“200 lagun jesarrita erromeria bat entzuten... ez dakit zelan aurre egin horri” - Iurreta - Anboto.org\n“200 lagun jesarrita erromeria bat entzuten... ez dakit zelan aurre egin horri”\nIgor Galarza 2020-05-17 11:00\nDoinu gutxi entzuten dira plazetan konfinamendu sasoian. Luhartz erromeria taldeko Rafa Iriondo soinujole eta tekla-jotzaileak horixe du ogibide, jendea musikaren bitartez entretenitzea. Baina musikariei oraindino denbora asko falta zaie oholtzara itzultzeko.\nZenbaterainoko kolpea izan da zuentzat gelditzea?\nAlde positiboari begiratuta aurre egin diogu egoerari. Martxo erdira arte, betiko moduan joan zen, bide onetik. Une hartan, bat-batean harrapatu gintuen. Ahalegina egin dugu ahalik eta emanaldi gutxien geratu daitezen bertan behera. Datak atzeratzea izan da irtenbide bat, eta batzuk, adibidez, urrira pasatu ditugu.\nEz da erraza musikarien egoera.\nKulturalki, autonomoak gara. Profesionalak garela esan dezakegu, eta gure gastuak ere baditugu. Ezin esan lasai egon gaitezkeenik, baina ni neu beti izan naiz baikorra, eta orain ere bai. Ez dugu etsiko egoera honetan.\nGizarteak zaintzen al ditu kulturgileak?\nKulturarekiko trataera bi ezagutzen ditugu Euskal Herrian: Hegoaldean funtzioaren iraupenaren arabera kalkulatzen da jardunaldia; Iparraldean, ostera, egindako funtzio bakoitza hamabi bat orduko jardunaldi baten baliokidea da. Frantziako Estatuan kulturgile lez erretiroa hartu zuen lehenengo pertsona Iparraldekoa izan zen. Hegoaldean, ostera, gatx da musikariok bateratzea, bakoitzak bere helburua duelako.\nEta erromeriak bueltatzean, dena izango da berdina?\n200 pertsona jesarrita erromeria bat entzuten… ez dakit zelan aurre egin horri. Beste era batera heldu beharko diogu. Baina aldeak ikustea komeni da: ez da berdina Bilboko Kobetamendin 20.000 lagun sartzea edo Iurretako Bakixa auzoko jaiak antolatzea. Beste gauza asko daude erromeriak baino okerrago. Kostatu egingo da normaltasunera bueltatzea, baina euskaldunok horrelakoak gara, jai zaleak, gure ardoa edatera goazenak. Beldur gara ez dakigulako datorren urtean ere zelan egongo garen, baina ni baikorra naiz.\nKoronabirusak udara biderako sasoian harrapatu zaituzte.\nUdaberrian, martxo eta apiril bueltan, denbora hartzen dugu gure abestien zerrenda gizentzeko eta abesti batzuk ikasteko. Aurten ere asmo hori geneukan, ohi baino abesti gehiago ikastea. Eta horretan jarraitu dugu asteotan, beste era batean ikasiz.\nZelan aldatu dira entseguak?\nOrain arte astean behin geratzen ginen entseguak egiteko. Orain, ostera, bakoitza bizi den lekutik grabatu, eta, teknologia berriek laga diguten heinean, ikasten aritu gara. Bateria doinuak grabatzen hasi, baxu, gitarra eta teklatuekin jarraitu, eta, azkenik, ahotsa grabatu. Asko kostatzen da, hori bai. Hasieran, gainera, bromatzat hartuta hasi ginen, baina jendearen berba onek animatu gintuzten aurrera jarraitzen. Horrek erakutsi digu jendeak ez gaituela ahaztu, eta proposamenak ere bidali izan dizkigute.\nZer gertatuko da etorkizun hurbileko planekin?\nZer egin genezakeen pentsatzen ere aritu gara. Izan ere, ez dago ezer argirik oraintxe bertan. Lotuta ditugun kontratuei begira, Bilbok esaterako, ez digu ezer esan, gauzak dauden horretan geratuko direla oraingoz. Bestalde, auzo txikietakoak bertan behera utzi dituzte. Beraz, noraezean gabiltza. Ameriketako Estatu Batuetara egiten dugun bidaia ere bertan behera geratu da aurten. Pena da. Opor moduan hartzen genuen lan bat zen, baina tira, datorren urtean izan beharko du.\nEta Durangaldeko jaietatik? Berririk?\nDurangaldeko herrietatik ez dugu informaziorik jaso. Uste dut jendea zer gertatuko den itxaroten dabilela; baita antolatzaileak ere. Aurrera ala atzera egin behar duten behingoz esatea gura genuke, beste zerbait pentsatu dezagun. Terrazetan jo behar badugu, joko dugu.\nBide berririk aztertu duzue?\nEgin izan dugu lan jai pribatuetan, eta hori egin behar badugu, egingo dugu. Errepertorioan aldaketaren bat egin behar bada ere, egingo dugu. Aukera asko ari gara aztertzen, eta, adibidez, soluzioa erromeria streaming bidez egitea bada, beharbada egingo dugu.


Nafarroa erdialdean izandako uholde larriei buruzko Erakunde-Adierazpena – Amurrioko Udala\nNafarroa erdialdean izandako uholde larriei buruzko Erakunde-Adierazpena\n31/10/2019 | by Prentsa\nJoan den uztailaren 8an izandako euriteen eta Zidakos ibaiak gainezka egitearen ondorioz, Tafalla, Erriberri, Puiu, Beire, Pitillas, Leotz, Barasoain, Ezporogi, Garinoain, Leotz, Lerga, Murillo el Cuende, Orisoain, Zare, San Martín Unx eta beste hainbat udalerrik kalte handiak jasan dituzte. Gertakari horiek, etxebizitzak, garajeak eta saltokiak larriki kaltetzeaz gain, oinarrizko azpiegiturak ere kaltetu dituzte, baita udalerri barruko komunikazio-bideak eta kaleak nahiz nekazaritzako eta abeltzaintzako bideak ere.\nZoritxarrez, uholdeek 25 urteko gazte baten heriotza eragin dute; gazte hori Zeru Cañada Zorrilla da, eta bizitoki zuen Gardalain udalerrira zihoala zendu zen.\nHondamendi natural horren aurrean, ezinbestekoa da administrazio publiko eskudunen inplikazioa eta kalte larriak jasan dituen eskualde horrekiko elkartasuna erakutsi nahi duten erakunde guztien lankidetza ekonomikoa. Tafallako udalak antolatu dituen auzolanetan pertsona askok eta askok elkartasun handia erakutsi dute, eta baliteke tokiko beste administrazio batzuek auzolan ekonomikoak antolatzea, euriek udalerrietan kaltetu dituzten zatiak berriz eraikitzeko beharrezkoak diren inbertsioak egin ahal izateko.\nHori dela eta, Amurrioko Udalak honako ERABAKI hau onestea proposatzen du:\nLehenengoa.- Udal honek elkartasun osoa adierazi nahi die 2019ko uztailaren 8an Nafarroa Erdialdeko eskualdean izan ziren euriteek kaltetutako udalerri eta pertsona guztiei eta, bereziki, Zeru Cañada Zorrilla gaztearen familiari.\nBigarrena.- Udal honek herritar guztiak animatzen ditu auzolan ekonomikoan parte hartzera, Nafarroa Erdialdeko eskualdean kalteak jasan dituzten udalerriekiko elkartasuna adierazteko; horretarako, egokitzat jotzen duten ekarpen ekonomikoa egin dezakete eragindako udalek xede horretarako ireki dituzten bankuko konturen batean.\nHirugarrena.- Udal honek adostu du eskura dituen bitartekoak erabiliz erabaki honen berri ematea herritar guztiei.\nAmurrion, 2019ko urriaren 30ean.\nTAFALLA ETA OLITE/ERRIBERRIKO UDALEK SORTUTAKO KONTU KORRONTEAK\n– Nafarroako Rural Kutxa ES94 3008 0044 4140 3886 8321


Elkarlana izango du oinarri 2019ko Udaltopek - Albisteak - Hizkuntza Berdintasuna\nElkarlana izango du oinarri 2019ko Udaltopek\n"Elkar ulertzetik elkarrekin lan egitera... Ados?" izenburupean egingo da topaketa maiatzaren 16 eta 17an, Lasarte-Orian, eta dagoeneko irekita dago izena emateko epea\n"Elkar ulertzetik elkarrekin lan egitera... Ados?" Izenburua izango du aurtengo Udaltopek eta izenburuak berak dioen bezala, elkarlan ereduek eta Gobernantza eredu berriek lekua izango dute topaketan. Maiatzaren 16 eta 17an izango dira jardunaldiak, Lasarte-Oriako Manuel Lekuona kultur etxean.\nAurtengoa XI. edizioa izango da eta egitarauak bi atal izango ditu:\nElkarlana eta Gobernantza eredu berriei buruzko hitzaldiak. Bi hitzaldi teoriko izango dira eta lau esperientzia praktiko.\nEuskaraldiari lotutako hitzaldiak. Orain artekotik ikasteko hitzaldiak izango dira, esperientzia on eta txarretatik abiatuta. Halaber, Euskaraldiaren inguruan egindako ikerketa kualitatiboaren berri ere emango dute.\nDonostian egindako aurkezpenean Udaltopen oinarrian elkarlana dagoela adierazi dute eta aurtengoan, gainera, elkarlan hori indartu egin da, izan ere, Gipuzkoako Foru Aldundiak, Eusko Jaurlaritzak eta Lasarte-Oriako Udalak osatzen zuten antolamendu batzordera Euskal Hirigune Elkargoa, Nafarroako Gobernua, Arabako Foru Aldundia eta Bizkaiko Foru Aldundia batu dira. Hala, lankidetza hori goraipatuz, Eusko Jaurlaritzako Euskara Sustatzeko zuzendari Estitxu Alkortak lankidetzak euskararen aldeko dinamikak indartu egiten dituela adierazi du. "Erakudeen arteko lankidetza behar-beharrezkoa da, horri esker, hizkuntza politika koherente bat sustatzen ari gara euskararen eremu osoan, beti ere leku bakoitzaren errealitatea errespetatuz".\nZentzu beretik mintzatu dira Euskarabidea-Euskararen Nafar Institutuko zuzendari Mikel Arregi eta Euskal Ellkargoko Hizkuntza Politikarako arduradun Beñat Arratibe eta, adierazi dutenez, oso garrantzitsua da euskararen lurralde osoa bere baitan hartzen duen horrelako proiektu baten parte izatea. "Udaltop bezalako dimentsio handiko proiektu batean lurralde guztiak ordezkatuta egotea egiazko elkarlana gauzatzen ari den seinale da".\nEuskaraldia. Lankidetzaren eredu ona da Euskaraldia, erakunde publiko eta pribatuak elkarlanean aritu baitira; eta aurtengo Udaltopen ere leku berezia izango du ekimenak. Estitxu Alkortaren esanetan, euskararen inguruan proiektu indartsuak indarrean jarri eta bultzatzeko oso garrantzitsua da erakunde guztiek bat egin eta zentzu berean arraun egitea. "Euskaraldiak irakasgairen bat utzi badigu, erakunde publikoen eta euskararen alde lanean ari diren eragileen arteko elkarlana fundezkoa dela izan da".\nIzen-emateko epea. Dagoeneko zabalik dago izena emateko epea eta maiatzaren 3an itxiko da. Matrikula 65 € da eta prezio horren barruan dago jardunaldietan parte hartzeko eskubidea, banatuko den materiala eta osteguneko bazkaria. Informazio gehiago www.udaltop.eus webgunean.


https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 21 Jan 2022 03:06:26 +0100 hourly 1 https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus https://www.berria.eus/paperekoa/1976/005/002/2021-10-30/aurrekontuen_eztabaida_abiatu_du_eusko_legebiltzarrak.htm Sat, 30 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1976/005/002/2021-10-30/aurrekontuen_eztabaida_abiatu_du_eusko_legebiltzarrak.htm\nEzustekorik ezean, Jaurlaritza osatzen duten alderdiek ez dute aparteko arazorik izango aurrekontu horiek aurrera eramateko, bien artean gehiengo osoa baitute legebiltzarrean. Halere, joan den asteartean aurrekontu proiektua aurkeztean Azpiazuk aurreratutako eskaintza berretsi zuen atzo IÃ±igo Urkullu lehendakariak. Haren esanetan, Voxekin izan ezik, gobernua prest dago oposizioarekin aurrekontuak «hobetzeko», betiere negoziazio hori «errealista» baldin bada.\nAtzo egin zuten kontrolerako osoko bilkuran oposizioko alderdiek argitu nahi izan zuten Urkulluk negoziaziorako eskainitako «konpromiso irmoa» noraino iritsiko den. EH Bilduko Maddalen Iriartek «akordio zabaletara» iristeko beharra azpimarratu zuen, Euskal Herria «ezohiko garaietan» dagoelako. Hala, Iriartek Urkulluri eskatu zion «akordioetara iristeko gai» izateko.\nElkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik kezka agertu zuen, aurrekontuak pandemiaren ondorioei eusteko «nahikoak» izango ez direla iritzita, eta gogorarazi zuen osasun arloko 4.000 langile inguru «lanik gabe» geratuko direla.\nPP-Ciudadanosek, berriz, EAJren eta EH Bilduren arteko harremanez galdetu zion lehendakariari. Urkulluk ziurtatu zuen harremanak «osasuntsu» daudela, eta gobernu programa betetzeko «konpromisoa» dutela.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1975/005/002/2021-10-27/alokairuen_prezioa_soilik_tentsio_handiko_tokietan_mugatuko_du_madrilek.htm Wed, 27 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1975/005/002/2021-10-27/alokairuen_prezioa_soilik_tentsio_handiko_tokietan_mugatuko_du_madrilek.htm\nUdalerriek eskatuta, erkidegoek tentsio handiko eremuak izendatu ahalko dituzte. Eremu horietan hamar etxebizitza baino gutxiago dituzten jabeei eskatu ahalko zaie alokairuaren prezioa bere hartan mantentzeko, hiru urtez. Alabaina, jabeek etxebizitzetan hobekuntzaren bat egiten badute, %10 igo ahalko dituzte prezioak.\nHamar etxebizitza baino gehiago dituztenei, berriz, zehazteko dauden indize batzuen arabera mugatu ahalko zaizkie alokairuen prezioak, tentsio handiko eremu horietan, betiere. Gainerako jabeentzat, ordea, legeak zerga hobariak baino ez ditu aurreikusten. Etxe hutsak merkaturatzeko ere zergetara joko du lege berriak, udalek OHZ ondasun higiezinen gaineko zergan egindako errekarguen bidez.\nTentsio handiko eremu izendatzeko baldintzak hauek dira: alokairuen prezioa etxe bakoitzeko batez besteko diru sarrerak baino %30 handiagoa izatea, eta azken bost urteetan erkidego horretako KPI kontsumoko prezioen indizea baino %5 gehiago igo izana.\nPSOEko eta Unidas Podemoseko gobernukideak urtebete inguru aritu dira negoziatzen, eta eragile askok espero zuten legeak muga jarriko ziela alokairuen prezioei, baina ez da horrela izan. Halere, legeak bide luzea du aurretik: Espainiako Gobernuak berak onartu du 2022. urtearen erdira arte ez dela onartuko, urgentziazko prozedura baliatuta ere.\nPPk gobernatutako zenbait erkidegok, hala nola Madrilek eta Galiziak, aurreratu dute ez dutela aintzat hartuko lege hori, eta epaitegietara joko dutela erkidegoen eskumenak eta «jabetza pribaturako eskubidea» urratzen dituela argudiatuta.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1933/015/001/2021-10-24/oligopolioen_alde_ez_egiteko_eskatu_diete_agintariei.htm Sun, 24 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1933/015/001/2021-10-24/oligopolioen_alde_ez_egiteko_eskatu_diete_agintariei.htm\nAtzoko egunean antolatutako ekinbideen puntu zentrala izan zen arratsaldeko manifestazioa. Amaieran irakurritako agiri batean, deitzaileek ohartarazi zuten proiektu horien ondorioz Araba «arriskuan» dagoela. Erakundeei egotzi zieten hobekien kontserbatutako guneak «oligopolioei oparitu» nahi izatea, eta haien interesen alde lerrokatzea. Hori egin beharrean, «lurraldea babesteko» eskatu zieten agintariei.\nGogora ekarri zuten lurraldeak duen «mehatxua» zertan gauzatzen den. Batetik, EEE Energiaren Euskal Erakundeak eta Iberdrolak lau parke eoliko eraiki nahi ditu Arabako mendietan. Bestetik, Solaria enpresa nekazaritza eremuko lurrak erosten ari da, parke fotovoltaiko handiak eraikitzeko. Tuesta herriko lurretan ere, tomate hidroponikoak ekoizteko berotegi handiak eraiki nahi ditu Almeriako (Espainia) Hispalus enpresak. Azkenik, trenbide sarea bikoizten ari da Jaurlaritza, abiadura handiko trenaren «erabilera esklusiborako».\nHerri txikien ahotsa\nDeitzaileen ustez, proiektu horiek guztiek «atzera-bueltarik gabeko ondorioak» ekarriko dituzte. Erakunde publikoek izandako jokabidea ere kritikatu zuten. Plataformaren esanetan, instituzioek herri txikiei «ahotsa, autonomia eta subiranotasuna» kendu nahi izan dizkiete azpiegituren aurka azaldu direnean.\nBesteak beste, Arabako diputatu nagusi Ramiro Gonzalezengana zuzendu ziren, herriak «megaproiektu hauen aurka» daudela esateko; «kontrakoa esatea gezurretan aritzea da», erantsi zuten. Jaurlaritzari ere gogorarazi zioten «etorkizuneko belaunaldiek espazio horietaz gozatzen» jarraitu ahal izatea «erakunde publikoen erantzukizuna» dela. «Morroi izateari» utz diezaiotela galdegin zieten agintariei.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/010/001/2021-10-21/inpaktu_handiko_proiektuetan_ari_dira_euskal_enpresak.htm Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1855/010/001/2021-10-21/inpaktu_handiko_proiektuetan_ari_dira_euskal_enpresak.htm\nZer aztertu duzue txostenetan?\nMexikon eta Kolonbian egiten ari diren eta euskal enpresen parte hartzea duten megaproiektuak aztertu ditugu. Saiatu gara ohiko analisietatik aldentzen. Izan ere, BBVA, Iberdrola eta besteren jardunari aspalditik erreparatu diogu, baina, horiez gain, badira beste hainbat enpresa txikiago. Bigarren mailan daude, baina, halere, garrantzitsuak dira gai honi dagokionez: Sener eta Elecnor, adibidez.\nArreta berezia jarri duzue Jaurlaritzaren jardunean...\nBai. Jaurlaritzak enpresen nazioartekotzeari begira duen politika eta enpresen jarduna bera aztertu ditugu. Horrela, irudi orokor bat izateko moduan egon gara. Ezin izan dugu askorik sakondu Jaurlaritzak nazioartekotze prozesuetarako ematen dituen diru laguntzetan, baina hori ere bada gai garrantzitsu bat.\nEuskal enpresetan arreta jarrita, uste al duzue hemendik eragin daitekeela herrialde horietan arazoak arintzeko?\nHor bi plano paralelo daude. Batetik, Jaurlaritzak nazioartekotzeaz egiten duen kontakizuna dago. Horren arabera, enpresek nazioartera jotzea modu bat izan daiteke krisitik ateratzeko, eta hazkundea eta lehiakortasunaren mesedetan da. Helburu hori lortzeko, besteak beste, diplomazia ekonomikoa, eragin politikoa, diru laguntzak, misio komertzialak eta inteligentzia lehiakorreko txostenak baliatzen dira. Bestetik, nazioartekotzen diren enpresak daude. Hor, logikoena da diru laguntza publikoei erreparatzea, baina konturatu gara horiek arazoaren zati txiki bat besterik ez direla. Aintzat hartu behar da, adibidez, zer eragin politiko lortu nahi den. Gainera, badira zuzeneko laguntzak jasotzen ez dituzten enpresak, baina, halere, esparru horretaz guztiaz baliatzen direnak. Hor ere zantzuak aurki ditzakegu, eta horiek lagungarriak dira kontakizun hau guzia desmuntatu ahal izateko.\nZertan datza kontakizun hori?\nNazioartekotzea beti positibotzat hartzen du kontakizunak, eta bide horretan jarraitu behar dela dio. Esaten da euskal enpresak modu etikoagoan ari direla munduan, ardura handiagoz, beste enpresek agertzen ez duten jokabide bat erakutsiz. Bada, oraindik ez dugu horren gaineko daturik, baina, ikusi dugunagatik, errealitatea da euskal enpresa asko parte hartzen ari direla inpaktu handiko megaproiektuetan.\nBerez, nazioartekotzearen beraren aurka zaudete, ala etikarik gabe jardutearen aurka?\nMomentuz, gaiaren bueltan argi pixka bat egiten saiatu gara. Nazioartekotzea ona den ala ez ebatzi ahal izateko, analisi gehiago egin beharko lirateke; adibidez, jakiteko zer gertatzen ari den deslokalizazioekin, edo enpleguen galerarekin.\nZergatik aukeratu dituzue Mexiko eta Kolonbia?\nEuskal enpresen nazioartekotze politikan lehentasunezko herrialdeak direlako. Modu berean, han giza eskubideak sistematikoki urratzen dira, eta enpresa-inpunitate kasu larriak jazo dira. Batez ere Mexikon euskal enpresa asko daude, eta herrialdea lehentasuna da Jaurlaritzarentzat. Kolonbian, euskal enpresen presentzia berriagoa da, baina azken urteetan interes handiagoa egon da herrialdean. Han, euskal instituzioak kooperazioaren alorrean lanean ari dira, eta horrek eman digu aukera politika publikoen koherentzia aztertzeko. Alde batetik, giza garapena lehenesten da; babesa ematen zaie giza eskubideen alde aritzen diren eragile defendatzaileei. Baina, beste aldetik, enpresen nazioartekotzea sustatzen ari da, bi diskurtso horiek gurutzatu gabe. Kolonbiari buruzko txostenean, argi geratzen da ez direla neurriak kontuan hartzen ari euskal enpresak ez daitezen inplikatuta egon halako eskubide urraketetan. Zertarako landu elkartasun politika bat, gero ez bagara gai elkartasun horrekin koherentea izango den politika ekonomiko bat martxan jartzeko?\nGaia landuko duen euskal zentro bat sortzeko eskatzen duzue. Zer egingo luke?\nEnpresa Transnazionalen eta Giza Eskubideen Euskal Zentroak giza eskubideen urraketen salaketak jaso, ikertu, eta komunitateei laguntza emango lieke. Laguntzeko mekanismoak asmatu behar ditugu, inpaktu horiek izan dituzten komunitateek ezin baitute gehiago itxaron.\nZer sektoretan ari dira euskal enpresak?\nMexikon, sektore energetikoan eta automobilgintzan, batez ere. Arlo energetikoan, gero eta pisu handiagoa dute energia berriztagarriek. Mexikon, euskal enpresak daude Oaxacako megakorridore eolikoan, eta BBVA proiektua finantzatzen ari da. Lur komunalak legez kanpo pribatizatu dituzte han, eta ez da errespetatu herri indigenek aurreko kontsulta informatua izateko duten eskubidea. Oposizio soziala erreprimitu egin dute, batez ere horren aurka azaldu diren emakumeak. Oso esanguratsua da: energia berriztagarria izan arren, aurreko eredu estraktibista bera da. Indigenek pobrezia energetikoan jarraitzen dute, sektore energetikoaren pribatizazioaren ondorioz prezioak igo baitira.\nPribatizazio horri ere euskal kutsu bat antzeman diozue.\nHala da. Euskal ordezkari publikoak Mexikoko agintariekin bildu dira, euskal energia enpresak sartzea errazte aldera. Ez dakigu zer adostu zen bilera horietan, baina Mexikoko agintariek eskertu egin zuten euskal enpresek erreforma energetikoan izandako parte hartzea. Halako praktikek funtzionatzen duten moduaren isla txikiak dira horiek. Funtsean, nazioartean, euskal enpresek tokian-tokian erabiltzen diren praktika berak dituzte.\nNolakoa da egoera Kolonbian?\nBBVAk Hidroituangoko proiektu hidroelektrikoa finantzatu du; proiektuak arazo ugari eragin ditu. Adibidez, 2018an, presak gainezka egin zuen. Errepresio handia egon da proiektuaren aurka azaldu diren komunitateen aurka, eta zenbait eragile erail dituzte. Oro har, euskal enpresak errepresioan zuzenean inplikatuta ez badaude ere, halako ondorio larriak dituzten proiektuetan sartuta daude. Hortaz, ezin dituzte besterik gabe eskuak garbitu.\nZer eskatzen diezue euskal instituzioei?\nLehiakortasunaren alde egin beharrean, giza garapenaren eredu jasangarri baten alde egin dezatela. Protokoloak ezar ditzatela, eta enpresen jokabidea azter dezatela. Giza eskubideak errespetatzen ez dituzten enpresei diru laguntzarik ez emateko ere eskatzen dugu. Bestalde, eztabaida publikoa egin behar da gaiaren inguruan. Kasurik larrienetan, urgentziazko neurriak hartu behar dira, eta, hau zailagoa izan arren, zigorrak ezartzeko mekanismoak ere aztertu behar dira.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/011/001/2021-10-20/neska_nerabeek_jasandako_indarkeria_matxista_azaleratzeko_eskatu_dute.htm Wed, 20 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1857/011/001/2021-10-20/neska_nerabeek_jasandako_indarkeria_matxista_azaleratzeko_eskatu_dute.htm Ez da maitasuna izeneko txostenean, eta atzo emaitzak aurkeztu zituen. Gaiaren bueltan egin diren ikerketak, politikak eta datuak aztertu ditu, eta ondorioztatu du nesken aurkako bortizkeria ezkutuan dagoela, eta azaleratu egin behar dela.\nEspainiako Berdintasun Ministerioak 2019an egindako inkesta batetik abiatuta, Save the Childrenek arazoaren tamaina islatzen duten zenbait datu jarri ditu mahai gainean: 16-17 urte bitarteko nesken %24,9k indarkeria psikologikoa edota kontrol indarkeria nozitu dute beren bikotekideen edo bikotekide ohien partetik; %16,7k bortizkeria emozionala jasan dute; %6,5ek sexu indarkeria, eta %6,2k indarkeria fisikoa. Emakundek gaiaren bueltan landutako azken txostenean ere berresten da 14 eta 17 urte bitarteko hiru neskatik batek indarkeria matxista jasan duela.\nSave the Childreneko kide Catalina Perazzok ohartarazi du neska nerabeek oztopoak aurkitzen dituztela arreta integraleko zerbitzuetara jotzeko. Egoera bideratzeko «haurtzaroaren eta generoaren ikuspegia bateratzeko» eskatu du. Izan ere, nerabeen aurkako indarkeriak eta genero indarkeriak bat egiten dute, eta arazoa «ikuspegi integratzaile» batetik landu ezean, proposatzen diren irtenbideak «partzialak» izango dira. «Paradigma hori» aldatu beharra nabarmendu du.\nErakundeak ondorioztatu du neska adingabeak «ikusezin» bihurtzen direla: indarkeria matxistaren aurkako kanpaina eta baliabideetan «fokutik kanpo» geratzen dira, baina baita haur eta nerabeen aurkako indarkeriaren kontrako kanpainetatik kanpo ere. Hortaz, azterketetan neska nerabeak berariaz kontuan hartzeko eskatu dute.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/009/001/2021-10-16/pobrezia_desagerrarazteko_borondate_politikoa_galdegin_dute_kalean.htm Sat, 16 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1893/009/001/2021-10-16/pobrezia_desagerrarazteko_borondate_politikoa_galdegin_dute_kalean.htm\nAntolatzaileek gogora ekarri zuten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan bost lagunetik bat pobrezian eta baztertuta dagoela. 385.560 lagunek 1.020 euro baino gutxiago dituzte hilean bizitzeko, eta 132.173 pertsonak 680 euro baino gutxiagorekin moldatu behar dute hilean. Etxebizitzarik ez duten 2.797 pertsona daude gaur egun. Bestetik, salatu zuten «pobrezia arrisku errealean» dauden biztanleen %29,75ek ez dutela aukerarik diru sarrerak bermatzeko errentaren onuradun izateko. Jaurlaritzaren datuen arabera, 54.127 pertsona daude egoera horretan.\nAurtengo mobilizazioetan, pobrezia energetikoan jarri dute arreta berezia. Lopezek gogora ekarri zuen argindarraren faktura «etengabe» igotzen ari dela: «Hau da jende askoren bizitza zailtzen ari diren elementuetako bat». Gasteizen, elkarretaratzea egin zuten Iberdrolaren aurrean, Araba Bizirik plataformak deituta. Energia enpresak «naturaren espoliazioaren kontura aberasten» direla salatu zuten, eta pobrezia dakartela. Donostian, Zero Pobrezia Plataformak kartelak banatu zituen hirian zehar, pobreziaren ondorioz herrialde askotan txertoak lortzeko dituzten zailtasunen berri emateko.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/010/001/2021-10-15/bizkaiko_zahar_etxeetan_grebara_deituko_dute_akordioa_lortu_ezean.htm Fri, 15 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1891/010/001/2021-10-15/bizkaiko_zahar_etxeetan_grebara_deituko_dute_akordioa_lortu_ezean.htm\nHala salatu zuten atzo Bilbon, Lan Harremanen Kontseiluaren aurrean egindako elkarretaratze batean. Negoziazio mahaia duela ia urtebete jarri zen martxan, baina agiri batean sindikatuak salatu zuen patronalak «negoziazioa blokeatzen» duela oraindik ere, eta lan murrizketetan «are gehiago sakondu» nahi duela.\nELAren ustez, patronala egoiliarrak eta langileak «bahitu» gisa erabiltzen ari da negoziazioan. Bestetik, salatu zuten Lan Harremanen Kontseiluak eragotzi egin duela langileen ordezkariak negoziazio bileretan parte hartu ahal izatea, «espazio nahikoa ez dagoela argudiatuta».\nModu berean, ELAk «propagandatzat» jo du zahar etxeetan sistema pertsonalizatuagoa lortzeko diputazioak egin duen iragarpena. Izan ere, Diputazioak aurreratu du 2023. urterako egoiliarren %35 «bizikidetza unitateetan» artatu nahi dituela; horietako bakoitzean 25 egoiliar baino gutxiago egongo lirateke. Sindikatuaren ikuspegitik, eredu horren arabera zahar egoitzak egokitu beharko lituzkete, eta patronalak ez du bere gain hartuko gastu hori. Argudiatu zutenez, ezinezkoa da kalitatezko zaintza eskaintzea «ratioak eta langile kopurua handitu gabe». Pertsonen gainetik «negozioa» lehenesten ari dela aipatu zuten. «Langile falta kezkagarria da, eta eskaintzen den zerbitzua ez da ona».\nAsteartean, Barakaldoko Aita eta Ama itunpeko zahar etxe pribatua ixtea agindu zuen diputazioak, bertako jardunean hainbat irregulartasun aurkitu zirela eta.\nGai horren inguruan galdetu zioten atzo Batzar Orokorretan Gizarte Ekintzarako diputatu Sergio Murillori, eta erantzun zuen kasu horretan haren departamendua beharrezkoak diren «neurri drastiko» guztiak hartzeko prest dagoela, egoiliarrak lehentasuna direla arrazoituta.\nMurillok ukatu egin zuen egoitza horietara egiten diren ikuskapenak aurretik jakinarazten direla, baina EH Bilduk nabarmendu zuen bertako langileek jakinarazi dietela hori dela ohiko prozedura. Bestetik, Elkarrekin Bizkaia taldearen ustez, Diputazioa ez da egiten ari afera honetan bere esku dagoen guztia. PP zahar etxea ixtearen alde azaldu zen. EAJk eta PSEk Murilloren jokabidea babestu zuten, eta erantsi ikuskapenek «funtzionatzen» dutela.\nAbuztuan salatu zuen ELAk zahar etxe horretan «arau urratze larriak» gertatzen ari zirela. Salaketa horren arabera, langile batzuk bidegabeki kaleratuak izan ziren, ratioak ez ziren errespetatzen, eta medikuntzaren alorreko zerbitzuak desagertuak ziren. Atzoko bilkuran, diputatuak xehetasun gehiago eman zituen: senideei horren berri eman gabe, egoiliar batzuk mediku aholkurik gabe lotuta egon dira, eta beharrezko titulaziorik gabeko langileak kontratatu dituzte bertan.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1959/002/001/2021-10-14/izurriak_eragin_arren_jaiotza_tasa_ohiko_joerara_itzuli_da_berriro.htm Thu, 14 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1959/002/001/2021-10-14/izurriak_eragin_arren_jaiotza_tasa_ohiko_joerara_itzuli_da_berriro.htm Gelak hustea, aukera ala arazo? Ikusteko dago pandemiak jaiotza tasan izango duen eragina. Oraingoz, eskura dauden azken datuen arabera, badirudi konfinamenduak eragin nabarmena izan duela jaiotza kopuruan. 2021eko lehen hiruhilekoan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izandako jaiotzen berri eman du Eustatek, eta jaitsiera nabarmena ikusten da iazko tarte berdinarekin alderatuta. Hiru hilabete horietan, 3.298 haur jaio dira aurten, iaz tarte berean baino %12,5 gutxiago, hain justu. Bereziki nabarmena izan da urtarrilari dagokion jaitsiera: %18 gutxiago izan dira. Halere, ondorengo hilabeteetan jaitsiera mantsotuz joan da: %13 jaitsi zen otsailean, eta %6 martxoan. Unean unekoa Dena dela, eragin hori «faktore koiunturala» izango dela uste du demografia ikertzen dabilen Unai Martin EHUko soziologoak. «Logikoa denez, ziurgabetasun egoera batean dagoenean, jendea ez da animatzen seme-alabak izatera». Haren esanetan, pandemiaren eragina «oso epe laburrera» baino ez da nabarituko: «Historiak erakusten du pandemiei edota gerrei lotutako ziurgabetasun garaietan edukitzen ez diren seme-alabak aurrerago izaten direla. Hau da, unean uneko egoera horretan seme-alabak izatea denboran atzeratzen da». Izan ere, geologoek lurraren historiari perspektiba zabaletik begiratzen dioten modu berean, demografia lantzen dutenek ere luzerako ikuspegia dute. COVID-19ak bultzatutako konfinamenduak eragin koiunturala izan zuela dio Martinek; aldiz, azpimarratu du beste «faktore estrukturalek» gobernatzen dutela demografiaren bilakaera. «Batzuetan esaten da jaiotza tasa behera ari dela azken hiru hamarkadetan, baina ez da horrela», zehaztu du. «1994. eta 1995. urteen inguruan behea jo zuen, baina handik aurrera berriro gora egin zuen, eta 2011n berriro beherako joera hartu zuen». Adituak argitu duenez, bilakaera horren abiapuntua biztanleriaren egituran dago: «Arrazoi nagusia da ugaltze adinean dauden belaunaldien tamaina txikitu egin dela. Hau da, seme-alabak izateko adinean dagoen jende gutxiago dago orain, zaharragoak diren beren anai-arreben belaunaldiarekin alderatuta». Izan ere, Martinek nabarmendu duenez, ugalketa tasa «nahiko egonkor» mantendu da. Adierazle horrek zehazten du zenbat jaiotza izaten diren seme-alabak izateko gai den populazio osoarekin alderatuta. Martinek dio 2000. urtearen inguruan adierazle hori nabarmen igo zela, 0,9tik 1,3ra. Baina, halere, aurrez aipatutako populazioaren egiturak baldintzatuko du datozen urteen bilakaera. «Belaunaldi berriek antzeko seme-alaba kopurua izan arren, gutxi gorabehera aurreko belaunaldien erdiak direnez, jaiotza tasa jaitsi egingo da». Eragin hori gutxienez 2030. urtera arte nabarituko delakoan dago aditua. INE Espainiako Estatistika Institutuak zabaldutako behin-behineko datuak erabilita, badirudi zenbakiek Martinen argudioa berresten dutela. Hala, apirilean %2,8 jaiotza gehiago izan ziren Hegoaldean, iazko apirilarekin alderatuta. Maiatzean eta ekainean zertxobait jaitsi ziren -%2,5 eta 3%, hurrenez hurren-, eta uztailean, berriro %1,2 handitu ziren. Belaunaldien tamaina Ipar Euskal Herrian, oraingoz, ez dago neurtzerik pandemiaren eragina, Insee Frantziako Estatistika Institutuak 2020. urtera arteko datuak baino ez baititu jaso. Urte horretan ez zen aldaketa handirik izan aurreko urtearen aldean: %0,2 handitu zen jaiotza tasa Iparraldean. «COVID-19ari lotutako egoera hau igarotzen bada, espero izatekoa da jaiotza tasek berriro gora egitea, eta hilabete hauetan eduki ez diren seme-alaba horiek edukiko direla», ondorioztatu du Martinek. «Baina, hala eta guztiz ere, orokorrean jaiotza tasak beherantz jarraituko du, belaunaldien tamaina gero eta txikiagoa delako». Kezka bat agertu du, ordea: pandemiaren ondorioz egon litekeen atzerapen horrez gain, aurretik ere gero eta beranduago izaten dute emakumeek lehen haurra, eta, zenbait kasutan, horrek ekar dezake ugaltzeko aukera ere galtzea, adituaren arabera. Nazioartean, gaia aztertu duten lehen ikerketak hasiak dira argia ikusten. Kasurako, irailean PNAS aldizkarian argitaratutako ikerketa batean, 22 herrialde aberatsetako datu demografikoetatik abiatuta, ondorioztatu dute pandemiak eragin nabarmena izan duela bereziki Europa hegoaldeko zenbait herrialdetan. Europa iparraldeko herrialdetan, baina, ez dute aurkitu ezohiko eraginik. Azterlanaren egileek uste dute alde horien azalpena estatu bakoitzak dituen politika sozialetan bilatu daitekeela. Ikertzaileen esanetan, «familiaren alde eta enpleguaren alde bideratutako politikek» ahalbidetu zuten «jaiotzen inguruko inpaktua gutxitzea». Babes politika horien falta sumatu du Noemi Lopez Trujillo kazetariak. El vientre vacío (Sabel hustua) liburua idatzi du, eta hor jaso du, besteak beste, amatasuna atzeratu behar izateak zer dakarkien emakumeei. «Egia da gero eta gehiago direla seme-alabarik izan nahi ez duten emakumeak, eta hori, amatasuna mandatu bat ez izatea, borroka feministaren lorpen bat da», azaldu du. Baina, idazlearen arabera, arazoa beste bat da: andre askok ama izan nahi dute, baina erabaki hori behin eta berriz atzeratu beharrean gertatzen dira, haien egoera sozioekonomikoaren ondorioz. «Freelance kazetaria naiz, soldata txikia dut, eta, 30 urterekin, neure burua ikusten dut ama izan nahian baina hori gauzatzeko aukerarik gabe», argudiatu du. Ez da egoera erraza, eta horren atzean faktore asko daudela nabarmendu du Lopez Trujillok. Esperientzia eta «intuizio pertsonaletik» abiatuta ere, kazetariak berretsi du orain arte egindako ikerketek frogatzen dutela ama izateko desioaren eta hori gauzatzeko aukeren artean arrakala bat badagoela.«Kontua ez da nik diodala baldintza ekonomikoek gure erabakiak baldintzatzen dituztela, baizik eta badirela zientzia literaturan ebidentzia asko hori adierazten dutenak». Ildo horretan, hainbat kezka agertu ditu. «Egoera ekonomikoa oso garrantzitsua da, baina ez da faktore bakarra. Kasurako, hiri handietan bizitzeak ez ditu harremanak errazten. Ez soilik bikote bat izateko, baita adiskidetasunean oinarritutako sareak eratzeko ere, lagun horiek zaintzeko, eta lagun horiek ere lagun diezazuten beste pertsona batzuk zaintzen». Lopez Trujilloren esanetan, baldintza ekonomiko egokiak ez izateagatik, autonomia asko galtzen dute emakumeek. «Baina amatasuna autonomian abiatu behar den erabaki bat da. Oso luzera begirako erabakia da, bizitza osorako». Amatasun atzeratua Pandemiak egoera are gehiago okertuko duen beldur da Lopez Trujillo. «Lehen zantzuen arabera, honek are gehiago atzeratuko du amatasuna. Aurretik ere zaila iruditzen bazitzaigun seme-alabak izatea, pandemia hau azken sastada izan daiteke, berez txarra zen egoera bat are gehiago zaildu duelako». Halere, ezkortasunetik aldentzen saiatzen dela aitortu du. «Bestela, erabateko ezkortasunak ez digu utziko etorkizun posibleak irudikatzen eta bizitza duinagoak lortzeko bideak asmatzen». Unai Martinek ere ardura agertu du guraso izateko desioa gauzatu ezin delako. «Jaiotza tasak ez nau kezkatzen, honako honek baizik: inkestetan galdetzen duzunean zein den seme-alaben kopururik desiragarriena, erantzuna ez da asko aldatu urteekin, eta bi seme-alaben bueltan dago. Hala ere, benetan izaten diren seme-alaba kopurua, batez beste, 1,4 da». Soziologoaren esanetan, errealitate horrek «oinarrizko eskubide bati» eragiten dio: «Jendea ez da izaten ari nahiko lukeen seme-alaba kopurua». Haren aburuz, gizartea «oso antinatalista da», baina uste du fokua «ugaltzeko eskubidean jarri behar» dela: «Gizarte honetan ezin da eskubide hori gauzatu». ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2227/008/001/2021-10-08/bilbora_iritsi_da_martin_ugalderi_buruzko_erakusketa.htm Fri, 08 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/2227/008/001/2021-10-08/bilbora_iritsi_da_martin_ugalderi_buruzko_erakusketa.htm\nAtzo egindako aurkezpenean, Joanmari Larrarte Martin Ugalde kultur parkeko ordezkariak nabarmendu zuen «Ugaldek nahiko zuen eran» prestatu dutela erakusketa, «eragile asko eta diferenteen artean, elkarlanean». Horrez gain, esker ona agertu zuen «akademiak ere» bat egin duelako egitasmoarekin.\nMiren Ibarluzea EHUko Kultura zuzendariak gogora ekarri zuen «kazetari, idazle, politikari eta kultur eragile unibertsala» izan zela Ugalde, eta «egungo euskal kultur sistema osatzen duten egituren oinarri» izan zela.\nHilaren 27ra arte egongo da zabalik, astelehenetik ostiralera, 10:00etatik 20:00etara.]]> https://www.berria.eus/albisteak/204231/bilbora_iritsi_da_martin_ugalderi_buruzko_erakusketa.htm Thu, 07 Oct 2021 09:42:14 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/albisteak/204231/bilbora_iritsi_da_martin_ugalderi_buruzko_erakusketa.htm\nHilaren 27ra arte egongo da zabalik, astelehenetik ostiralera, 10:00etatik 20:00etara.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2021-10-07/katalisi_teknika_baten_asmatzaileei_emango_diete_kimikako_nobel_saria.htm Thu, 07 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2021-10-07/katalisi_teknika_baten_asmatzaileei_emango_diete_kimikako_nobel_saria.htm\nBi zientzialariek 2000. urtearen bueltan garatu zuten teknika berria, nork bere aldetik. Saridunen berri ematean, Kimikako Nobel batzordeko presidente Johan Aqvistek nabarmendu du katalisi mota hori«sinplea bezain asmotsua» dela. Horren bitartez, molekula asimetrikoak modu errazagoan eraiki daitezke, eta konposatu kimikoak aiseago eralda eta sor daitezke.\nKatalisiaren bitartez, erreakzio kimikoak bideratu eta azkartu egiten dira. Duela bi hamarkadara arte, metalak eta entzimak baliatzen ziren horretarako. Baina katalizatzaile organikoak erabilita, ingurumen inpaktua txikitzen da, elementu organikoetan abiatutako loturak errazten direlako. Dena dela, abantailarik handiena molekula asimetrikoak sortzeko gaitasuna da. Izan ere, laborategian molekulak ekoizten direnean, bi molekula simetriko sortu ohi dira, baina normalean bat bakarrik da erabilgarria. Hortaz, ekoizpen hori modu asimetrikoan egitea komeni da, eta hori da, hain justu, organokatalisi asimetrikoa ahalbidetzen duena.]]> https://www.berria.eus/albisteak/204176/molekulak_eratzeko_tresna_baten_garapena_aintzatetsi_dute_kimikako_nobel_sarian.htm Wed, 06 Oct 2021 09:42:34 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/albisteak/204176/molekulak_eratzeko_tresna_baten_garapena_aintzatetsi_dute_kimikako_nobel_sarian.htm https://www.berria.eus/paperekoa/1960/008/001/2021-10-06/klima_leitzeko_gakoei_nobela.htm Wed, 06 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1960/008/001/2021-10-06/klima_leitzeko_gakoei_nobela.htm\nStockholmeko Karolinska institutuak atzo ezagutarazi zuen Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann eta Giorgio Parisi ikertzaileek jasoko dutela saria, «sistema fisiko konplexuen inguruan dugun ezagutzari egin dioten ekarpenagatik».\nHiru zientzialari horietatik bi klimaren bilakaera ulertzen ahalegindu dira, eta saria erdi bana jasoko dute; Manabe japoniarrak eta Hasselmann alemanak klimaren modelizazio fisikoa landu dute, «berotze globala eta aldakortasuna modu fidagarrian aurreikusiz», Karolinska institutuaren hitzetan.\nManabek frogatu zuen atmosferako karbono dioxidoa handitzeak tenperaturen igoera dakarrela. 1960ko hamarkadan klimari buruzko eredu fisikoak garatu zituen, eta, Suediako Zientzien Errege Akademiaren arabera, Eguzkitik jasotzen den erradiazioaren eta aire masen mugimendu bertikalen artean dagoen elkarrekintza ikertu zuen aurrena izan zen. Hasselmannek eguraldia eta klima lotzen zituen eredu bat sortu zuen. Haren ekarpenak Manaberen lana berresten lagundu zuen, karbono dioxidoaren eta tenperaturen igoeraren arteko harremana agerian utziz.\nSariaren beste erdia Parisi italiarrari eman diote; «eskala atomikoetatik eskala planetarioetara, sistema fisikoetan izaten diren desordenaren eta gorabeheren artean dagoen elkarrekintza aurkitzeagatik».\nSaridunen berri ematean, Fisikako Nobel sariko batzordeko presidente Thors Hans Hanssonek nabarmendu zuen saridunek erakutsi duela klimaren gaineko ezagutzak «zientzia oinarri sendoa» duela, eta «behaketen analisi zorrotz batetik» abiatzen dela.]]> https://www.berria.eus/albisteak/204033/zabor_kamioi_batean_hiltzeko_zorian_egon_da_gazte_migratzaile_bat.htm Sat, 02 Oct 2021 21:16:07 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/albisteak/204033/zabor_kamioi_batean_hiltzeko_zorian_egon_da_gazte_migratzaile_bat.htm https://www.berria.eus/albisteak/204030/bost_lagun_atxilotu_dituzte_bizkaian_kale_edanaren_harira.htm Sat, 02 Oct 2021 01:05:57 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/albisteak/204030/bost_lagun_atxilotu_dituzte_bizkaian_kale_edanaren_harira.htm https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2021-10-02/16_igo_dira_emakumeek_aurkeztutako_babes_eskariak.htm Sat, 02 Oct 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2021-10-02/16_igo_dira_emakumeek_aurkeztutako_babes_eskariak.htm\nEspainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren barruko Genero Indarkeriaren Kontrako Behategiak atzo aurkeztutako datuen arabera, tarte horretan indarkeria matxistari loturiko 1.849 salaketa aurkeztu dira, %5 gehiago iazko tarte berarekin alderatuta. Orotara, iazko apiriletik ekainera 1.754 salaketa aurkeztu ziren Hego Euskal Herriko epaitegietan.\nDatu horiek bereziki esanguratsuak dira COVID-19aren ondorioz ezarritako konfinamenduan bizi izandako errealitatea interpretatzeko modua ematen dutelako. Behategiko zuzendari Angeles Carmonaren arabera, pandemia bete-betean zegoenean ez zen indarkeria matxistaren beherakadarik izan; aldiz, indarkeria hori «ezkutuan» geratu zen, bereziki itxialdi garaian biktimek erasotzaileengandik aldentzeko eta salaketak jartzeko eragozpen gehiago zituztelako. Orain ezagutarazitako datuak, berriz, pandemia aurreko zifretara bueltatu dira.\nCarmonaren hitzetan, horrek azalduko luke salaketen zein biktimen kopuruan izandako gorakada. Zuzendariak atzoko agerraldia baliatu zuen «gizarte osoaren» inplikazioa eskatzeko; bide beretik, biktimen inguruan bizi direnei eskatu zien tratu txarren berri izan bezain laster salaketa jartzeko. Gogoratu zuen herritar guztien betebeharra dela delituen berri ematea, horien jakitun egonez gero.\nAurkeztutako salaketa kopuruan ez ezik, datuek isla nabarmena izan dute epaitegiek jarritako zigorretan ere. Indarkeria matxistari lotutako zigorrak %59 handitu dira iazko bigarren hiruhilekoarekin alderatuta. 2020ko tartean, 207 lagun zigortu zituzten; aurtengoan, berriz, 331 izan dira.\nAraba, Bizkai eta Gipuzkoan 1.403 salaketa izan dira aurtengo udaberrian; iaz 1.286 izan ziren. Nafarroako datuak ez dira hain txarrak: salaketak %4,7 gutxitu dira. Orotara, 446 izan dira apiriletik ekainera, baina iazko bigarren hiruhilekoan 468 izan ziren. Babes eskariei dagokienez, Nafarroan 98 emakumek galdegin dute aurten (iaz baino 28 gutxiago); Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 181 izan dira guztira (iaz baino 68 gehiago).\nIndarkeria matxista jasan duten emakumeen tasa bere horretan mantendu da Nafarroan: 10.000 emakumeko 3,4k jasan dute bortizkeria(13,7 ziren iaz). Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, tasa hori txikiagoa da: 12,3 dira aurten, baina iazko apiriletik ekainera 10,9 izan ziren.]]> https://www.berria.eus/albisteak/203934/eusko_legebiltzarrak_azken_asteotako_kale_istiluak_gaitzetsi_ditu.htm Thu, 30 Sep 2021 09:30:47 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/albisteak/203934/eusko_legebiltzarrak_azken_asteotako_kale_istiluak_gaitzetsi_ditu.htm https://www.berria.eus/paperekoa/1890/004/001/2021-09-29/immunizazioa_gora_doa_baina_herrialdeen_arteko_aldeak_nabarmenak_dira.htm Wed, 29 Sep 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1890/004/001/2021-09-29/immunizazioa_gora_doa_baina_herrialdeen_arteko_aldeak_nabarmenak_dira.htm\nMunduan non jaio, horren araberakoa izan ohi da patua, baita txertoei dagokienez ere. OME Osasunaren Mundu Erakundeak behin baino gehiagotan salatu du arrakala hori. Bereziki esanguratsua da Afrikako herrialde gehienen egoera. Kontinentean 1.300 milioi lagun inguru bizi dira, baina horietatik %4k besterik ez dute hartu momentuz pauta osoa. Irailaren amaierarako Afrikako populazioaren %10 txertatua izatea nahi zuen OMEk, baina osasun erakundeak dagoeneko onartua du ez dela mugarri horretara iritsiko.\nJoan den astean, NBE Nazio Batuen Erakundearen Batzar Nagusiari hasiera emateko diskurtsoan, Antonio Guterres idazkari orokorrak salatu zuen «lizuna» dela oraindik Afrikako herritarren %90 lehen dosia hartzeko zain egotea. «Porrot etikotzat» jo zuen egoera hori. Aitortu zuen «zientziaren arrakasta» izan dela txertoak hain azkar garatu izana, baina erantsi zuen lorpen hori alferrik galduta dagoela, «borondate politikoaren faltagatik, norberekoikeriagatik eta konfiantzarik ezagatik».\nOMEk eta aditu askok ere behin baino gehiagotan azpimarratu dute mundu globalizatu batean herrialdeka edo eskualdeka lortutako immunizazioa ez dela nahikoa birusaren zabalpena mugatzeko. Aldiz, mundu mailako immunizazioa lortu ezean, aldaera berriak hedatzea errazagoa izango dela. Afrikaren kasua da. Bartzelonako CIDOB ikerketa zentroko Eduard Soler politologoak azaldu du han hain immunizazio maila baxuak izatearen arrazoia «merkatuetara sartzeko zailtasunei lotuta» dagoela. Adituaren arabera, txertoen prezioak muga bat dira Afrikako herrialdeentzat, baina ez du hor ikusten arazoaren muina. Haren aburuz, trabarik handiena da ez dagoela eskaintzarik. «Herrialde askok espero zuten txertoak iritsiko zitzaizkiela Covax programaren bitartez edota Indian ekoitzi behar ziren txertoen kontratuen bitartez. Dakigunez, duela hainbat hilabete egoera okertu zenean, Indiak erabaki zuen ekoizpenaren zati garrantzitsu bat bere populazioarentzat gordetzea». Ia urte erdiz txertoen esportazioak geldituta eduki ostean, joan den astean Indiako Gobernuak iragarri zuen urritik aurrera berrekingo diola txertoak esportatzeari.\nAlabaina, herrialde aberats askotan arazoa bestelakoa da orain: txertaketaren erritmoa dezente moteldu da. OMEk berak «kezka handia» agertu du Europan txertoak onartzeko «geldialdiarekin». Hans Kluge OMEko Europarako zuzendariak bi arrazoi aipatu ditu egoera azaltzeko: batetik, Eurasiako herrialde batzuetan txertoak lortzeko zailtasunak daudela; bestetik, batzuetan txertoekiko mesfidantza dagoela. Ez da Europako arazoa bakarrik. Morning Consult enpresak hamabost herrialdetan egindako inkesta baten arabera, Errusian dago txertoarekiko mesfidantzarik handiena: herritarren %28k ez dute jartzeko asmorik. Ondoren datoz AEB Ameriketako Estatu Batuak (%17), Alemania (%12) eta Frantzia (%10). Kontrako norabidean, Txinan eta Indian, berriz, apenas aurkitu duten txertoen kontrako jarrerarik.\nHala, gero eta gehiago dira derrigorrezko txertaketaren alde egiten duten agintariak. Momentuz, Tajikistan eta Turkmenistan dira heldu guztientzako derrigorrezko txertaketa ezarri duten herrialde bakarrak. Herrialde gehienek pizgarrien alde egin dute; kasurako, jardun askotan COVID-19 ziurtagiria aurkeztera derrigortuz. Baina gero eta gehiago dira populazioaren zenbait taldetarako derrigorrezko txertaketa eskatu duten agintariak.\nIpar Euskal Herrian, ezagunak dira Frantziako presidente Emmanuel Macronek osasun langileak halabeharrez txertatzeko abiatu dituen neurriak. Errusian, Grezian eta Italian ere pausoak eman dituzte norabide horretan. Kasurako, Italiak ebatzi du urriaren 15etik aurrera ezinezkoa izango dela lanpostu batera joatea osasun ziurtagiria aurkeztu gabe. Neurriak 23 milioi langileri eragingo die. Txertoa hartu nahi ez dutenek testak egin eta aurkeztu beharko dituzte.\nAntzeko estrategia baliatu dute AEBetan: irailaren erdialdean, gobernu federaleko langile orori txertoa nahitaez jartzea eskatu zuen Joe Biden presidenteak. Bi milioi lagun inguruk lan egiten dute gobernu federalarentzat. Sektore pribatuan ere antzeko bidea jorratu ahal izateko plan bat abiatu zuen. Neurriak ehun langile baino gehiago dituzten enpresetako langileei eragiten die: orotara, 80 milioi bat laguni.\nMunduan polemika sortu duen beste gai bat hirugarren dosiari dagokio. Izan ere, hainbat herrialde dagoeneko hasi dira txertoaren hirugarren dosi bat jartzen. Ohi bezala, horretan Israel izan da aurrean. Populazio osoari Pfizer etxeko hirugarren dosia eskaintzen hasiak dira Ekialde Hurbileko herrialdean. Beste leku askotan, momentuz bederen, populazio zaurgarrienari besterik ez diote jarriko.\nOMEk behin baino gehiagotan eskatu du hirugarren dosi hori txertoen beharra duten herrialdeei bideratzeko. Litekeena da horretan ere mugimenduak izatea. Aurretik ere gertatu da horrelakorik, Eduard Solerrek gogora ekarri duenez: «Munduko potentzia nagusiak txerto propioak garatzeko gai izan dira, eta txertoak erabat sartu dituzte beren kanpo politiketarako erreminta kutxan. Errusia eta Txina izan ziren hori egiten aurrenak, oso modu nabarian, potentzia gisa beren estatusa baieztatzeko estrategia baten barruan, eta baita beren eragin eremuak zabaltzeko ere».\nAdituak uste du AEBentzat eta EBrentzat «konplikatuagoa» izan zela txertoen erabilpen politiko hori martxan jartzea. «Haien populazioak txertatzeko presio handiagoa zuten. Gainera, populazio zaharragoa dute, eta, ondorioz, zaurgarriagoa. Hala eta guztiz ere, soberakinak dauden heinean, hasiko dira dohaintza gisa ematen nazioarteko kolaborazioko politiketan eta estrategia diplomatikoetan». Momentuz, herrialde txiro askok oraindik ere Txinako eta Errusiako txertoen alde egingo dute. Solerren arabera, arrazoia ez da bloke politiko batean kokatzea, txertoak «erraztasun handiagoz eskuratu ahal izatea» baizik. «Munduko herrialde gehienek nahi dute ahalik eta hornitzaile gehien eduki, baita hegoaldekoek ere».]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1952/006/001/2021-09-12/geneek_esateko_dutena.htm Sun, 12 Sep 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1952/006/001/2021-09-12/geneek_esateko_dutena.htm\nCOVID-19aren kasuan, egoera normalean, interferonek kutsatzearen lehen fasean birusaren zabalpena mugatzen dute. Baina, zientzialariek oraingoz guztiz ondo ulertzen ez dituzten arrazoiak tarteko, eri batzuek autoantigorputzak garatzen dituzte. Birusaren aurka joan beharrean, autoantigorputzek interferonen aurka egiten dute. Barne sabotaje batekin alderatu liteke egoera. «Hori berez ez litzateke gertatu behar, normalean kanpo agenteen aurka sortzen ditugulako antigorputzak», azaldu du Bartzelonako Vall d'Hebron ospitaleko immunologo Roger Colobranek.\nJean Laurent Casanova zientzialariak gidatzen duen COVID Human Genetic Effort partzuergoko kide da Colobran. COVID-19aren atzean egon daitezkeen oinarri genetikoak argitu nahi ditu partzuergoak. 2020ko urrian Science aldizkarian argitaratutako ikerketa batean aurreratu zuten COVID-19ak jotako gaixo larrien %10 inguruk antigorputz oker hauek garatzen zituztela. Hasierako datu horiei esker, zientzialariek bazuten nondik jo. Orain, abuztuan Science Immunology aldizkarian argitaratutako beste ikerketa batean gaian sakondu dute. Oraingo ikerketan zehaztu dute gaixo larrien %13,6k sortzen dituztela autoantigorputzak. Asintomatiko direnen artean edo gaitza arin pasatzen dutenen artean, berriz, portzentajea ez da %1era iristen. «Hortaz, oso argi agertzen da muturreko bi talde daudela, eta horrek adierazten du autoantigorputzen afera gaitzaren bilakaeran faktore garrantzitsua dela», nabarmendu du Colobranek.\nZientzialariek badakite norberaren aurkako antigorputz berezi hauek bazirela pazienteen organismoan SARS-CoV-2 birusarekin kutsatu aurretik ere. Hortaz, horien agerpena ez da gaitzaren ondorioa; alderantziz, adituen ustez, nahiko argi dago gaitz larria izateko arriskua dezente handitzen dutela. Horregatik, populazio orokorrean egoera zertan den argitu nahi izan dute. Horretarako, osasuntsu dauden 34.159 pertsona baino gehiagoren laginak aztertu dituzte, eta alderatu dituzte larri kutsatutako 3.595 lagunen datuekin, eta baita 1.639 asintomatikorenekin ere.\nDatu zabal horiek eskuetan, ebatzi dute autoantigorputzen prebalentzia %0,5 inguru dela. «Prebalentzia baxua izatea espero izatekoa zen», argitu du Colobranek. «Baina datuak adinaren arabera aztertu ditugunean, oso ondorio esanguratsuak eskuratu ditugu». 70 urte baino gutxiago dituztenen artean, soilik %0,1ek dituzte autoantigorputzak. 70-80 urte tartean, berriz, portzentajea %1,1 da; eta, 80 urtetik gorakoen artean, berriz, %3,4. Gaixo larrien kasuan, berriz, batezbestekoa lehen aipatutako %13,6 izanda ere, 80 urte gorakoen artean %21 dira. Oro har, COVID-19aren ondorioz hildako pertsonen %20tan aurkitu dituzte autoantigorputzak. Ezaguna da adinarekin sistema immunitarioa ahultzen dela, eta horrek azal dezake zergatia. «Gaur egun badakigu adina dela gaitz larria pasatzeko faktorerik garrantzitsuena. Horrekin batera, gizonezkoa izatea eta aurretik beste hainbat gaitz igaro izana», gogoratu du adituak. «Baina, batzuetan, ZIUetan gazteak aurkitzen ditugu, intubatuta, gaitza hartu aurretik aparteko arazorik ez bazuten ere».\nHorrelakoak ulertu eta eragotzi nahian, zientzialariek genetikara jo ohi dute, azalpen bila. Izan ere, pandemian zientzialariek ikusi ahal izan dutenez, gero eta argiago dago genetikak baduela zeresan garrantzitsua. Txertoak lortzeko abiadura handia izan den modu berean, nazioarteko ikerketa talde askok elkarlana abiatu dute, genetikan, partzuergo handien bitartez.\nAntigorputz okerren kasuan, oraingoz ez dute jatorri genetikorik egiaztatu, baina datu horiek eskuratu zituztenean berehala jarri zuten hipotesia mahai gainean. Ikertzen jarraitzen dute. «Batez ere gizonezkoen artean kasu larri gehiago izaten direlako. Egia esanda, oraingoz, ez dakigu, baina hipotesi genetikoa irekita dago», adierazi du Colobranek.\nEzagutza eta eskarmentua partekatzeaz gain, datuak trukatzea eta biltzea ere ezinbestekoa da halako ikerketetan. Batez ere garrantzitsuena laginak lortzea dela nabarmendu du Koldo Garcia genetikariak. Gertutik jarraitu ditu ahalegin horiek, eta berak ere ekarpena egin du, iazko ekainean Biodonostia Institutuko kideekin batera New England Journal of Medicine aldizkarian argitaratutako lan baten bitartez. «Lan horretan bi gene eskualde aztertu genituen. Bat AB0 odol taldeari lotuta dago; hor saiatu ginen argitzen gaitzaren larritasunaren eta odol taldearen arteko lotura. Bestetik, ikusi genuen ere hirugarren kromosoman beste eskualde bat zegoela, gene zehatza zein zen argi ez genuen arren. Bada, emaitzek erakutsi ziguten COVID-19 larria izateko gene oinarri bat bazegoela».\nDenborarekin, baina, hasierako ahalegin horiek finduz joan dira, datu berriei esker. «Uztailean Nature-n 46 ikerketa aztertu zituzten beste artikulu garrantzitsu bat atera zuten. Ia 50.000 kasutan oinarrituta, gaitzarekin harremana izan dezaketen hamahiru gene eskualde identifikatu zituzten bertan», gogoratu du Garciak. Dioenez, hirugarren kromosomako eskualdea da gehien aztertzen dena. Datu andana dira aztertutakoak, baina, adituaren arabera, laginak eta baliabide egokiak izanda, datu horiek guztiak sekuentziatzea eta analizatzea ez da erronka handia, azken urteetan metodoak asko findu direlako. «Beste kontu bat da ondorioak ateratzea», ohartarazi du. Alde horretatik, gogora ekarri du betidanik egon den arazoa: korrelazioa eta kausalitatea bereizteko beharra. Izan ere, bi aldagairen arteko korrelazioa aurki daiteke, baina horrek ez du esan nahi halabeharrez aldagai bat bigarrenaren zioa denik.\nHau jakinda ere, genetikariek gaixo eta osasuntsu dauden lagunen geneetan aurkitutako aldaerak konparatzen dituzte, eta gaixoen artean hainbat aldaera gehiago agertzen badira, hor gakoren bat egon daiteke. «Batzuetan oso agerikoa da hor harreman bat egon daitekeela, baina, beste batzuetan, ez. Horregatik, ondoren korrelazio horietan kausalitatea egon ote daitekeen ikertu behar da.», aipatu du Garciak. «Kasurako, COVID-19aren kasuan, orain aztertu nahi da erretzearekin edo gorputz masaren indizearekin harremanik egon daitekeen».\nBerez azterketa genetikoek gaitzen abiapuntuan dauden zioak guztiz argitu ezin badituzte ere, ikertzaileentzako zantzu oso baliotsuak eman ditzakete. Hor dago gakoa. «Prozesu batean parte hartzen duten geneak ezagutzen badituzu, orduan imajinatu ahal dituzu atzean egon daitezkeen mekanismo biologikoak, eta, hari horretatik tiraka, jakin dezakezu, adibidez, erabilgarri izan daitezkeen botikak zeintzuk diren», erantsi du Garciak.\nGarciak hizpide duena da, hain justu, interferonekin dauden arazoak aztertzeko ikertzaileek jorratu duten bidea. Autoantigorputzei buruzko lanarekin batera, bigarren artikulu batean interferon mota hauen ekoizpenari lotutako hamahiru gene aztertu dituzte zientzialariek. «Ikusi dugu larriki erasandako pazienteen %3,5ek mutazioak dituztela hauetako generen batean», argitu du Colobranek. Ikertzaile taldeak arreta berezia jarri du gene zehatz batean: TLR7 izenekoan. Gene horretan akatsen bat duten lagunek interferonak sortzeko arazoak dituztela aurkitu dute. Ondorioz, pertsona horien erantzun immunitarioa ahuldu egiten da. Gero eta argiago dago hor hasten direla ZIUetan bukatzen duten hainbat gazteren zorigaitza.\nBestetik, TLR7 genea X kromosoman dago, eta jakina da gizonezkoek kromosoma horren kopia bakar bat baino ez dutela. Hortaz, mutazioa izanez gero, gizonezkoek emakumezkoek baino arrisku handiagoa dute. 60 urtetik beherakoen artean COVID-19ak eragindako pneumonia larrien %2 gene horretan abiatzen direla kalkulatu dute ikertzaileek.\nOrain arte, ikertzaileek geneetan bildutako akatsak aurkitzera bideratu dituzte ahaleginak, genetikak COVID-19 larria izateko arriskuan duten rola aztertzera. Ez da bide bakarra. Roger Colobranek azaldu duenez, orain arreta berezia jarri nahi dute birusarekiko erresistentzia berezia duten lagunetan, horietan ere irakaspen baliagarriren bat aurkitzeko itxaropenez. Azken bide hori «askoz zailagoa» dela aitortuta, horretan ere lanean ari direla erantsi du. Ehun urtetik gora dituztenen artean ere laginak aztertu nahi dituzte. Herrialde Katalanetan 1918. urteko gripea eta COVID-19a, biak ala biak gainditu zituen andra baten kasua jarri du adibidetzat.\nOhi bezala, erronkarik handiena da eskuratutako informazioa arlo praktikora eramatea. Adituek arlo klinikorako translazioa deitzen dutena lortzea, hain justu. Pandemiak erritmoak azkartu dituen arren, normalean ez da bide erraza izaten.\nColobranek aitortu du epe laburrera TLR7 genearen inguruan egin duten aurkikuntzetatik ondorio praktikoak ateratzea zaila izango dela. Aurreratu du, ordea, hamar edo hogei urte barru «ohikoa» izango dela jaioberrien genoma sekuentziatzea, orain erditzeko geletan odol analisien bidezko behaketak egiten diren modu berean. «Horrek aukera emango du jakiteko zenbait gaitz garatzeko joerak zertan diren, eta, horrela, hobeto prestatu ahal izango dira horietarako».\nAutoantigorputzen kasuan, baina, iragarri du horiek atzemateko proba ez dela zaila, eta, hortaz, ospitaleratzeetan testa egitea ez litzatekeela «bereziki konplikatua» izango. «Horrela eginez gero, jakin ahalko genuke zein pazientek izango duten gaitzaren larriagotze bat, eta jarraipen berezia egin ahal izango genieke». Bestetik, zenbait kasutan autoantigorputzak dituztenei tratamendu bat emateko moduan daudela azaldu du. «Aukera bat da autoantigorputz horien erasoren aurrean onik ateratzen diren interferonak txertatzea organismoan. Beste aukera bat plasmaferesia da: zirkuitu baten bitartez, odoleko antigorputz guztiak ateratzen dira, bai onak zein okerrak, eta gero emaile baten antigorputzak sartzen zaizkie pazienteei».]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/009/001/2021-09-05/beste_371_kasu_atzemanda_55_da_positibo_tasa_hegoaldean.htm Sun, 05 Sep 2021 00:00:00 +0200 Juanma Gallego https://www.berria.eus/paperekoa/1946/009/001/2021-09-05/beste_371_kasu_atzemanda_55_da_positibo_tasa_hegoaldean.htm\nMugarria gero eta gertuago agertzen ari da azken egunotan, joera errotzen den ala ez denborak esan beharko duen arren. Herenegun Hego Euskal Herriko osasun sistemek emandako datuen arabera, positibo tasa %5,5ean kokatu da. Izan ere, Osasunbideak eta Osakidetzak 6.688 diagnostiko proba egin zituzten. Horien ondorioz, Hegoaldeko osasun sistemek 371 positibo atzeman zituzten.\nLurraldez lurralde, datuak gutxi gorabehera biztanleriaren arabera lerrokatu ziren. Bizkaian atzeman zuten positibo gehien: 161 izan ziren. Gipuzkoan, berriz, 97 kasu aurkitu zituzten. Nafarroan 62 izan ziren, eta, Arabaren kasuan, 41. Osakidetzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bizi ez diren lagunen artean beste hamar kasuren berri ere eman zuen.\nKasuen jaitsiera bereziki nabarmena izan da Nafarroan, egindako testen kopurua nahiko antzekoa izanda ere ostegunean baino 49 kasu gutxiago atzeman zituztelako ostiralean. Asteazkeneko datuekin alderatuz, ageriago ikusten da hobekuntza: egun horretan 139 izan ziren jasotako positiboak. Bizkaiko eta Gipuzkoako datuek maila apalagoan egin zuten hobera: 30 eta 15 kasu gutxiago, hurrenez hurren.\nAraba izan da, ordea, kasu kopurua handitu duen lurralde bakarra, ostegunean baino lau positibo gehiago zenbatu zituztelako lurralde horretan.\nOspitaleetan ere, hobera\nErietxeetako egoerari dagokionez, datuek ere zertxobait hobera egin dute. Ospitaleratze berrietan beherakada nabarmena izan zen ostiralean: 35 pertsona ospitaleratu behar izan zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik; bezperan baino hamar lagun gutxiago, hain justu. Orotara, eta ostiraleko datuak abiapuntu hartuta, 372 paziente daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan gaitzaren ondorioz. Horietatik, 94k zainketa intentsiboen beharra dute. ZIUetan jaitsiera ez da hain nabarmena izan: ostegunean baino bi eri gutxiago dira.]]>


Lehen autobus elektriko artikulatua laster martxan - Debagoiena - Goiena.eus\nLehen autobus elektriko artikulatua laster martxan\nMirari Altube 2018-06-14 18:36\nEgunotan hasiko da zerbitzua ematen Donostian, 28-Amara-ospitaleak linean, DBusen lehen autobus %100 elektriko artikulatua, Irizar Taldeak fabrikatu duen ie tram modeloa.\n18 metroko autobus bat da, batere kutsatzailerik igortzen ez duena, eta isila. Diseinua ere berritzailea du, estetika aerodinamiko erakargarriarekin. Elementuen kokapenari esker errazagoa da barruan mugitzea, autobusaren bi zati nagusien artean leku gehiago dagoelako; eta leihoak handiagoak direnez eta beheko aldean ere badituenez, argi gehiago dago.\nIbilgailuak Dbuseko flotan ohikoak diren erosotasunerako eta segurtasunerako elementu guztiak ditu; eta autobusak dituen beste osagai berritzaile batzuk dira autobusaren atzean, ispiluen ordez kamerak dituela; barruko argiak led direla eta baita ere USB atakak dituela eserleku guztietan. Gauean kargatzen da autobusa, eta berau martxan jarrita, urtean 120 tona CO2 gutxiago igortzea.\nProiektuaren aurkezpenean izan dira, besteak beste Donostiako alkate Eneko Goia, Dbuseko zuzendari gerente Igor Gonzalez eta Gipuzkoako diputatu nagusi Markel Olano. Azken honek, azpimarratu du autobus berritzailea Aldundiak hainbat erakunde eta enpresekin, kasu honetan, udalarekin duen elkarlanaren fruitua dela.\nDBusen lehen autobus %100 elektriko artikulatua sei hilabetez ibiliko da DBuseko 28-Amara-Ospitaleak linean, benetako baldintzetan eta bidaiariekin nola funtzionatzen duen ikusteko proiektu pilotuaren barruan.


Ilegaltasunez - - Karkara.eus\nEli Huegun 2017-10-05 10:27\nIrribarreren bat ere ateratzen dit batzuetan txioen erreinuak eta eskertzen dugu, azken boladan tristura baino ez dudalako sentitu.\nHitzok idazterako garaian, ia astebete falta da urriaren baterako eta Twitterren Piolin askatu dutela ospatzen ari dira. Irribarreren bat ere ateratzen dit batzuetan txioen erreinuak eta eskertzen dut, azken boladan tristura baino ez dudalako sentitu. Azalduko dut zergatik.\nEspainiako autoritateetatik saldu dute ilegala dela, eta ilegaltasunaren aurrean zuzenbide estatuak erantzun egin behar duela, daukan indar guztiarekin. Bai egin ere. Beirut arrasatzeko adina polizia sartu dituzte Bartzelonako portuan, agenteak launaka sartuz leihorik gabeko kabinetan bizitzera. Herriari ahotsa eman nahi diotenak atxilotu eta baimen judizialik gabeko erregistroak egin dituzte alderdi politikoen egoitzetan. Botere Judizialetik kanpo dagoen organo bat, era politikoan aukeratzen dena, Auzitegi Konstituzionala alegia, zigorrak ezartzen hasi da. Eta guztia erreferendumaren makinaria bertan behera uzteko. Legearen kontra doazenak garaitzeko, eurak ere legearen kontra.\nNire sorpresa gizartearen erreakzioan dago. Eta ez sare sozialetan bakarrik, Madrilen pertsonan ere bizi izan ditudalako horrelakoak. Jendeak aintzat hartu du legaltasunaren argudioa, horrekin auzia argituko balitz bezala. Burua joan zaien hamalau politikari soil balira bezala.\nArazo politikoek erantzun politikoak behar dituzte. Legea ez errespetatzea ezin da onartu, jendeak ezin du sudur puntan jartzen zaiona egin. Ados, baina ez gara pertsonen edo gauzen kontrako delituez ari, legea ez errespetatze honetan ez baitago oinarrizko eskubideen urraketarik. Eta ez dezagun ahaztu ez dela bat-batean jaiotako zerbait: Kataluniatik urte luzez igorritako mezuen aurrean estatuak erakutsitako inmobilismoaren ondorioz sortu baita egoera hau. Boterea daukatenek errealitatea ukatu dutelako.\nHau guztia esanda, ezin dut ulertu nola aldarrikapen baten aurrean, ahotsa eskatzearen aurrean, ilegala dela esatearekin konformatzen den jendea. Nire amonak nire adina zuenean ez zituen eskubide eta askatasun asko ditut nik, legitimoak zirelako eta horregatik direlako gaur egun sistemaren parte. Hala izan ezean, nik neronek ezingo nukeen gaur egiten dudan ezertxo ere egin. Eta tristea da, baina legalitatearen argudioa konpartitzen dutenen gehiengoak ere ez.


Dantza hau 14 edo 16 gazteen arteko jolasean datza. Guztiak soka batera lotuta daude, girari bat aurrean dutelarik. Eskuan puxikak edo maskuriak eramaten dituzte; ondorioz dantza honek ere beste izen batez ezaguna da Maskuri Dantza. Kaletarrei ezustekoak eta "jopoiak" emateko asmotan, soka tarteka atarietan eta izkinetan gordetzen da.\nIturria: Euskal dantzarien biltzarra\nIhauterietan eta San Juan Egunean ospatzen den dantza hau, goizeko bederatzietan herriko enparantzatik irtetzen da, herri erdiko kaleak zeharkatzeko asmoz. Orain gutxi arte, herriko zenbait etxeek bi aldetara irteera zuten, eta soka alde batetik bestera igarotzen zen bizilagunak izutuz. Gaur egun berriz, etxe berrien estruktura dela eta, ibilbideak zuzenagoak dira.\nHerrian hain festa maitatua da, zein bizilagunek Azeridantza beren etxeetan sartzen uzten duten. Garai batean puxikak prestatzea soka gidariaren lana, baina gaur egun lan hau banatuagoa dago.\nDantza honen lehenego erreferentziak Manuel de Larramendik 1754an argitaratutako "Coreografia de la Muy Leal Provincia de Guipuzkoa" liburuan aurki daitezke.\nGalayen Dantza beti Azeri Dantzaren aurretik dantzatzen da. Modu lotsagarrian jazten dira. Dantza, ilera batean eskuak emanda, eta dantza buruari jarraituz egiten dute. Behin eskuak askatu dituztelarik, birak, kabriolak eta beste zenbait mugimendu egiten dituzte. Tanborilaren soinuari jarraituz, mugimendu hauek maiz egiten dituzte, jendeartean algarak sortzen direlarik. Bi dantza hauek Beterrin egiten dira. Aldagi Dantza berriz, San Juanetan Tolosan eta Hernani, Errenteria eta Urnietan.\nBeranduago Wilhelm Freicher Von Humboldtek "Los Vascos, Apuntaciones sobre un viaje por el País Vasco en la primavera del año 1801" liburuan Azeri Dantza honela deskribatzen zuen:\nBi dantza hauek antza gutxi dutela ikus dezakegu. Humboldtek azaldutakoa Larramendik azaldu duenaren zati bat dela esan baigenezake.\nJuan Ignacio Iztuetak 1824an idatzi zuen "Gipuzkoa´ko Dantza Gogoangarriak" liburuan Azeri Dantza honela azaltzen du:\n"Azeri-dantza onen izena chit oker endeglatzen edo comprenditzen dute Guipuzcoatar gueyenac: zergatic izen bera esaten dioten, araco guizon dantzaetan guziac bat-banaca zortzikoa dantzatuaz aurre-aldetic atzerontz igaro oi-diraden dantza mota ari. Azeri-dantza eguiazcoa-eguin-oida diakinde edo funzio aundiac bucatu ondoan, eta iñauterietan. Dantza mota onekin irteten da errico gazteria baserri echeetara oillasco, lucainca, solomo, arraultza eta beste zembait jan-gauza, urtearen sasoyac dacarzienen billa.\nNahiz eta Humboldt eta Iztuetaren idazkien artean tarte txikia egon, bien arteko desberdintasunak handiak dira. Iztuetak, gazteek baserriz baserriz egiten dituzten ibilaldietan eta jasotzen dituzten elikagaietan garrantzia jartzen du. "Oillasko Jocua"k zezenketen tartea hartzen duela dirudi.\nIztuetak 1826 "Cuaderno de Melodias" liburuanargitaratutako Azeri Dantzaren Partitura, gaur egun Hernanin jotzen da. Gipuzkoakobeste zenbaitherritan berriz, moldaketak jotzen dira.\nAzeri Dantza Azken 100 urteetan:\nAzeri Dantza edo Maskuri Dantza Ihauteritan egiten zenaren berri XIX. mende bukaeran aurkituko dugu. Gerrate Zibilaren ondoren Ihauteriak denekatu egiten dira, hau dela eta dantza hau San Juanetan soilik ospatzen delarik.\nAzeri Dantzan ere aldaketak izan dira. Garai batean, dantzari buruak eta lenen dantzariak bakarrik eramaten zuten maskuria. Besteek poltsikoetan irina eta aurpegia zikintzeko beste zenbait gai eramaten zituzten.\nAzken urteetan, Ihauterietan dantzatzeko ohitura berreskuratu da. Dantza honek moldaketa bat jasan du, izan ere, jendeari arreta galerazteko asmotan azeriz jantzitako pertsona batek parte hartzen baitu.\n• El Diario Vasco: 20/06/1997 Hernaniko Jaiei buruzko Agiria 1997 (24-25) Juan F. Manjares\n• "Gipuzkoa´ko Dantza Gogoangarriak": Juan Ignacio Iztueta (1824)\n• "Coreografia de la Muy Leal Provincia de Guipuzkoa". Manuel de Larramendi (1754)\n• "Los Vascos, Apuntaciones sobre un viaje por el País Vasco en la primavera del año 1801": Wilhelm Freicher Von Humboldt (1801)\n• Ihauterietan: Larunbatean eta astelehenean, goizeko 10:00etan.\n• San Juan Jaietan: Ekainak 25, 26 eta 27n, goizeko 09:00etan.


Elkano Fundazioa – Mundubira postaletan, 500 haur eta neraberen ikuspegitik\nMundubira postaletan, 500 haur eta neraberen ikuspegitik\n‘Postalak mundubiran’ ekimenarekin, Euskadiko eta Txileko ikasleek 500 postal egin eta trukatuko dituzte, itsasoari buruzko ikuspegiak eta mezuak partekatuz. Fase pilotuaren ostean, 2022an, proiektuak lehen mundubirarekin lotura duten beste lurralde batzuk sartu nahi ditu ekimenean; hala nola Andaluzia, Filipinak, Cabo Verde eta Portugal.\nElkano Fundazioaren eta Magallaes eta Txileko Antartika eskualdeko Kultura Ondarearen Zerbitzu Nazionalaren arteko lankidetzaren emaitza da ‘Postalak mundubiran’ ekimena.\nDuela 500 urte, Magallaes-Elkano espedizioak lehen aldiz lotu zituen bost kontinenteak eta lehen aldiz zeharkatu zituen Ozeano Atlantikoa, Ozeano Barea eta Indiako ozeanoa. 500 urte geroago, itsasoaren bitartez Euskadi eta Txile elkartzeko xedearekin, bi itsasertzetako haur eta nerabeek 500 postal trukatuko dituzte aste honetan ‘Postalak mundubiran’ ekimenaren baitan. Ekimen horrek beste mundubira bat proposatzen du, postalak trukatuz eta gazteenen ikuspegitik oraingo honetan.\nOroitzapenaren ekuatorea iraganda –1521eko ekainean, espedizioa dagoeneko iritsia zen espezia preziatuen uharteetara– eta Ozeanoen Munduko Egunarekin bat etorriz, sormenezko topaketa honek agerian jarri nahi du lurralde bakoitzaren berezitasuna Euskadiko zazpi ikastetxetako eta Magallaes eta Txileko Antartika eskualdeko beste hainbat zentrotako 8, 12 eta 14 urte arteko haur eta nerabeen ikuspegiaren bitartez.\nIkastetxeek interes handiarekin egin dute bat proiektuarekin eta maiatzean postalak marrazten aritu dira, aste honetan bertan ozeanoaren beste aldera bidaliko dituzten postalak, hain zuzen ere. Postaletan “Ni eta itsasoa, itsasoa eta zu” gaia landu dute eta, irudiaz gain, itsas bizitzarekin eta lurraldeari lotutako istorioekin duten harremana partekatu dute.\nEkimen horri esker, duela 500 urte lehen aldiz elkartu ziren bi eskualdeen arteko lotura eguneratu nahi da; horretarako, lurralde bakoitzaren berezitasunak hartuko dira ardatz, kultura-aniztasuna azpimarratuz.\nElkano Fundazioaren eta Magallaes eta Txileko Antartika eskualdeko Kultura Ondarearen Zerbitzu Nazionalaren arteko lankidetzaren emaitza da ‘Postalak mundubiran’ ekimena. Bi erakunde horien artean hitzarmen bat sinatu dute hainbat proiektu bultzatzeko lehen mundubiraren 500. urtemugaren testuinguruan. Aurreko bi erakundeez gain, hauek ere hartu dute parte: Gipuzkoako Batzar Nagusiek, Teraike Fundazioak –Txileko ikastetxeen koordinatzaile gisa– eta Correosek –postalak bidaltzeko zigiluak eman ditu–. –Txileko ikastetxeen koordinatzaile gisa– eta Correos –postalak bidaltzeko zigiluak eman ditu–.\n“‘Postalak mundubiran’ ekimenaren bidez, itsasoari lotutako historia partekatzen duten gazteak elkartu nahi dira, gazte horiek lotura hori dutenik ez badakite ere” azaldu du Elkano Fundazioko zuzendari Ion Irurzunek. Honako hau ere gehitu du: “Gazteek itsasoarekin duten harremanari buruz hausnarketzea nahi dugu, baita itsasoarekin lotura duten beste kultura batzuk ezagutzera bultzatu ere, kultura-aniztasuna eta Iparraldeko eta Hegoaldeko herrialdeetako mundu-ikuskerak ezagutu ahal izateko”.\nCarlos Maillet Txileko Kultura Ondarearen Zerbitzu Nazionaleko zuzendariak, bere aldetik, ekimena "duela 500 urte baino gehiago hasi zen eta bi herriak sakon identifikatzen dituen itsasaldi baten inguruan lotura berriak sortzeko elkarrekiko ahalegina" dela esan du. “Mugarri honek kultura-trukea eta elkarrizketa integratzailea sustatzen jarraitzera bultzatzen gaitu, kasu honetan haur euskaldunen eta magallanikoen arteko elkartruke bidez adierazia".\nProiektua amaitzen denean, 500 postalak liburu digital batean bilduko dira libreki erabiltzeko, bai parte hartzen duten ikastetxeek, bai publikoak, oro har.\nLehen esperientzia pilotu honen ostean, 2022an lehen mundubirarekin lotura duten beste lurralde batzuk sartu nahi dira ekimenean, hala nola Andaluzia, Filipinak, Cabo Verde eta Portugal.


__________Santutxun Bizi__________: Indarkeria sexistaren aurkako jardunaldiak\nDenok dakigunez Azaroaren 25ean Indakeria sexistaren aurkako eguna dugu. Aldarrikapen eta borroka eguna. Erakundeetatik eta komunikabideetatik egun honen bultzada egiten da, baina edukiz uztuz eta arazoa modu orokor baten azteru barik.\nGazte asanbladatik, ordea, emakumeen kontrako biolentzia sistema patriarkalaren funtsa dela uste dugu, eta baita ondorio nagusi ere bai. Hori dela eta, bortizkeri mota hori desagerraraziko badugu, sistema patriarkarra errotik aldatu beharko dugu norbanakotik hasita: formakuntzaren bidez eta emakumeen enpoderamenduaren bidez.\nLogika horri jarraituz prestatu dugu hurrengo astean aurrera eramango ditugun bi ekintzak: Azaroaren 27an, asteartea, gai honen inguruko larbumetraiak eta eztabaida egingo dugu Santutxuko herriko tabernan, eta Azaroaren 28an, asteazkena, Indarkeria sexistaren kontrako tailer mistoa, Santutxuko AEKn (Padre Pernet kalean).\nBide batez, Azaroaren 25ean, igandea, Arriagatik deituta dagoen manira hurbiltzeko gonbidapena ere luzatzen dizuegu.\nIRAULTZA FEMINISTA EGITERA GOAZ!!!


Gobierno Vasco Irekia :: Eusko Jaurlaritzak kudeatutako zerbitzu publikoek balorazio ona lortzen dute krisia gorabehera\nEusko Jaurlaritzak kudeatutako zerbitzu… http://www.irekia.euskadi.net/eu/news/3464 berria\nFuente: Irekia - Gobierno Vasco Eusko Jaurlaritzak kudeatutako zerbitzu publikoek balorazio ona lortzen dute krisia gorabehera\nEuskal gizarteari buruzko iritzi datuen azterketa eta hedapenerako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak daraman ildo politikoaren eta programazioaren barnean, gaur zuon guztion aurrean, 43. SOZIOMETROA aurkezten dugu, 2010eko udazkenari dagokiona.\nSOZIOMETRO berri honen helburuak euskal administrazioen politika publikoei buruz herritargoak duen pertzepzioaren azterketan biltzen dira. Honekin Prospekzio Soziologikoen Kabineteak herritarrek iritzia osatzeko irizpideak izatea bilatzen du, administrazioen funtzionamendua objetiboki ezagutzea ahalbideratzeko, bakoitzak bere arloan, eta gobernuen jarduera objetiboki baloratzeko.\nBeste hitz batzutan, gobernuaren jarduerari gardentasun handiena eman nahi zaio, zerbitzu publikoak nola kudeatzen diren hautemateko informazio zehatzena eskainiz eta eguneroko bizimoduan zerbitzu horien funtzionamenduak zer eragin duen eta, azken batean, Ongizate Estatuaren oinarrizko alderdiak herritarrek nola baloratzen dituzten ikusiz.\nSOZIOMETRO honen fitxa teknikoa zabaldu den txostenean kontsultatu daiteke. Lagina 18 urtez gorako herritarrei zuzendua, EAE osorako 2.198 lagunek osatua da.\nSOZIOMETROKO ONDORIO NABARMENENAK ** EUSKO JAURLARITZAK KUDEATUTAKO ZERBITZU PUBLIKOEN FUNTZIONAMENDUA POSITIBOKI BALORATZEN DA, KRISIA ETA AURREKONTUEN DOITZEAK GORABEHERA. Ospitale publikoetako osasun arreta positiboki baloratu dute (oso ondo, nahikoa ondo, ondo) herritarren %84k, eta osasun zentro eta anbulategi publikoetako osasun arreta %85ek. Hezkuntza publikoa iritzi publikoaren %77k positiboki baloratu du (oso ondo, nahikoa ondo, ondo). Ertzaintza positiboki baloratu dute, aurreko kategoria berdinekin, %63k. Gizarte zerbitzuak ere positiboki baloratu dituzte inkestatuen %51k eta %31k "ez daki edo ez du erantzun". Etxebizitzak sustatzeko zerbitzuaren balorazioa hiru erantzun multzotan banatu da: inkestatuen %36k positiboki baloratu dute, %30ek negatiboki baloratu dute eta %34k "ez daki edo ez du erantzun".\nGainerako zerbitzuek, beste administrazio batzuen menpekoek, ez dute aurrekoek adinako balorazio positiborik jasotzen baina kasu bakar batean ere hautemate negatiboak ez dira positiboak baino gehiago.\nAdministrazio publikoekin egin beharreko gestio eta kontsultetarako erabilitako bideei dagokienez, %46k diote, azken urtean, "administrazioaren bulegoetara pertsonalki joan direla" eta %20k "Internet edo posta elektronikoa erabili dutela". Gestio horiekiko asebetetzeari dagokionez, gehiengoa (%63) "oso edo nahikoa pozik" agertu da, "ez oso pozik edo ez batere pozik" agertu den %32ren aurrez aurre.\n**ZIURTASUNAK ZALANTZAK BAINO GEHIAGO "ONGIZATE ESTATUA" OSATZEN DUTEN ZERBITZUEN ETORKIZUNAREN INGURUAN.\nZIURTASUNAK. Hezkuntza sistema publikoak "berdin jarraituko du" edo "hobera egingo du" diote inkestatutako pertsonen %74k, osasun arretak "berdin jarraituko duela" edo "hobera egingo duela" uste dute %70ek eta %62k gizarte zerbitzuak "berdin jarraituko dutela" edo "hobera egingo dutela". Halaber, %58k diote lana eta familia bizitzaren arteko bateragarritasunak "berdin jarraituko duela" edo "hobera egingo duela".\nZALANTZAK. Beste ikuspuntu batetik, inkestatuen %54k uste dute pentsioen sistema publikoak "okerrera egingo duela", %48k gauza bera deritzote langabeziaren aurreko babesari buruz, %48k lehenengo etxebizitza eskuratzeari buruz eta %38k diru-sarrerak bermatzeko errentaz (lehengo oinarrizko errenta edo gizarteratzeko gutxieneko sarrera).\n**FISKALITATEA, IRUZURRA ETA KALTETUTAKO GIZATALDEEN ARRETA\nZERGEI EUSTEA. Inkestatutakoen %64k uste dute "gaur egungo zergak mantendu behar direla oraingo zerbitzuak mantentzeko", aldiz, %17k diote "zerga gehiago ordaindu behar direla zerbitzu publikoen eskaintza hobetzearen truke" eta %10ek "zerga gutxiago ordaindu behar direla, nahiz eta horrek zerbitzu publikoen kalitatea murriztu".\n"Erakundeek, ordaintzen duzuna baino gehiago ala gutxiago eskaintzen dizute" galdetuta, gehiengoak (%51) "ordaintzen duena baino gutxiago jasotzen duela" erantzun du, "ordaintzen duen adina jasotzen dutela" dioten %33ren parez pare.\nIRUZURRA. Herritarren %61ek uste dute Euskadin iruzur fiskal handia edo nahikoa dagoela eta %42k diote iruzur hori Espainiako gainerako lurraldeetan baino txikiagoa dela, Euskadin dagoen iruzur fiskala Europako herri aurreratuenetan dagoenaren berdina edo handiago dela uste dutenen oso antzeko ehunekoa (%44). Administrazio publikoek iruzur fiskalaren aurka borrokatzeko ahaleginari buruz, herritarren %43k diote ahalegin "gutxi" egiten dutela eta %18k "oso gutxi" egiten dutela.\nKALTETUTAKO GIZATALDEEI ARRETA. Administrazio publikoek zein gizatalde babestu beharko luketen hobekien galderari erantzunez, nagusiki aipatu dira "bakarrik bizi diren pertsona nagusiak" (%39k) eta "langabetuak" (%32k).\n**PUBLIKOA ETA PRIBATUA, ZERBITZUAK IKUSTEKO BI MODU Inkestatutako pertsonen gehiengo batek (36%) deritzote administrazio publikoek zuzenean kudeatutako zerbitzuek eta enpresa pribatuek kudeatutakoek berdin funtzionatzen dutela. %27k uste dute hobeto funtzionatzen dutela enpresa pribatuek kudeatutakoek eta %16k kontrakoa deritzote.\nHonako kontzeptuak: burokrazia (%57), berdintasunarekiko kezka (%43) eta parte-hartzea (%34) kudeaketa publikoari lotzen zaizkio.\nLanarekiko motibazioa (%43), berrikuntza (%40), eraginkortasuna (%39) eta antolaketa ona (%37) gehiago lotzen zaizkio kudeaketa pribatuari.\n** ARAZO BAT: EUSKADIREN KONPLEXUTASUN ADMINISTRATIBOA\nEskumen administratiboen ezagupena zailtzen du euskal instituzioen sarearen konplexutasunak.\nGaldetutako pertsonen gehiengo batek (53%) zerga nagusienak biltzeko eskumena Diputazioena dela diote, aldiz, %28k Gobernu Zentrala (%9k) edo Eusko Jaurlaritza (%19k) aipatu dituzte.\nZergak igotzeko edo jaisteko ardura duen erakundea zein den galdetutakoan, soilik lautik batek diote "Diputazioak" direla (%25). Portzentaje pixka bat altuagoek eskumen hori Gobernu Zentralari (%28k) edo Eusko Jaurlaritzari (%26k) atxikitzen diote.\nErakunde desberdinen arteko funtzioen banaketari buruz, gehiengoak (%43) dio euren artean "eskumenen bikoizketa gertatzen dela", aldiz, %31k kontrakoa diote. Bikoizketa hori gertatzen dela uste dutenek "Eusko Jaurlaritza eta Diputazioen artean" (%36) edota "guztien artean" (Eusko Jaurlaritza-Diputazioak-Udalak) (%31) gertatzen dela bikoizketarik handiena uste dute.\nHerritarren gehiengoa oso edo nahikoa pozik dago euren erakundeekin, Gobernu Zentralarekin izan ezik. Balorazioen multzoa hurbiltasunaren arabera sailkatzen da. Honela, Udala da erakunderik baloratuena (%68 oso edo nahikoa pozik), atzetik Diputazioa (%57), Eusko Jaurlaritza (%52) eta Gobernu Zentrala (%31).\n**DIPUTATU NAGUSIEN EZAGUTZA ETA BALORAZIOA\nLehen aldiz galdetu da hiru lurralde historikoetako diputatu nagusien ezagutza eta balorazioaz. Beraietako inork ez du lortu Euskadi osorako %50eko ezagutza mailarik. Xabier Agirre biztanleen %30k ezagutzen dute, Markel Olano %34k eta J. Luis Bilbao %42k. Zein bere lurraldean J. Luis Bilbaok %56ko ezagutza maila du Bizkaian, Markel Olanok %50ekoa Gipuzkoan eta portzentaje bera (%50) Xabier Agirrek Araban. Balorazioak, lurraldeka, honakoak izan dira: Markel Olano (5), J. Luis Bilbao (4,6) eta Xabier Agirre (4,1).\nBuruzagi politikoen ezagutza maila desberdina da, eta guztiek, gutxieneko 0a eta gehienezko 10 artean, 5etik beherako balorazioa lortzen dute. Ezagunena Patxi Lopez da (%95), jarraian Antonio Basagoiti (%75) eta Iñigo Urkullu (%72) datoz. Gainerakoak ezagutza maila askoz baxuagoan daude, inkestatutakoen %24 eta %41 artekoa da ezagutzen dituztenen ehunekoa.. Baloratuenak dira: Aintzane Ezenarro (4,9) eta Iñigo Urkullu (4,5). Lehendakariak 4,1eko balorazioa jaso du.\nLehendakari prospekzio soziologikoa inkestak zerbitzu publikoak balorazio lider politikoak Eusko Jaurlaritza krisialdi ekonomikoa Euskadi Berri honen iruzkinen RSSa\njeitsi (20.8 MB)\n880.3 KB (pdf)


Aizu! AEKren aldizkaria - Ezkutalekutik irten beharraz\nSoldata arrakala, kristalezko sabaia, genero indarkeria, adinekoen, gaixoen eta haurren zaintza… Kontzeptu horiek guztiak aipatuta, badakigu zertaz ari garen. “Betiko” kontuak dira, martxoaren 8aren inguruan barra-barra ikusi eta entzungo ditugunak. Historian, gainera, gehiegitan ukatu izan zaie agerikotasuna emakumeei, beren lana ezkutatzeko edo ez aitortzeko; edo, are okerrago, beren obraz jabetzeko. Horren erakusle, emakume izenik eza literaturaren, musikaren, arte plastikoen… historian. Hortaz, emakume artisten lanek duten presentziaz hausnartzeko asmoz, San Telmo Museoak Baginen bagara. Artista emakumeak: ikusgarritasun(ez)aren logikak erakusketa jarri du ikusgai, martxoaren 13ra arte. Museoaren katalogoan onartzen denez, “beti izan dira sorkuntzan lan egin duten emakumeak, baina gutxi Artearen Historiak aitortu dituenak”. Ea alor honetan ere aldatzen diren gauzak, beste guzti-guztietan bezala.


Panda Securityko CNTren sekzio sindikalak zera salatu du: “Jende gehiago kaleratu dute, den-denak salmenta-atalean. Enpresak dio urritu egin direla salmentak; baina, zer gertatu da irabazi-marjinarekin? Kontseiluetako kideen zein inbertitzaileen soldatak ere urritu ote dira? Horri buruz ez dute fitsik esaten, eta euren kontuetan ere ez dira agertzen horiek guztiak.\nHorrela, bada, sindikatuak zera azpimarratu du: “Kaleratzeak ez dira gelditu 2008tik, enpresan inbertitzaileak sartu zirenetik (arrisku-kapital funtsak, hain zuzen)”. 2008-2011 artean, 40 bat langile bota zituzten urteko. 2011, aldiz, gogoan izango duzue askok: orduan gauzatu zelako EEEa; haren ondorioz, beste 128 behargin egotzi zituzten. CNTren hitzetan: “EEEaren ostean, bide beretik jarraitzen dugu: 15 bat kaleratze urteko”.\n“Kasu batzuetan, ordezkatu egiten dute aurreko langilea; gero eta jende gehiago kontratatzen dute okela-enpresen bidez (“aholkularitza” esaten diete haiek); gainontzeko langileei areagotzen diete lan-zama, edo zerbitzua munduko beste tokiren batera deslokalizatzen dute, soldata merkeagoen bila.\nEgoera honetan, CNTk tamalgarritzat jotzen du “kaleratuekiko elkartasuna ez dela behar bezalakoa izan, batez ere garai ilunotan”. Halaber, argi utzi du “Klase ahulek elkarrekin batu eta erantzun beharko luketela, edonor izan aurretik hurrengo biktima. Batuz gero, aurre egin ahalko diegu kapitalari eta berorren gobernu txotxongiloei”.\nEra berean, erakunde anarkosindikalistak adierazi du “Kapitala bat eginda dagoela: goikoek elkar laguntzen dute, eta euren diru-zorroko billetearen kolorea daukate bandera bakar; bitartean, guk pentsatzen dugu klase-borroka antzinako kontua baino ez dela, eta aberriak edo futbol-taldeak defendatzen ditugu”.\nGauzak horrela, Panda Securityko CNTren sekzio sindikalak animatu egiten ditu enpresako langileak “beren burua defendatzera”. Oharra argia da: “Espero dugu horko beharginak kontziente izango direla eta beren eskubideen alde borrokatuko direla. Era horretan jokatu ezean, beste EEE bat ezarriko digute, eta kalean amaituko dugu”. Horregatik, hauxe gehitzen du: “Lanuzte edo greben bitartez, enpresaren jarrera aldaraz genezake”.


Mokorreko protesis osterako ariketak | Aixebe & Abante\nMokorreko protesis osterako ariketak\nPosted on julio 28, 2014 por Oier Gorosabel Larrañaga en ariketak, geriatria // 0 Comentarios\nJente askon arazua da: mokorrian protesisa jarri, eta operaziñua ondo juanda be, denpora batera ondiok kojoka ibiltzia. Arazua larrixa ez danez, etxako kaso askorik egitten, eta pazientia hor ibiltzen da, pozik miñik ez dakalako behintzat… baiña hankakojo. Samuel Gil Gracia fisioterapeutak ibilkeria hobetzeko hainbeste aholku emon desku bere blogian, argazki ugarikin lagunduta. Gure paziente askorendako oso erabilgarrixak izango diranez, Samuelen baimenakin, bere artikuluan egokitzapen hau egin dogu.\nProtesisa zer dan\nMokorreko protesisak jartzeko motibo nagusiña ibilli eziña izaten da. Diagnostikuak desbardiñak izan leikez (artrosisa, infekziñuak, frakturak…), baiña protesisa jarri / ez jarri erabagitzerakuan, ez dira hain garrantzitsuak. Izan be, artikulaziñua oso hondatuta egon arren, askotan molestiak ez dira larrixak izaten eta pazientia ibiltzeko moduan egoten da. Halakuetan, normalian ez da protesisik jarriko.\nProtesisa jartzia erabagitzen danian, ostera, operaziñua dator: hondatutako partien ordez, pieza artifizialak ipintzia. Mortero berezi batekin pegatzen dira hazurrera, eta hori soldiautakuan, listo. Teorixan erreza. Praktikan, baiña, konplikaziñuak egon leikez: bestiak beste, operau ahal izateko ebagi bihar dan okeliangaittik (muskulua). Hain zuzen be, hortxe egoten da normalian esaten gabizen kojera honen arrazoia.\nGoixan ezkerrian, ebagixan norabidia; bestietan, gluteus medius muskulua ebagitta.\nOperaziño mota bat baiño gehixago dago; sarri, zirujauak gluteus medius muskulua ebagi bihar izaten dau mokorreko artikulaziñora allegau ahal izateko. Gero dana josi eta lehengo modura lagatzen saiatzen bada be, zanbro haundixa geratzen da muskuluan eta gehixenetan ez da biharra lehengo modura egitteko gai izaten… geuk lagundu ezian. Artikulu honetako ariketekin, adibidez.\nGluteus medius muskulua\nMuskulu honek funtziño bat baiño gehixago dittu, baiña guri gaur interesatzen jakuna bakarra da: mokorra estabilizatzia, kontrako hankia aidian dagonian, pelbisak bere horizontaltasuna galdu ez deixan. Hau da: ezkerrekogluteus medius muskulua eskumakohankiak pausua emoten dabenian aktibatzen da (hankia aidian dagonian), eta alderantziz.\nEzkerreko gluteus medius ahul = pelbisa eskumara jausi.\nGluteus mediusek fallo egitten dabenian, pazientiak ibilkera tipikua daka: pisua hanka baten kargatzian, pelbisa bestekaldera jaustenjako; hori konpentsatzeko, enborra protesisan aldera okertuko dau. Honi “Trendelemburg test positibua” esaten detsagu, eta bideo labur honetan oso ondo ikusten da:\nHerren mota hau hobetzeko, Samuelek ariketa programa bat proposatzen desku: jardunaldi bakotxian 2-3 serie egingo dozue (serie bakotxian 10-15 errepikapen); nahikua da astian 3-4 bidar egittia. Ariketa programa hau 6-14 aste irauteko pentsauta dago, eta gero ibilkeria barriro ebaluau biharko litzake.\nAlbokera etzinda, operautako hankia goixan, luze.\nHankia 30-45º inguru jaso, luze. 10 segundu goixan mantendu.\nHasierarako posturara itzuli.\nAlbokera etzinda, operautako hankia goixan, belauna doblauta.\nBelaun-izterra goraka zabaldu. 10 segundu goixan mantendu.\nTente (hobe helduleku sendo baten onduan).\nOperautako hankia atzera eruan, behatz puntia kanporaka. 10 segundu manendu.\nTente, hankak pizkat zabalik. Belaunen artian goma elastiko bat.\nBelaunak pizkat doblau eta, batera, pizkat zabaldu gomia tentsiñuan ipiñitta. 10 segundu mantendu.\nTente, mailla baten onduan.\nOperautako hankia mailla gaiñian ipiñi.\nMailla gaiñera igo, albokera.\nAriketa gehixago be ba dagoz, jakiña, eta azaldutakua be modu indartsuaguan egin zeinke (resistentziak gehittuta). Halan be, artikulo hau paziente geriatrikuanpentsauta prestau dogu (kasuen %90ak nahikua eta sobra izango dau hónek ariketekin).\nEsan biharrik ez dago: ariketok eginda mokorreko miñik igarriko bazendu, hobe ez segitzia zure fisioterapeutiakin kontsultau barik.


Elburua Gernika 1962 — dantzan.eus\nHemen zaude: Hasiera › Bideoak › Elburua Gernika 1962\n"Elburua Gernika" Gotzon Elortzak euskal zinegile aitzindariak 1962an zuzendutako filme dokumentala da. Bermeotik Gernikarako ibilbidea egiten du Elortzaren kamerak oraingo honetan, eta tartean zenbait dantza irudi interesgarri ageri dira. Aipagarriak dira gizonezko talde batek dantzatzen duen soka-dantza edo aurreskuaren irudiak. Irudi gutxi batzuk dira, baina ederrak. Txomin Unzaluk esan digunez Gernikako Elai-Alai taldea da irudietan ageri dena, eta dantzariak: Txapelduna, Rufino Garai Azkarai "Mili", muxikarra eta Iñaki Garai Legarreta. Gotzon Elorza: Elburua Gernika (1962).\nLehenengo irudiak gauza oso bitxi bat dauka. Bi gizonak simetriko ari dira dantzantzen banangoa. Ez dute berdin-berdin egiten, batek saltoarekin egiten duelako, baina harrigarriena da, txapeladunak ohikoa den justo alderantziz, erabat simetriko dantzatzen duela banangoa: buelta ezkerrera, artazian eskuma altxatu, eta grabilleta ezkerrarekin. Harrigarria! Nik parranda giroan, edo ensaioren batean, tontoarena egiten, ikusi eta egin izan dut hori, baina plazan, modu serioan eta gutxiago adin horretako dantzariei, ez zait sekula tokatu ikustea. Besteontzat ezaguna zaizue hori, alegia, banangoa dena simetriko kontrara egitea?\nHorrez gain erregeletako irudiak oso polita iruditu zaizkit. Pena da hain laburrak eta doinurik gabe izatea. Urdaibai aldeko soka-dantzaren itxura hartzen diot, baina hain motza izanik, ezin askoz gehiago esan.\nZinez ederrak, erregeletakoa oso polita eta bestea... bitxia benetan\nTxomin Unzaluk zenbait argibide eman dizkigu bideo honetan agertzen diren dantzarien inguruan: "Hor doaz irudiei buruz nere azalpenak:Eguna: 1965.eko maiatzaren 25a. Egun horretan jendaurrean berreskuratu zen Gernikako Elai-Alai taldea, militarren erreboltaren ostean deseginda. Lekua: Gernikako Pasealekua. Dantzariak: Txapelduna, Rufino Garai Azkarai "Mili". Muxikarra. Lumoko Santa Luzian "Erregeletako" aurreskularia (1904-1996) Bestea, Iñaki Garai Legarreta . Elai-Alairen dantzari ohia. (1975.an maiatzaren 14an, Guardia Zibilak erailda Blanca bere emaztearekin batera beren etxean.)"\nAberria: Victor Olaeta 1961


Aisiaren garrantzia eta gaurkotasuna - Manuel Cuenca\nInoiz hausnartu duzu zer den aisia, zenbat ordu ematen duzun horretan edo gaurko gizartean nolako garrantzia duen? Nahiko ohikoa da, hain eguneroko diren fenomenoak aztertzen ditugunean, nondik nora doazen badakigula pentsatu eta merezi duten arreta ez ematea.\nNekez uler daiteke gaurko gizartea, non eta aisia XXI. mendeko garapen-oinarri garrantzitsua dela jakiten ez den. Hau horrela dela ikusteko, nahikoa da gelditu eta pentsatzea zer adierazten duten gaur egun, ekonomikoki eta kulturalki, ikuskizunaren munduak, telebistak, kirolek, turismoak, musika modernoak, parke tematikoek, ausazko jokoek edo museoek. Aisiaren giza esperientzia leku guztietan eta pertsona guztiengan azaltzen da. Badago jokoetan, kirol-praktiketan, bidaietan, oporraldietan eta asteburu musikaz, festaz eta abarrez beteetan (edo hutsetan). Aisiaren esperientziarik eza nabari da asperraldietan, integrazio-, sormen-, ekimen-…faltan, eta, horrexen ondorioz datoz tristura, zentzurik eza edo drogetarako joera. Aisia etengabe aldatzen ari den errealitatea da, eta jakintzen aroan, bere lekua bete aurretik, erabateko metamorfosia jasaten du.\nAisia modernoa, industria-garaiaren ondorioa, etengabe aurreratu den errealitatea izan da. Kantitatean eta erabilera berrietan ez ezik, benetako eskuragarritasunean ere areagotu da. XX. mendearen amaieran, herri aurreratuenetako hiritar gehienek aisia demokratiko eta orokorra gozatzea zuten. Beraren garapen eta bilakaerak ekarri du gaur ezagutzen dugun egoera ahalbidetu duten bizimoduak aurkitzea. Baina, aldi berean, aisia demokratizatzeak zerbait ekarri du: mentalitate-aldaketa, eta balioen eta inguratzen gaituen munduaren beste kontzepzio bat.\nIII. milurtekoa etorri denean, gure izaera eta bizimodu parekagaitzak zalantzan jarri dira. Kontzepzio berri batzuek, hain zuzen ere munduan egoteko era eta erabilera berriek, modu orokorrean eta generikoan dei dezakegun herritartasun berria ekarri dute. Azken urteotan, herri garatuetan batik bat, suertatu den aldaketak agerian jarri du galdera ezezagunak egiten dituzten bizimodu berrien garrantzia. Aisia oso elementu oinarrizkoa izan da aldaketa horretan, eta gure gizartean ere gero eta garrantzizkoago da. Inguratzen gaituen errealitate berriak izugarri ugaritu ditu aukeratzeko gure ahalmenak, ezen gogobetetasuna ez baita lortzen gehiago izanda edo gastatuta, baizik eta geure buruarekin eta inguruarekin hobeto sentiarazten gaituena hautatuta. Ezagueraren garaian giza historian aurrekorik ez duen beste testuinguru batean bizitzen ikasi behar dugu, eguneroko errealitatea izan arren. Testuinguru berri honetan hainbat kontu berriro definitu beharko ditugu: denbora- eta espazio-erabilerak, edo lana eta aisia ulertzeko modua.\nManuel Cuenca Cabeza, 2009 Aisiaren Pedagogia: Ereduak eta Proposamenak. Bilbao: Deustuko Unibertsitatea, 23-24.\nSiguiente historia Importancia y actualidad del ocio\nHistoria previa Los itinerarios de ocio