Itzultzailearen elebitasuna — EIZIE Elkartea\nNeurolinguistika, psikolinguistika, elebitasuna eta itzulpenaz\nMundu guztian uste dut, eta gure artean ere bai, sarritan uste izan da, itzulpenaren alor honetan esperientziak ematen duen eskarmentua izan ez dutenen aldetik, bi hizkuntza ezagutea aski dela —"menderatu" esan ohi da askotan, itzultzaileak hiztegiarekin eta gramatikarekin izaten duen burrukan hizkuntzarekiko halako etsaigo edo aiherkunde bat ikusiko balitz bezala—, itzultzen hasteko. Uste hori egunero entzuten diren esaeratan isladatzen da. Entzuten diren batzuk, hala ere, umorerako lekurik bagenu haren paradigmatan sartzekoak lirateke, egoera ispilatzen duten bezala ispilatuko ez balute, tamalez: "A ver si me pones en eusquera esta carta, que le he dicho a un irakasle, y no se atreve; que no domina el eusquera", eta gisakoak.\nBadirudi, gainera, eta uste izatekoa ere bazen, gurea bezalako egoera batean, euskaldun direnak elebidun direnean eta euskaldun ez direnak elebakardun (gehiengoa), euskarari izan zaion estimazioa izan dena izan denean, euskararen ezaguera maila, batez ere hizkuntz errejistro batzuetan, dakiguna denean, eta bataz beste zenbait mailatan behintzat, idatzian bereziki —itzulpena idatzizko iharduera izaten bait da— tradizioarekiko, geneukan apurtxo harekiko, etendura izan denean, orduan badirudi halako iritziak entzunda ere inork ez duela harritu behar, ia normala dela; eta normala izan ere da oraintsu arteko praktika batean, eskola hori izan du orain itzultzaile den askok, kantxa hori eman izan zaio azkenean etsi egin behar izan duen askori ere.\nAzken hitz horietan urte batzutako esperientzia —subjetiboa oso, agian— isladatzen da. Itzulpenarekiko horrelakoxe ideia bat zegoen, edo beharbada sentikizun bat, ideia izateko behar duen argitasunik, islada zehatzik, ez bait zuen; jatorriz euskalduna zenak itzulpenerako bidea zein erraza zuen jarri nahi izan dut honekin begien aurrean. Bestaldetik, ordea, ez da ahaztu behar, fenomenu horrekin batera gertatu den zentzu kontrarioko beste bat: zein erraz eta zein proportzio handian bihurtu diren itzultzaile euskaldun berriak, munduan hizkuntz egoera norrnalagotan, eta itzulpen teoria eta praktika orok erakusten duen guztiaren kontra, itzultzaile esperientziadun guztiek aholkatzen duten guztiaren kontra, UNESCOren gomendio guztien kontra.\nBatera gertatzea paradoja gaiztoa diruditen bi prozesu kontrario hauen kointzidentzia horrek, ordea, hizkuntz egoeran bertan eta egoera horren protagonista direnen interes eta erantzukizunetan behar du eduki esplikazioa.\nGaur egun baliteke gauzak aldatuz joatea, panorama argitzen eta prozesuak zertxobait behintzat normaltzen, zertan derrigorrezkoak izanik ez duten karga, zama, astuntasun, atzeramendu eta nekez bada ere.\nPanorama argituz joate horrek esan nahi du, alde batetik, ulertzen hasia dela ez dela aski euskara eta gaztelania (mugaz alde honetan) "menderatzea", ezta, horiez gainera, itzultzeko den gaia ongi ezagutzea ere, besterik gabe itzultzaile izateko, eta euskaldunberriak bide luzea duela inoiz itzultzaile izan nahi badu.\nOhartarazi behar dut idazki honetan denbora guztian itzultzailearen hizkuntz ezaguerara naizela mugatuko, gaiaren ezagumendua gauza ziurtzat emanez.\nHala ere bistan dagoen gauza da elebitasunak itzulpenarekin zerikusia baduela, hizkuntza bi ezagutu gabe behintzat ez bait dago itzulpenik ez elebitasunik, baldintza berbera dute, beraz, batak eta besteak izateko. Hizkuntza biren ezaguerara iristeko hizkuntz ikasketa bat igaro beharra dago, lehenengo hizkuntzarako edo ama-hizkuntzarako eta hurrengo hizkuntzetarako desberdina izango den ikasketa prozesua hain zuzen. Baldintzak arras desberdinak bait dira, adin desberdintasunagatik ez ezik beste arrazoi askorengatik ere; bategatik batez ere: lehendik ere hizkuntza baten jakitun izatea, eta hura izatea hain zuzen erreal itatea interpretatzeko erabiltzen den tresna. Horrek berak, bigarren ikasketaren lehenengo unetik bertatik i tzultzea posi ble bihurtzen du, posible ez ezik probable, eta praktikak erakusten duenez ziur ere bai; Senezen ale berezi hau oso osolik horretaraxe doa. Oso bestelako gauza izango da zelako itzulpen mota egiten den hizkuntz ikasketaren prozesu horretan, zein den gainera gomendagarlia eta zein gaitzestekoa.\nHorregatik, aurrera baino lehen, zenbait kontzeptu argitzea beharrezkoa izango da: nola ezagutzen dituen hizkuntzak itzultzaileak, nol a el ebidunak. Zertan bereizten da, al egia, itzultzai lea eta elebiduna, zein irizpide erabili behar da haren eta honen elebitasuna —elebiduntasuna— kalifikatzeko.\nElebitasuna oso fenomenu konplexua da, bakarra ez dena, anitza baizik; nekez marka litezke zehazki eta doi bere m ugak. Definizio batzuk zabalegiak dira ezer doirik adierazteko, beste batzuk estuegiak funtzional izateko.\nElebitasuna eta itzulpena elkarren oso hurbil dauden fenomenuak dira, eta batez ere sorburu berbera dute biek: hizkuntzen arteko kontaktoa, hizkuntza desberdina duten bi populazioren -edo gehiagorenkontaktoa, hain zuzen, gauzak horren sinpleak balira; hizkuntza desberdinetan mintzatzen diren populazio desberdinek elkarrekin komunikatzeko duten premiaren ondorioak di ra elebitas una eta itzulpena, biak; lehen hurbilpen bat egiteko balio lezakeen definizioa da.\nHorrexegatik bai elebitasuna, bai itzulpena disziplina askoren topagunean aurkitzen dira, ezeinen lehen ikergai ez direlarik ordea, nahiz mundu guztian ezinbestez topatzen diren fenomenuak izan. Psikologiak, soziologiak, hizkuntzalaritzak, psikolinguistikak, soziolinguistikak, argitu beharko lituzkete elebitasunean eta itzulpenean ilun daudenak.\nBi elebitasun mota definitzen dira: gizabanakoaren elebitasuna, eta elebitasun soziala, populazio baten elebitasuna eta hizkuntz bana kera. Guri hemen dagokiguna lehenengoa da: pertsona berak bi hizkuntza erabiltzen dituenekoa hain zuzen. Geroago itzuli beharko dugu elebitasun sozialaz hitzegitera, gizabanakoaren elebitasuna zein eratako izango den baldintzatu lezakeen zentzuan. Gai honi buruz diharduten autore gehienek, bigarren hizkuntzan espresatu daitekeen pertsona, hitzegiteko gai dena, definitzen dute elebidun bezala. Elebitasunaren kontzeptua, zehazki eta doi ez bada ere, mintzamenari dagokion gaitasun bat bezala definitzen da ia beti, giza banakoaren elebitasunari dagokion ikuspegi honetatik bederen: elebiduna esaten dugunean, bere ama-hizkuntza ez duen beste batean, aise ala gehiaxeago kostata, baina galdu gabe manejatzen dakien pertsona daukagu buruan.\nZentzu honetan itzultzaileak ez du derrigor bete behar elebitasun pertsonal honen definizioa. Bilingual: speaking two languages interchangeablv. The ideal form of bilingualism is when both languages are spoken equally well for all purposes of life (W. Leopold: Speech Development), edo Le bilinguisme est l'usage alternatif de deux idiomes que le sujet parlant emploie tour à tour pour les besoins de son expression (A. Sauvageot: Le problème de la structure interne et du bilinguisme).\nElebitasunaren difinizio horien barruan, izan ere, era askotako graduazio mailak sar bait litezke, hizkuntzaren erabilera alor, maila eta adierazbide anitzen arabera; elebitasuna, hizkuntzaren ezaguera bezalaxe, era askotakoa izan liteke; eta nekez bila liteke elebitasun guztiz orekatu bat, hizkuntza batean eta bestean hizkuntzaren erabilera, maila eta adierazkera guztietarako gaitasun berbera duen pertsonarik.\nElebidun eta itzultzaile\nElebitasunaren definizioan aditzera ematen den bigarren hizkuntzaren ezaguera aktibo hori ez da nahita nahiezko baldintza itzulpenak egiteko (traba ere, besterik behar zen!). Elebidunaren eta itzultzailearen artean dauden diferentziak laburbilduz aditzera emateko, esan liteke, elebidunak ahozko komunikaziorako erabiltzen duela bigarren hizkuntzaz duen ezaguera, itzultzaileak berriz erredaktatzaile eta irakurle baten artekari izateko erabiltzen du bere hizkuntz ezaguera, bi horiek testu idatzi baten bitartez elkarrekiko komunikazioan jartzen dituela. Bere lanean ari den bitartean behintzat itzultzaileak bere bigarren hizkuntza —ustez behintzat bere ama-hizkuntzara, edo ama-hizkuntza bezala ezagutzen duen batera bait du itzultzen itzultzaileak— ez du berea duen pentsakera elaboratzeko erabiltzen, elebidunak hizketan ari denean erabiltzen duen bezala, the ideal form of bilinguslism horretan behintzat. Itzultzaileak inoren ideiak erabiltzen ditu, ez berari datozkionak; eta idatziz iristen zaizkio gainera; kontzeptuak nola eman aditzera eta nola kateatu behar diren ez du itzultzaileak erabakitzen. Informazioaren ikuspegitik, itzultzaileak ez du informazioa tratatzen, birformulatzen baizik.\nZentzu honetan itzultzailea elebidun hartzaile bat da, bigarren hizkuntzaren erabilera pasiboa du, bere lanari dagokionean (gutxieneko baldintza bezala, jakina), normalean ez bait zaio eskatzen itzultzen duen mezua bigarren hizkuntzan birformulatzerik.\nFormulatuta dagoen bezala, berez aski eztabaidagarria dirudien baieztapen horrek, galdera bat egiteko lekua uzten du elebitasunaren eta hizkuntz irakaskuntzaren auzian ere eztabaida askotarako bidea ematen duena: Adierazmena derrigorrezko baldintza al da bigarren hizkuntzaren ulermenerako? Bigarren hizkuntza baten erabilera aktiboa derrigorrezko baldintza al da hizkuntza horren erabilera pasiborako? Elebitasunaren ikerketak garbi utzia du bigarren hizkuntzaren neurketarako ulermenak eta mintzamenak edo adierazmenak ez dutela pisu berbera; ulermena adierazmena baino lehenago iristen dela, eta askoz ere zabalagoa izaten dela. Hori, bestalde, ez da gauza berria, zeren ama-hizkuntzan ere ulermenerako gaitasuna askoz ere handiagoa izaten bait dugu mintzamena baino, eta zer esanik ez adierazkera konplexuagoa eta formalagoa bihurtzen denean, hizkuntza mintzatuaren ordez idatziaren ulermena eta adierazmena (kasu honetan idazteko gaitasuna) konparatzen ditugunean.\nElebidunak, beraz, "performance" mailako ezaguera du; itzultzaileak berriz ulermenezko ezaguera bat aski du bere lanerako; ez du bete behar derrigor elebitasunaren definizioak agintzen duena, zeren itzultzea J.O. Grandjouan-ek dioen bezala "DIRE BIEN /par écrit/ DANS UNE LANGUE QU'ON SAIT TRES BIEN, CE QU'ON A TRES BIEN COMPRIS DANS UNE LANGE QU'ON SAIT TRES BIEN" bait da. Itzultzaileak testu idatziak itzultzen dituenez, beraz, aski du hizkuntza bateko idatzizko formak ongi ezagutzea.\nItzultzailearen definizioak teorian askiesten duen ezaguera maila hori, ordea, ez da aise ulertzen nola iritisi litekeen praktikan, bigarren hizkuntza hori mintzamenezko erabileran ere ongi ezagutzen ez bada, zeren ez bait da erraza hizkuntza bat ongi ezagutzea mintzatzen den tokian luzaro egon gabe.\nItzultzaileak eta elebidunak hizkuntz ezaguera moduan duten desberdintasuna, honainoko guztian printzipioen mailan eman dugu aditzera batez ere, errealitate mailan baino gehiago; zeren errealitateari begiratzen bazaio, itzultzaileak elebidunak izaten dira normalean. Baina batez ere beste desberdintasun bat dago itzultzailearen eta elebidunaren artean, edo itzulpen praktikaren eta elebitasunezko praktikaren artean, hizkuntz irakaskuntza gaieratako interesgarria dena. Itzultzailearen elebitasuna bereizten duen ezaugarririk garrantzizkoena itzultzaileak batera dituen bi hizkuntzen egitura linguistikoak nahasi gabe edukitzeko gaitasuna da.\nInterferentzien kontrako erresistentzia\nZentzu horretan, izan ere, elebitasuna izan litekeenaren guztiz kontrako egoera da itzulpena, hizkuntz kontaktoari dagokionean. Elebitasunaren ondorio ia ezinbestekoa izaten da interferentzia. Interferentzia hori era askotakoa izan liteke. Interferentzia mota batzuetan, hitzaren zentzu klasikoan, hizkuntza baten egituran beste hizkuntzaren egiturak tartekatzen dira, eta interferentzia jasaten duen hizkuntzan era normal batez mintzatzen den hiztunarentzat ez da onargarria izaten, gaitzetsi egiten du, erresistentzianabari zaio. Erresistentziahori aulduz joan liteke. Gure artean ezaguna den fenomenu bat izan liteke aultze horren adibiderik harrigarri baina argienetakoa, euskaldun elebidun askorengan, hizkuntz txandakatze sistematiko bat gertatzen bait da, emakumezkoen artean batez ere; badira pertsonak, asko gainera -adin jakin samar baten ingurukoak agian-, elkarrizketa berean, are esaldi berean, sintagmaz sintagna hizkuntzaz aldatuz aritzeko gauza direnak, batere ohartu gabe gainera, munduko gauzarik normalena eta arruntena balitz bezalaxe.\nItzulpenari dagokionez berriz, G. Mouninek dio: "... est le cas de contact des langues ou la résistance aux consequences habituelles du bilinguisme es la plus consciente et la plus organisée: le cas oli le locuteur bilingue lutte contre toute interference" (Georges Mounin: Les problèmes théoriques de la traduction).\nHorrek ondorio ugari eta larriak izan ohi ditu. Ez dezagun ahaztu euskal literaturaren historian, adibidez, hizkuntz interferentziaren kontrako erresistentzia horren ondorio bezala agertzen den purismoa, batez ere purismorik radikalena, itzulpeneko fenomenu bat dela, itzulpenetan gertatzen da batez ere; sorkuntzazko idazkietan garbizalekeriazko planteamendu teorikotik aurrera ia inoiz ez dira joan euskal idazleak; garbizalerik garbizaleenari ere, bere kabuz idazten duenean ia dena ulertzen zaio; itzultzen duenean berriz, akabo! Testua sorkuntzazkoa denean komunikaziozko funtzioa balu bezala, eta itzulpenezkoa denean berriz, testuaren zentzu fetitxista batez edo, itzulpenaren esistentzia, are testurik pragmatikoenarena ere, berez, komunikaziozko funtziorik gabe justifikatuko balitz bezala. Autore berberak itzultzaile bezalajokatzen duenean askoz ere era puristagoan, garbizalekeriak bortxatuagoan idazten du itzultzen ez duenean baino, bere kabuz idazten duenean baino, testuaren sorburu hizkuntzatiko interferentzien kontrako erresistentziak hartuko balu bezala testuaren protagonismo guztia, eta azkenean itzulpena hizkuntzaren desberdintasuna frogatzeko besterik esistituko ez balitz bezala, aldi berean xede hizkuntzaren izaera autonomoa, bere kabuzkoa desegin eta euskararen izate guztia izate konparatibo batera murriztuko balitz bezala, euskara gaztelaniarekiko desberdintasun zerrenda bat bihurtzeraino; adibideak aspertzeraino multiplikatu litezke euskal literaturaren historian, eta tamalez gaur bertan ere ez gaude gaitz horretatik guztiz sendatuta...\nHorrela bada, elkarren kontaktoan dauden bi hizkuntza bereizteko duen trebetasun horretantxe erakusten du itzultzaileak bere hizkuntz ezaguera, eta horretan bereizten da elebidun soilarengandik.\nElebidunak bere bigarrenhizkuntzan hitzegiten duenean lehenkontzeptualizaziotik berorren adierazpenera egiten duen bidea aztertu beharko litzateke. Badirudi egiaz modu orekatuan elebidun den batek bere bigarren hizkuntzan hitzegiten ari denean ez duela itzultzen; ez du formulatzen erabat bere pentsakera bere lehen hizkuntzan eta ondoren bigarrenera itzultzen. Horixe da, hain zuzen, hizkuntz irakasleek ikasleei bigarren hizkuntzan pentsatzen irakatsi behar zaiela esaten dutenean egiazesatendutena; berepentsakizunakbigarren hizkuntzan formulatzen irakatsi nahi diete, lehenengotik igaro gabe; azkenean egiaz elebidun orekatu denak, hizkuntza bakoitzean adierazbide desberdinakzuzenean erabiltzen ditu, zeharbiderik gabe; bigarren hizkuntzako adierazle/adierazira ez da iristen lehenengo hizkuntzako adierazle/ adieraziaren bitartez.\nItzultzaileak berriz, sorburu huzkuntzako adierazle/adierazia begien aurrean du, itzultzeko duen testuan. Itzulpena bera ez da besterik. Hain zuzen ere sorburu hizkuntzako testutik benako mezua desberbalizatuz atxikitzen ditu xede hizkuntzan berriro berbalizatuz adierazi behar dituen kontzeptuak.\nMezua eta adierazpenaren forma bereizteko trebezia horixe da itzultzaile ikasketan lanik gehiena ematen duena.\nIkuspuntu horretatik itzultzailerik, eta itzultzaile ikaslerik onena ere, ez da izaten elebidunik orekatuena. Azkenean, itzulpena produktu bezala juzkatzen denean bezalaxe, ama-hizkuntzan konpetentzia hoberena erakusten duenak iristen du errazaren bezeriaren onespena.\nHorrela, beraz, itzultzaile ikasketetan, hizkuntz ikasketan egiten den prozesuaren kontrarioa burutzen da, ez bigarren hizkuntza ahazteko zentzuan, jakina. Hizkuntz ikasketan, kontzeptualizazioaren eta adierazpenaren arteanama-hizkuntzazubi bezalaerabiltzeaeragotziko duten automatismoak sortzea izango da helburua; kontzeptualizaz.ioa, lehen hizkuntzan bezalaxe zuzenean egin dadila bigarrenean.\nItzulpenaren ikasketetan ikasi behar dena, hain zuzen, ezein automatismoz ez fidatzea izango da; S.H.-n adierazita dagoen mezuaren deskodeketa ahalik eta zehatzena eta ohartuena bihurtu behar da, X.H.-n egin behar den birkodaketa, egokia izan dadin, kodea alteratu eta bihurrituko duen interferentziarik gabe (ahaztu gabe, jakina, itzulpenaren oinarria den mezuaren galerarik gabeko transmisioa).\nZentzu honetan are gehiago ere esan liteke: garbizalekeriaren analisiak erakusten du hizkuntz interferentziaren kontrako erresistentzia primario horren ondorioz, X.H.-ko kodea iritsi litekeela S.H.-ren antikode soila izatera, neurri berean bere izate autonomoa galduz eta S. H. -ren kodearekiko beste era bateko subordinazio mota batean eroriz. Euskaratik gaztelaniaren antza duen oso ezabatu eta erauzi nahi lukeenak berak, hizkuntza hautatik itzultzen ari denean ez ditu erabiltzen euskararen hizkuntz egituretatik gaztelaniazko egituren paraleloak direnak besterik, haien antzik gutxiena dutenak baztertuz. Interferentzia negatibo honi buruz oso gutxi hitzegin izan da, baina adibideak multiplika litezke hemen ere.\nItzulpengintzak berea du, ikusten denez, interferentziaren kontrako halako inmunizazio moduko bat, kontu hartzen ez bazaio hala ere, bestaldeko ertzeraino eramanez, zentzu kontrarioko interferentzia edo menpekotasun modu bateraino eraman lezakeena.\nIkusten da, bada, zentzu batzutan behintzat, elebidunaren iharduera eta jarrerak eta itzultzailearenak elkarren kontrarioak direla. Teorian halakoak diren horiek ordea maiz tartekatzen dira.\nHizkuntzak ikasteko itzuli?\nHizkuntz ikasketaren prozesuan ere, bi jarreraok, elebitasunezkoa eta itzulpenezkoa, gurutzatu egiten dira. Berezkoa du itzulpena hizkuntz ikasketak. Autore askok, Senezen ale honetan beronetan ere, berez ezin itzuria dena onetsi eta itzulpenaren erabilera planifikatzeko gomendioa egiten dute, hizkuntz irakaskuntzan. Hala ere elebitasun orekatuzko egoera batera iristeko xedea gainerako guztien gainetik jarriz beti ere. Itzulpena, hizkuntz irakaskuntzan, bigarren hizkuntzatik ama-hizkuntzara beharko litzateke egin. hizkuntz irakaskuntza klasikoan, hizkuntza klasikoen irakaskuntzan batez ere, "bertsio" izena ematen zitzaion ihardueraren zentzuan alegia; eta itzulpen mota horren zentzua komunikaziozkoa ez baina —bistan bait da— ikasten ari den hizkuntzaren ulermena zehaztu eta doitzeko erabili beharko litzateke. Bide honetatik oso aurrera joan diren autoreetako bat J.-R. Ladmiral da.\nProposamendu eta kontsiderazio horiek guztiak, ordea, gaur egun batez ere Europan normaldurik dagoen hizkuntz irakaskuntzari begira eginak daude. Eta aipatzen ez bada ere, guztiaren azpian elebitasun sozialezko baldintza bat dago. Zeren gertatzen dena bait da, izan ere, itzulpenaren erabilera hizkuntz irakaskuntzarako erreidindikatzen ari diren autore ezagun gehienak (denak ez esateagatik) egoera sozioluinguistiko beretsuan ari direla beren lana, hizkuntz irakaskuntza, burutzen; eta baldintza amankomun horien inguruan teorizaziorik eraikitzeko premiarik ez dute sentitu.\nJ. R. Ladmiralek, adibide bat emateagatik, alemaniera ikasten ari diren ikasle rrantsesen kasua hartu du bere teorizaziorako oinarri bezala, bigarren mailako ikasketetatik unibertsitaterainoko guztian. Beste hainbatek ere antzekoesperientzietan oinarritu ditu bere teorizazioak.\nAlde horretatik begiratuta, bigarren hizkuntza ikasten ari diren horiek elebakardun izan dira (normalean) ikasketa horiek egitera iritsi arte. Ikasketa garaian ere halaxe jarraitzen dute; normalean, gainera, asmoa ez da elebidun orekatu bilakatzekoa. Gehienetan bigarren hizkuntzaren erabilera pasiboa da bilatzen dena, ulermena, bai mintzatuz, bai, batez ere, idatziz.\nZentzu honetan oso zaila da ikasten ari den bigarren hizkuntzatik bere ama-hizkuntzara interferentziak gertatzea, nahiz ezin ukatu den, zeren denok bait dugu ezagutzen zenbaterainoko milagroak editen dituen hizkuntz alorrean snobismoak ere. Nolanahi delarik ere, kasu honetan garrantzizkoa da konstatatzea era horretako hizkuntz ikasketak ez duela apenas ikasleauen hizkuntz-praktika aldatzen.\nAre gutxiago aldatzen zaio hizkuntz ikasleari bere ama-hizkuntzan duen ingurunea. Esan nahi dut, alegia, ama-hizkuntzan ingurune soziolinguistiko finkoa duela ikasleak, beti ere aldatzen zila den hizkuntzako erreferentzia puntua duela ingurunean,eta hartan edozein interferentzia linguistikok berehala kontrastatzen duela, berehala nabarmentzen dela, hiztuna kontrastasun horren bitartez , gertatu zaion interferenziaren ohartun bilakatuko den moduan. Fenomenu horretxen gainean egiten dira hainbat eta hainbat txiste ere.\nBeste datu bat ere aipatu beharra dago era horretako egoeratan, hizkuntza arrotz baten ikaslearen ingurune soziolinguistikoaz: Ingurune horretan elebidunak gutxiengoa izaten dira, ama-hizkuntza berbera duten propulazioetan bigarren hizkuntza berberaren ikasketak egin dituztenen proportzioa alegia, elebitasun mota berbera dutenak hain zuzen. Datu honek badu bere garrantzia, geroago gure egoerarekin konparatu nahiko dugunerako, zeren era horretara hizkuntza batetik bestera izan litezkeen maileguen protagonista aktiboak gutxi besterik ez bait dira —mailegu horiek interferentzia linguistikoren batek eraginda iritsi badira ere—; eta hala direnean ere hizkuntza mailan uniformatzaile dira. Esan nahi dut hain zuzen ere, ezen, horrelako egoeratan hizkuntza bateko hiztunen populazioaren parte handi batek —gehiengoak— hizkuntz aldaketa eta interferentziaren kontrako erresistentzia-gunea bezala funtzionatzen duela, eta elebidunengan hizkuntz eredu fidagarri eta erreferentzia bezala, hain zuzen.\nAlegia, laburbilduz, itzulpenak hizkuntz irakaskuntzan aurki lezakeen erabilera teorizatu dutenek aipatzen dituzten egoeratan ingurune soziolinduistiko aldakaitza ikusten dela. Eta ingurune soziolinguistiko horrek hizkuntz intereferentziak eragozten dituela.\nIkus dezagun, baina, zein den ukitzen ari garen gaiari dagokionean gure artean dugun egoera, zertan den aurreko lerro horietan margotu dugunaren berdin eta zertan desberdin, eta agian proposamenduren bat egin ahal izateko moduan aurkituko gara.\nEgoera, gure artean, oso bestelakoa da. Euskal Herriari dagokionez, lehenik eta behin, ezin liteke esan egoera homogeneo bat dagoenik. Hainbat eta hainbat egoera desberdin —dinamika desberdinekoak— tartekatzen dira elkarren artean, eta zentzu horretan oso zaila da egoera soziolinguistikoaren deskribapen dinamiku egoki eta oso samar bat egitea. Zenbait datu, hala ere, argitara eman litezke, hizkuntz ikasketa (euskararena) baldintzatzen dutenak.\nAlde batetik, behin eta berriro aritu gara azpimarratzen, hizkuntz ikasketa prozesu normal batean —ikusi duguna normaltzat hartuz, hizkuntza normalizatu bat duen populazio baten barrenean— hizkuntz ikas lea popul azio horretako biztanl ea del a, eta horrenbestez erreferentzia puntu soziolinguistiko finko eta seguru bat duela.\nZentzu horretan, euskararen irakaskuntzari dagokionean, bi populazio mota aurki litezke. Batetik jatorriz, familiz, etxeko hizkuntzaz, euskalduna dena eta gaztelania edo frantsesa ikasten duena. Bestetik jatorriz, etxeko hizkuntzaz, erdalduna dena, frantsesez edo gaztelaniaz mintzatzen dena eta euskara ikasten ari dena.\nLehenengo egoera, gaztelania edo frantsesa ikasten ari denarena haurtzaroko irakaskuntzan gertatzen da batez ere, oso gazterik gainera, normalean. Bigarren prozesua, berriz, gaztelania edo fiantsesetik abiatuta euskaraz ikastea bai lehen irakaskuntzan bai geroagokoan gertatzen da. Bi prozesu mota horietan, zer esanik ez dago abiapuntuko egoerak eta prozesuaren ezaugarriak berak ere elkarren oso bestelakoak dira. Ikasketa prozesuaren amaieran batzuen eta besteen egoera berdindu egiten da, teorian; horixe bait da izan ere irakaskuntza horren xedea ere eta!\nLehenengo multzoari dagokionez, gogoratu beharra dago inkestek askotanerakutsi dutelaeskolaraetxetikeuskaraz badakitela iristen direla esaten den kasuan ere, aitorpen horren azpian egoera heterogeneo bat ezkutatzen dela. Haur horien ingurune hurbilenekoaren hizkuntz erabilera anitza da, era askotakoa. Badira ingurune hurbileneko hori erabat, edo ia, euskaraz dutenak; eta badira oso-oso gaztetandik hurbileneko inguru hori ere elebiduna dutenak, hizkuntza desberdinetako elebakardunez edo elebidunez osoatua, alegia, ingurunearen hizkuntz erabilera elebiduna delarik.\nGaur egun, ordea, esan liteke zinez kasurik estremoenean ere, haurraren harreman sarea zabalduz doan eran, hasiera-hasieratik gaztelaniaren edo frantsesaren presentzia nabaritzen duela (komunikabideen hizkuntz erabilera begira bedi, besterik gabe), eta hura erabiltzera beharturik aurkitzen dela. Beharkizun hori, gainera, bigarren hizkuntzaren ikasketa akademikoa hasi aurretik sentitzen da, eta bere ondorioz ematen hasi jeneralean (segun eta irakaskuntzako hizkuntz eredua zein den).\nZenbat eta egoera honetan aurkitzen den haurraren harremansarea gehiago hedatzen den, orduan eta probabilitate gehiago du (eskualde eta inguru guztiak ez dira berdinak baina) bere ingurune horren hizkuntz erabilera elebina izan dadin, bere hizkuntzan eta bigarrenean elebidun direnez eta bigarren hizkuntzan elebakar direnez osatua alegia. Zenbait ingurunetan, hala ere, edo bere ingurunearen zenbait alorretan, erabiltzen den euskaraberaere interferentziaz behar baino gehiago bihurritua delarik, haurrak aurki lezakeen hizkuntz eredua zalantzagarria izaten da puntu askotan.\nEuskara bigarren hizkuntza bezala ikastera beharturik aurktizen den haurraren egoerari dagokionez, aurrekoarekin konparatzen baldin bada, diferentzia nabarmenak daude. Alde batetik, bigarren hizkuntzaren ikasketari modu akademikoz ekiten dio ia beti. Bere ingurunea, akademikoa satbu, elebakarduna da ia beti, eta ikasi behar duen bigarren hizkuntzatik bere ama-hizkuntzara gertatutako interferentziek distortsionatu ez duten hizkuntza bat erabiltzen du ingurune horrek, errejistro eta mai la guztietan; are gehiago hala ere, bere amahizkuntzan elebakardun den bere ingurune sektoreak. Egoera horretan nekez gerta lekioke bigarren hizkuntzatik bere ama-hizkuntzarako interferentziarik; etagerta lekizkiokeenakere, berehalakontrastatzeko eta zuzentzeko probabilitate handiak ditu.\nAntzeko gauzak esan behar dira euskara bigarren hizkuntza bezala ikastera adinez aurreratu samarturik iristen denaren kasuari buruz, salbu eta, gainera, adinak ez duela laguntzen hizkuntz ikasketetarako.\nHiru egoera hauetan eragin handiko bezala ageri da euskaraz elebakardun —praktikan— den populazio sektore bat ez egotea, bere premia sozial guztietarako euskaraz bakarrik baliatzen dena. Ezaugarri hori duen populazio sektorerik ez dago, edo baldin badago oso bazter s ektore a da e ta ez du b i zi gare n g i z arte hone tan —eta horrenbestez hizkuntzak ikasten ditugun gizarte honetan— hizkuntz protagonismorik. Horrek hizkuntz eredua zalantzan jartzen du beti, eta ez da ahaztu behar: hizkuntz eredua zalantzan egotea, hizkuntz interferentzien irisbidea da. Batzurentzat bere ama-hizkuntza dutenerako interferentzi -irisbidea, besteentzat bigarren hizkuntza izango dutenerakoa. Intereferentziahoriek, horrelakoegoeratan,sistematikoki iritsi litezke aulezia-egoeran dagoen hizkuntzaren egiturara.\nHorrelako egoera batean burutzen den hizkuntz irakaskuntzak ezin du izan beste egoera normalagoetan egiten denaren kopia soila; oso kontutan hartu behar du interferentzietarako arrisku ia jeneralizatu hori, eta trebezia bereziak landu behar ditu ikasketa prozesuan arrisku horiek itzurtzeko. Euskararen irakaskuntzan saio berezia egin behar dela uste dugu ikaslea hizkuntz interferentziaren arriskuaren ohartun bilakarazi, hizkuntzak sistematikoki konparatu eta interferentzi arriskuaren kontra inmunizatzeko —esateko modua zilegia baldin bada.\nIkusi dugu hori ez dela, berez, elebidunak besterik gabe duen trebezia, eta bai itzulpengintza ohartuak lantzen duena. Hizkuntz konparaketazko saioak oharrez eta artez egin behar direla uste dugu, iritzi askoren kontra, euskararen irakaskuntzan, hizkuntz irakaskuntza gurea bezalako egoeran egiten denean. Beharbada, agian, eta erreparo guztiekin, irakaskuntza maila batzutan behintzat, eta leku batzutan, euskara eta gaztelania, edo euskara eta frantsesa, biak batera irakatsi beharko lirateke. Agian...


Harkaitz Cano: "Irakurlearen gehiengoarengana heltzeko kalkuluak egiten bagabiltza, oso gaizki goaz" | 111 Akademia\nHarkaitz Cano: “Irakurlearen gehiengoarengana heltzeko kalkuluak egiten bagabiltza, oso gaizki goaz”\n[2012ko ekainean Beterriko Liburua aldizkariaren 54. zenbakian argitaratutako elkarrizketa]\nLasarte-Orian jaio zen 1975ean, eta Donostian bizi da egun. Lubaki Bandan ibilia, liburu mordoa argitaratu du, tartean, 2005ean Euskadi Saria eman zion Belarraren ahoa. Bere azken lanarekin, Twist eleberriarekin, irakurleen txaloa jaso eta 2011ko Beterriko Liburua saria jaso du.\nJuan Ramon Makusok honakoa zioen El Diario Vascon: “Canoren twista, plaza askotan entzungo da”. Halaxe izan da. Makina bat irakurle txoko bisitatu duzu azkenaldian…\nBai. Irakurle taldeena kuriosoa izan da. Oso interesgarria da, lauzpabost talderekin egon ostean zenbait komentario errepikatzen hasten baitira, jendearen gustuko pasarteak eta ez hain gustukoak zein diren, pertsonaien inguruan beste horrenbeste… Kontrastatzeko modu bat da, zure senak esandakoak baieztatzeko edo ezeztatzeko, eta zentzu horretan ez dut ezusteko handirik hartu, akaso pertsonaia batzuen estimazioaren inguruan bai, baina gainontzean, askorik ez. Irakurle taldeak azken urteetako gauzarik positiboena bezala ikusten ditut. Egia da arriskutxo bat ere badutela, une jakin batean publikoak esandakoak sor diezazukeen kontraste horrekiko distantzia bat mantendu behar baita, horrekiko gehiegizko dependentziarik sor ez dadin.\nEta erraza al da distantzia hori mantentzea?\nIdazlea oso iragazkorra da, denok bezala. Bere obra berriaren inguruko komentario ez hain onekiko oso sentikorra da. Eta, beharbada horregatik, ez da hain erraza distantzia hori mantentzea. Orain gutxi jabetu naiz horretaz, distantzia edo barrera hori jartzearen premiaz. Baina horixe da irakurle taldeek izan dezaketen arrisku txiki bakarra; berriz diot, txoko edo klub hauek luxu bat iruditzen zaizkit, lehen ez geneukan trukaketa hori ahalbidetzen baitute.\nJavier Rojok, berriz, beste hau zioen El Correon: “Duda bat bakarrik geratu zait: liburuak izan duen oihartzuna zergatik gertatu da, bere duda-ezinezko kalitateagatik ala argumentua gatazkaren barruan kokatua izan delako?”\nBeti dago gatazkarekin lotutako liburuekiko halako harrera ezberdin bat, baina ez dakit Rojoren zalantza hori argitzen, ez dakit neurtzen. Hasieratik nabaritu nuen liburuaren aldeko jarrera bat sortzen ari zela, baita orrialde gutxi batzuk besterik irakurri ez zituen jendearengan ere. Beharbada baliteke zenbait gai modu jakin batean abordatu gabe egotearen ondoriozko egarri baten asetze moduko bat egon izana… Ez dakit oso ondo zer izan den, baina hasieratik sumatu dut irakurlearekin halako elkar hartze bat, orain arte sumatu ez nuena, ez behintzat halako indarrez.\nIzan ere, liburuaren hasiera oso indartsua da, orrialde gutxi batzuk bakarrik irakurrita ere aldeko jarrera hori sortzeko modukoa…\nHasierari dagokionez, bi talde oso nabarmen sortu dira irakurleen artean. Talde batean dauden irakurleek diote lehenengo kapitulua izan dela gehien gustatu zaiena, eta kapitulu horren ostean nobela konbentzional bat hasten dela; eta, neurri batean, egia da hori. Beste taldekoek, berriz, justu kontrakoa esaten dizute, alegia, lehenbiziko kapitulu hori traba moduko bat izan dela, gero nobelaz disfrutatzeko. Baina, tira, hasiera hori oso modu deliberatuan jarrita dago dagoen bezala, arrazoi oso jakinengatik.\nHain zuzen ere, Leire Zubeldiak honakoa zioen Garan lehenengo kapitulu horri buruz: “Hasieraren arabera hartzen da bertan geratu edo aurrera egiteko erabakia. Horren jakitun garelako kostatzen zaigu lehenengo esaldiak idaztea, idatzi-ezabatu, berridatzi-ezabatu ibiltzen garelarik. Ahalegin horretan, nekaezin, hasierarik onenaren bila imajinatzen dut Harkaitz Cano idazlea Twist eleberria idazten hasi zenean. Merezi izan dio, eta horregatik merezi du aipamena egitea”. Kontaiguzu hasiera hori nola sortu zenuen…\nBeti hala izaten ez den arren, kasu honetan, argi eta garbi, hasiera izan zen lehenbizi idatzi nuena, orain bospasei urte; hasiera, lehena, eta amaiera, azkena. Tarteko guztian, berriz, atzera-aurrera asko daude. Hasiera ukaldi pare batean idatzita dago, gau pare batean, modu sukartsuan, nolabait esateko, bulkada batean. Gero, berridazketa asko izan ditu, bai, baina uholde inpresio hori mantentzen du, bere iluntasun guztiarekin, bere puntu lisergikoarekin, kriptikotasun hori, alegia, “Non gaude? Nora noa? Zein ari da hizketan?….” . Hori guztia oso modu deliberatuan eginda dago, azkenean berpizkunde bati buruz ari baikara, lurpetik ateratzeaz. Lurpetik ateratzea zaila da, eta irakurlearentzat ere hala izan behar du. Hori da tesia. Bestalde, hasiera horrek garai bat ere kristalizatzen du, gogoan ditudan 80ko hamarkadako gauzen printzekin egindako argazki bat dago eta, beraz, badago zerbait generazionala ere. 70eko hamarkadan jaiotakoek modu batera irakurri dute liburua, lehenago jaiotakoek beste modu batera, 80ko hamarkadan sortutakoek beste horrenbeste… 1983az gogoratzeak edo ez gogoratzeak asko aldatzen du liburuarekiko hurbilpena. Hori oso nabaria izan da irakurle taldeetan. 1983an 25-30 urte edo gehiago zituenari errealitatearen distortsioa gehiegizkoa egin zaio, zenbait gertaerari buruzko xehetasunak oso ondo gogoratzen dituelako, eta horrek asko zailtzen du kontatzen dena fikzioa bezala irakurtzea. Eta egia da errealitate horrekiko distantzia pixka bat lagungarria dela fikzio bezala irakurtzeko, kontatzen dena fikzioa baita, baina, noski, atzean dagoena dago.\nEta atzean dagoen hori hain kontu gordina izanda, kontatzen ari zinenarekin inor mindu ote zenezakeen beldurrik izan al duzu?\nNiretzat zalantza nagusia, hasierakoa behintzat, horixe izan da. Hau da, minaren esparrua sakratua da, eta bertan sartzen bazara, hanka puntetan ibili behar duzu. Horretarako formula bat aurkitu nuen, mekanismo bat, bestela ez nukeen liburua argitaratuko: 80ko hamarkadako benetako gertakari batzuen oso antzekoak diren beste gertaera batzuk kontatzea fikziozko pertsonaia batzuen ispiluan jarrita. Argi eta garbi, pertsonaia guztiak fikziozkoak dira; gertatzen dena da, pertsonaia horiek ispilu deformante batzuk direla, eta ispilu horietan jartzen ditudan gertaera asko benetakoak dira. Beraz, formula hori aurkitu nuen momentutik aurrera askoz errazagoa egiten zitzaidan idaztea, fikzioaren abantailak erabil bainitzakeen nola gertatu ziren ez dakigun eta jakiteko modurik ere ez daukagun hainbat gauza kontatu eta birsortzeko. Beste alde batetik, errealitatearekiko enpatia, motibazioa eta erantzukizuna neukan, eta ez da berdin idazten esku artean errealitatearen zantzua daukan zerbait darabilzunean. Beraz, errealitatearekiko enpatia, erantzukizuna eta motibazioari fikzioaren abantailak gehituta, niretzat ekuazio perfektua lortu nuen. Beste aukera erreportaje bat egitea zen, izen-abizenekin, elkarrizketa pila bat eginez, nire burua kazetari bihurtuz, nolabait. Baina ez nintzen horretarako gai sentitzen, nire ahalmenetik kanpo ikusten nuen liburu hori egiteko aukera. Nire esparrua fikzioa da, argi eta garbi; hor mugitu nahi nuen, eta hor mugitu naiz.\nIrakurleak, errealitatearen zantzu txikiena ikusiz gero, berehala izaten du pertsonaiak pertsona errealekin identifikatzeko joera; kasu honetan, are gehiago. Horren harira, denetik entzungo zenuen…\nOso polita izan da hori. Oso modu deliberatuan egindako hainbat pertsonaia ‘frankenstein’ daude, alegia, bataren ezaugarri fisikoak, bestearen kargua eta harakoaren hitzak hartu, eta hango eta hemengo txatalekin eraikiak dauden hainbat pertsonaia. Horien artean nabarmenetako bat Fontecha da, politikaria. Fontecharen kasuan “hau da” edo “beste hura da” esaten dit jendeak irakurle taldeetan, eta garai hartako dozena erdi politikari ezberdin aipatzen dizkidate. Eta ez dabiltza gaizki, ia denen zerbait baitago pertsonaia horren baitan, baina fikziozkoa da azkenean. Eta uste dut hor ere badagoela zenbait pertsonaien indarraren giltza. Alegia, errealitate dosi handia dute, irakurleak garai hartan kargu politiko hori nork zeukan gogoratzen du eta hura ikusten du pertsonaiaren lekuan, baina intermitenteki, konturatzen baita, esaterako, pertsonaiaren deskribapen fisikoa ez datorrela bat berak buruan daukanarekin, eta deskribapen fisiko horren arabera akaso beste bat izan daitekeela pentsatzen hasten da…\n“Desagerpena zela bere bizitzari auskalo norantz tira egiten zion zurrunbiloaren hegia”, dio pasarte batek. Desagerpenaren gaia oso presente dago liburuan: Soto eta Zeberio, Lazkanoren aita, lagunen joan-etorria bizitzan zehar…\nHori ez zegoen hasierako erabakien artean. Baina gero, idatzi ahala konturatzen zara konstante batzuk agertzen direla, eta zerbaitegatik gertatzen dela hori. Orduan, une horretatik aurrera zu zerorri hasten zara modu maliziosoan joera hori garatzen eta forma ematen, azkenean, desagerpenen katalogo bat osatu arte: desagertzeko modu deliberatuak, modu derrigortuak, bortxazkoak… Eta gure bizitzetan gertatzen den desagertze naturala ere badago: lagunen bideak urruntzen doaz, jendea gure bizitzetatik desagertu egiten da, eta ez dakigu ondo azaltzen zergatik eta noiz gertatu den hori. Gero, kasu batzuetan, elkartu egingo dira. Badago nolabaiteko agerpen-desagerpen intermitentzia, liburuaren azpi-izenburuan aipatzen den hori, alegia. Eta horrek izenburuarekin ere badu zerikusia. Twist gidoilariek erabiltzen duten hitza da, ingelesez ezusteko jauzia, aldaketa esan nahi du, jiro bat, eta agerpen-desagerpenak badu horrekin loturarik. Liburuan elipsi nahiko handiak daude: irakurlea istorio batean oso sartuta dagoenean eta horrekin gustura jarraituko lukeenean, bat-batean eten bat dago eta beste toki batera egin behar du jauzi. Hor ere badago agerpen-desagerpen joko hori.\nZeuk esan bezala, liburuaren hasiera eta bukaera hurrenkera horretan idatzi zenituen, ez, ordea, tartekoa. Irakurlearentzat gozagarri da tarteko hori aurkezten den moduan irakurtzea, baina idazteko zoramena dirudi…\nLiburuko konturik zailena, azken fasean, horixe izan da seguru asko, zortzi atal horien antolakuntza. Hasieran nobela pertsonaiaka kontatzen saiatu nintzen: Fontecharen historia, Soto eta Zeberioren historia, etab. Baina ez zuen funtzionatzen, ez zitzaidan gustatzen, behintzat. Gero kronologikoki egiten saiatu nintzen, hau da, gertaerak hasieratik amaierara kontatzen. Eta horrela ere ez. Orduan, modu intuitiboago batean hastea erabaki nuen, gaika, neurri batean. Kasu batzuetan pertsonaien araberako antolaketa moduko bat ere badago, baina ez da zehazki hori ere. Bloke tematikoak eraikitzeko joera bat dago, gaiaren araberako sailkapen kapritxosoago bat sortzen saiatu nintzen, horrek funtzionatzen baitzidan. Eromen momentu bat izan nuen: etxeko horma oso bat post-it-ez betea neukan, 70-80 inguru jarriko nituen, gertaera bakoitza post-it batean. Mapa moduko bat osatu nuen eta tokiz mugitzen nituen post-it-ak, gutxi gorabehera funtziona zezakeela iruditzen zitzaidan sistema hori aurkitu nuen arte. Baina oraindik ez dakit oso ondo azaltzen zeren arabera antolatu nituen gertakariak, esan bezala, senari jarraituz egindako zerbait izan baita neurri handi batean.\nAntolaketa modu horrek asko ematen dio liburuari, zenbaiti irakurketa zail diezaiokeen arren…\nBai, ahalegin handiagoa eskatzen baitu. Neurri batean, ipuin liburuetan antzeko zerbait gertatzen da. Pertsonaiak ezagutu dituzu, haien kliman sartuta zaude, bat gorroto duzu, bestea ez hainbeste…, eta zuk horiekin jarraitu nahi duzu, irakurlearen bulkada naturala hori da. Eta bat-batean, horiek guztiak ahaztu eta, elipsi bat eginez, beste batzuk hartzera derrigortzen zaituztenean, kosta egiten da. Baina literaturaren funtsa ere hor dagoela uste dut, ahalegin momentu horiek dakarten gozamena ere halakoa baita askotan. Bestetik, pelikulako gaiztoak izateko aukera guztiak dituzten pertsonaia horiekiko hurbilpen bat egiten saiatu naiz, alegia, zera adierazten: gauzak horrela dira, boterea horrelakoa da, ustelkeria horrelakoa da, baina horren atzean gizakiak daude eta gizaki horiek baldintza, giro, background eta historia propioa daukate, horrek egin dutena justifikatzen ez badu ere. Literatura horretarako ere badagoela uste dut. Albiste izateari uzten ez dion zerbait izan beharko luke literaturak, zaharkitzen ez den kronika moduko bat; akaso gehitxo esatea da, baina…. Ahalegina horretarako bideratu beharko litzatekeela uste dut. Literaturak badu gauzak kristalizatzeko ahalmena, gertaerek usain sakonagoa hartzen dute, denboran iraunarazten duena. Hori da niri interesatzen zaidana, hori bilatzen duten idazleak gustatzen zaizkit.\n“Bere bizitza bizi. Sotori zor diozu zure arrakasta oso-osoa”, diotso Fede editoreak Diego Lazkanori. Besteen lanaz baliatu den gezurti moduan agertzen da Lazkano, baina badu irakurlearekin enpatizatzeko ahalmen bat…\nLazkanoren aurka gauza asko esan daiteke: koldarra dela, besteen lanaz baliatu den pertsona dela… Baina bai, badu irakurlearekin enpatizatzera eramaten duen zerbait, nahiz eta gero bere harreman sentimentaletan desastre hutsa izan eta bere portaera ere halamoduzkoa den. Hala ere, alde edo materia iluna interesatzen zait niri. Horrek ez du esan nahi idazten dudan guztiaren asmoa iluna denik, guztiz kontrakoa esango nuke. Baina idazten dudan horren erdigunean edo barru-barruan dagoena iluna da askotan, konbentzituta nago. Hori da niretzako materiala, eta horri baikortasun printza batzuk ateratzen saiatzen naiz. Margolari batzuek orban bat egiten dute hasieran, eta hortik abiatuta irudia osatzen saiatzen dira: “Hor dago orban iluna, ea zer egiten dudan horrekin”. Neurri batean horixe da nire filosofia, liburu honetan hala izan da: hor daude gertaera gordinak, orain zer? Eta hori da politena, batzuetan oso garbi daukazu zer, nola eta nora zoazen, eta beste batzuetan idatzi ahala topatzen dituzu gauzak. Lehenago liburuaren bukaera aipatu dugu; bada, oso presente daukat bukaera idatzi nuen eguna. Liburu barruko beste atal batekin ari nintzela pentsatuz hasi nintzen bukaera idazten, alegia, ez zela bukaera. Banekien egun horretan mendian galdu zireneko pasartea idatziko nuela. Ordea, idazten hasi eta lauzpabost ordutara jabetu nintzen ez nintzela beste atal bat idazten ari, liburuaren bukaera baizik. Eta hori oso ederra da. Ez naiz planifikatzaile xehe-xehea; badakit nora noan, baina ez dakit nondik joango naizen. Horregatik, zure burua ezustean harrapatzen duzun une horiek dira merezi dutenak. Bukaera idazten ari nintzela konturatu nintzen momentua liburuaren idazketako unerik politenetakoa bezala oroitzen dut.\nBukaera azkena idatzi zenuen zatia izan zela esan duzu, baina horrekin hasi zinenean ez zen hori zure asmoa; beraz, beste bukaeraren bat al zenuen buruan?\nLiburuaren mekanikak bukaera borobil bat egitea ahalmentzen zuen, ez neukan erabat garbi baina aukera hori buruan nerabilen, liburua hasi nuen bezala bukatzea, beste modu batera berriz hasiera kontatzea, beste pertsonaia baten ikuspegitik, beste bertsio batean, hasieran ematen ez ziren xehetasun gehiago emanez,… Hori zen aukera bat, klasikoagoa. Baina oso garbi ikusten nuen gordin hasitakoak ezin zuela gordin bukatu. Gauza askotan gidoilarien arauak jarraitu ditut, eta horietako bat da ezin dela istorioa gordin hasi, gordin jarraitu eta gordin amaitu. Lehen aipatzen nuen materia ilun horren baitan, liburu honetan gehien estimatzen ditudan orrialdeak, asko ez diren arren, orrialde zoriontsuak dira. Sotok eta Zeberiok 20 urte zituzten, eta adin horrekin, bizitzeko energiari dagokionean behintzat, erpinean zaude. Zorion hori, festarako gogo hori, bromarako indar hori, kemen hori ezin nuen kontatu gabe utzi eta, beraz, badira halako pasarteak, niretzat idazteko zailenak direnak. Gero, behin idatzitakoan, gehiago gozatzen dituzu, baina niretzat behintzat beti da errazagoa momentu ilun, gordin eta tristeei buruz idaztea. Horregatik, idazle batek askotan aurre egin behar die berezko joerei. Denok daukagu gure obsesioen katalogoa, gure idazteko modua, gure bulkada naturala, gai eta tonu jakin batzuetara eramaten gaituena, eta horri aurre egin behar zaio. Uste dut liburu honek hori behar zuela, eta horregatik aukeratu dut bukaera hori, orrialde zoriontsuz osatua.\nAntzerkiari eta arteari orrialde asko eskaini dizkiezu, zenbaiten ustez, askotxo ere bai. Horren jakitun zara, baina aldatzeko asmorik ez omen duzu…\nIdazle bakoitzak bere ezin utzizko nukleoa dauka, Asterix eta Obelixen istorioan bezala: Obelix marmita handi hartara erori zen, eta geroztik ezin du edabe hura hartu, bere indarra neurriz kanpokoa bihurtzen baita. Bada, idazle bakoitza lapiko batera erori da, gai batzuetan egosten egon da eta horrela geratu da, Obelix bezala. Gai jakin baterako gehiegizko joera du eta, gehiegizkoa den arren, aldi berean idazlearen xarma ere horixe dela uste dut. Orduan, nik ere nire obsesio eta gehiegikeriak dauzkat: artea, antzerkia, Txekhov eta Platonov, Beuys… Txekhov eta Beuys garrantzitsuak izan dira niretzat, hezur eta mami ezagutu ditudan hainbat lagun baino gehiago, eta nirekin nahi ditut, haien historiak ezagutarazi nahi ditut, ez nireak bakarrik, haiek zer egin zuten kontatu nahi diot jendeari. Joseph Beuys bezalako artista bat nor zen, zer egiten zuen eta zergatik egiten zuen egiten zuen hori. Nola, bere modura, artea ulertzeko modua aldatu zuen, nola geroztik ez den jada gauza bera erakusketa bat edo performance bat egitea, gauza batzuk egin ostean beste hainbat gauza modu jakin batean egiteak zentzua galtzen baitu. Anton Txekhov-i dagokionez, haren antzerki obra guztiak berriro irakurri nituen Gloria pertsonaiak antzerkia egin behar zuelako eta tramarako behar nuelako, eta Platonov irakurri nuenean dena lotura bihurtu zitzaidan. Ez nintzen gogoratzen, esaterako, Txekhov-ek Diego Lazkanoren adinean idatzi zuela Platonov -bere lehenbiziko antzerki obra estreinatu gabea-, torturatzaile bat agertzen zela bertan, etab. Eta pentsatu nuen, “baina, denak elkar hartzen du, nola ez dut, bada, Platonov sartuko?”. Gero editorea etorri zen eta hainbat pasarte moztu arazi zizkidan, luzeagoak ziren hasieran. Joseph Beuys-en kasuan ere antzeko zerbait gertatu zitzaidan. Orduan, esan diezazuket, bai, Beuys-en zatia eta Txekhov-en antzerkiarena pieza separatuak dira, hortik atera ditzakegu, eta ez al litzateke ezer pasatuko? Ez nago hain seguru, oihartzun sutil asko daudela iruditzen zait, berez tramatik urrun egon arren, hor mantentzera behartzen dutenak. Idazle bati dena barka diezaiokezu, egiten duenarekiko pasiorik ez izatea salbu. Niri autoak bost axola zaizkit, baina norbaitek kotxeei buruz idatzi duena irakurtzen ari banaiz, eta pasioz idatzita badago, jarraitu egiten dut, gustatzen zait. Bada, Txekhov-ekiko eta Beuys-ekiko daukadan pasioa transmititzen saiatu naiz. Beharbada zuri arte garaikidea ez zaizu zipitzik interesatzen, baina pasioz kontatzen dizut, eta horrek zerbaiterako balio izatea espero dut. Hori da nire itxaropena. Baina, hau guztia esan ondoren, kapritxosoa naizela, dudarik ez.\nAzpimarratzeko esaldi asko ditu liburuak…\nIdaztearen inguruan gehien gustatzen zaidana idazten dudan bitartean sortzen ikusten dudana da, hau da, idaztearen ariketak berak eramaten zaitu bestela bururatuko ez litzaizkizukeen gauzak idaztera. Ariketa hori bera da pentsamendura eramaten zaituena: idazten ari zara eta ariketa horrek ahalmentzen dizu pentsamendu batera iristea. Hori ederra da, eta hori da beharbada interesagarriena liburu askotan. Lagun batek esaten zidan nire liburuetan iragarki gehiegi zeudela. Pasaia Blues-i buruz ari zen. Bertan gertaera asko daude, atentatu bat, jazarpena… Baina, tartean, esaterako, Marylin Monroe-ren izterrei edo pekari buruzko folio bat zegoen. Horri esaten zion berak iragarkia; akzioa nahi zuen, ekintza, eta tarteko hausnarketa horiek traba ziren beretzat. Niri, aldiz, hori da gehien interesatzen zaidana, iragarkiak hain zuzen ere, ekintzarik ez dagoen leku horietan gertatzen dena, pentsatzen dena.\n“Pikutara irakurleak. Ez nago haiengatik negozio honetan”, dio Fedek…\nDavid Simon-ek, The Wire telesailaren egileak “que se joda el lector medio” zioen. A ze harrokeria, nola biziko gara, orduan? Horixe pentsatzen duzu berehala. Baina aldi berean gustatu egiten zait, bai baitauka puntu probokatzaile bat, erabat merkatuaren esanetara ez makurtze hori ere bai… Dudarik gabe, harrokeria asko dago esaldi horretan, baina uste dut ezin dugula gehiengo baten gustuko izan daitezkeen gauzetan pentsatzen ibili, ezta esperantza horrekin ere. Batzuetan gure obsesio, istorio hauek bat etorriko dira irakurlego baten gustuekin, hori zergatik gertatu den oso ondo ez dakigun arren, hala tokatu delako, kontrolatzen ez ditugun hainbat faktore gure alde jarri direlako; beste batzuetan, berriz, ez da hala izango. Baina bata edo bestea gertatu, horrek ez dauka zerikusi handirik idazle baten bizitzarekin edota idazten duenaren kalitatearekin. Askotan, telesail bat diseinatzerakoan “familia guztiarentzat balioko duen zerbait” eskatzen zaie gidoilariei. Hori ez da esistitzen. Aiton-amonen eta umeen gogokoa bada, 35-50 urte bitartekoei ez zaie gustatuko. Ez dago horrelakorik sortzerik, gezur handi bat da, eta sortzen denean nahi gabe gertatu den zerbait izango da. Irakurlearen gehiengoarengana heltzeko kalkuluak egiten bagabiltza, oso gaizki goaz, irakurlegoa edo audientzia, berdin zait. Norbere senari eta obsesioei utzi egin behar zaiela uste dut. Beraz, “ez gaude irakurleengatik…. baina irakurlerik gabe ez ginateke ezer”. Horrela osatuko nuke Federen esaldia.\nBeterriko Liburua 54


Udako irakurgai baten gomendioarekin gatoz, eleberri bat 10 urtetik gorakoentzat. Gozatu!\nSaharako itsasoa. Idazlea: Lur Gallastegi. Ilustratzailea: Aritz Eiguren. Elkar, 2017\nNobela honek Haizearen uda kontatzen digu. Momentu berezia bizi du Haizeak. Gurasoak ez dira ondo moldatzen, eta uda elkarrengandik banaturik pasatuko dute. Haizea izeba Eneritzekin geldituko da eta honek Saharako neskatila bat ekarriko du uda berekin pasatzera.\nBi nesken arteko harremana, haien egoera ezberdinak eta abenturatxoak irakurriko ditugu liburu honetan. Hainbat gai agertzen dira kontakizunean: Saharako egoera, gurasoen harreman arazoak eta banaketaren “mamua”, emakume buruaski eta bidaiari “modernoaren” eredua (izeba), sentimenduak, nesken futbola... Tonua gozoa da, hala ere.\nHemeretzi kapitulutan antolaturik dago liburua. Bi ataletik behin orrialde osoko ilustrazio bat eskaintzen zaigu, irakurtzen ari garen pasartea irudikatzen duena. Kolore apalak dira nagusi komiki eitea duten ilustrazioetan. IX. Mikel Zarate Haur Literatura Saria eskuratu zuen.


Karrika errekako habitat naturala kontserbatzeko, lehengoratzeko eta uraren ekosistema hobetzeko Galtzaraberriko presa eraisteko lanak abiatuak daude. Presa kenduta, arrainen migraziorako oztopoa kentzea da helburua.\nUdalak bigarren fasea hasteko baimenak eman dizkio aurten Gipuzkoako Foru Aldundiko Lan Hidraulikoen Zuzendaritzari. Bizi dugun larrialdi egoera dela eta, ordea, ezin daiteke aurreikusi noiz hasiko diren lan hauek. Lanek 171.189,29 €ko aurrekontua dute eta Europako FEDER planaren laguntza ekonomikoa.\nBigarren fasean, presaren eraiste osoa\nGaltzabarreriko presak 32,50 metroko zabaleta eta lau metroko altuera zuen eta aspaldiko urteetan ez da erabiltzen. Lehendabiziko fasean, presaren eraiste partziala egin zen. Lehengoratzeko proiektuaren baitan, Urzelaietako zentral hidraulikoa ere eraitsi da.\nBigarren fasean, geratzen den presa zatia eraitsi, sarbidea konpondu, errekaren ibilgura sarbidea egin, ibilgua hondeatu, zubi zimendua lurreztatu, drainatze lanak eta ezponda babesteko harri-lubak jarriko dira.\nGaltzaraberriko zubia bere horretan utziko da. Eremua Aiako Harria Parke Naturalaren barruan dago.


Zer ekarpen egiten dute parte hartzeko metodologiek? - Art for life!\nZer ekarpen egiten dute parte hartzeko metodologiek?\nErakundeetan partaidetza-metodologiak erabiltzeak sormen-ahalmena eta erabakitzeko gaitasuna areagotzen ditu, pentsamendu sortzaile eta arrazoizkoak batzen dituelako.\nDenbora ahalik eta gehien aprobetxatu: metodologia mota hauekin, taldeak aurrera pausoak erraz ematen ditu. Motibazioa eta ikaskuntza esanguratsua pizten ditu.\nJendeari dakiena ematen dio. Funtsezko galderen bidez, taldeak “ez dakigu zer ez dakigun” azaleratzen du, garapenerako funtsezko jabetzea dena, alegia.\nEsperientzia desberdinak eta informazioa trukatzeko testuingurua sortzen da: ezagutza partekatze sakona.\nEta horrek, aldi berean, beste onura bat dakar. Lan-jarduera hauek pertsonen arteko harremanak eratzen eta finkatzen ditu: Sormen eta arrazoi pentsamenduak uztartzera bideratuta daudenez, horrek konplizitatea eta inplikazioa sortzen ditu. Izan ere, gai garrantzitsuetan modu atseginean ematen dira urratsak, eta elkarri entzutea ahalbidetzen da.\nBai "Zer" eta bai "Nola" garrantzitsuak baitira.\nArt for Lifek emandako saioetan, giro eraginkorra eta aldi berean inspiratzailea den mikroklima sortzen da\nJakin ezazu zein diren zure erakundean metodologia parte-hartzaileekin lan egitearen onurak:\nLor itzazu partaidetza-metodologien onurak\nLan-giro jatorra sortzen du\nGehiegizko iritzi kritikorik gabeko gunea sortzean, aldea nabaritzen da. Art for Lifek "tentsio positiboarekin" lan egiten du, eta horri esker urrats esanguratsuak eman daitezke denbora mugatu batean.\nPertsonen arteko kohesioa bultzatzen du\nParte-hartzaile bakoitzak ikuspegi desberdina du, motibazio eta behar zehatz batzuk. Ikuspegi ezberdin horiek eroso sentitzen direnean, taldeak batuago sakontzen du gaian eta agertoki berriak aurkitzen ditu.\nBanakoaren doaiak piztu\nJarduera hauen helburua jabetzea, ohartzea da. Banakako eta taldeko gogoetak azaleratzen dira. EGOsistematik EKOsistemara pasatzen da lantaldea.\nPentsamoldean aurrera pausoak\nParte hartzeko metodologiak pertsonentzat benetan garrantzitsua den horretara bideratzen dira.\nArt for Lifek, zuk bezala, sormenaren ikuspegi praktikoa du:\nTaldearen ideiak gutxi definituta daudenean, ideia zehatzagoak lortzeko beharrezko tresna guztiak erabiltzen ditu.\nProzesuan zehar giroa betiko pentsamoldeari lotuta badago, dinamiken bitartez taldearen irudimena lantzen da.


Egunero eta 24 orduz - Tolosaldea - Tolosaldeko ataria\nEgunero eta 24 orduz\nTolosaldeko Ataria 2020-07-28 10:00\nKonpontzen-ek erabateko lasaitasuna ematea du helburu. 24 orduko zerbitzua da, matxurak eta bestelako ezbeharrak konpontzeko zerbitzu azkarra ematen duena. Gremioak koordinatzen ditu eta asteko 7 egunetan eta 24 orduz eskaintzen du zerbitzua. Etxebizitzetan, komunitateetan edota enpresetan sortu daitezkeen arazoak konpontzen ditu. Eta komunitateko mantetze eta konponketak egiten ditu; teilatuak, fatxadak, patioak, atarietako obrak eta berrikuntzak. Merkataritza eta ostalaritzako lokalak berritzen ditu ere.\nProfesional hoberenekin egiten du lan, eta preziorik onenak eskaintzen ditu.\nHelbideak: San Juan kalea, 6 (Anoeta) eta Nafarroa etorbidea, solairuartea, 12, (Tolosa)\nTelefono zenbakiak: 637 846 395 eta 674 798 128 (azken ordukoak)


Bizkaiko autoeskoletan grebara deitu dute ekainaren 8 eta 10erako - Bizkaiko Hitza\nBizkaiko autoeskoletan grebara deitu dute ekainaren 8 eta 10erako\n2021, maiatzak 28 Albisteak, Bizkaia, Ekonomia 168\nBizkaiko autoeskoletako langileek 11 urte daramatzate sektoreko lan hitzarmena berritu gabe. Azken urtean sektoreko ordezkaritza osoa duten bi sindikatuak negoziatzen saiatu badira ere —ELA eta CCOO—, akordiotik urrun daudela jakinarazi dute, eta grebarako deia egin dute ekainaren 8rako eta 10erako.\n“Argi geratu da patronalak ez duela egungo hitzarmenean aldaketa nabarmenik negoziatu nahi, sektoreko langileen baldintza kaskarrak hobetzeko eta genero arrakala gainditzeko”, salatu dute ELAk eta CCOOk, ohar bateratuan. “Beraz, patronalak ez digu beste aukerarik eman: Bizkaiko autoeskoletako beharginok mobilizazioei ekingo diegu”, erantsi dute.\n“Autoeskolen sektorean oso ohikoa da akordio pertsonalak egitea; bakoitza ahal duen moduan eta bere gaitasunen arabera negoziatzera behartuta dago, eta, beraz, sekulako desberdintasunak daude langileon artean”, azaldu du Ana Alonso Bizkaiko autoeskola bateko irakasleak. “Arrakala jada ez da soilik autoeskola batetik bestera gertatzen; autoeskola berean ere, desberdintasun handiak daude”, gehitu du.\nAlonsok dioenez, izan duten hitzarmen bakarra 2009an sinatu eta 2010eko abenduan amaitu zen. “Geroztik, blokeatuta dago, eta ez da berritu”. Hala ere, kontatu duenez, “halamoduz” egindako hitzarmen bat izan zen, “taberna batean sinatu izan balute bezalakoa”. Ordutik, 11 urte igaro dira, eta langileak orduko baldintzekin jarraitzen duela esan du Alonsok: “Gure lan baldintzak izoztuta daude. Irakasleek lan egindako ordu bakoitzaren araberako soldata dute, eta administrazioko langileak ez dira lanbide arteko gutxieneko soldatara heltzen asteko 40 orduko lanaldiarekin”.\n“Batez ere, soldatak erregulatzea eskatzen dugu, diru asko era irregularrean ordaintzen delako”, esplikatu du. Alonsok dioenez, hitzarmenean agertzen diren soldatak errealak ez direlako gertatzen da arazo hori. Horrekin batera, azken urteetan, enpresen arteko “prezio guda” egon dela ere aipatu du: “Gaur egun, gida baimena ateratzea lehen baino merkeagoa da. Jaitsiera hori, azkenean, langileak ordaindu du, gainera, gasigo egin direlako”.\nMiren Zubizarreta ELA sindikatuko arduradunak deritzo sektorea ez dela egokitu azken urteetako aldaketetara: “Matrikulen prezioak jaisten joan dira, autoeskoletako lan baldintzen kaltetan; hitzarmenik egon ez denez, banakako negoziazioak egin dira, negoziazio kolektiboa indibidualizatuz eta atomizatuz”. Hala, irakasle askok, hitzarmenaren araberako soldata “ofizial” bat jasotzen dutela dio, eta, gero, “modu irregularrean”, bakoitzak negoziatutakoa. Gainera, lanorduetan ere “irregulartasunak” daudela jakinarazi du Zubizarretak.\nEnpresa txiki asko daudenez sektorean, langileak “oso atomizatuta” daudela deritzo Alonsok, eta horregatik uste du egon dela “indibidualizaziorako” joera: “Ez dago enpresa handi bat, autoeskoletan langile gutxi egon ohi gara, eta delegatuak lortzea ere prozesu zaila izan da, enpresa gutxi daudelako sei langile edo gehiago dituztenak”. Guztira Bizkaiko autoeskoletan 350 langiletik gora daudela jakinarazi du Alonsok, 80 autoeskola baino gehiagoren artean banatuta.\nSektorean egin behar diren aldaketen artean, autoeskoletako irakasleen egoera “irregularraz” gain, administrazioko langileek pairatzen duten “sexu arrakala” ere aipatu du Zubizarreta ELAko kideak. “Gehienak emakumezkoak dira, sektoreko lanposturik feminizatuena da, eta oso soldata baxuak dituzte”. Lan hitzarmenaren arabera, kategoria altuena ozta-ozta 1.000 eurora heltzen dela esan du, lanbide arteko gutxieneko soldataren pare. “Gainera, haien lanaldia 40 ordukoa da, eta irakasleena, berriz, 35ekoa”, zehaztu du.\nLangileek egoerari “buelta eman” nahi ziotela ikusita, ELA eta CCOO sindikatuek patronalarekin negoziazio mahai bat martxan jarri zutela kontatu du Zubizarretak. “2020ko urrian abiatu genuen prozesua, zazpi hilabete igaro dira geroztik, baina patronal funtzioa betetzen duen APAVI Bizkaiko Autoeskolen Probintzia Elkarteak ez du pisuzko ezer onartu nahi izan; horregatik erabaki dugu grebara jotzea”.\n+ Eskakizun nagusiak


Parte-hartzeko baldintzak - La Cámara de Libro de Euskadi\nLiburu Azoketan parte hartu nahi dutenek edo haien ordezkariek, inprimaki ofiziala erabiliz, luzatu behar dute eskaria. Eskariak bidaltzeko helbidea hurrengo hau da:\nAzoketan parte hartzeko, Liburu azoka hasi baino 20 egun lehenago bidali behar da inprimaki eskaria. Harekin batera ordain kuota ez baldin bada betetzen ez du baliorik izango eskariak. Etxolen baiztapena Azoka zabaldu baino 6 egun lehenago baiztatuko da.\nBatzorde antolatzaileak ez du onartuko aurretiz beste azokaren bat ordaindu gabe duen partehartzailerik.\nAzokari bakoitzak dagokion etxola zabalik eta modu egokian mantenduko du azokaren ordutegia errespetatuz. Azoka orduetan norbaitek bere etxola itxita badauka, Azoka batzordeak edo ordezkariren batek ohartaraziko dio berehala zabaldu dezan. Ez badu jaramonik egiten edo berriz ixten baldin badu Azokan parte hartzeko eskubidea galduko du eta bere standa itxi egingo da, ordain kuota berreskuratzeko aukerarik gabe.\nEtxola bakoitzak argi erakutsiko du eskaria betezen duenaren izena eta ezinezkoa izango da beste bati eskaintzea edo errentan ematea.\nEzin izango da eskaria egiten ez duenaren izenik jarri etxolen kanpoaldean.\nLiburu Azoken Batzordeak ezarriko du derrigorrez betebeharrezko ordutegia.\nAzokari bakoitza da bere etxolaren arduradun eta gaizki erabaliz gero kalteak ordainduko ditu.\nEuriak, suak edota lapurketak eragindako kalteak ez dito Azoka Batzordeak bere gain hartuko.\nAzoka Batzordeari ez dagozkien arazoegaitik bertan behera gelditu ezkero azoka, azokalarien galtzeak ez ditu beregain hartuko batzordeak.


Musika-arloko Bitartekaritza, Kudeaketa eta Zabalkundeko masterra | MUSIKENE\nHome / Masterrak / Musika-arloko Bitartekaritza, Kudeaketa eta Zabalkundeko masterra\nMusika-arloko Bitartekaritza, Kudeaketa eta Zabalkundeko irakaskuntza artistikoen masterra\nBi urteko master ofizial berritzaile eta aitzindaria Espainian (120 ECTS)\nEtorkizuneko lanpostuetarako trebatuko zaitugu, ikastegi ospetsu batean\nMusika-proiektu sozialetan espezialistak modu praktikoan trebatzen dituen Estatuko master bakarra\nDo it yourself: Sortu, produzitu, defendatu eta saldu zure proiektu pertsonala\nIkasi sektoreko profesionalengandik eta ezagutu ingurunea irakasle hoberenekin\nBihur ezazu zure ideia zure azken ikerketa-lan eta, nahi baduzu, presta zaitez gero doktorego-ikasketak egiteko\nSARRERA-PROBAK: merituen balorazioa 2022ko ekainaren bigarren hamabostaldian.\nInformazio gehiago behar izanez gero, idatzi mezu bat helbide honetara: master@musikene.eus\nBITARTEKARITZA, KUDEAKETA ETA ZABALKUNDEKO MASTERRA 2022-2023\nTituluaren kreditu kopurua: 120 ECTS\nNahitaezko irakasgaiak: 75\nAukerako irakasgaiak: 12 ECTS\nPraktikak: 16 ECTS\nMaster Amaierako Lana: 17 ECTS\nURTEKO IRAKASGAIAK ECTSak\nDER Proiektuen laborategia I 12\nDER Lanbide-garapena 5\nDER Musikaren soziologia: entzuleak eta testuinguruak 7\nDER Musika Bitartekaritzaren teoria eta metodologia 7\nLEHEN LAUHILEKOA ECTSak\nAUK Aukerakoa 1 6\nMAL Ikerketaren metodologia 5\nBIGARREN LAUHILEKOA ECTSak\nDER Berrikuntza pedagogikoa: baliabideak eta materialak diseinatzea I 7\nDER Musika-arloko kudeaketa eta produkzioa I 3\nP Kanpoko praktikak I 8\nDER Proiektuen laborategia II 12\nDER Prestakuntza eszenikoa 10\nHIRUGARREN LAUHILEKOA ECTSak\nDER Musika-arloko kudeaketa eta produkzioa II 3\nDER Berrikuntza pedagogikoa: baliabideak eta materialak diseinatzea II 3\nAUK Aukerakoa 2 6\nP Kanpoko praktikak II 8\nLAUGARREN LAUHILEKOA ECTSak\nDER Komunikazioa: kudeaketa, zabalkundea, berrikuntza 6\nMAL Master Amaierako Lana 12\nEdukiak y metodologia\nMasterrak sei modulu ditu:\nMusika-bitartekaritzako derrigorrezko I. modulua: musika-arloko kudeaketarekin eta bitartekaritzarekin lotutako berariazko irakasgaiak sartzen dira, baita hezkuntza-arloko berrikuntzarekin lotutakoak ere.\nProiektuak sortzeko II. modulua: ikasleek garatuko dituzten gaitasunen bitartez, gizartearen eta kulturaren arloetako testuinguruetan mezuak, ekintzak eta esku-hartzeak bideratzeko musikak eskaintzen dituen aukerak praktikaren bitartez esperimentatzeko aukera izango dute.\nMusika-arloko kudeaketaren eta zabalkundearen III. modulua: ikasleek garatuko dituzten gaitasunen bitartez, musikaren lanbide-errealitatea zein den jakingo dute eta, prestakuntza horren osagarri, musika-erakundeak, haien espazioak, egitura eta funtzionamendua sakonki aztertuko dituzte, baita proiektuak kudeatzeko eta komunikatzeko hainbat aukera ere.\nAukerako IV. modulua: derrigorrezko moduluetan aurkeztutako ezagutzen aukera zabaltzen duten irakasgaiak eskaintzen dira, eta artearen eta kulturaren arloetako abangoardiari erreparatzen diogu, baita egungo gizarte-arazoei ere, bitartekariaren egitekoa dagokion testuinguruan kokatuta.\nPraktiketako V. modulua: hezkuntzaren eta/edo gizarte-lanaren eremuetan musika-jarduerak egiten dituzten erakundeetan praktikak egiteko aukera eskaintzen du.\nMaster Amaierako Lanaren VI. modulua: ikasleak Masterrari dagozkion gaitasunak eskuratu dituela egiaztatzeko aukera izango du, eta Master Amaierako ikerketako Lan bat egin beharko du, jendaurrean aurkezteko.\nIrakaskuntza mota: Irakaskuntza erdipresentziala, online eta aurrez aurreko klaseekin\nKanpoko praktikak, musikaren eta kulturaren arloetako bitartekaritzako eta kudeaketako eremuan musika-jarduerak egiten dituzten erakundeetan.\nMaster Amaierako Lana jendaurrean defendatuko da, Masterreko gainerako kredituak gainditu ostean.\nTaldeko eskolak gaztelaniaz izango dira eta, banakako eskolen kasuan, irakasleak eta ikasleak adostuko dute hizkuntza (gaztelania, euskara, ingelesa, frantsesa).\nIngelesa jakitea komeni da, bibliografia kontsultatzeko.\nIrakasleak nazioarteko hainbat herrialdetakoak izan ohi dira eta, beraz, eleaniztunak dira, hein handi batean.\nIkastegiak hainbat hizkuntza ikasteko aukera eskaintzen du (gaztelania, euskara, ingelesa, frantsesa eta alemana), hizkuntza-programaren bitartez.\nIkasleen hautaketa merituen balorazioaren bitartez egingo da.\nInteresdunek izena emateko eskabidea bete behar dute eta honako dokumentazio hau Musikenera bidali, posta arruntaz edo master@musikene.eus helbide elektronikora:\nNAN, bizileku-txartela, nortasun-agiria edo pasaportearen fotokopia indarrean.\nEspediente akademikoa, betiere Master ikasketa ofizialak egin ahal izateko beharrezkoa den titulazioko irakasgai guztietako kalifikazioak eta deialdiak zehaztuta.\nMaster hau zergatik egin nahi den azaltzen duen motibazio-gutuna, eta hautagaiak aurkeztu nahi duen bestelako merezimendurik.\nMasterraren sarbiderako espezialitateari dagokion titulazioa % 30eraino.\nEspediente akademikoa %20raino\nCurriculum vitaea % 20raino\nMotibazio gutuna eta bestelako merituak % 30eraino.\nIrakaskuntza artistikoen goi-mailako titulu ofizial bat izatea, edo graduko titulu ofizial bat, edo Europako Goi Mailako Hezkuntza Esparruko erakunde batek emandako titulu baliokide bat izatea, edo titulu horretako ikasketak 2021/2022 ikasturtean amaitzea.\nEra berean, Europako Goi Mailako Hezkuntza Esparrutik kanpoko hezkuntza-sistemen araberako tituludunek ere izango dute sartzeko aukera, betiere hezkuntza-administrazio eskudunak aldez aurretik egiaztatzen badu titulu horiek prestakuntza-maila baliokidea ziurtatzen dutela.\nMatrikula egiteko garaian titulua aurkeztu behar izango da (edo titulu-eskubideak ordaindu izanaren agiria). Gaur egun azken ikasturtean dauden ikasleek ikasturtea amaitutakoan aurkeztu ahal izango dute dokumentazio hori. Azken kasu horretan, dokumentazioa 2022ko urriaren 15a baino lehen aurkeztu behar da.\nInteresdunek eskaera orria online bete beharko dute ezarritako epean.\nMusika Bitartekaritzaren teoria eta metodologia: Manuel Cañas (Irakasle gonbidatua)\nMusikaren soziologia: entzuleak eta testuinguruak: Ana García Urcola, Patxi del Campo (Irakasle gonbidatua)\nBerrikuntza pedagogikoa: baliabideak eta materialak diseinatzea I: Maite Bilbao, Lucía Pérez, Juan Solaguren, Patxi del Campo (Irakasle gonbidatua)\nBerrikuntza pedagogikoa: baliabideak eta materialak diseinatzea II: Maite Bilbao, Lucía Pérez\nPrestakuntza eszenikoa: Carlos Crooke\nProiektuen laborategia I: Mikel Cañada, Manuel Cañas (Irakasle gonbidatuak)\nProiektuen laborategia II: Mikel Cañada (Irakasle gonbidatua)\nMusika-arloko kudeaketa eta zabalkundea:\nKomunikazioa: kudeaketa, zabalkundea, berrikuntza: Mª José Cano, Juan Solaguren, Irakasle gonbidatuak\nMusika-arloko kudeaketa eta produkzioa I: José Ignacio Abanda (Irakasle gonbidatua)\nMusika-arloko kudeaketa eta produkzioa II:: Iñigo Alberdi (Irakasle gonbidatua)\nLanbide-garapena: Mª José Cano, Juan Solaguren, Irakasle gonbidatuak\nGrabaketako eta postprodukzioko teknikak: Juanan Ros\nArtea eta gizartea: Itziar Larrinaga, Stefano Scarani\nKulturarteko elkarrizketa eta entzule berriak: Elix Etxebeste, Ana García Urcola, Gotzone Higuera\nXX. eta XXI. mendeetako pentsamendu sortzailea eta estetikoa: Elix Etxebeste\nPraktikak I y II: Ikasle bakoitzak praktika tutore bat izango du\nIkerketaren metodologia: Mª José Aramberri, Itziar Larrinaga\nMaster Amaierako Lana: Irakasle Doktoreak\nMasterra bi urtean egin daiteke, denbora osoz jardunez gero: ikasturte bakoitzeko matrikula 60 ECTS; bestela, jardunaldi partzialean hiru urtean ere egin daiteke, baina lehenengo ikasturtean 45 ECTStan, gutxienez, matrikulatu behar da. Ikasturte bakoitzean, ikasturte horretan matrikulatutako kredituak ordaintzen dira.\nIkasturte akademiko bakoitzeko matrikula osoa (60 ECTS): 3900 euro.\nOrdainketa hiru zatitan egingo da:\nheren bat matrikulatzean.\ngainerakoa bi erditan, bata azaroan eta bestea otsailean.\nMusikeneko ikasle ohi tituluduna baldin bazara, matrikularen prezioan % 15eko beherapena izango duzu.\nMaster honen ikasleentzat soilik bekak:\nBi beka bakoitza 1.000 eurokoa sarrera probatan kalifikazio onena lortzen duten bi ikaslerentzat.\nHorrez gain, Musikeneren laguntzarekin, Carasso Fundazioak Kultur Bitartekotzaren arloko ikasketa espezializatuetarako ematen dituen 2500 euroko hamalau bekak eskuratzeko aukera.\nEusko Jaurlaritzaren bekak: EAEn bizi diren ikasleek unibertsitate-ikasketak eta bestelako goi-mailako ikasketak egiteko Eusko Jaurlaritzak urtero ematen dituen diru-laguntzak jasotzeko aukera izan dezakete. http://www.hezkuntza.ejgv.euskadi.eus\nHezkuntza Ministerioaren bekak: EAEtik kanpo bizi diren ikasleek beka orokorrak jasotzeko aukera izan dezakete derrigorrezkoen ondoko ikasketak egiten ari diren ikasleentzat Hezkuntza Ministerioak urtero egiten dituen deialdietan. www.mecd.gob.es\n1614/2009 Errege Dekretua, urriaren 26koa, 2/2006 Lege Organikoak araututako goi-mailako arte-irakaspenen antolaketa ezartzeari buruzkoa. Errege Dekretu horren 7. artikuluan goi-mailako arte-irakaskuntzako zentroei masterrak eskaintzeko baimena ematen zaie.\nEBAZPENA, 2020ko urriaren 5ekoa, Ikastetxe eta Plangintzaren zuzendariarena, zeinaren bitartez argitara ematen baita Donostiako «Musikene» Goi Mailako Musika Ikastegi Baimenduaren Musika Arloko Bitartekaritza, Kudeaketa eta Zabalkundeko Irakaskuntza Artistikoen Masterraren titulua lortzeko ikasketa-plana.\nHezkuntza eta Lanbide-Heziketaren Ministeritzaren Homologazioa.


Ausarta Barakaldo ESTk garaipen berri bat eskuratu zuen La Salleren aurka (79-45) | HerriKolore\nBeste alde batetik esan aipatu beharra dago partidu berezia izan zela bi jokalarirentzat. Alde batetik Ausarta Barakaldo ESTko Bella Swan jokalariarentzat, Barakaldon jokatu duen azken partidua izan zelako, ostegunean etxera bueltatuko baita. Taldekideek eta ikuslegoak azken minutuetan klubari egindako ekarpena eskertu zioten. Gainera MVP saria eskuratu zuen. Beste protagonista Angie Echevarría izan zen orain La Sallen jokatzen ari dena. Urte askotan Ausarta Barakaldo ESTn jokatu du eta atzokoan etxera itzuli zen. Momentu bereziak bizi izan zuten Angiek eta bere kide ohiek.


UMP izan da bozkatuena Ipar Euskal Herrian eta Alliot-Marie Europako Parlamentuan izango da | Albisteak | Europako Parlamenturako hauteskundeak\nEskuinak eta ultraeskuinak garaipen nabarmena lortu dute Ipar Euskal Herriko hiru herrialdeetan. UMP izan da indar bozkatuena hiru herrialdeetako bakoitzean, Zuberoan larrien 38 botoko aldea soilik atera baitio PSri.\nSud Ouest deritzon hautesbarrutian bozen %18,80 jaso ditu Michelle Alliot-Marie lapurtarra buru zuen UMPren zerrendak, Front National ultraeskuindarra izan da bigarren bozkatuena (%16,53) eta PS hirugarren (%15,57). Modem-Udi zentristak izan dira laugarren (%14,62) eta Jose Bove buru duen Europe Ecologie zerrendak bozen %11,45 jaso ditu.\nHerrialdez herrialde begiratuz gero Lapurdin UMPk bozen %22,59 jaso du, Front National izan da bigarren bozkatuena %15,21arekin eta PSk bozen %13,53 soilik jaso du. Europe Ecologiek %11,86 eta Udi-Modem zentristek %11,34. Eusko Alderdi Jeltzaleak 5.367 boz jaso ditu (%6,81a).\nNafarroa Beherean ere UMP izan da bozkatuena %22,78rekin eta kasu honetan Udi-Modemek, Europe Ecologiek eta Eusko Alderdi Jeltzaleak aurrea hartu diote Fronte Nationalari. Ekologistek bozen %17,24 jaso dituzte eta zentristek %13,37. Jeltzaleek bozen %12,14 jaso dute eta ultraeskuinak %11,94.\nZuberoan hautesleen %17,46ak bozkatu du Alliot-Marie buru zuen zerrendaren alde, %16,77ak PSren alde egin du eta %13,17ak zentristen alde. Ekologistek bozen %12,42 jaso dituzte eta ultraeskuinarentzat izan da %11,64a. Eusko Alderdi Jeltzaleak bozen %8,11 jaso du.


EAko Batzar Nagusiak abertzaleen ekintza batasunaren alde egin du normalizazio politikoa lortzeko | EA - Eusko Alkartasuna\nHasiera » Gaurkotasuna » EAko Batzar Nagusiak abertzaleen ekintza batasunaren alde egin du normalizazio politikoa lortzeko\nEAko Batzar Nagusiak abertzaleen ekintza batasunaren alde egin du normalizazio politikoa lortzeko\nArgitaratua honek egina: Prentsa Bulegoa data Aza 1, 2009 honetan: Gaurkotasuna\nHelburua normalizazio politikoa eta, bide politikoei eta baketsuei jarraituz, bakea lortzea da\nEusko Alkartasunako Batzar Nagusia ostegunean bildu zen Gasteizen eta ebazpen-proposamen bat onartu zuen bertan “subiranotasun independentistaren aldeko indar politikoen, sozialen eta sindikalen batasunaren alde”. Batasun horren helburua “eremu sozio-politiko bat eraikitzea” izango da “normalizazio politikoari erantzuna emateko eta, bide politikoei eta baketsuei jarraituz, Euskal Herrira bakea ekartzeko”.\nBatzar Nagusiak alderdi espainolisten (PSOE, PP, UPN, UPyD) xedea mugimendu subiranista alboratzea dela adierazi zuen eta horretarako “euskal izaera duen guztia ETA den gezurra” erabiltzen dute. Horrela, behin baino gehiagotan eskatu diguten bezala, geuk geure helburu politikoei uko egitea nahi dute, Eusko Alkartasunaren izaerari berari zentzua ematen dioten helburu zilegiei, hain zuzen ere, Euskal Herriaren independentzia, esaterako.\nArgi dago Madrilen eta Parisen inoiz ez ditugula abertzale bezala ditugun nahiak lortuko, beraientzat Estatu barruko lurralde bat baino ez garelako eta, beraz, lurralde bati dagozkion eskubideak bakarrik aitortuko dizkigute.\nFrantziar Estatua politika zentralistak areagotzen ari da euskal errealitatea pixkanaka desagertarazteko eta hain gogor jotzen ari da Ipar Euskal Herriak departamentu propioa izan ez dezan, ezen PSFko hainbat ordezkarik ere kontra egin dioten.\nEspainiar Estatuan estrategia bestelakoa da. Lizarra-Garaziko Akordioaren ostean Gernikako Estatutua gainditzearen aldeko gehiengo sozial bat zegoela ohartu ziren eta Estatuko argi gorriak piztu ziren. Horrela, 2001ean Ajuria Enea lortzeko saiakeran porrot egin eta gero, joko arauak aldatu eta Alderdien Legea onartu zuten. Hori eta ETAk ematen dizkien argudioak baliatuz, euskal gizartearen zati bat Eusko Legebiltzarretik kanpo uztea lortu zuten, gehiengo artifizial bat sortzeko eta euskal erakundeen kontrola erdiesteko.\nEstatuaren eta alderdi espainolisten estrategia argi eta garbi dago: ‘statu quo’ delakoari eustea eta horrela normalizazio politikoan eman daitezkeen aurrerapausoak galaraztea. Horregatik, etorkizunari begira Eusko Alkartasunak egiten duen apustuak egungo markoa gainditzearen alde egingo duen gehiengo abertzalea lortzea izan behar du eta horretarako ahalegin guztiak egingo ditu indar abertzale guztiek eta autodeterminazio eskubidea onartzen duten ezkerreko indar guztiek bat egin dezaten demokrazian eta subiranotasunean sakonduko duen esparru politiko berri batean.


15-29 urteko euskal gazteen % 32,8k dio euskarazko libururen bat irakurri duela azken hiru hilabeteetan\nGazteen Euskal Behatokiak, abenduaren 3an ospatuko den Euskararen Nazioarteko Egunaren harira, Euskadiko 15-29 urteko gazteen euskarazko irakurketari buruzko datuen aurrerapena argitaratu du, "Euskadiko Gazteak 2020/2021" ikerketatik datozenak. Ikerketa hau lau urtekoa da, baina pandemia dela eta, 2020rako aurreikusitako galdera batzuk, hala nola jarduera artistiko eta kulturalei buruzkoak, 2021era atzeratu ziren. 2020tik 2021era egindako bi inkestei dagozkien datuak biltzen ditu txostenak.\n2021ean, 15 eta 29 urte bitarteko gazteen % 32,8k adierazi du euskarazko libururen bat irakurri duela azken hiru hilabeteetan. Gizonen eta emakumeen arteko aldea ez da irakurketan oro har bezain handia. Emakumeen artean, % 34,9k dio euskarazko libururen bat irakurri duela azken hiru hilabeteetan, eta gizonen artean, berriz, % 30,8k.\n15 eta 19 urte bitarteko gazteen % 55,2k esan du azken hiru hilabeteetan euskarazko liburu bat irakurri duela; ehuneko hori % 22,8ra jaisten da hurrengo bost urteko taldean, 20 eta 24 urte bitartekoen taldean, ziurrenik ikasketak aldatu direlako. Euskaraz irakurtzen duten pertsonen ehunekoa are gehiago jaisten da hurrengo adin-taldeari erreparatuz gero, hau da, 25 eta 29 urte bitartekoei erreparatuz gero; izan ere, azken hiru hilabeteetan % 19,1ek adierazi du euskarazko libururen bat irakurri duela.


DEMAren BLog: Edarietan drogak hautemateko erreaktibo bat, Enpresari sarien 2016-2017ko edizioaren proiektu irabazlea\nGarazi Elguezabal, Janire Crego, Tatiana Sánchez eta Dylan Ferreira Zabalburu ikastetxeko ikasleak dira, eta Lanbide Heziketako Analisiko eta Kalitate Kontroleko Laborategiari buruzko Goi Mailako Hezkuntza Zikloa amaituko dute, laster. Ikastetxeko tutore Olatz del Pozok gainbegiratuta eta azaroan esleitu zitzaien DEMAko teknikariak orientatuta, "Lauburu 05" izeneko proiektua burutu dute, eta horren baitan, edarietan Burundanga eta beste droga batzuk hautematen dituen produktu bat ikertu eta garatu dute. “Enpresari izan ezean, ez genuke inoiz gure negozio ideia garatuko” adierazi zuen Tatianak, eta Janirek hauxe gaineratu zuen: “Aurrera jarraitu nahi dugu proiektu honekin; merkaturatu eta herritarren esku jarri nahi dugu”. Kezkatuta agertu ziren biak gero eta maizago ematen den arazo honengatik: edarietan substantziak botatzea (normalean kolore, zapore eta usain gabeak), biktimaren borondatea deuseztatu edo biktima guztiz baretzeko, ondoren sexu erasoa errazago egiteko. Ziurtatu zuten produktuak “festetara lasai joatea” ahalbidetuko diela.\nOsteguneko sari banaketak amaiera bikaina eman zion Enpresariren hamaseigarren edizioari. Programa honek, Enplegua, Gizarte Inklusioa eta Berdintasuna Sustatzeko foru diputatu Teresa Laespadak esan zuenez, “ekintzailetza kulturaren hazia erein du” Bizkaiko Lanbide Heziketako ikasleen artean. Ekitaldi hau antolatzen da, batez ere, ikasleek, irakasleek eta ikastetxeek egindako ahalegina omentzeko eta eskertzeko.\nEkitaldiaren hasierako diskurtsoan, Laespadak azaldu zuen gaur egun oraindik martxan daudela Enpresariren hasierako edizioetan sortutako hainbat proiektu, eta krisiari aurre egiteko gai ere izan dira: “Hainbat urtez funtzionatzeko gakoa -esan zuen- enpresa proiektuan jarritako konstantzia da". Diputatuak pertseberantzia hori eskertu nahi izan zien proiektu horien hainbat arduraduni, ekitaldian egon baitziren; izan ere, haren hitzetan, “enpresa ehuna eta balio ekonomikoa sortzen dute, eta komunitatearekin lankidetzan dihardute…" Eta ildo horretan, mezu hau bidali zien Enpresari 2016-2017 programaren ikasle protagonistei: “Zuen beharra dugu! Eskatzen dizuet ez amore emateko eta prestakuntzarekin jarraitzeko, gaitasunak eta talde lana garatuz".\nProiektu irabazleak, Lauburu 05 izenekoak, 1.500 €-ko saria jaso zuen. Bigarren saria -1.200 €- Leioako Ostalaritza Eskolako ikasleen talde batek eskuratu zuen. Sukalde establezimendu bat asmatu zuten fondoak eta saltsak egiteko eta gero jatetxeetan banatzeko, jatetxeei denbora eta espazio arazoak aurreztuta. Enpresari 2016-2017 lehiaketaren hirugarren saria, 1.000 €-koa, Bilboko Gurutze Gorriko Lanbide Heziketako institutuko bi ikaslek irabazi zuten; haien proiektua anbulantziak garbitzeko eta desinfektatzeko sistema bat da, erabiltzaileak eta langileak kutsatzeko eta infektatzeko arriskua gutxitzeko ezinbesteko asepsia bermatzen duena.\nDiputazioaren eta DEMAren Enpresari programak ekintzailetza eta enpresen sorrera sustatzen du, laneratzeko eta autoenpleguko aukera baliagarri gisa. Hautapen prozesuaren faseak gainditu ondoren, azaroan, 200 ideia baino gehiagoren artean, 50 ideia hautatu ziren, laneko fasera igaro eta sariak eskuratzeko hautagai izango zirenak. Proiektua epaitu eta 10 sarituak hautatzeko unean, bereziki baloratu dira ekintzailetza espiritu handieneko proiektuak eta enpresa mundura bideratutako gaitasunak hobe garatzen zituztenak. Animaliak eta pertsonak lokalizatzeko sistema batek, dronen tailer profesional batek eta jatetxeentzako web plataforma batek 500 €-ko sari bana jaso zuten, eta sari bera eskuratu zuten klinika berritzaile batek, lehen laguntzetako prestakuntza zentro batek, haurtzaindegi sentsorial batek eta bizartegi ekologiko batek.\nNegozio ideien bideo lehiaketaren bi sariak ere banatu ziren. Bat, "Air soft duty" izenekoa, San José de Calasanz zentroko parte hartzaileek eskuratu zuten, Internetez jasotako botoen arabera, eta bestea, DEMAk aukeratutakoa, Elorrieta Errekamariko ikasleen "Camión Fácil" izeneko proiektuarentzat izan zen. Bi taldeetako kide bakoitzari iPad bat eman zitzaion opari.\nEnpresari sariak banatzeko eremu oso egokian egin zen ekitaldia: Zorrozaurreko Pabellon 6 aretoan, gune alternatibo bat, non arte eszenikoak egiteko beste modu batzuei lekua egiten zaien eta antzoki handietara iristeko zailtasunak dituzten proposamenei aukera bat ematen zaien. Han, Ana Urrutiak itxura askotako aurkezleekin batera egin behar izan zuen aurkezpena… Raffaella Carrà bera ere ekitaldian egon zen!\nBizkaiko Foru Aldundiaren Enplegua, Gizarte Inklusioa eta Berdintasuna Sustatzeko Sailak eta haren Agentzia DEMAk eskerrak eman nahi dizkie programa honetan parte hartu duten guztiei. Eskerrik asko gazteen ekintzailetza sustatzen laguntzeagatik!


ASOBAL LIGA BIHAR BUELTATUKO DA ARTALEKURA : KIROLETIK\nASOBAL LIGA BIHAR BUELTATUKO DA ARTALEKURA\nBidasoak Artalekun jokatuko du bihar Nava taldearen aurka arratsaldeko 18:30ean\nBidasoa bueltan da Irunen eta Asobal Ligari berriz ere ekiteko prest dago. Hain zuzen ere, bihar jokatuko du liga honetako 23. jardunaldia Nava taldearen aurka. Irundarrak etxean arituko dira oraingoan, zaleen babesarekin. Partidua arratsaldeko 18:30ean izango da.\nEuropako txapelketari agur esanda, Asobal Ligako lehiaketa Artalekun egongo da asteburu honetan. Bidasoak borrokan jarraitu beharko du txapelketa honetan, hurrengo denboraldiari begira, puntuak gehitu eta Europan jokatzeko txartela lortzeko. Horretarako, bihar aukera berri bat izango du eta hori Navaren aurkako neurketa izango da. Jacobo Cuetara entrenatzaileak aipatu duen moduan, “gero eta gutxiago geratzen da, eta gero eta garrantzitsuagoak dira azken partidu hauek. Berdinduta gaude Granollersekin eta ematen duenez, ez dugu galtzeko aukerarik. Ahalik eta puntu gehien lortzea izan behar da gure helburua”.\nAurkariari buruz, Cuetarak onartu du “azken aldian fitxaketa berriak egin dituzte. Gainera, deskantsatuagoak egongo dira, eta neurketa prestatzeko denbora gehiago izan dute. Hala ere, hilabete bat daramate lehiatu gabe eta hori ere gure alde izan daiteke”. Gainera, “partidu garrantzitsuak jokatu ditugu eta oso berdinduta amaitu dugu aurkari zailen aurrean. Horrek talde bezala sendotzen gaitu”, gehitu du prestatzaileak.\nEtxeko taldearen inguruan ere “hobetu dezakegu eta neke gutxiago eduki. Hurrengo asteetan, ziur aski, Azkue eta Cavero bueltan izango ditugu eta Kauldi ere hobetuko da”, aitortu du entrenatzaileak, eta gelditzen zaizkien azken neurketa hauetan, beraien helburu nagusia zein den ere argi dutela azaldu du Cuetarak: “Partidu bakoitzean zentratu behar gara eta ikusiko dugu zer nolako jokoa erakusten dugun Granollersek eta biok. Garrantzitsuena atzetik distantzia mantentzea da. Europan jokatzeko txartela ziurtatzea da helburua nagusia, eta horretarako hirugarren postua mantendu behar dugu”.


Sasiburu: Teatro Arriaga Antzokia\nazaroak 29tik 30ra\nINFORMAZIOA TALDE ARTISTIKOA BIDEOAK AUDIOA ARGAZKIAK BEHERA KARGATZEAK WEB\nMikel Martinez eta Patxo Telleria hainbat konpainiatan, zineman, telebistan eta abarretan lan ugari egiteaz gain, urte asko daramatzate benetako “antzerki bikote” izaten. Obra asko ekoitzi eta antzeztu dituzte; besteak beste, Marxkarada, Munstro Sakratuak, Kontenedore baten Istorioak, Poema múltiple con avestruz, Euskara Sencilloaren Manifiestoa eta Larru Haizetara.\nDenborarekin, beren estiloa sortu dute eta askotariko iturrietatik edaten dute (¿Los hermanos Marx, Ionesco,… Mihura?). Beren kaligrafia propioa dute, ordea: bi aktore/pertsonaia burugabe eta ahohandiren arteko elkarrizketa garratz eta ironikoetan oinarritutako lanak.\nEuskarazetamol izeneko “Ez Dok Hiru”ren azken ekoizpenak “Bikoteatroa”ren estiloko osagai guztiak ditu.\nAzaroaren 29an eta 30ean, emanaldi guztiak euskaraz eskainiko dira.\nHitzartutako taldeak: 7 euro\nParadisua: 6 euro\nArgitaratzailea: SASIBURU ordua 11:58\nLaguntasuna - Barakaldo: OLENTZERO BADATOR!!!


Shuton - Produktuak Shuton\nDinamika altuko SHUTON COMPLEX:\nTD: altzairuzko bolarekin\nTDCer: zeramikazko bolarekin\nKarga altuko SHUTON COMPLEX:\nTD15: 15,875ko bola berezia\nHL: HighLoad diseinu berezia\nSHUTON TC Trinkoa\nSHUTON TS Bakuna\nSHUTONek doitasun altuko azkoin bakuneko eta azkoin trinko eta bikoitzeko boladun ardatzak fabrikatzen ditu, barruko edo kanpoko birzirkulazioa izateko aukera ematen dutenak. Aukera-sorta zabala eskaintzen du: 16 mm-tik 120 mm-ra arteko diametroak eta 4 mm-tik eta 80 mm-ra arteko hari-neurriak.\nSHUTON COMPLEX boladun ardatzen bidez, erantzuna eman diogu makina-erremintako industriak zuen premia gero eta handiagoari, dinamika altuko eta karga altuko ardatzei zegokionez. Teknologia berri hori kanpoko birzirkulaziodun azkoin bikoitzeko eta 10 mm-ko edo gehiagoko neurria duten ardatzetan aplika daiteke. SHUTON COMPLEX boladun ardatzak zurruntasun dinamikorik altueneko ardatzak dira, eta dinamika altuko makina-erreminten fabrikazioan liderrak diren enpresa europarrek homologatu dituzte.\nLotura hauetan ikus daitezke fabrikazio estandarreko SHUTON boladun ardatzen ezaugarri nagusiak, kargak eta neurriak.\nSHUTON COMPLEX Dinamika Altua SHUTON COMPLEX Karga Altuak SHUTON TC Trinkoa SHUTON TS Bakuna SHUTONek f15.000 mm-ra arteko ardatzak pieza bakarrean fabrikatzen ditu.\nBoladun ardatzak, bolen birzirkulazio-sistemaren arabera sailkatuta.\n‘S’ barruko birzirkulazioa: Bola-zirkuitu bakoitza independentea da, eta 'S' formako deflektore propioa du, bolari ardatzaren gailurraren gainetik pasatzen uzten diola.\n• 'U’ kanpoko birzirkulazioa: Bola birzirkulazio-hodian barrena itzultzen da, ‘U’ formako bi deflektoreen laguntza bakarrarekin.\n‘S’ barruko birzirkulazioa\n'U’ kanpoko birzirkulazioa\nSHUTON aitzindaria da berrikuntza teknologikoan eta aitzindaria izan zen boladun ardatzen fabrikazioaren kontrol-sistemetan laserra sartzen. Prozesu horrekin ziurtatua dago produktu bakoitzaren prezisioa eta fidagarritasuna, bai eta kalitateko eskakizun zorrotzenak zehatz betetzen dituela ere.\nSHUTONen dugun garapen- eta fabrikazio-prozesu ezin hobeari esker, beti aurkituko dituzuneurrira egindako soluzioak:\nUnitate solteak eta lote handiak edo txikiak.\nBoladun ardatz estandarrak eta bereziak.\nSMultzo estandarrean ez dagoen ardatzen bat nahi izanez gero, SHUTONeko ingeniaritza-sailak laguntza teknikoa eskaintzen du gure bezeroei aholkatzeko.\nInteresekoa izan dakizuke\nSHUTON COMPLEX Azterketa pertsonalizatuak\nJeitsiKargen eta neurrien taula\tKatalogo birtuala\tDOITASUNEZKO BOLADUN ARDATZAK


AEB milaka pertsona ebakuatzen saiatzen da New Orleans urpean duen emakume batetik. | Consumer\nAEB milaka pertsona ebakuatzen saiatzen da New Orleans urpean duen emakume batetik.\n"Katrina"ren ondorioz zauritutako espainiarrik ez dago\nAEB New Orleansen, ebakuazio-operazio erraldoi bat egiten du. Gutxienez 25.000 pertsona, gehienak “Superdome” estadio kaltetuan kontzentratuta, Houstonera eramango dira. Aldi baterako aterpe gisa, estalitako beste estadio bat erabiliko da: “Astrodome”. Gurutze Gorriaren laguntzarekin egindako planek “Superdome” eta aldi baterako beste bederatzi aterpeak gehi ospitale-sail bat hustu nahi dituzte asteburua baino lehen.\nRay Nagin New Orleanseko alkateak jakinarazi duenez, “12 astetik 16 astera” igaroko dira herritarrak beren etxeetara itzuli aurretik. Izan ere, hegoaldeko hiria %80an urpean geratu da, Katrina urakanaren ondoren. Pontchartrain lakuaren parean, uren maila handituz joan den arren, toki batzuetan sei eta bederatzi metroko sakonerara iristen da. Ura kentzeko hilabete beharko litzatekeela uste da.\nIngeniarien Kidegoak bederatzi tonako 1.200 hondar-poltsa jarriko ditu hurrengo orduetan, dikeetan irekitako zulo handienetako bat ixten saiatzeko. Era berean, 1.300 kiloko ehun hondar poltsa jartzen ari da 61 metro luze eta zazpi metro sakoneko zuloan, 17. kaleko ubidearen dikean, New Orleanseko erdialdeko urak biltzeko.\nKomunikazioek ez dute ia funtzionatzen; beraz, laguntzaren koordinazioa eta erreskateak are konplexuagoak dira. Hiri osoan ezin dira telefono mugikorrak erabili, eta milioika abonatuko telefono finkoak zerbitzuz kanpo daude.\nAEBetako Gobernua. gainera, “osasun publikoko larrialdi” bat deklaratu du urakanak Mexikoko Golkoko eskualde osoan, egoera “oso arriskutsua” baita. Kimu epidemikoak sortuko ote diren beldur da.'\nBestalde, New Orleanseko Espainiako kontsulatuak ez du jakiten Katrinaren ondorioz espainiar bakar bat ere zauritu, hil edo desagertu den, nahiz eta egoera “nahasia” izan.\nKontsulatuaren barrutiak 400 espainiar inguru ditu.\nebakuazio huracán-eu katrina-eu


Gabonetako zozketa: EME - Elorrioko Txintxirri Ikastola\nGabonetako zozketa: EME\n» Gabonetako zozketa: EME\nOrain dela hainbat urtetik hona Elorrioko Txintxirri Ikastolak eta EMEk (Elorrioko Merkatarien Elkartea) gabonetako zozketa antolatzen dugu elkarlanean. Zozketa horretan 1.000€, 500€ eta 200€ko sari bana zozketatzen ditugu, herriko komertzioan erosketak egiteko.\nZozketa abenduaren 21ean egingo dugu, EMEko lehendakariaren aurrean. Saldu gabeko zenbakiak ez dira zozketan sartuko. Horrela, bai ala bai saridunak egongo direla bermatuko dugu. Gainera, hiru zenbakien ordezkoak ere aterako ditugu, saridunen bat agertu ezean haren ordezkoak jaso dezan saria. Helburua, beraz, hiru sariak banatzea da, diru hori herriko denda eta tabernetan geratu dadin.\nAurten, gainera, COVID-19aren eraginez herriko denda eta tabernek pairatzen duten egoera bereziki larria ikusirik, saltzen dituzten tiketen salneurriaren erdia beraientzako izango da.\nGure herria bizirik mantentzeko guztiok daukagu zeregina. Bertan bizi, bertan ikasi, bertan lan egin eta bertan kontsumitzen, guztiok irabazle!


San Fermin dantzari — dantzan.eus\nHemen zaude: Hasiera › Hemeroteka › San Fermin dantzari\nSan Fermin dantzari\nUrte osoan lanean aritu ondoren, prest dira Tantirumairu Euskal Folklore taldeko kideak ikasitakoa erakusteko\nDantza giroaz asko dakite Lesakako herrian. Euskal Herri osoan zaila da arlo horri hainbesteko garrantzia ematen dion herririk aurkitzea. Aurtengo festak ez dira salbuespen izango, eta euskal dantzaz gozatzeko aukera izango du Lesakara biltzen den edonork.\nEskaintzak ez dira falta, baina aipatzekoa da Tantirumairu Euskal Folklore Taldeak gaur egingo duen erakustaldia. Urtero bezala, elkartean dauden gaztetxoek hamabi hilabetez prestatu duten erakustaldia aurkeztuko dute. Lan gogorra da, baina saria San Fermin egunaren bezperan jasotzeko parada izango dute.\nGarbiñe Sarasola Tantirumairu taldeko arduradunak Egunkariari adierazi dionez, elkartean dauden umeak 5 urterekin hasten dira euskal dantzak ikasten: «Lesakan, Zubigainekoa ikastea beharrezkoa da. XV. mendean lesakarren artean lortu zen bakea oroitarazten du». Bizkaiko eta Gipuzkoako dantza anitz ere erakusten dituzte, eta egun modan dauden Edu Muruamendiarazen koreografiak.\nBeraz, agintarien agurra, txulalai eta kozkor-dantza, zinta-dantza edo txotxongiloak barneratuko ditu gaur Tantirumairuren esku izango dugun errepertorioak.\nHala ere, ez dira bakarrik izango Lesakako frontoian. Dantzatzeko ezinbestekoa da musika, eta hori trikitilarien eta txistularien esku egongo da; eta, zenbaitetan, teknologiaren bitartez, Kepa Junkeraren CD berria ere erabiliko dute zenbait unetan. Garbiñe Sarasolak dioenez, «saio bizia eta erakargarria egitea da helburua, eta, noski, urtero hobeto egitea» .\n1981etik dantzak erakusten\nHori argi daukate Tantirumairu taldean. Argi daukate, halaber, ez dela komeni dantzak errepikatzea. Horrexegatik ez dute egingo Zubigainekoa dantza, nahiz eta ondo baino hobeto menperatu. «Nagusien lana da hori, eta bihar, San Fermin egunean dantzatzekoa», Sarasolaren hitzetan. Beste herrietara dantzatzera doazenean egin ohi dute, baina Lesakako festetan ezpata-dantzarien esku uzten dute.\nTantirumairu Euskal Folklore taldeak hogeigarren urteurrena ospatu zuen mende berriarekin. Hasieran, eskolan zeuden umeak bertoko eta kanpoko dantzak ikastea interesgarri litzatekeela ikusi zuten, eskolaz kanpoko ekintza gisa. Bezperako egun honek bide emango dio ikuskizun aldetik festetako egun politenari.\nIzan ere, Juan Fermin Mitxelena Kultur saileko arduradunak argi du San Fermin eguna dela lesakarrentzat egunik erakargarriena, eta baita kanpotik datozenentzat ere. Zubigaineko dantzaz gain, hainbat ekitaldi izango dira, eta bertso saio ikusgarria ere bai.\nEusko labela duen jaialdia izango da Lesakakoa; bertsolari eta dantzari finak, Operación Triunfo-ren atzaparretatik kanpo. Ezin gehiago eskatu.


2022an Instagramen argitaratzeko garairik onena: L'antisèche du Jour\nInstagramari dagokionez, argitalpen bat argitaratzen denean argitalpen horrek zenbat interakzio jasotzen dituen eta zure kontuaren profilak zenbaterainoko arreta jasotzen duen eragin dezake. Eta denbora da zure Instagram-eko argitalpenaren eraginkortasunari laguntzen dion elementu esanguratsua. Horregatik, artikulu honetan, Instagramen argitaratzeko unerik onena eztabaidatuko dugu. Gero, zure begiak ireki !\nUne jakin batzuetan argitaratu eguneko edo asteburuko Instagramen ikusgarritasunari ere mesede handia egin diezaioke eta jarraitzaile gehiago lortzeko aukera emango dizu. Ikasketen arabera, Programatutako Instagram-eko mezuek zure Instagram-eko lagunen kopurua eta lortzen dituzun interakzio-kopurua handitzen lagun dezakete. Horrela, Instagram argitalpenen programatzaile bat erabiltzeak abantaila nabarmena du, aldez aurretik mezuak sor ditzakezulako, eta kontrol gutxirekin exekutatzen utzi diezaiekezu une zehatzetan kaleratuko baitira editatu beharrik gabe. Horrek denbora gehigarria emango dizu beste interes batzuei eskaintzeko..\nNoiz da Instagramen argitaratzeko unerik onena?\nInstagram-eko erabiltzaile bakoitza ondoko gaiarekin frustratuta dago : noiz da instagramen argitaratzeko unerik onena ? Hainbat inkestak agerian utzi dute badaudela data jakin batzuk, beste batzuk baino askoz hobeak direla mezuak egiteko.. Gomendatutako moduan, maiz argitaratu beharko zenuke, horrek zure jarraitzaileekin elkarreragina sustatuko duelako eta haien albiste-jarioan mantenduko zaitu. Galderaren erantzuna ezagutzeko ” Noiz da unerik onena Instagramen argitaratzeko?”, Klikatu hemen. adi egon !\nArgitalpen orduak dira (6 ordu, 12 h, – 22 h).Astelehenak lanaldiaren hasiera adierazten du eta aldi zatikatuago bat aurkezten du. Jarduera hiru atal ezberdinetan handitzen da, batez ere goizeko orduetan, garraio publikoan bidaiatzen duten pertsonek sare sozialen plataformak kontsultatzeko aukera dutenean. Eta bazkal orduan eta ilunabarrean, denek lasaitu nahi dute.\nArgitalpen ordutegia goizetik arratsaldera luzatzen da (6:00etatik 18:00etara.). Astearteko zalaparta uniformeago zabaltzen da egunean zehar, ia lanaldia eta lanera joateko eta itzultzeko behar den denbora betez.\nEguneratze-aldiak goiz erdian eta gauean dira (08:00etatik 23:00etara.). Lanaldiaren erdialdea langile arruntarentzat erronka bat baino gehiago da ; Instagramen elkarrekintza areagotzea ere arazotsua izan daiteke.\nIkusteko ordutegia goizean goiz da, eguerdian eta arratsaldean (7 h, 12:00etan eta 19:00etan.). Osteguna astelehen eta astearteko ordu berdina izaten da. Eta asteburua hurbildu ahala, jendeak telefonoa hartu eta sare sozialetako kontuak egiaztatu nahi ditu.\nDeskargatzeko orduak goizetik eta arratsaldetik aurrera aldatzen dira (9 h, 16:00etan eta 19:00etan.).\nDenek ostiralean lehenago utzi nahi dute lanetik, hala ere, sare sozialetako kontuak arakatzea ere gustatzen zaie. Ostiralean Instagram bultzada bat erakusten du 16:00etatik 17:00etara., denak lanera joaten direnean.\nArgitalpen ordutegia goizez eta gauez da (11:00etan eta 19:00etatik 20:00etara.). Larunbata eta igandea loaz betetzeko baino ez duten pertsonen ohean geratzeko gogo bizia dela eta, ez da harritzekoa Instagram-en konpromisoa goizaldean hastea. Larunbat gaua ere momentu aproposa da streaming-ean sartzeko, izan ere, zuzeneko bideoak plazer iturri bikaina dira gauez oraindik esna dauden pertsonentzat, gehienetan, 21:00etatik aurrera..\nArgitalpen ordutegia goizetik arratsaldera aldatzen da. (10:00etatik 16:00etara.). Jende askorentzat, Igandea erlaxatzeko eta familiarekin eta lagunekin nahasteko garaia da. Igandeak erabiltzaileen interakzioa areagotzen duela dirudi, argitalpenak diren ala ez, iruzkinak edo partekatzeak. Trafikoa askotan handitu egiten da eguerdian eta arratsaldean murrizten hasten da, hurrengo astegunetako errutina prestatzen saiatzen den jendea.\nGeroztik, Instagramen argitaratzeko unerik onenari buruzko ezagutza oinarrizkoak garatu dituzu. Ezagutza hori zuretzako lanean jartzeko garaia da. Zure IG kontua aztertzeko denbora nahikorik ez baduzu, ikusi joerak eta zehaztu zein den Instagramen argitaratzeko unerik onena. Erabili dezakezu Instagram programatzeko tresnak ziurgabetasuna kentzeko eta Instagramen argitaratzeko unerik onena emateko.\nAurreko artikuluaNola utzi jarraitzen zaituzten Instagram-eko jarraitzaileei ?\nHurrengo artikuluaNola berriro argitaratu norbaiten istorioa Instagram-en etiketarik gabe zaudenean