Akordeoia eta doinu txiki — Kultura — Eibarko Udala\nAkordeoi edo eskusoinua haize instrumentu tekladuna da, munduan zehar oso hedatua baina nagusiki Frantzia, Ipar Amerika, Kolonbia (vallenatoa) eta Brasilen.\nHainbat akordeoi mota daude, adibidez akordeoi diatonikoa, folkloreari loturik oso zabaldua Euskal Herrian (trikitia), Parisen, Alemanian, Austrian, Kolonbian, Panaman, Mexikoko iparraldean, Argentinako ipar-mendebaldean eta Dominikar Errepublikan.\nAkordeoi diatonikoaren antzekoa da Argentinako bandoneón izenekoa, tangoetan erabilia.\n1 Jatorria eta egungo hedapena\n2 Akordeoiaren atalak\n3 Akordeoi motak eta euren berezitasunak\n4 Akordeoi ekoizleak\nJatorria eta egungo hedapena\nAkordeoia edo eskusoinua 1830-eko hamarkadan (Polonian) asmatutako haizezko instrumentu musikala da. Akordeoia herrialde hauetan jotzen da gehien bat: Iberiar peninsulan (Galizia, Kantabria, Asturias eta Euskal Herrian; Europan zehar (Frantzia, Italia, Alemania, Polonia eta Austria); eta gainerako herrialdeak (Colombia, Panama, Peru, Txile, Argentina, Uruguay...)\nHiru zati handitan banatu daiteke; akordeoi guztiek dituzte hiru zati hauek: Diapasoia, hauspoa eta armonika kaxa.\nEskusoinu edo akordeoia hau Larrinaga-ren akordeoietako bat da, berak propio sortutako akordeoia. Akordeoi kromatikoa (botoi biribilak dituena), 120 baxu ditu.\nAkordeoiaren erdian hauspoa kokatzen da, eta bere alde bietan, zurezko kaxa bi. Eskumako zurezko kaxan dago diapasoia eta bertan daude kokatuta akordeoiaren teklak (pianodun akordeoiak) eta botoiak (akordeoi kromatikoak -botoi biribila-). Akordeoiaren zati honek, melodia ematen digu.\nBestalde, hauspoaren ezkerraldean kokatutako zurezko kaxa, armonika kaxa deritzo eta zati hau, bai pianodun akordeoietan eta bai akordeoi kromatikoetan berbera da. Armonika kaxak, botoi biribilak ditu, eta akordeoi motaren arabera botoien kopurua aldatu egiten da; adibidez, pianodun akordeoiak 80 eta 120 (gehiago ere izan ditzake) baxu izan ditzake, baina trikitixak (soinu txikia), Euskal Herrian jotzen den istumentu ohikoak, 12 baxu besterik ez ditu. Armonika kaxa, diapasoiak sortzen duen melodiari ritmoa emateko erabiltzen da.\nAkordeoi motak eta euren berezitasunak\nAkordeoiak mota askotakoak izan daitezke, bakoitza tekla edo botoi kopuru desberdinekin, soinu desberdinekin, egitura eta forma desberdinekin.\nPianoduna: Akordeoi famatuena, gehien ezagutzen den akordeoia, pianodun akordeoia da. Diapasoian pianoak bezalako teklak ditu, berdin-berdin kokatuak. Eta ezkerraldean, armonika kaxan, 80, 120... baxu ditu. Pianodun akordeoia, normalean edo gehien bat, orkestra edo aretoetan jotzen den akordeoi mota da; baina ez beti.\nKromatikoa: Honetaz aparte, akordeoi kromatikoa ere badago. Armonika kaxa pianodun akordeoia bezala du (motaren arabera), baina diapasoian, pianoa bezalako teklak izan beharrean, botoi biribilak ditu. Akordeoi mota hau, kaleetan zehar ikus daitekeen akordeoi mota izan daiteke, informalagoa, herrikoiagoa. Honen eredu, Euskal Herrian gehien bat jotzen den akordeoi mota, Trikitixa, akordeoi herrikoia da, tamainu txikikoa (eraman erraza) eta 12 baxu besterik ez dituena. Trikitixak, diapasoian edozein akordeoi kromatikok bezala botoiak ditu, baina botoi kopurua, akordeoi mota batetik bestera aldatzen da. Trikitixak 23 botoi ditu, bi ilaratan banatuak, 12 ilara batean eta 11 beste ilaran. Hiru, lau eta bost ilarako akordeoiak ere badaude.\nEuskal Herrian akordeoien marka famatuena Larrinaga Guerrini da. Garai batean bi akordeoi egile hauek, bata euskalduna eta bestea italiarra, batera egiten zuten lan baina arrazoi batzuk zirela medio, banatu eta bakoitzak bere akordeoi propioak sortzen hasi zen. Beranduago berriro batu egin ziren.\n2021-2022 ikasturteko matrikulazioa


Dekretuak – Gizapedia\nDekretua gobernuak, Espainian Ministroen Kontseiluak, edo horretarako eskumena duen beste erakunde politiko batek jaulkitzen duen arau juridikoa da, legea baino maila beheragokoa. Beraz, botere legegilearen eskumenekoak diren legeak ez bezala, dekretuak botere exekutibo edo betearazleak jaulkitzen ditu. Espanian Lege-Dekrektuak ere badaude, lege mailakoak, gobernuak aparteko egoeretan plazaratu ditzakeenak, baino epe baten barruan botere legeglearen onespena behar dutenak.\nBeste hizkuntzetan: ingelesez, decrees; gaztelaniaz, decretos.\nAgian, absoluzioa kristau erlijioaren adieran bilatzen ari zinen. Zuzenbidea, absoluzioa akusatua edo inputatua egozten zazikion akusazio guztietatik errugabetzen duen epiategietako erabakia da. Erabaki hori akusazioari buruzko frogak aurkitu…


Arrigorriagako Udala - Enpresentzako gonbidapena, Arrigorriagako hegoaldeko industria ardatzaren paisaiaren ekintza planean parte hartzeko\nEnpresentzako gonbidapena, Arrigorriagako hegoaldeko industria ardatzaren paisaiaren ekintza planean parte hartzeko\nArrigorriagako Udala Paisaiaren Ekintza Plan bat zuzentzen ari da, udalerriko hegoaldeko industria ardatzaren baldintzak hobetzeko. Horren barruan, Agirre, Martiartu I, Martiartu II eta Txako industrialdeetako kudeaketa hobetzeko ekintza estrategikoak definitu nahi dira.\nHori dela eta, eta aintzat hartuta enpresariak planaren oinarrietako bat direla, informazioa emateko gosarian parte hartzeko gonbita egin zaie. Saio horretan, plana idazteko talde arduradunaren jarduketa-proposamenak aurkeztuko dira, eta egokitzat jotzen diren ekarpen eta iradokizunak jasoko ditugu.\nGosaria datorren ekainaren 12an (asteartea) izango da, Untzigain jatetxean (Martiartu II), 09:30etik aurrera. Interesdunek etorriko direla baieztatu beharko dute aldez aurretik, helbide elektroniko honetara idatzita: ikusmira@ikusmiraondarea.com; edo telefono-zenbaki honetara deituta: 681 213 539.


Eguzki Urteaga: "ERC oso eroso dago, zentralitate politikoan kokatzen du bere burua" - hamaika telebista\nEguzki Urteaga: "ERC oso eroso dago, zentralitate politikoan kokatzen du bere burua"\nKatalunian hasi da dagoeneko gobernua osatzeko negoziaketen jokoa. Eguzki Urteagak azaldu digu ERCk zentralitatean kokatzen duela bere burua, eta horrek errezatu egin diezaiokeela gobernu akordioa erdiestea alde batera zein bestera begira negoziatzerakoan.\nNegoziaketak negoziaketa, gauza jakina da gobernu independentista izango dela Kataluniakoa, Kanakiakoa izango den modu berean. Independentistek irabazi dituzte bertan hauteskundeak, Ozeano Barean dagoen nazioan egindako azken bi independentzia erreferendumetan ezezkoa gailendu den arren. Gobernu independentista honen lana izango da ordea hirugarren erreferendum hori antolatzea.\nAmaitzeko, Frantziako klimari buruzko lege-egitasmoari buruz jardun dugu. Herritarren konbentzioaren proposamenak aintzat hartuko zituela adierazi ondoren, proposamen horien %30a bakarrik hartzen du kontutan gobernuaren lege-egitasmoak.


“Dantzaldia” jaialdiaren eskutik, azaroa emankizunez beteta dator - Nontzeberri\nPasa den irailaren 26tik Dantzaldia bere 20.urteurrenaren ospakizunean dabil. Nazioarteko Dantza Jaialdiaren programazioak dagoeneko bi ikuskizun eta lantegi bat eskaini ditu: ekialde hurbileko aireak ekarri zituen Duet Alandaren lan koreografikoa, Olivier Dubois paristar dantzariaren Pour sortir au jour pieza, eta Rocío Molinaren Impulso performance-laborategia.\nNazioarteko Dantza Jaialdiaren programazio intentsu horren baitan, beraz, azaroan zehar eta abenduaren 19ra bitartera, hainbat emanaldi eta jarduerez gozatzeko aukera egongo da.\nHala, hurrengo hitzordua, azaroaren 7an, 19:30ean, Azkuna Zentroan duzue, Thorus Arts Bartzelonako konpainiaren eskutik izango da. Ferran Carvajalek zuzendutako Not a moment too soon diziplina anitzeko pieza interpretatuko du Trevor Carlson dantzari eta koreografoak. Bertan, dantza, testua, musika eta bideoa uztartuko ditu artistak eta Merce Cunningham koreografoaren eta Trevor Carlson bere zuzendari exekutiboaren arteko bizi-esperientzia biltzen ditu, Carlsonen ikuspegitik, lehen pertsonan eta bakarka. Pieza honek gizon biek partekatzen duten memorian egindako introspekzio ekintza bat proposatu nahi du, Cunninghamen ahots eta irudiaren bidez –argitaratu gabeko bideoetan– eta Carlsonen narrazio eta ekintzen bidez, maisu baten azken egunetarantz bideraturiko begirada intimoa da.\nKonpainiak Merce Cunningham omendu nahi du sormen pieza honekin. Izan ere, Cunningham XX. mendeko koreografo handietako bat izan zen eta “dantza garaikidearen paisaian aztarna utzi zuen ikuspegi filosofiko horrekin eta, aldi berean, haren bizitzaren azken momentuekin konektatzen gaitu”, azaldu dute konpainiako artistek.\nHurrengo protagonistak Marco Flores (azaroak 23, 19:00etan, Guggenheim Bilbao Museoa); Claudia Dias (azaroak 30, 20:00etan-abenduak 1, 19:00etan, La Fundicion aretoan); Alexander Vantournhout (abenduak 6-7, 20:00etan, La Fundicion aretoan) eta Taiat Dansa (abenduak 12, 19:00etan, EHU Bizkaia Aretoa) sortzaileak izango dira protagonistak.\nDantzarekin batera, bestelako jarduera batzuk ere ondu dira, eta hurrengo ekimena, de Marco Flores artistaren Flamenko Masterclass bat (azaroak 24, Dantza Eskola Aresti Landan); EHUko Ikus-entzunezko Komunikazio Departamenduak programatutako Zine-Danza Hitzaldi dantzatua (Arkitektoen Elkargoan, azaroaren 28an); eta Mugimendu tailerra publiko ororentzat (abenduak 9-11, EHUko Bizkaia Aretoan).\nLa Fundicion aretoak antolatzen duen Dantzaldia programatik kanpo hala ere, beste emankizunik ere eskainiko du azaroaren 9an ( 20:00etan) eta azaroaren 10ean (10:00etan): La gramática de los animales Maria del Mar Suarez «La Chachi» Malagako artistaren flamenko ikuskizuna. Bertan, giza jokabideari buruzko lan hau ikerketa koreografiko eta musikalean barrena murgiltzen da artista, dramaturgia berrien premisen arabera. Ahots, biolin, perkusio eta dantzaz osatutako pieza da, flamenkoaren mugak indarrez eta zintzotasunez lantzen dituena.\nInformazio osoa duzue Dantzaldia eta La Fundicion webgunean.


I.BS UDAKO KANPUSA – SHOOTING CAMP – Basket Sito\nDonostiara I.BS Udako Kanpusa – Shooting Camp iristen da, eta uztailaren 16tik 28ra bitartean gauzatuko da, 2 txandatan banatua eta Pio Baroja polikiroldegi eta CD Fortuna KEren eraikuntzetan.\nTXANDA: 07/16 astelehenetik 07/21 larunbatera\nTXANDA: 07/23 Astelehenetik 07/27 larunbatera\nKanpusean Banakako Teknika baita Banakako Taktika landuko dugu, horrez gain GUN 8000 makinarekin JAURTIKETA atal espezifiko bat izango dugu.\nBasket Sitotik Kanpus berezi bat izan dadin nahi dugu, horretarako entrenatzaile zoragarriak izango ditugu, kanpusak kalitatean eta partehartzaile bakoitzarekiko atentzioan irabaz dezan.\nNeurrira egokitutako eta berritzailea den metodologiarekin lan egingo dugu, hala nola GUN 8000 Jaurtiketa Makina eta sensoredun baloiak bezalako teknologia berritzailea erantsiz. Gainera, saio guztiak grabatuko dira, eta partehartzaile bakoitzaren gesto teknikoak bideoz aztertuko dira, zuzendu, finkatu eta hobetzen jarraitzeko.\nKanpusa 2001 eta 2008 bitartean jaio diren jokalariei zuzendua dago, preminibasketetik juniorera (18/19 denboraldian). Taldeak mailaka banatuko ditugu eta denek izango dute atentzio pertsonalizatua.\nVIDEO saioa, prestaleta eta hasiera\nENTRENAMENDUS: Banakako Teknika –> taldeak –> mailak –> Jaurtiketa – Pasea – Botea – Bukaerak\nMASTER CLASS Banakako Teknikaren fundamenturen baten inguruan (TOP Entrenatzaileak gonbidatuak) / ESCALADA polikiroldegiko Rocodromoan, taldeka / ESGRIMA polikiroldegian, taldeka / PADDLE SURF hondartzan, taldeka\nENTRENAMENDUA: Teknika y Taktika Banakakoa –> taldeka –> mailaka –> Jaurtiketa – Pasea – Botea – Bukaerak – Defentsa – 1×1 – 2×2 – 3×3\nTXAPELKETEN LIGA: Jaurtiketa Libreak GUN – Hirukoak GUN – Trebetasunak\nPartehartzaile guztiek GUN 8000 Jaurtiketa Makinarekin lan egingo dute.\nGUN 8000 Jaurtiketa Makinarekin lan egitearen onurak\nErrepikapen Maximoak. Ordu erdin 350 jaurtiketa baino gehiago egin ditzakezu\nLan orduen optimizazioa\nPasearen zehaztasun maximoa\nJaurtiketa parabolaren haditzea\nSartutako jaurtiketen % zenbaketa\nBeste fundamentuen hobetzea: baloi-jasotzeak, geldialdiak, irteerak, korteak, pivoteak, fintak, abiadura gestuala\nAste Santuan MASTER CLASSak izandako harrakastaren ondoren entrenatzaile TOPek emandako Banakako Teknika eta Taktikari buruzko KLASE MAGISTRAL batzuk proposatzen ditugu berriro ere.\nAurrekoaz gain, beste modalitate batzuez ere gozatuko dugu, hala nola ESCALADA edo/eta ESGRIMAz, polikirodegian bertan, baita CD Fortuna KEren eskutik Kontxako hondartzan PADDLE SURFaz ere.\nModalitate hauek saskibaloiarekin antzekotasun fisiko asko dituzte eta oso ongi etorriko zaizkigu teknika berriak ezagutzeko, burua despejatzeko eta gozatzeko.\nI.BS Udako Kanpusa – Shooting Camp-eko partaide guztiek Kanpuseko 2 Kamiseta Tekniko eta motxila bat jasoko dituzte.\nKanpusaren berezitasun bat ELKARTRUKATZE aukera da.\nHonako hontan BERA BERA, BKL, FORTUNA, SASKI AXULAR eta ST. PATRICK’S ENGLISH SCHOOL klubak daude kolaboratzaile moduan. Alikante eta/edo Balentziatik datozen partehartzaileek Donostiako partehartzaileen etxeetan geratzea aukera lezakete.\nHorrela ADISKIDETASUN, KOLABORAZIO eta beste zenbait BALOREETAN PLUS bat eskeini nahi dugu. Hau hasiera litzateke, eta beste zenbaitetan beraien klubek antolatutako KANPUSen berri emango dugu non Elkartrukatze bisita hauek itzul zintezken.\nElkartrukatzean, partehartzaile bakoitzarentzat egoitza, gosaria eta afaria barne ego beharko luke (ez da Kanpusaren kuota barnean sartzen). Klub hauetako entrenatzaile batzuk Kanpusean partehartzen izango ditugu, baita Elkartrukatzean ere.\nESKEINTZA BEREZI bezala, ELKARTRUKATZEAN jokalariak jasotzen dituzten partehartzaile guztiek amaierako prezioan %10eko BEHERAPENA izango dute eta 2.anai-arrebek beste %5eko BEHERAPENA.\nANIMA ZAITEZTE DONOSTIAN UDAKO KANPUS – SHOOTING CAMP HOBERENEAN PARTEHARTZERA !\nDATAK Uztailaren 16tik 28ra (2 txanda)\n1. TXANDA: 07/16 astelehenetik 07/21 larunbatera\n2. TXANDA: 07/23 astelehenetik 07/28 larunbatera\nORDUTEGIA 9h-tatik 19h-ak arte\nLEKUA Pio Baroja Polikiroldegia. Pío Baroja, 47 – 20.008 Donostia / San Sebastián (Gipuzkoa)\nKontxako hondartzako CD Fortuna KEren ersikuntzak.\nPARTEHARTZAILEAK 2001 eta 2008 artean jaiotako neska eta mutilak\nTXANDA BAT (6 egun Astelehenetik Larunbatera) egoitzarik GABE, BAZKARIA barne= 380 €/partehartzaile\nBI TXANDA (12 egun Astelehenetik Larunbateta, Igandea jai-libre) egoitzarik GABE, BAZKARIA barne = 720 €/partehartzaile\nELKARTRUKATZEA jasotzeagatik BEHERAPENA = 10%\nELKARTRUKATZEan partehartu nahi izatekotan, jarri (beharrezkoa)(obligatorio) BAI elkartrukatze aukerarekin partehartu nahi dut\nEZ dut elkartrukatze aukerarekin partehartu nahi\nIZENEMATERAKO AUKERAK-TXANDAK (beharrezkoa) (obligatorio) 1.TXANDA- 07/16 Astelehenetik 07/21 larunbaterarte\n2. TXANDA- 07/23 Astelehenetik 07/28 larunbaterarte\nBI TXANDAK- 07/16 Astelehenetik 07/28 larunbaterarte (07/22 igandea jai)


Ikastolen Elkarteko KIMU proiektuaren aurkezpena | Arizmendi ikastola\nAstelehenean, Kimu proiektuaren ezaugarri nagusien aurkezpen-saioa izan zen. Ikaselkar Hezkuntza Argitaletxeak sortutako materiala da eta hiru proposamen didaktikotan egituratu da: erronka, euskara eta literatura eta matematika. Materialaren ekoizpenean lantalde desberdinak ibili dira lanean, eta Leire Arana, Arizmendi ikastolako irakaslea, izan da proiektu honi begirada matematikoa eman dion kideetariko bat. ZOOM plataforma bidez egin zen aurkezpena eta Leirekin batera Aritz Larreta, Amaia Artolazabal, Junkal Panadero, Lurdes Jauregi, Diana Lindsay eta Belen Baztarrika egon ziren.\nErrealitate hurbileko egoeretan kokatzen du ikaskuntza eta ikasleen oinarrizko konpetentziak garatzea du helburu Kimu proiektuak. Aurkezpenean, proiektuaren abiapuntua eta helburua adierazteko, bi elementu erabili zituzten: betaurrekoak, haur bakoitzaren ezaugarriak gertutik ikusteko, eta periskopioa, etorkizunean hezten lagundu nahi dugun pertsona-eredua ikusteko.\nLeire Aranank proiketu honetan egindako lanaren inguruan “Matematikaren atalaren garapenean nire alea jarri ahal izan dut, proiektua sortzen jardun duen taldearen kidea izan bainaiz. Esan dezaket urteotan defendatu dudan matematikaren ikuskera bikain jasotzen duela gure Kimu-matematikak” kontatu digu.\nGustura aritu da Ikastolen Elkarteko proiektu honetan lanean baina momentu gazi-goxoak ere bizi izan dituzte “Lana ez dela erraza izan. Taldekideok sor-minetan ibili garela esan ohi dut; horrek dakartzan gauza eder eta gogor guztiekin! Talde zabalago baten baitan bada ere, Aritz Larreta eta Ane Jauregiren izenak aipatu gabe ez nuke artikulu hau bukatzerik nahi, matematikaren garapenean hirurok ibili baikara pausuz pausu, jardueraz jarduera sortu eta sortu, lorpenak ospatzen eta momentu zailetan penak partekatzen. Milesker biei eta baita KIMU sortzeko elkarrekin lanean ari garen taldeko kide guztiei ere, bihotzez!”\nEta, hemendik aurrera zer? “Bada, KIMU sortzeko trenean bigarren geltokira bidean jada bagaudenez, segi dezagun gure poz, ilusio eta, baita ere minekin, hurrengo urratsak emanez”\nKimu proiektuaren bideoa eta katalogoa.


Gipuzkoatarrak plaza agirikoetan jokatu oi dituzten pillota-partidu, idi-tema, eta beste apustu mueta askoren errazoia.\nGizon jakinti askok autortzen dute garbiro, Euskaldunak sortua dala pillota, eta pillotako jokua; Euskaldunak dirala pillotako lanbidean beste guztien buru ta nagusi; eta Gipuzkoatarrak jatorriz direala pillotari gaiñ gañekoak, eta jostallu gozarotsu onetara guztiz eresia andia dutenak. Jobellanos jakintsuak España guztiko jostaldien gañean izkribatu izan zeban liburuan, pillotariaz itzegitean esaten du onela.\n«Tambien en esto se distingue el pais Bascongado. No hay puebli considerable en el que no tenga su juego de pelota grande,cómodo, gratuito, y bien establecido y frecuentado; y asi como juzgamos que los bailes públicos influyen en el caracter moral, hallamos tambien en ellos, y en estos juegos la razon de la robustez, fuerza y agilidad de que están dotados aquellos naturales».\nEgiazki ikusgarria da txit pillotariak plazan oi darabilten pizkortasun, azkardade, eta arintasuna. Probinzia onetako jaiotarrak jai guztietan jostaldiatzen dira pillotan Andizki eta Apaizetarañokoak langilleakin batean. Erriak Erriai, Probinziak Probinziai, eta azkenik Franzesai ere, Gipuzkoatarrak jokatu izan diezate pillotan dirutza andiak asko aldiz. Ez ordea ustekabezean alkargana biribillaturik, baizikan gizon prestu gisa, aldeaurrez batak besteari gaztigatu, eta bide erdira irtenik adiskidetasun andian erabakitzen dituztela garbiro, zenbat diru jokatu, zein egunetan, nongo plazan, nolako pillotakin, zenbat jokutara, eta lanbide oni dagozkion argibide osterontzeko guztiak.\nModu onetan egindako pillota-partidu ondra andikoetan ikusi izan dira onza urreak millaka jokatzen.\nHernaniko plazan lau Nafartarri, beste lau Gipuzkoatarrak jokatutako pillota-partidu batean, ikusi izan ziran oe osoak beren janziakin, eta kosna ta koltxoi bakarretarañokoak ere, bertako jendeak Erritarren alde balio jakiñaren truke ifinirik pillota jokuaren aldameneko zumar gañetan itxekita zinzilika zeudela, partidua bukatu arte guztian. Pillotako partidu andi au jokatu izan zatekean milla zazpi eun eta ogeigarren urte inguruan. Gertatu omen zan Gipuzkoatarrak irabaztea; bañan txit estutik eta etsi ezkerokoa. Gipuzkoatarrak sei joku, eta Nafartarrak amar jarri omen ziran amaikarako. Oek partidua irabazitzat biraldu omen zuten mandataria beren Errietarontz. Bañan Erribera deitzen zitzaion Oiarzungo galai gazteren bat arras mindurik, asi omen zan sakatzen pillota andia, eta Jesus-garrengo ziplatu omen zien Nafarrai partidua. Denpora aetan eta geroztik ere oitura izandu da Gipuzkoan, partidu andi bat irabazitakoan itzneurtuak ifintea, beretan adierazten dirala oso ta garbi, pillotariakin plazan igarotako gertakari guztiak, ondorengoak are gogoan izan zitzen, aurreragokoak egindako azaña andiak, oraiñ zer-nai gauzaren barriak paper moldizkidatuetan zabaltzen diraden bezala. Oitura maitagarri Euskal-errietako au noiztik eta zeren bidez datorren esanik daukat lenago, zeñari bere kolkoan arkitzen zaiozkan askok eta askok uste duten baino gauza miraritsuagoak.\nIzendatu dedan pillota-partidu Hernanikoa irabazitakoan, Gipuzkoatarrak ifini izan zituzten bersoetako iru ezarriko ditut emen, Probinzia onetako edozein atsok gaurko egunean ere kantatzen dituenak, eun ta ainbeste urteren buruan, atzo ateratako berri berriak balirake bezalaixen. Berso oek dira iruna puntukoak, eta beren okasta edo tonu berezitu ederrean, txit egoki datozenak.\nZortzi onzako pillota.\nBera dan baino obea?\nPillotara ezezik beste apustu mueta askotara ere zaleak dira txit Gipuzkoatarrak. Eta batez ere, idi-tema, aizkol-joku, balenka-partidu, ari-joku, pulsuan, saltoka, lasterka, eta beste onelako apustu, gorputzaren azkardade, aritasun, eta indarleiari dagozkionetara.\nIru urtez onontz Azkoitiko plazan idi-apustu batean jokatu dira eun ta irurogei milla erreal igaroak; eta dirutza andi onen zatirik geiena edo guztia, begira izan etzitekean errenta pagatzen dutela bizi diran maizter jende nekazariena. Apustu onen ondoren bereala beste bat jokatu dute Bergarako plazan, uztar-idi galaren galakoak egindako arraiaren kontra bederatzi gizaseme Gipuzkoatarrak; baita irabazi ere aixa aski. Idiak bi ordu ta erdian egindako marra, gizonezkoak ondu omen zuten iru ordu-laurenean; eta bederatzi lagunetatik bi kendurik, beste zazpiak nai omen zuten bereala jokatu apustu berpera. Irureun arroba igaroa omen zan, apustu artan erabilli zuten froga-arria.\nIdi eta bei-tema oek Gipuzkoan jokatzen dira sarriro txit. Beragaitik dute Probinzia onetako nekazariak eresia andia, abelgorriak aiñ guriro, gizen ta indartsu azirik, plaza agirikoetan erakusteko. Askotan ikusi izan dira mugape onetan jaio ta azitako idiak, eun bana erralde ta geiago pisatu izan dutenak. Albisturko Errian ikusi izan da urte gitxiz onontz, sei illabeteko txaala ogei ta amabi erralde pisatzen. Beasainen ere, Franzisko Maria Mujikak bere etxean jaio ta azitako zekorra izandu du, amasei illabeterekin berrogei ta bi erralde aragi, eta laurogei libra sebo pisatu dituena. Beia ikusi det Donostiako baserri Amara deitzen zaion etxean, sei pitxarra ta erdi ezne ematen ogei ta lau orduren barruan. Gisa onetako gertakariak millaka konta nitzake, Gipuzkoako nekazari zintzo saiatuen artean igarotzen direanak; bañan uste det, ezarri ditudan apurrak badirala, jendadi maitagarri onen eresia ta griña zer ta nolakoak diraden ezagutzeko lainbat; eta jarraitzera noa nere saillari.\nBaso-abereakiko indarleietan ere, gaiñ gañekoak dira Gipuzkoatarrak. Amezketako plazan S, Bartolome arratsalde batean Erri-zezena jokatzen zebillela, esan zukean Ataungo etxejaun Arzelus deitzen zitzaionak, ezen, beraren Errian bazala emezortzi urte bete bageko mutila, plazan zebillen zezen ari adarretatik itsatsirik buruaz lurra jo-erazoko ziona. Erronka andi au zezen jabearen belarrietara iritsi zanean, eman omen zion arpegi Arzelus jaunari, eta biak gizon prestu gisa egin omen zuten apustua bostna onza urre bigaramun arratsaldean plaza berean zezen arekin Arzelusek ifinten zeban mutilak jokatzeko. Ordurako bazukean Arzelus jaunak entzuera, bazala beraren Errian mutila, Amilleta deitzen zaion etxe batean, basa-beiak ankatik eldu ta ardia bezala gelditurik, eznea edan oi ziena nai zeban guztian; bai ta ere, bestek ezin atzeman zituen sasi-bei ta idisko izuak, adarretatik oratu eta menderatu oi zituela. Uste oso onetan apustua egin izan zeban bezala, bertatik joan zatekean gabaz Amilletara mutilaren eske, eta beraren gurasoak esan omen zioten, ezik, etzala gabaz etxeratzen, neguko elurte andietan baizik; eta nola etzeban txabolarik eta etzanleku jakinik ere, alper alperrik irtetea zala beraren billa, alik eta eguna argitu artean. Atera omen ziran, bada, goiz-alderontz mutilaren eske, beraren aita, anaia bat, eta Arzelus jauna. Oen ojuetara agertu omen zan, noizbaiten ere, baso illun batetik, bañan ikusi zebanean Arzelus gizon arrotza, onen ondora ez omen zeban alderatu nai iñolako moduz ere. Geroenean ere, aitak eta anaiak ondo esanaren bidez limurtu omen zuten ekartea berentarontz, zer esan nai zioten aditzera, eta entzun zebanean Erri-zezen bat bear zebala menderatu Amezketako plazan, pozkidaturik, jarri zatekean gogoz joatera; zeñari atsegintasun geiagorako Arzelusek eskiñi omen zion, mendi artan zebillen beirik oberena erosirik emango ziola beretzako, baldin apustua irabazten bazeban.\nMutil gazte au guztiz omen zan ederra ta galanta, eta orduraño plaza inguruko lagun-artetara beñere jatxi bagekoa. Beragaitik janzi modu onekorik ez omen zitzaion arkitzen, toki agiriko batera aurkeztutzeko, eta denporarik nola etzegoen berriak egiteko, alabearrez Lazkaun omen zegoen egun aetan Bikario gizon lodi andiren bat; eta onen alkandora ta frakakin abarka mantarrak janzi, eta beste soñekorik bage joan omen zan Amezketako plazara, apustua jokatzera.\nArzelusek eta zezen jabeak jokurako bost onza urreak bertako Alkate jaunaren eskuetan ifinirik, izendatu ere omen zituzten itzal andiko gizon eldu biña, despitarik izaten bazan erabakitzalle. Oiturazko argibide oek guztiak bear bezala zuzendutakoan atera omen zituzten zezena ta mutila plazara, hura, okulluan akulluarekin ziritatuaz arras aserra-erazorik, eta au, jaten ondo eta edaten bere moduan emanik alaitu ta pizkorturik txit. Mutil au jaiotzetik omen zan itzegiten tatalea, eta zezenari ots egiten omen zion plazaren goen-aldetxotik, Atol, Atol. Begira zeudenetako askok esaten omen zuten Ai au mutilaren guri mardul eder galanta! Negargarria da txit zezen likits orren adarretan beraren gorputz liraña ikusi bearra! Zezena omen zebillen plazan bazter batetik bestera jira ta bira, eta mutila beti ere beragana alderatuaz, deitzen ziolarik bere izkera tatalean guztiz gogoz eta txit sarriro, Atol onala Atol. Noizbait bear ta alakorik batean, zezena aserreturik arrabia bizian omen zijoakion erasotzera, eta kolpea emateko burua makurtzearekin batean, oratu omen zion adar bietatik irmeki. Lenengo abantadan zezenak altxatu omen zeban gora mutila; bañan onek, beera jatxitzean oñak lurrean ifini bezin prest, lepoa biurriturik jo-erazo omen zion buruaz lurra, bein alde batera, eta gero bestera; eta lurrera botarik azpiratua zeukala galdetzen omen zeban bere tatalean Ein bealiot geio? Esango bazukean bezala Egin bear diot geiago? Bereala lau Erabakitzalleak plaza guztiarekin batean eman omen zioten apustua irabazitzat legez ta bidez Ataungo Amilletako mutil emezortzi urte bete bagekoari. Apustu gogoangarri au jokatzen Amezketako plazan ikusi izan zuten gizon zarretako askori, nere gazte denporan entzun izan nioten gertakari au, emen ezarri dedan modu berperean. Izendatu dedan mutil Ataungo au, geroztik izan omen zan toreatzallerik oberenetakoa; zeña laurogei ta geigo urterekin ill zatekean ni jaio ezkeroztik.\nProbinzia onetako plazaetan jokatu oi diran bertako baso-idiskoak arrapatzen ere, guztiz portizak eta txit azkarrak dira Gipuzkoako mendi mutilak, beste gauza guztietan bezalaixen. Ez da oraindik urte asko, Debako mugapean gertatu izan dala lanze bat adigarria txit, eta gogoan ondo eukitzekoa. Tolosako plazan jokatzeko lau zezen arrapatzera joan ziatezkean mendira Lasturko bost mutil gazte bei eziak arturik, oekin batean etxera ekarteko asmoan, beste askotan bezala. Begiztatuak zeuzkaten lau zezenetatik irurak atzemanik, ifini omen zituzten bei eziakin batean etxerako bidean; bañan laugarrena izanik besteak baino indartsuagoa, pizkorragoa, eta ibiltari geiagokoa, sartu omen zitzaien txara andi batean. Ordurako arras nekatuak arkitzen omen ziran zezen arrapatzalleak. Guztiaz ere bost mutiletako batek artu omen zeban asmo sendo betea, ezik, zezen izu igestuari etziola laga bear, alik eta atzeman zezan arteraño. Jarraitu omen zion berak bakarrik, txara zabal andia igarorik mendi zulo guztiak barrena atxi atxika; eta noizpaiten ere, zezena beragana jirarik jarri omen zitzaion aurkez aurke erasotzeko moduan. Bereala alkarganatu omen ziran biak bat batean, kolpea nai erara emateko lekurik zezenak etzeban unean, eta oratu omen zion mutilak adar bietatik portizki; bai ta eutsi ere irme, zezena arras aunatu zan arterañoko guztian. Ordu bian bezalatsu iraun omen zeban jazarra andi onek. Mutilak ez omen zeban besterik egiten, ezpada, adarretatik irme eustea; bañan zezena nekatu zatekean arras, aiñ karga pisua beregandik ezin kenduaz. Geroenerako, zezena kemen bageturik erori zakean lurrera, eta berari eutsiaz zegoela, asi omen zan mutila lagunai ojuka, eta nekez bederik biribillatu omen zituen beretako bi bei ezi batekin, zeñari loturik eraman omen zuten ardi malsoa bezin humill etxera laugarren zezen indartsu ibiltari andi hura. Jazarra gogoangarri au zezenarekin egin izan zeban gizona, oraindik bizirik arkitzen omen da Lasturren.\nMilla, zazpieun, berrogei ta amasei urte inguruan, Ataungo plazan bertako mutil batek esku utsik egin izan omen zion burruka, artzakur andi bati. Erri bereko artzain batek omen zeukan zakur indartsuren bat mendian ardiai kontu egiteko, otsoak ere burrukatzen zituena. Artzain au bere zakur andiaren ipuinak kontatuaz erronka zeriola egon oi omen zan iristen zan toki guztietan. Beingo batean Ataungo ardangelan jardunki berperean ziarduala, jabetu omen zitzaion bertako mendi-mutil gazte indartsu bat, esaten ziolarik, ezen, aren artzanora andiari bera jarriko zitzaiola atzapar utsak beste erramientarik bage Erriko plazaren erdian, baldin zerbait ondotxo jokatu nai bazeban. Bereala egin omen zuten apustua, onza bana urre eta amarna ardi jokatzeko, urreneko Igande arratsaldean beren Erriko plazan. Mutil onek eragin omen zeban plazaren barren-aldetxoan arrizko eser-aulki bat, al zeban indar guztia bizkarrarekin atze-alderontz egin arren mugitzen etzala. Apustu onen barria zabaldu omen zan goierri guztian, eta ikustera batu zatekean guztiz asko. Jokatu bear zan denporan jarri omen zan mutila bere esertoki arrizkoan, eskuiko belaun-burua larrugorriturik zakurragana begira zebala, eta deitu omen zion zakur jabeari, bota zekiola bere artzanora andia. Esan ta egin, bota omen zion aixeatuaz, eta mutila, belaun-buru larrugorrikoa aurrera zebala, berarekin ari omen zitzaion zirika. Artzanoratzar orrek iritsi bezin prest oratu nai ziokean belaun-burutik; bañan, aoa al zeban guztia zabaldurik ezin ondo moldatuz ari zan bitarte labur artan, mutilak artu omen ziozkan ao sapai biak esku banaetan, eta egin zion batetako indar portitzaren bidez, iriki omen ziozkan masalla-ezur biak arras, alde banaetara; non gelditu izan zatekean artzain erronka andiak boteaz zebillena, onza urrea eta amar ardiak galtzeaz gañera, ainbeste maitatzen zeban zakurra bage. Nere aitak ikusi omen zeban apustu au jokatzen, zeñari, eta aurreragoko gizon askori entzun izan nioten gertakari au bein baino geiagotan.\nGisa onetako azaña andi Gipuzkoatarrak egindakoak, badira ezin kontatu ainbat; bañan bertako jaiotarrak nola ez duten gogorik beren itzkuntza ederrean ezertxu ere izkribatzeko, guztiak daude arras illak giza-aldia bat igaro orduko, baldin ezpadira itz-neurtuetan ifiniak. Abereakiko indar leiean ez ezik, gizonak gizonen kontra egin izan dituzten jazarra andietan ere, Gipuzkoatarrak beti izan dira gaiñ gañekoak, eta beñere iñork azpiratu ez dituenak. Oen azaña gogoangarriak azalduko ditut argi eta garbi, España barruan izandu diran guda gogor portitzaz itzegitean.\nGauzarik arrigarriena, et ondrarik geienekoa da, izendatu ditudan apustu andi oek jokatzeko denporan, Gipuzkoatarrak alkarren artean irozotzen duten pakeazko anaiatasun maitagarria. Probinzia barruko Erri askotatik batutzen dira plaza agirikoetara gizonak millaka. Beretako geienak baserritar atxurlariak izan arren, nolako txukuntasunean eta zein ederki janziak ordea? Bakotxari bere langintza ta bizimoduak agintzen dion eran, ezin egokiago apainduak ager litezkean bezalaixen. Jendadi maitagarri onek soñean daramazkien edergarri guztien artean ikusgarriena da beren emazte ta alaba zintzoak etxeko liñoarekin egindako alkandora zuri eder taldea. Gipuzkoako baserritarrak jatorritik dute oitura, txamarrak janzi bage bizkarretik zinzilika dituztela, mauka-utsean plazan egotekoa; eta beretako geienak edo guztiak izan oi dituzte alkandora zurien gañetik gerriko gorriak. Bost edo sei milla gizonezko langilleak plaza agiriko batera biribillatuak ikustea apainduak aiñ garbiro ta txukunki, txuri ta gorri ta kikirriki, nork ez du bear gogoan iduki, beren izaera gozo pozkarria beti? Agirian daramazkiten soñeko alegereaz bezin ondo janziak joaten dira Gipuzkoako nekazariak partidu ta apustuetara, ixil zizkuetan ezkutuan oi daramazten zortzi dukatekoz: zeintzubek ikusten diran maiz aski, beren neke izerdizkoa beste etorririk iñondik ere ez dutenak izan arren, onzako urreak bostnaka, amarnaka, eta ogeinaka ere ifinten, nork bere gogokoaren alde. Dirurik une artan arkitzen etzaiotenak orobat jarten dituzte idiak, beiak, mandoak, zaldiak, auntzak, ardiak, eta beste edozein gauza esku artean darabiltzatenak. Ikusi izan ditugu plaza agirikoan gizonak beren soñetako txamarra ta gerrikoak ifinten, batak bataren, eta besteak bestearen alde.\nProbinzia onetako barri ez dakiten gizon arrotzai, iñoiz edo berriz suertatu zaiotenean partidu edo apustu oetakoren bat jokatzen ikustea, arri ta zur eginik gelditu izan dira bertako jendearen prestutasunaz. Partidua jokatzen dabillen bitartean plazako jende guztia ikusirik, ojuz ta deadarka dagoela nor bere gogokoaren alde egin-al guztian, esan izan diezate kanpotar oek aldameneko lagunai, ezen, partiduak dirauela edo bukatutakoan, nai ta naiez izan bear dutela plaza artan, aserre gogorrak, burruka andiak, eta eriotza negargarriak ere. Bañan gero, beren galdu gordeak egindakoan ikusi izan dituztelako alkarrekin daudela anaiatasun andian, batak bestea gonbidatuaz berriz jokatzeko partiduren bat moldatzen, autortu izan dute garbiro, ezen, bere begiaz ikusi ez dabenak, ezin sinistu dezakeala zenbatetarañokoa dan Gipuzkoatarren gizabidezko ondratasun pare bageko maitagarria.\nOnean goixoa da, gaitzean samiña;


Elikagai exotikoak EBn | Consumer\nElikagai exotikoak EBn\nEuropako kontsumitzaileek gero eta apustu handiagoa egiten dute zapore berriak probatzearen alde\nEuropako kontsumitzaileek gero eta elikagai gehiago eskatzen dituzte urte osoan. Europar Batasunean, produktu exotikoen eskaeraren gorakada hori elikagaien ekoizleen artean islatzen da, merkatuaren eskakizunetara gero eta gehiago egokitzen saiatzen baitira. Sektore horietako bat okindegia da, eta bere produktuetan eremu tropikaletako frutak sartzen hasi da, bereziki Hego Amerikakoak eta Asiakoak. 2005ean, horietatik 81ek fruta exotikoak zituzten Europako Batasunean.\nOkintzaren sektorean ohiz kanpoko fruta-barietateak sartzeak, hala nola kokoa, granada, mangoa edo papaia, berarekin dakar kontsumitzaileak mota horretako produktuetarako dituen eskakizunak areagotzea. Granadek, adibidez, polifenolak dituzte, eta substantzia horiek ondorio potentzialak dituzte minbizi-mota batzuen prebentzioan eta arteria-presioan. AEBko Elikagaien Garapenerako Zentroaren (CCD, ingelesezko siglak) arabera, nutrizioak gero eta leku handiagoa hartzen du kontsumitzailearen agendan, gero eta gehiago arduratzen baita produktu osasungarriak lortzeaz. Ildo horretan, fruta exotikoen gorakada nabarmentzen da, eta horrela betetzen dira Estatu Batuetako adituek osagai exotikoen «normalizazioari» buruz 2006aren hasieran egindako aurreikuspenak.\nJoera hori gehien islatzen duen herrialdeetako bat Erresuma Batua da, non Elikagaien Arauen Agentziak (FSA) joera hori azaltzeko arrazoiak zehazten baititu. Deirdre Hutton agentziaren arduradunaren arabera, kontsumitzaileek «informazio gehiago eta hobea eskatzen dute, eta gero eta gehiago arduratzen da haien osasunaz», eskakizun exotiko berriekin lotutako alderdiak. Alde horretatik, CCDko adituek aurkeztutako txosten baten arabera, fruta exotikoak eta te zuria bezalako produktuak dira, eta horien eskaria handitu egingo da 2006. urtean. «Mangoa, papaia eta granada bezalako frutak exotikoak izatetik arruntak izatera pasako dira», onartu du txostenak, «osasuntsu jatea» produktu horien goraldiaren alderdi erantzuletzat jotzen baitu.\nEuropako merkatuak fruta exotiko ugari hartzen ditu azken urteotan, hala nola yame, malanga edo tamarillo.\n2001etik 2004ra, EBn fruta exotikoaren %26 eskatu zen, duela gutxi egindako txostenen arabera. AEB goi-mailako «merkatu exotikoa» duen herrialdea da, eta joerak hazten jarraitzea aurreikusten da. Gehien hazi den produktuetako bat tea izan da, eta horrekin ere gauza bera gertatuko dela aurreikusten da: ardoa, kafea eta txokolatea. Horren kontsumoak aurrera egin du ikerketa zientifiko askok eman dizkieten balorazio positiboei esker, bereziki osasunerako onurei dagokienez. Te berde eta beltzari, demandatu nagusiei, te zuria gehitzen zaie orain, aurreko biek baino antioxidatzaile eta kafeina kontzentrazio handiagoarekin.\n«Modako elikagaiak» deritzenak, Mexikoko eta Thailandiako pintxoak, esaterako, Europako kontsumitzaileen eguneroko elikadura-bizitzaren parte dira. 2005ean, fruitu exotikoak zituzten 81 produktu berri sartu ziren Europan; horietako batzuek mangoa, kokoa, papaia eta pomeloa zuten. Ekialde Urruneko sandia horiak, pipitarik gabeko sandiak edo laranja-kolorekoak dira Espainian azken urteotan sartu diren elikagai berrietako batzuk. Merkatuan irteera gehien duten produktu exotikoetako batzuk juka eta, gutxiago ezagutzen diren arren, yame eta malanga (tuberkuluak), tamarilloa (fruta) eta Afrikako piperrak dira.\n2005ean, Europako merkatuak Kolonbiako lutxuva, fruta biribil, hori, gozo eta txikia ere jaso zituen. Guztira, 4.000 tona produktu exotiko baino gehiago esportatu ziren Herbehereetara, Belgikara, Alemaniara, Espainiara, Frantziara, Italiara eta Portugalera. Uchuva, beste produktu batzuekin batera (pitahaya, mangoa, Feijoo, bananito, lima tahitia, pinaburu golden, maracuyá eta lulo), eskaintza kolonbiarreko produktuetako bat da. Ildo horretatik, Kolonbiako Nekazaritza Ministerioaren aurreikuspenen arabera, 2006rako 13.000 tona produktu izango dira.\nEuropako fabrikatzaileek gero eta errazagoa dute acai, Brasilgo jatorrizko fruta, eta britainiar merkatuan sartzen hasi dira bereziki. Fruta hori, mahatsaren antzeko itxura duena, indiar tribuen dietaren parte izan da historian zehar, eta horiei içá-içá (negar egiten duen fruta) deitzen diote.\nFrogatuta dago eragin antioxidatzaileak dituela eta antozianina-maila handiak dituela; pigmentu horiek fruta ilun askotan aurki daitezke, hala nola gerezietan eta mahatsetan, baita ardo beltzetan ere. Gainera, Ohioko Estatuko Unibertsitateko (AEB) adituek egindako ikerketen arabera, garrantzi handia dute ugaztunen eta gizakien organo-zelulen endekapenaren prebentzioan.\nGaur egun, fruta hori Zeelanda Berrian, Australian, Hego Amerikan, Japonian, AEBn eta Ekialde Ertainean merkaturatzen da. Fruitu horretatik ateratzen den produktu nagusia trinkotasun oretsuko edaria da, pektina ugari duena, landare eta fruten zelula-paretaren osagai nagusia, eta elikagaien industrian erabiltzen da, azukreekin konbinatuta, agente lodigarri gisa.