko duzu.\nHonen panel batek Datuen Elkarreragingarritasuna bezalako funtzioetan berriak diren erabiltzaileen gaizkiulertuak eta arriskuak konpontzen ditu. Zein da beste eragozpen bat, Bentley-k Oracle Spatial-en natiboki argitaratzen baitu, zoragarria baina arriskutsua baita transakzio kontrolik ez baduzu.\nHorrela, adibidez, Eraikuntza moduluak honako tresnak izan zituen:\nLotura geografiko morroia\nEsportatu Shp / CAD\nInportatu Shp / CAD\nTresna osagarriak pixkanaka gehitu ziren, batzuk Geospatial Administratza zuzenean editatzeko.\nAdministratzailea funtzioak ikusteko\nBihurtu kurba LineString-era\nDB Konektatu konfigurazioa\nEditatu Xfm eginbidea\nEditatu Xfm proiektua\nKendu Ezaugarriak Xfm\nTopaketak goitibeherako zerrendan\n2. Datuak: migrazioa DGNtik Oinarri Espazialera: Oracle Buider edo Bentley Map?\naro honetan erronka interesgarriena, kontrolatua migrazio behar zen eta, hori DGN fitxategiak the haber sido urte 10 baino gehiago eguneratuko topologia-a egia eromena arazoak izan zitekeen kontuan hartuta.\nIzan zen. Hemen daude mapen arazo nagusiak:\nFitxategiaren mugan (sektorearen edo eremuaren) zati baten aldaketak esan nahi du bi moduluak aldatu behar direla, nodoen kasualitatea, sektore batean lerro bakar batean gertatzen den kasuetan, baina lerro hori segmentatuta dagoen kasuetan barne.\n300 mantentze-eragiketen transakzioak DGN historian gordetako fitxategiak hondatuta egon daitezke.\nKabinetean kontrolak ez diren arazo konplexuagoak daude, adibidez, jabetza beste fitxategi batean beste bizilagun bat gainjartzen denean, mapan ezin diren ebatzi ez diren zenbatekoak, eremuko ikuskapena egiteak hirugarren bati eragin diezaiokeen eragina izan dezan.\nPraktika txarrak, esate baterako, proiekzio ezberdinetan mapak sartzea, kasu honetan NAD27 sektoreak izan zituzten, baina estandarra WGS84 izan zen. Muturreko kasuetan, proiekzio desberdinetako datuen doikuntzak egin ziren.\nSoluzio Wizzard motako tresna izan zen masa-migrazioarentzat, banako mapa bat, hainbat edo are udalerri (udaletxea) edo sail bat migratzeko.\nFuntsean Geografia proiektuaren datuak hartzen ditu eta Benltey Maparen ezaugarriak sustatzen ditu. Ondoren, balidazio batzuk egiten ditu:\nGeometria eta datu-baseen arteko harreman bakarra,\nDopinak eza balioztatzea,\nEremu barikoko koherentzia baliozkotzea,\nMapako objektuen baliozkotzea datu basean objektu ez aktiboekin alderatuta.\nTopologiaren baliozkotzea oinarrizko espazio topologikoen topologiei dagokienez\nBalidazioen ondoren, panelak informazioa modu masiboan agregatzeko aukera ematen du, hala nola neurketa-metodoa eta datu horien kalitate kontroleko estandarra.\nAzkenean, bidali datu basean, azkenean txostena sortuz. Gauzak honela izugarrizko tartea dago, baina, azkenean, Oracle Spatial-en kapritxoetara egokitu zen, oraindik Bentley-renak bezain urrun daudenak eta propietate konplexuak edo erpin ugari ikusteko duten modua.\n3. Argitalpena: Geoserver edo MapServer? OpenLayers edo Leaflet?\nIkusle bat OpenLayers eta zenbait plugin erabiliz eraiki zen. Zati espazialaren garapena 10 urtez utzi ondoren, lehenengo aldiz, GeoWeb Publisher-en ActiveX ordezkatu zuen ikusle berria ikusi zen. MapFish kodea inprimatzeko erabili zen, geojson alboko zuhaitza kontrolatzeko, Geoserver-etik OracleSpatial-etik zerbitzatutako geruzak zerbitzatu ziren.\nAzkenean, teknologia ordezkatzea grafikoaren arabera egin zen. Ikusten duzun bezala, doako kode konbinazioa, datu baseak eta lurren kudeaketa software jabedunaren bidez.\n4. Eraiki eta editatu, zuzendu Oracle Spatial-era. Bentley Map edo QGIS?\nHau beste istorio bat da. Bentley Map-ek modu espazialean editatzen du natiboki, eta horrek gatazkak eragiten ditu, baldin eta Web Transakzio Ezaugarri Zerbitzuarekin (WFS) funtzionatuko ez badu. Gatazka hau da:\nTopologia gainjartzea baimendu ez duen arau bat konpontzeko, edita badago eta objektuak berak eragiten duen txostenak argitaratu nahi badituzu?\nHau bertsioen bidez ebazten da zuzenean editatzen eta baliozkotzen denean, mezuak bidaltzean huts egiten badu, bertsioa berreskuratuko da transakzioa osatuta utziz baina huts egin du.\nBeste arazo bat konpondu beharra dago datu masiboen sarrera, erabiltzaileek geografiak erabiltzeari uztea eta hainbat katastroko masiboa biltzea zen kontuan hartuta.\nHau erraza izan zen Microstation Geographics-en datuak integratzeko erabiltzen zen antzeko tresna bat egin baitzen, BentleyMap-en potentzialtasunarekin eta laguntzaile kontrolatzaile batekin erraztuz.\nIrudia tresna hau nola garatu zen erakusten du, berezitasun batzuekin, esate baterako, eraztunen sorrera eta erregistroa eta Puntoparcela sartzea, zerrendaren funtzionaltasun gisa. Adibide gisa, zenbait punturen neurketa metodoa ez da kalitate estandarraren bat betetzen.\nBehin betiko, fluxu hori oso ona zen, erabiltzaileek baitzekiten maiz erabiltzen zituzten tresnak. Beharrezkoa zen funtzio anitzetatik kudeaketa mailara igarotzearen arteko mentalitatea aldatzea, abantaila berriak sustatuz Microstation V8 2004 arkaikoa ahaztu zezaten, hala nola, WMS zerbitzua, gardentasunak eta azken bertsioetako DWG fitxategien jatorrizko aitorpena; Zer esanik ez kml, shp eta gml-rekin elkarreragingarritasunari buruz astralentzat.\nTresnak ere egin ziren katastroko mantentze lanetarako, zuzenean formatuetan editatzeko aukera edo kasu konplexuetarako arku-nodora jaistea.\n5. Udalentzako bezeroa GML bidez. QGIS edo gvSIG?\nQGIS. Hori da gero kontatzeko beste istorio bat.\naurreko Post«Aurrekoa Mapping Project Land Latinoamerikako eta Karibeko Securities\nNext Post Twilight eskalanHurrengo »


Historiarik goibelena, Ford Madox Ford\nStella Fordi egindako eskaintza-gutuna\nEta iruditzen zitzaion ongi heldu zela giroarekin, orduarekin eta aurrez aurre zeukan emakumearekin esatea bazekiela Edward berarenganako maitasunez hiltzen ari zela eta bera Edwardenganako maitasunez hiltzen ari zela. Izan ere, bat-batean gertaera horrek bere lekua aurkitu zuen eta benetakoa bihurtu zen berarentzat, whist-eko koaderno bateko markatzaileak behatz lodiaren bultzada batekin bere lekua aurkitzen duen bezala. Altxaldi hura behintzat irabazia zen.\nEta bat-batean bazirudien Leonora aldatua zela, eta Nancyri ere iruditzen zitzaion Leonorarekiko jarreran aldatua zela. Ematen zuen bere kimono arin, zuri, zetazkoa jantzita suaren aldamenean eserita zegoela, baina tronu batean. Eta Leonorak, farfaila beltzezko soineko estua jantzita —bere sorbalda zuri distiratsuekin eta neskatoari munduko gauzarik ederrena iruditu izan zitzaion ile hori kizkur harekin—, zalakatu, higatu, hotzez ubeldu, hotzikaratu eta erregutzaile bihurtuaren itxura hartua zuen. Hala ere Leonorak aginduak ematen zizkion. Hari aginduak ematea alferrik zen, ordea. Biharamunean bere amarengana joango zen Glasgowera.\nLeonorak jarraitu zuen esaten han geratu beharra zeukala Edward salbatzeko, berarengatik maitasunez hilzorian baitzegoen. Eta Edwardek bera eta berak Edward maite zuelako ideiarekin harro eta zoriontsu, ez zion Leonorak esaten zuenari kasurik ere egin. Iruditzen zitzaion Leonorari zegokiola bere senarraren gorputza salbatzea; bera, Nancy, haren arimaren jabe zen, eta gauza zoragarri hura bere besoetan babesturik eraman beharra zeukan, Leonora, zakur goseti baten gisara, berak zeraman bildots bati eraso egiten saiatzen ariko bailitzan. Bai, berak piztia krudel eta harrapari batengandik salbatzen zuen bildots zoragarri bat bezala sentitzen zuen Edwardenganako maitasuna. Zeren, garai hartan, Leonora piztia krudel eta harrapari bat iruditzen zitzaion. Leonorak eraman zuen, bere gosearekin, bere krudeltasunarekin, Edward eromenera. Edwardek zion maitasunaz eta berak hari zion maitasunaz babestu beharra zeukan: urrun-urrundik eta hitzik gabe zion maitasunaz bera bilduz, inguratuz, goratuz; Glasgowetik mintzatuz bere ahotsaren bitartez, esanez maite zuela, adoratzen zuela, ez zela momenturik pasatzen beraz pentsatu hutsarekin irrikaz, maitasunez, hotzikaraz urtu gabe.\nLeonorak esan zuen ozenki, temati, aginduzko tonu garratzez:\n«Hemen geratu behar duzu; Edwardi eman behar zatzaizkio. Dibortzioa eskatuko dut.»\nNeskak erantzun zuen:\n«Elizak ez du onartzen dibortzioa. Ezin naiz izan zure senarrarena. Glasgowera noa nire ama erreskatatzera.»\nAte erdi-irekia erabat ireki zen zaratarik gabe. Edward han zegoen. Begi goseti, hondamendira kondenatuak neskaren aurpegian finkaturik zeuzkan, sorbaldak aurrerantz makurtuak; erdi mozkortuta zegoen dudarik gabe, whisky botila esku batean zeraman, eta argi-mutil bat bestean. Amorrazio galantarekin esan zion Nancyri:\n«Gauza hauei buruz hitz egitea debekatzen dizut. Hemen geratu behar duzu zure aitarekin hitz egin arte. Orduan joango zara berarengana.»\nBi emakumeek, elkarri begiratuz, eraso egiteko prest diren bi piztia bailiran, ia ez zioten Edwardi begiratu ere egin. Hura ate-zango batean bermatzen zen. Berriro esan zuen:\n«Nancy, gauza hauetaz mintzatzea debekatzen dizut. Ni naiz etxe honetako nagusia.» Eta Nancyk aditu zuenean haren gizon-ahots lodia bularraren sakonaldetik ateratzen, gauaren ilunpea atzean zuela, sentitu zuen bere arima eskuak elkarturik haren aurrean makurtzen zela. Indiara joango zela sentitu zuen, eta ez zuela gehiago mintzatu nahi gauza haietaz.\nLeonorak esan zuen:\n«Ikusten duzu berari eman behar zatzaizkiola. Ez zaio utzi behar gehiago edaten.»\nNancyk ez zuen erantzun. Edward joana zen; haritzezko eskailera argizariztatuetan irristatzen eta estropezuka sentitu zuten. Nancyk garrasi egin zuen erorketa astun baten zarata aditu zuenean. Leonorak berriro esan zuen:\nZarata beheko salatik zetorren; Edwardek eskuan zuen kandelaren argia astinduka heltzen zen galeriako baranden artetik. Gero haren ahotsa aditu zuten:\n«Jarri Glasgowerekin... Glasgow, Eskozian... White izeneko gizon batekin hitz egin nahi dut, Simrock Parkekoa, Glasgowen... Edward White, Simrock Park, Glasgow... hamar minutu... gaueko ordu honetan, bai...» Haren ahotsa oso lasaia zen, normala, eta egonarritsua. Alkoholak zangoetan egiten zion eragina, ez mingainean. «Itxarongo dut,» esan zuen berriro haren ahotsak. «Bai, badakit telefonoa dutela. Lehenago ere mintzatua naiz haiekin.»\n«Zure amarekin telefonoz hitz egitera doa.» esan zuen Leonorak. «Dena konponduko du.» Jaiki eta atea itxi zuen. Sutondora itzuli zen, eta haserre erantsi zuen: «Nitaz beste gainerako guztiei konpontzen die dena. Gainerakoei! Nitaz beste guztiei!»\nNeskak ez zuen ezer esan.\nHantxe geratu zen amets gozo batean bezala. Ematen zuen bere maitalea beti esertzen zen tokian eserita ikusten zuela, atzealde borobileko aulki batean ilunpetan zegoen sala handian..., aulkian hondoraturik ikusten zuen, poliki mintzatuz telefonoz bakarrik jartzen zuen ahots eme, geldian... eta mundua eta neska ilunpe beltzean utziaz. Neskak zintzur azpiko biluztasunean ibili zuen eskua, haragiaren epeltasuna haren gainean sentitzeko, eta bular gainera irristatzen utzi zuen.\nEz zuen hitzik esan; Leonorak hizketan jarraitu zuen...\nJainkoak daki Leonorak zer esan zuen. Neskak bere senarrarena izan behar zuela errepikatu zuen. Esaldi hori erabiltzen omen zuen. Nahiz eta berak dibortzioa lortu ahal izan edo Elizak ezkontza desegitea bera lortzen bazuen ere, adulterioa izango zen neskak eta Edwardek egingo zuketena. Baina hori beharrezkoa zela esaten zuen; hori zen neskak pagatu behar zuen prezioa Edward bera maitatzera behartzearen bekatuagatik, bere senarra maitatzearen bekatuagatik. Hizketan jarraitu zuen sutondoan. Neskak adulterioa egin behar zuen; Edward okerbideratu zuen bere edertasunaz, dohainez, zintzotasunaz baliatuz. Bekatua zen horren ona izatea. Okerbideratutako gizona salbatzeko, prezio hori pagatu behar zuen.\nIsiluneetan neskak Edwarden ahotsa aditzen zuen, hots beti-batekoa, gorabeherarik gabea, bat-bateko etenaldiak egiten zituena. Harrotasunezko distira pizten zion; berak maite zuen gizona beretzat ari zen lanean. Hark gutxienez erabakia hartua zuen; benetako gizonen modura; bazekien zuzena zer zen. Leonorak hizketan jarraitu zuen Nancyri bekoz beko begiratuz. Neskak ia ez zion begiratzen, eta aditu ere ezer askorik ez. Denbora puska baten buruan, orduak eta orduak igaro eta gero, Nancyk esan zuen:\n«Edwardek nire aitarekin hitz egin bezain laster joango naiz Indiara. Ezin dut gauza hauetaz hitz egin, zeren Edwardek ez du nahi.»\nHori aditzean Leonorak garrasi egin zuen, eta ate itxirantz joan zen bat-batean. Eta Nancy ohartu zen aulkitik jauzi egin zuela bere beso zuriak erabat zabaldurik. Beste emakumea bularraren kontra estutzen ari zen; honela esaten zion:\n«Ai, gaixoa; ai, gaixoa.» Eta han zeuden, bata bestea besoetan estutzen eta negar batean, eta ohe berean etzan, eta ez ziren gau osoan isildu. Eta gau soan Edwardek haien ahotsak aditzen zituen hormaz bestaldetik. Hori zen gertatu zena...\nHurrengo goizean hirurak ezer gertatu ez balitz bezala zeuden. Hamaikak aldera Edward Nancyrengana etorri zen, zeina ari baitzen Eguberritako arrosak zilarrezko ontzi batean jartzen. Telegrama bat ezarri zuen haren ondoan. «Zerorrek deskodetzea badaukazu» esan zuen. Gero, atetik ateratzean, erantsi zuen:\n«Esan izebari, nahi baduzu, Dowell jaunari telegrama bat bidali diodala etortzeko eskatuz. Hark gauzak erraztuko dizkizu joan artean.»\nTelegramak, deskodeturik, hau zioen, oso oker ez banaiz:\n«Rufford andrea Italiara eramateko prest. Erabakita nago. Rufford andreari zintzoki atxikirik nago. Ez dut diru-laguntza premiarik. Ez nekien alaba bat bazenik, eta eskertzen dizut nire eginbeharra adieraztea. White.» Horrelako zerbait zen.\nOrduan etxekoek beren ohiko martxa hartu zuten berriro ni iritsi arte.


Geologia, industrializazioa eta burdin mearen garraioa Bilboko itsasadarrean - Zientzia Kaiera\nGeologia, industrializazioa eta burdin mearen garraioa Bilboko itsasadarrean\n1. irudia: Bilboko itsasadarra, Portugalete eta Getxo artean. (Argazkia: LBM1948 – Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International lizentziapean. Iturria: Wikimedia Commons)\nBizkaiak garapen ekonomiko, teknologiko eta soziala izan zuen XIX. mendearen bigarren erdian, eta bere goreneko mailara iritsi zen mende horren bukaeran eta XX. mendearen hasieran.\nGarapen hori zenbait faktorek bat egitearen ondoriozkoa izan zen:\nEzaugarri geologiko oso egokiak. Azaleratutako burdinaren mineralizazio handia, eta mineralak ustiatzea eta garraiatzea ahalbidetzen zuen geomorfologia egokia.\nMineral kopuru handiak ustiatzeko eta esportatzeko lagungarri izan ziren ekonomia eta legeria baldintza egokien sorrera.\nEskulan ugaria eta merkea, inguruko herri eta eskualdeetatik etorria. Jo eta ke lan egin zuten, kasu batzuetan baldintza penagarrietan, baina balio eta garrantzi sozial handiko elkarte mugimenduetan antolatzeko adorea eta harrotasuna ere izan zuten. 1910ean, 13.000 pertsona inguruk egiten zuten lan meategietan.\nMeatzaritzaren arloko enpresa garapena, zeinak tokiko negozioak sortzeko erraztasuna, aukera eta sena izan baitzuen, baina esparru ekonomiko zabalagoarekin. Meatzaritzaren garapen horrek berekin ekarri zuen beste sektore batzuk ere garatzea: bankuak, aseguru etxeak, enpresa siderurgikoak, trenen arlokoak, ontziolak, ontzi konpainiak, etab.).\n1. ilustrazioa: Nerbioi ibaiaren eta haren inguruen geologiaren ezaugarriak. (Irudia: NorArte Studio)\nFaktore horietako bati emango diogu arreta: ezaugarri geologikoei. Faktore hori esanguratsua izan zen, batetik, burdin meatokiak zeudelako bertan eta, bestetik, sortutako geomorfologia egokia zelako garraiobideak sortzeko, mineralak barne mailan garraiatzeko nahiz esportatzeko.\nBilboko itsasadarra inguratzen duen eremuko zorupea arroka sedimentarioek osatzen dute nagusiki. Arroka horiek arro sedimentario batean material detritikoak eta biogenikoak (nagusiki hareharriak, lutitak, kareharriak, margak eta margokareharriak) metatzearen, litifikatzearen, tolestearen eta higatzearen bidez sortzen dira. Kasu honetan, fenomeno hori Eusko-Kantauriar Arroan gertatu zen, zeina Iparraldeko Ozeano Atlantikoa eta Bizkaiko Golkoa zabaltzean sortu baitzen.\nOrdutik, arro horrek bilakaera izan du eta itsas sedimentu ugari metatu dira bertan, higadura edo sedimentazio kontinentaleko egoeretatik igaroz, alboko presioak jasotzera iritsi arte (Orogenia Alpetarrean plaka iberiko eta eurasiarrek talka egin eta pixka bat biratzearen ondorioz). Presio horien ondorioz, lehendik zeuden arrokak tolestu, apurtu eta, beranduago, higatu egin ziren, egungo egoerara iritsi arte.\n2. ilustrazioa: Bilboko itsasadarraren inguruko lurzoruaren azpian askotariko material eta egiturak daude. Kareharriak, hareharriak, bolkanikoak, lutitak eta margak, baita faila arrunt bat eta alderantzizko beste bat ere. (Irudia: NorArte Studio)\nEusko-Kantauriar Arroaren bilakaera luze horretan zehar, gainjarritako gertakari geologiko ugari erregistratu dira, baina bi hauek dira garrantzitsuenak aztergai dugun gairako:\nBurdin meatokiak sortzea eta oxidazio bidez aberastea.\nIbaiko garraioa garatzeko geomorfologia egokia sortzea.\nBilbo inguruko burdin mineralizazio handienak Behe Kretazeoko kareharrietan ikus daitezke (Aptiarra eta Albiarra; 125 eta 90 milioi urteko antzinatasuna dute). Elkarren artean nahiko paraleloak diren bi zerrendatan multzokatuta daude, zeinak bat baitatoz eskualde erako egitura antiklinal baten (Bilboko Antiklinala) iparraldeko eta hegoaldeko alpeekin. Eremu mineralizatua Basauri eta Mioño (Kantabria) udalerrien artean dago.\nEremu horren sorrerari buruzko hainbat interpretazio daude. Meategi guztiak ez dira mota berekoak, baina bi taldetan sailka daitezke: masiboak eta filoniarrak.\nMasiboak kareharrien ordezkapenei dagozkie. Kareharrietan (CaCO3) dauden siderita masak dira (FeCO3), hauekin batera: ankerita, kaltzita eta sulfuroak. Ordezkapenean parte hartzen duten bolumenak oso aldakorrak izan daitezke. Gallartako Bodovalle meategiak, 1993an itxitakoak, 50 Mt erreserba zituen kubikatuta.\n3. ilustrazioa: Behe Kretazeoko kareharriak (~125-90 milioi urte), Bilboko Antiklinalaren bi aldeetan zeudenak, burdinaz aberastu ziren mineralizazio-prozesu batzuen bidez. (Irudia: NorArte Studio)\nFiloniarrak ere oso ugariak dira. Filoi gehienek NW-SE orientazioa dute. Eskualde eskalako apurketekin lotzen dira. Lodiera desberdinak izan ditzakete, zentimetro batzuetatik metroetaraino bitartekoak (filoi ustiagarriak). Horien mineralogia mineralizazio masiboenaren antzekoa da: siderita, kuartzoa, ankerita eta, mineral gehigarri gisa, sulfuroak.\nUneren batean, kareharriak dagoeneko sedimentatuta eta trinkotuta zeudenean (edo prozesu horretan), baina oraindik presio fase Alpetarrek deformatu gabe, katioi disolbatuak garraiatzeko gai ziren soluzio hidrotermalak (beroak), gatz soluzioak eta soluzio kloruratu-sodikoak gehitu ziren, apurketen eta estratifikazio planoen mesedetan. Burdina hornitu zuten, Ca++ katioia Fe++ katioiarekin ordezkatuz eta siderita eta ankerita sortuz. Mineralizaziodun filoi gehienek fluido hidrotermalek igotzeko erabili zituzten apurketen betegarria erakusten dute.\nToleste prozesuan zehar, gaineko sedimentuen igoera eta higadurari lotuta, arroka mineralizatuak kontaktuan jarri ziren giroko oxigenoarekin eta, hala, alterazio bat sortu zen azaleko eremuetan. Ondorioz, mineral karbonatatuak (nagusiki siderita) burdin oxido eta hidroxido bihurtu ziren (hematiteak, goethita eta limonita), zeinak askoz ere burdin eduki handiagoa baitute eta metalurgian tratatzeko errazak baitira.\nUstiapenaren lehen urteetan, lehiakortasun abantaila bikoitza sortu zen; batetik, burdin gehien zuten mineralak (oxidoak eta hidroxidoak) aire zabalean ustiatu ziren, eta, bestetik, ez zen beharrezkoa horiek aldez aurretik tratatzea labe garaietan sartzeko. Beranduago, XX. mendean aurrera eginda, karbonatoak ustiatzen hasi ziren. Karbonatoak sakonera handiagotik erauzten ziren, kasu askotan zorupeko meatzaritzaren bidez, eta, gainera, aldez aurretik tratatu egin behar ziren, kaltzinazio labeen bidez, beren burdin edukia aberasteko eta metalurgia arazoak ekiditeko.\nGeologiaren ikuspegitik, Bizkaiaren garapen ekonomikorako bigarren faktore erabakigarria zorupearen bilakaera geomorfologikoa izan zen; izan ere, Bilboko estuarioa sortu zen, zeina portu natural gisa erabiltzen baitzen (eta oraindik ere erabiltzen da). Erdi Arotik hasi eta XIX. mendera arte, itsasadarra Gaztelatik zetozen produktuen merkataritza ardatz nagusia izan zen. Meatzaritzarekin lotutako jarduera ekonomikoa eta industria, berriz, XIX. mendearen erdialdean eta XX. mendean zehar sortu ziren.\n4. ilustrazioa: Bilboko estuarioko egitura kartografiko handien ibilbidea, ibairen ibilguarekin bat datozenak. (Irudia: NorArte Studio)\nBilboko estuarioaren morfologia zuzena eta NW-SE orientazioa urrunetik behatuta, argi ikusiko dugu kokapen hori ez dela kasualitatea. Tolestura nagusien (antiklinorioa eta sinklinorioa) norabidea bat dator guztiz ibai ibilguaren norabide nagusiarekin. Material konpetenteak (nagusiki, kareharriak eta hareharriak) txandakatuta zeuden sedimentu askoz ere bigunagoekin (lutitak eta margak). Horri esker, egiturazko akzidente nagusien bidez (failak, ahultasun planoak, diaklasak, kontaktu estratigrafikoak), urak sedimentu bigunago horietan zehar igaro ziren, ibaiadarretatik (Cadagua, Nerbioi, Ibaizabal) iritsitako emariak gidatuz eta birbideratuz.\nHorrek guztiak estuario bat sortzea ekarri zuen. Estuario horren ahoaren inguruko eremuan, ibaiek higadura ahalmen txikiagoa zuten eta sistema itsasaldien eraginpean zegoen, eta, hortaz, sedimentuen metaketa handiak sortu ziren. Ondorioz, paduren ekosistemak sortu ziren eta ibai ibilguak zuzenak izatetik meandro itxurakoak izatera igaro ziren.\n5. ilustrazioa: Bilboko itsasadarraren ertzean zeuden mineral zamalekuen kokapena. (Irudia: NorArte Studio)\nIbai ibilguetan barrena ibiltzen zen garraio sare bikaina bazegoen ere, horien zingoa ez zen nahikoa izaten kasu askotan eta garaiaren arabera aldatzen zen; batzuetan urtaroaren araberakoa ere izaten zen. Beharrezkoa izan zen ibaiak artifizialki bideratzea, horien zingoa behar adinakoa zela bermatzeko eta zamaleku egonkorrak eraikitzeko. Dozenaka mineral zamaleku egon ziren estuarioaren ezkerraldean barrena, 2. panelean ikus daitekeen moduan. Panel horrek mineral zamalekuetaraino eramaten zuten trenbideak irudikatzen ditu.\nAlex Franco San Sebastián geologoa da eta Energiaren Euskal Erakundeko (EEE) Geologia eta Meatzaritza Arloko arduraduna.\nItsasadarra eta bere inguru metropolitarra zientziaren eta teknologiaren begiez erakusten duten infografia bilduma batekin hasi zen “Ibaizabal Itsasadarra zientziak eta teknologiak ikusita / La Ría del Nervión a vista de ciencia y tecnología” proiektua. Abiapuntu horretatik, bideoak eta artikulu-sorta bat gauzatu dira, gizarteari itsasadarrari buruz dakizkigun gauza interesgarriak ezagutarazteko eta, oro har, bizi garen ingurua hobeto ulertzeko aukera emateko.\n“Ibaizabal Itsasadarra zientziak eta teknologiak ikusita” artikulu-sorta:\nBilbo Metropolitarreko Saneamenduko Plan Integralak, 40 urte\nMeatzeetatik portuetara, mineralen garraio tradizionala\nItsas bizitzaren berreskurapena Bilboko Abran\nPlanktona Bilboko itsasadarrean\nArgitalpen-data: 2020/09/07 · Atala: Dibulgazioa, Kolaborazioak\nToki bateko geologia ulertzeko modu on bat mapa geologiko bat aztertzea da. Mapa horiek eskuragarri dauden datu geologikoen laburpenak dira […]\nAntzina, Trianoko mendiak eta bertako burdin meatzeak -erromatarren garaian ezagunak zirenak- herri ondasunak ziren. Somorrostro haraneko  herritarrek konbinatu egiten […]\nBilboko itsasadarra Kantauri itsasoko estuariorik handiena izan zen garai batean. Bertan metatutako sedimentuen altuera oso aldakorra da: Areatzan, adibidez, 10 […]\nZer ezkutatzen dute Bilboko itsasadarreko sedimentuek? – Zientzia Kaiera\n[…] Geologia, industrializazioa eta burdin mearen garraioa Bilboko itsasadarrean […]\nFaunaren berreskurapena Bilboko itsasadarrean – Zientzia Kaiera\nBilbo Metropolitarreko Saneamenduko Plan Integralak, 40 urte – Zientzia Kaiera\nMeatzeetatik portuetara, mineralen garraio tradizionala – Zientzia Kaiera\nItsas bizitzaren berreskurapena Bilboko Abran – Zientzia Kaiera\n12 urria, 2020\n[…] Geologia, industrializazioa eta burdin mearen garraioa Bilboko itsasadarreko ingurunean […]\nAliron, aliron, Nerbioiko geologia – Zientzia Kaiera\nPlanktona Bilboko itsasadarrean – Zientzia Kaiera\nBilboko itsasadarreko eta inguruko geologia – Zientzia Kaiera\n[…] inguruko geologia izan zen industrializazio prozesu horren oinarrietako bat. Izan ere, Alex Francok azaltzen duen bezala, ezaugarri geologiko oso egokiak ditu: azaleratutako burdinaren mineralizazio handia eta, horretaz […]\nBerreskurapena Bilboko itsasadarrean: fauna – Zientzia Kaiera\n[…] zientziaren arlotik landutako artikulu sorta etorri zen euskaraz blog honetan bertan irakurgai eta gaztelaniaz Cuaderno de Cultura Científica […]\nMetroak Bilboko itsasadarrean dituen pasabideak – Zientzia Kaiera\nBizkaia Zubia, Aro Industrialaren ikonoa – Zientzia Kaiera\nBilboko itsasadarra, etengabeko bilakaeran – Zientzia Kaiera\nMeatzaritza: itsasadarra garraio bide – Zientzia Kaiera\nFlora eta faunaren bilakaera Abran – Zientzia Kaiera\nItsasadarrean bizia berreskuratzeko azpiegiturak – Zientzia Kaiera


Está pasando en Gasteiz: las noticias de Vitoria-Gasteiz y Álava que de verdad te importan. Dibertikaleren XVII. edizioak haur eta familientzako animazioa eramango du kale eta plazetara - Está Pasando en Gasteiz\nCuatro personas usuarias de los centros de mayores lanzarán el chupinazo\nUztailaren 2tik 18ra arte 13 ikuskizunez gozatu ahalko dute haurrek eta familiek, horietako 5 euskaraz\nUztailaren 2tik 18ra arte, haurrek eta familiek kale animazioko 13 ikuskizunez gozatu ahalko dute Dibertikaleren XVII. edizioaren barruan, gizarte etxeen inguruko kale eta plazetan.\nKultura, Hezkuntza eta Kirol zinegotzi Estíbaliz Cantok aurkeztu du programa prentsaurrekoan. Haren hitzetan, helburua da “haurrek eta, oro har, familiek kale-animazioko askotariko ikuskizunez gozatzea, eta bide batez entretenimendu, dibertsio eta partaidetza giroa sortzea uda garaia aprobetxatuz”.\nSaio guztiak 19:30ean hasiko dira egitarauko ikuskizun desberdinak. Kale-animazioko 13 ikuskizun izango dira guztira, tartean antzerkia, musika, zirkua, malabarismoa, magia, umorea, clown, akrobaziak eta dantza bertikala uztartuko direlarik. Ikusikizunetako 5 euskaraz izango dira, zazpik ez dute hitzik izango, eta azkena ingelesez izango da, nahiz eta batez ere keinuen bidezkoa den.\n“Iaz 3.600 pertsona inguru hurbildu ziren ikuskizunetara, nahiz eta bat bertan behera utzi behar izan genuen, euriagatik. Gorantz goaz, eta edizio honetan publiko fidelaren itxaropenak betetzea espero dugu”, amaitu du Cantok.