Lan honen bibliografía‐erregistroa Eusko Jaurlaritzako Liburutegi Nagusiaren katalogoan aurki daiteke: http://www.bibliotekak.euskadi.net/WebOpac Argitaraldia: 1.a, 2013ko azaroa Ale‐kopurua: xxxxxx ale Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioa. Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Saila. Internet: www.euskadi.net Argitaratzailea: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia. Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco Donostia‐San Sebastián, 1 ‐ 01010 Vitoria‐Gasteiz Inprimaketa: Eusko Jaurlaritzaren Inprenta eta Erreprografia Zerbitzua. L.G.: XXXXXXXX 4.\nAurkibidea Or. Aurkezpena 7 1. Justifikazioa 9 1.1. Hezkidetzan oinarritutako eskola baten bidean aurrera egitea 9 1.2. Hezkuntza‐komunitatearentzako erronkak 12 1.3. Esparru juridikoa 30 2. Planaren oinarriak 39 2.1. Lanketa prozesua 39 2.2. Eginkizuna: nahi dugun eskola 40 2.3. Helburuak 41 3. Konpromisoak eta erdietsi beharreko lorpenak 43 4. Kudeaketa, jarraipena eta ebaluazioa 45 4.1. Ebaluazio‐sistema 45 4.2. Egiturak 46 4.3. Komunikazio‐sistema 47 Lan‐plana 49 I. ERANSKINA: Adierazle‐multzoa 65 II. ERANSKINA: Memoria ekonomikoa 67 5.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Aurkezpena Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailak sustaturiko plan honek hezkuntza‐sistema du xede, zehatz‐mehatz derrigorrezko hezkuntza (Lehenengo Hezkuntza eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza), Haur Hezkuntza eta Batxilergoa, aldi honetarako: 2013‐2014 ikasturtetik 2015‐\n2016 ikasturtera. Planaren helburua transformazio‐prozesua sustatzea da, eskola mistoko eredutik hezkidetzan oinarritutako eskolaren eredura aurrera egiteko, genero‐indarkeriari aurrea hartzen eta, azken buruan, sexismoak eragiten duen edozein indarkeriari aurre egiten laguntzeko. Genero‐indarkeria sexismoan eta emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunean oinarritutako sistema baten ondorio larriena da. Eskolak ikasleen arteko botere‐harremanak aldatzen lagundu dezake, behar diren aldaketak eginez, berdintasunean oinarritutako sozializazioa ziurtatzeko. Sozializazio horrek identitate‐aniztasuna errespetatu behar du, eta nesken eta mutilen garapen pertsonala ahalbidetu. Eskola leku pribilegiatua da aldaketa handiak hasteko, baina berak bakarrik ezin dio lan horri heldu, beste erakunde eta gizarte eragile batzuen laguntza formalagoa behar du, baita hurbileko hezkuntza‐komunitatearen zuzeneko laguntza ere. Plan honen helburua ikastetxeak ekimen orokorra eta estrategikoa egitea da, genero‐indarkeriarekin loturiko hezkidetza, berdintasuna eta prebentzioa lantzeko. Hartara, ikuspegi horrek ikastetxeko kultura, politikak eta praktikak aintzat hartu eta gaitasun guztien ikaskuntzan integratu behar ditu; ikasleen arteko elkarrizketa, elkarrekintzak, elkartasuna, berdintasuna eta errespetua bultzatuko dituzten metodologien laguntzarekin. Era berean, beharrezkoa da ikuspegi horrek eskola‐sistema eratzen duten egituretan eta pertsonengan eragitea: ikasleak, irakasleak, familiak, hezkuntza‐administrazioa… azken batean, hezkuntza‐komunitate guzti‐\nguztia. Gainera, funtsezkoa da ikastetxeen barrutik nahiz kanpotik sustaturiko jarduera horien inguruan, hezkidetza, emakumeen eta gizonen arteko berdintasun‐politikak eta ikerketa zientifiko feministen emaitzak egotea. Plan honek hezkidetza eta genero indarkeria Hezkuntza Administrazioaren agendan sartzen du. Horretarako, Hezkuntza Administrazioaren zerbitzu estrategikoei, besteak beste Berritzeguneei, Hezkuntza Ikuskaritzari, ISEI‐IVEI Irakas Sistema Ebaluatu eta Ikertzeko Erakundeari eta Hezkuntza Berriztatzeko Zuzendaritzari, batez ere helburuak eta ekimenak zehazten dituen plan bat aurkezten du. Gerora, zehaztutako planak ikastetxeetan izango du dagokion garapena eta zehaztapena. 7 7.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Dokumentu hau bost ataletan dago egituratuta. Lehen atalean justifikazioa dago. Bertan, hezkidetzan oinarritutako eskola baten bidean aurrera egin behar dela adierazten da, hezkuntza‐komunitateak dituen erronkak definitzen dira eta lan honen euskarri den erreferentziazko esparru juridikoa, berdintasunari buruzkoa, aurkezten da. Bigarren atalean, Planaren oinarriak daude. Hau da, Planaren lanketa prozesua azaltzen da, eginkizunak definitzen dira. Gainera, lortu nahi den eskolaren ezaugarriak ezartzen dira eta helburu estrategikoak adierazten dira. Hirugarren atalean, Sailak Planari buruz hartu dituen konpromiso nagusiak aurkezten dira, eta lortu beharreko helburuak zehazten dira. Laugarren atalean, Planaren jarraipena eta ebaluazioa egiteko sistema deskribatzen da, baita Plana kudeatzeko egiturak ere. Azkenik, lan‐plana aurkezten da, jarduerak modu egituratuan zehazten dituena, aurreikusitako helburuetan oinarrituta; estrategiak eta kronograma zehazten dira. 8 8.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana 1. Justifikazioa Hezkidetzan oinarritutako filosofiatik abiatuta egiten diren analisietan, ikusmolde androzen‐\ntrikoak baliogabetu behar dira lehenik, partzialak direlako eta objetibotasunik ez dutelako bederen, eta errealitate globalaren interpretazio zientifi‐\nkoak egiteko ahalegina egin behar da. M. José Urruzola Zabalza, 1995 1.1. Hezkidetzan oinarritutako eskola baten bidean aurrera egitea Gure gizartean, uste hau oso zabalduta dago: emakumeen eta gizonen berdintasuna ia‐ia lortuta dago. Egia da badirela berdintasuna bermatzen eta genero‐indarkeria deuseztatzen saiatzen diren legeak eta plan instituzionalak. Halaber, emakumeek lan‐merkatuan parte hartzen dute, hezkuntza‐maila guztietara eta kulturara hel daitezke, eta horiek, zalantzarik gabe, bidean aurrera egitea dakarte. Hala ere, oraindik gizartean berdintasun‐gaietan dagoen defizit garrantzitsua erakusten dute hainbat datuk: lan‐merkatuari buruzkoek; ekonomiaren, kulturaren eta zientziaren alorretan erabakiak hartzeko esparruetan emakume gutxi daudela adierazten dutenek; partaidetza soziopolitiko baxua erakusten dutenek; etxeko lanaren eta zainketen banaketa desorekatua azaltzen dutenek; emakumeen aurkako indarkeriari buruzkoek; pobreziari buruzkoek eta abarrek. Hezkuntza‐sisteman ere aurrerapen handiak egon dira. Izan ere, derrigorrezko irakaskuntzaren ondoko mailetan, gaur egun, ikasle gehienak emakumeak dira. Irakaskuntza mistoa, irakaskuntza publikoaren eta itunpeko ikastetxe eta ikastetxe pribatu ia‐ia guztien eredua izatea lortu da. Honetaz gain, arau‐esparru zabal batek eskolan berdintasunezko gizarte baten alde lan egin dezala eskatzen dio hezkuntza‐sistemari. Gertaera horiek asko indartu dute uste hau: emakumeen eta gizonen berdintasuna lortu da hezkuntzaren esparruan. Irudikeria hori indartzen dute, gainera, beste datu hauek: nesken emaitzak hobeak dira; etapa guztietan, errendimendu akademiko hobea dute; eskola‐porrotaren eta eskola uztearen tasa txikiagoak dituzte; eta gero eta emakume gehiago daude maskulinotzat jo izan ziren karreretan. Hala ere, ikerketek erakusten digute nesken eta mutilen arteko harremanek asimetrikoak izaten jarraitzen dutela, eta egoera asko abusuan oinarrituta daudela; gaitasunak, trebetasunak eta bizitza‐proiektuak generoarekin loturik daude oraindik; curriculum‐edukietan, emakumeen ekarpenak ez dira ikusten, eta sexismoa eta genero‐indarkeria nerabeen eta gazteen bizitzen garapenean eragiten ari diren errealitateak dira. 9 9.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailak, plan honen bidez, emakumeen eta gizonen arteko desberdintasun horiek gainditu daitezen nahi du, eta genero‐indarkeria eta sexismoak eragindako indarkeria‐mota guztiak deuseztatzen lagundu nahi du, hezkuntzaren eremutik. Alde horretatik, oso garrantzitsua da azpimarratzea eskolak leku pribilegiatua eta estrategikoa duela, gizartea berdintasunezkoa eta bidezkoa izan dadin laguntzeko. Aintzat hartu behar da biztanle guztiak igarotzen direla hezkuntza‐\nsistematik, eta eskolak ahalmen handia duela pertsonen garapen integrala bultzatzeko, genero estereotipoak ezarritako mugak eta jokabide sexistak gaindituz. Hezkuntza integrala ezinbesteko xedea da emakumeen eta gizonen aukera‐berdintasunaren ibilbidean. Xede horrek adostasun handia lortu du eskola‐komunitatean eta gizartean oro har. Hala ere, adostasun horretaz gain, ez da beti ulertzen eginkizun horren konplexutasuna; hezkidetza esaten zaio eginkizun horri. Plan honek hezkidetza sustatzen du, hezkuntza‐ikuspegi horren helburua genero‐desberdintasunak etengabe desagertzea baita, eta ez eskolako egitura formalean bakarrik, baita hezkuntzaren ideologian eta jardunean ere. Gizonezkoen kulturaren eta emakumezkoen kulturaren alde positiboak berreskuratu nahi dira, eta era dikotomikoan genero bakar bati lotuta ez dauden jokabide‐erreferente bihurtu, neska eta mutilen giza garapena bultzatzeko, eta identitate pertsonala duten subjektuak direla onartzeko, estereotipoak alde batera utzita. Hezkuntza‐planteamendu hori funtsezkoa da genero‐indarkeriari heltzerakoan. Plan honetan, honela ulertzen dugu genero‐indarkeria: batik bat emakumeen aurka burutzen den indarkeria, bai eta gizarteak gizona edo emakumea izateari buruz duen ustearekin bat ez datorren pertsona ororen aurka burutzen dena ere. Diskriminazioaren eta desberdintasun‐egoeraren adierazpena da, gizonek emakumeak menderatzeko duten botere‐\nharremanen sistema batean: patriarkatuan. Indarkeria hori era askotan agertzen da; bitarteko fisikoek, ekonomikoek edo psikologikoek eragin dezakete, baita mehatxu egiteak, beldurra eragiteak eta derrigortzeak ere. Eta horren ondorioa kalte edo pairamen fisikoa, sexuala edo psikologikoa izan daiteke, bai esparru publikoan gertatzen dena, bai esparru pribatuan gertatzen dena. Azken batean, Sailaren iritziz, emakumeen eta gizonen berdintasuna sustatzeko eta genero‐indarkeriari aurrea hartzeko, ezinbestekoa da egungo eskola mistoa hezkidetzan oinarritutako eskola bihurtzea. Eskola horren erreferentzia pertsonak izango dira eta haien identitateen garapena; eskola hori zuzenagoa izango da denontzat, genero‐, hezkuntza‐ eta gizarte‐desberdintasunik gabeko eskola bat. 10 10.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Ahalegin handi horretan ez gara hutsetik abiatzen. Dagoeneko hamarkada batzuk igaro dira gure erkidegoan hezkidetzari buruzko lehen hitzak entzun zirenetik. Hezkuntzari buruzko hausnarketa eta jarduna bultzatu zuten taldeen lehen adierazpenetatik (mugimendu feminista, sindikatuak, pedagogia‐berrikuntzako mugimenduak) gaur egun arte, zenbait etapa bereiz daitezke, Emakunderen 2005eko azterketan1 adierazten den bezala. Hasieran, eragile nagusiak edo ia bakarrak, oro har, gizarte‐\nmugimenduak izan ziren, eta bereziki, mugimendu feminista. Geroago, erakundeak ere garrantzia hartzen hasi ziren, eta programak, ekimenak eta legeak egiteaz arduratu ziren. Gaur egun, gizarte‐aldaketak izan dira, eta gizonei eta emakumeei ez diete berdin eragiten (kultura‐aniztasuna areagotu da; familia‐ eta harreman‐ereduak aldatu dira; identitateak; krisiez kontzientzia hartzea, krisi ekonomikoaz besteak beste…). Erakunde feministek, gizarte‐\nerakundeek eta hezkuntza berriztatzeko taldeek aldaketa horien berri eman dute, eta, horretaz gainera, era guztietako genero‐indarkeriari aurrea hartzeko hezkuntza‐ekimenak premiazkoak direla aldarrikatzen dute. Sailaren asmoa, plan honetan, hezkidetzari buruzko lana indartzea eta sustatzea da, gizarte‐aldaketa horiek, egindako bidea eta erronka eta eskaera berriak aintzat hartuz. Horretarako, funtsezkoa iruditzen zaio honako hauek aitortzea: •\nInstituzio eta erakunde askoren ahalegina, master, ikastaro, material, programa eta abarren bitartez lan handia egin baitute irakasleen prestakuntzan laguntzen hezkidetzaren alorrean. •\nGure erkidegoko Hezkuntzaren historian, EAEko Berritze‐\nguneetatik, hezkidetza mintegiak zabalkunde, proiektu eta ikastetxeen hezkidetza ereduaren araberako eraldaketan egindako lana. •\nAzken urteetan, irakasleek eta ikastetxeek egin dituzten ekimenak eta esperientziak. •\nIkerketa zientifiko feministen arloan lortu diren aurrerapenak •\nGizarte‐ eta hezkuntza‐mugimenduak eta mugimendu feminis‐\ntak egiten ari diren aldarrikapenak eta lana, hezkidetzarako fronte berriak irekitzen. •\nErakundeek eta taldeek (Emakunde, udalak, etab.) ikaste‐\ntxeetan abian jarri dituzten programak, hezkidetza lantzeko eta genero‐indarkeriari aurrea hartzeko. 1\nEmakunde. (2005). Emakumearen Euskal Erakundea Hezkidetza Euskal Autonomia Erkidegoan. Bilakaera eta etorkizuneko estrategiak. Gasteiz. 11 11.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Eta aitorpen horretatik abiatuta: •\nHezkidetzari eta genero‐indarkeria prebenitzeari buruzko prestakuntza ikastetxeetan bertan indartzea, aldatzeko proiektuak bultzatzeko. •\nIrakasleak prestatzea eta gizonen parte‐hartzea lortzea, hezkidetzaren eta genero‐indarkeria prebenitzearen arloan. •\nHezkuntzaren alorreko zerbitzu estrategiko guztiak inplikatzea (Berritzeguneak, Hezkuntzako Ikuskatzailetza, Hezkuntza Berriz‐\ntatzeko Zuzendaritza), plan hau abian jartzeko. •\nIkerketa sustatzea unibertsitateetatik eta Irakas Sistema Ebaluatu eta Ikertzeko Erakundetik (ISEI‐IVEI). •\nHezkuntza‐komunitateko eragileekin lankidetzan aritzea, Plana garatzeko. Eta azken batean, erakunde arteko koordinazioa sustatzea, gizarteak berdintasun‐gaietan eskatzen dizkigun erronkei erantzun integrala eta globala eman ahal izateko. 1.2. Hezkuntza‐komunitatearentzako erronkak Balio sexistak emakumeen eta gizonen berdintasun‐balio bihurtzea garrantzitsua eta konplexua da, eta hezkuntzaren alorrean genero‐\nindarkeriari aurrea hartzea oso premiazkoa. Beraz, ezinbestekoa dugu hezkidetza lantzea. Horretarako, aurrerapenak aztertu behar dira, hezkidetzaren alorrean jarraitzen duten defizitak identifikatu behar dira eta hezkuntza‐komunitateak dituen erronka berriak definitu behar dira. Erronkei heltzeko lana modu integratuan antolatu behar da, eskolako ikaskuntza guztietan eta hezkuntza‐komunitate guztiaren parte‐\nhartzearekin. Hona hemen erronka horietako batzuk: A. Hezkidetzan oinarritutako eskolaren eredua sakon aztertzea, eta genero‐ikuspegia ikastetxeetako kultura eta praktiketan sartzea planteamendu integral batez. B. Ikasleak orientatzea, bizitzan, ikasketetan eta lanbidean bidea aukera dezaten, askatasuna eta aukera‐aniztasuna errespetatuz eta genero‐baldintzapenik gabe. C. Genero‐ikuspegia eskola‐porrotari aurre egiteko ekimenetan sartzea, eta hezkuntza jasotzeko eskubidea benetan unibertsala dela ziurtatzea, bai eta neska eta mutil guztiek hezkuntza‐\nsisteman jarraitutasuna izan dezaten bermatzea ere, ikasle guztien aniztasuna aintzat hartuta (etnia, kultura, ekonomikoa, gizarte mailakoa, funtzionala, sexuala, etab.). 12 12.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana D. Harreman afektibo‐sexualak izateko eta elkarrekin bizitzeko heztea, aniztasun sexualean eta emakumezkoen eta gizonezkoen berdintasunean oinarrituta. E. Eskola‐komunitate osoaren atxikimendua lortzea, genero‐\nindarkeriari aurrea hartzeko, kasuak lehenbailehen detekta‐\ntzeko eta biktimei arreta egokia eta eraginkorra emateko. A] Hezkidetzan oinarritutako eskolaren eredua sakon aztertzea, eta genero‐\nikuspegia ikastetxeetako kultura eta praktiketan sartzea planteamendu integral batez. Berriki egindako ikerketek2 berretsi dute eskola‐sisteman, orain ere, sexismoa eta genero‐estereotipoak gertatzen direla zenbait alderdiren bitartez, besteak beste: ikastetxearen beraren antolamendua, irakasleen jarrerak eta itxaropenak, curriculum akademikoa, ikasten diren eta ikasten ez diren gaiak, ikasliburuak eta ikasmaterialak, hezkuntza‐ eta lanbide‐\norientabidea, hizkuntza, espazioa, ikaskideekiko harremanak, irakasleekiko harremanak eta irakasleen arteko harremanak, irakaskuntzaren eta ikaskuntzaren metodologia, etab. Ondoren, oinarrizko alderdi batzuk azalduko ditugu, ikuspegi integral batez eta modu eraginkorrean eta planifikatuan lan egin behar dela erakusteko. A.1. Curriculuma berraztertzea, genero‐ikuspegia aintzat hartuz Ikastetxeetan irakasten diren materiekin erlazionaturiko curriculum ofizialak eta ezkutuko curriculumak3 funtsezko eragina dute neska‐\nmutikoen genero‐sozializazioan; hau da, gure gizartean gizon izatea eta emakume izatea zer den adierazten diete, zein den gizarteak esleitutako espazioa (publikoa, pribatua), rolak, sexu bakoitzari zer jokabide eskatzen zaion eta zein jokabide diren “desegokiak”. Hezkidetza‐gaietako adituek aztertu dute curriculum esplizituan gizonen gertaerei, ezaguerei eta esperientziei ematen zaiela garrantzia, eta emakumeen esperientzia eta jakintza kanpoan eta ikusezin geratzen dela eskolako gaietan eta hezkuntzako etapetan. Hortaz, transmititzen den kultura‐herentziak androzentrikoa izaten jarraitzen du. Gainera, gizarteak maskulinotzat jotzen dituen balioak eskolan modu inplizituan ematen dira eta gizarteak femeninotzat jotzen dituen balioen gainetik hierarkizatzen dira. Adibidez: lan‐mundua, ordaindua eta publikoa, 2\nHezkuntza eta Kultura Alorreko Agentzia Exekutiboa (ACEA Eurydice, Hezkuntzako Informaziorako Europako Sarea). (2010). Diferencias de género en los resultados educativos: medidas adoptadas y situación actual en Europa. Brusela. P9 Eurydice. 3\nHezkuntza‐prozesuan modu inplizituan transmititzen diren ezaguerak, jarrerak eta balioak adierazten ditu. 13 13.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana pribatua den ordain gabeko etxeko lanaren eta zainketa‐lanaren gainetik, ordaindutako lana borondatezko lanaren gainetik; ekoizpena osasunaren eta ongizatearen gainetik; arrazionaltasuna hunkiberatasunaren gainetik; lehiakortasuna lankidetzaren gainetik; lehiaketa‐kirolak jolasen gainetik; bizkortasuna malgutasunaren gainetik; hitza isiltasunaren gainetik… Erronka honi dagokionez, azpimarratu behar da gaitasunen garapenean oinarrituta dagoen curriculumak, aukera ematen digula alderdi kognitibotik haratago dauden alderdiak lantzeko, balioesteko eta ebalua‐\ntzeko. Alderdi horiek funtsezkoak dira ikasleen hezkuntza integralerako. A.2. Ikasliburu eta material didaktiko inklusiboak eta hezkidetzaren aldekoak aukeratzea Ikasliburuak eta materialak oro har gizarte‐errealitatea, antolamen‐\ndu‐formak, balioak, emozioak adierazteko moduak, arauak, gizarte‐, familia‐ eta harreman‐ereduak deskribatzerakoan genero‐estereotipoetan oinarritzen dira eta ez dute egungo gizarte‐errealitate osoa adierazten. Funtsezkoa da testuliburuek neskei zein mutilei sexuaren araberako espektatibak mugatzen ez dituzten identifikazio ereduak eskaintzea. Argitaletxeak bazterkeria guztiaren aurka dauden lege‐eskakizunetara egokitu dira. Ondorioz, egiaztagarria eta alderagarria da zenbat aurreratu den garai bateko testuliburuetan agertzen ziren gizon eta emakumeen arteko diskriminazio argietan, bai irudietan, bai agerpen kopuruetan edota bai pertsonaien protagonismoan. Nolanahi ere, egungo testuliburuak sakon aztertzen direnean ikus daiteke diskriminazioak, zoliagoa izan arren, hor jarraitzen duela4. Estereotipo sexistei buruzko Europa mailako azterketa batean5, hizkuntza eta literaturako ikasliburuetako irudietan sexismo‐adierazleak aurkitu zituzten, kuantitatiboak nahiz kualitatiboak. Alderdi kuantitatiboan, emakumeen irudikapen grafikoa, material horietan, gizonenaren erdia zen ozta‐ozta (guztizkoaren % 32,95). Desberdintasun kualitatiboak ere aurkitu zituzten bi sexuen irudikapenetan; adibidez, irudien koloreetan kolore argiak eta tonu arrosak zeuden emakumeen irudietan; karakterizazioak eta jokabideak estereotipo sexistetan oinarrituta zeuden; irudikapen espazia‐\nlean, gizonak espazio publikoetan eta emakumeak espazio pribatuetan zeuden. 4\nPérez, C. eta Gargallo, B. Sexismo y estereotipos de género en los textos escolares. ADDENDA a la ponencia IV LECTURA Y GÉNERO: LEYENDO LA INVISIBILIDAD. http://www.uv.es/genero/_docs /public_edu/sexismo_txtos.pdf 5\nHezkuntza eta Kultura Alorreko Agentzia Exekutiboa (ACEA Eurydice, Hezkuntzako Informaziorako Europako Sarea). (2010). Diferencias de género en los resultados educativos: medidas adoptadas y situación actual en Europa. Brusela. P9 Eurydice. 14 14.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Hori dela eta, baliabideak behar dira, irakasleek, ikasleek eta, oro har, ikastetxeek hauteman ditzaten emakumeen eta gizonen berdintasuna eta aniztasuna sustatzeko material egokiak, sexismorik eta genero‐\nestereotiporik gabekoak. A.3. Trebatzea, ikasleei buruz jarraitzen duten itxaropenez jabetzeko Pertsona guztiak balio sexistak dituen gizarte batean hezi gara, eta genero jakin baten arabera sozializatu. Beharrezkoa da sozializazio berezi eta sexista horri antzematea, jakiteko noiz mugatzen dizkigun gure jokabideak, gure bizi‐ eta lanbide‐itxaropenak, gure gaitasunak, etab. Aipatutako azterketak Diferencias de género en los resultados educativos: medidas adoptadas y situación actual en Europa6 ondorioz‐\ntatzen du irakasleak ez direla ondo konturatzen nola erabiltzen duten generoa, antolatzeko eta kategorietan sailkatzeko faktorea gisa. Ez dakite, beraz, generoari buruzko uste inplizituek zer‐nolako eragin sakona duten ikasleen portaeran. Azterketak dioenez, irakasleek uste dute berdin tratatzen dituztela neskak eta mutilak, baina praktikan eta modu inkontzientean, pasibotasuna eta konformismoa sustatzen dute neskengan, eta independentzia eta banakotasuna mutilengan. Halaber, toleranteagoak dira mutilen portaera txarrarekin, naturala dela uste baita, eta arrazoi beragatik, espero dute neskek “etxean egiten diren lanak” egitea, hala nola ikaskideei laguntzea edo ikasgela garbitzea. Neskak ikasle hobeak direla ohartzean, horren arrazoia konduktuala dela esan ohi da, kognitiboa edo intelektuala baino gehiago; adibidez, hau da, neskak arretatsuagoak bide dira lanean, eta mutilak baino “gehiago saiatzen dira ikasketetan”. Kontuan hartu behar den beste elementu bat irakasleen jarrera batzuk dira, batetik, “emakumezkoenak“ diren arazo batzuen aurrean dituztenak, garrantzi gutxikoak direla uste baitute; eta bestetik, mutil batzuen jarrera “mikromatxisten” aurrean dituztenak. Itxaropen desberdin horiek direla eta, egiaztatuta geratu dira sufrimendu‐egoera asko, norbaitek neskek edo mutilek jokatu behar duten bezala jokatzen ez duenean gertatzen direnak. Neska izaten eta mutil izaten irakatsi egiten da, eta, horretarako, esaten zaie zer balio, zer sentimendu, zer jarrera, zer jokabide, zer sexu‐joera, zer sexu‐identitate edota zer genero‐identitate, zer gaitasun, zer rol… onartu behar dituzten sexu batekin edo bestearekin jaiotzeagatik, eta arau hori hausten duenari zigorra ezartzen diote besteek. Horregatik, egun ere ohikoak dira baztertze‐\negoerak, neskato‐mutikoen eta neska‐mutilen arteko ahozko erasoak, baita 6\nHezkuntza eta Kultura Alorreko Agentzia Exekutiboa (ACEA Eurydice, Hezkuntzako Informaziorako Europako Sarea). (2010). Diferencias de género en los resultados educativos: medidas adoptadas y situación actual en Europa. Brusela. P9 Eurydice. 15 15.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana jazarpenak ere, janzkeragatik, izaeragatik, sexu‐joaeragatik, jolaskide eta adiskide jakin batzuk edukitzeagatik, zenbait ohitura izateagatik, etab. Ikusmolde edo itxaropen horiek guztiek maila inkontzientetik maila kontzientera igaro behar dute, esku hartzea ahalbidetzeko. Horretarako, ezinbestekoa da hezkuntza‐komunitateko eragileak hezkidetza‐gaietan etengabe eta mailaka prestatzea. A.4. Espazioen erabileran, genero‐analisia sartzea Zenbait azterlanek eskoletako espazioak aztertu dituzte, baita nola erabiltzen diren ere, eta ondorioztatu dute genero‐adierazlea erabakigarria dela. Garbi geratu da jolastokian eta jolasteko eremuetan espazioaren banaketa sexista dela oraindik ere. Jolasen hierarkiagatik, nesken eta mutilen jokabideengatik edo jolastokiaren espazioa antolatu gabe egoteagatik, mutilak erdialdean kokatzen dira eta neskak bazterretan. Nabarmentzen den beste alderdi bat da ikastetxeetan futbolean jokatzeko ekipamenduei esleitzen zaizkien bitarteko eta baliabideetarako eta beste jarduera batzuk egiteko erabiltzen direnaren (naturaguneak, lorategiak, harremanetarako eta jolasteko jarduerak) arteko desoreka. Errealitate horren aurrean, ikastetxeetako espazioen banaketa eta erabilera berraztertu behar da genero‐ikuspegia aintzat hartuz, nesken eta mutilen, emakumeen eta gizonen beharrei, interesei eta itxaropenei erantzuteko. A.5. Ebaluazioa berraztertzea, genero‐ikuspegia aintzat hartuz Azken urteetan, aurrerapen eta metodologia‐aldaketa garrantzitsuak gertatzen ari dira ikastetxeetan. Baina ez da ahaztu behar hezkuntzaren bitartez estereotipo sexistak ere transmititu ditzakegula. Ebaluazio‐metodoen neutraltasuna eta joera falta aldarrikatu badira ere, ikerketek7 egiaztatu dute generoen araberako joera izaten dutela ebaluazio‐metodoek, batez ere azken urteetan, ikasleek banaka lortu beharreko errendimendu‐helburuak nabarmendu baitira, baita ikastetxeek eta herrialdeek lortu beharrekoak ere. Joera horretan, gainera, nazioarteko azterketa batzuek ere eragina izan dute, hala nola PISA edo TIMSS izenekoek. Ebaluazioan erabilitako probek eta testuek kritikak jaso dituzte, irakurketa‐materialek jasotzen dituzten berberak, hain zuzen ere: egoera eta pertsonaia maskulinoak dira nagusi, emakumezkoak arinkeriaz tratatzen dira, eta hizkuntza eta irudi sexistak ageri dira. Beste alderdi aipagarri bat da neska/emakumeei kalifikazio baxuagoak emateko joera 7\nHezkuntza eta Kultura Alorreko Agentzia Exekutiboa (ACEA Eurydice, Hezkuntzako Informaziorako Europako Sarea). (2010). Diferencias de género en los resultados educativos: medidas adoptadas y situación actual en Europa. Brusela. P9 Eurydice. 16 16.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana dagoela, eta altuagoak mutil/gizonei, kalifikatu beharreko pertsonaren sexua jakiten denean. Hori dela eta, herrialde batzuetan ikasleen anonimotasuna (izena eta sexua) ezarri da. Hezkidetzan aurrera egiteko ebaluazioa berraztatzeak ezinbestekoa egiten du irakaskuntza‐ikaskuntzako metodologiak, ebaluazio‐estrategiak, hezkuntza‐laguntzak eta abar genero‐ikuspegia aintzat hartuz berraztertzea. A.6. Familiak hezkidetzan inplikatzea Ikaskuntzak zenbait testuingurutan egiten direnez eta horien arteko koherentzia eta jarraitutasuna bilatu behar denez, familien lankidetza funtsezkoa da heziketan. Hori dela eta, ezinbestekoa da prestakuntza jarraia eta partaidetza‐espazioak eratzea eta familiek genero‐berdintasuna bultza dezaten beren seme‐alaben heziketan. Familiek eskolan izan dezaketen partaidetzari ekitean, ezin da alde batera utzi amek duten eginkizuna seme‐alaben eskolatze‐prozesu osoan8. Horri dagokionez, agerian jarri behar da amek seme‐alaben hezkuntzan duten eginkizuna, eta eginkizun hori balioetsi egin behar da, baina eginkizun hori aitekin modu orekatuan banatzea ere ezinbestekoa da. Beraz, erronka bat da aitek eskolan eta hezkuntzan duten parte‐hartze aktiboa handitzea. Adierazitako alderdi guztiek ezeztatu egiten dute hezkuntzaren alorrean dirauen irudipena; hau da, hezkidetzako eskola‐eredua lortu dela dagoeneko. Aurrerapenak izan dira hezkidetzan oinarritutako eskola bat lortzeko lanean, baina alderdi askotan sakondu beharra dago oraindik ere. Horretaz gainera, hezkidetzari buruzko lana nahiko bakartia izan da: laguntza eta baliabide gutxirekin egina, esparruan arduratsuak ziren hezkuntzako profesionalek borondatez egina, beren ikastetxeetan aldaketa txikiak bultzatuz. Orain arte lortutakoa indartzea da erronka, baina alderdi horiek guztiak modu integralean landu behar dira, hezkuntza‐komunitate guztiaren inplikazioarekin, irakasleak trebatuz, ikastetxeen proiektuak berraztertuz eta aldatuz, parte hartzeko egiturak sortuz, arduradunak izendatuz, hezkuntza‐orientabidea eta ikasgela lanerako abiapuntutzat hartuz… 8\nEmakunde. (2005). Hezkidetza Euskal Autonomia Erkidegoan. Bilakaera eta etorkizuneko estrategiak. Gasteiz. 17 17.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana B] Ikasleak orientatzea, bizitzan, ikasketetan eta lanbidean bidea aukera dezaten, askatasuna eta aukera‐aniztasuna errespetatuz eta genero‐\nbaldintzapenik gabe. Azken hamarkadetan aurrerapenak izan badira ere, genero‐\nestereotipoek eragin handia dute oraindik ikasleen aukera pertsonaletan, profesionaletan eta bizitzakoetan. Zenbait errealitate aipa ditzakegu, ondo adierazten baitute generoa erabakigarria dela ikasleen aukera pertsonaletan, profesionaletan eta bizitzakoetan. Adierazlerik argienetakoa da ikasketen derrigortasuna desagertu eta oinarrizko hezkuntzatik aldentzen garen heinean, gero eta handiagoak direla jokabide‐ereduen desberdintasunak neskek eta mutilek egiten duten aukera akademikoetan. Orduan hasten dira ibilbide bereiziak nesken eta mutilen artean, bai ikasketetarako sarbidean, bai aukeratzen dituzten adarretan9. Batxilergoan, mutil gehienek modalitate zientifiko‐teknikoa hautatzen dute; neska gehienek, berriz, gizarte‐ eta giza‐zientziak aukeratzen dituzte. Aukera horiek gerora zer unibertsitate‐karrera hautatu baldintzatzen dute. Bereiztua den hautatze akademikoak berekin dakar mutilek gizonen artean ohikoak diren adar profesionalen aldeko apustua egitea, lan horiek aintzat hartzen baitira gizartean, eta ordainsari onak baitituzte. Neskek, berriz, lan‐merkatura iristeko zailtasun gehiago dituzte, eta iristen direnean, gehienetan kategoria profesional eta lanbide oso feminizatuetan aritzen dira, ordainsari txikiagoak eta gizartean prestigio txikiagoa duten kategorietan. 9\nEUSTATeko 2011ko datuen arabera (Irakaskuntzaren estatistika): ‐Emakumeen matrikulazioa batxilergoan gizonena baino pixka bat altuagoa da: % 52,6. Nolanahi ere, lanbide‐heziketan, erdi‐mailakoan eta goi‐mailakoan, emakumeen ehunekoa ez da iristen % 38,4ra erdi‐mailan, eta % 40,6 da goi‐mailan. ‐Hasierako Lanbide Kualifikazioko Programetan (HLKP), mutilak ikasle guztien % 72 dira. ‐2010/2011 ikasturtean, erdi‐mailako lanbide‐heziketako 25 adarretatik bik soilik betetzen dute parekotasun‐printzipioa ikasgeletako osaketan (Komunikazioa, Irudia eta Soinua, eta Arte Grafikoak). ‐Erdi‐mailako Lanbide Heziketako ikasleen %78 adar feminizatuetan edo maskulinizatuetan dago matrikulatuta ‐Goi‐mailako Lanbide Heziketako ikasleen %56 adar feminizatuetan edo maskulinizatuetan dago matrikulatuta ‐Hauek dira adar feminizatuenak:Irudi pertsonala, Gizarte‐ eta kultura‐zerbitzuak, Ehungintza, jantzigintza eta larrugintza ‐Hauek dira adar maskulinizatuenak: elektrizitatea eta elektronika, energia eta ura, fabrikazio mekanikoa, informatika eta komunikazioak, instalazioa eta mantenimendua, zurgintza, altzarigintza eta kortxoa, itsasoa eta arrantza, garraioa eta ibilgailuen mantenimendua. 18 18.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Bereizketa horiei dagokienez, Emakundek10 egindako Portaera maskulinoen eta femeninoen ereduak eta erreferenteak euskal gazterian txostenean ageri den bezala, ezin da alde batera utzi gazteek, sozializazio‐\nprozesu osoan, kanpoko presioak izan dituztela, hartu behar dituzten erabakietan eragiteko. Presio horiek familiaren ingurunetik, adiskideen ingurunetik (pare‐taldeak), xede den ingurunetik (erreferentzia‐taldea) eta lan‐merkatutik bertatik etor daitezke. Gainera, prozesu inplizitu eta sotil bat dago, nesken eta mutilen gaitasunak, trebetasunak eta jarrerak modu bereizian bultzatzeko. Hori dela eta, hezkidetza ezinbestekoa da generoa sozializazio‐prozesu osoan orekatzeko, egokitzeko, konpentsatzeko eta neutralizatzeko. Prozesu horretan, bitarteko guztietan aritu behar da: irakasgaiak, irakasleen eta familien mezu esplizituak eta inplizituak, etab. Tutoretza ere gune pribilegiatua izan daiteke, ikasleei genero‐estereotipoez ohartarazteko eta beren erabakitzean eragiten duten uste eta aurreiritzi sexistak desegiteko. C] Genero‐ikuspegia eskola‐porrotari aurre egiteko ekimenetan sartzea, eta hezkuntza jasotzeko eskubidea benetan unibertsala dela ziurtatzea, bai eta neska eta mutil guztiek hezkuntza‐sisteman jarraitutasuna izan dezaten bermatzea ere, ikasle guztien aniztasuna aintzat hartuta (etnikoa, kulturala, ekonomikoa, gizarte mailakoa, funtzionala, sexuala, etab.) Gaur egun, hezkuntzaren alorreko kezketako bat mutilek neskek baino emaitza akademiko txarragoak dituztela da. Gainera, mutil batzuen artean joera handiagoa dago jokabide disruptiboak, diziplina‐arazoak, jazarpen‐arazoak, gatazkak konpontzeko trebetasun falta eta abar izateko. Jarrera horiek eta eskola‐porrota ez dira lotzen hezkuntzaren munduan genero‐aldagaiarekin, baina oso garrantzitsua da aintzat hartzea mutilak zer maskulinitate‐eredutan sozializatzen diren eta neskak zer feminitate‐eredutan sozializatzen diren, ikasgelan dituzten jarrerak ulertzeko, bai eta haien irakaskuntza‐ eta bizitza‐ibilbideari buruzko itxaropenak ulertzeko ere. Aipatu dugun bezala, irakasleen itxaropen desberdinek eragina dute ikasleen jokabideetan. Alde horretatik, azpimarratu behar da jokabide inkontzienteak direla gehienetan, baina ondorio handia dutela ikasleen bizitzetan, portaera sexistak indartzen baitituzte. Adibidez, mutilei neskei baino gutxiago irakasten zaie esanekoak eta zintzoak izaten, ikaskideei laguntzen…; neskei, berriz, gutxiago irakasten zaie iniziatiba hartzen, beren iritzia izaten, asertiboak izaten… Horretaz gain, gaur egun mutil langile eta zintzoak bere gisakoen artean oso ondo ikusita ez daudenez, indartu egiten da ohiko maskulinitate‐eredua. 10\nEmakunde. (2001). Portaera Maskulinoen eta Femeninoen ereduak eta erreferenteak euskal gazterian. Gasteiz. 19 19.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Maskulinitate‐eredu hegemoniko horrek zorigaizto handia eragiten du nesken eta mutilen artean, bai eta emaitza akademiko txikiagoak ere. Gainera, agresibitate‐ eta indarkeria asko eragiten ditu eskoletan, bai eta ikasteko motibazio baxua ere. Erronka handienetako bat, hain zuzen ere, maskulinitate tradizionalarekin loturiko balio horiek indargabetzeko lan egitea da, mutilak hezkuntza‐sisteman mantentzea eta haien eskola‐porrotaren tasa jaistea eta errendimendua handitzea. Baina esparrua zabaltzea ere beharrezkoa da, eta neskak ere sartu behar dira eskola‐porrotari ekitean. Eurydice azterketak dioen bezala, ”Normalean, eskola‐\nerrendimenduan genero‐etenari aurre egin nahi dioten politikek mutilen errendimendu eskasari erreparatzen diote. Herrialde gutxi batzuek soilik garatu dituzte programa bereziak mutilen irakurmen‐trebetasunak hobetzeko eta neskek matematika eta zientzietan duten errendimendua hobetzeko”. Gainera, egitasmo globala egin behar da, eta arreta berezia jarri behar da genero‐desberdintasuna beste desberdintasun batzuekin estal daitekeenean, eta, diskriminazio bikoitzeko edo askoko egoerak gertatzen direnean; egoera horiek intersekzionalitate11 kontzeptuak definitzen ditu. Gure abiapuntua da hezkuntzarako sarbidea eskubide unibertsala eta derrigorrezkoa dela. Beraz, neskek nahiz mutilek eskubide hori badute gure testuinguruan. Hala ere, ez da ahaztu behar eskubide hori kasu guztietan, kolektibo guztietan eta gure erkidegoan dauden kultura ezberdinetako pertsonengan bermatu behar dela. D] Harreman afektibo‐sexualak izateko eta elkarrekin bizitzeko heztea, aniz‐\ntasun sexualean eta emakumezkoen eta gizonezkoen berdintasunean oinarrituta. Azken urteetan, sexu‐hezkuntzan aurrerapenak izan direla egiaztatu da; prestakuntza eta informazio gehiago daude eta balioak aldatu egin dira alor horretan. Kolektibo eta erakunde askoren ahaleginaren emaitza da hori, gazteen sexu‐hezkuntza zenbait bidetatik lantzen ari baitira, besteak beste: ikastetxeak, familiak, udalak, gazte‐taldeak, talde feministak, LGTTBI taldeak12. 11\nIntersekzionalitate terminoak aipatzen ditu diskriminazio‐formen edo menderatze‐sistemen artean −bi edo gehiago− izaten diren elkarrekintza estruktural eta dinamikoen ondorioak. Zehazki, arrazismoak, patriarkatuak, desabantaila ekonomikoek eta beste faktore batzuek zer‐nolako eragina duten desberdintasun‐mailak eratzen, eta nola egituratzen dituzten emakumeen eta gizonen, arrazen eta beste talde batzuen posizioak. 12\nSigla hori hitz hauetatik dator: Lesbiana, Gay, Transexual, Transgenero, Bisexual eta Intersexual. 20 20.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Hala ere, oraindik ere sexu‐hezkuntzari buruzko kezka dago hezkuntzaren arloan. Izan ere, aurrerapenak egin badira ere, egiaztatuta dago harreman afektibo eta sexualek, neurri handi batean, sexismoaren eragina jasaten dutela oraindik ere. UPV/EHUk egindako azterketa batean13, frogatu da gazteen harreman afektibo‐sexualetan, benetako gizon bat izateari edo neska on bat izateari buruzko ideiek garrantzi handia dutela, bai eta eredu femeninoek eta maskulinoek ere. Oro har, neskek eta mutilek gorputzaren garrantzia azpimarratzen dute, pertsona batenganako erakarpena sentitzeko. Dena dela, neskek “fisikoa” aipatzen dutenean, ezaugarri‐\nmultzo zabalagoarekin lotzen dute, alderdi bati garrantzi handia ematen diotela: jarrerari. Jarrera hori bat dator maskulinitatearen irudi tradizionalarekin; hau da, berdintasunean oinarrituta ez dauden jokabide eta balio batzuekin, hala nola nagusitasunarekin eta jabetasunarekin. Beste ikerketa batzuek14 ideia hori berresten dute: gaur egun, gazte askok ez dituzte jokabide horiek (patroi tradizionalak) gaitzesten, nahiz eta berdintasunean oinarritutakoak ez direla ohartzen diren; zenbaitetan erakargarriak direla ere iruditzen zaie. Halaber, askotan, berdintasunean oinarritutako jarrerak adierazten dituzten mutilak ez dira behar adina era‐\nkargarri izaten. Neska askok mutilen artean berdintasunean oinarritutako balioak eta jarrerak balioesten dituzte adiskidetasun‐harremanetan, eta neska askok bikotekide egonkorra aukeratzean ere bai. Hala ere, maskulini‐\ntate tradizionaleko ereduarekin bat datozen mutilak erakargarriagoak iru‐\nditzen zaizkie beste harreman afektibo‐sexualetarako, noizean behingoeta‐\nrako batez ere, ondo pasatzearekin loturiko harremanetarako hain zuzen. Eredu horrekin bat etorriz, moral bikoitzari eusten zaio; hau da, harreman asko dituzten mutilak balioetsi egiten dira, eta gaitzetsi, berriz, gauza bera egiten duten neskak. Horren ondorioz, neskak desberdindu egiten dira: neska batzuk ligatzeko, alegia “objektu sexualarekin” parekatzen dira, eta beste batzuk harreman egonkorrak izateko (neska onak). Era berean, handiagoa da jasaten duten berdinen arteko presioa sexu harremanak lehenago izan ditzaten, eta horren ondorioz, batez ere neskek, sexu askatasun gutxiago dute, harremanak izan nahi dituzten ala ez, zenbateraino eta zelan izan erabakitzerakoan. 13\nAmurrio, Mila; Larrinaga, Ane; Usategui, Elisa; Del Valle, Ana Irene. (2008). Genero‐indarkeria Bilboko nerabe eta gazteen bikote‐harremanetan. Bilbao‐Udala; Euskal Herriko Unibertsitatea. 14\nRios, O. eta Christau, M. Más allá del lenguaje sexista. Actos comunicativos en las relaciones afectivo‐\nsexuales de los y las adolescentes. Revista Signos. Especial Monográfico 2. 311‐326. or. 21 21.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Ildo honetatik, EAEn egin berri den Nerabeen sexualitatea Euskal Autonomia Erkidegoan ikerketan egiaztatu da gazteen % 30ek inguru, 15 urterekin hasten dituztela sexu harremanak. Bestela esanda, hasierako adina jaitsi egin dela, alegia. Bestalde, ikerketako laginean ere agertu da adin guztietako emakumeen jarduera sexuala gizonena baino handiagoa dela, eta horrek adierazten du aldaketa gertatu dela 90eko hamarkadan egindako beste ikerketa batzuetako datuekin alderatuz. Neskek eta mutilek gaur egun ere portaera‐eredu desberdinak izaten dituztela eta jatorrian sexismoa duten portaera‐ereduak direla jarraitzen da egiaztatzen. Izan ere, arestian aipatutako Javier Zapiainen ikerketako hainbat datu eta ondorioen argitan agerian gelditzen da neska eta mutilen artean jokabide ezberdinak daudela, hala nola: •\nNeskek bikote egonkorraren barruan izan ohi dituztela sexu‐\nharremanak. Mutilek, berriz, egoeraren araberako harremanak izateko joera dutela (noizbehinkako bikotekideekin). •\nNeskek diote maiteminak eraginda hasten direla sexu‐\nharremanetan; mutilek, berriz, esperimentatzeagatik. •\nErotismoaren garapena ez dela simetrikoa emakumeengan eta gizonengan. Emakumeak geroago hasi eta gutxiagotan masturbatzen direla15. •\nPreserbatiboaren erabilerari dagokionez, nahiz eta 2005eko datuekin konparatuz gehiago erabili den, oraindik ere arbuiatzen da. Hori dela eta larrialdiko kontrazepzioaren erabilera oraindik nahiko ohikoa da (sexu aktibitatea duten emakumezkoen % 37, gutxi gorabehera). Jokaera honek, besteak beste, ez ditu infekzio genitalak prebenitzen. •\nHaurdun geratzen direnen tasa egonkor mantendu bada ere, ezin da hori lotu preserbatiboen erabileraren gehitze soilarekin baizik eta, horrez gain, larrialdiko kontrazepzioa ere kontuan hartu beharko genuke. 15\nIldo horretan, ikerketa horretatik ateratako emaitzek baieztapen hori egiaztatzen dute: mutilen %96,1 eta nesken %35,6 masturbatu egin dira inoiz. Gómez Zapiain, Javier (2013). 22 22.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Alderdi horietaz gain, aintzat hartu behar da heterosexualitatearen gizarte‐araua urratzen duten sexu‐identitateak eta aukera afektibo‐\nsexualak ez daudela onartuta eta normalizatuta ikasgelan16; beraz, kasu askotan ezkutatu egiten dira eta sufrimendua eragiten dute. Aipatutako Nerabeen sexualitatea Euskal Autonomia Erkidegoan azterlanean azaldutako datuak gorabehera, Euskadiko gazte eta nerabe gehienek modu osasungarrian integratzen dituzte sexu‐jarduerak eta horiekin loturiko sentimenduak. Baina datu horiek garbi adierazten dute sexismoa gainditu egin behar dela bai harreman afektibo‐sexualetan eta baita bere beste agerpen ugaritan ere, hala nola homofobian, lesbofobian edo transfobian, besteak beste. Horretarako, hezkuntza‐sistemak irtenbidea aurkitu behar die gaur egungo arazoei, datuek prestakuntza‐ eta baliabide‐gabeziak erakusten baitituzte sexu‐hezkuntza ikastetxeetan lantzeko17. Eskolak sexualitatearen eta afektibitatearen alorrean oinarritutako gaitasunak eskuratzea erraztu behar du, emakumeen eta gizonen berdintasunean eta aniztasun sexualean oinarrituta, estereotipo sexistak eta gizartearen ezarpenak alde batera utzita. Hortaz, nerabeek, DBH amaitzean, behar afektibo eta sexualei irtenbidea emateko baliabideak izan behar dituzte, eta horretarako, berdintasunean oinarritutako harreman erakargarriak eskaintzen dituzten ereduetatik abiatu behar da, elkarrizketan, aukera pertsonalekiko eta jokabide guztiekiko errespetuan eta tratu egokian oinarrituta. Alde horretatik, bultzatu behar den hezkuntza afektibo‐sexualak ikuspegi biologizistak gainditu behar ditu, eta zenbait alderdi landu: sexu‐\nidentitatea eta hori nola erlazionatzen den genero‐identitatearekin eta aniztasunarekin; desira, emozio propioa, eraikia eta garrantzitsua den aldetik, norberaren eta harremanen zoriontasunerako; erakarpena, maskulinitate eta feminitate hegemonikoaren parametroetatik kanpo; harreman afektiboak eta/edo sexualak desiran, zaintzan, ongizatean eta 16\nIrakas‐sistema Ebaluatu eta Ikertzeko Erakundeak (ISEI‐IVEI) egindako Ikaskideen arteko tratu txarrak Lehen Hezkuntzan eta DBHn (2012) azterketako datuak: ‐ DBHko ikasleen %23,6k dio ikusi duela nola baztertu duten ikaskide bat gay izateagatik; Lehen Hezkuntzako hirugarren zikloan ere %12k dio horrelako jokaera baten lekuko izan dela. ‐ Lesbianatzat hartzen diren ikasleen kasuan, ehunekoak askoz apalagoak dira; DBHko ikasleen %7k baino apur bat gehiagok eta Lehen Hezkuntzako hirugarren zikloko ikasleen %5ek diote ikaskide bat arrazoi horrexegatik etengabe baztertu duteneko kasuak ikusi dituztela. 17\nIkastetxeetako %18k soilik hartu dute parte sexu‐hezkuntzako jardueretan; gainerako %82k ez. Ikastetxeen zailtasun nagusiak dira irakasleek ez dutela prestakuntzarik (%55) eta baliabideak eskasak direla (%43). Gómez Zapiain, Javier. (2013). Nerabeen sexualitatea Euskal Autonomia Erkidegoan. Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Saila. Osasun eta Kontsumo Saila. Eusko Jaurlaritza. 23 23.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana konpartitzean oinarrituta, eta ez jazarpenean, kontrolean, abusuan, sufrimenduan edo genero‐indarkerian oinarrituta. E] Eskola‐komunitate osoaren atxikimendua lortzea, genero‐indarkeriari aurrea hartzeko, kasuak lehenbailehen detektatzeko eta biktimei arreta egokia eta eraginkorra emateko. Genero‐indarkeriak gazterian duen eraginaz kezkatuta dauden gizarte‐sektore guztien iritziz, hezkuntza‐sektorea funtsezko eragilea da genero‐indarkeriari aurrea hartzeko. Hezkuntza‐komunitatea oinarrizko elementua da haurren eta gazteen prestakuntzan, eta, beraz, behar‐beharrezkoa da eragile aktibo bihurtzea genero‐indarkeriaren aurka borrokatzeko: prebentzio goiztiarretik hasita, arazoa lehenbailehen detektatu eta arreta egokia eskaini behar da. Emakume eta gizonen berdintasuna eta hezkidetza eskolan landuz gero, epe luzera sexismoa etengabe deusezta daiteke eta, horren ondorioz, genero‐indarkeriari eusten dioten balioak eta portaerak ere bai. Hala ere, datuek erakusten digute berariazko esku‐hartzeak egin behar direla genero‐indarkeriari aurrea hartzeko, gizarte‐arazo horri epe motzean erantzun eraginkorra eman ahal izateko. Txostenek azaltzen dute, estereotipoek irauten duten arren, genero‐\nindarkeriaren biktimak eta erasotzaileak oso gazteak direla. Segurtasun Sailak eskainitako datuen arabera: 2012an bikotekide edo bikotekide ohiaren indarkeriaren biktima izan zirela salatu zuten emakumeen % 34k 30 urte baino gutxiago zuten.18 Askatasun sexualaren aurkako erasoak balira, zenbakiak argi eta garbi adieraziko lukete emakumeek zenbat eta gazteago izan orduan eta arrisku gehiago dutela mota horretako indarkeria sufritzeko. Izan ere, jasandako indarkeria jakitera eman duten biktima guztietatik % 66k19 30 urte baino gutxiago du. Erasotzaileei dagokienez, 2012an, bikotekide edo bikotekide ohiaren indarkeria egiteagatik salatuak izan ziren %26k20 30 urte baino gutxiago zuten. Askatasun sexualaren aurkako erasoak balira, portzentaiak gora egiten du, erasotzaileen % 46k 30 urte baino gutxiago zuten21. Kopuru horiek nahitaez bultzatzen gaituzte genero‐indarkeriaren aurkako borroka hezkuntzaren alorrean sartzera, eta modu sistematikoan irakaslanean. Lan horri ekiteko modua konplexua da, genero‐indarkeriak era eta adierazpen asko baititu. Alde horretatik, hainbat alderdi hartu behar dira 18 % 32 18 eta 30 urtekoen tartean daude,eta % 2k 18 urte baino gutxiago dute. 19\n% 34k 18 urte baino gutxiago dute eta % 32k 18 eta 30 urteen tartean. 20\nErasotzaileen % 25 18 eta 30 urtekoan tartean daude eta % 1k 18 urte baino gutxiago dute. 21\nErasotzaileen % 35 18 eta 30 urtekoen tartean daude.eta % 11k 18 urte baino gutxiago dute. 24 24.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana kontuan, esku‐hartzea nolakoa den eta erantzun beharreko indarkeria‐\nmota nolakoa den. Prebentzioaren esparruan, hona hemen kontuan hartu beharreko alderdi batzuk: Sexismoa, ikasgeletan gatazkak eta ikaskideen arteko tratu txarrak azaltzen dituen faktore gisa Mutilak sozializatzen diren maskulinitate tradizionalaren ereduak erraztu eta bultzatu egiten du gatazkak indarkeriaren bidez konpontzea eta boterea eta indarkeria erabiltzen ikastea. Horrela, nabarmendu behar da mutilek gehiago erabiltzen dutela indarkeria ikasgelan, eta hori genero‐mandatuarekin dago loturik. ISEI‐IVEI22 erakundearen txostenean, egiaztatu da bullying bidezko erasotzai‐\nleen ehunekoa handiagoa dela mutilen artean, bai Lehen Hezkuntzan, bai Bigarren Hezkuntzan. Biktimen ehunekoan gauza bera gertatzen da. Hau da, mutilek gehiago erabiltzen eta jasaten dute indarkeria. Heteroarauak23 betetzen ez dituzten sexu‐joeradun ikasleei egiten zaien jazarpena gero eta gehiago ikusten den praktika bat da. Hala ere, bullying fenomenoaren barnean kidekoen artean izaten diren tratu txar sexistak eta sexualak ez dira aztertu modu espezifikoan azterlanetan. Homofobia, lesbofobia eta trasnsfobia sistema matxista baten baitan sortzen dira, eta hark erabiltzen ditu genero aniztasuna mugatzeko baliabide gisa: oso baliabide eraginkorra da “normaltasunean” ezarritako, hau da, gizarte mailan onartutako “gizon” eta “emakume” ereduei eusteko. Lehenago aipatutako ISEI‐IVEIren ikerketak, Ikaskideen arteko tratu txarrak Lehen Hezkuntzan eta DBHn, galdera bat erantsi zuen 2012. urtean sexu‐joerengatiko jazarpenaren inguruan. Hauxe izan zen emaitza: “DBHko ikasleen % 23,6k dio ikaskide bat gay izateagatik etengabe baztertu dutela ikusi duela; Lehen Hezkuntzako hirugarren zikloan ere % 12k dio horrelako jokaera baten lekuko izan dela. Lesbianatzat hartzen diren ikasleen kasuan, ehunekoak askoz apalagoak dira; DBHko ikasleen % 7k baino apur bat gehiagok eta Lehen Hezkuntzako hirugarren zikloko ikasleen % 5ek diote ikaskide 22\nIrakas‐sistema Ebaluatu eta Ikertzeko Erakundea (ISEI‐IVEI). (2012), Ikaskideen arteko tratu txarrak Lehen Hezkuntzan eta DBHn. Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Saila. Eusko Jaurlaritza. 23\nSistema ideologiko eta kultulara, heterosexualitatea bete beharreko arautzat hartzen duena sexu/genero sisteman, eta, beraz, hauek baztertzen dituena: lesbianak, gayk, transexualak, transgeneroa, bisexualak eta intersexualak. 25 25.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana bat arrazoi horregatik etengabe baztertu duteneko kasuak ikusi dituztela”24. Horregatik, ikertzen jarraitu behar dugu, eta galdeketak eta erabilitako metodologiak genero‐ikuspegitik berraztertu, tratu txarren tipologia hori agerian jartzeko eta jakinarazteko. Gainera, irakasleei prestakuntza eman behar zaie, tratu txarren kasuak noiz diren sexistak eta/edo sexualak hauteman dezaten, eta homofobia, lesbofobia, transfobia jazarpenak aurreikusi eta horren aurrean jardun dezaten. Internet bidezko jazarpenari edo tratu txarrei dagokienez (cyberbullyng‐a), aipatu behar da gero eta kasu gehiago daudela, non baztertze‐egoeren atzean Internet bidezko jazarpen sistematikoko egoerak agertzen diren, eta irakasleentzat oso zaila da egoera horien berri izatea. Teknologia berriak, sarritan, gutxiesteko, jazartzeko, kalumniatzeko erabiltzen dira: argazki pertsonalak Interneten bidez banatzen dira, mutilak harro agertzen dira neskekin izandako harremanez, trofeoak balira bezala, rankingak egiten dira, mehatxuzko mezuak bidaltzen dira mugikorrekin. Bizitza errealean gertatzen diren jokabide sexistak Interneten bidez hedatzen dira, eta anonimotasunean egiten direnez, inolako zigorrik jaso gabe egiten dira. Horregatik guztiagatik, genero‐ikuspegia sartu behar da ikasgelako bizikidetzan eta ikasgelako gatazken bitartekotzan eta konponketan. Izan ere, egoera, gatazka eta tratu txar askoren jatorria sexismoa da. Premiazkoa iruditzen zaigu jazarpen sexista eta sexuala bullying eta cyberbullying fenomenoen barnean sakon aztertzea, baita genero‐sozializazioak hain zuzen, mutilek maskulinitate‐eredu tradizionala hartzeak zer neurritan eragiten duen fenomeno bietan eta biktima/erasotzaile rolak hartzean ere.\nMikroindarkeriak Oraindik ez dira ezagutzen hainbeste hautematen ez diren indarkeriak −mikroindarkeriak25− eta, beraz, onartu egiten dira. Horregatik, ia ez da ezer egiten haien aurka, nahiz eta ondoez eta min handia eragiten duten. Indarkeria mota horrek murriztu egiten ditu botere pertsonala, autonomia, askatasuna, nesken autoestimua, eta maskulinitate tradizionaleko mandatua betetzen ez duten mutilen autoestimua. Gainera, hautematen ez direnez, oro har inolako erantzukizunik gabe egiten dira. 24\nIrakas‐sistema Ebaluatu eta Ikertzeko Erakundea (ISEI‐IVEI). (2012). Ikaskideen arteko tratu txarrak Lehen Hezkuntzan eta DBHn. Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Saila. Eusko Jaurlaritza. 25\nMikroindarkeriak: normaltzat hartzen diren eta ia nabaritzen ez diren kontrolak eta botere nagusike‐\nriak. Ruiz‐Jarabo, C, Blanco Prieto, P. (2004). La violencia contra las mujeres. Prevención y detección, 87. Díaz de Santos argt. 26 26.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Izan ere, oso ohikoa da gehienbat neskek jasaten duten mikroindarkeria horien larritasuna ukatzea. Oro har, erasoak minimizatu egiten dira, adinari dagozkion jokabidetzat hartzen baitira, inolako ondoriorik ez balute bezala; irakasleek eta gurasoek ez dute sinesten beren ikasle edo semeek erasotzaileak izan daitezkeela, eta, askotan, susmoa izaten da neskek ez ote duten kontua puztu, eta leporatzen zaie ez dutela ulertu, okerreko mezuak bidali dituztela edo gaizki ulertu dituztela jasotako mezuak; azken batean, neskek bereizteko eta onartzeko gaitasunik ez dutela pentsatzen da. 26 Publizitateak eta komunikabideek indartu egiten dute agerikoa ez den eta natural bihurtu nahi den indarkeria, ahalmen handia baitute balioak, ideologiak eta pentsamenduak transmititzeko. Oraindik ere badira emakumeak gizonen mendeko direla indartzen dituzten jarrerak, balioak eta mezuak, eta, gainera, emakumeen aurkako indarkeria justifikatu, garrantzia kendu eta erabiltzera bultza dezakete. Harreman‐ eta erakarpen‐ereduak Sarritan, harreman afektibo eta sexualak aukeratzean, erakarpena eta desira estu lotzen dira menderatzearekin, kontrolarekin eta sufrimenduarekin, eta erabat aldentzen dira maitasunetik eta grinatik. Pertsona posesiboekiko erakarpena sentituz gero eta jeloskortasuna maitasunarekin identifikatuz gero, mendekotasuna onartzen da, autoritatea ezartzen da eta bizitzako elementu garrantzitsuei eta norberaren espazioari uko egiten zaie nesken kasuan. Mutil batzuek neska batzuekin duten jokabidea27, askotan, maitasun‐erakusgarritzat hartzen da eta ez genero‐indarkeriaren adierazletzat; esate baterako, adiskideak, ordutegiak, arropa, mugikorra, sexualitatea, gorputza… kontrolatzea. Berdintasunean oinarritutakoak ez diren eskema horiek ez dira harreman heterosexualetan bakarrik gertatzen. 26\nEmakunde. (2011). Sexu Erasoak. Nola bizitzen diren, nola ulertzen diren eta nolako arreta ematen zaien. Eusko Jaurlaritza. Herrizaingo Saila Vitoria‐Gasteiz. 27\nEmakumearen Institutuak Nerabeen arteko genero‐indarkeriari buruzko ikerketaren arabera, inkestatutako mutilen % 30,7k uste du ez dela tratu txarra bikotekideari “ ez duela ezer balio esatea”; beste % 22,8k iritzi bera du “beldurra sentiarazteari dagokionez”; eta % 35ek, berriz, "egiten duen guztia kontrolatzea” dela‐eta. 27 27.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Botere‐erlazioetan oinarritutako esperientzia horietako askok28 joera bat ezar dezakete neska eta mutil batzuek bizitzan izango duten harreman afektiboetan. Batzuetan, berdintasunean oinarritua ez den harreman bat hurrengo indarkeriazko harreman batzuen hasiera izan daiteke. Aldi berean, berdintasunezko harremanak babesgarriak izan daitezke, eta oinarrizko aprendizaia, norberaren burua babesteko, eta, gerora, etor litezkeen harreman ez‐berdintzaileak hautemateko. Gainera, berdintasunari lotutako oinarrizko ikaskuntza jasotzen bada, botere erlazioen edota erlazio asimetrikoen ondorioak gutxitu daitezke. Harreman horiek, lehen esan bezala, sarritan gertatzen dira neska‐mutilen artean, eta biolentzia izatera iristen ez badira ere, gizakiaren garapen beteari modu negatiboan eragiten diote. Horrenbestez, gazteekin lan egin behar da, hausnartzeko eta genero‐indarkeriari eusten dioten balio, erreferente, jarrera eta jokabide sexistak aldatzeko. Alderdi horiek guztiak sozializazio‐\nprozesuan integratzen ari direnez, berariaz eta esplizituki esku hartu beharko da prozesu horretan. Ikasleek gai izan behar dute genero‐\nindarkeria identifikatzeko eta arbuiatzeko. Tratu oneko harremanak erakargarri bihurtu behar dira; hau da, harreman osasuntsu eta positiboak. 28\nBerdintasuna eta genero‐indarkeriaren prebentzioa nerabezaroan azterketako datuak. (2010). Osasun, Gizarte Politika eta Berdintasunerako Ministerioak egina. Hezkuntza Sailak ere parte hartu zuen. ‐Mutilen %13,1ek aitortu du tratu txarrak noizbait erabili dituela edo saiatu dela erabiltzen bikotekide duen neskarengan, eta nesken %9,2k aitortu du tratu txarrak pairatu izana. ‐Mutilen %26k ez du uste "bikote‐harremanak kontrolatzea" tratu txarra denik; %30,7k ez du uste tratu txarra denik “ez duela ezer balio esatea”; eta %35ek ez du uste tratu txarra denik “egiten duen guztia kontrolatzea” (adierazpen horrekin bat dator nesken %26,2). Nagusitasun‐mendetasuneko ereduei dagokienez, mutilen %12,2 ados dago “bikote‐harreman ona izateko hobe da emakumeak gizonari aurka ez egitea” adierazpenarekin. ‐Ageriko indarkeria fisikoari dagokionez, mutilen %6,8k uste du, senarrak emaztea erasotzen duenean, emazteak egoera hori eragin duen zerbait egin duela. ‐Nerabeen %25 abusu psikologikoak edo fisikoak pairatzen ditu bikotekidearekin elkartzen direnean; institutuan erasoak jasan zituzten neskek arrisku handiagoa zuten unibertsitatean ere jasateko, eta gerora ere bai; gaztaroan biktima izateko posibilitatea oso loturik dago nerabezaroan indarkeriazko harremanak izatearekin, haurtzaroko tratu txarrekin baino gehiago. James, West, Deters eta Armijo (2000). 28 28.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Detekzio goiztiarraren esparruan, arreta eraginkorra lortzeko: Detekzio goiztiarra premiazkoagoa suertatzen da zenbait egoe‐\nratan eta zenbait gizataldetan. Hala, detekzio horrek aukera emango digu esku hartzeko, eta gerta litezkeen kalteak saihesteko. Honako hauek dira gizatalderik eta egoerarik ahulenak: Genero‐indarkeria jasatzen duten emakumeen seme‐alabak Berdintasunerako Estatu Idazkaritzak 2012an egindako genero‐\nindarkeriari buruzko makroinkestak lehen aldiz erreparatu zion genero‐indarkeriaren biktimak diren emakumeen seme‐alabei. Hortik ondorioztatzen denez, 840.000 adingabeko beren amen aurkako genero‐indarkeriaren arriskupean egon dira azken urtean, eta 517.000k erasoak jasan dituzte testuinguru horretan. Inkesta horrek adierazten du tratu txarrak hartutako ema‐\nkumeen % 77k seme‐alabak dituztela, eta kasuen % 54,7an adinga‐\nbeek “zuzenean pairatu” zituzten genero‐indarkeriazko egoerak. Bestalde, Save the Children erakundeak (2011) adierazten duenez, 016 telefono‐zenbakian jasotako 30.106 deietatik, 2007ko irailaren 3tik 2010eko urriaren 31ra, % 92 emakume‐amarenak izan ziren. Kopuru kezkagarri horiek direla eta, azken urteetan aztertzen ari da genero‐indarkeriak zer‐nolako eragina duen neskato eta mutikoetan. Haur horiek indarkeria mota horren biktima zuzenak dira. Adingabe, nerabe eta/edo pertsona heldu horiek berekin daramatzate aitak edo amaren mutil‐lagunak amaren aurka erabiltzen zuen tratu txarra ikustearen, entzutearen edo susmatzearen ondorioak. Genitalen mutilazio arriskua duten neskak Orain dela gutxi arte hauteman ez diren emakumeen aurkako indarkeria‐egoerak azaltzen dira zentroetan, eta nahitaezkoa da lehenbailehen detektatzea; adibidez, mutilazio genitala pairatzeko arriskuan dauden neskak. 29 29.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Hezkuntza premia bereziak dituzten neskak, haurrak eta nerabeak. Genero‐indarkeriaren eta jazarpenen aurrean, dela sexuagatik dela sexismoagatik, ezintasunen bat duten neskak, haurrak zein nerabeak, dira ahulenak. Kasu honetan ere, giza talde horretako mutilek ere jasan ditzakete jazarpenak edo erasoak; edota beste ikaskide batzuek balia ditzakete erasotzeko edo beste batzuk jazartzeko. Estatuko nahiz autonomia‐erkidegoetako arauen arabera, irakasleek emakumeen eta neska‐mutilen aurkako indarkeria‐\nzantzuak jakinarazi behar dizkiete ikastetxeetako zuzendaritza‐\norganoei. Horregatik, baliabideak eta tresnak eskaini behar dira, hala nola adierazle‐sistemak, irakasleek eta ikastetxeak aukera izan dezaten hezkuntza‐sisteman zer genero‐indarkeria gerta daitezkeen jakiteko, kasuak lehenbailehen detektatzeko eta erantzun eraginkorreko mekanismoak abian jartzeko. Horrela, ikastetxea genero‐indarkeriaren biktimei laguntzeko baliabide ere bihurtuko da, biktimak indarkeria jasaten duten adingabeak izan edo amak izan. 1.3. Esparru juridikoa Hezkuntza da emakume eta gizonen berdintasuna sustatzeko politikei dagokienez gehien araupetutako arloetako bat. Hainbat araudi, gomendio, plan eta abarrek bultzatzen dute hezkuntza‐sistema aktiboki lan egitera hezkidetzazko eskola‐eredu bat lortzeko, eskola mistoa gainditzea eta pertsonak haien garapen integralari begira heztera, sexuaren araberako estereotipoak eta rolak alboratuz eta era guztietako bazterkeria eta indarkeria gaitzetsiz. Jakin badakigu hezkuntza‐sistema oso sozializazio‐eragile garrantzitsua dela, eta herritar guztien identitatea eratzen esku hartzen duela. Horregatik, sektore estrategikoa da emakume eta gizonen arteko harremanetan balioak alda ditzagun gizarte bidezko eta berdintasunezkoago bat lortzeko bidean. Hain zuzen ere, hezkuntza‐\nsistemak eta eskolak erantzukizun saihestezina dute emakume eta gizonen arteko berdintasunean eta emakumeen arteko indarkeria desagerrarazteko ahaleginean aurrera egin dezagun. Eusko Legebiltzarrak onartutako otsailaren 18ko 4/2005 Legeak ‐\nEmakumeen eta Gizonen Berdintasunerakoak‐ aitortzen du zer eginkizun nagusi betetzen duen hezkuntza‐sistemak berdintasunaren arloan. Ildo horretatik, III. tituluan, kapitulu oso bat dago hezkuntzaren esku‐hartze arloan berdintasuna sustatzeko neurriei buruz, hala unibertsitateko irakaskuntzan, nola unibertsitateaz kanpokoan. Baina, 4/2005 Legeaz gain, hezkuntza‐arloan berdintasuna sustatzeko araudi‐esparru zabala dago: bai berdintasunaren inguruko berariazko 30 30.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana araudia —hezkuntza‐administrazioek beren politiketan emakume eta gizonen berdintasunaren aldeko neurriak garatzeko artikuluez osatua—, bai sektoreko araudia; hau da, hezkuntzaren arloko berariazko araudia, gai horretan bete beharreko mandatuak jasotzen dituena. Hezkuntzan berdintasuna sustatzeko araudia bere luze‐zabalean barne hartzea ezinezkoa denez, erreferente nagusitzat jotzen ditugun arau, akordio eta planetako batzuen bilduma laburra egin dugu kapitulu honetan. *\nHezkidetza zeharka txertatuko duen hezkuntza‐politika baterantz Otsailaren 19ko 1/1993 Legeak ‐Euskal Eskola Publikoari buruzkoak‐ 3. artikuluko 1. puntuan definitzen duenez, gure eskola izan behar da anitza, elebiduna, demokratikoa, euskal gizartearen zerbitzura dagoena, gizarte eta kultura aldetik ingurunean errotua, partaidetzazkoa, desberdintasunen berdintzailea eta aniztasunaren bateratzailea. Horrez gain, eskolaren helburuen artean dugu “irakasten denaren hezkidetzazko izaera bermatzea”. 31 31.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Bestalde, otsailaren 18ko 4/2005 Legeak ‐Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerakoak‐ helburu hori zabaltzen du eta horretan sakontzen du; hala, 28. artikuluan hezkuntza‐sistema premiatzen du hezkidetza‐eredu bat gara dezan. Zehazki, honako hau adierazten du: Hezkuntza-politika publikoek bultzatu beharreko hezkuntza-ereduek,\nbetiere, helburu hauek izan behar dituzte: sexuaren araberako\nestereotipoak eta rolak baztertuko dituen garapen integrala\neskaintzea, bereizkeria-mota oro baztertzea, eta generoak behartu\ngabeko orientazio akademiko eta profesionala bermatzea.\nHorretarako, emakumeen eta gizonen benetako berdintasuna\nbultzatuko da alor guztietan: curriculumean, antolaketan eta\nHezkuntzaren eremuko genero‐zeharkakotasunari dagokionez, azpi‐\nmarragarria da Ministro Batzordearen CM/Rec(2007)13. gomendioa estatuei, hezkuntzaren alorrean genero‐ikuspegia aintzat har dezaten, non estatu kide guztiei eskatzen zaien askotariko neurriak har ditzatela genero‐\nikuspegia hezkuntza‐sistemako hainbat eremu eta mailaetan txertatzeko. Aipatzekoa da araudia, bai berdintasunaren ingurukoa bai hezkuntzako berariazkoa, bat datorrela hezkuntza‐sistemako alderdi horietan esku hartzeko premia azpimarratzeko orduan, emakume eta gizonen aukera‐berdintasunean aurre egin ahal izateko. Alderdi horien artean, hona‐\nkoak nabarmendu daitezke: curri‐\nculumaren edukia, ikasmaterialak, egiturekin eta pertsonekin zerikusia duten neurriak, hezkuntza‐sistemako langileen trebakuntza, ikuskaritza‐\nlana, berdintasun‐arduradunaren figura Ordezkaritza Organo Gorenetan eta genero‐indarkeriari erantzuteko neurriak eta politikak. 1.3.1. Curriculumaren edukia Otsailaren 1eko 4/2005 Legeak, Emakumeen eta Gizonen Berdinta‐\nsunerakoak, 29. artikuluan ezartzen duenez, Hezkuntza Administrazioak hezkidetzako proiektuak sustatuko ditu, eta jarraian aipatzen diren hezkidetza‐helburuak integratuko ditu hezkuntzako maila ezberdinetako jakintza‐arloetako eta diziplinetako curriculumaren diseinuan eta garapenean: a) Emakumeei eta gizonei esleitzen zaizkien portaera‐eredu soziokulturaletan oinarrituta eraiki diren sexuaren araberako aurreiritzi, estereotipo eta rolak ezabatzea, sexu bateko zein besteko ikasleei beren buruak erabat garatzeko aukerak eskaintze aldera. 32 32.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana b) Emakumeen jakintza eta emakumeek gizadiaren garapenari egin dioten ekarpen sozial eta historikoa integratzea; horretarako, eta irakasten diren edukiak berrikusiko dira eta, hala dagokionean, zuzendu. c) Beharrezko ezagutzak sartzea, neska‐mutil ikasleek, etxeko lanak eta pertsonak zaintzea direla eta, gaur egun dauzkaten eta etorkizunean izan ditzaketen beharrizan eta erantzukizunen ardura har dezaten. d) Ikasleak trebatzea, aukera akademikoak egiten dituztenean ez ditzaten aintzat hartu generoan oinarritutako baldintzapenak. e) Emakumeen aurkako indarkeria prebenitzea; horretarako, gatazkak konpontzeko indarkeriarik gabeko metodoak erakutsiko dira, bai eta aniztasunean eta emakumeek eta gizonek eskubide eta aukeren aldetik duten berdintasunaren errespetuan oinarritzen diren bizikidetza‐ereduak ere. Era berean, Legeak adierazten duenez, Hezkuntza Administrazioak oinarrizko printzipiotzat ezarriko du hezkuntza‐maila guztietan indarkeriazko jokaerak prebenitzea, eta eguneroko bizitzari buruzko eduki eta aldi zehatzak ezarriko ditu hezkuntza‐maila guztietan. Eduki eta aldiotan, honakoekin zerikusia duten alderdi eta edukiak integratuko dira: etxearekin, pertsonen zainketarekin, harreman pertsonalen funtzionamen‐\ndua ezagutzearekin, eta gatazkak konpontzeko indarkeriarik gabeko metodoak eta sexuen berdintasunaren eta aniztasunaren errespetuan oinarritzen diren bizikidetza‐ereduak ikastearekin. 1.3.2. Ikasmaterialak Otsailaren 18ko 4/2005 Legearen 30. artikuluak honakoa xedatzen du ikasmaterialei buruz: •\nDebeku da pertsonek, sexu batekoak edo bestekoak izateagatik, giza duintasun gutxiago edo gehiago dutela edo sexu‐objektu soilak direla adierazten duen testu‐liburu edo ikasmaterial oro zabaldu eta erabiltzea Autonomia Erkidegoko ikastetxeetan, eta baita emakumeen aurkako indarkeria justifikatu, horri garrantzia kendu edo horretara bultzatzen duen oro ere. 33 33.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana •\nEuskal Autonomia Erkidegoko ikastetxeetan erabiltzen diren testuliburuek eta beste ikasmaterial guztiek, inola ere, aurreko artikuluko 1. paragrafoan adierazi diren hezkidetzako helburuak barneratuta izan behar dituzte. Bestalde, ez dute hizkuntza modu sexistan erabili behar, eta irudietan emakumeen eta gizonen presentzia orekatua eta ez‐\nestereotipatua bermatu behar dute. 1.3.3. Koordinaziorako pertsonak eta egiturak hezkuntza‐sisteman Hezkuntza‐sistemako profesionalen erregulazioari dagokionez, araudiak adierazten du, besteak beste, beharrezkoa dela hezkuntza‐\nsistemako langileek hezkidetzan prestakuntza izatea. Hala, otsailaren 18ko 4/2005 Legeak honako hau dio 31. artikuluan: Beren zereginetan genero-ikuspegia integratzeko, hezkidetzan\ntrebakuntza zehatza jaso duten langileak izango dira hezkuntzaren\narloa ebaluatu, ikertu eta berritzeaz arduratzen diren organoetan eta\nirakasleen laguntzarako zerbitzuetan.\nHorrez gain, hirugarren xedapen gehigarriaren 4. puntuak honakoa adierazten du otsailaren 18ko 4/2005 Legearen 31. artikuluari buruz: Eusko Jaurlaritzako organo eskudunek, urtebeteko epean, hezkuntza\nebaluatu, ikertu eta berriztatzeko ardura duten organoen eta\nirakasleei laguntzeko zerbitzuen lanpostu zerrenda aldatzeko behar\ndiren administrazio-prozedurak hasiko dituzte; horretarako,\nhezkidetzaren arloko gaikuntza behar duten plazetarako beharkizun\nbereziak txertatuko dira.\nBeste egitura batzuei dagokionez, hala nola Ordezkari Organo Gorenak, abenduaren 28ko 1/2004 Lege Organikoak ‐genero‐indarkeriaren aurkako babes integraleko neurriei buruzkoak‐ honakoa ezartzen du 8. artikuluan: Beharrezkoak diren neurriak hartuko dira, ziurtatzeko eskolakontseiluek bultzatzen dutela hezkuntza-neurriak hartzea gizonen eta\nemakumeen artean benetakoa eta eragingarria den berdintasuna,\nsuspertzeko. Xede berarekin, Estatuaren Eskola Kontseiluan\nziurtatuko da ordezkatuta izatea Emakumearen Institutua eta, naziolurralde guztian sustraituta izanik, emakumeen interesak defendatzen\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Gerora, maiatzaren 3ko 2/2006 Lege Organikoak ‐Hezkuntzari buruzkoak‐ ikastetxeetako berdintasun‐ordezkarien figura erregulatu zuen, 126.29 eta 127.30 artikuluetan. Berdintasunaren arloko araudiak erregulatzen duen beste alderdi bat da emakumeek eta gizonek irakaskuntzan presentzia orekatua izatea. Hala, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako 4/2005 Legeak hona‐\nko hau ezartzen du 31.2 artikuluan: Hezkuntza Administrazioak zera bultzatuko du: emakume zein gizon\nirakasleek presentzia orekatua izan dezatela jakintza-arlo eta\nhezkuntzako etapa ezberdinetan, eta halaber ikastetxeen zuzendaritzaorganoetan.\n1.3.4. Prestakuntza Otsailaren 18ko 4/2005 Legeak ‐Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerakoak‐ honakoa dio 32. artikuluan: 1. Hezkuntza Administrazioak hezkidetzari buruzko prestakuntza-planak\njarriko ditu abian; plan horiek\nirakaskuntzako profesionalei zuzenduta egongo dira, eta unibertsitateaz\nkanpoko ikastetxe guztiak hartuko\ndituzte beren baitan.\nIkastetxeetako prestakuntzari dagokionez, honakoa xedatzen du: 2. Ikastetxe bakoitzak prestakuntza-plan horiek abian jartzerakoan\nneurri egokiak ezar ditzan, Hezkuntza Administrazioak beharrezko\negokitzapenak egingo ditu ordutegian eta antolaketan. Gainera,\nmekanismoak ezarriko dira plan horietan aurreikusi diren egutegi eta\nordutegiek eragindako ikasleei erantzuteko.\nIrakasleen etengabeko prestakuntzari dagokionez, Legeak hau ezartzen du: 29\n126.2. artikulua. Ikastetxearen Eskola Kontseilua eratu ondoren, gizonen eta emakumeen arteko berdintasun erreala eta eraginkorra sustatuko duten hezkuntza‐neurriak bultzatzeko pertsona bat izendatuko du. 30\n127.g) artikulua. Ikastetxearen Eskola Kontseiluaren eskumena izango da ikastetxeko elkarbizitza, gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna eta gatazken konponbide baketsua –bizitza pertsonalaren, familiakoaren eta sozialaren eremu guztietan– bultzatzeko neurriak eta ekimenak proposatzea. 35 35.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana 3. Irakaskuntzako profesionalei –banaka zein ikastetxeen bidez–\nzuzentzen zaien etengabeko prestakuntzarako eskaintzak, bere\nedukietan, zeharka, hezkidetzako filosofia barneratu behar du, eta,\nhorrezaz gain, hezkidetzari buruzko ikastaro zehatzak jaso behar ditu.\n1.3.5. Hezkuntza Ikuskaritzaren eginkizuna Bai 4/2005 Legeak bai maiatzaren 3ko Hezkuntzari buruzko 2/2006 Lege Organikoak ikastetxeek berdintasuna sustatzeko ezarritako neurrien jarraipena egiteko ardura ematen diete hezkuntza‐\nikuskaritzako zerbitzuei. Bestalde, abenduaren 28ko 1/2004 Legeak honakoa ezartzen du 9. artikuluan: Hezkuntza-ikuskatzailetzaren zerbitzuek zainduko dute kapitulu\nhonetan jasotako printzipio eta balioak aplikatzea hezkuntzasisteman, emakumeen eta gizonen artean benetako berdintasuna\n1.3.6. Genero‐indarkeriaren detekzioa eta hari aurre egitea Genero‐indarkeriako kasu bat antzematean hezkuntza‐komunitateak nola jokatu behar duen erregulatu du batez ere berdintasunaren arloko araudiak. Alde horretatik, otsailaren 18ko 4/2005 Legeak ‐Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerakoak‐ hau ezartzen du 31. artikuluan: Irakasleek ikastetxeen zuzendaritza-organoei jakitera eman behar\ndiete emakumeen eta neskato-mutikoen aurka nabaritzen duten\nIldo beretik, Etxeko tratu txarrak eta sexu‐indarkeria jasaten dituzten emakumeei laguntza hobea emateko Erakunde arteko II. Hitzarmenean, non parte hartzen duen, 2009. urtetik, Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailak, hezkuntzaren arlorako jarduera‐protokolo bat jaso da, etxeko tratu txarreko edota sexu‐erasoko kasu baten aurrean hezkuntza‐\nkomunitateak nola jokatu behar duen zehazten duena. Genero‐indarkeriazko egintzen ondorioz bizilekua aldatu behar izan duten adingabeei dagokienez, abenduaren 28ko 1/2004 Lege Organikoak ‐\ngenero‐indarkeriaren aurkako babes integraleko neurriei buruzkoak‐ honakoa ezartzen du 5. artikuluan: 36 36.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Administrazio eskudunek berehalako eskolatzea ezarri beharko dute,\ngenero-indarkeriazko egitateen ondorioz bizilekua aldatu behar\ndenean, eta horrek seme-alabengan ondorioak dituenean.\nBestalde, maiatzaren 3ko 2/2006 Legeak ‐Hezkuntzari buruzkoak‐ hau dio hogeita batgarren xedapen gehigarrian: Genero-indarkeriako ekintzen edo eskola-jazarpenaren ondorioz\nikastetxez aldatu behar duten ikasleen berehalako eskolatzea\nziurtatuko dute hezkuntza-administrazioek. Halaber, ikastetxeek ikasle\nhoriei arreta berezia eskaintzeko aukera erraztuko dute.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana 2. Planaren oinarriak 2.1. Lanketa prozesua Hezkidetzazko eskola‐eredu baterantz aurrera egiteko eta genero‐\nindarkeria prebenitzeko, erantzun integral bat eman behar da, hezkuntza‐\nkomunitate osoa engaiatu behar duena: irakasleak, ikasleak, familiak, hezkuntza‐administrazioko langileak... Horretarako, funtsezkotzat jotzen da genero‐indarkeria erauzteko ahaleginean urteak daramatzaten eta berdintasunaren arloan eta bazterkeriaren aurkako borrokan espezializatuta dauden pertsona, eragile eta erakundeen eskarmentua, ekarpenak eta laguntza aintzat hartzea. Premisa horrekin, Plana taxutzeari ekin zitzaionetik, Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailak hainbat eragileren parte‐hartzea bultzatu du, besteak beste honako hauenak: hezkuntza‐sistemako langileak, hezkuntza‐administrazioko langileak, berdintasunaren aldeko erakundeak eta bazterkeriaren aurka lanean ari diren eragileak. Parte‐hartze hori errazteko, bi lantalde sortu dira: Hezkidetza‐batzordea Batzorde horretan 15 pertsonak parte hartu dute. Pertsona horietako asko hezkuntzaren alorrekoak dira: irakasleak, irakasleei laguntzeko zerbitzuetako langileak, Hezkuntza‐ikuskaritzakoak, Irakas Sistema Ebaluatu eta Ikertzeko Erakundekoak (ISEI‐IVEI) eta Euskadiko Eskola Kontseilukoak. Beste asko eremu eta esparru ezberdinetako kideak dira: Gazteria Zuzendaritza, Emakunde, Berdindu, UPV‐EHU, Euskadiko Eskola Kontseilua eta abar. Batzordearen eginkizuna Plana lantzeko oinarriak ezartzea izan da. Hezkidetzaren eta genero‐indarkeria prebenitzearen arloko beharrizanen baterako diagnostiko bat xedatzen ahalegindu da, hainbat ikuspegi, irizpide eta lan‐eremu barne hartuz, esparru komun horretatik abiatuta bete beharreko helburu estrategikoak finkatu eta laneko plan bat diseinatzeko. Planaren talde eragilea Hezkuntzan eta berdintasun‐politiketan eskarmentua duten 4 pertsonak osatzen dute, bai irakaskuntzaren bai hezkuntza‐\nadministrazioaren arloetakoak. Taldearen eginkizuna izan da hezkidetza‐batzordeari hausnarketarako gaiak proposatzea eta, bestalde, batzordean egindako proposamenak eta ekarpenak sistematizatzea eta Planari koherentzia ematea. 39 39.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana Talde hauen lana abiapuntu hartuta, Planaren lehenengo zirriborro bat sortu zen, beste erakunde, gizarte eragile eta organismoei helarazi zitzaiena. Horrezaz gain Plana Irekia atarian zintzilikatu zen, edonork aztertu eta ekarpenak egiteko aukera izan zezan. Planak izaera irekia eta malgua dauka, eta, hain zuzen ere horregatik, dokumentu bizia da, gaian aurrera egiteko ildoak definitzen dituena, epe labur zein ertainera. Hala ere, malgutasuna eduki behar du ikuspegi, ikasketa eta errelitate berriak txertatzeko. 2.2. Eginkizuna: nahi dugun eskola Plan hau landu da hezkidetzazko eskola‐eredu bat bermatzeko, sexuaren araberako estereotipoak eta rolak alboratuta pertsonen garapen integralean oinarrituko dena; ikasleak era guztietako bazterkeria eta genero‐indarkeriaren gaitzespenean heziko dituena, eta orientazio akademiko eta profesional ez‐sexista eskainiko duena, hezkuntza‐\nkomunitateko pertsona guztien partaidetzaz eta inplikazioaz. Azken batez, eskola‐eredu bat nahi dugu: •\nSexuaren araberako estereotipoak eta rolak ezabatzen lagunduko duten berdintasunezko harremanak sustatuko dituena, sexu bateko zein besteko ikasleei beren buruak erabat garatzeko aukerak eskainiko zaizkiela bermatzeko, baina bakoitzaren identitatea oinarri hartuta, eta ez inposatutako ereduak. •\nCurriculumean txertatuko dituena emakumeen jakintza eta emakumeek gizadiaren garapenari egin dioten ekarpen sozial, zientifiko eta historikoa. •\nIkasleen autonomia indartuko duena, bizi‐proiektu autonomo bat izan dezaten eta beren egungo eta etorkizuneko beharrizanen ardura har dezaten, bai arlo publikoan bai pribatuan, hala etxeko lanetan nola pertsonak zaintzeko orduan. •\nIkasle guztiek hezkuntza‐sisteman jarraituko dutela bultzatuko duena, garaia baino lehen eskola utz dezaten eragotziz, eta genero, gizarte, ekonomia, kultura, etnia edo gaitasun maila desberdinengatik sortzen diren zailtasunak hausteari arreta berezia eskainiz. •\nOrientazioa eskainiko duena, aukera akademikoak generoan oinarritutako baldintzapenik gabe egin daitezen. •\nGenero‐indarkeria eta sexismoa sorburu duten indarkeria mota guztien prebentzioan aktiboki lan egingo duena. 40 40.\nEmakumeen aurkako indarkeriazko goiztiarrean engaiatuko dena. •\nAniztasunean eta emakume eta gizonen aukera‐\nberdintasunaren errespetuan eta sexu‐identitateen eta –joeren errespetuan oinarritutako bizikidetza‐ereduak sustatuko dituena, gizarteko aurreiritziak eta inposizioak baztertuz. •\nEspazio seguru eta orekatua LGTTBI ikasle guztientzat, sexu‐ joera, sexu‐identitatea edota genero‐identitatearengatiko era guztietako bazterkeria, jazarpen edota erasoetatik babestuta sentituko diren espazioa. •\nIkasleei beren harremanak berdintasunetik, errespetutik, alaitasunetik, askatasunetik… bizitzen lagunduko diena, jarrera bortitzak, matxistak, homofobikoak, lesbofobikoak eta transfobikoak gaindituz. kasuen detekzio 2.3. Helburuak Lege‐esparruarekin bat etorriz, eta hezkuntza‐sistemak berdintasunaren eta genero‐indarkeria prebenitzearen arloan gaur egun dituen erronkei erantzuteko, 3 helburu estrategiko eta 9 espezifiko ezarri dira: 1. Hezkuntza‐sistema hornitzea hezkidetzazko eskola‐eredua era koordinatuan bultzatzeko egiturez eta pertsonez. 1.1. Irakasleak eta hezkuntza‐komunitatea trebatzea, beren esku‐\nhartzeak hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa aintzat hartuz egingo direla bermatzeko. 1.2. Ikastetxeetan hezkidetza eta berdintasunaren aldeko neurriak ezartzeko koordinazioko figurak eta egiturak garatzea. 1.3. Irakasleen eta hezitzaileen langile hornikuntza prozesuetan hezkidetzan trebakuntza sustatzea. 1.4. Koordinazioa bultzatzea, hezkuntzaren arloan dauden ekimenak eta programak koherenteak izan daitezen genero ikuspegiari dagokionez. 41 41.\nhezkuntza‐sisteman hezkidetza eta genero‐indarkeriaren prebentzioa lantzeko gida plana 2. Eskola mistoan eraldaketa‐prozesuak bultzatzea hezkidetzazko eskola baterantz joateko 2.1. Ikastetxeek beren kulturan, politiketan eta jardunbideetan genero‐ikuspegia txerta dezaten bultzatzea. 2.2. Tutoretza‐ txertatzea. eta orientazio‐planetan genero‐ikuspegia 2.3. Eskola‐komunitateko arlo ezberdinen arteko lankidetza bultzatzea. 3. Genero‐indarkeria eta sexismoa sorburu duten indarkeria‐mota guztiak prebenitzeko, garaiz detektatzeko eta horiei erantzun eraginkorra emateko mekanismoak abian jartzea. 3.1. Genero‐indarkeriaren sozializazio prebentiboa sustatzea. 3.2 Genero‐indarkeria eta sexismoa sorburu duten indarkeria‐\nmota guztiei azkar eta eraginkorki erantzuteko mekanismoak sortzea. 42 Recommended


Zergak (HOZ, JAZ, TMIZ, EIOZ...) edo tasak (ur hornidura, zabor bilketa...) ordaintzerakoan zor ez diren diru-sarrerak itzultzeko eskaera.\nZenbatekoa: Zor ez den zenbatekoa jasotzeko eskubidea du eskatzaileak. Horrez gain, eta diru-sarrera premiamendu prozedura garaian egin badu, errekargua, kostuak eta interesak, eta hala balegokio, atzerapen interesak jaso ahal izango ditu.\nItzulpen eskaera aurkezteko epea: 4 urte. Epe hori igarota eskubideak preskribitu egiten du.\n* Ibilgailu baten behin betiko baja dela-eta, ordaindutako zergaren ehunekoa itzultzeko, ikus Ibilgailuen behin betiko bajagatik zerga itzulketa fitxa.\nE504 Dirusarrerak itzultzeko eskaera: OHZ, JEZ, IOZ, Tasak...\nEskaera eredu normalizatuan, interesdunaren kontu korrontea adieraziz.\nDatuak egiaztatu eta eskaera aztertu.\nEgoki bada, Zergabiltzailearen diligentzia dirusarrera itzultzeko oniritziarekin. Itzuli beharreko kopurua handia bada, itzulketaren baimena Alkatearen ebazpen bidez egingo da.\nItzulketa 15 eguneko epean egingo da.\nKontuhartzailetza lansailak berrikusi egingo du Itzulketa.\nHelegitea: itzulpen eskaera atzera botatzen bada, erabakiaren aurka Berraztertze Errekurtsoa aurkez dezake eskatzaileak Andoaingo Udaleko Alkatearen aurrean, Gipuzkoako Foru Auzitegi Ekonomiko Administratiboaren aurrean Erreklamazio Ekonomiko Administratiboa jarri aurretik, edo zuzenean Administrazioarekiko Auzietarako Donostiako Epaitegira jo dezake administrazioarekiko auzi errekurtsoa aurkezteko.


Luberri: Linux: karpetak sinkronizatzeko Unison eta Freefilesync frogatzen\nLinux: karpetak sinkronizatzeko Unison eta Freefilesync frogatzen\nBi karpeta sinkronizatu behar nituen, alegia haien edukiak batu: batak duena eta bestea ez pasa, izen bereko fitxategiak alderatu eta bat hobetsi, batean ezabatutako fitxategiak bestetik ezaba eta abar, biak berdindu arte.\nHainbat programa daude GNU/Linuxen sinkronizazioak egiteko: Conduit, Synkron, Rsync... Interfaze grafikoa duten bi probatu ditut: Unison eta Freefilesync.\nInstalazioa Ubuntun Software-biltegitik egiten da eta aplikazioa Gehigarriak multzoan azaltzen da. Windows bertsioa du.\nPrograma abiatzean profil bat sortzea eskatzen digu: bertan definituko dugu zeintzuk diren sinkronizatu nahi ditugun karpetak. Profilarena ondo dago zeren eta gehienetan sinkronizazio bera edo gutxi batzuk egingo ditugu eta horrela ez ditugu aldiro karpetak zehaztu behar baizik eta profila hautatu -garrantzitsua da izen adierazgarria ematea-.\nNire frogan karpeta bat disko finko batean dago eta bestea usb memoria batean. Usb memoria eta, oro har, flash memoriekin arazo txiki bat dago: gehienetan fat formatua dute, beraz ezin dute baimenak gorde eta horrek galarazten du sinkronizazioa; kasu horretan aplikazioari esan behar zaio ez kontuan hartzeko baimenak; horretarako editatuko dugu profilaren fitxategia gure /home-ko karpeta pertsonalean dagoena .unison ezkutuko karpetan default edo dena delako izenarekin eta .prf luzapena eta "perms=0" testua duen lerroa erantsiko dugu.\nProfila hautatu ondoren txekeoa egiten du karpeta biren arteko aldeak agertzeko. Azterketa bukatuta karpeta batean dauden fitxategiak bestean ez badaude kopiatzea proposatuko du -x.png eta irudia.jpg adibidean-, karpeta batean ezabatutakoak bestea ezabatzea proposatzen du eta izen berekoen kasuan galdera ikurra agertzen da.\nSinkronizazioari ekin aurretik erabakiak hartzeko pantaila.\nProposamenak dira, alegia guk erabaki dezakegu kasu bakoitzean zer egin. Nire frogan azken hiruak aplikatzea erabaki dut, lehenengoan -bi testu ezberdin izen bereko fitxategiak- fusionatzeko (merge) esan diot eta bigarrenean -bi fitxategi berdinak- deus ez egitea (skip). Izen bereko dokumentu baten bi bertsio baditugu eta ez badakigu zein den berriena edo handiena leihoaren beheko partean kontsulta egingo dugu eta horren arabera erabakiko dugu zein bertsioa nagusitu behar den, eskuinekoa (right to left) edo ezkerrekoa (left to right).\nBehin erabakiak hartuta sinkronizazioari ekingo diogu (go). Nire frogan fusioa ez beste guztia ondo egin du. Fitxategiren bat sinkronizatzen ez badu arrazoia azaltzen da.\nEbaluazioa: aplikazioa txukuna ematen du. Erabilpena nahiko intuitiboa da kontuan hartuta aplikazio hauek eskaini behar dituzten aukera anitzak. Urrutiko sinkronizazioa egin daiteke ssh-ren bidez.\nInstalatzeko deskargatu web orri honetatik zure sistemari dagokion deb paketea eta instalatu bi klik eginez Software aplikazioaren bidez edo terminalean gdebi-ren bidez. Intalatzen den bertsioa 8.6 da; abiatzean proposatzen du 8.10 bertsioa deskargatzea baina nik bederen ez dut lortu martxan jartzea. Beraz, 8.6 erabiltzea proposatzen dizut.\nAplikazioa abiatu eta zehaztu behar dira zeintzuk diren sinkronizatu beharreko karpeta biak. Profilik ez du sortzen baina gogoratzen ditu karpetak eta egindako aldaketak. Compare sakatuko dugu karpetak alderatzeko.\nErdian erakusten digu proposatzen dituen aldaketak. Zuzendu daitezke. Ezarpenetan zehatz daiteke fitxategia berrienak edo handienak hobetsi behar diren, baimenak kopiatu behar ote diren eta abar.\nBehin eragiketak zuzenduta Synchronize sakatuko dugu.\nEbaluazioa: aplikazio argia eta intuitiboa.\nWindowserako bertsioa ere badu eta hemendik deskarga daiteke.\nEtiketak: mantenua, softwarea


Emozionalki atsegina den eskolako giroak segurtasuna eta ongizate pertsonala eta taldekoa ematen du. Horrek ikasleei kurrikuluma ikasteko ahalegin handia egiten laguntzen die eta haien ikasketetan egindako hobekuntza horrek eskolako inguru horretan integratzeko positiboki eragiten du.\nGure ikastetxean, bizikidetzaren ikaskuntza eta eskolako kurrikulumaren ikaskuntza banaezinak dira hezterako orduan.\nGure ustez, bizikidetza ona izatea ez da bakarrik eskolako lanak egiteko baldintza bat, baizik eta ikaskuntza bera ere. Horretan, eskolako hezkuntzak parte hartu behar du eta lan sistematikoaren emaitza izan behar da, ez momentukoa. Gure helburua da ikasleek bakearen kulturan, parekidetasunean, errespetuan, ahularen laguntzan eta elkartasunean oinarritutako hezkuntza izatea, gatazkak elkarrizketaren eta adostasunaren bidez konpontzen dituena; kultura demokratikoa eta herritarra izatea nahi dugu askatasunean garatu ahal izateko, haien eskubideak, betebeharrak arduraz egiteko eta bakoitza bizi den gizarte-taldean aktiboki eta kritikoki parte hartzea nahi dugu; printzipio etikoen arabera jokatzea nahi dugu garapen morala bultzatuz.\nHorretarako, lau helburu proposatzen ditugu:\nOrainera begira, ikasleek bere burua seguru, babestuta eta aintzat hartuta sentitzea nahi dugu. Gure ustez, emozionalki positiboa eta estimulatzailea den inguruan bakarrik da posible bizikidetza eta ikaskuntza.\nEtorkizunari begira, ikasleek behar dituzten konpetentziak lortzea nahi dugu harreman osasuntsuak eta konstruktiboak eraiki ditzaten bai haien buruekin bai besteekin ere, jarrera koherenteak eta balore demokratikoak eta giza-eskubideen errespetua izatea nahi dugu, herritarrentzat ezinezkoa den hezkuntza.\nEskolako lanari begira, proiektu honekin, ikasle guztien formakuntza osoan lagundu nahi dugu, bai pertsonak izateko, baita kolektiboan bizitzeko ere. Horiek kurrikulumaren ikaskuntzan baldintza egokiak direla uste dugu.\nEskolaren inguruari begira, familien eta auzoaren laguntza dugu hezkuntza-eragile moduan, eta era berean eskola beti sentitu da auzoaren hobekuntzaren eragile aktiboa.\nBideoa ikusi “Sarrera” (4.748 KB)\nBizikidetza planara itzuli


Elkarrizketa: Jakes Sarraillet. (Erakaslea): Gazteek dute euskararen lekukoa hartu behar - Euskonews\nBIDEGAIN, Amaia ETCHEVERRY, Laure\nEuskarazko ikuskaritza karguduna da xiberutar hau. Iparraldean gure hizkuntzak zer nolako egoera bizi duen ondo daki eta horri buruzko datu gehiago jakin nahian jo dugu berarengana. Hona hemen hark esandakoak:\nZure lanaren arabera, zonbat gaztek euskara mintzatzen dute?\nEz ditut kopuru zehatzak eta denak ber zakuan sartzen ditut : ikastolak , eskola publikoak eta pribatuak. Beraz, elebidun sailetan diren haur kopuruak gutti gorabehera horiek dira: - ama eskolan % 40a - lehen mailan % 30a - kolegioan % 17a - lizeoan % 7a\nOhartzen ahal gira haurrak handituz kopurua apaltzen dela, zeri lotua da?\nEgia da ikusten dela apaltze bat haurrak handitzean, baina jakin behar da hirugarrenaren ondotik, kolegioan, gazte aunitzek bide profesionala hautatzen dutela eta lizeo horietan euskarak ez duela tokirik ere. Dena den, urteak aitzina eta ama ikastoletan kopurua emendatzen ari da, beraz beste kopuruak ere emendatuko dira berantago.\nDesberdintasun bat ba ote da, eskola elebidun eta ikastolen artean?\nDesberdintasuna oso nabarmena da, bai. Ikastoletan murgiltze eredua erabiltzen dute, haurrek ttipitatik euskara entzuten eta mintzatzen dute beti, frantsesa berantago heldu da, erran dezakegu haien ama hizkuntza euskara dela, nahiz eta familian frantsesez aritu. Elebidun sailetan euskara ordu guttiago bada, ondorioz bien artean euskarako kalitatea desberdina izanen da.\nEskoletik ateratzean , ez ote dira arazoak kanpoan?\nKanpoan parada gutti dira, familia, kalea... oso desberdina da tokien arabera; hiri handietan parada gutti izanen dira, baserrietan aldiz aunitz gehiago. Hala ere, ohartzen ahal gira gazteak gero eta gehiago euskaraz ari direla. Gaur egun, kalean norbait entzuten baduzu euskaraz mintzatzen, santza gehiago badituzu gazte bat izaitea zahar bat baino.\nZure ustez , zoin da euskararen egoera Iparraldean gaur egun?\nEgoera kezkagarria da, bereziki erabilpenaren aldetik, parada gehiago ukan behar ginituzke euskaraz aritzeko. Unesco-ren arabera, XXI. mendean munduko hizkuntzen erdia desagertuko dira, hizkuntza bat salbatzeko haurren %30ak hizkuntza eskolan ikasi behar du. Alde horretatik, gauzak hobetzen dira Ipar Euskal Herrian, laster ama ikastoletan %35a lortuko baita. Baina euskararen maila, kalitatea hobetzeko gero eta gehiago praktikatu behar da eta hor indar egitekoak dira.\nFrantses estatuak ez luke euskara laguntzen ahal?\nGehiago egin daiteke beti. Indarrak eginak dira euskal erakundea eta irakaskuntzarekin. Baina gero , lanbideen aldetik , kanpo bizian ez da deus egina. Politikoki indar gehiago ukan behar luke eta dudarik gabe ofizialtasuna balitz, euskararen egoeran lagunduko luke.\nZoin da zure ustez , euskal kulturaren egoera Iparraldean gaur egun?\nBarnealdean oso bizia da , ni xiberutarra naiz eta euskal kultura nabaritzen da. Kostaldean aldiz, oso arraroa da, Baiona, Angelu eta xuxtut Miarritzeko hirietan bezala. Baina ez da ahantzi behar hizkuntza eta kultura oso lotuak direla, euskararen tokia inportantea baldin bada, kultura nabarituko da.\nAzken hitz bat gazteei:\nGazteek dute euskara erabili behar gaur egun , lekukoa hartu behar dute eta konbentzitu behar dira euskararen geroa haien gain dela. Jakes Sarraillet (Maule, 1959) Xiberutarra da Jakes. Alor desberdinetan aritu da lanean. Irakaslea, euskara ikuskaria, politikaria... Behin baino gehiagotan hartu du parte hauteskundeetan, besteak beste, Abertzaleen Batasunarekin 1998ko martxoaren 15 eta 22an.


Yohimbina HCL gordinaren hautsa (65-19-0) Fabrikatzaileak - Phcoker\nSKU: 65 19--0 Kategoria: Sexu hormona\nYohimbina HCL gordinaren hautsa (65-19-0) bideoa\nYohimbina HCL gordinaren hautsa (65-19-0) Specifications\nproduktuaren izena Yohimbine hydrochloride powder\nIzena kimikoa Antagonil, Yohimbe, Yohimbina HCL raw hautsa, Aphrodine hydrochloride\nDroga sailkapena Landare alkaloidea\nCAS Zenbakia 65 19--0\nMolecular Wzortzi 390.9\nUrtze Point 288-290 ° C\nHalf-Life biologikoa Droga azkar xurgatu zen (0.17 +/- 0.11 h xurgatze erdi-denbora) eta plasmatik azkar ezabatu zen (0.60 +/- 0.26 h erradioko bizitza erdia).\nApplication Inpotentzia mota batzuk tratatzeko eta diagnostikatzeko erabiltzen da.\nYohimbina HCL gordinaren hautsa (65-19-0) Deskribapena\nYohimbina mendebaldeko Afrikako jatorrizko zuhaitz bat da. Bere azalean yohimbina izeneko konposatu bat dauka. Azala zatiak, pilulak eta kapsulak egiteko erabiltzen da.\nAfrikako leku batzuetan, yohimbe azalarekin egindako tea afrodisiako gisa erabili da (sexu-nahia handitzeko).\nYohimbina klorhidratoa ezintasun, errendimendu kirurgikoa, pisua galtzea, bularreko mina, hipertentsio arteriala, diabetesa neuropatia eta gehiago erabiltzen da.\nYohimbine hydrochloride, yohimbine forma estandarizatua, Estatu Batuetan dago disfuntziorako preskripziorako sendagai gisa. Hori da zuhaitzaren azalarekin egindako dieta osagarriak baino.\nYohimbina klorhidrato hautsa (65-19-0) Ekintza Mekanismoa\nYohimbine hydrochloride alfa 2-adrenergikoa blokeatzeko agente pre-sinaptikoa da. Inpotentziaz erabiltzeko mekanismo zehatza ez da erabat argitu. Hala ere, yohimbineak eragin onuragarria izan dezake gaitasunean, 2-adrenergic errezeptore alfa zentralen blokeoaren ondorioz, disko sinpatikoaren hazkundea bigarren mailako noradrenfrina askatzeagatik eta garuneko nuradenergikoen zelulen tiro-indarraren ondorioz. Gorputzeko ehunen mailan norepinefrina askatzen duten Yohimbine-k ere parte hartu dezake. Gainera, efektu onuragarriak beste neurotransmisore batzuk ekar ditzake, hala nola dopamina eta serotonina eta errezeptore kolinergikoak.\nYohimbina Raw HCL hautsa aplikatzea (65-19-0)\n▪ Zutitzearen disfuntzioa (ED).\n▪ Ariketa egitea.\n▪ Burua puntako (hipertentsio ortostatikoa).\n▪ Serotoninaren hautapeneko errekuperazio inhibitzaileek sortutako sexu-arazoak (SSRIs).\n▪ Aho lehorra.\n▪ Bularreko mina.\n▪ Diabetiko konplikazioak.\n▪ Beste baldintzak.\nGomendatutako Yohimbina klorhidrato hautsa (65-19-0) dosia\nYohimbina klorhidratoa da, batez ere, Yohimbina laburpenak edo Yohimbina klorhidrato hautsarekin. Batzuetan, Yohimbina klorhidrato likido moduan ikus dezakegu. Beste aukera bat Yohimbe erro osoa kontsumitzea edo jan egitea da, baina bere erabilgarritasuna eta kalitate baldintza argia direla eta, ez dugu gomendatzen.\nEgunero 5 mg of Yohimbine hydrochloride-ko dosi batekin hasi beharko zenuke. Egunean 15-20mg-ra ere handitu dezakezu, erabileraren onura handiagoak lortu nahi badituzu, baina beti bezala kontuz gomendatzen dugu! Ez ezazu gehiegirik!\nYohimbine HCL gordinaren bigarren mailako ondorioak (65-19-0)\nYohimbina klorhidratoaren ohiko efektuak:\n▪ Urdaileko mina\n▪ Erreakzio alergikoak\n▪ Odolaren presioa handitu (hipertentsioa)\n▪ Bihotz-tasa handitzea (takikardia)\n▪ Giltzurruneko porrota\nHainbat ikerketek erakutsi dute yhimbina elikagaiak eta drogak arrisku eta tximinoenganako jokabidea bilatzen dutela.\nYohimbinak koagulazioa gutxitzen duelako, hemofiliakoek eta kirurgia egin dutenak gutxitu beharko lirateke. Ez da odol-meerri, esaterako aspirina, warfarina eta heparina. Hartu beharreko yohimbina klorhidratoarekin.


Euskaltelek % 21 murriztu du tarte instituzionalaren finantzaketa-kostua\nAhobatezko babesa jaso du zor-inbertitzaile instituzionalen aldetik, eta beherapena lortu du maileguaren baldintza ekonomikoetan, sinatu zenetik urtebete baino gutxiago igaro denean.\nFrancisco Arteche, Euskalteleko kontseilari delegatua: "Eragiketa hau konpainiak akziodunekin adostutako estrategiaren barruan sartzen da, eta agerian jartzen ditu finantza aldetik dugun indarra eta inbertitzaile-oinarriak Euskaltelen duen konfiantza".\nUrtean 3 milioi eurotik gertu aurreztea espero du Euskaltelek.\nBilbon, 2016ko irailaren 21ean. Euskaltelek TLB instituzionalaren baldintza ekonomikoak 100 pbs beheratzea lortu du; azken hilabeteetan antzeko eragiketa batzuen bidez lortu duena baino gehiago da hori.\nTLB instituzionala, 300 milioi eurokoa, 2015eko urrian R erostea partez finantzatzeko lortutako 900 milioi euroko finantzaketa sindikatuaren parte da.\nProzesuak 39 inbertitzaile instituzionalen ahobatezko onespena bildu du 10 egunean.\nEuskalteleko kontseilari delegatu Francisco Artetxek adierazi duenez, zorreko inbertitzaile instituzional guztien babesarekin egin da eragiketa, "eta horrek erakusten du konpainiak finantza aldetik duen indarra eta inbertitzaileen oinarriak Euskaltelen duen konfiantza".\nArtechek esan du akziodun eta inbertitzaileekin erabakitako estrategian sartzen dela eragiketa; "estrategia hori, lehenik eta behin, akziodunarentzat balioa sortzea da, eta hori bateragarria izatea gure interes-talde guztiek dituzten itxarokizunak betetzearekin". Estrategiaren oinarri dira bezero gehiago eta diru-sarrera handiagoak izatea, gastu-eraginkortasuna lortzea eta ahalik eta zorroztasun handiena izatea inbertsioei dagokienez, diru-iturriak aurkitzeko, palanka-efektua murrizteko eta akziodunei ahalik eta ordainsari handiena emateko?.\nEuskaltelek aholkulari izan du BBVA -kudeatzaile bakar edo Sole Bookruner gisa-, prozesuaren estrategia diseinatzeko eta merkaturatze-une egokiena hautatzeko, merkatuaren analisian eta inbertitzaileen artean espero den onarpen-graduaren arabera.\nAkordio horrekin % 21 murrizten da hasierako kreditua, mailegua sinatu zenetik urtebete baino gutxiagora, eta Euskaltelek espero du urtean 3 milioi eurotik gertu aurreztea zorra kitatzeko 2022ra bitarteko epean.