185 zenb. 1970, • MARTXOAK 30\nBIZKAIA, Amabosterokoa, 6\nXVIII-gn. urtea. 185 zenb. 1970, Martxoak, 30.\nBetiko gure kezka.\nAtzo. Gaur. Kristo. Kristinauak.\n1970 urte, gutxi gorabehera, kristinauak misterio bardina ospatzen dabela.\nZein misterio gero? Zegaitik? Zetarako?\nGure kristinautasunari sikoanalisi arin bat egingo bageuntsa, zer geldituko litzake? Horretarako ez daukagu Freud-en beharrizanik. Mila sistema ezbardinek egiten dabe gure historia. Bai filosofian, bai politikan, bai teologian, bai... Erlejinoan bere, ez dira gutxi alderdikeriak. Eta kristinaudian bertan, danok kristinau bezala agertu arren, zenbat alderdikeria! Eta ez daigun estaldu gure pekatua. Ezbardinkeria horreek batasuna ez dabela austen esaka, ez gaitezan iruzurtu*. Ugaritasuna maite dogu, besteak gure ezbardintasuna onartzen daben artean; baina eta guk zer?\nNon dago kristinau misterioaren txostena? Kristinautasuna, eriotzaren garaipena dan ezkero, askatasunaren erlejinoa ei da! Eliza, kristinautasunaren etxea dan ezkero, askatasunaren arnasa-emoilea ei da!\nAi! Hori bihotzerrea, hori neke mina! Ezin sinestu. Eta hori aitormen gorria: gatxago jat ez sinestea, sinestea baino. Ez sinestea, gauza bat da; ezin sinestua, beste bat. Azkoz bere garratzagoa.\nAspaldiko urte honeetan ahalegin zorrotz bat ikusten dogu abade giroan: Ostiral* Santua ahaztu, Pazko garaipenaz betetzeko. Asmo ederra. Eta asmo utsa danez, ustela. Edo beharbada, obetoago esateko, nahasketa iguingarria. Ostiral Santurik bako Pazkorik ez dago. Guk, hori besterik ez amets.\nMaite dot Nietzsche. Maite dot Kristo. Lehenengoak, Jainko dantzaria eta kristinau barregileak nahi zituan. Bigarrenak, goserik eta negarrez eta zapaldurik dagoan kristinaua. Biak bardin.\nGuk, barriz, ez bat ez beste. Ez dogu dantzarik maite; ezta barrerik bere. Ez dogu goserik nahi; ez dogu egarririk gura. Zapalketarik ez. Guretzat. Negarrik bako barrerik ez dagoanez..., beti utsean egongo ginake. Danok bardin. Kontuz, nori arria bota gero!\nTeoria utsa ote da?\nNasaitasunik balego, nasai naukazue. Eta nasai gura zaituet. Baina ez nago itsu. Eta ez dot itsurik maite. Ba dakit ez nabilela teoria utsean. Sinesten dot Pazko misterioan. Osoan. Eriotzak dakarren biztueran. Horregaitik gorroto ditut horretarako oztopo jatazan bideak. Maite dot Elizaren kezka. Maite dot Eliza pekataria. Maite dot Elizako batzuek maite ez daben burruka. Maite dot eriotza. Maite.\nMaite dot Elizatik kanpo negarrez dagoan edonor. Maite ditut aurrerapenaren bide estuak. Maite dot mendi tontorrean dagoan abadea. Maite, lantegiko ke zikin barruan ari* dana.\nMaite ditut, obe beharrez, bai sexoak eta bai edozelango grinak dakarren lokarria ausi ondoren, askatasun bidea aukeratu dabenak.\nMaite ditut maite..., Kristo hor dagoalako. Eta zerbait obean sinesten dabelako. Gorroto, barriz, gorroto ditut zorionean bizi dirala uste dabenak. Gorroto ditut, indar guztiaz gorroto, egiaren jabe dirala uste dabenak..., Kristoren beharrizanik sumatzen ez dabelako.\nEriotza, neketsua dot. Baina maite dot. Garaipenaren azia dot. Pazkoa, eriotzaren lorea. Agur zeuri.\nBizkaiko Diputazinoak il honetan erabagitako gauzen artean., honeexek agertzen dira:\nBerrizko auzune batek ur gehiago euki daian, Berrizko ta Maragana-ko ur deposituetaraino egin behar dan anpliazinoagaitik, 1.097.400 peseta emon.\n112.000 peseta emon, Berriztik Elorriora doan bidean, Bidebarrietatik Olakuetarako zatian egin ziran konponketen ordaina amaituteko.\nMartxoaren 27-an, Durangoko Erdi Mailako Istitutoan ikasten diharduen 6 gn. kursoko 43 neska-mutilek txango eder bat egitera urten dabe. Aste beteko eskursino honetan, Barcelona, Valencia ta Madrile ikusiko dabez. Horretarako, hainbat lekutatik jaso dabe laguntasuna.\nMartxoaren 14-an, "Zuhaitz eguna" ospatu zan, goizean Zaldibarren eta arratsaldean Garaien. Pago ta aritz landare batzuek sartu ziran eskoletako umeen aurrean, zuhaitzak daukan garrantzia eurei jakin erazoaz.\nAbadinoko alkate dan Leon Lizundia jauna, bertako "Jefe Local del Movimiento" egin dabe.\nApirilaren 4-an, larunbatez, gaueko 10.30-tan, Ermuko zinetokian, Gerediagako "Geroa" taldeak, Carlos Muñiz-en antzerki bi antzeztuko ditu: "Los infractores" eta "El caballo y el caballero".\n17 garren aldiz gure eskualdeko txistulariak, San Jose egunean, euren eguna ospatzeko batu ziran.\nIgaztik Mañaria euken horretarako aukeratuta; baina, bertako Aiuntamentuak dirurik ez ebalako edo, ezin izan ziran konpondu, ta azkenez Atxondo Araneko* Axpen batu ziran.\nGoizean goizetik, biribilketa alaiakaz emon eutsoen asiera jaiari. 11-tan, Aita Barandiaranen euskerazko mezea, eurak abestuta. 12.30-tan, txistu saioa enparantzan*, eta ondoren lagunarteko bazkaria. Datorren urterarte!\nArri Aundiko 41 bizilagunek laguntza eskatu deutsoe, idazki baten bidez Durangoko Aiuntamentuari, bertako tximist argia gehituteko, oraingoaz nahikoa ez dabela ta. Argia eroateko presupostua, 1.140.000 pesetakoa da. Dinoenez, eurak dana ordaindu behar izatekotan, garesti samarra.\nBere presupostuan ez dagoala beharrizan horretarako dirurik, erantzun deutse Aiuntamentuak; baina eskari hau, Bizkaiko Diputazinoari eta Baserri Alai alkarteari agertuko deutsela.\nIgazko zor guztiak ordainduta gero, 2.300.000 peseta gelditu jakoz Durangoko Aiuntamentuari. Antza danez, diru horregaz Igorretako Lauzirika jaunaren kalea asiko ei dira konpontzen. Egon da beharrizana!\nMartxoaren 8-an, Atxarteko mendi bitartean meza bat izan zan, bertan il zan Jose. A. Mintegiren alde. Mezea amaitutakoan, oroigarri bat bedeinkatu eta ipini zan, mutil gaztea il zaneko atxaren barrenean. Hainbat lekutako jendea ikusi zan, nahiz eta eguna euritsua ta iluna izan. Durangotik autobusak ibili ziran joan-etorriak egiten, jendearen erraztasunerako.\nJoan Antonio Aroma\nBertso honeekin, euskal gazteak,\neitera nator aupada.\nBizitasuna agertu daigun,\nindarrik gaur inon bada.\nGaurko jokoa, gogoan izan,\ngure etorkizuna da.\nTa, mundu zahar hau barriztutzeko,\nez dogu behar ezpada.\nZein ezagunak ta txalogarriak\ndiran Urtainen pausoak!\nHortaz jakitun ipini doguz\nitsaso, mendi, basoak.\nNire eritxiz, nortasun bage,\npixka bat gara gaixoak.\nEuskal gaztedi, esnatu zaitez:\nHemen gure arazoak.\nSabela ondo bete ezkero,\nbizi gara nasai, trankil.\nHorregaitikan ikusten dira\ngorputzez hainbat biribil:\nsabelan deia entzuten dogu.\nErria be deika dabil;\nerantzun on bat merezirik dau,\nitxaroten ez daiten il.\nArratiako euskal jendea,\ndanok, zahar eta gazte!\nMaterialismo utsetik noizbait\ngaitezala ba aparte.\nZinez-egizko justizi zaila\nbeti izan daigun maite.\nIndar bageak inoiz ez izan,\nidealak lortu arte.\nArratiko tranbia nok ez dau ezagutu? Zenbat joan-etorri bertan! Astiro astiro, bakarrik edo sakaka; baina beti eltzen zan bere tokira.\nGaur Arratian dagozan gehienak, tranbia horren denborakoak dira. Eta euretariko gehienak, gauzarik gehienetan, orduko antzera pentsatzen jarraitzen dabe. Alferrik joan jakez urteak, gaur bizi arren, euren buruak beste mundu batean dagoz eta.\nGaur gogor joten datozanak, gehienak tranbi denboran jaio edo eskolara joaten ziranak, mundu horretatik urten guran edo urtenda dagoz.\nGurasoen denboretatik eurenetara gauzak asko aldatu dira. Tranbi denborakoak eta gaurkoak ez dabe alkar ulertzen.\nTranbia joan zan, komunikazino ederrak daukaguz, kafeteriak, whiskytegiak, eta abar. Baina guzti hau eukita, zer egiten dogu, lehengoen antzera gaurko Arratiaz pentsatzen badogu?\nZenbat eta zenbat Arratiko gazte, tranbia aipatu bere gura ez dabenak (antzinako gauza bat dalako) ta, halan ta guztiz be, orduko jendearen antzera pentsatzen dabenak, atzeratuak, konserbadoreak, erritasunik bakoak, eurak ondo pasatzea baino gura ez dabenak!\nAlkarregazko lana aurrera daroan batzordeak hospitaleko junteagaz batzarra izan eban, dispensarioa dala-ta zer egin leikean erabagiteko. "Seguridad Social"ari, Diputazinoari ta "Instituto Provincial de Higiene"-ri laguntza eskatzea erabagi zan. Erakunde horreen erantzuna artutakoan, erri guztiari batzar nagusi batera dei egingo jako.\nAiuntamentua, erriko premina andi bat gogoan arturik, anbulantzia bat ekarteko asmotan dabil.\nSan Jose egunez, "Artibai" mendigoizale taldeak eratuta, euskal abestiaren jaialdi bat izan dogu. Gaurko abeslarietatik batzuek ezagunak ziran Markinan. Honeexek izan doguz abestuten: Argoitia neba-arrebak, Natxo, Itxaropenak, Txomin, Ansola anaiak (Bach-en musika txistuaz), Urretxindorrak, Unai bikotea, Luis Amilibia, Arratiako albokariak. Oraingo honekin, Euskalerriko abeslaririk onenak entzunak ditugu Markinan.\nItzaldiren bat edo beste Erriko Liburutegian izatea galerazo dabela ta, eztabaida gogorra sortu da. "Errikoa" bada, zetarako horrenbeste eragozpen, erriaren onerako diran itzaldi batzuek bertako itzaldi tokian antolatzeko? "Errikoa" ez bada, zer dala-ta izen hori? Ondo legoke arazo hau argitzea.\nBakea ala gudua?\nGaur eguneko asmoak zeintzuk diran ez da gauza erraza jakitea. Gure elburua*, bakea ala gudua ote da? Hainbat batzar, hainbat alkarrizketa egiten ari* gara. Baina, egia esan zer lortu dogu? Gauza aundirik ez. Guduak, matxinadak, ikusiezinak, erreboluzinoak eta abar ugaritzen doaz. Gure ahaleginen frutuak, horreexek izan dira. Eguneroko aurrerapenak, gizonaren zoriontasuna ekarri behar leukee; baina ez da horrelan, ikusten dogun legez.\nVietnameko lurraldera begiratu daigun. Bederatzi urte dira, gudua asi zala. Noiz amaituko zain gagoz danok. Nixonek, Ipar Amerikako lehendakariak, askotan esan dau, Vietnameko guduaren azkena laster dala; baina gizonaren abotsa ez da beti sinestekoa.\nGaurko gaztediaren protestak zeredozer esan gura dabe. Gaztea ez dago, lehen bezala, lo, munduak daukazan problema edo korapiloen aurrean. Gazteak ba daki, geroago bera izango dala bere erriko lehendakaria, Estaduko nagusia. Gaztearen barrua inkezaka* dabil.\nGizonaren aurrerapenik aundiena armamentuan dago. Nazinoak, bata bestearen kontra dabiltza: ea nor dan indartsuago, nor abilago, nor gehiago. Eta gudu bat sortarazo behar, hau ikusteko.\nGaur baino gudu gehiago ez da inoiz ezagutu. Gizaldi baten zenbat zentzubako gudu! Gizonaren bakea, guduak biztutean dagoala esan leiteke.\nEsan daigun zerbait Biafrari buruz:\nOrain gutxi dala amaitu zan gudua, baina ez bere konsekuentziak: miloe bi izan dira ildakoak, milaka ta milaka lurperatu ezinak, asko ta asko gosearen gosez ezetarako ez diranak. Hona hemen gizonak asmaturiko munduaren aurrerapena. Ikusi ezik, ezin leiteke sinestu zer gertatu dan Afrikako nazino txiki horretan.\nBiafrak bere buru-jabetasuna eskatu ta handik ogetazazpi egunera, Nigeria guduan sartu zan; baina desbardintasun aundia egoan bien artean. Nigeriak Afrika guztiko gudarosterik* aundiena eban.\nGuduaren azkena, aurretiaz be, ikusita egoan. Gaur Biafra, nazino bezala, galdu egin da. Orain Nigeriaren zerbitzari bat baino ez da. Mundu guztiak, il dan gizon bateri legez, azken bakea emori deutso. Arrazoiak baino, indarrak gehiago balio: hauxe da gure aurrerapena!\nKondairak, bere orrialderik negargarriena amaitu dau. Biafraren zoritxarra, ikasbide aundi bat izan da danontzat. Errien arteko egoismoak bere agerraldirik ustelduena emon dau. Afrikako itxaropenik sutsuena il egin da. Begira zer dinoan Biafrako idazle batek: "Guk, ibotarrok, bizia galdu dogu; munduak, ostera, lege moralaren zentzua".\nLarogei gerra, bost miloetik gora ildako bigarren gerra mundiala ezkeroztik\nLarogei gerra baino gehiago izan dira munduan, bigarren gerra mundiala amaitu zanetik. Biafrako amalau miloe bizilagunetatik miloe bi izan dira ildakoak, Noruegako jakintsu talde batek kalkulatu dauanez. Beste barriemoile batzuen esatez, barriz, bi miloe barik iru miloe izan dira goseak garbitutakoak. 1966-ko urrian, Ibo erriaren kontra egin zan persekuzinoan, 30.000-tik gora ibotar izan ziran bizia galdu ebenak. Honexek emon eutson asiera Biafrako askatasun gerreari. Nigeriako gobernuaren aldetik zenbat diran jausitakoak ez da oraindino jakin.\nBigarren gerra mundiala 55.000.000 gizabizi kostatu zan, 6 urteren buruan. Eta ordutik hona, larogei baino gehiago izan dira anaiarteko gerra ta militar jazarrak.\nGerra mundialaren ondoren, Greziako anaiarteko gerrea izan zan lehenengoa (1946-1949). 44.000 izan ziran ildakoak: 11.000 gobernuaren aldeko soldaduetan, 19.000 komunista gerrillarien artean, eta 4.000 erriko jende.\nKoreako gerreak (1950-1953) kasik 1.000.000 ildako emon zituan: 580.000 soldadu, 400.000 erriko jende. Indotxinako gerreak (1946-1954), frantsesei euren Sortalde Urruneko kolonia lurrak galdu eragin eutsezanak, 90.000 ildako emon zituan.\nAlgeriako askatasun gerreak (1954-1962) 170.000 gizon il ebazan: 150.000 F.L.N.-ko (askatasun frenteko) lagunak eta 20.000 frantses.\nUngariako kontra-altzatzea (1956) 32.000 gizabizi kostatu zan, 13 egunetan: 7.000 sobietar soldadu eta 25.000 ungariatar.\nSortalde Urreko gerran (1956) 7.000 gizon inguru il ziran: 6.000 egiptotar eta israeldar, ta 32 ingles eta frantses. 1967-ko sei egunetako gerran 30.000 izan ziran ilak: 20.000 egiptotar, 10.000 inguru jordaniar, 700 bat israeldar. Datu honeek, Israelek emondakoak dira.\nVietnamen 1961-tik gaurrarte dirauan gerrea, 700.000 gizon baino gehiago kostatu da, dagoaneko: 40.000 amerikatar, 100.000 egovietnamdar, 580.00 vietcongdar eta iparvietnamdar. Erriko jendearen artean il diranak, bai Egovietnamen eta bai Iparvietnamen, ez da oraindino ezagun.\nHonaino "Frankfurter Allgemeine Zeitung"-etik artuta. Baina ez jaku inon esaten, zenbat izan diran gerra madarikatu horreek ondatu dabezan familiak, desegin dabezan lurralde, etxe, bide, trenbide, ospital, itxaropen maitasun, eta beste mila ta mila gauza numeruetan sartzen ez diranak, baina gizonak odola baizen beharrezko dituanak, gizonari dagokion legez biziko bada. Gainera, hor ez jaku esaten, Rusiak Txekoslovakian aldi baterako egin eban ondamena ta ostikoperatzea. Ez jaku esaten, nazinoen arteko injustiziakaitik zenbat gizon kartzeletan egon diran eta zenbatek euren lanbideak galdu dituen. Ez jaku esaten, noraino eldu diran gerra madarikatu horreen ondorioak eta arrastoak: gorrotoak eta konponduezinak.\nEsate baterako, bigarren gerra mundialak 55 miloe jende il ebazan; baina beste larogei miloe itxi zituan Alemanian bakarrik, ez etxe, ez familia, ez eskola, ez lantoki, ta ez ezer.\nKurdistaneko gerra amaitua da\nKurdistan, Turkia, Iraq, Iran eta Errusia artean banatuta dagoan erri bat da, bere arraza, kultura eta izkuntza jatorra dituana. Orain berrogeitamar urte, Turkiak oraingo itxura barri hau artu ebanetik, kurdoak (honelan deitzen jake bertakoei) zapalduak eta ilak izan ziran, estadu guztiotako agintarien aldetik. Ordutik hona beti txarto bizi izan dira, mendietako basoetan gordeaz. Guztira iru miloi kurdo ei dagoz, eta horreetatik mordo aundi bat Iraq izeneko arabe estaduan bizi dira (miloi erdi inguru). Orain amar urte, Iraqeko kurdoak euren askatasun burruka asi eben; eta, ordutik hona, eten barik saiatu dira, jo ta ke, bizia baizen maitea euken libertadea lortu guraz. Odol asko isuri da gerra honetan, kurdoak, errusoen laguntasuna ei euken arren, arabeak baino gutxiago ziralako eta abiazinorik ez eukelako. Hainbeste jende il da gerra horretan, euren nagusi Mustafa Barzaniren seme bi be euren artean. Gerra hau ez da izan Biafrakoa baizen entzuna; baina horregaitik ezin esan geinke gozoagoa izan danik. Zorionean, dirudianez, gerra honezkero akabatua dogu.\nBaina ez pentsa Biafran gertatu dan ondorio tristea pasatu danik Kurdistanen bere, arabeekin azkenean konpondu egin dira ta.\nIraqen gobernu barri bat jarri da, orain asko ez dala, ezkertiarra; eta bere presidentea, Ahmed Hassan Al Bakr, oso gizon prestua eta zintzoa dala esan daiteke. Lurrak baserritarren artean zabalduak izan dira; eta orain, gainera, Kurdistango gerra amaitu erazo dau. Kurdoen lurrak iparraldean dagoz, eta, Biafraren kasuan lez, oso ugariak dira petrolio putzutan; beharbada, hauxe izan da gerra honen kakoa.\nBaina Al Bakr presidenteak, burruka amaitzeko, haintzat artu ditu kurdoak; eta hemendik aurrera, berak esan behintzat, arabeak besteko askatasun eta eskubide eukiko dabe gauza guztietan, eta euren izkuntza arabearen parean jarriko da, leku guztietarako ofizialtasunaz. Gobernuan, barriz, kurdoak parte artuko dabe arabeak bestean, eta euren nazionalidadea legean onartua izango da, horretarako Konstituzinoa bera aldatuaz.\nDebako Itziarren, ikastola barri bat zabaldu da.\nTafallan, ikastola barri bat jarri dabe aurten. Txiki ta nagusien artean 60 bat ikasle dabiltza, Nekane Zelaieta andereño dalarik.\nIdiazabalen, euskal alfabetatze talde barri bat asi da, 12 urtetik gorakoentzako.\n«Norte Express» izenburua dauka Gazteizen urteten dauan egunkari bakarrak; eta, Jon Oñatibiaren metoduari jarraituaz, euskerea irakasten dau.\n«Karmel» izeneko iruilabeteroko aldizkariaren 121 gn. alea agertu barria da. Euskalerriko Karmeldarrena da. Zuzendari Aita Benito Etxebarria, banatzaile Aita Onaindia, laguntzaile Jon Arteaga, Jon Beiztegi, Karmel Garmendia eta Gotzon Garitaonaindia. Urteko ordainsaria, 100 peseta.\n«La autopista Bilbao-Behobia en la economía vascongada» izenburuarekin emon eban itzaldi bat Bilboko Unibersidade Komertzialean Luis Vericat jaunak, martxo honen 13-an, Euskalerriarentzat aurrerakuntza aundi bat izango dala esanaz.\n«Carlismo: presente y futuro» izenburuarekin itzaldi bat emotekotan zan Nafarroako Goñi prokuradore jauna Gazteizen; baina Arabako gobernadoreak ez dau horretarako baimenik emon.\n«Lartaun» izeneko Piarres Larzabalen antzerkia, Oiartzun-en antzeztua izan da, martxo honen 22-an.\n«Antropologia Astea» antolatzekotan dabiltza Bilbon. Egitekotan, Caro Baroja, Barandiaran, Basabe, Dr. Goti, Celaya, Michelena, Escudero ta Mañaricua izango dira izlari.\nFrancisco Javier García, irrati* izlaria eta «Gure Herria» eta «Euskal Abestiak» irratialdien zuzendariak, Radio Nacional-ek Bilbon jarribarria dauan emisorako oposizino lehiaketa* irabazi dau. Zorionak!\nJan Tinbergen-ek, ekonomiako Nobel saria irabazi dau. Holandako Laborista Alderdiaren kontseilaria, «objetor de conciencia» eta irakaslea da. Bilboko Unibersidadean «Doctor honoris causa» izentatu gura izan dabe, martxo honen 13-an; baina ezin izan da egin holakorik, ikasleak sortutako iskanbilagaitik.\n«Xenpelar Saria» antolatu dau barriro be Euskaltzaindiak, bertso jarraitzaileen artean. Mahaiburuko: Aita Onaindia, Pedro Berrondo eta Jon Garmendia. Lanak honaxe bidaldu behar dira: Euskaltzaindia, Xenpelar Saria, Palacio de la Diputación, San Sebastián.\nEuskaltzaindiaren etxea barriztatzeko, «Ego Euskalerriko Ebangeliozko Eliza»-k bost mila peseta emon ditu. Eliza honek, esan dogun izen hori dauka; eta Donostian, Secundino Esnaola kaleko etxe baten egiten ditu bere elizkizunak.\nManex Erdozaincy-Etchart-ek eskutitz bat bidaldu deusku. Hona hemen bere itzak: ...«Nik ez dot Bizkaia gutxi baino ezagutzen. Orain, kazeta horreri esker, eskualde horretako erriak obeto ezagutzen ditut. Batez bere J. L. Lizundiaren artikuluak argigarri jataz. Noizbait liburu baten batuko balitu, ondo legoke, ez Bizkaitarrentzat bakarrik, baita Ipar aldekoentzat bere.\nEuskera batua darabilzue: ederto. Uste dot, bide horreri jarraitu behar jakola... Euskualdeen arteko mugak gainditu beharko dira, Ipar alde hau ahaztu barik... Izkuntza batuak erri batasunaren agergarri behar leuke izan eta erri kontzientziaren ohartzaile. Holako zerbait abiatzen ari dala ezin leike inok ukatu. Beraz, ez etsi.\nNafarroako Zuhairen*, frontoia estaldu nahiez dabiltza.\nNafarroako Erriberrin*, azken bost urteotan soldadutza egin daben 250 gazteetatik, 21 bakarrik dira nekazariak. Halan be, erri honetako lurrak oso egokiak dira mahats eta garia artzeko.\n«Cámara de Bilbao»-ko batzarlekuan alkartu ziran, martxo honen 13-an, Araba, Gipuzkoa, Nafarroa eta Bizkaiko «Cámara de Comercio e Industria»-ko amar lehendakari ta sekretarioak. Euskalerriko ekonomiari buruz mintzatu ziran.\nLangile burrukak izan dira aspaldion Euskalerriko leku askotan.\nIruñean, «Industrias Esteban» eta «Chalmeta, S. A.» lantegietan. Lehenengoan, autobusentzako tramankuluak egiten dira; eta bigarrenean, 460 langile elektrodomestikuak egiten ari* dira.\nIrunen, «Palmera»-ko langileak erostekotan dabiltza lantegi hori, kooperatiba antzera erabilteko. Gorabeherak euki ditue ugazabarekin, 65 miloe peseta eskatzen deutsez eta.\n«Papelera Navarra, S. A.»-ko langileak ez datoz bat 1969-an egindako «Convenio Colectivo»-arekin.\nBilbon, «Franco-española de Alambres»-eko 300 langile aste osoko aloger barik zigortuak izan dira, euren arrazoiak gogortzeko huelgan jarri ziralako.\nBillaban, «Onena» lantegiko beharginak alogerak gehitzeko eskatu dabe, huelga baten bidez.\nErrenderian, «Paisa» (Productos aislantes industriales, S. A.) lantegikoak huelga bat egin eben, alogerak altzatu nahiez.\n"Jaunaren Deia" aldizkariaren 30-gn. alea agertu barria da; beti bezala, aurrelarien erara dator.\n"Euskal Jaiak" egon dira joan dan martxo honetan Bizkaiko Markinan, Bakion eta Gaztelu Eleixabeitin.\nEliza Gaurko Munduan\nOtoizlari-k Anaitasuna-ri, Agur\nANAITASUNA-z zer dinodan? Poz andirekin ikusi dodala joan dan urtean berbiztuten.\nPoz andirekin be ohartu* naiz, euskera batuaren alde indar egiten dozuela. (Ez gehiegi egin, horregaitino, ezta lasterregi be: Euskalerri guztia bateratu nahiz, zuen Euskalerri berezia ez zatikatzeko).\nANAITASUNA-z zer dinodan? Batzuetan min egiten deustala. Baina zegaitik egiten deustan ezin esan, neuk be min egin barik gero...\nGoazan, beraz, izketan lehengo adiskideekin.\nBelokeko* gain honetan, ikusia dot 36-an Aitzol, arpegia baltz eta bihotza sutan; "Galerna" itsasontzira handik laster joatekoa baitzan*.\nEntzuna dot baita Olaizola be, hona igesi etorria, gure kantuen laguntzaile organoa jotzen ari*.\nZenbat aldiz egon naiz, bestalde, gain honetan izketan Aita Donostia, Manuel Inchausti eta orain beste munduan diran Bizkaitar edo Gipuzkoar euskalzale andi askorekin!\nZer esango leukee, itzuliko balira? Euskalerria maite izango leukee bai beti, baina zelan?\nHareen gogoaz nire barrua beterik, hona ANAITASUNA-rentzat urteten deustana:\nGure egitekoa, guraso, apaiz, idazle eta guztien egitekoa: Jainkoaren betiereko* jendaldea* sortarazotea, jendalde haretaraino gure lurreko jendea igon erazotea.\nHorretarako gure burua askatu behar dogu umekerietarik eta grina txar guztietarik: gure Erriari laguntzeko, gure Erria munduko jendalde guztien amodioz maitatzeko.\nAskatzaile bakarra: Jesukristo. Haren baitako askatasuna: egiazkoa; harengandik kanpokoa: azalekoa, ez betikoa, guzurrezkoa.\nAskatasuna Jesukristok deusku irabazi.\nAskatasuna bihotzean ez badau gizonak, ez dau kanpotik izango.\nAskatasuna bihotzean baldin badau gizonak, ez deutso ezek ez inok kendu ahal izango.\nKristok askatua danarentzat ez dago lege lokarririk: Aitaren nahiaren egarria biztuten deutso barnean daukan Kristoren Gogoak. Legea, Aitaren nahia edo ezer bere ez.\nAitaren nahia eta fededunaren barneko gogoa biak bat diran ezkero, Aitaren nahian ibiliz, ez ote dabil fededuna askatasunean?\nElizaren legeei jartzea, egiazko askatasunerako bidea.\nKristoren Gogoak erabiliagoa dana, haxe da Maitasunez eta Askatasunez beteagoa.\nMaitasun eta Askatasun daukanak legeak baino urrunago dau begiratzen eta urrunago da joaten. Legea ez jako traba, gorantzako bultzabide baino.\nUme sinesmena daukala ohartuta, ume sinesmen horren aurka dabilena, umekeritik umekerira doa.\nUme sinesmena daukala konturaturik, Jainkoari eskerrak emoten deutsozana eta sinesmen hori indartzera, barruragotzera ahalegintzen dana, umekeritik ateratzen da eta gizontzen.\nZaharkerizalea baizen itsua, barrikerizalea. Elizan eta danetan, ba dira bai zaharkeriak bai barrikeriak. Zaharkeri eta barrikeriak utzi daiguzan, gauzak diran bezala ikusteko edo diran bezala izatera laguntzeko.\nEz esan: "Elizak hau, Elizak hori". Esan: "Ni Elizakoa naiz; Jainko Aitari josia ote hago eta besteei Kristo bezala emona?"\nMaitasuna eta kantua ezer ez dirala? Maitasun eta kanturik bage, beste guztiak ezer bere ez.\nMaitasun eta kanturik bage, mundua baltz, bizia baltz.\nMaitasun eta kanturik bage, gizona ezin bizi eta Erria ilgo.\nBatzuek gogoa maitasun bagea dabe, bihotza barriz maitasunean ibilki*; eta gogoa dabe bakarrik idazle.\nGogoa eta bihotza bat ez dituan bitartean, isildu dadila idazlea: guzurtia da edo oraindino ez gizondua.\nANAITASUNA-k zabaldu daiala Euskalerri guztira argi eta maitasun, euskal seme guztiak izan daien bihotzean sinesmen, ezpanetan kantu.\nEuskal bihotzak kantuz ari diran bitartean, biziko da Euskalerria.\nBizkaiko abadeen gorabeherak\nDon Jose Maria Zirarda Bizkaira obispo bezala etorri zan ezkeroztik, abadeen artean gorabehera interesgarri batzuek izan dira. Euretariko bat, abade asko ta asko ikastera joan dirala.\nGuk jakin dogunez, honeexek joan dira ikasketak egitera, edota etxetik ikasten dihardue:\nJose Maria Rementeria, abade gaztea, Markinako Urberuagan egoana, eta Madrilera Katekesi arazoak ikastera joan dana.\nFernando Alkorta, gizon gaztea, seminarioan profesore egoana, eta Madrilera Sikologia ikastera joan dana.\nJose Maria Ruiz de Azua, mutil gaztea, Derioko seminario txiki edo Azkue kolejioan maisu egoana, ta orain Madrilera Filosofia ta Letrak ikastera joana.\nRamon Izquierdo, gizon gaztea, Derion maisu egoana, ta Filosofia ta Letrak ikastera Madrilera joana.\nJose Maria Garcia Frontaura, gizon eldua, Etxebarrin abade egoana, ta Brujas-era Pastorala ikastera joana.\nJose Maria Ormaetxea, gizon gaztea, Zorrotzan abade egoana, ta Erromara Teologia ikastera joana.\nRaul Ruiz de Azua, gizon gaztea, Angolan (Afrikan) misioneru egoana, ta Teologia ikastera Erromara joana, gero barriro misinoetara bihurtzeko.\nMiguel Urresti, gizon gaztea, misinoetan (Caracasen) egoana, eta orain Madrilera Pastorala ikastera joana.\nJose Manuel Bizkarguenaga, gizon gaztea, Lezaman dagoana, eta dagoan tokitik Teologia ikasten diharduana, Lizenziaturea ateratzeko.\nLorenzo Zugazaga, mutil gaztea, Derion maisu dagoana, eta bertatik Teologiarako Lizenziaturea gertatzen diharduana.\nMartin Olazar, gizon gaztea, Mungian abade dagoana, ta dagoan tokitik Filosofia ta Letrak Deustuko ikastetxean gertatzen diharduana.\nAlfonso Azpiazu, mutil gaztea, Zorrotzan abade dagoana, eta bertatik Filosofia ta Letrak Deustuko ikastetxean gertatzen diharduana.\nAlfonso Carlos Muñoz, Santurtzen abade dagoana, eta bertatik Deustuko ikastetxean Filosofia ta Letrak ikasten diharduana.\nJuan Espin, Cruces-ko gaixo etxeko kapellaua, eta bertatik Bilboko ikastetxean Medikuntza ikasten dabilena.\nJuan Antonio Losada, mutil gaztea, Enkartazinoetan abade egoana, ta orain Brujas-era Katekesia ikastera joana, gero Afrikara misioneru bezala joateko.\nNicolás González Pinto, Cruces-ko gaixo etxean abade egoana, ta orain Iruñean Deretxo Kanonikua ikasten dabilena.\nGoian jarritakoei begiraturik, gehienak gizon gazteak dirala ikusten da. Orain dala bost urte, abade ta abadegai asko esku lanean asi ziran; baina oraingo tendentzia, ikastera joatekoa da. Orain dala amabost urte, misioneru be joaten ziran asko; baina orain, goian aipatu diranetatik bat baino ez doa misino lurraldeetara.\nGoian jarritako guztietatik, Lorenzo Zugazaga ta Martin Olazar euskal izkuntzeari buruzko estudio bereziak egitekotan ei dabiltz.\nHori dok mundua\nGaurko periodikuan ikusi dot. Eta lehenengo orrialdean, gainera.\nIkusi dodana, zera da: argazki bat, eta argazkipean bost lerro. Argazki ta lerroen erdian, titulo hau: "Arzipizpikua meatzara* jaitsi zan". Eta argazkian agertzen da Oviedoko arzipizpikua, meatzari batzuekin. Azpiko lerroak esaten deuskue, arzipizpikua meatzarien kasku ta lanjantzi jatorrez ebilela. Ta bere kaskuan, meatzarienean bezalaxe, argi bat ta guzti.\nEgia esateko, pentsarazo egin deust barri honek. Ba dirudi, sekulako barria dala, elizgizon bat lantegi batera joatea. Periodiku guztietan ekarteko barri bat. Eta lehenengo orrialdean.\nLehen bai, lehen ebilen Jesukristo langileen eta pobreen artean. Bai, oraintsu 2.000 urte dala.\nArtea ez da lujoa Euskalerrian\nTituloak ez zaiezala engainatu. Esan nahi nebana zera da: arteak ez leukela Euskalerrian lujoko gauza izan behar, ez leukela jendeak holan ikusi behar. Ez dot esaten, gaurko egunez gure artean askok holan ikusten dabenik. Bildur naiz, oraindino be, askorentzat, kultura saileko edozer, gizonarentzat beharrezko beharrean, lujozko ez ote dan.\nZerak naroa horrelan pentsatzera eta bildur hori izatera, "Ez dok amairu"-ren kontra sortu dan jokabideak eta horretarako azaldu dituen arrazoi batzuek.\nBaina nire gogoeta honeetan ez naiz "Ez dok amairu"-gaz zuzenean sartuko. Aipatu besterik ez dot egiten eta atxakia bezala artu. Eztabaidetan ez dot denborarik galdu nahi. Positibuki azaldu gura dot gai honi buruz dodan pentsakera.\nEuskalerrian ez gara Erri atzeratu batean bizi. Ekonomiaren aldetik begiraturik esan dot hori. Ez dot esango, danak patxada ederrean biziteko aina dabenik. Halan bere, gizarte bezala, ogi problemea diru problemea ondo samar ebatzita* dauka gure Erriak. Maila horretara aspaldi eldu ginan.\nAhora eta urdailera eroateko ezer ez dauken Erriak kultura saileko gauzak lujotzat jotzeak ez nau bapere arrituten. Zer jan-edanik ez dan tokian, zer jan-edana sortzen ahalegintzen dan gizonak balio dau batez bere. Hori egiten ez dauana, besteen lepotik bizi da. Inor artera dedikatzen bada, hori utsean egin beharko dau, artea banaka batzuen zaletasuna baita*, ta ez erriak behar dauan zerbait.\nBaina Euskalerrian ez gara egoera horretan bizi. Hemen ez dau ogiak bakarrik balio. Hemen ez dabe nekazariak eta okinak* eta lantegiko langileak bakarrik balio. Hemen poetak be balio dabe, balio behar leukee behintzat. Ta ez poesiaz kanpo zerbait egiten dabenean bakarrik, poesigintzan bertan bere bai. Hemen abeslariak be balio dabe, abeslari bezala. Idazleak balio dabe, idazgintzan. Eta inbestigadoreak balio dabe euren laboratorioan, nahiz atx zuloren batean ari* diralarik.\nJaun guzti honeek behar beharrezkoak ditu erriak. Bai erri zeheak, bai Euskalerriak. Poesia, liburua, abestia, izkuntza, inbestigazinoa ez dira lujoko gauzak. Betoz ugari gure errira, kultura sail guzti honeek lantzen dituen gizon eta emakumeak. Emon beiskue gure eguneroko abestia, poesia, mintzaira, pintura. Artistea, errigintzan ari* da. Ez daukagu behar ainako erri-mailarik, hau honetara ikusten ez dogun bitartean.\nEta hemen itaun batzuek sortzen jataz: Erriari artea emoten deutsonak, ez ote dau horretatik bizitzerik merezi? Beti ezer kobratu barik, utsean edo erdi-utsean ibili behar ote dau beti? Esku lanak, irakaskintzak diru ordaina badabe, gure erriko artistak ezin ote leikee horrelako zerbait eskatu?\nBatek baino gehiagok uste izango dabe, hori arteari berezko birjinatasuna kentzea dala, artea zikintzea, diruak zikindu egiten baitau* ikututen dauan guztia.\nNik oso bestera uste dot. Ez dot esan nahi, artea beti eta beti diru truke erabili behar dogunik. Ez horixe! Esango dodana da, artea amateur utsen eskuetan, profesinotasunera igon barik bizi dan bitartean, beti umezaroan izango dogula arte hori.\nBenetako artistak dirala nahiko ondo agertu dabenetaz dihardut hemen. Sasi-kulturea eta sasi-artea be ba dogu ugari. Sasigintzea zenbat eta gutxiago ordaindu, obe. Baina kulturan eta egiazko artegintzan nortzuk diharduen be ba dakigu, gutxi gora behera.\nLuis Mitxelena jaunaren exenploa, klasikoegia dogu. Gizon horren lana Euskalerriak ez dau beharrezkotzat artu. Gizon horren zerbitzua lujoa zan. Hori dala ta, jakina, ez jakon ordaintzen egiten ebana. Kanpora beharra izan dau. Itxura danez, ba dira munduan gureak baino kultura elduagoa daben erriak.\nAbesti jaialdia txaloen ordainez emotea gauza ederra da; baina, beti txaloen ordainez bakarrik emoten bada, gure jaialdiak ez dira beti ederrak izango, jaialdi ona egiteko borondate ona ez baita* nahikoa.\nEuskerea utsean emotea be oso gauza polita, bai orixe. Eta, kobratzen asten bazara, laster esango deutsu norbaitek, dirua gehiago maite dozula euskerea baino.\nProfesinotasuna ukatzearekin, kulturea ukatzen ari* gara. Txaloak eta itz ederrak besterik emon gura ez badogu, kultura eskasaren jabe izango gara, geroan bere.\nEuskalerriak ba dauka maila on bat, industria eta diru ondasunetan. Orain, bere buruan sartu behar dau, ta ondo sartu bere, arte lana be benetako ondasuna dala, eta artistak zinezko* gizongintzan eta errigintzan diharduela. Eta jakin behar dau, jakin, erriari arte lana emotearren dirua eskatzen dauanak be erria ta Erria maite daikezala.\nJakin geinke gure izkuntza nondik datorren? Ba dagoz, Caucasoko izkuntzakaz zerbait antza daukala dinoenak, baita Uralo-altaico, Camita ta Iberico izkuntzen antzekoa dala dinoenak bere. Dana dala, gaur berton bere ez dakigu zihur nortzuk daroen arrazoia. Gaurko jakintsuak ondo ikasi beharko dabe, izkuntzetako aldaketak zelan egin ziran; izkuntza bi, bata bestearen parean jarrita, enbor bardinetik ala desbardinetik ote datozan; anaiak ala lagunak diran, eta abar.\nProblema honeek itxi daiguzan jakintsuen eskuetan. Eurak jakingo dabe, guk baino obeto, zer dan edo zer ez dan izkuntzari buruz.\nDakiguna, hauxe da: gerrak eta inbasinoak milaka ta milaka euki doguz Europan, joan diran mendeetan; baina, halan ta guztiz bere, besteak egin ez dabena, gure izkuntza berbiztu egin da eta bere nortasuna bizirik gorde dau.\nGure erria, autoreak dinoskuenez, zoko apartean bizi izan dalako eta beste erriengandik zerbait aldenduta egon dalako, horrexegaitik daukagu gaurrarte bizirik. Baina hau ez da egia osoa. Gure izkuntzak erraztasun aundia euki dau beste izkuntzetatik itz barriak artzeko eta bere-bereak, jatorrak, egiteko. Arrigarrizko gauza!\nLehen oso zabalduta egoan gure izkuntza bai Erriojan, bai Burgosen eta baita Huescan bere; baina zihur ez dakigu noraino. Araba ta Nafarroako bazter guztietan egiten zan euskeraz, esate baterako, Ujue-n Erriberrin (Oliten), Tafailan eta abar. Gaur, abizenak euskaldunak dirala ikusten dogu. Euskerak ez dau arrastorik itxi, toponimian eta abizenetan izan ezik. Hemen, Erriberrin eta alboko errietan, euskera il egin da. Zer egin geinke?\nHalan ta guztiz bere, hona hemen beti bizirik dagoan izkuntza, orain arazo barriakaz, problema barriakaz: betiko zaharra, beti gazte. Euskaltzaindia horrexetarako da: gure izkuntza sendotuteko, barriztatzeko.\nEuskera bateratua. Bai, beharrezkoa dala uste dogu. Holan, izkuntza indartu egingo da. Ez da gauza erraza izango. Prest egon gaitezan, Euskaltzaindiaren arauak onartzeko ta zeharo betetzeko.\nZelan bizitzea emon? Itz eginaz, emoten diran arauak onartuaz, eta horrela gure izkuntzaganako maitasuna agertuaz.\nEragozpenak aurkituko doguz; baina, halan ta guztiz be, pozik esan ahal izango dogu: gure izkuntza ez da il, berbiztu baino. Jarri daigun gure aldetik daukaguna gure erriaren onerako, gure errimina galdu barik.\nLantxo hau idazterakoan, gauza pozgarri bat datorkit gogora: Hain txikia izan arren, ezaguna dala Euskalerria munduan zehar. Iparragirreren ametsak ez dabe utsak urten. Baina gure Erriaren frutua ez da munduan zabaldu, itz eginaz, lan eginaz baino. Izketan jardunaz ez, baina bai folklorearen eraginez. Bertso, abesti ta dantzaz. Horretan inoren zorrik ez dau gure Erriak. Euskal folklorea ta erri jakintza aberatsak dira.\nOraingoan, Markinako gazte bi ekarri nahi ditut ANAITASUNA-ko orrietara: Angel Kareaga ta Garbine Arrate.\nEuskalerriko plazetan ospetsua da dantza bikote hau. Orain, ANAITASUNA eltzen dan guztiakana zabaldu nahi neuke bikote horren barri. Bizkaiko sari nagusia irabazi-barri, euren eritxiak jakingo dozuez.\n— Dantzarako, zelan eta noiz ezagutu zenduen alkar?\n— Nik, dino Angelek, lehenengo plazara-urteerak beste neska batekin egin nituan. Orain, Ermuan ezkonduta dagoan Pili izeneko neska bategaz. 1964 gn. urtea edo zan.\n— Asiera haretan, zek bultzatu zinduezan dantzara?\n— Markinan dantza sariketa bat atondu zan, eta Don Santiago Etxebarriko abade jaunak zirikatu ninduan ni neu behintzat, bide horretatik joateko. Lotsagarria zala, bertoko sariketa baten, bikote danak kanpokoak izan beharra. Berak esanaz gainera, Markinan dantza soltua oso galduta egoala ta, Euskalerria izanik ba... Handik urtebetegarrenean, alkarregaz asi ginan, gu biok obeto bardintzen ginala ta.\n— Dantza eskolaren bat edo eskola laguntzarik izan zenduen lehenengotan?\n— Ez. Geu geuretara eldu gara gaur daukagun mailaraino. Lehenengo, Bizkaiko txapelketea ikustera joan ginan, pausu batzuek artzeko asmoz; ta aurrerantzean, sariketetan azaltzen ginanean, beste horrenbeste egiten genduan: lantzean lantzean, pausu barri bat ikasi.\n— Erriz erri, Euskalerri osoan ibili zaree dantzan, ala mugaz honantza bakarrik?\n— Biok hemendiko aldean bakarrik: Bizkaian, Araban, Nafarroan eta Gipuzkoan.\n— Bertsolari ona izateko, halakoxea jaio behar dala esaten da. Dantzari ona izateko be, dantzari jaio behar da?\n— Ez, dino Garbinek. Horretan, ekinaren ekinez, asko lortu leiteke; baina «sentido del ritmo» esaten dana ta zaletasuna behar dira.\n— Euskal dantzea, barruko euskalduntasuna kanporantz azaltzeko bide on bat da?\n— Bai. Guk halan uste dogu behintzat. Baina hemen koska bat sortzen da. Gu, euskaldunak gareanok, brusa, abarka ta txapel andia jantzita ba goaz dantzara; ta, euskal giro berezi baten aurkitu beharrean, erdal giro baten aurkitzen gara sarritan. Zer dala ta? Bilbo aldetik ba doakizuz amar bat bikote, ta hareen arteko giroa erdalduna da; erderara jo behar, nahi ta nahi ez.\n— Zer emon deutsue dantzeak: poztasunak, buruausteak...?\n— Biotarikoak apur bat. Iñoiz, zeredozer egin gendualakoan. aurre samar geratzeko ustean, atzerantz bota, ta osterea* ordaintzeko be geuretik emon behar. Holakoak be sarri jazo izaten jakuz: baina, horreek gora-behera. ez gara inoiz damutu. Ez horixe!\n— Dantzatik kanpora, zer egiten dozue? Zetan daukazue bizibidea?\n— Ni, dino Garbinek, ikastolako andereño, 50 umekin nabil egunero. Eta nik, dino Angelek, eskuak guztiz lakartuta daukadaz eskopetaginen. Horrez gainera, kui pilotxu ederra, gaueko euskerazko eskolan. Handixek nator.\n— Dantzatik kanpora zuen zaletasunak?\nBioz daukagu mendirako zaletasuna. Euskal abestiak eta euskerea maite doguz.\n— Laster ezkonduko zineela ta, zurrumurrua zabaldu zan periodikuetan?\n— Ez! Hortxe oker ibili dira periodikuetan. Ez da egia.\n— Besterik ezer?\n— Markinako gazteei eskerrak emon, Berrizen eta beste toki batzuetan hainbeste txalotu ta adoretu gaituelako. Baina guri bide hau erakutsi euskun Don Santiago daukagu batez be gogoan.\n— Zorionak eta eskerrik asko!\nBeti emakumeak errudun?\n— Zegaitik... zegaitik?\n— Zegaitik zer? Hik jakingo don, nik ez jakinat eta.\nNorbaitek esan dau, bere bakartasunerako ahalmenak neurtuten dauala gizona.\nBaina... ez. Ez dot asmo hau atondu behar, alkar batasunaren gaia baino.\nBai, hori dala ta, gora-goraka ikusten dodaz batzuek. Danak uste dabe, eurak bakarrik daukela arrazoia eta gainerantzekoak ez dakiela ezer; horregaitik ez dabe besterenik haintzat artzen. Buru gogorrak?\nBakoitzak bere burua agertu gura dau oker edo artez, oilarrak letxe kukurruku eginda; eta holan ez dago ezer egiterik.\nBeharrezkoa da eritxia azaldutea. Sarritan, eztabaidan argia egiten da; baina danena entzun behar, nahiz eta jakintsua izan.\nGauza bat benetan maite dogunean, apalak izaten gara, nahi doguna lortu arte. Gure izkuntza benetan maite badogu, apal apal lan egin. H-gaz egin behar dala? Niri bardin deust H-gaz nahiz V-gaz, danok bardin egin ezkero. Ikasten ahalegindu behar; baina gogo onagaz txinoa be ikasi egiten da. Nagusien buruaustea da, zelan egin: H-gaz ala H barik. Halan nahiz holan, batasuna preminazkoa da.\nBeti euki izan dot honen burutasuna, baina gertaera batek sutu ninduan. Donostian, trenean sartu, ta aurrez aurre gizon bat. "¿Sabe Vd. a qué hora sale el tren?" (Zoritxarreko ekandua, beti erderaz). Gizona isilik, erantzunik ez. Gorra ote da gizon hau? Niri begiratu eta isilik, erantzunik ez. Biok isilik. Biok alkarreri begira, ni arpegia txingortuta. Luzea zan isilaldia. Halango batean konturatu nintzan zein zan haren gor edo mutu egotea.\n"Tren honek ze ordutan urteten dau?" Barre zabala agertu zan bere ezpanetan, eta biok pozez gainezka mintzatu ginan geure euskera maitean. Ipar aldeko anaia zan, ez ekian erderaz. Nekezka nekezka alkar aditu genduan. Orduan inoiz baino obeto ikusi neban, batasuna beharrezkoa genduala. Horregaitik min emoten deust suster bako eztabaidan denbora galtzeak eta sarritan besteak minduten itz gogor eta itsusiekin jarduteak.\nAlkarreri maskalak* jaten bagabiltza, auzoak barre egingo dabe. Gainera, ez dakigu ba batasunak indarra egiten dauala?\nZer egiten dauan Euskaltzaindiak? Ez dakit nik ba. Lehengo euskal batzar batean entzun neban hau: gona lar egoala ezer egiteko. Asko da ba, beti emakumeak errua ta eurak barik ezin ezer egin. Hau da lorra*!\nIzkuntza guztietan Akademia izaten da erabagiak artzen dituana; baina gureak beste lan batzuek eukiko ditu ta...\nBaina gizon jakintsuren bat ei daukagu, hau egingo leukena. Ea ba, danadalako horrek ahalik ondoen egitea da nagusi, albokoak atzeragarririk ipini barik, danon onerako da ta. Ontzat artuko dogu eta eskertu, lan hau zaila da ta.\nAbereak eta burdinak\nIpar Euskalerritik. Gure ekonomiaren iru puntu (Irugarren zatia)\nIpar Euskalerrian industria gutxi dago. Eta industria honen estrukturak oso ahulak* dira. Halan bere, zenbait* itz esan nahi ditugu gai honetaz, gure jokabiderik beharrezkoena baitogu* gure errian industria sendotzea edo, obeto, sortzea. Gure ustez, honetan dago, gure ekonomian egiteko dan lehenengo lana.\nItz eder asko esan eta idatzi izan dira gure industriaz, baina ez dogu estudio objetibo bat bere ezagutzen. SEDES Parisekoak, ekonomia ta soziologiako estudioak egiten dituan etxe batek, lan aundi bat atera dau gai honetaz, 1962 inguruan. Puntu bitan ez gara harekin ados*: Ipar Euskalerria zati bitan banatzen dau: barrukoa edo mendi aldea eta kosta edo itsas bazterra. (Beti bezala, Baionako Inguruarentzat egin dau estudio sakon bat, baina barrukoarentzat arinago bat). Gainera, industria bezala kontatzen ditu artesaniako lantegi asko.\nGure aldetik, amateur gisa* zoritxarrez, sarritan bezala, azterketa bat asia genduan, dirala zenbait* ilabete. Horretarako, SEDES-aren estudioa erabili dogu, baina gehiago oraindik, Baionako «Chambre de Commerce et d'Industrie»-ren laguntzeari esker batu ahal izan ditugun zifra batzuek.\nHona hemen, ze izakeratan aurkitu dogun gure industria.\nLehenengo: Gure erriak, Ipar Euskalerri barrukoak batez bere, galdu egin ditu lehengo industria batzuek, mende barriak eskatzen eban erabarritzearen faltaz.\nBanka-ko erri txikian, 1850-ean, burdingintzan ari* ziran 300 langile. Mendibe-n laba aundi bi ziran, eta Ahatsa-n 100 bat beharginek lan egiten eben industrian. Honeek danak Garazi aldean. Gaur danak galduak dira. Ondo ezagutzen dogun erri txiki batean, Luhoso-n, 1914-eko gerra inguruan 100 langilez gora lan egiten eben kaolin arrobietan*. Gaur 25-ek bakarrik. Xubero Goikoan bardin; Aita Lhande-k dinoanez, lehen hainbat industriako lantegi txiki egozan. Gaur egun danak galduak dira. Beraz*, ez bakarrik ez dogu industriarik sortu gure errialdean, baina ziran industria asko galdu egin doguz. Desindustrializatu egin da gure erria. Eta, geroxeago ikusiko dogun bezala, barru aldean orain be segitzen dau fenomenu honek.\nEzin dogu gaur, zoritxarrez, industriaren eboluzinoaren estudio bat presentatu. Egunen baten pentsatzen dot baietz, ikusi behar baitogu* zegaitik eta zelan gertatzen jakun hori.\nBigarren: Lantegi gehienak txikiak dira, eta guztitara lanbide gutxi eskaintzen* ditu gure industriak. G. Viers Toulouse-ko Unibersidadean irakasle danak dino, Gipuzkoak bakarrik ba dituala Frantzia aldeko Pyrénées guztiak baino doblea gehiago langile industrian. 1962-ko estadistikak dinoe, ehuneko 25-ek baino ez ebela industrian lan egiten Basses-Pyrénées departamentuan. Gure ustez, Ipar Euskalerrian Biarnoan baino industria gutxiago dago oraindino, Lacq bezalako industri-toki andirik ez baitogu*. Hona hemen atera doguzan zifrak, gure azterketea egitean.\n1.000-tik gora 1\n500-tik gora 4\nHau, Lapurdi eta Basa Nabarran. Ikusten dan bezala, lantegi txikiak dira gehienak. Zifra honeek 1966-koak dira. Gaur, 1969-an, iru lantegi eltzen dira 1.000 langiletara, eta irurak Baiona Inguruan dagoz.\n100-tik gora 25\n50 eta 100 arte 35\n25 eta 50 arte 70\n25-tik behera 285\nXuberoan 2.500 langile ba dira gaur industrian. Maule-n bertan, 1935 langilek lan egiten dabe 21 lantegitan. Aundienak (F.I.T.) 400 langile ditu. Zubero Goikoan (Atarratze) 7 lantegitan 170 langilek lan egiten dabe.\nEsan geinke, danetara 18.000 lanbide ba dirala gaur Ipar Euskalerriko industriako lantegietan, eta hori 500 bat lantegitan.\nIrugarren: Gure industrian ohargarri* dana: indarrik eza edo beregaintasunik eza. Hemen agertzen doguz industria mota nagusienak eta euren langileen numerua.\nIndustria motak Lantegiak Langileak\nEtxegintzan 3.600 120\nKimikan 1.035 14\nElektrikan 320 11\nAlimentazinoan 1.820 45\nZapatagintzan 1.750 19\nSoinekogintzan 405 16\nIndustria mota indartsuenak, Burdingintza eta Etxegintza doguz.\nBurdingintza Baiona Inguruan dago sendo. Aeronautikarako egiten dau lana. Gaur 4.200 langile ba dira industria mota honetan. Etxe bik bakarrik (Breguet eta Turbomeca) okupatzen ditue langileen 60 %. Industri-molde hau oso urretik dago lotuta Pariseko estaduaren politikeari. Ezin leiteke segurki esan ze etorkizun daukan. Halan bere, gauza bat da seguru: ez daukala memento* honetan gure eskualdeko* ekonomia bultzatzeko ahalik.\nEtxegintzan, lantegi txiki asko. Lana be asko, itxas aldean batez bere. Esan daigun hemen, mugaz bestaldetik goizero etorten diran langile txarto pagatuei esker irauten dabela lantegi askok.\nZapatagintzan eta konserbategietan, azken urte honeetan, krisi gogorra izan da. Hazparne-n 1.100 langiletatik 530-etara jaitsi dira, eta 5 lantegi zarratu dira. Azken 15 urte honeetan Donibane Lohitzun-en 15 konserbategietatik 7 galdu dira, eta 1.500 langiletatik 1.100-etara jaitsi dira.\nXuberoan krisi bera izan da industriarentzat; baina esan leiteke, halan bere, hango ekonomiaren buruzagiak obeto jokatu dabela, batez be, abarketagintza utzita, batzuek kautxu industriara pasatu diralako. Horretan ari da lantegi andiena (F.I.T.), 400 langile dituana. Egia esan, abarketagintza bsti ibili da larri. Gerra aurrean Aguer lantegiak, urtero, 10 edo 12 miloe abarketa pare egiten zituan; gaur 4 miloe bakarrik.\nLaugarren: Baionako Inguruaren zentzalismoa.\nLantegietatik 74 % eta langileetatik 70 % Baiona Inguruan dira. Azken urte honeetan egoera hau oraindino gehiago gaiztotu da. Tarnos-eko «zone industrielle»-ari esker lantegi barri asko muntatu dira; barruko Euskalerriak, ostera (Hazparne-k batez bere), galdu egin ditu industriako lantegi eta langileak. Baina aztertu daigun hau urreagotik.\nBosgarren: Industriaren aldeko politika bat falta dogu.\n1965-ean Bokale-ko Laba Aundiak euren ateak ixten zituen. (Aurrera segitzeko eta beraz transformazinoak egiteko gogoa izan balebe euren buruzagiak, tokiko ekonomia zabaltzeko, zerbait asmatu eiteken, Ego aldearekin eta Lacq-ekin konponduaz. Baina buruzagiak Paristarrak ziran). Esan behar da, 1963-tik, trasformazino bat abiatu zala, eta nahiko ondo antolatuta egoala.\nTrasformazino hori dala ta, hango 1.500 langileak toki barri bateko lantegietara joan behar eben. Gehienak Bokale-n bertan aurkitu eben beste lanbide bat. Baina gazte langile barri gutxi sartu da lantegi horreetan.\nBokale eta Tarnos-eko lantegi «toki berezian» industria barri asko jaso dira: Kimikako lantegi indartsu oi, elektrikako lantegi bat, burdingintzako lantegi aundi bat (Turbomeca, aeroplano motor bereziak egiten dituana) lantegi txikiago batzuekin bere inguruan, mublegintzako etxe bat. Adur ibaiaren ondoan, zemento fabrika bat be jaso da.\nDenbora berean, eten barik, aspalditik bezala, barru aldea utsituten ari zan. Hazparne-k 600 lanbide eta 5 lantegi galtzen zituan. Gaur 130 langile ba dira oraindik hemen lan barik. Langileen edadea 48 urte inguru dabil.\nGazte guztiak joan doaz.\nMaule-n be gazteak joan egin dira, lanaren faltaz. Gero, lantegi barri batzuek muntatu diralarik, portugesak ekarri behar izan dira. Gaur be xuberotar gazteak Frantziako urietara iges egiten dabe, hango alogerak obeak diralako.\nDonibane Lohitzun-en, musika bera. Etorkizuna be, ilun. Konserbategi indartsuenak ez ote dira Baionara joango?\nEta Ipar Euskalerriko beste eskualde* askotan gauza bera. (Uztarritze-ko urun lantegi bat itxi, eta abar...)\nEgia esan, Baionan bertan bere galdu egin doguz lantegiak: M.A.B. armagintzako etxea, Cotonnière Basquaise oihalgintzako etxea... Baina lan barriak beti sortu dira hemen. Esan daigun, hemengo erri gizonak, politika industrial bat euki ezarren bere, gehiago okupatzen dirala industriaz barru aldekoak baino.\nBaionako Inguruan industria aunditu eta sendotu egin da; baina ez da ezer egin, barru aldean industria barriak sortarazoteko. Honetan Baiona eta beste eskualdeen* artuemonak zeharo kanbiatu behar dira.\n1.200 ikasle dituan Baionako Eskola Teknikatik urtero ateratzen diran gazteetatik, 70 % joaten dira Euskalerritik kanpora. 1954-etik 1962-ra, Donibane Lohitzun-eko eskualdea* 600 arimaz gehitzen da urtero. Denbora berean, eskualde horretan bertan, 100 gaztek iges egiten dabe urtero euren sorterritik, lanik ezagaitik.\nBa dakigu, barru aldean, emigrazinoa, gazteen emigrazinoa ikaragarria dala. Kosta aldean emigrazino hori isilagoa baldin bada, bildur naiz bardina ez ote dan. Edadeko jende asko etorten da gure eskualdera, erretirua artzera. Bestalde, irugarren sektorea oso aundia da Baiona Inguruan, komerzioa ta administrazinoa batez bere. Horreexek zaintzen dabe bai gazteen emigrazinoa eta bai gure ekonomiaren makaltasuna.\nHona hemen, gauza bi horreentzat Baiona ingururako batu doguzan zifrak (1962 urtekoak).\n= = 41,2\nFrantzian batez beste ba dira ehuneko 43-tik gora. Beraz, jende langile gutxiago dogu hemen. Jubiladuak (eta beharbada euren diruen errentaz bizi diranak!), gehiago.\nIru sektoreen aunditasuna Baiona Inguruan\nLehenengo sektorea 3,6 %\nBigarren sektorea 36,4 %\nIrugarren sektorea 60,0 %\nBeraz*, industria sortzeko ba dira langile gazteak eta ba dago ekonomian artzeko toki ederra.\n(«Jakin» sortatik bizkaieraztua)\nKoldobika Etxegarairi, azken agurra\nLore txorta haretan, "il arte" agurtzen eben Jose Luis. Eta abadearen ezpanak, "ikusi arte". Bat eta beste, agurrak. Eta zenbat honelako edo antzerako, aspaldian! Erriarentzat odoluste ikaragarria, arrazoi bategaitik edo beste bategaitik, betiko edo ia betiko estaltzen doazan gizon zintzoak!\nGutxi dira Euskalerrian, Jose Luis, zu ezagutzen ez zinduezanak. Beti ikusi zaitugu, edozein laneri osotasunez erantzuten. "Ama Lur" ez da zure entregatasunaren exenplo eta frutu bat baino. Aurrean zenduan lana maitasunez egiten jakin zenduan, benetako maitasunez, eriotzararteko zintzotasuna eskatzen dauan maitasunez. Eta maitasun horrexek il zaitu. Zenbat aldiz ikusi zaitugu, tabako ke artean, gizon andi guztien une estu ta tristeak ito guran, edo gizonak bere barrua kontsolatzeko esan beharrak dituan tristurak lagunen artean kontatzen. Gure erriak gizon aundi bat il dau. Bai, gizarteak, familiak, lagunak..., danon artean il zaitugu, Jose Luis. Danok gara errudun. Danon artean, zuk erantzuten zenduan maitasunaz ez erantzutean, zure lanak hainbat eragozpen izatean, bilatzen zenduan maitasuna ez aurkitzean..., danon artean irigi dogu zure eriotzaren azken arrazoi izan dan bihotzeko zauria, ez egun baten, egina, urte luzeetan irigia baino. Jose Luis, izan zaitez erriaren azken odolustea. Ikasiko ahal dogu, gizonak ez dirala berez ilten, inok ilda baino. Zure utsunea beteko ahal dau erriak!\nAUZI-ALDERDI, partido judicial.\nBAITAU, bait dau, dau ta.\nBAITOGU, bait dogu, dogu ta.\nBASERRIGINTZA, ordenación rural.\nEGALUZE, atun klase bat, bonito.\nERAKUNDE, estructura. (Itz barria).\nGORRI, arrain pilo, kolore gorrizkea.\nIRRATI, radio. (Itz barria).\nLEHIAKETA, competición, concurso.\nLOR, atsekabe, tripulación.\nMASKALAK jan, murmurar de alguien.\nURIGINTZA, ordenación urbana.\nAZARO, zemendi, noviembre.\nBAITAGO, bait dago, dago ta.\nBELOKE, Lapurdiko auzune bat. Bertan dauke euskaldun Beneditanoak monasterio ospetsu bat. Euskerazko beste gauza askoren artean, aldizkari bat argitaratzen dabe, Otoizlari izeneko.\nGISA, bezala, legez.\nHELBURU, asmo, xede, objetivo.\nOHARGARRI, digno de atención.\nOTSAIL, zezeil, febrero.\nAHOLKU, kontseilu, consejo.\nBETIEREKO, betiko, eterno.\nIBILKI, ibiliaz, ibilirik.\nJAZARKATU, perseguir, acosar.\nMEATZA, mina toki.\nII. Idazteko modua\nMartxoaren 14-ean ospatu zan "Zuhaitz eguna". Pago ta aritz landara batzuek sartu ziran eskoletako umeen aurrean, eurei jakin erazoaz zuhaitzak daukan garrantzia.\nGure eskualdeko txistulariak, San Jose egunean, martxoaren 19-an, batu ziran euren eguna ospatzeko.\nMartxoaren 14-ean, "Zuhaitz eguna" ospatu zan. Pago ta aritz landara batzuek sartu ziran eskoletako umeen aurrean, zuhaitzak daukan garrantzia eurei jakin erazoaz.\nGure eskualdeko txistulariak, San Jose egunean, martxoaren 19-an, euren eguna ospatzeko batu ziran.\n1970 Espainiako Ekonomian\nOCDE-k bere eritxia emon dau gaurko Espainiako ekonomiaren egoereari buruz. Beti bezala, ekonomiaren azterketea egin ondoren, Pariseko organismo internazional honek aurrera begiratu dau, etorkizuna arakatu nahian. OCDE-ren ustez, gauzak ez dira ondo joan Espainian, eta gerorako be odei baltzak agiri dira 1970 urte etorri barri honetan. Nahiz eta igazko errentearen gehitzea andia izan (orain dala urte bi, gehitze hori ia guztiz gelditu zan), 1969-aren azkenera ekilibrioa galdu beharrean eldu gara. Prezioak gora doaz, ipini jakezan oztopoak ausita. Abastokoak be esan dabe, salerosketako ekonomia batean, eurak ezin dabela ezer egin prezioei eusteko. Horretarako neurri bakarra, alimentazinoan behinik behin, janariak kanpotik ekartea da. Baina, abastokoak esan ezarren, neurri hau igaz artu zan, dibisak gutxituaz; eta aurten "Balanza de Pagos" ez dago barriro dibisak gastatzeko.\nInflazinotik estabilizazinora, errentearen gehitze larregi batetik neurri finkatzaile gogorrak eragindako geldiune batera, prezioen gorakada izugarri batetik langileen alogerak lotu erazotera: ukatu ezin geinken desarroiloa asi zanetik, dantza bizkorrean ari* gara, gelditu barik. Ekonomia arloan, gobernuaren zeregin utsa, bata bestearen atzean, turismoa gehitzea eta neurri finkatzaileak jartzea dala esan geinke. Bat kendu orduko, bestearen bila ibili behar dabe gure agintariak. Alogeren igoteari askatasun apur bat emon ondoren, inportatzaileei diru aurreratu beharra jartzen deutsee; eta honen atzetik, diruaren bitartez ekonomia kontrolatzen daben neurriak artzeko dabiltz.\nOCDE-ek dinoanez, amaibako balantzada honeekin, desarroiloa ez da joan agintariak nahi izan daben bideetatik; hau da: ez da joan Europako erri aurreratuen mailara eltzeko joan behar dan bidetik, ekonomiaren estrukturea sendotzen dauan bidetik, industriari konpetitiboagoa izan eragiten deutson bidetik. Halan ta guztiz be, automobilen prezioa, nok esango leuke, gorantz doa, beherantz joan beharrean; galtzairu industriak ezin dau oraindino barruko beharrizanei erantzunik emon; esportazinoaren gorabeherak aztertzeko, hor daukagu "Matesa".\nInflazinoan oinarritutako desarroiloak, zera dakar, zalantza barik: kapitalista aundien aberaste ikaragarria. Inflazinoa, aundientzat bikoka itzala da eta, neurri berean, txikientzat pobretasuna. Irabazte errazak eta neurri bakoak etorten dira espekulazino utsetik: lur salerosketak, etxegintzak, boltsa jokoa eta holako negozio ustelak izaten dira mamintsuenak. Espainian, ondasun aundienak ez datoz, ondo oinarritutako industrietatik; beraz* langileak ez dabe inoiz eskuratzen kapitalismoak emon leiskioen bizimodu erosoa. Ondorioak ugari datorkiguz burura: konsumoko gizartea ezin da lortu; Europara ezin gara urreratu, industria ondo oinarritu artean; eta, hain zuzen be, honeexek biok izan dira elbururik* maiteenak gure agintarientzat.\nOCDE-ek Estaduaren presupuestuari inportantzia aundia emoten deutso inflazinoaren asieran. Presupuestua aldatugatxa izanik, prezioak gorantz sakatuten dagozala ikusi arren, ezin da ezer egin. Presupuestua urte birako egiten da; ta, gaur egunean, mundua epe hori baino bizkorrago dabil, urteroko presupuestua dauken erriak erakusten deuskuen legez. Gero, gaurko presupuestua, joan diran urte bitakoak baino aundiagoa izanik, "gasto público" dalakoa be aundiagoa da; beraz*, presupuestua inflazino eragile da beti.\nZorpean irauten dauan "Balanza de Pagos" dalakoaren egoerea aldatzeko, turismoari eskaini jakoz erraztasunik aundienak, turismo honek zelakoa izan behar dauan edo zelan eratu behar dan begiratu barik. Turismo honek, kanpoko dirua ekartearen truke, konsumorako tendentzia gogortzen dau alde batetik eta, bestetik, inbersinoaren zati aundi bat bereganatzen dau, onuragarriagoa izan leiteken beste leku batera joaten itxi barik.\nNekazaritzearen egoera zuzendu bakoak ez deutso erantzunik emoten, aipatutako elementu bi honeek —turismoak eta presupuestuak— sortu eragiten daben janarien eskabideari, eta horrexegaitik asten dira prezioak gorantz.\nBeste kausa gehiago be egongo dira; baina honeexek dira, nire ustez, sustraitsuenak arlo honetan: desarroiloa turismoan finkatzea, nekazaritzearen problemea ez soluzionatzea eta industria desarroilatzeko estruktura egokirik eza.\nEuropako erriakaz konparatu ezkero, argi ikusten da, hareen desarroiloa giro baketsuan eta pausu seguruakaz doala. Ekonomia arloan asi gara izketan, noski; eta, beste aldetik, politika giroan mugimentua askozaz ugariagoa da.\nPolitikazko mugimentuak, gizataldeen espresinoa izaten dira. Beraz, espresino horreri agertzen ixten jakon tokian, ekonomiazko informazinoa dauke agintariak. Gainera, gizarteko indarrak burua erakusten dabenean, talde bakoitzak bere elburuak* lortu gura izaten dauz eta, horretarako, besteen ekintzak juzgatu eta fiskalizatu egiten ditu. Hau, beharrezkoa da kapitalista sistema batean.\nEzagutu gure erria (13)\nMarkina buru dala, auzi-alderdi* bat dago Bizkaiko Ipar eguzkialdean. Igazarte "Primera Instancia"-ko auzitegiagaz, eta orain "Juzgado Comarcal"-agaz. Auzi-alderdi honek ibaiarro bi artzen ditu, eskualde bakar bat osotuaz. Lea ibaiaren arroa* Munitibartik Lekeitiora bitartean, eta Artibai ibaiaren arroa Zenarrutzatik Ondarroara bitartean. Diputazinoko eskualde bat be ba da, Mendata ta Ea txarto gehitzen jakozala. Elizak egindako zatiketa barrian be, artzaintza eskualde bat jarri da, Lea-Artibai izenegaz, ibaiarro bi honeek artzen dituana.\nKondairari ezin leitekio jarraitu gaur eguneko eskualde* planteamentu baten, Markinako merindadea txikiegia zalako, Markina-Xemein eta Etxebarria bakarrik artzen ebazalako, ta beste enparaduan* Busturikoa sartzen zalako, bere eskualde naturaletik merindade heterojeneoegia ta aundiegia artifizialki eginaz. Beraz*, auzi-alderdiari jarraituko deutsagu, geografia fisiku ta politikuan ondo oinarrituta baitago*, eta urigintza* ta ekonomiari bere bai.\nBeraz*, erri honeek artzen ditu: Lea arroan, Munitibar, Murelaga, Gizaburuaga, Amoroto, Izpazter, Mendexa ta Lekeitio; Artibai arroan, Zenarrutza-Bolibar, Etxebarria, Markina-Xemein, Berriatua ta Ondarroa. 12 erri, guztitara 208,75 km.2 ta 26.442 bizilagun egiten dituela.\nArrainketa ta baserrilana\nEkonomia era bi dira nagusi eskualde* honetan, baserria ta arraintza, lehenengoa lehor barruko errietan eta bigarrena Ondarroa ta Lekeition.\nBaserriarentzako, beste Bizkaiko edozein eskualdetan baino erakunde* gehiago dagoz. Bertan jarri ziran Bizkaiko lehenengo "Extensión Agraria"-ko ajentzia, Eskualde Baserri Kooperatibea (M.I.B.A.), baserri eskolea Urberuagan, eta feria bat Markinan, gaurko makinaria barriagaz ornidua. Baserriko sektore garrantzitsu batek —basoak— 125,50 km.2 artzen ditu (eskualdeko lurraren ehuneko 60-a). Azkenean lehenengo aldiz konturatu da Diputazinoa, urigintzaz gainera, baserrigintza* bat be beharrezkoa dala; ta lehenengo baserrigintza eskualde honetan egiteko ustea dauka. Lehen aipatu doguzan erakundeak erne egon beharra ba dauke arazo honetaz, errian bapere oinarritu bako teknokrata batzuek aldrebeskeriarik aundienetariko bat egin ez daien eskualde honegaz. Baina gure baserriak erabarritze baten preminea daukanik ezin leike inok ukatu, gaurko anarkiatik urteteko.\nArraintza ekonomiak ze garrantzi daukan ikusteko, zifra honeei begiratzea baino ez dago:\n1957-an, Ondarroan, 160 ontzi (9.036 tonelada), 2.242 arrantzale, 14.934 tonelada arrain, 127.339.000 peseta balioko produzinoa. Lekeition, urte berean, 81 ontzi (1.460 tonelada), 886 arrantzale, 2.969 tonelada arrain, 20.760.000 peseta balioko produzinoa.\n1966-an, Ondarroan, 150 ontzi (15.542 tonelada), 2.525 arrantzale, 13.811 tonelada arrain, 210.727.000 peseta balioko produzinoa. Lekeition, urte berean, 55 ontzi (2.235 tonelada), 689 arrantzale, 3.749 tonelada arrain, 74.955.000 peseta balioko produzinoa. Halan be, ontzien eta produzinoaren jabetzan, kofradien eta kooperatiben estrukturan aldatu beharrik nahikoa dagoan ezkero, azterketa sozio-ekonomiku sakon baten preminea ikusten da, baserrian ikusten dan bezala.\nIndustria ekonomiari begira, planifikatze utsune aundi bat agertzen jaku. Arraintza deribaduetako industria ez dago portu bien produzinoaren parean. Industria horren lokalizazinoa ez da egin orainarte eskualde osoaren desarroiloari begira. Aberastasuna obeto banatuko litzake, esate baterako, deribadu horreen olak* Berriatuan eta Amorotoko Oletan jarriko balira; eta holan, bizilekuen eta kontaminazinoaren problemea obeto konponduko litzake. Beste industria ekonomia Markinan aurkitzen da ia dana; baina ez erri hau eta ez Etxebarria ez dira baliatu, Eibar eta Elgoibarren alboan egotearen deskonjestino aukereagaz. Bilboren erdikoikeriak ez deutse ikusi erazo agintariei, gure errialdean beste desarroilo polu batzuen preminea dagoala. "Esperanza y Cía" da eskualdeko olarik* aundiena, 400 bat langile dituala.\nBide estrukturak, ez arro bietan zehar, ez batetik bestera, ez alboko eskualdeetara, ez deutsoe askorik laguntzen gaurkotze sozio-ekonomiku bateri. Esate baterako, arraina erbestean saltzeko, Ondarroatik Berriz eta Matienarako bidea estua da, behe txarreko ta errebuelta gehiegizkoa, produktu honek eskatzen dauan bizkortasun baterako. Lea arroan zehar doan bideak, Munitibartik Lekeitiorakoak, jendearentzako aukera gutxi dauka. Aulestitik Nabarnizerako bidea egiteak, Markina ta Gernika zuzenean jarriko leukez, Busturia ta Lea-Artibai eskualdeak alkar obeto komunikatuaz. Elgoibartik Markinarako bidea oso txarra da; Urkarregiko aldatza zelan dagoan ikustea baino ez dago. Isuatik Barinagararteko bidea egiteak, barriz, eskualde hau asko obetu dau, Eibarko artuemonei begira.\nUriburuari begira, gure ustez, Diputazinoaren asmoak ez dira txarrak. Dinoenez, Markinan jarri behar dira eskualdeko zerbitzuak eta instalazinoak, erdian dagoalako, ta batez bere komeni ez dalako Lekeitio ta Ondarroa, euren bakartasun eta topografia zailtasunagaitik, gehiegi azitzea. Horregaitik Urlon, eskualde guztirako ustean, abere iltegi bat egiten dihardue; ustean dinogu, Lekeitiok ez daualako, dakigunez behintzat, parte artzerik nahi izan. Norberekeria horreek ez dira biderik onenak, talde sentidu batekin, gaurko arazoei erantzuteko. Urlo inguruan doala uste dogu, eskualde guztirako sua amatatzeko parkea. Joan beitez inguru horretan, hain zuzen be Lekeitio ta Ondarroa eskualdeko beste erri nagusi biei begira, ibaiarro biontzako zerbitzurik ugarienak.\nMarkina da eskualdeko uriburua, auzitegi, notaria, azoka, feria eta aipatu doguzan baserri erakundeakaz. Banku etxerik nagusienak be bertan aurkitzen dira. Aipatu beharrezkoa da, Markina-Xemeingo "Escuela Profesional Laboral"-a, eskualdeko irakaskintza etxerik oberena, hainbeste mesede egiten ari* dana eta oraindino gehiago egin behar leukena.\nIzkuntzari begira, sendoen euskerari eusten deutson eskualdea dogu, Lea-Artibai deitzen deutsagun hau. Bertako semeak ziran Azkue, Domingo Agirre, Frai Bartolome, euskal jakintsu ta idazle ahaztu ezinezkoak. Alfabetatze lana, Artibai arroko erririk gehienetan egin da; Berriatuan izan ezik, beste guztietan uste dogu. Lea arroan, erri gehienetan egiteko dago oraindino. Danetan egiten danean, izkuntzak gorputz sendoago bat artuko dau, duda barik. Ikastolak Markina, Ondarroa ta Lekeition aurkitzen dira. Irurontzat, eskualdeko beste erritxoei be begira, euskal ikastetxe bakar bat ez ote litzake komeni? Itaun honi baietz erantzun behar, eta ez eskualde honetan bakarrik.


Markel Olano | Gipuzkoa orekatuagoa - Markel Olano\nLau urte hauetan zehar egunero ikusi dut Gipuzkoaren indarra bere eskualdeetan datzala. Gurea ez da makrozefalia oinarritzen den eredua. Orografiari, jarduera ekonomikoari eta nortasunari lotuta, Gipuzkoaren berezitasuna lurraldearen oreka izan da. Horrek Lurralde eta gizarte bezala aberastu egiten gaitu.\nBaina egitura horrek zenbait arazo sortzen ditu, konpondu behar direnak. Herri askok duten dimentsioagatik zerbitzu eskaintza mugatua dute eta horrek bertako biztanleak hiri handietara joatera behartzen ditu, Gipuzkoa barneko herri txikietako biztanleak bertan segitzea arriskuan jarriz.\nLegealdi honetan LandaGipuzkoa egitasmoaren bitartez ekimen berriak martxan jarri ditugu 1.000 biztanletik behera dituzten herrietan.\nAzpiegiturak hobetzea eta oinarrizko zerbitzuak bermatzea izan da gure helburua, bertako herritarrek bizitza kalitate egokia izan dezaten eta Gipuzkoan lehen eta bigarren mailako herritarrak egon ez daitezen.


Euskal zinemak leihoa irekiko du Cannesko 71. zinema jaialdian\n‘Another day of life’ Raul de la Fuenteren filma sail ofizialean erakutsiko dute, lehiaketatik kanpo, eta ‘Carmen y Lola’ Arantxa Echevarriaren lehen film luzea Zinemagileen Hamabostaldian izango da.\nMaiatzaren 8tik 19ra egingo dute Canneseko zinemaldia. Argazkia: Efe.\nEuskal zinema ordezkatuta egongo da Cannesko jaialdian, gaurtik maiatzaren 19ra arte, Cate Blanchett aktorea buru izango duen epaimahaiak Frantziako jaialdiaren palmaresa argitzen duen arte.\nSail ofizialaren barruan, baina lehiaketatik kanpo, Another day of life Raul de la Fuentek (film dokumental onenaren saria, Minerita lanagatik) Damian Nenowrekin batera zuzendutako animaziozko filma emango dute, zeinetan, ETBren parte-hartzearekin, Ryszard Kapuscinski erreportariaren bizitza kontatzen baita.\nHorrez gain, Arantxa Echevarria bilbotar zuzendariak Zinemagileen Hamabostaldian parte hartuko du Carmen y Lola bi emakumezko ijitoren arteko maitasun istorioa kontatzen duen pelikularekin, bere lehen film luzearekin.\nBestalde, Alberto Iglesias donostiar musikariak zinema jaialdia zabalduko duen filmaren musika sortu du. Todos los saben Ashghar Farhadi irandarrak zuzendutako pelikula da, Javier Bardem, Penelope Cruz eta Ricardo Darin protagonista dituena.\nAbiatzeko filmetik ixtekora eginda, The man who killed Don Quixote proiektatuko den azken filma, Terry Gilliam Monty Phyton taldeko kide ohiak zuzendua, Nafarroan filmatu zuten, besteak beste.\nCannesko pantailetan ez ezik, jaialdiaren kariaz egiten den azokan ere izango da euskal zinema, 43 proiektuko katalogoa eramango baitute bertara, tartean Elkano, lehen mundu bira Dibulitoon Studiosen lanik berriena.\nTxintxua Films ere lanean arituko da Cannesen, eta Elkarrekin esnatzeko ordua Kirmen Uriberen eleberria pantaila handira eramateko demarako babes bila jardungo da.\nKoreeda, Spike Lee…\nCate Blanchett aktorearekin batera, hauek osatuko dute epaimahaia: Chang Chen txinatar aktorea; Ava DuVernay estatubatuar gidoigile, zuzendari eta ekoizlea; Robert Guediguian frantses zinemagilea; Khadja Nin burundiar musikaria; Lea Seydoux frantses aktorea; Kristen Stewart estatubatuar aktorea; Denis Villeneuve quebectar zuzendaria; eta Andrey Zvyagintsev errusiar zinemagilea.\nSail ofizialean lehiatuko diren filmen artean, Farhadirenaz eta Gilliamenaz gain, hauek daude: Le livre d'image (Jean-Luc Godard), Manbiki kazoku (Hirokazu Koreeda), Blackkklansman (Spike Lee), Se rokh (Jafar Panahi) eta Lazzaro felice (Alice Rohrwacher).


Queue-it: Gehitu itxarongela birtual bat zure webgunera, trafiko gorakada handiak kudeatzeko | Martech Zone\nEzin dugu eskaerarik hartu... gunea behera dago trafikoarekin zapaltzen ari delako.\nInoiz ez dira entzun nahi dituzun hitzak, produktu baten aurkezpenean, lineako salmenta batean edo ekitaldi baterako sarrerak saltzen aritu bazara... zure azpiegitura eskariak zure webgunera iristen den bezain azkar eskalatzeko ezintasuna hondamendia da batentzat. arrazoi kopurua:\nBisitarien frustrazioa – Ez dago zure webgunean script-akats bat behin eta berriz sakatzea bezain frustragarririk. Bisitari frustratu batek normalean errebote egiten du eta ez da itzultzen... zure markaren arrakasta eta diru-sarrerak galduko ditu.\nBezeroarentzako Zerbitzuaren Eskaria - Bisitari frustratuek mezu elektronikoak eta telefono deiak haserreak eragiten dituzte, zure barneko bezeroarentzako arreta-taldea zergapetuz.\nBot eskaria txarra – Hainbat jokalari txar daude gertakari hauetaz aprobetxatzeko gidoi tresnak dituztenak. Adibide bat kontzertu herrikoi baterako hainbeste sarrera erosi nahi duten scalpers da. Bot-ek zure webgunea lurperatu eta zure inbentarioa ezabatu dezakete.\nBezeroaren zuzentasuna – Zure webgunea tarteka gora eta behera badago, baliteke zure lehen bisitariek ezin bihurtzea eta geroago bisitariek egin ahal izatea. Horrek, berriro ere, zure markaren ospea kaltetu dezake.\nKonponbide eskalagarriak daude enpresa askok zabaltzen dituztenak, zure gunearen eskariaren gorakadak eta gorakadak egokitzen saiatzeko. Hala ere, hauek garestia eta berehalako erantzuna emateko gai ez direnak izan daitezke. Egokiena, irtenbidea da ilara zure bisitariak. Hau da, bisitariak kanpoko gune bateko itxarongela birtual batera birbideratzen dira, ahal duten arte\nZer da Itxarongela Birtuala?\nTrafiko igoera handiarekin, ilaran dauden bezeroak zure webgunera sar daitezke itxarongela baten bidez, bidezko ordenan. Itxarongela birtual batek erabiltzailearen esperientzia positiboa eskaintzen du, zure markaren osotasuna mantentzen du, bot txarren abiadura eta bolumen abantaila neutralizatzen ditu. Zure produktuak edo sarrerak benetako bezero eta zaleen eskuetan amaitzen direla ziurtatzen duzu.\nQueue-It: Zure itxarongela birtuala\nIlaran jarri itxarongela birtualen zerbitzuen garatzaile nagusia da webgunearen eta aplikazioen trafikoaren gorakada kontrolatzeko bisitariak itxarongela batera deskargatuz. Bere SaaS plataforma indartsuari esker, mundu osoko enpresei eta gobernuei beren sistemak linean eta bisitariei informatuta mantentzea ahalbidetzen die, negozio-egun kritikoenetan salmenta eta lineako jarduera nagusiak jasoz.\nQueue-it Zure webgunea huts egitea mehatxatzen duten lineako trafiko-gailurren gaineko kontrola ematen dizu. Bisitariak lehenengoa sartzen den, lehenengoa ateratzen den itxarongela batean jartzeak, zure webgunea hoberen mantentzen du garrantzitsuena denean.\nIlaran jarri Ilararen psikologiaren azken ikerketak gidatzen ditu bisitariak lerroan mantentzeko eta esperientzia positiboa emateko. Denbora errealeko komunikazioarekin, bistaratzen den itxaron-denbora, posta elektroniko bidezko jakinarazpenak, itxarongela pertsonalizagarriak eta lehen-lehenengo-irteera prozesu batekin zure bezeroei itxaron okupatua, azaldua, mugatua eta bidezkoa emango diezu.\nLineako trafiko handiari aurre egiteko modu bidegabeak eta arbitrarioak daude. Queue-it-ekin, erabiltzailearen esperientzia positiboa bermatzen duzu eta zure markaren osotasuna mantentzen duzu. Bezeroak zure webgunea bidezko ordenan sartzen dira.\nQueue-it-en erabilerak online bidezkotasuna bermatu du mundu osoko milaka milioi erabiltzaileren eskari handiko kanpainetan eta jardueretan. Probatu Queue-it's itxarongela birtuala eta arakatu zer egin dezakeen gainkargatutako webgune edo aplikaziorako.\nEman izena Queue-it-ekin doan probarako\nTags: lineako salmentaren gorakadailara-itsarreren salmenta gorakadatrafikoaren gorakadatrafiko gorakadakilara birtualaitxarongela birtualawebgunearen ilarawebguneko itxarongela


'El caserío'-ren itzulera — dantzan.eus\nHemen zaude: Hasiera › Hemeroteka › 'El caserío'-ren itzulera\n'El caserío'-ren itzulera\nMusikagilea: Jesus Guridi. Ekoizpena: Arriaga eta Campoamor antzokiak. Zuzendaria: Pablo Viar. Kantaria nagusiak: Ainhoa Arteta (sopranoa) eta Jose Luis Sola (tenorra). Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: ekainaren 21a.\nOrain dela bi urte estreinatu zen Arriaga eta Campoamor antzokien arteko ekoizpen hau berriro bueltatu da, freskura batere galdu gabe. Sasoi honetan, gainera, Ainhoa Artetaren presentziarekin eta talde berriarekin indartuta. Izan ere, Pablo Viar eszena zuzendariak arintasun koloretsuz igurtzi zuen libreto zaharkitua edo baserriko bizimodu mitikoa: horretarako, hiru ekitaldiak jarraian eman zituen, figurazio ugariarekin jolastu eta baita Jesus Guridiren partitura arindu ere. Trantze horretan asko lagundu zion Daniel Biancoren eszenografia errealistak, bi dekoraturen bidez: bata baserri bateko alboko fatxada eta atea, harri landuaz eta erdi puntuko arkuarekin egina —hots, estilo neoklasikokoa—; eta bestea frontoi zoragarria, egurren antza emandako bilbatua sabaian eta benetako mailadiak herri pilotazaleentzat. Aipatu behar da konpartsen bizitasuna ere: hau da, dantzarien jauziak, pilotariek egiten zituzten jolas keinuak eta zaleen zantzoak; batzuetan kamera geldoan aritzean edo geldi-geldi estatuak moduan, beste batzuetan greziar koruarena egiten keinuz eta ahotsez pertsonaia nagusien ekintza azpimarratuz.\nBestalde, kantagintzaren arloan, Ainhoa Artetari hasieran kostatu zitzaion bere ahots inpostatuarekin eta bolumen erasoekin Ana Mariaren rol gozora egokitzea eta martxan zebilela erregistroa aldatu behar izan zuen. Hori zuzendu eta gero, laster, gozatu genuen bere kantaldi ederrez, abes-jakinduriaz eta bere presentzia eszenikoaz. Aldiz, Jose Luis Sola tenorra ederki egokitu zitzaion pertsonaiari bere ahots arinarekin eta gustuarekin abestuz Joxe Migelen rola. Jorge Rodriguez-Nortonek ondo haizeratu zuen demaren duoa tenorrarekin. Loli Astorekak, berriz, goi-goian jarri zuen Eustasiaren rol barregarria. Ondo egin zituzten Belen Elvirak, Lander Iglesiasek eta Pako Revueltasek beren aktore rolak. Miguel Roa zuzendariak ondo kontzertatu zituen osagai guztiak eta ez zuen inolako arazorik izan Bilbao Orkestra Sinfoniko sendoarekin. Rossini abesbatzak, ahots batzuen kalitatea kenduta, ondo aritu zen ezena koraletan eta lan handia egin mugimendu eszenikoan. Aukeran taldeko dantzariek maisutasunez konbinatu zituzten dantzaren urratsekin Guridiren doinuak, izatez askotan batere egokiak ez direnak dantzarako.


Lapiko Kritikoa » Miguel Unamunoren gerra eta bakea (Joseba Sarrionandia)\nBy Lapiko Kritikoa • May 23rd, 2012 • Category: Atal Berezia, Azterketak eta Azalpenak\nHonoko hau Joxe Azurmendiren Bakea gudan. Unamuno, historia eta karlismoa liburuaren hitzaurrea da, Joseba Sarrionandiak idatzia.\nLehenik, horra liburuaren aurkezpena Joxe Azurmendiren eskutik:\nMiguel Unamuno lotsagabea izan zela pentsa daiteke, beharbada, euskal nazionalisten artean eragin handia zuela idatzi zionean 1917ko ekainaren 20an Alfonso Reyesi:\nLotsarik gabe, baina ez arrazoirik gabe. Unamuno, XX. mendearen hasierako euskal nazionalismoan eragilea izan zen. Ad contrario, batez ere, behin eta berriz arbuiatu zuelako euskal nazionalismoa. Euskararen modernizazioaren kontra 1901ean Bilboko hitzaldian eta beste askotan esan zituenak esanda, behartu egin zituen euskaldunak apologisten autokonplazentzia utzi eta askozaz ere benetakoago eta argiago jardutera. Euskal nazionalismoaren aurkari zorrotza izanda behartu zituen euskal nazionalistak umekeriak utzi eta proposamen helduagoak aurkeztera.\nEuskal Filologia modernoak badu nahikoa Unamunoren doktore-tesitik, eta euskaldunen nazio proiektuak nahikoa zor dio Unamunori, haren ondoezari eta bizitzaren zentzu tragikoari bada ere. Unamuno oso presente egon zen gerraosteko abertzaletasunean. Euskal literaturan ahaztezina da Unamuno ta Abendats saioa, 1958an argitaratu zena erdi ezkutuan, euskal saiakeragintzan leku berezia duena, eta bitxia da leitzea Salbatore Mitxelena Unamunoren filosofiatik euskararen defentsa deduzitzen eta, Unamuno bera baino paradoxazaleago, nori eta Unamunori berari esaten:\n«Zeure filosofiak aldezten gaitu eta kondenatzen zaitu!».\nTxabi Etxebarrietak utzi zituen paperak leitu dituenak badaki unamunozalea zela, eta Txillardegiren Huntaz eta hartaz irakurri duenak ere badaki Txillardegi unamunozalea izan zela, kritikoa, existentzialista, kezkarazlea, eragilea.\nJoxe Azurmendi ere unamunozalea da, Unamunoren irakurlea eta kritikoa den bezainbatean.\nJoxe Azurmendiren obra zerrendatzen ere zaila da honezkero. Hizkuntzaz, etniaz eta marxismoaz hasi zen argitaratzen 1971 bueltan, erdi klandestinoki oraindik. Errealismo sozialistaz eta kultura proletarioaz idatzi zuen gero hainbat liburu, gizakiaren animaltasunaz eta natura/kultura bikoiztasunaz, euskaldunen eta espainolen arteko liskarrez, eta modernitatearen eta teknologiaren inguruko gaiei buruz.\nIdeien bilakaera orokorra ikertzeaz gain, hainbat autore ere arakatu ditu modu zehatzean: Orixe irakurle berrientzakoa, Jon Miranderen ideologia, Jose Maria Arizmendiarrietaren kooperatibismoa, Nemesio Etxaniz eta 60ko hamarkadako kultura giroa, Carlos Santamariaren pentsamendua, Etienne Salaberryrena, heriotzaren aurreko Bitoriano Gandiaga. Topikoen istingatik errekuperatu eta ondo esplikatu ditu, pertsonaiak berak egingo lukeen baino hobeto, agian, elementu eta baliabide intelektual gehiago dituelako hark baino eta, batez ere, denboraren abantaila. Baina sobreinterpretaziorik gabe, pertsonaiak berak ametituko lukeen moduan eta ez, hain ohikoa denez komentarista askoren aldetik, haren ideiak desitxuratuz.\nMiguel de Unamuno beste saiakera batean ere tratatzen du Joxe Azurmendik: Espainiaren arimaz. Liburu hori trilogia baten hirugarren partea da eta, Wilhem von Humboldten ideiak, Volksgeist edo ‘herri gogoa’ kontzeptuaren bilakaera aztertu ondoren, Espainiaren arimaz liburuan, nazionalismo espainolaren oinarri ideologikoak aurkezten ditu, Menéndez Pelayo, José Ortega y Gasset, Ramón Menéndez Pidal eta halako beste batzuen artean Unamunoren testuak azalduz.\nOraingo beste entsegu honetan, Joxe Azurmendik Paz en la guerra nobelaren filosofia aztertuko du. Joxe Azurmendiren araketa filosofikoa bidezkoa da, nobela hori filosofia politiko bat delako funtsean. Paz en la guerra euskal herri zaharraren akaberaren filosofia da. Eta Espainiaren eraikuntzaren filosofia ere bai.\nPaz en la guerra liburua ez da hori bakarrik, jakina. Nobela on bat dela esan behar da lehenengo eta behin, denboraren froga pasatu duena, gainera, idatzi eta ehun eta piko urte geroago ere gustura irakurtzen delako. Testimoniala eta zer pentsatu ematen duena da, errealista eta lirikoa. Nobela autobiografikoa eta oroiminezkoa da, ume-denborarekin batera galduko den gizartearen lekukotasuna. Nobela historikoa da, eta sarritan azpimarratu da Unamunok egin zuen dokumentazio lana gertaera historikoak ahalik eta zehatzen azaltzeko. Azken Karlistaldia 1870ean hasi zen, eta 1872an porrot egin zuen. Gogor berpiztu zen 1873 hasieran, eta 1876 arte iraun zuen. Edozein historia-liburutan baino hobeto argitzen da sasoi historiko hori Unamunoren eleberri horretan.\nNobela politikoa ere bada. Baina nobela politiko gisa, ez da alderdikoia, eta honek benetan politikoagoa egiten du seguru asko. Unamunok pertsonaia bat marraztu zuen testuan bere burua islatzeko, Pachico Zabalbide, baina autorea beste pertsonaia askotan dago, enpatiaz. Bilboko gizarte zatitua zati bakoitzetik azaltzen ahalegintzen da. Ignacio Iturriondok, esate baterako, autorearen ulermen osoa du alde, eta sentimena ere bai. Hainbeste non, filokarlistatzat ere hartu izan den nobela hori.\nPertsonaiekiko eta errepresentatzen dutenarekiko enpatia hori literarioa baino gehiago da, heldubada. Irakurketa politikoa eginez, esan daiteke autorea ‘alderdikoa’ izateaz gain, liberala izateaz gain eman dezagun, ‘aldenetakoa’ bihurtu dela nobelagintza horretan. Enpatia ahalegin eta gizartearen ulermen saio eredugarria gaur eguneko irakurlearentzat ere, duela ehun urte bezala oraindik ere berdintsu gabiltzanean, balio desberdinekin bizitzeko arrrazionalitate eredu kultural eta politiko berrien bila.\nUnamunok nobela horretan espainiar nazionalismoaren filosofia bat esplikatu nahi izan zuen. Euskaldunen integrazioarena espainiar nazionalismoan. Euskaldunena historiarik gabeko herria zen, Friedrich Engelsek ere esan zuenez. Historiara, nazioen kontzertura, euskaldunak –Unamunoren ustez– espainol edo frantses gisa agertu behar ziren derrigorrez. Horretarako ziren gerrak, aldaketa hori ahalbidetzeko. Gerra sakoneko bakearen ondoren, gerra horrek ekarriko zuen bizimodu berriarekin batera bakea. Bizkaiko gizartearen modernizazioaren eta espainolizazioaren kondairatzat zuen Unamunok Paz en la guerra.\nJoxe Azurmendiren irakurketa oso argigarria da, nobelaren oinarrian dauden XIX. mendeko filosofiaren iturriak eta eskema intelektualak, orduan nagusitu zen axioma eboluzionista-positibista eta, batez ere, Herbert Spencerren biologismoa, esplikatzen baititu.\nPaz en la guerra nobelaren oinarrian, literaturaren alorretik, baina hau ere filosofia da, Lev Tolstoi ere aipa daiteke. Lev Tolstoik Gerra eta bakea 1869an argitaratu zuen lehenengoz. Nobelaren titulutzat Pierre Joseph Proudhonen La guerre et la paix saiakerarena hartu zuen, 1861ean argitaratua hura, zeinetan gerra probidentzia dibinoaren ondoriotzat hartzen zen, nolabait. Tolstoik ezin zion gerraren errua Jainkoari atxiki, eta frantziarraren probidentzialismoa, Gerra eta bakea nobelan, organizismoa eta biologismoa da.\nZeharo bereizten da Lev Tolstoiren nobelan natura eta nolabaiteko kultura artifizial samarra. Alde batetik, gorputz organikoa dago, lurrarekin loturik, sustraiekin, bizi-senarekin. Eta, beste aldetik, arrazoia eta historia, artifizial samarrak betiere. Ilustrazioa eta modernizazioa, trena eta nazio modernoa, hutsalak gerta zitezkeen izadiaren eta gizakiaren bizitzaren aldean.\nGerra eta bakea nobelan bada halako pasarte adierazgarri bat. Austerlitzeko bataila-zelaian zauriturik datzala, Andrei Bolkonski printzeak Napoleon Bonaparte ikusten du, hurbiltzen ari dela, hantxe bertan dago eta, lurretik gora begira, zeruaren kontra ikusten du:\n«Bonaparte izaki txikia eta garrantzi gabekoa iruditzen zitzaion bere gogoan gertatzen ari zenaren eta hodeiak pasatzen zireneko zeru sabai infinituaren aldean».\nNapoleon Bonaparteren armada frantsesak pasatu egingo dira, haizetea heldu eta joaten den bezala, eta Errusiako zelaiak hor geratuko dira zeru sabai infinituaren azpian. Espiritu naturalaren eta arrazoi artifizialaren arteko gerra da. Alde batetik, lurra dago, eta komunitate natural ia roussonianoa, herri lurrari lotua; eta bestetik, Frantziatik heldutako ideiak, armadak eta gainerakoak. Indartsuenak irabazi behar balu ere, askozaz indartsuagoa da Napoleon baino, esate baterako, elurtea. Napoleonen hazia ezin izango da sekula Errusiako zoruan ernaldu eta egokitu. Hazi hori, Frantziako Iraultzak eta Napoleon Bonapartek asmatutako historia artifizial hori, berez ustelduko da Errusiako lurrean.\nBestelakoa da Unamunoren ondorioa Euskal Herriarekiko, Herbert Spencerren biologismoaren eskutik. Ahaltsuenek irabazten dute bizitzaren borrokan, eta besteak desagertu dira. Irabaziko du beharbada Errusiak, baina ez da borrokatik bizirik aterako Euskal Herririk, ez Hungaria ez Txetxeniarik, ez Maroko ez Txekiarik:\n«Un sentimiento romántico, es decir, anticultural, podrá llevarnos a simpatizar con Irlanda, el Transvaal, Polonia; pero la causa de la civilización, del legado humano universal, está con Inglaterra en los dos primeros casos, con Alemania en el tercero».\nHerri txikiek, indargeek, garaituek ez dute etorkizunik. Nazio-estatu handi garaileek irentsiko dituzte ezinbestean. Hala desagertu behar da euskara eta euskal komunitate zaharra, erremediorik gabe: euskaldunek beste hizkuntza modernoago bat eginez izanen dute Arrazoia eta Espainiako eta Frantziako estatu-erakundeak integratuz eginen dute Historia.\nLev Tolstoik badu beste nobela txiki bat, idatzi zuen azkena omen dena, gaztetan Txetxenia aldean militar ibili zeneko esperientziaz osatua: Hadzi Murat. Errusiarren kontrako erresistentziaren buruetako bat da Hadzi Murat, noiz eta 1851n. Gaur egun bezala baitzebiltzan errusiarrak orduan ere Txetxenia eta Dagestan aldean. Eta nobela horren edizio batzuetan bada metafora estiloko sarrera bat. Kanpoan buelta bat emanda, narratzailea landan zehar itzultzen ari da. Lore batzuk han-hemenka biltzea otu zaio, etxerako. Udako eguna da, eta koloreetako lore sorta polita osatu du jadanik, belardian kardabera ikusi duenean.\nKardabera loratu eder hori ere hartu nahi du. Bi hatzez zurtoinetik heldu eta ez da lurretik irten. Zurtoina bihurturik ere ez du kardabera ebaki ahal izan. Lurrari tinko loturik dago eta azkarra da, gorantz gogor tiratu du, baina alferrik. Kardabera lurretik erauztea lortu duenerako, eskuak mindurik eta odoldurik ditu, eta kardabera bera ere zapuzturik dago. Halako gertaera batek ekarri omen zion gogora Lev Tolstoi zaharrari gaztetan errusiar soldadu gisa Txetxeniako mendietan ezagututakoa.\nEz zuen kardaberak amore eman bere burua hondatu gabe eta hartzailearena ondo mindu gabe. Kardabera hori bezalakoa izan zen errusiarrentzat eta Errusiarentzat Hadzi Murat eta Txetxenia osoa.\nEuskal nazionalismoa oximoron moduko zerbait zen Unamunorentzat. Nazioa eta historia estatuarenak eta hitz modernoak, nahitaez, erdararenak zirela uste zuen. Euskal nazionalismo jeltzalea hiru lau urteko umea zen Paz en la guerra nobela idatzi zenean, eta halakoxea iruditu zitzaion beti Salamancako Unibertsitateko katedradunari, polita eta maitagarria une batzuetan, baina aldrebeskeria eta ernetzeko motiboa gehienetan. Umekeria moduko zerbait, oro har.\nHala ere, nobelaren amaieran, arrakalatzat har daitekeen zirrikitu txiki bat uzten zien nazio bihurtu nahi zuten herriei:\n«Por debajo de las nacionalidades políticas simbolizadas en banderas y glorificadas en triunfos militares, obra el impluso al disloque de ellas en razas y pueblos más de antiguo fundidos, antehistóricos, encarnados en lenguajes diversos y vivificados en la íntima comunión privativa de costumbres cotidianas peculiares…».\nNazionalista espainola izan zen Unamuno, hizkuntzan oinarrituriko nazionalismo hispanikoaren abanderatua, gainera. Euskaldun eta espainol sentitzen zen, kontraesan handirik gabe, arazoekin. Baina arazoak, Estatuak eta denborak ia berez konponduko zituztela uste zuen. Itzelezko fedea izan zion Estatuaren ideiari, eta nazionalismo espainol esentzialistena bultzatu zuen, gerrazaleena ere bai momentu larri batzuetan.\nBaina euskal kardabera ere ez zen lurretik ateratzen hain erraza suertatuko. Eta ez zuen nazio-arazoa konpondu ahal izan Unamunok, ahalegindu zen arren hil arte, ondoko espainol eta euskaldun askok ere konpondu ezin izan dugun bezala.\nJoxe Azurmendiren hipotesia da Unamunok, sasoiaren semea izanda ere, euskal nazio-arazoa konpontzeko baliagarriak izan daitezkeen ideia batzuk garatu zituela, ideia kritiko, existentzialista, kezkarazle batzuk, eta, hala ere, horiek ez zizkiola euskal arazoari aplikatu. Salbatore Mitxelenaren ideia nagusia ere horixe zen, Unamunoren beraren filosofiak euskararen defentsa eta euskal herritartasunaren ideia sostenga zitzakeela: pertsonaren edo herriaren eginbidea norbera izatea dela sostengatzen baitzuen batez ere Unamunok, ez ‘beste pertsona’ edo ‘beste herria’, eta hizkuntzak egiten zuela herria. Baina hizkuntzaren modernizazioaren inguruko ideiak ere ez zizkion euskarari aplikatu nahi izan. Alde horretatik, balio desberdinekin bizitzeko arrazionalitate kultural eta politiko baten bila dabilenak, Unamunok egiten duen euskal nazioaren eta euskararen ukazioaren aurrean, Salbatore Mitxelenak, Jose Luis Alvarez Enparantzak, Txabi Etxebarrietak edo Joxe Azurmendik bezala esan dezake: filosofia horrek beste zerbait eskatzen du.\nUnamunok aterata zegoela uste izan zuen gerrate karlisten ondoren, kardabera esan nahi dut. Oso idealizatua zuen 1873-76ko gerra zibila, eta Paz en la guerra bera idealizazio horren emaitza da, eta nobelaren ondoren are gehiago idealizatu zuen modernitatearen erditze lez. Derrota haren bidez uste zuen sartzen zirela euskaldunak arrazionalitatera eta historiara. Umeei kontzientzia zibila sortu zitzaiela esaten zuen, halaxe, orokorrean.\nGerra bera ere idealizatu zuen. Azken Karlistalditik, borroka basati odoltsuaren oroitzapen amestu bezalako bat geratu zitzaion gogoan, eta bakearen eta gerraren paradoxa asmatu zuen. Gerra dagoela bakearen funtsean eta bakea dagoela gerraren funtsean, eta hala bilakatzen direla gauzak gerra zibilaren bidez. Nobelaren antzera, Paz en la guerra deitu zen artikulu batean ere idatzi zuen, 1933ko apirilaren 25eko Ahora egunkarian:\n«he podido sentir la paz como fundamento de la guerra y la guerra como fundamento de la paz».\nGerra hori eta bake hori bere baitan zeramatzala zioen. Gerra zibilaren apologia egin zuen behin eta berriro, borroka egin behar zela, elkarrekin topo eginez, batak bestearen arrazoiak konprenituz, arazoak eztabaidatuz eta gaindituz. Baina Unamunok Johanes Etxeberri Sarakoak Eskuararen Hatsapenak liburuan proklamatzen zuen gerra eder miragarria izaten zuen gogoan, ez errealitateak gerratzat ekarri ohi duen gerra inzibil, odoltsu, gupidagabea.\nEz zitzaion Unamunori gustatzen egia erdialdean bilatzeko ohitura, bazterrekoak eliminatuz, via remotionis. Estremoak izaten dira sarritan bata bestea ukatuz bizitzaren erritmoa markatzen dutenak. Erdibidean, maiz, egien itzal hotz eta lausoak baizik ez dira azaltzen. Hobetzat zuen kontrarioen argitze aldizkakoa, aurkarien dialektika, eta helduko zen bizikidetzaren eta gatazkaren ondorioz erdigune edo soluzioa.\nBaina horretarako, gerra zibila ez dadin gerra militarra eta inzibila bihurtu, ‘alderdiko’ jendea ezik ‘aldenetako’ jendea behar zen, Unamunoren ustez, besteekiko enpatiarekin, ‘aldeosokoa’. Ez fanatikoak, ez erresuminduak, ez dogmatikoak, baizik eta besteen iritziak ere konprenitzeko gauza zen jendea, eta gogor borrokatzeko, baina bakearen oinarri den gerra zibil ekarkorrean, hau da, gerra zibilizatuaren oinarri den bake emankorrean.\nManuel Garcíak Los pseudónimos de Miguel de Unamuno argitaratu zuen 1947an Liverpooleko Unibertsitateko Bulletin of Hispanic Studies aldizkarian eta, beste batzuen artean, Manu Ausari izenordea aipatzen du artikulu horretan, lehenengo izena atzekoz aurrera irakur daitekeela esanez, anagrama partzial gisa, baina aitortuz ez dakiela Ausari interpretatzen. ‘Hauts’ edo ‘ausiki’ hitzekin esplikatu da gero Ausari hori. Orduko bizkaieraz, ausaria, auskaria, ‘borrokaria’ edo ‘borrokazalea’ zen.\nEta ez zen auskari edo borrokazale makala Unamuno! Borrokan eman zuen bizitza osoa. Gerra zibila predikatzen, umetan idealizatu zuenaren ondoren, gerra inzibil bihurtu zitzaizkion arren ezagutu zituen gehienak. Azkeneko gerra ere, bakea ekartzeko txalotu zuena, laster inzibilizatuko zitzaion gero.\nHeriotzaren alde ere hasi zen José Millán-Astray, tolesdurarik gabe, zuzenean:\n«¡Cataluña y el País Vasco, el País Vasco y Cataluña, son dos cánceres en el cuerpo de la nación! El fascismo, remedio de España, viene a exterminarlos, cortando en la carne viva y sana como un frío bisturí!».\nEta auskari hasi behar izan zuen orduan Unamunok, Kataluniaren eta Euskal Herriaren alde berriro, gerra zibilaren ideia hondatzera zetozen gerrarien aurka, heriotzaren kontra:\n«Venceréis, porque tenéis sobrada fuerza bruta. Pero no convenceréis, porque para convencer hay que persuadir. Y para persuadir necesitaréis algo que os falta…».\nBortxa sobera izanda ere, zerbait falta zutelako. 1936ko azken egunean hil zen lagunekin solasean ari zela. Dena erdi aldrebes irteten zitzaion Unamunori: heroi falangista gisa enterratu zuten. Antonio Machadok lerro batzuk idatzi zituen gero berria jakitean:\nUnamuno gerran hiltzen denaren moduan hil zen. Noren kontrako gatazkan? Bere buruaren kontrakoan, batez ere.\n*Eskerrak eman nahi dizkiegu bai hitzaurregile zein egile zein argitaletxeari, testua Lapiko Kritikoan eskegitzen uzteagatik.\n**Liburua esteka honetan eskuragarri.\nJesus Mari Intxauspe Arregi on May 31st, 2012 at 10:23 pm:\nGorka Erostarbek Joxe Azurmendiri berrian egindako elkarrizketa: «Unamuno ez da inoiz liberala izan; antiliberala zen azken fasean ere»\n«Unamuno inportantea ez da pentsatzaile politikoa, nahiz eta nik hori aztertu dudan». Miguel Unamunoren Paz en la guerra nobelaren «irakurketa kritikoa» da Bakea gudan. Unamuno, historia eta karlismoa liburua (Txalaparta), Joxe Azurmendi idazle eta pentsalariak (Zegama, Gipuzkoa, 1941) argitaraturiko azken lana.\nPaz en la guerra nobelaren inguruan egindako tesi espainolistak «faltsifikazio» bat direla esan duzu berriki Bakea gudan liburuaren aurkezpenean. Zergatik?\nUnamunoren nobela karlistaden interpretazioa bat da, baita Euskal Herriaren eta modernitatearen meditazio bat ere. Euskal Herria eta modernitatea elkarrezinak direla du tesitzat. Hori topiko ezaguna da Unamunorengan. Topikoa da gure artean, hain zuzen ere, Unamuno euskararen etsaia zela, abertzaleen etsaia ere bai. Ezaguna da, batez ere, 1901eko Lore Jokoetako hitzaldia: euskarak hil egin behar du, ez da gauza modernitateko pentsamendua adierazteko, eta abar…\nEta hori espainolismoaren diskurtsoak bere argumentu bihurtu du.\nUnamuno posizio horretara nola joaten den ulertu behar da, ematen diren esplikazio batzuk sinplistak baitira. Unamuno abertzale gisa hasi zen, hala dio berak ere. Sabino Aranaren abertzaletasunaren ideia asko berari zor zaizkiola esan zuen gerora ere. Gero tesi kontrarioetara joateko zer pasatu zitzaion? Unamunok, Madrilen ikasle zela, positibismo ingelesa ezagutu zuen, Herbert Spencerrena, batez ere. Horrekin deskubritu zuen progresoaren filosofia bat, modernitatearen filosofia bat. Eskema horren arabera, herri arkaiko primitiboek ez daukate lekurik historian, baztertuak geratzen dira.\nEta Unamumo konbertitu egin zen?\nBai, bai erlijiosoki eta baita politikoki, bere lehenengo katolizismo eta abertzaletasunetik positibismo filosofiko batera, eta PSOEn sartu zen. Fase horretan idatzi zuen Paz en la guerra liburua. Sozialismoaren barruan dago, progresoaren sinestun da, filosofia positibista onartu du, fede berri bat da, baina nobelan ez du horrelako ezer erakusten. Nobelan karlistek daukate rol positiboa, nahiz eta gero sakrifikatuak izango diren, eta liberalek hartzen dute rol negatiboa, nahiz eta garaile aterako diren. Gaur egun ere ,asko aipatzen da «Unamuno liberala», baina Unamuno liberala ez da inoiz izan, antiliberala izan da gero ere, estatuaren dogmatiko bat izango da bere azken fasean ere.\nSozialismoaren aurkako jarrera ere hartu zuen gerora.\nBai. Oso kritikoa bihurtu zen sozialismoarekin, anarkismora makurtzen da, une batean behintzat; karlistak identifikatzen ditu anarkistekin, sinpatia guztiz… Bizkaiko eta Espainiako sozialismoari kritikatzen dio euskal arazoa ondo ez ulertzea, zentralistak izatea, eta abar…\nEta azken Unamuno, existentzialista da garrantzitsuena?\nAzken faseak egingo du inportante Unamuno pertsonaia gisa. Unamuno existentzialista edo pre-existentzialista da, irrazionaltasunaren errebindikazioa egiten duena. Bere azkeneko filosofia hori, bere inportanteena eta definitiboa, ez dio aplikatu Euskal Herriko arazoari. Lehenago ukatu badu Euskal Herria eta abertzaletasuna modernoa ez delako, orain, koherentea balitz, berrirakurri egin beharko luke euskal arazoa, baina ez du egiten. Akaso sentimentalki bai, Hendaian idatzitako gutun batzuetan-eta badirudielako berriro egokitu duela bere jarrera, baina ideien aldetik espainola eta espainolista da oraindik. Ez da koherentea bere pentsamenduarekin. Eta hain zuzen ere, bere pentsamendu horri, existentzialismoari, ondorioak aterako dizkiona eta pentsamendu horrekin euskal arazoa berrirakurriko duena gerraondoko belaunaldia izango da. Salbatore Mitxelena, Txabi Etxebarrieta eta, batez ere, Txillardegi.\nBerrikuspenik merezi du Unamunoren pentsamenduak egun ere?\nUnamunok beti merezi du. Unamuno benetan pentsalari handietako bat da. Handietako bat delako erabil daiteke oso modu diferentetan, hain zuzen ere. Espainolismoak horrela aprobetxatu izan du, nahiz eta falangisten bizkarretan hilobiratu zuten. Edozeinek aprobetxatzeko moduko materiala dauka.\nEspainolismoak bere alderako erabili duen hein berean ez al du euskal kultur eta politika komunitateak erraz alboratu du Unamunoren pentsamendua?\nBai, gure artean topikoa da Unamunoren ukoa. Oso sinplea da: euskararen etsaia zen, eta kito. Baina ahaztu egiten dugu gerraondoko euskaltzalerik bortitzenak Unamunok inspiratu zituela. Baina Unamuno handia, poeta alde batera utzita, existentzialista da. Obra horietan agertzen da egiazko Unamuno. Unamuno interesgarri da, oraindik ere, ez bada murrizten «liberal inozo» bat izatera, ez baita hori.


ARGIA Aieteko Adierazpena\n2015ko maiatzaren 23a | Ordua Euskal Herrian Aieteko Adierazpena\nLula da Silva Iberdrolako buruekin bilduko da Bilbon\tUrko Apaolaza Avila\tBrasilgo presidente ohiak Iberdrolako 250 zuzendariren aurrean hitz egingo du, konpainiaren akziodunen urteko batzarraren bezperan. Iñigo Urkullu lehendakariarekin ere bilduko da, Lula Institutuak jakinarazi duenez. Berrikitan, Aieteko adierazpenari babesa helarazi zion.\nBakearen xenda bihurria urratzeko ordua\tUrko Apaolaza Avila\tDonostiako Bakearen Etxean nazioarteko sei pertsona esanguratsuk egindako adierazpenak ez du inor hotz utziko. Mugarri garrantzitsua da Euskal Herrian bizi izan den gatazka konpontzeko bidean. Hemen duzue Aieteko Jauregian bizi izandakoaren zazpi orduko kronika.


Bourdonnay - Wikipedia, entziklopedia askea.\n48°43′12″N 6°43′44″E / 48.72°N 6.7289°E / 48.72; 6.728948°43′12″N 6°43′44″E / 48.72°N 6.7289°E / 48.72; 6.7289\nDonnelay, Gelucourt, Lagarde, Maizières-lès-Vic eta Ommeray\n118 (%51.3) 111 (%48.3)\nBourdonnay Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 260 biztanle zituen.\n2007an Bourdonnay udalerrian erroldatutako biztanleak 260 ziren. Familiak 97 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 33 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.\n2007an 112 etxebizitza zeuden, 103 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 99 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 103 etxebizitza nagusietatik 82 bere jabearen bizilekua ziren eta 21 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 13 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 63 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 53 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.\nBourdonnay udalerriko biztanleria-piramidea 2009an .\n2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 143 ziren, horien artean 108 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 108 pertsona aktiboetatik 95 lanean zeuden (51 gizon eta 44 emakume) eta 13 langabezian zeuden (7 gizon eta 6 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.\n2009an Bourdonnay udalerrian 107 unitate fiskal zeuden, 259 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.872 euro zen.\n2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 2 higiezinen enpresak ziren.\n2000. urtean Bourdonnay udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 762 hektarea erabiltzen.\nOmmeray (3,1 km)\nMaizières-lès-Vic (3,4 km)\nDonnelay (4,9 km)\nGelucourt (5,2 km)\nLey (5,5 km)\nBNF: 152656082 (data)