https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 27 May 2022 05:41:20 +0200 hourly 1 https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus https://www.berria.eus/paperekoa/1904/022/003/2022-05-27/azeri_zaharra.htm Fri, 27 May 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/022/003/2022-05-27/azeri_zaharra.htm\nHelburu bat du Erdoganek: bizirik irautea. Dagoeneko ez du nahikoa boterea mantentzeko oposizioaren kontrako kriminalizazioa, errepresioa, espazio publikoaren islamizazioa eta autoritarismoa; zer esanik ez parekorik ez duen atzeraldi ekonomikoak gizartearen ezinegona eutsiezina egin duenetik. Urak baretzeko asmoz, ongi datorkio armak eta dirua lortzea, besterik izango den arren disidenteak bereganatzea.\nEta Suediarekin eta Finlandiarekin jokatu bitartean, hor izango ditu azeri zaharrak kurduak jopuntuan, Siriaren menpeko kurduen kontra erasoaldi bortitza egingo duela iragarri baitu. Hori eztabaidaezina da. Jokoz kanpo dago beti.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2022-05-20/irak.htm Fri, 20 May 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2022-05-20/irak.htm\nUmorea gauza serioa izan daiteke, eta hainbat egoera txantxaz hartzea arriskutsua, zenbait kasutan; zer esanik ez, munduko gobernu boteretsueneko burua izanda, baina Bushen umore grotesko inprobisatuak ez zuen gehiagorako eman: buru gutxi duen umearen hanka sartzeetan geratu zen.\n«Uste dut denok bat etorriko zaretela iragana amaitu dela», esan zuen inspiratuta zegoen halako batean, eta bai, halaxe da, atzo ez da gaur, baina iragana datorkio Vladimir Putinen absolutismoaz ari dela: «Eta gizon bakar batek erabakitzen du justifikaziorik gabeko inbasio bortitza abiatzea Iraken kontra... zera... Ukraina esan nahi dut». Adierazitakoaz konturatuta, adinari egotzi dio gertatutakoa, eta entzuleak barre egin du, duela bi hamarkada hau esan zuenean egin bezala: «Hau diktadura bat balitz, dena askoz errazagoa izango zen, baldin eta ni izango banintz diktadorea».]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2000/017/003/2022-05-12/laquoxireen_abu_akleh_naizraquo.htm Thu, 12 May 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/2000/017/003/2022-05-12/laquoxireen_abu_akleh_naizraquo.htm https://www.berria.eus/paperekoa/1951/022/003/2022-05-01/sortzaileen_lanak.htm Sun, 01 May 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1951/022/003/2022-05-01/sortzaileen_lanak.htm\nHori gutxi balitz, abiadurak eta irabaziek gero eta gehiago agintzen dute, denbora ahalik eta gutxienean ahalik eta irabazi gehien lortzeko borrokak, baina bateraezinak dira kulturaren ideiarekin. Sormenak beharrezkoa duen denborak irabazien logikatik kanpo egon beharko luke.\nPraktika orokortuez harago, berriz, herrialde guztiek ez dute kultura berdin baloratzen, eta Euskal Herrian instituzioek badute zeregina kulturgileak duintzen, nekez lor daitekeelako kultur indartsu bat sorkuntzaren oinarrian direnei duintasuna eskaintzen ez bazaie. Pako Aristik galdera handi bat ikusten du gogoeta guztien azpian: «Euskaraz egindako kultura zer da herri honentzat?»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-04-21/macron_ez_da_lehengoa_le_pen_ere_ez.htm Thu, 21 Apr 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-04-21/macron_ez_da_lehengoa_le_pen_ere_ez.htm\nDuela bost urte agertoki berean zegoen Frantzia: denek egin behar zuten Marine Le Penek gorpuzten zuenaren aurka, eta emaitza ona lortu zuen —hamabost urte lehenagokoa baino xumeagoa—, %66,1ekin irabazi baitzuen Macronek. Presidentea ez da, ordea, duela bost urtekoa —ezta Le Pen ere—. Errezelo askoren artean, gaztetasuna eta politikagintzan dena urratzeko duenaren ilusioa saldu zituen duela bost urte, eta Le Penen aurka egiteko premia. Baina urratu duen bidean etsai asko bereganatu ditu, eta Le Penen diskurtso leundu eta zuzenean aurki dezakete erantzuna, berriz, boto emaile nekatu eta nazkatuek, eta baita Jean-Luc Melenchoni botoa eman dioten batzuek ere. Denborarekin eskuin muturraren sustraiak normaltasunez errotu baitira.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/020/003/2022-04-09/interes_gutxi.htm Sat, 09 Apr 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/020/003/2022-04-09/interes_gutxi.htm\nAzkenaldian, ordea, apustu egiteko gogo gutxi ematen dute, eta interesa ere ez dago maila gorenean, ustekabekoak izan arren, Frantziako presidentetzarako bozen kanpainan ikusi denez. Pandemia batek mundua hankaz gora jarri du, eta bake pixka bat eman duenean Ukrainako gerra piztu da, eta bizitza garestitu. Gertaera horiek herritarren pentsamenduan aldaketak ekarri arren —eskuin muturra indartzea eta normalizatzea, besteak beste—, apatia handia dago politikaren inguruan, ultrek bereganatzen duten garra salbuetsita.\nBiharko protagonistetako bat abstentzioa izango da. Gainerakoan, aurreko bozetako jokaleku bera izango da, ezkerretik Jean-Luc Melenchonek ezustekoa jotzen ez badu. Christiane Taubirak bere aldeko botoa eskatu du azken unean, baina komunistek euren hautagaia dute, 2017an ez bezala —inkognita bat izango da ezkerreko sendoenaren edo bere hautagaiaren alde egingo duten—, baina desinteresatuen poltsa elikatuko du krisian dagoen ezkerrak, Frantzian ohikoak diren sorpresarik gertatzen ez bada. Ezusteko handia litzateke.]]> Aporofobia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1988/023/003/2022-04-01/iaporofobiai.htm Fri, 01 Apr 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1988/023/003/2022-04-01/iaporofobiai.htm aporofobia hitzaren asmatzaile Adela Cortinari, 2017an. Horrela definitu zuen Cortinak aporofobia: «Ezberdina dena arbuiatzeaz gainera, onurarik ekarriko ez dirudien horren destaina».\nGizakiak sortzetiko ezaugarria du pobrea arbuiatzea, Cortinaren arabera, baina sistema ekonomiko eta sozialak desberdintasunak handitzera edo gutxitzera egin dezake, eta, noski, neoliberalismoak argi dago zer egiten duen, onura ekonomikoak gailenduta.\nBerdin dio Nazio Batuen Erakundeak zer dioen giza eskubideen inguruan, edota hartzen dituen erabakiez, adibidez, Mendebaldeko Saharari buruz, Madrilek Rabaten autonomia plana «beste pauso bat» dela esateraino. Espainiak jarri dio aurpegia lotsa gutxirekin, baina Europako Batasunarena da Marokorekin egindako aliantza, kanpo muga ezartzeko Afrikatik Europara ez daitezela iritsi.\nAmina edo Ahmedek ezer gutxi dutelako emateko Europara iristen direnean. Izenik gabe uzten dituzte; X. paterako kide dira XXI. mendeko kontzentrazio esparruetan, ezin dute-eta zer eman. Supermerkatuetako eskaleei begiratu ere ez zaie egiten.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/022/003/2022-03-27/euskara_ez_da_beharrezkoa.htm Sun, 27 Mar 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1951/022/003/2022-03-27/euskara_ez_da_beharrezkoa.htm gure mundu ikuskera eraikiz joateko. Krisi sistemikoak eta aldaketa garaiak momentu aproposak izaten dira erronka handiak proposatzeko, eta euskararentzat ere hala izan daiteke. Euskarak erronka globalei erantzun propioak eta komunitarioak emateko balio erantsia izan dezakeela sinisten ez bada, oso zaila izango da euskara beharrezkoa izatea. ]]> Gerra egitea, «betebehar zibikoa»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/023/003/2022-03-13/igerra_egitea_betebehar_zibikoai.htm Sun, 13 Mar 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1951/023/003/2022-03-13/igerra_egitea_betebehar_zibikoai.htm\nEta, bai, gutxi hitz egiten da, badirudielako Errusiaren aurka egotea egokitzen dela orain, eta aurkakotasun horretan sartzen dela ukrainarren adorea eta gerraren zilegitasuna nabarmentzea. Espainiako Auzitegi Nazionala gizon ukrainarren asilo eskaerak ukatzen ari da: «Eskatzailearen jatorrizko herrian soldaduska derrigorrezkoa bada, ezin da onartu auzitegi honek betebehar zibiko hori ez betetzearen alde egitea». 18 eta 60 urte arteko gizon guztiak derrigortu dituzte muga ez igarotzera.\nEspainian edo Frantzian inbasio bat egongo balitz, zer gertatuko litzateke gizonak eta agian emakumeak gerrara joatera derrigortuko balituzte? Nahiz eta Hego Euskal Herriak eta Kataluniak ezetz esan zioten NATOn sartzeari? Gerra batean parte hartu beharra, eta gainera, Espainiaren eta Frantziaren izenean. Intsumisioa eztabaida gunean jartzeko beharra dago, berriz ere.]]> https://www.berria.eus/albisteak/210474/gerrak_ez_du_emakume_aurpegirik.htm Tue, 08 Mar 2022 12:37:18 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/albisteak/210474/gerrak_ez_du_emakume_aurpegirik.htm https://www.berria.eus/paperekoa/1884/003/001/2022-03-08/gerrak_ez_du_emakume_aurpegirik.htm Tue, 08 Mar 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1884/003/001/2022-03-08/gerrak_ez_du_emakume_aurpegirik.htm\nBakarrik bidaiatzen duen emakumearentzat arriskuak bikoiztu egiten dira; are gehiago, hizkuntza arazo bat denean. Baina taxi gidariaz gain, hor egon dira Irina Matveitxuek, Chen Zoey, Pargma Bunko, Tania Korin, Oksana Dzham, Miroslava, Liana eta Irina Tocartxik, Kilia Plisiuk, Juliana Nazarenko, Ludmila Savenko eta Jana Khavevitx. Arriskuaren aurrean bakarrik, baina taldean sendo. Emakume ausartak, bizitzak halabeharrez gogortu dituenak, aurrera doazenak; gehienak gerratik ihesi, beste batzuk gerratik ihesi datozenei laguntzen. Haiekin partekatu ditut bizipenak, eta bihotzean eramango ditut etxera.\nPolonian elkartu dira denak, Dorohusk, Chelm, Rzeszow, Medyka edota Przemyslen, Ukrainako mugan, baina ez euren borondatez. Gerrak harrapatu ditu egun batetik bestera. Gerrak bultzatu ditu alde egitera. Umeak hartu, eta auskalo non amaituko duten, euren senar, aita eta seme gazteak Ukrainan geratu diren bitartean. Halabeharrez horiek ere, Ukrainako Gobernuak ezarritako gerra legeak aginduta. Ukrainatik irtetea debekatu dieten gizonak ere eskubiderik gabe daude.\nAgintariak gizonak gehienak gerra jokoetan dabiltzan bitartean, errusiarrak nahiz ukrainarrak, emakumeok exodora eta pobreziara kondenatuta daude. Orain badituzte herritarren beroa, jatekoa eta goxokiak sufrimendua leuntzeko, baina egunak aurrera doaz, eta bi eguneko kontua izango zela uste zutenak dagoeneko beldur dira etxera itzuliko ez direlako. Kezka dute zer gertatuko ote zaien fokuak itzaltzen direnean.\nGerrak ez du emakume aurpegirik. Svetlana Aleksievitxena da liburua, lagun min batek gogorarazi didanez. Hauxe dio liburuaren kontrazalean: «Gerra imajinatzean, gizonezko soldaduak datozkigu berehala gogora, baina ia milioi bat izan ziren Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuten emakume sobietarrak: mediku eta erizainak, frankotiratzaileak, tanke gidariak, gerrillari partisanoak... 1984an argitaratu zen liburu hori lehenengoz, Mikhail Gorbatxoven garaiko Perestroikaren irekidurari esker, baina hainbat zati zentsurak eta autozentsurak estali edo moldatu zituzten.\n2002an berridatzi zuen Aleksievitxek bere lana, lehenago ezabatutako pasarteak sartuz, eta are nabarmenago geratu ziren horrela bai gerraren krudelkeria, bai hura nozitu zuten emakume guztien handitasuna. Ez dakigu zenbat emakume geratu diren Ukrainan. Handitasun horren berri ez dago Ukrainatik iristen diren lekukoengan oraingoz, baina denborak erakutsiko du haiek ere badirela, eta handik kanpo, edonon. Emakumeon handitasunak ez du neurririk.\nEz naiz ni inoiz gerra batetik horren gertu egon, nahiz eta badakidan, etxekoen bidez, nola sufritu zuten 36ko gerran; zer ondorio dauzkan oraindik ere gure herrian. Eta, zoritxarrez, gerra askoren berri dugu egunero, Ukrainakoak bezala hunkitzen ez bagaitu ere. Esan, bestela, Yemenen daudenei, adibidez. Eta tristuraren eta amorruaren arteko sentsazioa etengabekoa da. Nola egiten ditugun batzuk gaizto, eta beste batzuk zintzo. Nola iheslari batzuek gehiago balio duten beste batzuek baino.\nEta gerra hau. Aspaldian hasitako gerra, baina astebetean gaiztotu dena. Kontua ez da Vladimir Putin zuritzea, noski, baina ezta NATO babestea ere, ezta Volodimir Zelenski, eta hark dituen bizkartzain ultrak ere. Interesen gerraren erdian herritarrak daude, babesik gabe eta noraezean. Eta bidean, beti bezala, emakumeak dira zapalkuntza gehien pairatzen dutenak, boterekeriaren biktimarik handienak.\nGure etxean gerra ate joka daukagulako eskuak burura eraman ditugu, baina Ukrainatik kanpo gure Europara iritsiko balitz, ez genuke aukerarik izango zer egin erabakitzeko. Horretarako daude Europako Batasuna, NATO, AEBak, Errusia eta Txina. Eta nik emakume bat izaten jarraituko dut, erabakitzeko eskubiderik gabe, eta berdin zuk, horrek eta hark.\nEgunotan sufrimendua izan dut aldean, elkartasuna ere bai, baina baita ezagutu ditudan emakume paregabeen beldurra ere. Zer gertatuko zaie hemendik aurrera? Nik gaur taxi bat hartuko dut eta Lublinera joango naiz Rzeszowtik. Bihar hartuko ditut hegazkinak Loiura iristeko, eta, zorte pixka batekin, nire esperientzia txar bakarra taxilariarena izango da.\nZorterik onena desio dizuet Polonian bidelagun izan zaituztedan emakume guztiei.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1952/018/001/2022-03-06/gerra_atzetik_segika.htm Sun, 06 Mar 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1952/018/001/2022-03-06/gerra_atzetik_segika.htm\nOdesa Itsaso Beltzeko kostan dago, Krimeako penintsulatik mendebaldera. Ukrainako hiririk handienetan hirugarrena da -milioi bat biztanle-. Errusiera da hizkuntza nagusia, eta errusiar etniakoak dira herritarren %29. Errusiazaleen eta nazionalisten artean liskar gogorrak piztu izan dira -larriena 2014ko maiatzaren 2an: 46 errusiazale hil zituzten sute batean-.\nKherson hiria erori ostean, estrategikoa da orain errusiarrentzat. Hura hartuko balute, kolpe gogorra litzateke Ukrainarentzat, Itsaso Beltzerako sarbidea itxita geratuko bailitzaioke. «Hiria hartzeko lanean hasi dira miliziak. Bai alde bateko, eta bai besteko. Gizon asko daude frontean militarrekin batera, baina Errusiak indar handiagoa duela esango nuke, eta ez dakit ezer onik aterako den hemendik. Ni ez nago ez batzuekin eta ez besteekin. Nik ez dut gerrarik nahi alabarentzat, ez inorentzat».\nSavenkok bi egun luze egin ditu trenean. «Lehenik, autobus bat hartu genuen, eta gero, trena. Poloniara gindoazela esan ziguten, baina ni edozein lekutara joateko prest nengoen». Maleta pare bat besterik ez du ekarri. «Beharrezkoak soilik» hartuta atera zen etxetik. «Arropa, bereziki. Hortzetako pasta, xaboia-eta ez nituen hartu adibidez, banekielako hemen emango zizkidatela». Nekea nabari zaio, eta begirada tristea du. Senideak gogoratu ditu. «Zaharrak dira, eta han geratzea erabaki dute. Nik gurekin etortzea nahi nuen, baina aitak ez zuen nahi izan».\nIzena emateko zain bi ordu egin ditu Savenkok, eta geltokiko gela batean sartu da ondoren, oheak dauden gunera. Ostatu hartu du, eta umea etzanarazi du. «Oso nekatuta dago». Hantxe itxaroteko esan diote, familia batek jasoko duela. Izan daiteke ordu gutxira edo bi egunera. «Tarte batean Polonian geratuko naizela esan didate, baina ez dakit non, eta noiz arte».\nPolonian, ordea, ez du geratu nahi. «Kanadara-edo» joan nahiko luke senarrarekin. «Arrantzalea da, eta orain Alaskan dago, baina ahalegin guztiak egingo ditugu ahal bezain laster elkartzeko. Urrutira joan nahi dut, hau dena atzean uzteko».\nAlabak irribarre egin dio, eta, nekatuta dagoen arren, ez dauka lotarako itxurarik. «Ez daki zer gertatzen ari den, ez daki arriskua zer den; ez daki jendea hiltzen ari direla». Bidean zirela ikusi dituzte errusiar eta ukrainar soldaduak. «Urduri egin dut bidaia osoa, irudipena bainuen gerra atzetik segika genuela, bazetorrela».\nOso eskertua dago eman dioten laguntzagatik. «Esker ona besterik ez dut jende honentzat. Iritsi bezain laster eman digute te bero bat, eta jatekoa. Trenean horrenbeste denbora egin eta gero, eskertzen da atseden hartzeko leku bat».\nHortzetako pasta eskatu dio boluntarioetako bati. «Bi egun daramatzat hortzak garbitu gabe». Alabak lotarako gogorik ez duela ikusita, altxatu eta komunera joan dira. Agurtu, eta jendetzaren erdian galdu dira ama-alabak.\nTren geltokian kosta egiten da batetik bestera ibiltzea, jende oldearen artean. Errefuxiatuak, boluntarioak, poliziak, militarrak, kazetariak, suhiltzaileak eta medikuak, denak batera eta bestera ari dira. Boluntarioek txaleko bat daramate, eta atzean jarrita dauzkate zer hizkuntzatan hitz egiten duten, inork beharko balitu ere. Ingelesez, alemanez, polonieraz, ukraineraz edota errusieraz hitz egiten dute haietako batzuek. Jana Khavevitx Minsketik (Bielorrusia) iritsi da laguntzera. Bielorrusieraz, errusieraz, polonieraz mintzatzen da, eta ukraineraz eta ingelesez moldatzen da. Geratu gabe dabil ahal duena egiten. «Jendea galduta iristen da, zaharrak batez ere, eta haiekin nabil. Lehenik, zerbait jan eta edan dezatela, eta, gero, ohera eramaten ditut. Atseden hartzen duten bitartean, izen-abizenak galdetzen dizkiet, nongoak diren, agiririk baduten, eta erregistratu egiten ditut».\nGerra zenean ez zuen bi aldiz pentsatu. Lagundu beharra sentitu zuen. Artea ikasten du Poznango Unibertsitatean (Polonia), eta «denbora» dauka laguntzeko. «Gutxienez» aste pare bat egingo ditu tren geltokian, «hau pixka bat lasaitzen den arte». Gizon edadetu bat dauka ondoan, eta zopa bero bat hartzen ari da. Ez du hitz egin nahi, ez du irudirik hartzea nahi. «Ez dakit zergatik dagoen horrenbeste jende begira», itzuli du ukraineratik Khavevitxek.\nHaserre dago gizona, eta ez da gutxiagorako, argazki eta telebista kamerak hurbil-hurbil jartzen baitira sufrimendu eta neke aurpegiak hartzeko. Mikrofonoak ere ahoraino sartzen dira, albisteen fokuaren erdian egoteak dakarren premia asetzeko, iritsi berriari galdetu gabe. Nahiz eta, gerra orotan gertatu ohi den bezala, inor gutxi gogoratuko den haietaz, fokuak itzaltzen direnean.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/004/001/2022-03-05/ez_gara_gai_errusiaren_kontra_egiteko_laguntza_behar_dugu.htm Sat, 05 Mar 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1894/004/001/2022-03-05/ez_gara_gai_errusiaren_kontra_egiteko_laguntza_behar_dugu.htm Amazing (ikaragarria) da elkarrizketan gehien errepikatu duten hitza. Tania Korinek 38 urte ditu, eta hiru ume: «Indartsu nago, beharbada umeak ditudalako. Ama sendo bat behar dute umeek». Beldurtuago dagoela nabari zaio Oksona Dzhami: «Nik ez dut umerik eta aparteko ardurarik. Oraindik ez naiz gauza zer sentitzen dudan adierazteko». Biak Lutsketik (Ukraina) Chelmera (Polonia) joan dira.\nZergatik erabaki zenuten Ukraina uztea?\nTANIA KORIN: Sei leherketa entzun genituen etxean geundela, joan den igandean, eta leihotik ikusten nuen jendea korrika zebilela, nora joan ez zekiela. Ez genekien zer egin. Umeak oso beldurtuta zeuden, eta, lehenik, amaren etxera joan ginen, Lutsketik kanpo dagoelako. Hara iritsi ginenean, ordea, konturatu ginen berdin ziola non geunden: ez geunden seguru. Umeak negarrez ikusi nituenean, esan nion senarrari Poloniara etorri behar genuela, eta horixe egin genuen. Gurasoek etxean geratzea erabaki zuten.\nOKSONA DZHAM: Ni lagun batekin bizi naiz, eta gauza bera. Telebista ikusten ari nintzela entzun nituen leherketak, eta amari deitu nion. Esan zidan autobusak ateratzen ari zirela Lutskeko geltokitik, eta, dena zegoen bezala utzi, eta alde egin nuen, bakarrik. Familia han geratu da, eta bi anaia borrokatzeko prest dira. Pentsatzen dut egoera okertzen bada gurasoak hona etorriko direla.\nZure senarra, Tania, ez dago zurekin. Gizon guztiak itzuli dira, ezta?\nBai, baina, egia esan, ez dakit oso ongi zertan ari den. Abokatua da izatez, eta ez du sekula arma bat ikusi. Dena den, Ukrainan egon beharra sentitu zuen, herrialdearen alde zerbait egiteko beharra, borrokarako edo edozertarako.\nAlde egin zenutenean, uste zenuten bi eguneko kontua izango zela. Horixe esaten dute iheslari gehienek.\nO.D.: Bai, halaxe da. Nik astebeteko epea jarri nion, baina orain ikusten ari gara luzerako izan daitekeela, eta ez dakit zer egin. Aterpetxean geratu nahi nuen denbora gehiagoz, etxetik ahalik eta gertuen egoteko, baina Alemaniako familia batek egin dit hara joateko eskaintza, eta laster Berlinera joango naiz.\nT.K.: Nik ez dut planik egin nahi izan orain arte, baina azkenean mugitu egingo naiz hiru seme-alabekin. Ez naiz gustura sentitzen hemen, ez bainaiz geldirik egotekoa. Oso aktiboa naiz, eta zerbait egin nahi dut. Jatekoa irabazi, eta ez elkartasunez bizi. Polonia iparraldera joango gara, eta, egoera luzatzen bada, edozertan lan egin nahiko nuke. Baliagarria izan.\nGerra oraintxe lehertu da, baina tentsioa aspaldikoa da. Espero zenuten halakorik?\nT.K.: Errusiarrengandik edozer espero nezakeen. Gerrak ustekabean harrapatu banau ere, ez zait harritzen. Azkenean , AEBen eta Errusiaren arteko lehiaren erdian gaude, eta txotxongilo batzuk gara gu.\nO.D.: Nik lagunak dauzkat Errusian, eta oso kezkatuta daude Putinen gobernuarekin. Niretzat errusiarrak ez dira etsaiak; bai, ordea, Putin. Nazi bat da, eta gure kontra ari da, baina baita bere herriaren kontra ere.\nNaziak ukrainarrak dira Vladimir Putinentzat.\nT.K.: Putin presidenteak dioenez, hau ez da gerra bat, operazio bat baizik, naziak eta nazionalistak Ukrainatik ateratzeko. Baina gure herrian ez dago nazirik eta faxistarik. Ez dago ongi esatea, baina, Putini esker, gaur egun Ukraina handiagoa eta batuagoa da. Etsaiak elkartu egin gaitu. Inoiz baino patriotikoagoak gara. Baina nazionalistak gara, ez naziak. Nazionalistak gara gure herria maite dugulako. Naziek gorrotoa diote berea ez den herrialde orori. Naziak garela esatea gezurra da; asmakizun bat da gerra justifikatzeko.\nZer espero duzue europarrengandik?\nT.K.: Ikusten ari gara zenbat jende dagoen laguntzeko prest, eta hunkituta nago. Polonian sekulako harrera izan dugu, baina Europako leku guztietatik etorri da jendea gu laguntzera, eta ez dakit nola eskertu.\nO.D.: Negarrez hasten naiz pentsatzen dudan bakoitzean zer jende ona dagoen munduan. Bakarrik pentsatu nahi dut etorkizunean gu bezala daudenei laguntzeko edozer gauza egingo nukeela, berdin dio nongoa izan. Orain ulertzen dut gerratik ihesi doan jendearen ezinegona, eta ez diot inori desio.\nNATOren esku hartzeaz asko hitz egiten da. Pentsaezina da gaur-gaurkoz Ukrainan sartuko dela, baina hala nahiko zenukete?\nT.K.: Ni ez nago NATOren kontra. Orain arte pentsatu dut ez dela beharrezkoa NATOren barruan egotea, gerren kontra egon naizelako. Baina, nire herriari eraso egin dioten honetan, beharrezkoa ikusten dut NATO, segurtasun berme bat iruditzen zaidalako. Errusiaren erreakzioaren beldur naiz. Ez gara gai haren kontra egiteko; laguntza behar dugu.\nO.D.: Nik ez dakit zer pentsatu. Uste dut inozoegia naizela. Beti sinistu izan dut jendearen ontasunean, eta orain shock egoeran nago. Iritzi bat osatu behar dut, baina ez dakit nondik hasi. Nik nire bizitzarekin jarraitu nahi dut, baina Filosofia Fakultatean ikasitakoak orain ez dit ezertarako balio.\nEtorkizuna irudikatzea zaila da, baina, Ukrainatik kanpo bizitzea egokitzen bazaizue, zer egingo duzue?\nT.K.: Galdera zaila. Ni irakaslea naiz. Umeei ingelesa erakusten diet, eta zoriontsu naiz hori egiten. Gauza bera egitea gustatuko litzaidake, baina poloniera ikasi beharko nuke lehenik, eta, bitartean, edozertan lan egingo nuke. Ez dut balio geldirik egoteko. Gustatuko litzaidake senarrarekin elkartzea, Ukrainan ez bada beste edonon, baina hori ezinezkoa izango da oraingoz.\nO.D.: Ni ona naiz hizkuntzetan, eta aleman pixka bat badakit. Orain, hobetzeko aukera izango dut. Segurtasun konpainia batentzat egiten dut lan tren geltokian, baina behin-behineko lan bat zen, eta edozertan egingo nuke lan. Zoriontsu izan, hori nahiko nuke batez ere, eta familiarekin elkartzeko aukera izan.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/004/001/2022-03-04/elkartasuna_eta_babesa_iritsi_berriarentzat.htm Fri, 04 Mar 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1894/004/001/2022-03-04/elkartasuna_eta_babesa_iritsi_berriarentzat.htm\nElizara igandero errezora doazen emakumeak, berriz, sukaldean txandaka antolatu dira. Otordurako denbora dute oraindik, baina patatak zuritu eta zuritu ari dira solas animatua tarteko. Arrain usaina duen zopa moduko bat dute gal-gal eltzeetan, eta Henrik Skrzipkowski apaizak koilara sartu du eltzeetako batean. «Very good» (oso ona) ozen esanez joan da jangelara, sukaldariak barrez utzita. Skrzipkowski batetik bestera dabil, dena bere lekuan dagoela ikusten, telefonoa jo eta jo duela. «Ez da erraza hau dena aurrera ateratzea, baina zazpi seme-alaba ditut, eta hiruk Downen sindromea dute. Badakit zer den lan egitea».\nEtxeko txoko guztiak erakusten ari da, eta gela batera sartzen den bakoitzean grabatzeko eskatu du. «Erakutsi ondo gure elizan zer egiten dugun». Elizako gela nagusian oheak bata bestearen ondoan pilatzen dira. Abesbatzak kantatzen duen tokia ere logela bat da. «220 ohe daude, eta beste 30 jarriko ditugu, baina ez dira gehiago kabitzen. Dena den, ez dugu inor kalean uzten. Gurean tokirik ez badago, Chelmeko beste aterpetxe batzuetara eramaten ditugu, eta orain arte ondo moldatu gara. Hau da orain egitea egokitu zaiguna, eta nik oso pozik laguntzen diot behar duenari. Etxera eramango nituzke beharrezkoa balitz». Lau babesleku ezarri dituzte Chelmen, Dorohuskeko mugara iristen direnentzat.\nLana egiteaz gain, agintzen ere badaki Skrzipkowskik. Bi mutil gazte elkarrizketan ari dira, lasai eserita, eta apaizari ez zaio asko gustatu. Sukaldeko txoko batetik bi erratz hartu eta eman egin dizkie. «Egongela txukundu, mesedez», esan du, ingelesez. «Israeldarrak dira, eta laguntzera etorri dira hona». Bertako 30 boluntarioz gain, 40 inguru etorri dira atzerritik eta Poloniako beste hainbat lekutatik. Kanpotarrak alemaniarrak dira gehienak.\n«Ezin ditugu begiak itxi»\nGazte alemaniar bat elizatik atera da bi maletatzarrekin, eta autoan sartu ditu. «Bagoaz Koloniara». Presaka dabil, eta bere burua aurkezteko astirik ere ez du hartu. Emakume bat eta haren bi alaba eramango dituzte etxera. «Hainbat familia hartzeko prestatu gara lagunak. Egoera ikusita, ezin ditugu begiak itxi. Atzo heldu ginen, eta gaur bertan bagoaz».\nIzan ere, iheslariek ez dute denbora asko egingo aterpetxean. «Gu bihar edo etzi bagoaz, Poloniako beste puntara», azaldu du Irona Tokartxukek. Volodimir-Volinskikoa da, eta Gdanskera joango da bi alabarekin. «Senarrak ekarri gintuen hona, baina bera itzuli egin da». Ez du erantzun nahi izan zertara.\nTokarttxuktar emakumeek, ordea, alde egitea erabaki zuten. «Ez zen batere segurua, eta horregatik alde egin genuen. Espero dezagun jainkoaren laguntzaz gerra amaitzea, eta lehenbailehen Ukrainara itzuli ahal izatea». Haren bi alabek ere, Miroslavak eta Lianak, gauza bera nahi dute: «Bakea lehenbailehen ezartzea, eta gure herrialdera eta gure bizitzara itzuli ahal izatea». Uste zuten astebete-edo egingo zutela Polonian, baina «beldur» dira gerrak luzerako joko ote duen.\nElkarrekin daudelako, «elkarri babesa ematen», eramangarriagoa zaio egoera Irinari, eta piano bat izateak ere bai. Oheen artean dago, eta han eseri da. Oso ondo jotzen du, eta alabak kantuan jarri ditu, doinu hunkigarriak emateko. «Musika eskolan ikasi nuen pianoa jotzen, eta alabek ere lotura handia dute musikarekin». Errepertorioa amaitzerakoan, ume batzuk gerturatu dira pianora, eta harmonia bihurriak egin dituzte, teklak beldurrik gabe astinduta.\nGizon zahar bat sartu da gelara, eta laguntza eskatu du. «Gure etxeko beteranoa da», esanez agurtu du apaizak. «Arropaz arduratzen da. Chelmeko dendetan ematen diotena ekarri eta jartzen du txukun-txukun gela honetan». Gela txiki bateko apalek horma guztiak hartzen dituzte, eta umeentzat eta emakumeentzat bereizita daude. Gizonentzat apenas den arroparik, ez baitago gizonik iheslarien artean. Ukrainan geratu dira gehienak, borrokan.\nHaurrak, ordea, badaude, eta asko gainera. Laguntzera joandako boluntarioetako batzuk haiekin aritzen dira. «Hasieran ez genuen jostailurik ere, baina Henrikek bazter guztiak mugitu zituen berehala, eta begira orain zenbat jostailu ditugun. Gazteentzat ping-ponga ere jarri ahal izan dugu».\nAstelehenean iritsi zen Uri Meiselman israeldarra Haifatik, erratza pasatzen ari diren bi lagunekin, eta hitz egiteko gogoa du, ezer galdetu gabe ere gerturatu baita. «Umeak dira egoera hauetara azkarren moldatzen direnak. Lagunak egiten dituzte, gainera, eta haientzat festa bat da egoera hau».\nEgongelan bi emakume daude egonean, isilik. Beste bi eseri dira haien ondoan, baina ez dute hitz egiteko gogorik. Nork bere pentsamenduetan dauka gogoa, harik eta ume txiki batek haietako baten gona astindu duen arte, negarrez. Zer edo zer esan dio amak ukraineraz, eta magalean hartu du.\nUmeak eta otorduak\nLasaitu bezain pronto egin du salto amarenetik, eta joan da lagunekin jolastera. Umeak korrika dabiltza batzuk, margotzen beste batzuk, baina jateko ordua gertu dagoela nabari da, haietako batzuk sukaldera sartzen baitira, zer dagoen ikustera.\nKristina Juamiszczukek esertzeko esan die. Zopa itxura zeukana saldarik gabeko masa bat da orain. «Ukrainako espezialitateetako bat da», esan du Skrzipkowskik, sukaldariaren hitzak itzuliz. «Berotzeko, onena», dio, barrez. «Emakumeak triste etortzen dira hona, eta penak kentzeko onena zera da, gustuko dituzten gauzekin betetzea sabela».\nPlastikozko platerak kiskali egin dizkio eskuak sukaldariari, eta azkar utzi ditu bi umeren aurrean. «Kontuz gero, beroa dago eta». Emakumeak ere eseri dira, eta sukaldetik bost emakume atera dira, denak platerak eskuan dituztela.\n«Zu ere eseri!», esan duela dirudi. Apaiza telefonoz ari da, eta ez dago itzulpen lanak egiteko, baina sukaldaria eserlekuari begira jarri da, eta keinu egin du. Berehala etorri da platera beteta. Goseak egon ala ez, ez dago modurik ezezkorik esateko. Atuna dauka, asmatzea zaila den beste osagai batzuen artean. Goraino dagoen kafe edalontzi bat ere jarri du plateraren ondoan, ezer galdetu gabe, eta ondoan eseri da, kontu kontari, zerbait ulertuko balitzaio bezala.\nSabela beterik eta emakumeen istorioak gogoan alde egin du bisitariak. Apaizak eta sukaldariak agur esan diote aspaldiko lagunak balira bezala. «Nahi duzun arte. Badakizu non gauden».]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1973/002/001/2022-03-03/ukrainarrak_poloniarren_babesean.htm Thu, 03 Mar 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1973/002/001/2022-03-03/ukrainarrak_poloniarren_babesean.htm\nAspaldian itxirik dagoela dirudien taberna, denetarik daukan denda eta dirua aldatzeko etxola bat ziren orain arte, itxuraz, mugalarien eta 500 biztanle inguruko herriko kideen bilguneak, baina orain kafea eramateko eskaintzen duten kamioi-denda pare bat eta beste horrenbeste supermerkatu inprobisatu dituzte. Komun batzuk ere bai. Dena da doan, denak dira inguruko herritarrek ekartzen dituzten produktuak, baina, inprobisazioaren barruan, antolaketa zorrotza da.\nAutobus bat geratu da, eta jendea jaitsi gabe igo dira bi boluntario kaxa handi bana bete kafe eskuan dituztela. Autoz datozenei ere eskaintzen diete edatekoa eta jatekoa dozenaka boluntariok. Bi emakume gazte ari dira kamioi txikian termoak irekitzen eta irakindako ura kafe disolbatuarekin nahasten kartoizko edalontzietan, kolpean iritsi diren bidaiariei bero pixka bat emateko prest. «Tori zuretzat ere», dio gazteenak, hitz egitera geratu gabe. «Denentzako daukagu hemen». Boluntarioak kaxa hutsekin jaitsi dira. Badoa autobusa, bidaiariek agur egin bitartean.\nBeste autobus bat iritsi da Ukrainatik, eta oraingoan bidaiariak jaitsi egin dira. Pargma Bunkok salto egin du, ahizpak ere bai, atzetik, arin. Amari gehiago kosta zaio. Rivnetik datoz. «Autobuseko denok gara Rivnekoak». Ama isildu gabe ari da, baina Bunkok nahiago du ez itzuli zer esaten ari den. Isiltzeko keinua egin dio. «Haserre dago. Bidaia guztia madarikatzen egin du».\nBunko ez dago haserre, «triste» baizik. Duela astebete «giroan tentsioa» nabari zuen, baina ez zuten espero «inondik inora ere» gertatzen ari dena. «Gure hiria kaltetuta dago; hildakoak daude, errusiar soldaduak leku guztietan, eta Poloniara etorri gara, herritar asko, hainbat lekutara. Gutako askok senideak ditugu Polonian». Varsoviara doa autobusa. «Nire aitaren lehengusu batzuk bizi dira han, eta haien etxera joango gara». Aita Ukrainan utzi dute, «borrokan».\nEz daki zer egingo duen bihartik aurrera. Dantzalekuetan sartzeko adina bete berri du, baina ez dago festetarako. «Unibertsitatea ere utzi behar izan dut, eta orain, auskalo. Lehenbailehen itzuli nahiko nuke. Hau berehala igarotzea espero dut». Aitak kezkatzen du batez ere. «Gu salbu gaude, baina gure aita, anaia eta semeak, ez».\nIa denek dute senideren bat borroka frontean, nahiz eta, haren aitak bezala, askok ez duten armarik sekula hartu. «Borrokatzera deitu dituzte, eta gehienak bi aldiz pentsatu gabe joan dira», dio, harro. Ahizpak, baietz, burua gora eta behera mugituz. Amak ez dio alabari kasu egin, eta mar-marrean jarraitzen du.\nDenetarik eskaintzen duten postura gerturatu dira ama-alabak. Emakume batek erakusmahaiaren bestaldeko kaxak erakutsi ditu: ogitartekoak, esnea, konpresak, xaboia, gosaritarako zerealak, goxokiak... Zakur eta katu jana ere eskaini die. Gauza asko hartu dituzte, baina ez dute animaliarik. Inguruan era guztietako zakurrak daude. Badira ere makina bat katu, jabeen etxe eramangarrietan, bertan goxo. Zerbait jan, hankak askatu, motxilak bete, eta sartu dira berriz ere autobusera.\nAutobusez ez ezik, autoz eta oinez ere badator jende asko Ukrainatik, baina kontrako bidetik ere badatoz, Poloniako hainbat herri eta hiritatik. Anna Lagowska-Lewinska alabarekin etorri da Varsoviatik. Hirugarren bidaia du mugara Errusia Ukraina bonbardatzen hasi zenez geroztik, duela astebetetik. Bi auto dituzte, hainbat gauzaz karga-karga eginda. Bi ume eta lau emakume jasoko dituzte oraingoan, eta Chelmera eraman, Dorohusketik 26 kilometrora ireki duten aterpetxe batera.\nIgandera arte joan-etorrian ibiliko dira, jendeak eramateko eskatzen dien lekura joan eta buelta. «Hona etorri gara hainbat pertsona jasotzera. Ukrainako gizon batzuk ekarri ditugu, lehenik, borroka egitera itzuli nahi izan baitute. Varsoviako autobus geltokian jaso ditugu, eta, orain, hemen jendea hartu, eta itzuli egingo gara. Lo egiteko lekua, jatekoa eta babesa eskaintzen dizkiegu, beharrezkoa dutenean laguntzeko. Jende asko etortzen ari gara gure kabuz, eta ahal dugun guztian laguntzen saiatzen gara».\nAutoan eramango dituenetako bat da Srina Matveitxueck. Kiev hiriburutik Rivnera joan zen lehenik, autoz, lehengusu batekin, eta autobusez heldu da mugara. Haurdun dago, «sei hilabeteko». Eskuekin sabelean zirkuluak egiten dituen bitartean hasi da hizketan. Ez du kamera aurrean atera nahi, hitz egin ere ez hasieran, baina pixkanaka lasaitu da, eta senarraz egin ditu lehen hitzak. «Borrokan geratu da, baina nik atera egin behar nuen. Bistan da horrela ezin naizela han geratu». Senarra ondoan nahi luke, baina «herrialdea defendatzeko» geratu da: «Seme-alabek etorkizun bat izateko. Gure herria handia da, eta defendatu egin behar dugu».\nEz zuen «inolaz ere» Ukrainatik joan nahi. «Duela egun batzuk zoriontsu nintzen, eta bat-batean hau dena gertatu da. Oraindik ez dut sinesten». Jertsearekin lehortu ditu masailetik behera erori zaizkion bi malko, baina arnasa hartu eta irribarre egin du. «Orain, garrantzitsuena hau da», sabela ukituz. «Oraintxe, Kiev ez da segurua; Kievetik kanpo ere ez zaude seguru, ospitaleetan ere ez, eta nik oraintxe bertan horixe behar dut, nire alaba jaiotzeko leku seguru bat». Lagowska-Lewinskak sorbalda igurtzi dio, eta besotik hartu du. Autoan sartu dira.\nDenborak aurrera egin ahala, mugimenduak errepikatzen diren neurrian, mugaren haranzko hertsitasuna hasieran uste baino malguagoa bilakatzen da. Gizon talde bat dago poliziekin hizketan. Denbora egin dute zain, auto batean sartu eta Ukrainarantz muga igaro bitartean. Errepidea zeharkatu du Anton Hnibidak, haiekin hizketan jardun eta gero. Kazetariak gerturatu zaizkio bat-batean.\nEz doa Ukrainara: «Nik ez dut esperientzia militarrik». Mugan geratzera etorri da bera. Ukrainarra da, baina Iraketik iritsi da hona, laguntzeko asmoz. Muga zeharkatu nahi dutenekin hitz egiten du, «bestaldera» doazenekin. «Boluntario asko daude Ukraina askatzeko prest: esperientzia militarra dutenak, medikuak...». Uste zuen baino prestasun handiagoa dago gerrarako ukrainarren aldean. «Ukrainako armada oso prest dago gerrari aurre egiteko. Ni hemen lagungarriago izan naiteke han baino».\nZalaparta gutxiago ateratzen dute Liang Justinek eta Chen Zoeyk. Izkina batean daude, Lublin jartzen duen txartel bat eskuan dutela. Dorohusketik ehun bat kilometrora dago Lublin, Polonian, eta ordubete pasatxo dago autoz Dorohusketik. Haiek dagoeneko lau ordu daramatzate zain, inork hirira joan nahiko balu ere. «Ukrainarrak jasotzera etorri gara, haiei laguntza eta babesa ematera», erantzun du Chenek. Lublingo Eliza katoliko bateko kide dira, eta bizilagun dituztenekin sare bat osatu dute ukrainarrak etxeetan jasotzeko. «Atzo ere hemen izan ginen. Ikasleak gara, eta denbora dugu laguntzeko».\nLiang eta Zoey bezala, luze daramate bi gizon edadetuk eta emakume batek errepide bazterrean, mugitu ere egin gabe, zirilikoz idatzitako kartelak eskuan. Mugatik auto bat sartzen den bakoitzean adi begiratzen dute, baina oraingoz ez zaie inor gelditu. Gerratik ihesi datozenak hartzeko zain geratuko dira, joan-etorriaren erdi-erdian, behar denera arte.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2022-02-18/porrota_malin.htm Fri, 18 Feb 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2022-02-18/porrota_malin.htm\nEgonkortasuna lortzea izan da azken hamarkadako erronka nazioarteko hainbat potentziarentzat, zer esanik ez Frantziarentzat. Sahelgo eremua kontrolatzeko gune estrategikoetakoa baita, terrorismoaren kontra egiteko laborategi bat.\nMunduko herrialderik pobretuenetakoa ere bada, ezegonkorra eta gobernaezina 2012tik, Muammar Gaddafi Libian hil zutenez gero. Eta aberatsa neurri berean. Mali Afrikako hirugarren urre ekoizlea da, uranio erreserba handiak ditu -Frantziak energia nuklearraren sekulako menpekotasuna du-, petrolio erreserbak ere bai, eta baliabide natural izugarriak. Frantzia, berriz, ustiatzaile paregabea da, eta eragin ekonomiko, politiko eta militar izugarria du deskolonializazioaz gero ere. Bozen atarian, Frantziaren nagusitasitasuna ukituta dagoela uste dutenak baretu nahian, bere tropen eta aliatuen kontsentsuzko erabaki bat bezala makillatu du porrota, eta Malitik erretiratuta ere, Sahelen jarraituko duela argi utzita, nagusi izaten jarraitzeko.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2022-02-12/eta_gaztela_eta_leonen.htm Sat, 12 Feb 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2022-02-12/eta_gaztela_eta_leonen.htm\nGehiengo osoa urruntzen ari dela ikusita eta Voxen diskurtsora gerturatu beharrez, ETAk agertu behar zuen, eta, «haren munduak», nola ez. Kanpaina amaitzeko behar zituen argitalpenak eskuan, Grande-Marlaskaren dimisioa eskatu du presoen harira 2019an eta 2020an ustez izan zituen elkarrizketengatik.\nSanchezen inbestiduraren truke «kriminalekin» egindako akordioak salgarriak zaizkio oraindik, baina, Voxez gain, EspaÃ±a Vaciada eta UPL Leongo Herriaren Batasunaren gisako alderdien gorakada kontuan hartzekoa izan liteke, pixkanaka diskurtso aldaketa bati bide egiteko. ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/026/003/2022-02-06/polizia_eredugarriak.htm Sun, 06 Feb 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1951/026/003/2022-02-06/polizia_eredugarriak.htm\nBaina segurtasun ereduen ideologia eta instrumentalizazio politikoa oso arriskutsuak da herritar osasuntsu eta aktiboentzat; arriskutsuak, gatazkei aurre egiteko eredu errepresiboa, eskubide urraketak, gardentasun falta, joera arrazista, klasista eta matxistak, eta korporatibismo poliziala.\nHori guztia deseraikitzea ez da erraza, batez ere gobernuetako eta polizien agintariek borondaterik ez badute indarraren monopolioa askatzeko. Egin dira gatazken kudeaketa eredua aldatzeko hainbat saiakera, besteak beste bitartekaritza unitateen bidez, istiluetan polizien esku hartzea saihesteko, baina gatazkak kudeatzeko formazioa behar dute poliziek, pistola erabiltzen ikastea baino gehiago; herritarrekin komunikazioa sustatu behar dute, haiek zapaltzera jo beharrean, eta segurtasunari berari buruzko gogoeta egin beharko litzateke polizietan eta haietatik kanpo, herritarrak ezberdinak izateagatik bakarrik zapaltzea ez baita eredugarri. ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2022-01-27/ezkerra_batzeko_odisean.htm Thu, 27 Jan 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2022-01-27/ezkerra_batzeko_odisean.htm\nOro har ezkerrak eskuinak baino ezintasun handiagoa du gizartean izan diren aldaketa sakonei batera erantzuteko. Frantzian, denbora darama ika-mikak interes partekatuen gainetik jartzen. Hori dela eta, eta elkarrekin joateko aukera baztertuta, primario popularra abiatu zuten herritar batzuek, izena eman duten 467.000 herritarren artean ezkerreko hautagairik onena zein den erabakitzeko. Presidentegai gehienek esana dute ez dituztela aintzat hartuko emaitzok, baina gogoan izan beharko lituzkete, herritarren ekinaldian bozkatzeko izena eman dutenen kopurua hautagaitzei emandakoena baino handiagoa dela ikusita. Beste kontu bat izango da batzeko balioko duen, edo arrazoi gehiago ematen dituzten bozen egunean etxean geratzeko edota txarrenetan onenari botoa emateko, duela bost urte gertatu zen bezala.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/018/003/2022-01-22/poliziek_jasandakoez_gogoeta.htm Sat, 22 Jan 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1980/018/003/2022-01-22/poliziek_jasandakoez_gogoeta.htm\nKosta egiten da biktimatzat jotzea kontroletan metraileta eskuan itxura susmagarria zuen oro gerarazten zuten kaputxadun haiek. Baina, 1960tik 2011ra «egunean 24 ordutan» bizi izan zuten «bazterketa soziala eta estigmatizazioa» salatzea egoki iruditu zaio IÃ±igo Urkulluren gobernuari, eta, hori gutxi balitz bezala, gizartearen zaintzaile ezinbestekotzat jo ditu: «Aitzindari zorrotza izan dira oinarrizko eskubideen erregimena hala nola instituzioak zaintzeko borrokan». ETAk hil zituen 357 polizia, zauritu zituen 700 eta haien senideak omendu dituzte, eta «gogoeta egitera» gonbidatu dituzte herritarrak, «memoria enpatikoa eta erreparatzailea» eraikitzeko.\nNola hartu kontuan, ordea, poliziek eragindako odola eta samina zuritu dutenengandik datorren gogoeta egiteko eskaera...]]>


2022/06/20 – Lauaxeta Ikastola\nFair Saturday Fundazioaren Pentsatzeko Ipuinak ekimena, haur eta gazteentzako literatura-lehiaketa bat da, literatura-sormenaren bidez gizarte-problematika desberdinei buruzko gogoeta sustatzeko helburuarekin. Aurtengo edizioan, Lauaxeta Ikastolako ikasle batzuk sarituak izan dira! Edizio berri honetan, osasun mentalari buruz gogoeta egitera gonbidatu dituzte, inguruan sortzen diren tabu eta estigmekin apurtzeko hausnarketa indibidual eta kolektiboak eragiteko. Lauaxeta Ikastolako hainbat ikaslek...\nIkastolatik, ikasgelatik haratago, familian eta inguratzen gaituen ingurune naturalaz gozatuz erlazionatzeko aukera ematen duten jarduerak planteatzen saiatzen gara. Hainbat modutan egiten dugu, baina horietako bat mendirako irteerak dira, aldizka antolatzen ditugunak. Oraingoan Gorlizera joan ginan, barbakoa eta guzti. Esperientzia aparta! Eta eskerrak eman nahi dizkiegu zuen prestutasunagatik parte hartu zenuten familia guztiei. Eskerrik asko eta...\nOporretarako egun gutxi batzuetara eta goizeko jardunean, zer egin egun hauetan motibagarri izateko eta ikasten jarraitzeko? Jarduera asko egiten dira, baina, adibidez, DBHn talentu-tailerrak garatzen ari dira: esploratzaileak, pintura, dantzak, kirolak, joskintza eta birziklapena, kantua eta orkestra, sormenezko idazketa, zine-foruma, kosmetika, eskulanak, ikasleek egun horiek amaitzeko haien zaletasunen arabera aukeratzekoak, zerbait desberdina eginez eta haientzat...


Bere 13. urtebetetze festan Jose C. Paz-eko Euskal Etxeak (Oñatirekiko) Senidetzearen Plaza iragarri zuen — Euskal Kultura\nHemen zaude: Hasiera → Albisteak → Bere 13. urtebetetze festan Jose C. Paz-eko Euskal Etxeak (Oñatirekiko) Senidetzearen Plaza iragarri zuen\nGainerako herritarrak lagun ospatu zuten Jose C. Paz herri argentinarreko 'Toki Eder' Euskal Etxeko bazkideek euren elkartearen hamahirugarren urtemugaren jaia, irailaren 13an. Bertako Altube Klubean izan da aurten ere hitzordua. Areto erraldoi honetan, eta eguerdi aldera, EEko bazkide talde batek prestatutako paella prest zegoen gonbidatuek dasta zezaten. Bazkariaren ondoren, dantzen eta musikaren txanda heldu zen. Maria Angeles Oñederra Euskal Etxeko lehendakariak erakundearen historia kontatu zion bildutako jendeari eta albiste bat ere eman zuen: datorren urtean Oñati eta Jose C. Pazen arteko Senidetzearen Plaza inauguratuko dela.\nJose C. Paz, Argentina. 'Toki Eder-ri buruz hitz egiten dugunean, gure etxe ederrari buruz ari gara, jadanik hamahiru urte dituen eta Euskal Herriko hizkuntza, historia eta kultura zabaltzen duen etxe bat'. Hitz hauekin laburtu zuen Maria Angeles Oñederrak Toki Eder-ek egindako ibilbidea erakundearen urtebetze jaian, pasa den irailaren13an. Altube Klubean egindako ekitaldira, euskal elkarteko kideak ez ezik, Ruben Caporaletti herriko gobernu-idazkaria, Agustin Lopez gobernu-idazkariordea, eta beste hainbat ordezkari eta herritar ere bildu ziren.\nIkurriña eta Argentinako banderaren sartzearekin hasi zen jaia. Bazkaldu aurretik euskal etxeko dantzariek ikuskizuna eskaini zioten publikoari: hainbat dantza plazaratu zituzten Itziar Mohr irakaslea zuzendari. Paella izan zen menu nagusia eta postrearekin batera Martin Sosaren saioaz gozatu zuten bertaratutakoek.\nSenidetzearen plaza eta EEko alkate berria\nJakina denez, Oñati herri gipuzkoarra eta José C. Paz senidetutako herriak dira eta oso harreman emankorra daramate elkarrekin garatzen dituzten zenbait ekimen sozialei dagokienez. Hori dela eta herriko gobernu-idazkari den Ruben Caporalettik datorren urtean bi herrien arteko Senidetzearen Plaza inauguratuko dela adierazi zuen. Maria Angeles Oñederrak, bere aldetik, esker beroak eman zizkien bertaratutakoei, eta zenbait opari jaso zituen Euskal Etxeko buru legez.\nBestalde, elkarteko kideek 2009/2010 tarterako alkate berria aukeratzeko bozketa egin zuten. Hautatua Zulema Poeta izan zen, eta aipatutako epean Euskal Etxea ordezkatuko du ekitaldi ofizialetan. Azkenik, Zuzendaritza Batzordeak elkartearen alde topa egiteko gonbitea luzatu zien bertaratutako lagunei, hamahirugarren urtemugako ospakizunei bukaera emanez.\nToki Eder-reko dantzariak 13. urtemugaren ospakizunean


Azaroaren 25ari begira, ‘Indarrez ezer ere ez’ kanpaina Lezon : Oarsoaldeko Hitza\nAzaroaren 25ari begira, ‘Indarrez ezer ere ez’ kanpaina Lezon\nLezoko Udalak eta herriko hainbat eragilek elkarlanean diseinatutako egitasmoa da .Indarkeria matxistaren kontrako jarrera ager dezatela eskatu diete lezoarrei.\nIndarkeria Matxistaren Kontrako Nazioarteko Egunaren harira, Lezoko Udalak eta herriko eragileek kanpaina berri bati ekingo diote: Indarrez ezer ere ez. Udalaz gain, Gaxuxa Emakume Taldeak, Lezoko Emakumeen Taldea, Kuadrillategik, Osakidetzak, Lezo Institutuak, Lezo Herri Eskolak eta Pasaia-Lezo Lizeoak egin diote ekarpena egitasmoari, eta horren partaide aktibo izango dira.\nKanpainaren bitartez emakumeen kontrako edozein jarrera eta indarkeria klase gaitzetsi nahi dituzte, errespetua eta berdintasuna izanik, udalaren esanetan, elkarbizitzarako zilegizko eremua.\nCOVID-19ak eragindako osasun krisian, gainera, emakumeenganako indarkeria areagotu dela ondorioztatu du udalak, batez ere etxealdia izan zenean. Udal erakundeak esku artean dituen datuen arabera, osasun larrialdiaren lehen hilabetean (martxo eta apirila artekoan), 2019 osoan adina indarkeria matxista kasu eman ziren herrian. «Horiek atzemandako kasuak besterik ez dira», esan dute udaletik: «Konfinamenduak, mugimendu murrizketak eta harreman mugak indarkeria matxista ugaltzeko eta ugaritzeko haztegi bat izan dira».\nHori horrela, azaroaren 25ari begirako ekitaldi eta jardueretan «inoiz baino gehiago» parte hartu behar dela iritzi dio Lezoko Udalak: «Eraso sexistak gaitzesteko indarrak batzea ezinbestekoa da. Indarkeria matxistari aurre egitea guztion ardura da».\nEgitaraua eta bitartekoak\nMezuez gain, Lezok indarkeria matxistari eman beharreko erantzuna askotarikoa izan behar dela uste du udalak. Horrela, aurreko urteetan bezala, hilaren 23tik 30era balkoi eta leihoetan zapi gorriak jartzera animatu dituzte herritarrak; ez daude oihal berriak, iazkoak erabili behar dira. Musuko nahiz txapa more berriak egin ditu, ordea, udalak. Horiek hilaren 16tik 22ra eskuratu ahal izango dira Lezoko osasun zentroan nahiz udaletxean. Beraz, herriaren paisaia emakumeen kontrako indarkeriaren aurkakoa izatea nahi dute egun horietan.\nIkurretatik harago doa Indarrez ezer ere ez kanpaina. Kultur ekitaldiak ere daude. Lehena hilaren 25ean bertan da: 19:00etan, Gezala Auditoriumean, Isiltzen joan zirenak ipuin musikatuaz gozatzeko aukera izango da Ameli eta Xirrikituen Jostunak taldearen eskutik. Lurdes Iriondoren obran oinarritutako emanaldia da.\nHilaren 28an, berriz, Euskal Herriko bakarlari esanguratsuenetako batentzat tartea: Anarik kontzertua emango du Gezalan, 19:00etan hasita.\nBi saio horietarako sarrerak aldez aurretik eskuratu behar dira derrigorrez, udalaren webgunearen bidez.


LAB sindikatuak auto karabana antolatu du gaur, Imanol Salinas eta Jotas Oses kideek ekintza sindikal batengatik jasotako 5 hilabeteko zigorra salatzeko. Trinitarioseko parketik atera den auto ilarak, sinbolikoki lotu ditu Nafarroako Auzitegia eta Nafarroako Enpresarien Elkargoaren egoitza (CEN).\nBizilan.eus webgunea aurkeztu du LABek\nModu argi eta ulerterrazean enpleguaren inguruko informazioa eskaintzen du Bizilan.eus LAB sindikatuak eratutako webguneak. Langile guztientzako tresna baliagarria izatea nahi dute eta horretarako, informazio praktikoaz eta erantzun zein aholkuez osatuta dago orrialdea. Erabiltzaileen parte-hartzea ahalbidetu dute baita ere, proposamenentzako tartea eskainiz.\n5 hilabeteko espetxe zigorra ezarri diete Huerta de Peraltan enpresa greba eskubidea urratzen ari zela salatzeko ekintza egin zuten bi sindikalistei. LAB sindikatuak epaiaren aurkako helegitea jarriko du, eta zigorra salatzeko ostegunerako karabana deitu dute.\nELAk eta LABek salatu dute Foru Aldundiak "propaganda politikoa" egiteko erabiltzen dituela Lan Eskaintza Publikoak\nGipuzkoako Foru Aldundiak Lan Eskaintza Publikoetan duen jarrera salatu dute gaur ELA eta LAB sindiaktuek. Aldundiaren atarian, Gipuzkoa Plazan eskainitako prentsaurrekoan salatu dute aldundia kez dutela adostutakoa bete. Are gehiago, sindikatuek ziurtatu dute Aldundiaren helburua ez dela behin behinektoasuna murriztea, eskaintzen dituen postuak betetzeko zaitlasunak besterik ez dituela jartzen argudiatuta.\nEuskal Herriko gehiengo sindikalak Altsasu eta Kataluniari buruzko epaiak salatu ditu\nHego Euskal Herriko hiriburuetan elkarretaratzeak egin dituzte sindikatuek. Etorkizunari buruzko erabakia noizbait hartzeko itxaropena galaraztea leporatu dio euskal gehiengo sindikalak Espainiari. Kataluniako procesari buruzko epai eta zigorrarekin edonoren aurka jo dezaketela ulertzen dute eta horren gaineko ardura erakutsi dute.\nLAB sindikatuko eta hainbat eragiletako kideek autoinkulpazio idatzia erregistratu dute Iruñeko auzitegian\nLAB sindikatuko eta hainbat eragiletako kideek autoinkulpazio idatzia erregistratu dute Iruñeko auzitegian gaur hastekoa zen Imanol Salinas eta Jose Javier Oses sindikatuko kideen aurkako epaiketari erantzuna emateko. Auziperatutakoek, euren burua epaiketan ez aurkeztea erabaki dute.


Artxandape Ikastolan, hainbat urte daramate hezkuntza hobetzeko lanean. Azken urte honetan ahalegin berezia egin dutelarik proiektuetan oinarritutako ikaskuntzan. Metodologia honek ikasleen konpetentzia...\nElizbarrutiko Ikastetxeak EBI sarearen barruan dauden ikastetxe eta ikastola batzuek sari zientifiko ezberdinak erdietsi dituzte Elhyuar Fundazioak edo EHUk, besteak beste, azken egunotan antolatutako...\nVicinay Cadenas empresa, Galdamesen fabrika daukana, Enkarterri Hoberantz saria jaso du asteazken honetan. Sopuertako San Viator Ikastetxeak, Enkarterri Amankomunitatearekin batera antolatzen du saria, Bizkaiko...\nArratia eta Bizkaian heziketa-erreferentzia den Zulaibar Lanbide Ikastegiak ‘S-Parcs’ jardunaldia jaso du hurrengo maitzaren 23an. Ekitaldiak Europako 60 aditu inguru...\nAhozkotasunean eta ulermenean sakontzen dute. Artigal eredua, besteak beste.\nIngelesa adin goiztiarretik ikastea gaur eguneko hezkuntzaren gakoetako batean...\n“Mundua hobetzeko idatzi edo marraztu” BBK UNESCO Etxea lehiaketaren helburua da Nazio Batuen Erakundearen balioak sustatzea; hain zuzen ere, pertsonen arteko eta gure planetarekiko errespetua...\n23/05/2019 - ZULAIBAR IKASTEGIAK ENERGIARI BURUZKO JARDUNALDI EUROPAR BAT JASOKO DU ARRATIAKO GARAPENA SUSTAZEKO


Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: Kamerungo eta Euskadiko hezkuntza eta lankidetzako hainbat eragileen arteko elkarlana sustatzen du "Connect my school" programak\nKamerungo eta Euskadiko hezkuntza eta…\nAbbo_Boutilla__54_.jpg Iturria: Irekia\nReuni_n_Ministerio_Educaci_n_B_sica__2_.jpg Iturria: Irekia\nTongo_Gadima__41_.jpg Iturria: Irekia\nAbbo_Boutilla__9_.jpg Iturria: Irekia\nGarapenerako Lankidetzaren Euskal Agentziak haurren hezkuntza eskubidearen aldeko ekimenak laguntzen ditu\nConnect my school programaren helburuetariko bat da Kamerungo eta Euskadiko hezkuntza eragileek proiektu bateratu batean elkarrekin lan egitea\nGarapenerako Lankidetzaren Euskal Agentziako (GLEAko), Gasteizko Berritzeguneko eta UNICEF Euskal Herriko Batzordeko ordezkariak Kamerunen egon ziren joan den astean UNICEF Kamerunen eskutik Connect my school programa ezagutzen. Ekimen honen helburua da, herrialde afrikarraren urruneko eskolak eta ikasleak teknologia erabiltzea hezkuntza baliabide gisa eten digitala murrizteko eta umeen eskolaratzea bultzatzeko. Programak, gainera, hango eta hemengo errealitateak lotzeko eta hezkuntza eragileen arteko elkarlana bultzatzeko balio du.\nOrdezkaritzak herrialdearen ekialdeko eskualdeko hiru eskola bisitatu zituzten, eta bertako hezkuntza eragileekin zein erakundeekin bildu ziren; teknologia berriak erabiliz, inklusioan eta kultur artekotasunean egiten ari diren lanen berri jakiteko. Eskualde horrentan Afrika Erdiko Errepublikako errefuxiatu-esparruak daude.\nHezkuntza sarbiderako zailtasunak\nKamerungo haurrek hezkuntza sisteman sartzeko dituzten zailtasunak oso ezberdinak dira eskualdearen arabera: iparraldean, adibidez, Boko Haram-eko presentzia dela-eta ume asko ez dira eskolara joaten mehatxatzen, bahitzen edo tirokatzen dituztelako; mendebaldean, eskolen %80 hiru urte daramatzate itxita “anglofonoa” deritzon gatazkagatik, eta ekialdean –Euskadiko eragileek bisitatutako eskualdea-, aldiz, Afrika Erdiko Errepublikako errefuxiatu-esparruak daude.\nConnect my school programa UNICEF Kamerunek sortu zuen 2017an Oinarrizko Hezkuntza Ministerioaren laguntzarekin zortzi eskoletan proba pilotu moduan. Proiektuaren xedea da haur zaurgarrienei eta errefuxiatuei Lehen Hezkuntza inklusiboa, kalitatezko eta berriztatzailea ematea. Horretarako Internetera konektatzeko ekipamendua jarri zuten –eguzki-energia baliatzen du funtzionatzeko- eta tabletak eskaini zituzten irakasleek zein ikasleek erabil zitzaten. Arsene Azandossessiren, UNICEF Kamerungo ordezkariaren laguntzailearen arabera, kalitatezko hezkuntza parte hartzearen eta berrikuntzaren bidez lortzen da: “Ekimen honek aukera ematen du hezkuntza tradizionalean egiten den baino beste zerbait gauzatzeko, eta, gainera, ikasleekin zein komunitatearekin eztabaidatu daiteke”.\nEkimenak, bestalde, lortu du komunitateen zein gurasoen inplikazioa areagotzea eta hezkuntza duen garrantziaz ohartzea. Tongo Gandima herrixkako eskola publikoan, adibidez, kalitatezko hezkuntza lortzeko gurasoen, ikasleen eta eskolaren artean hezkuntza proiektua eraikitzen daude.\nKontuan hartzekoa da, Kamerungo hezkuntza zentroetan Lehen Hezkuntzako lehenengo urteetan irakasle bakarra egoten dela 150 ikasleentzako edo gehiagorako. Gehienetan, gainera, Gobernuak irakasle bakarraren soldata ordaintzen du, eta familiek gainerako irakasleenak. Horren ondorioz, Lehen Hezkuntzako hurrengo urteetan ohikoa da haurrek eskola uztea eta 150 ikasle izatetik 30 izatera pasatzen dira. Nekazaritza eremuetan, esaterako, haurren %20 ez dira eskolara joaten.\nHezkuntza eragileen arteko elkarlana sustatu\nProiektuak dituen erronken artean daude teknologia berriak baliatuz, hezkuntza kalitatea hobetzea, proiektua jasangarria izatea eta tresna berriak hainbat komunitateek dituzten behar ezberdinei moldatzea.\nBidaia egin da, beraz, Euskadiko eta Kamerungo hezkuntza eta lankidetza eragileen arteko elkar-ezagutza eta harremana sustatzeko; hango eta hemengo errealitateak lotzeko, eta toki bateko eta besteko hezkuntza komunitateak elkar elikatzeko. Ekimenaren baitan bigarrengo topaketa bat egongo da Kamerungo ordezkaritza bat Euskadira datorrenean.


Antton Elosegirekin solasean — EIZIE Elkartea\nMalcolm Lowry, poeta\nAntton Elosegiren famili giroa euskalduna eta kultua, landua zen, zer oroitzapen duzu haurtzaroaz?\nTolosako kalean jaio eta hazi nintzen, garai hartarako ondo samar bizi zen familia batean, baina giro horretako familietan oso ohikoa ez zen euskaltzaletasuna zegoen gurean. Aita, euskaltzalea zen, abertzalea izan gabe, eta gutxiago karlista; eta aitona ere berdin; jende ikasia zen, hainbat hizkuntza zekiena, eta munduaren ikuspegi aski zabala zuena. Euskal mundua izugarri maite arren, aitak beti erakutsi zigun gauzak erlatibizatzen, eta ez sakralizatzen. Esate baterako, oso fededuna izanik, ezin zuen irentsi jeltzaleen (bizkaitarren) klerikalismoa, eta iseka gairen bat bazegoen gure etxean, karlisten integrismoa zen. Gure etxeko giroa oso bitxia zen gaurko ikuspegitik. Alde batetik, zortzi senide izanda, kuartel baten moduko diziplina zegoen: gaueko bederatzietan denok mahaian eserita behar genuen, eta afal ondoren, denok arrosarioa errezatzera behartuta geunden. Baina era berean, giro liberala zen, eta oso irekia kanpoko gauzetarako. Senide guztiok 15-16 urtetarako Frantziako familia batera bidaltzen gintuen frantsesa ikastera, oso "europarrak" ginela esango nuke, eta beste aldetik, denok egiten genuen egonaldiren bat aitaren lagun baserritarren baten etxean; baserri mundua ez zitzaigun batere arrotza.\n− Zer diozu lehenengo ikasketez, frankismoaren garaiko eskolaz?\nFranko-katolizismoa zen nabarmena, ni joan nintzen kolegioan, eskolapioetan, behinik behin. Ez ditut horrenbeste gogoratzen Cara al Solak eta horrelakoak, baina bai eguneroko meza, etengabeko otoitzak, asteroko aitortza, arrosarioa, urteroko "gogo-jardunak", aste santua... dena zebilen beldurrezko erlijio itogarri haren inguruan. Eta orduko apaiz eskolapioak, gehienak nafar karlistak, oso sartuta zeukaten etsaien lurraldean zeudela, gu guztiok gorri-separatista kumeak ginela. Baziren apaiz batzuk euskaldunak, baina ez ziren ausartzen esatera ere; zeharka adierazten ziguten "euskaldunenak" ginenoi gutarrak zirela...\n− Tolosako kaleko giroa, hogeigarren mendearen erdialdean, nolakoa zen?\nEuskara aldetik galdetzen baduzu, oraingo gazteek uste dezaketen baino askoz ere erdaldunagoa. Tolosako kaleetan ume eta gazteen artean ez zen apenas euskararik entzuten. Adinekoen artean bai, eta inguruko herrietatik merkatura, feriara zetozen baserritarrak, tratanteak eta gainerakoak euskara hutsez aritzen ziren. Baina kaletar gazteon artean euskara zaharren eta baserritarren gauza zen. Eta egia esan, gure etxean, aitaren "euskeraz!" oihuek eraginda euskaraz egiten bagenuen ere, askozaz erosoago sentitzen nintzen erdaraz.\n− Unibertsitate aurreko ikasturtea Donostian egin zenuen. Zer egiten zuen tolosar gazte batek, cashero batek, kapitalean?\nBai, goizeko orduetan trena hartu eta Donostiara, "Preu" ikasketak egitera. Han, nahikoa zen Donostiarra ez izatea "cashero"-tzat jotzeko. Gogoratzen naiz bazegoela ikaskide bat euskararen izena ere ez zekiena: berarentzat hor nonbaiteko herri txikietan zeukaten hitz egiteko modu bitxi bat besterik ez zen.\n− Zer dela-eta Zuzenbidea ikasi?\nEgia esan behar badizut, Zuzenbidea aukeratzera eraman ninduena gehienbat "justizia sozialaren" ametsa izan zen. Garai hartan mundu katolikoan, Vatikanoko II. Kontzilioaren ondoren indar handia hartzen ari zen ideia hori. "Sozializazioaz" ere hitz egiten hasi zen, eta bestaldetik, gure inguruan langile munduaren mugimendua hasten ari zen. Bertan, tradizio marxistatik zetozen komunistak eta, sozialistak alde batetik, eta, beste aldetik, Eliza katolikoan sortzen ari ziren langile-elkarteak (JOC, HOAC) elkartzen ziren. Gazte progresista batentzat hori zen etorkizuneko bidea. Jakina, askoz gehiago erakartzen ninduen gizarte-eragina izan zezakeen lanbide batek teknikan aritzekoa ziren peritu edo ingeniariak, edo irakaskuntzan aritzeko ziren gainerako ikasketa guztiak baino. Gainera, ospe handia zeukaten garai hartan abokatu laboralistak. Antifrankismoari laguntzeko aukera gutxietakoa zen. Legea erabiltzen jakitea tresna garrantzitsua iruditzen zitzaidan.\n− Noiz piztu zitzaizun euskaltzaletasuna, noiz hasi zinen euskaraz irakurtzen?\nEuskaltzaletasuna gure etxeko giroan zegoen, eta gainera, garai hartan euskaraz irakur zitezkeen gauza gehienak gure etxean bazeuden. Oso ondo gogoratzen naiz Egan aldizkariaz: gure aita Eganen harpideduna zen. Eta aurrerago, Auspoa bilduma ere bai. Geroren ale bat ere bazegoen. Garai hartan ez zegoen bazka handirik euskaraz irakurtzeko, eta Eganeko ale bakoitza irentsi egiten nuen. Han ezagutu nituen Peillen, Krutwig, Mirande, Oskillaso, Mitxelena, Zabaleta, Azurmendi, Aresti bera... Euskara berri bat zetorren horien izkribuetan, eta egia esan, itzulpenek liluratzen ninduten gehien. Oso bizia zen une hartan euskara modernizatzeko grina, txokotik irten eta munduko beste hizkuntzek esaten zituzten gauza berak esateko gauza izango zen hizkuntza prestatzea.\n− Esan liteke, beraz, euskara batuaren genesia hastapenetatik ezagutu eta bizi izan zenuela.\nBai, euskara batuaren kontuan, hasieratik izan nintzen batuzale. Beharbada ez genuen ondo ulertzen zer zen hizkuntzaren normalizazioa, estandarizazioa eta horiek, baina oso argi zegoen batuaren aldeko kulturak mundu modernora lotzen ninduela, eta era berean, euskararen klasikoekin, hain aberatsa iruditzen zitzaidan Gerorekin batez ere.\nEuskara batuarena, bestalde, mugimendu gazte eta bizia zen, Euskara txoko batean gorde ordez, gizarte osora zabaldu nahi zuena. Orduan, ez dakit zein urte izango zen, 1963, edo 64, abian jarri ziren alfabetatze kanpainak. Gauza asko ahaztu zaizkit, baina gogoratzen naiz, Rikardo Arregiren ondoan (edo haren atzetik) ibili eta gero, haren arreba Begoña Arregi, Ramon Saizarbitoriaren arreba, Arantxa, eta beste batzuekin jo eta ke ibili ginela alfabetatze-kanpainak zabaltzen.\n− 1964. urtean Bartzelonara joan zinen; zertara?\nKarrerako lehen hiru urteak Donostian, jesuitekin, egin nituen, nolabaiteko ofizialtasuna zuen erdi akademia batean. Baina hura ez zen unibertsitatea; fraideen kolegioaren segida zen hura. Azkenean, nire etxean dirua ez zegoen soberan, baina lortu nuen aita konbentzitzea eta Bartzelonako Unibertsitatera joatea karrerako azken bi urteak egitera. A zer aldia! Bartzelonako unibertsitate-giroa pil-pilean zegoen. Frankismoaren aurkako mugimenduak han zuen, langile-mugimenduarekin, eta euskal nazionalismoarekin batera, foku garrantzitsu bat. Eta hango gizartean, kultura katalanaren berpizkunde berria zetorren. Orduan ari ziren sortzen eta indartzen Nova Cançó eta beste arte guztietako aire berriak, Euskal Herriko mugimenduan horrenbesteko eragina izango zutenak.\n− Kultura-eragile gertatu zinen, beraz, Bartzelonako giroan...\nEz ni bereziki, hango estudiante-taldea baizik. Oso talde suspertzailea izan zen. Behingoz, Santa Agedako kantak, Donostiako Danborrada eta horrelakoak baztertu gabe, ekintza "kulturalagoak" sustatzera sartu ginen: euskara-klaseak, txango kulturalak, eta bereziki hitzaldiak. Punta-puntako hitzaldi sorta antolatu genuen, orduko izen handienak ekarrita: Jorge Oteiza, Koldo Mitxelena, Basabe, Gabriel Aresti... Une hartan, euskal kontzientzia berri bat esnatzen ari zen eta izugarrizko arrakasta izan zuten, bereziki Oteizak et Arestik. Biak "agitadore" hutsak ziren. Gabriel Arestiren Harri eta Herri poema liburuaren laurogei ale saldu nituen Bartzelonan!\n− Zer dakarkizu gomutara "Zuei, Bartzelonako euskaldun, unibertsitate mutilok" ahapaldiak?\nGauza asko; izan ere, poema hori, gero Oskorriren kanta bihurtu zena, guri dedikatu zigun Arestik. Horren zirriborroa, hitzaldiaren ondoko bazkarian, paperezko ezpainzapi batean idatzi zuen Arestik. Ni, ondoan nengoela, saiatu nintzen papera lapurtzen baina ohartu egin zen eta ia-ia akabatu ninduen. Beldurgarria zen haserretuz gero. Baina esan behar dut madarikazio hartan bete-betean asmatu zuela Arestik. Izan ere, handik 20 edo 25 urtera bildu ginen bazkari batean orduan Bartzelonan ikasle izandakoak, eta zer bihurtu ginen baieztatzea oso interesgarria izan zen. Denetarik zegoen, baina Arestik bete-betean asmatu zuen profezia harekin: puta-semerik semeenetako askotxo zegoen gure artean.\n− Zer ekarri zion Gabriel Arestik Antton Elosegi gazteari? Esan liteke, beraz, poesiaren bideetatik heldu zinela itzulpen idatziaren baranora...\nEz nuke horrelaxe planteatuko. Baina, Arestiren poesia kitzikagarri handia izan zen alde askotatik. Arestik poemak idazten zituen, baina poesia soziala, hitzaren zentzu zabalenean. Bertan klase-borroka, hizkuntzaren bizi nahia, eta nazioaren sentimendu berri bat aurkitzen nuen, folkloretik urruntzen zena, eta euskarari garrantzi berezia ematen ziona. Bestalde, poema elebidunak zirenez, bi hizkuntzetan "agoantatzen zuen" poesia. Izan ere, banuen halako sentimendu bat, euskarazko poesia edo bertso batzuk itzulezinak zirela, edo hobeto esateko, itzuliz gero lotsagarri geratzen zirela. Arestirengan euskaltasun berri bat aurkitu nuen, baserritik hirirako jauzia egina zuena.\n− Itzulpena deskubritzea: Egan, Xalbador Garmendi...\nBai, Arestiren poema elebidunez gainera, beste itzulpenek ere izugarri erakartzen ninduten. Egan aldizkarian, esate baterako, munduko literatura onenaren zatien itzulpenak irakur zitezkeen, eta egia esan, nahiago nituen orduan boladan zeuden idazle euskaldun askoren testuak baino. Orixe bat datorkit gogora, esate baterako. Orain beste jarrera batekin irakurri badezaket ere, haren mundua guztiz itxia iruditzen zitzaidan eta euskara aberatsa bazuen ere, ez ninduen asetzen. Askoz gehiago gozatzen nuen aurretik irakurrita nuen Gerorekin. Itzulpenetan leiho bat irekitzen zitzaion euskarari. Itzulpen haietan, mundu berri batean sartzen zen euskara, eta hizkuntzaren baliabide guztiak erabiltzen hasten zen. Mailegatzearen beldurra alde batera utzi, eta klasikoen egitura "latinzaleak" berpizten zituen diskurtso berri harekin oso pozik sentitzen nintzen.\n− Eta bitartean, lehen urratsak politikan ematen hasita: ETAko "espainolisten" ondoan ibili zinen. Nolako oroitzapenak dituzu gaur egun, hainbeste urte joanda, garai hartaz?\nOndoan, ez, barru-barruan ibili nintzen, eta urte luzez, bai ETA-Berrin eta bai haren ondoko erakundeetan (Komunistak, Movimiento Comunista...). Badakizu, garai hartan gazte askok amesten genuen askatasun guztiak ekarriko zituen gizarte berria, iraultza, sozialismoa, komunismoa... Che Guevararen garaiak ziren. Nazioa, aberria ondo zeuden, baina munduko iraultzaren bide gisa, eta Arestik zioen bezala, Banco de Vizcayaren itzalpetik urrun.\n− Euskararen arduraduna izan zinen euskara gehien erabili zuen talde politikoan. Ze arazo mota sortzen zuen garai hartan diskurtso politiko klandestinoa euskaraz sortu beharrak?\nEz, euskararen arduradun posturik ez zegoen, baina bai, nolabait urte asko geroago Donostiako Udaletxean sartu nintzenean bezala, de facto ni nintzen euskararen ardura praktikoa hartzen zuena, baina orduan euskararen erabilera oso sinbolikoa izaten zen. Bazegoen erakunde armatu bat, ez dut esango zein, bere orrietan eta argitalpenetan, beti erdaraz, "edición en la lengua del invasor" jartzen zuena, baina euskarazko ediziorik ez zen inoiz agertzen. Gure taldearen argitalpenetan beti zegoen euskara, eta artikulu mamitsuetan. Beti itzuliak, jakina, eta itzultzailea une batetik aurrera, ni.\n− Itzulpengintzan lehen urratsak apaiz batekin egin omen zituzten...\nBai, garai hartan inork gutxik zekien euskaraz ondo idazten, apaiz jendetik kanpo; baina eliz jendearentzat gu deabruaren hurrengoak ginen. Hala ere, bazeuden irekiak zirenak ere, nahiz eta orduan isilpean eduki behar zen progresismoa. Ameriketan ibilitako apaiz bat zen, eta handik Cubaren eta Che Guevararen miresle handia bihurtuta etorri zen. Harengana jo genuen, eta klandestinitate handienean hark egiten zizkigun ETA Berriren lehen itzulpenak. Hura izan nuen maixu: Juan Ignazio Goikoetxea, "Gaztelu", San Juan de la Cruz-en itzultzailea eta euskal idazle fina. Haren eskutik abiatu nintzen inoiz alde batera utzi ez dudan langintza horretan. Garai hartan erreferente gutxi zeuden politikaz euskaraz aritzeko. Artean sortu gabe zeuden Lur argitaletxea eta Kriseilu bilduma: ia berria zen gaia; eta errepublika edo gerra garaiko testuak, ez genituen ia ezagutzen, eta ezagutzen genuena ez zen onargarria. Argi zegoen euskara batuan aritu behar ginela. Eskerrak Zeruko Argia bazegoela, eta Jakinekoek, aleren batzuk atera zituztela...\n− 1968-1969 urteetan abokatu Miguel Castellsekin, zer zen legelari moduan lan egitea, "Tribunal de Orden Público" ospetsuari aurpegi eman beharra?\nEgia esan, soldaduska bukatu eta gero abokatu gisa hasi nintzenean, ogibidea baino gehiago "tapadera" bat zen hura. Politika-lanean belarrietaraino murgilduta nenbilen, eta lan egiteko astirik ere ez nuen. Orduan, abokatu gazteen artean oso jende fina zegoen. Eta denetan finena, nire ustez, Miguel Castells. Nire hasierako asmoa langileen abokatu izatea bazen ere, "errepresaliatuen" abokatu bihurtu nintzen Castellesekin. Oso lanbide estrategikoa zen kontaktuak izateko, aukera ematen zizun alde batetik bestera ibiltzeko. Eta lan pixka bat ere egin nuen, ez pentsa, Tribunal de Orden Público delakoan. Baina, bazegoen hori baino beldurgarriagorik: urte haietan ez dakit zenbat heriotza-zigor ezarri ziren, baina ez TOP famatuak, auzitegi militarrek baizik. Hala ere. Esan behar da epai haiek konmutatu egiten zirela, eta urte haietan ez zutela inor akabatu: hori geroagoko kontua izan zen.\n− Iparraldera ihes egin behar izan zenuen 1969. urtearen amaieran.\nIparraldera ez, "beste aldera". Hain zuzen, Aragoiko Pirinioetatik zeharkatu nuen muga, eta laster Bordelen nengoen etxe bila. Kanpoan ibili arren, ez dut hurbiletik ezagutzen Iparraldeko euskaldunen, ez bertakoen, ez Hegoaldetik ihes egindakoen, mundua. Abokatutza ahaztu, eta ofizio guztietatik pasa nintzen Bordelen eta Parisen emandako urteetan. Denetatik egin nuen, txakur zaintzaile, dendari, pintore, ikasle bekadun, espainol-irakasle, elektrizitatea ikasi eta elektronikan langile, frantses-irakasle... eta lanorduz kanpo, ekintzaile politikoari zegokion bezala, bilerak, milaka bilera, panfletoak... eta itzulpen politikoak.\n− Urtebete egin zenuen euskara-irakurle Jean Haritschelarrekin; nolakoa zen garai hartako giroa Iparraldeko euskaltzaleen artean?\nBai, nire aurretik Txillardegi zegoen postu horretan, eta Frantziatik kanporatu zutenean, Haritschelarrengana aurkeztu nintzen eta hartu egin ninduen. Frantziako kultura ulertzeko oso adierazgarria da lanbide hura. Izan ere, Bordeleko Unibertsitatean euskara hizkuntza atzerritarra zen, Institut Iberique delakoan ematen zena, eta lecteur de basque izateko ezinbestekoa zen atzerritarra, ez frantsesa, izatea. Urtebete eman nuen lanbide horretan eta oso aberasgarria izan zen, oso ikasle gutxi nituen arren. Denak Iparraldekoak, hori bai. Garai hartan, Institut Iberique horretan bazegoen irrati bat espainieraz emititzen zuena, eta tarte bat, astean behin, eman ziguten euskaraz, gai kulturalez, aritzeko. Saio hura, bere apaltasunean, Frantziako estatuan, ofizialki euskaraz egin den lehenetakoa izan zelakoan nago. Baina egia esan, ez nuen beste harremanik izan hango euskaldunekin.\n− Eta, gero, Parisa, beste urte batzuetarako. Zuk zeuk esana da: "Hainbat lan, eta milioi bat bilera". Giro hispano-frantses hartan, Antton Elosegi, gainera, itzultzaile...\nBai, beti tokatu zitzaidan argitalpenetako euskararen arduradun, hots, itzultzaile, izatea. Gure taldea (ETA berri-Komunistak-Movimiento Comunista), gehien gehienok Euskal Herrikoak izan arren, ez zen jada Euskal Herrikoa, Espainia osokoa baizik, baina beti izan genuen indar berezia Euskal Herrian, eta beti eutsi genion espainieraz eta euskaraz argitaraturiko aldizkari bati. Aitortu beharra daukat hasieran ez zegoela inor euskaraz idazteko gai zenik, eta itzulpen gehienak nireak zirela. Azken urteetan, 1972tik aurrera edo, gauzak aldatu ziren. Nabarmena zen "barruko" jendeak euskara landuagoa zuela, jendea alfabetatu zela, ikastolako irakasleak zeudela.\n− 1976. urteko maiatzean Donostiara itzuli zinen, zer topatu zenuen?\nOso mundu desberdina. Nahiz eta ni uneoro Espainiako eta Euskal Herriko gaiez arduratu, eta iheslariekin etengabeko harremana izan, sei urte eta erdi horien bueltan euskal gizartea zeharo aldatuta topatu nuen. Aldaketa izugarria izan zen. Bat-batean denak abertzale eta ezkertiar bilakatuak topatu nituen; Franco lurperatuta zegoen, jakina. Gogoratzen naiz nolako ezustekoa hartu nuen nire eskolakide bat, eskola garaian erdara hutsez hitz egiten zuena, euskaraz zuzendu zitzaidanean. Rosario zirenak Agurtzane eta Luisak Koldo bihurtuta aurkitu nituen. Eta beste gizarte-arloetan ere, aldaketak itzelak ziren. Esate baterako, nik seminarista edo apaiz ezagututako pila bat sotana erantzi eta ezkonduta zebilen...\n− Berriro ere bizimodu arruntean hasi beharra, bizimodua aurrera atera behar izatea. Zail gertatu zitzaizun?\nAldatzen ohituta nengoen, baina oraingoan haur txiki baten erantzukizuna nuen. Hori bai zela bizimodua aldatzea. Baina ez nuen inoiz egoera larririk pasa. Euskaraz ondotxo jantzita nengoenez, erraz topatu nuen lana euskara-irakasle gisa. Garai hartan alde guztietan zabaltzen ziren euskaltegiak, barnetegiak, euskara-mintegiak. Ez nuen, hortaz, langabeziarik ezagutu: hasieran euskaltegi pribatu batean, gero lanbide-hezkuntzan... euskararen eskaria egunetik egunera biderkatzen zen.\n− Halako batean, 1979an, Antton Elosegi, itzultzaile funtzionarioa Donostiako Udalean, lehenetako bat, formazio juridikoa zeukan bakarra. Nolakoak izan ziren hastapenak Administrazioan den-dena eginkizun zen sasoi hartan?\nLegezko ofizialtasunik ez bazuen ere, 1978.ez geroz Eusko Kontseilu Nagusiaren Aldizkari Ofizialean euskarak egina zuen bere habiatxoa, baina urte hartan,1979an, sartu zen indar pixka batez euskara administrazioan, diputazioetako eta udaletako lehen itzultzaileen eskutik. Eta jakina, inor ez zegoen prestatuta alor horretan jarduteko. Zein sartu ziren itzultzaile? Nire ustez gehienen ezaugarria zen euskara jator eta landuaren jabe izatea, eta itzulpen-idazketan nolabaiteko eskarmentua izatea; gehienak fraide edo seminariotik pasatakoak; baina baziren emakumezkoak ere. Mundu horretan ni bitxi samarra nintzen, nire tolosar kalekume erdi erdaldundu baten euskara ez zelako batere "jatorra", baina nik banuen aspaldiko eskarmentua testu politikoak itzultzen, eta orduko itzultzaileen artean beste inork ez zeukana: prestakuntza juridikoa. Gogoratzen naiz nire lankideen euskara dotoreak inbidia handia ematen zidala, eta zenbait aldiz eztabaidak izaten genituela nik askoz zuku gehiago ateratzen nielako testu juridiko-administratiboei. Nolabait esateko nik hobeto "irakurtzen" nituen erdal testuak; hobeto ulertzen nituen, eta gehiago eskatzen nion zehaztasunaren aldetik xede-testuari. Nire lankideek euskara dotoreagoa eta gozoagoa egiten zuten. Osagarriak ginen, nolabait.\nBestaldetik, pentsa dezakezunez, inprobisazio hutsean aritu behar ginen, ordura arte euskara ez baitzen inoiz (gerrate garaiko hilabete mitiko haiek izan ezik) administrazioan erabili. Udaletako arduradunek ere ez zekiten nondik hasi. Gu bihurtu ginen "euskal gaien" arduradun. Berebiziko eginkizuna eta oso baliabide murritzak. Pentsa gure terminologia-iturri bat 1905eko Azkueren hiztegia zela. Dena asmatu behar zen, norberaren irizpideen arabera.\n− Garai hartan UZEIn ere jardun zenuen, lankide. Zer dakarkizu gogora Fernando Mendizabalen izenak?\nBueno, hasteko lankide hitzaren esanahia argitu beharko dugu. Ni ez naiz inoiz UZEIkoa, UZEIko langilea, izan, baina bai laguntzailea. Politika hiztegiarekin hasi, eta ondoren, bereziki Administrazio eta Zirkulazio Hiztegian, eta Zuzenbidekoan. Beti han sartuta nengoen, etxekoa bezala. Izan ere, oso gustura aurkitzen nintzen hango irizpideekin, nahiz eta orain ohartu dena ez zela urre gorria. Bereziki interesgarria iruditzen zitzaidan euskara espezialitateetara egokitzeko ahalegina: euskarazko testuetan, erdarazkoetan irakur zitekeena, gauza bera, eta ez gutxiago, paratzeko ahalegina. Eta ahalegin horretan oso emankorra iruditu zitzaidan beti Fernando Mendizabal. Fernandok, oso euskara aberatsaren jabe izateaz gainera, oso ondo ezagutzen zituen klasikoak. Izugarri gustatzen zitzaidan nola aurkitzen zuen Axularrengan xehetasunez betetako esaldi luzeak ulergarri eta musika onekoak egiteko eredua. Haren irakaspen interesgarriena izan zen ez zegoela arrazoirik euskaraz ez emateko erdarazko testuetan zeuden ñabardura eta xehetasun guztiak. Askotan errepikatzen zuen ideia zen zapatekin, ez abarkekin, ibiltzeko moduko euskara egin behar zela. Zuzenbide Hiztegiaren zorroztasunak asko zor dio Fernandori. Zuzenbide-ikasketarik ez zuen arren oso itzulpen onak egin zituen, eta garai hartan, terminologiaren "iturri" izango ziren testuak sortzerakoan, berebiziko maisua izan genuen hiztegi hartan lan egin genuen legelariok. Baina niretzat maisu izan direnak aipatzen hasita, Villasante aipatu beharra daukat. Oso lotuta ikusten ditut Fernando Mendizabal eta Villasante. Antzeko jarrera irekia, klasikoen baliabideak aztertzeko era, aprobetxatzeko ahalegina, garbizalekeria zahar eta berritik ihes egiteko grina, euskarari zuku guztia ateratzeko gogoa... Uste dut zenbait gauza hobeto egongo liratekeela Villasanteri kasu gehixeago egingo balitzaio.\n− Lehenengo administrazio itzultzaileekin hamaika bilera, EIZIEren sorrera... Oso garai proteikoak, nonbait.\nBai, norbaitek egin beharko luke administrazioko euskararen historiatxoa. Nire oroitzapenak oso eskasak dira, baina oso garai mugituak zirela gogoratzen naiz. Udal handietan, diputazioetan, Jaurlaritzan, bat-batean euskarari tokia egin behar zitzaiola eta, itzultzaileak hartzeari ekin zioten. Ez zegoen inolako planifikaziorik eta itzultzaile bakoitza bere amaren umea zen. Bakoitzak zuen formazioa edo eskarmentua desberdina zen, eta ez zegoen inon irizpideak bateratuko zituen erakunderik. Baina hasieratik harremanetan jarri ginen, bereziki udal itzultzaileok, eta elkarlanean aritzen saiatu ginen. Bilera mordo bat egin genuen, elkarren esperientziak trukatzeko. Gogoratzen dudanez, udal itzultzaileon artean UZEIk zuen itzal handiena; IVAP, berriz, bere aldetik zebilen. Hainbat bilera eta eztabaida izan genituen IVAPekoek eta udal itzultzaileok, baina elkar ulertze gutxi.\nEsan bezala, nire oroimena oso lainotsua da, baina gogoratzen naiz udal itzultzaileok osatzen genuen taldea, itzultzaileen munduan talderik konpaktuena zela, eta guretako asko ibili zela euskal itzultzaileen elkartea sortzeko hasierako lanetan.\n− 1980. urteko aldizkari ofizialean kontrairaultza gertatu zela esan duzu noizbait. Zertan izan zen dena delako iraultza hura?\nHartzen badituzu 1978an argitaratzen hasi ziren Eusko Kontseilu Nagusiko Aldizkari Ofizialak, ohartuko zara euskara-eredu bat dagoela hasieran, eta beste bat, guztiz desberdina, amaieran, 1980ko otsailaren 1eko aletik aurrera. Hasieran, uste dut Xalbador Garmendia zela itzulpenaren arduradun; euskara batuaren munduan "zebilen" euskara mota bat ageri da. Oraingo begiekin ikusita, zalantzaz betetako euskara, segurtasunik gabekoa, bila zebilena, erdarazko kontzeptuak euskaraz, nola hala, eman nahi zituena. Euskara molde horrek, mailegura eta kalkora jotzen zuen behar zenean, eta bestaldetik, euskara idatziaren tradizioan, Axularrengan batez ere, bilatzen zituen hain urri geneuzkan hizkuntza baliabideak. Baina aldizkari horren azken alean, bat-batean, beste euskara mota bat ageri da, ordura arte inoiz gutxitan ikusia, zurruna, Altuberen arau gogorrenak ere hutsik gabe betetzen zituena, garbizalea, eta ia ulertezina. Ale horretako sintagma bat duzu hauxe: "Euskal Herriko autobidezko bidari-garraiorako araupeko eta aukerango herri-zerbitzuetarako baimendunak (...)". Nire ustez, anti-euskararen adibide garbia. Baina okerrena zen nire ustez, hainbat jenderentzat, eta bereziki agintarientzat, euskara-eredu hori aurrekoa baino hobea zela. Hurrengo urteetan, euskararen ofizialtasuna indartzen joan zenean, Euskal Herriko Aldizkari Ofizialean, hura izan zen euskara-eredu nagusia eta hamarren bat urtez eredu hori Legebiltzarrean eta IVAPen jaun eta jabe ibili zen. Gero, 1990 aldera desagertuz joan zen, baina ez hainbat eta hainbat ukitu utzi gabe administrazioko euskaran. Nire ustez, eredu-aldaketa horrek izugarrizko atzerapena eragin zion euskara juridiko-administratiboari.\nBaina hori euskara juridiko-administratiboaren mundu txiki-txikian, orduan txiki-txikia, gertatu bazen, nik "kontrairaultza" deitzen dudan horren abisu bat besterik ez zen izan, zeren handik bizpahiru urtera, Koldo Mitxelenak Muga aldizkarian La irresistible ascensión de la poesía a la ciencia artikulu historikoa idatzi zuen, eta horrek bai, benetako eragin eta ondorio luzeak izan zituen. UZEIren hiztegigintza izan zen Mitxelenaren kritika gogorraren gaia. Ez dut esango batere arrazoirik ez zuenik, baina azpimarratu nahi nuke urte horietatik aurrera joera berri batzuk nagusitu zirela terminologia erabiltzen zuten diskurtso-mota guztietan. Eta joera horietan, osagai garrantzitsua, araua, eta arauaren beldurra, izan ziren. Eta harrigarria bada ere, ez zen inolako kritikarik izan aldizkari ofizialean jaun ahaltsu gisa nagusi zebilen anti-euskara garbinahi harentzat.\n− Partaide izan zineneko UZEIren lehen hiztegi espezializatu haiek zer ekarri zieten euskarari eta itzulpengintzari?\nIzugarrizko mesedea egin zigun orduko itzultzaileoi. Beste inon aurkitzerik ez zegoen termino pila batentzako proposamenak eskura jarri zizkigun. Jakina, gerora ikusi eta ikasi dugu erabilitako metodologia ez zela beti onena, baina balorazio orokor bat egiterakoan ondo kontuan hartu behar da proposamenak besterik ez zirenak —hiztegiaren hitzaurrean oso argi esaten zen— erabiltzaile askok azken hitza balira bezala erabili zituela, eta bestaldetik, hasiera-hasieratik etsaigo-jarrera bat nabaritu zela hainbat erakunde ofizialen aldetik. Bazirudien UZEIko hiztegietan zetozen baliokideak kutsatuta zeudela, eta besterik gabe baztertu egin behar zirela. Pentsatzen ari naiz, esate baterako, UZEIk proposatzen zituela competencia/jurisdicción bikotearentzat eskuduntza/eskumen baliokideak; nire ustez onargarriak, eta ez besteak baino okerragoak; baina ez, EAEko erakunde zentraletan, hori baztertu eta competencia = eskumen eta jurisdicción = jurisdikzioa erabiltzen hasi ziren. Edo recurso esateko UZEIk proposatutako helegite. Bada ez, UZEItik zetorrenez, hobe errekurtso. Uste dut ez zela inolako ahaleginik egin batera jokatzeko, eta hainbaten aldetik UZEI "birrindu beharreko etsaia" bailitzan hartu zela.\n− Urte haietan, bi itzulpen joera nagusitu ziren: bat IVAP ingurukoa, bestea UZEIren baranokoa. Hain ziren ezberdinak? Zertan zen auzia, gaurko ikuspegitik aztertuta?\nBai, itzulpen-joera eta euskara-eredu ere izan ziren, lehen esaten nizun bezala. Udal-itzultzaileok egiten genuena, nire ustez ulergarria izaten saiatzen zen, baina bestea, nik beti esan izan dut ez zela euskara: ez dut ezagutu inor testu haiek ulertzeko gauza zenik. Baina esan bezala, bilerak egin arren, ez zegoen elkar ulertzerik batzuen eta besteon artean.\n1989an IVAPek bultzaturik, niri esperantza handia piztu zidaten Jardunaldi batzuk egin ziren Oñatin. Oso ekarpen interesgarriak egin ziren alde guztietatik, UZEItarren aldetik, IVAPtarren aldetik, baita jurista batzuen aldetik edo Ibon Sarasolaren aldetik ere. Bazirudien bazegoela material aski, eta aitormen aski bateratze aldera jotzeko, baina pixka bat bideratu bazen ere, urte mordo bat pasa beharko zen bateratze-joera gauzatu arte. Bada, Jardunaldi haietan badago komunikazio bat, zoritxarrez oso gazte hil zen IVAPeko langile batena, Juan Ignacio Berasategi, euskara-eredu horiek deskribatzen dituena. Berasategiren deskribapenetik oso ondo gogoratzen dut nola zioen eredu batek garrantzi handiagoa ematen ziola funtzio sinbolikoari, batzuetan ulergarritasunaren eta zehaztasunaren kaltetan, eta bestean hirietan egiten zen euskaratik hurbilago ibiltzea, eta, hizkuntzaren garbitasunaren kalte bazen ere, zehaztasun teknikoa bilatzea zirela ezaugarri. Uste dut eztabaida bertsuan jarraitzen dugula...\n− Horri guztiorri gutxi iritzi, nonbait, eta Euskal Filologia ikasten hasi zinen, Gasteizen. Zer dela-eta?\nIkusten duzunez, urte asko neramatzan nola edo hala euskara lantzen, literatura irakurtzen, eta baita hizkuntzalaritzako kontuak lardaskatzen. Udaleko lanak arratsaldeko hiruretan amaitzen zirenez, aukera ikusi nuen nire burua gehiago janzteko, eta Euskal Filologia ikasteari ekin nion, 1985etik 1989ra. Egia esan nahiko erraz egin nituen bost urteak eta azkenean, gerora oso baliotsua izango nuen titulua eskuratu nuen.\n− Ze oroitzapen duzu Donostiako Udalean garai haietan izaten ziren osoko bilkurez eta haietan interprete moduan egindako lanaz? Egia da inoiz edo behin, nahita irakurtzen zenituela gauza batzuk txarto ea zinegotziren bat ohartzen ote zen ikustearren, ala legenda urbano horietako bat baino ez da?\nBat baino gehiago harritu egingo litzateke hasiera hartako (80ko hamarkadaren hasieraz ari naiz) euskararen ezintasuna ikusita. Esan nahi dut euskal hiztunen gaitasun murritza. Inor gutxi zen gauza administrazioko gai bati buruz txukun samar aritzeko. Euskaraz egiten ahalegintzen zirenek, ekintza sinboliko bat egiten zuten. Gehienetan, Herri Batasuneko zinegotziren bat izaten zen, eta irakurriz, datu zehatzak, kopuruak, zenbakiak eta guzti. Gero, guri tokatzen zitzaigun hura erdaraz ematea. Jakina, esan osteko interpretazioa, 80ko hamarkadaren bukaera arte ez baitzuten bat-bateko interpretaziorako tresneria jarri. Egia da euskarazko testuak irakurtzen zirenean jende guztiak deskonektatu egiten zuela; izan ere, balio sinbolikoa besterik ez baitzuen euskarazko jardunak, dena erdaraz ere errepikatzen zenez. Eta esaten duzun legenda hortaz, ez naiz oso ondo oroitzen. Noizbait bai, itzulpen idatziren bat irakurtzean, lerroak alderantzikatu nituen, batere zentzurik ez zuen testua boteaz, eta inor ere ez zen ohartzen. Uste dut, zorionez, hori ez litzatekeela posible izango gaurko egunean.\n− 1991. urtean Donostiako Udala utzi zenuen. Zergatik?\nLehenik eta behin, beste lan bat aurkitu nuelako. Hori gabe ez nuen utziko, jakina, baina esan beharra daukat nahiko erreta ere banengoela. Erreta edo aspertuta. Hasierako urteetan dena egiteke zegoela, lanak bazuen halako sorkuntza puntu bat, baina 11 urte pasata, Euskararen Patronatuak hartu zituen gure hasierako eginkizun asko, gurea nahiko lan errepikakorra bihurtu zen, eta ni ez naiz betiko funtzionario horietakoa izateko jaio.\n− Zer izan zen zuretzat Unibertsitatera pasatzea, zeure teoriak, eskarmentua eta pentsaera ikasle gazteei azaltzeko aukera izatea?\nArtean banituen 47 urte, baina lan sortzaileagoa izan zitekeela iruditu zitzaidan eta funtzionario izateari utzita ilusio handiz sartu nintzen lanbide berrira, Fernando Mendizabalen eskutik. Fernando izan baitzen nire aurrekaria euskara juridikoa irakasten Zuzenbide Fakultatean. Ordurako Zuzenbide fakultatean ikasketa gehien-gehienak euskaraz egiteko aukera zegoen; horrek esan nahi du irakasle mordo bat ari zela eskolak euskaraz ematen, apunteak hizkuntza horretan egiten zirela, eta espezialitate guztietako hizkerak lantzen zirela.\n− Gasteizko Itzulpen Master batean ere aritu izan zinen irakasle 1992. urtearen inguruan. Euskal itzulpengintzaren helduaroaren hasiera ote?\nBai, aritu nintzen, doktoretza-ikastaroekin batera. Artean ez zegoen oraindik Itzulpengintza lizentziatura, baina Euskal Herriko Unibertsitatean Itzulpen Masterra izateak adierazten zuen itzulpena asko garatu zela. Dagoeneko administrazio-itzulpena, itzulpengintzaren atal bat besterik ez zen, eta hainbat jendek, eskarmentu luze batez gainera, teoria eta metodologia kontuak ere menderatzen zituen. Izugarrizko bidea azken 13 urte haietan egindakoa.\n− Euskara Juridikoko Mintegian lan eskerga egina zara, ezta?\nEHUko Zuzenbide Fakultatean sartu nintzenean Fernando Mendizabalek, bertako irakasle batzuekin Euskara Juridikoko Ikastaroa antolatzen zuen urtero; beraz, bazegoen aurrekaririk eta bazegoen zuzenbideko euskararen terminologiaz eta diskurtsoaz arduratzen zen irakasle talde bat. Ondoren, niri egokitu zitzaidan hori aurrera eramatea, eta jardunaldiak, ikastaroak, mintegiak eta neurri batean ikerkuntza-lanak ere aurrera eramatea, irakasleekin, eta ikasle bekadun batzuen laguntzarekin. Hainbat jende pasa da bertatik, eta nire ustez, emankorra izan da lan hori, nahiz eta, idazteko dudan nagikeria legendarioa dela eta, horren berri apenas zabaldu den.\n− Tesian Zuzenbideko Terminologia landu zenuen. Zure ustez, tesiak merezi zuen oihartzuna izan du? Zerk bultzatu zintuen gai hura lantzera?\nTesiak ez du ia inolako oihartzunik izan; neurri batean nire erruz, hura zabaltzeko lanik ez baitut egin. Jakina da tesiak, salbuespenak salbuespen, oso lan astunak eta irakurgaitzak izaten direla. Baina egilearen esku dago tesian aurkezturiko lanak beste modu batera berridaztea erakargarriagoak izan daitezen, eta nik ez nuen hori egin. Terminologia gai harturik euskaraz egindako lehen tesia izan zen, eta asko ikasi nuen hura lantzen. Bertan aztertu nituen aldizkari ofizialetako testu mordo bat, eta erabilitako hizkuntz baliabideak xeheki deskribatu nituen. Testu itzuliak zirenez, jatorrizkoak eta euskarazkoak konparatu ahal izan nituen. Terminologia zen gaia, eta testuak ez nituen aztertu osotasunean, baina terminoen itzulpenean erabilitako metodoak nahiko agerian geratzen dira. Uste dut baduela balio bat itzultzaileentzako, batez ere itzulpen juridiko-administratiboan dabiltzanentzako. Aprobetxatuko dut esateko tesiaren testu osoa kontsultatu daitekeela Artxiker-en webgunean.\n− Espainiako lege nagusiak itzultzen diharduen proiektu batean zabiltza. Zertan datza egitasmoa? Beharrezkoa ote da horrelako ahalegin handi bat?\nBai, horretan nabil, eta lanketa horretan bukatuko dut nire lan profesionala, aurten erretiroa hartuko baitut. Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak Euskal Herriko Unibertsitateari eskatu dion lana da Estatu zentraleko hainbat lege, EAEko justizia-administrazioak une honetan beharrezkoen dituenak, itzultzea. Punta-puntako itzultzaileak eta zuzentzaileak ari dira lanean, eta izugarrizko xehetasunez lantzen dira testuak, bai bere testualtasunean, bai kontzeptualizazio juridikoaren aldetik. Uste dut, asko kostata bada ere, testu bikain batzuk egin direla, baina ez nago ziur ahalegina ondo bideratuta egon ote den. Esango nuke hasiera-hasieratik lanaren metodologia orokor bat eta zuzendaritza efiziente bat eskas izan direla.\n− Administrazio itzulpena eta euskara, gaur egungo kaleko euskara... 2008. urtetik atzera begira eta, ze diferentzia, batik egonez gero, igartzen duzu?\nIzugarrizko aldea, eta onerako, zalantzarik gabe. Orain irakurleak badu aukera, beti ez bada ere, euskarazko testu ulergarri bat eskuratzeko. Hasieran, 80ko hamarkadan, euskarazko testua hautatzen zuenak, euskaltzaletasunak bultzatutako ekintza militantea egiten zuen, eta gehienetan, porrotaz bukatzen zen: erdal testura jo behar zuen ulertuko bazuen. Bestalde, nondik zetorren testua, zein joeratako itzultzaileak euskaratua zen eta, bestearen antzik ere ez zuen testua aurkituko zuen. Orain, neurri handi batean estandar administratibo bat badago, gutxi gorabeherako batasun bat itzultzaile guztien artean, eta gutxitan jo behar da erdarazko testura. Baina oraindik badago zer hobetua. Eta nire deformazio juridikoa izango da, baina gehienetan aurkitzen dudan akatsa edukiari dagokio: itzulpen askotan joera erredukzionista dago: erdal terminoetan dauden ñabardurak, batzuetan ezinbestekoak, galdu egiten dira euskal testuan, eta arrazoia hamarretik bederatzietan, erdal testua behar bezala ez ulertzeaz gainera, euskarazko "betiko" hitzekin itzultzeko grina horretan dago.\n− Hizkuntza kontuetan legerik egiteko aukerarik izanez gero, zer jarriko zenuke indarrean eta zer indargabetuko? Ala hizkuntzak ez du lege beharrik?\nJakina legeak beharrezkoak direla, bai hizkuntza bera, corpusa bera, batzeko eta finkatzeko, bai hizkuntzaren estatusa arautzeko, eta hor zalantza handiak ditut gehiago egin ote daitekeen politika demokratiko baten barruan euskara indartzeko. Izan ere, gero eta etsiago nago euskararen geroa, EAEn behinik behin, gizarte osoaren jarreraren baitan dagoela, eta ez euskara faboratzeko lege gehiago egitearen baitan. Eta corpusari buruz, Euskaltzaindiak berak egindakoa oro har onuragarria izan dela uste dut, irizpideak beti kontserbadoreegiak izan badira ere. Nik arazo gehiago ikusten dut Euskaltzaindiak arautu gabe utzitako txoko guztiak arau hertsiz bete nahi dituzten beste erakunde horietan, hizkuntzak eskaintzen dizkigun baliabideen artean bat aukeratu eta besteak baztertzea proposatzeko joera duten horietan.\n− Zer egingo luke Antton Elosegik Euskaltzaindian euskaltzain oso moduan?\nLan egingo nuke betiere sakoneko irizpide batetik isurtzen diren ondorioak aurrera atera zitezen, eta sakoneko irizpide hori izango litzateke euskarak, hiztun eta idazle guztien euskarek eskaintzen dituzten baliabide eta bide guztietatik bat ere gal ez zedin.\n− Zeure iritziz, nora joango da euskara XXI. mendean?\nNora joango den? Horrek, betiko galdera hura, euskara nondik datorren, ekartzen dit gogora. Etorri gabe, hemen zegoen bezala, inora joan gabe hemen geratuko da, eta XXI. mendeari eutsiko dio, nola hala. Baina XXII.erako ez naiz hain baikorra, munduko hizkuntzak zein abiadan desagertzen ari diren ikusita. Oso gizarte "intelektualizatua" beharko genuke luzarora mundu globalizatu batean hain funtzionalitate gutxi duen hizkuntza bati eusteko. Baina epe ertain batean, demagun XXI. mende honetan, EHko gizartearen zati baten erdi hizkuntza izaten jarrai dezakeelakoan nagoenez, "bizitzaren sentimendu tragikoa" gainditurik, aski dut euskaltzale izaten jarraitzeko.\n− Eta euskal hizkera juridikoa?\nHemen ez naiz hain baikorra, hogeita hamar urtean egindako bidea ikusita. Lehen asko hobetu dela esaten banizun ere, uste dut hizkera juridikoa ez dela benetan txertatu mundu juridikoan, erdaraz funtzionatzen duen mundua dela, salbuespen adoretsu batzuk kenduta. Administrazioa, beste gauza bat da. Badira euskaraz, neurri batean bederen, funtzionatzen duten administrazio —txiki— batzuk, eta baita administrazio handietako gune batzuk (kulturari eta hezkuntzari lotutakoak gehienbat). Horietan euskara benetako lan-hizkuntza da, baina justizia-administrazioan ez dago horrelakorik, nik dakidala. Eta mundu akademikoan, unibertsitatean lan handia egiten bada ere, antzua izango da epaiketetan, kontratuetan, notario-etxeetan funtzionala ez bada.\n− Eta, last but not least, zer behar du, zure aburuz, euskal itzulpengintzak?\nEgia esan, ez dut nire burua nahiko jantzia ikusten iritzi orokor bat emateko, baina bai esan dezaket lan handia egin dela, literaturaren munduan batez ere, eta lan hori nabarmena dela oraingo eta garai bateko itzulpenak irakurtzean. Uste dut itzulpengintzak parte handia izan duela euskarak orain duen garapen mailan, baina era berean uste dut itzultzaileen artean ere, idazleen artean bezala, euskararen zuzentasunak gehiegi markatzen duela eguneroko jarduna, eta ni ez naiz horretaz libratzen.


Honen bilaketa egin duzu Mediterraneoa • ZUZEU\nPedro Larraondo, Mediterraneoan pirata - Kontakizun hau XIV. eta XV. mendeen artean kokatu behar dugu, arrantzale, merkatari, pirata eta kortsarioen arteko muga aski lausoa zen garai ilun haietan...\nSan Blas opila eta anisa, bai bikote gozoa - Ainara Sangroniz eta Leire Sangronizek Zientzia Kaieran. Otsailaren 3an San Blas eguna ospatzen da, eta, tradizioari jarraituz, herri askotan...\nHistoria, memoria (eta gaur egungo borroka)\n-Historia, memoria (eta gaur egungo borroka) - Espainiar estatuko urriaren 12ko ospakizuna atzean utzi dugu. Bigarren urtez jarraian espainiar armadaren kalkuluen ridikuloak burlaren monopolio osoa b...\nArte[faktua] 86: Aritz Gorrotxategi - [gallery columns="6" ids="260750,260752,260748,260751,260747,260749"] Aritz Gorrotxategi idazle donostiarra elkarrizketatuko du Yolanda Mendiolak aste honetako ...\n“Al-arma” iraunkorra - Ez da gaurkoa. Alarma egoera iraunkorrean bizitzera ohitu gaituzte. Agamben-ek edo Bensaid-ek aspaldian deskribatzen zuten etenik gabeko salbuespen egoeran. Alarma me...\nAldaketa hemen da - “Mundua esnatzen ari da, eta aldaketa badator, gustoko izan ala ez”. Hauxe da denbora gutxian hain ezaguna egin den 16 urteko neskatxa suediarrak Klimaren inguruko Gailurrean ...\nAita Mari, lo egin ezazu baga soinuaz! - Gogoan dut txikitan Donostiako kaitik barrena paseatzerakoan, beti Aita Mariren monumentuarekin topo egiten nuela. Arreta handiz irakurtzen nuen estatuaren ...\nKezkatuta nago - Kezkatuta nago ohitu naizelako supermerkatuetan aterik gabeko hozkailuak ikustera. Kezkatuta ez dugulako jakingo zenbat lur eta diru kostako den AHT. https://www.youtube.com...\nZergatik daude blokeatuta Aita Mari eta Open Arms? Zergatik aldatu du PSOEk iritziz? - Zergatik daude blokeatuta Aita Mari eta Open Arms? Zergatik aldatu du PSOEk iritziz? Ez dakienarentzat: Ait...\nPobreziaren kontrako nazioarteko eguna (urriak 17)\nPobreziaren kontrako nazioarteko eguna (urriak 17) - Hurrengo urriaren 17an, pobreziaren aurkako mundu mailako eguna ospatzen da. Milioika pertsona gara munduan, prekarietate, pobrezia eta miseria eg...\nAgur abuztuari asteko estreinaldiekin\nAgur abuztuari asteko estreinaldiekin - ... Non Frantziako hiri txiki bat, 2016ko lan-erreformaren garaian. Radial enpresak bere ateak itxiko ditu greba latz baten ondoren. Jeanse, Juliette, Brun...