Sopeira - Xin Xan (5c, 190 m, derrigorrez 5b) ~ Eskalatzen\nSopeira - Xin Xan (5c, 190 m, derrigorrez 5b)\nEgilea X Larretxea Ordua 9:03 Komentariorik ez\nBidea arroka oso itsaskorra eta urratzailea den plaka etzanetatik doa. Lehenengo inpresioa bidea landarez jantzita dagoela da, baina ez da horrela eta bidea arroka garbitik doa. Bidea oso ongi ekipatuta dago eta horma handi batean eskalatzen hasteko egokia da. Bidearen hasierara hurbiltzea eta kotxera itzultzea azkarrak eta erosoak dira.\nIristeko: N-230 errepidetik Sopeirara hurbildu eta presaraino joan.\nHurbiltzeko: Presaren beste aldera joan. Presaren amaieran aurkituko dugun eskailera metaliko batetik jaitsi eta eskaileretara pasa ipinita dagoen pasamanosaren (soka finkoa) laguntzarekin. Eskailerak arretaz jaitsi. Jaitsiera ez da zaila, baina zati batzuetan nahiko aereoa da eta beste batzuetan eskaileraren koskak nahiko hondaturik daude. Benetan dena baino gehiago inpresionatzen du. Arreta apur batekin ez dago arazo handirik. Gainera jaitsiera guztian eskaileraren paretan alanbrezko pasamanosa dago eta horrek lasaiago jaisten laguntzen du. Hogei minututan bidearen oinarrian egongo gara.\nL1 (40 m, 15 aseguru, 5a): Hasietan plaka etzana eta bilgunera hurbiltzen garen heinean apur bat bertikalagoa jartzen da.\nL2 (35 m, 10 aseguru, 5b): Aurreko luzearen azken zatiaren antzekoa, baina luzearen erdian blokez osatutako zati bat dago.\nL3 (45 m, 16 aseguru, 5a): Blokeak dituen plaka. Luzearen erdian ongi gainditzen den hormatxo bat dago eta gero blokez osatutako tarte bat dago euste-leku onekin. Bilgunea apur bat eskuinera, kolore laranja duen hormatxo baten gainean.\nL4 (25 m, 5 aseguru, 4b): Grada eta erresalte txikiak gaindituz ezkerretik eskuinera igotzen den trabesia.\nL5 (45 m, 11 aseguru, 5c): Luzearen erdiraino plaka etzana, gero horma bertikal bat euste-leku onekin, baina blokeren batekin arreta pixka bat ipini behar da.\nJaitsiera: Oinez. Azken bilgunetik, presa aldera, goiko erlaitza jarraitu eta tunelean sartu. Barruan bi aukera daude. Eskuineko bidea hartu eta pasamano batekin babestuta dagoen bidezidor zintzilikatu batetara irtengo gara. Bidezidor horrek, jaitsiera xume batean, presan utziko gaitu. Hortik kotxera ez dago ezer. Guztira 15 minututan kotxera itzuliko gara.\nMateriala: 16 zinta + bilgunerako materiala. Friend eta fisureroak soberan daude.\nArroka: Kareharri marroia, oso itsaskorra eta urratzailea.\nEkidatzaileak: C. Lòpez, O. Alemán, X. Metal, J. Rigol eta J. Solé, 2002.


Bilboko eliztarrek txartela eta mugikorra erabilita egingo dituzte dohaintzak | Herriak eta hiriak | EITB\nBilboko eliztarrek txartela edo mugikorra erabilita egin ahalko dituzte dohaintzak\nBegoñako basilikan eta Indautxuko Karmengo elizan atril bana jarriko dituzte "ohiko ordainketa metodoen eta teknologia berrien arteko trantsizioa errazteko".\nBegoñako basilika. Artxiboko argazkia: Julio Mendiak\nBegoñako basilikako eta Indautxuko Karmengo parrokiako eliztarrek kreditu txartela edota telefono mugikorra erabilita egin ahal izango dituzte dohaintzak, asteburu honetatik aurrera.\nGainera, larunbatean, Caritasek Plaza Berrian errege-opil erraldoia banatzen duenean, dohaintzak "modu seguruan eta errazean" egiteko aukera izango dute herritarrek, Jose Maria Ziarrusta Bilboko Elizbarrutiko gerenteak ziurtatu duenez.\nAEBn sortutako egitasmoa Europako hainbat herrialdetara zabaldu da dagoeneko; besteak beste, Frantziara eta Britainia Handira. Teknologia berrietara egokitzen hurrengoa, beraz, Bilbo izango da eta, esan bezala, Begoñako eta Karmengo parrokietan eskainiko dute, hasiera batean, txartelarekin edo mugikorrarekin ordaintzeko aukera. Gainera, datorren astetik aurrera, San Jose Mendikoaren elizara ere helduko da dohaintza sistema berria.\nAipatutako tenplu horiek atril bana izango dute "ohiko ordainketa metodoen eta teknologia berrien arteko trantsizioa errazteko". Hain zuzen ere, bi kaxoi ezberdin izango ditu horietako bakoitzak: eskuz egindako "ordainketak" jasoko dituzte, batean; txartelarekin egindako dohaintzak, bestean.\nJasotako dirua parrokientzat izango da, horien esku egongo baita dohaintzak karitatezko egintzetara, pastoraletara edota tenpluen mantentze-lanetara bideratzea. Oraingoz, atril digitalek ez dituzte mezatan egiten dituzten diru-bilketak ordezkatuko.\nOsakidetzaren 2018-2019ko LEParen bigarren faseari ekingo diote asteburu honetan Barakaldoko BECen\nGreba, Bizkaiko metalgintzan\nBesarkada metodoaren bidez Nafarroan egindako lapurreta kopuruaren gorakadaz ohartarazi dute


Amaiur taldean urtetan aritu ondoren, 22m2 (Hobeitabimetrokoadro) izeneko hau Naroa Gaintzaren proiektu berria dugu. 2014ko negua eta udaberria bitartean Asier Erzilla teknikariarekin grabatu da Bilbon, eta, besteak beste, David Nanclares musikaria, David Gorospe bateria jolea, Mandoilek taldeko Igon Olaguenagak ahotsean, eta Eunate Vilchesek biolinean, izan ditu lagun.\nBakarkako disko bat izan arren, rock and roll banda baten kontzeptuari heldu dio. Elementu gutxirekin bada ere, rock talde on batek asko eman dezakeela erakusten digu. Bere musika-kutxako onena eskaintzera dator Naroa. Une intimoak daude, pasarte indartsuekin kontrastatuak.\nMugaldeko gitarrak, psikodelia eta underground ukituak, 11 kantu, 11 lagun, 11 doinu, 11 erritmo, 11 istorio eta milaka sentsazio biltzen dituen diskoa deskubrituko du entzuleak. Lan zintzoa.Erraietatik idatzia, gutako bakoitzaren bihotzerantz zuzenduta.


B2B marketin sozialaren unibertsoa | Martech Zone\nIrailak ostirala 28, 2012 Douglas Karr\nB2B marketin sozialak zure industrian presentzia eta gero eta aginte handiagoa izatea eskatzen du. Sare sozialetan sareko presentzia eraikitzeko estrategia erasokorra hartzen duten B2B enpresek pentsamendu lider gisa aitortzen dituzte eta ondorengoek negozioa dakarte. Gutxitan ikusten dut B2B enpresa bat hazkundean lehertzen, marketin sozialerako estrategia bat eduki gabe. Eta ikusi dut B2B enpresa asko borrokatzen dituztela bat besterik ez dutelako.\nMerkaturatze kanpainetan elementu sozialak gehitzearen garrantzia ulertzen duten enpresek bezeroak eta aukerak beren sareekin partekatzeko aukera ematen dute markaren defentsa eraikitzen duten bitartean. Berdinen arteko ahozko mezularitza hau oso fidagarria da eta oso eraginkorra da zure kanpainen eragina areagotzeko.\nHaien infografian, B2B marketin sozialaren unibertsoa, Marketok B2B gizarte marketin kanpaina arrakastatsuaren elementuak aztertu ditu.\nTags: b2bb2b berunaren sorreraB2B marketinaB2B sareab2b salmentakB2B puntuazioa


Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: RLEG ekimenean bildutako 14 eskualdeek Europar Batasunean politikak egiteko eta aplikatzeko prozesuan protagonismo handiagoa eta parte-hartze zuzena izatea eskatzen dute\nRLEG ekimenean bildutako 14 eskualdeek…\n<iframe src="https://www.irekia.euskadi.eus/eu/embed/videos?video_path=2021%2F05%2F04%2Fnews_68709%2Fhtml5%2Fconsejo_gobierno.mp4" width="320" height="210" allowfullscreen></iframe>\nRLEG ekimenean bildutako 14 eskualdeek Europar Batasunean politikak egiteko eta aplikatzeko prozesuan protagonismo handiagoa eta parte-hartze zuzena izatea eskatzen dute Iturria: Irekia\n2021_05_04_consejo_gobierno_02.jpg Iturria: Irekia\n2021_05_04_consejo_gobierno.jpg Iturria: Irekia\n2021_05_04_consejo_gobierno_03.jpg Iturria: Irekia\n2021_05_04_consejo_gobierno_04.jpg Iturria: Irekia\n2021_05_04_consejo_gobierno_05.jpg Iturria: Irekia\n2021_05_04_consejo_gobierno_06.jpg Iturria: Irekia\nBingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak agerraldia egin du Gobernu Kontseiluaren osteko ohiko prentsaurrekoan, Gotzone Sagardui Osasun sailburuarekin eta Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuarekin batera.\nEusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak jakitera eman du legegintza ahalmena daukaten Europako hamalau eskualdek osatzen duten RLEG erakundeak idatzi bat helarazi ziela atzo Europako Batzordeko, Europako Parlamentuko, Kontseilu Europarreko eta Europar Batasuneko Kontseiluko presidenteei maiatzaren 13an hasiko den eta 2022ko udaberrira arte luzatuko den Europaren Etorkizunari buruzko konferentzia dela eta.\nZupiriak azaldu duenez, datorren ostiralean, hilak 7, ospatuko den ekitaldi publiko batean aurkeztuko duten idazkian, Europar Batasunean politikak egiteko eta aplikatzeko prozesuan botere legegilea duten eskualdeek protagonismo handiagoa eta parte-hartze zuzena izatea eskatzen dute. Horretarako, botere legegileak dituzten Europako eskualdeek Europako agintariak animatzen dituzte eta EBeko erakundeekin elkarrizketa sistematiko eta egituratu bat hasteko konpromisoa hartzen dute eta lantalde bat sortzea proposatzen dute.\nArantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak, Gobernu Kontseiluak gaur onartu duen AZPITEK 2021 programa aurkeztu du. Programa horri esker, zentro teknologikoek eta Ikerkuntza Kooperatiboko Zentroek azpiegitura zientifiko-teknologikoak eskuratu ahal izango dituzte, Euskal Autonomia Erkidegoak zientziaren eta teknologiaren aldetik dituen erronka sozioekonomikoei erantzuten jarraitzeko. Sailburuak azpimarratu du Euskadiko zentro teknologikoek eta euskal enpresek lehen mailako azpiegiturak behar dituztela. "Erakusleak, saiakuntza-bankuak, esperimentazio-instalazioak, living-lab berriak... Azken finean, etorkizuneko produktuak eta irtenbideak lantzeko guneak/azpiegiturak ", gaineratu du. Helburua da euskal enpresa-sareak ahalik eta ondoen erantzutea gure herrialdeko hiru inpaktu-trantsizioei: teknologiko-digitalari, energetiko-klimatikoari eta gizarte- eta osasun-arlokoari.\nArantxa Tapia sailburuak azaldu duenez, programa hau 5.313.631 euroko zenbateko "garrantzitsu baina oraindik mugatuarekin" hasiko da, baina Europako funtsak erakartzeko programetako bat dela gogorarazi du, eta horretarako 108 milioi euro bideratzea proposatu du.\nBestalde, Osasun sailburuak koronabirusak Euskadin duen eraginari buruzko datu eguneratuak eman ditu jakitera; eta adierazi duenez, "ondo goaz, baina ez gaude ondo". Ildo horretan, igoera moteltzen ari dela edo geldialdia ere ikusten dela azaldu du, baina sailburuaren arabera, “honek ez du lasaitzeko balio behar". "Erne jarraitu behar dugu, egoera kezkagarria delako", gaineratu du.\nTxertoari dagokionez, Sagardui sailburuak azpimarratu du, beste behin ere, ez dela gaitasun kontua, txertoen eskuragarritasun kontua baizik. "Asteburu honetan bertan ikusi da: jasotako dosia, emandako dosia", gaineratu du. Joan den astean Osakidetzak 175.000 txerto baino gehiago eman zituen eta atzo 25.420 dosi gehiago. Gainera, aste honetan 79-70 urtekoekin amaitzen eta 69-60 urtekoekin aurrera egiten saiatuko direla jakinarazi du. Gaur bertan hasiko dira atzo iritsitakoak administratzen.\nGobernu Kontseiluak Euskadirako 2022ko lan-egutegia onartu du gaur, eta ohiko jai‑egunei irailaren 6a erantsiko die, Juan Sebastián Elkano Getariako marinela buru zela munduari egindako lehen biraren bosgarren mendeurrena ospatzeko.\nBestalde, Hauteskunde sindikalen batzordea eta lurralde batzordeak osatzen dituzten erakunde sindikalei 2021erako diru-laguntzak emateko prozedurari hasiera ematea onartu du gaur Gobernu Kontseiluak.\nBeste alde batetik, Gobernu Kontseiluak oniritzia eman dio garapenerako lankidetza-proiektuetarako 2021eko laguntza-deialdiari. eLankidetza – Garapenerako Lankidetzaren Euskal Agentziak 32 milioi euro bideratuko ditu hainbat proiektutara. Ekimenak hiru modalitatetan banatuko dira: garapenerako lankidetza; garapen produktiboa, prestakuntza eta laguntza teknologikoa; eta, azkenik, gizartea eraldatzeko hezkuntza-proiektuak.\nKultura eta Hizkuntza Politika sailari dagokionez, Gobernu Kontseiluak onartu du 2021eko ekitaldian zehar ikus-entzunezko ekoizpena sustatzeko dirulaguntzak emateko deialdia. Kulturaren ikuspegitik hain garrantzitsua eta beharrezkoa den ikus-entzunezko azpiegitura finkatzea dute helburutzat laguntza hauek. Sailak 2.360.000 milioi euro, iaz baino 100.000 euro gehiago, bideratuko ditu.\nGainera, Gobernu Kontseiluak Eusko Legebiltzarrean ordezkatuta dauden alderdi politikoekin lotura duten fundazio eta elkarteentzako 2021eko dirulaguntzetarako deialdia onartu du. Laguntzen helburua pentsamenduaren arlo guztiak, batez ere, politikoa, soziala eta kulturala, aztertzeko, ikertzeko eta garatzeko proiektu, programa edo jarduerak bultzatzea eta sustatzea da eta guztira 280.000 euroko aurrekontua bideratuko da.\ntapia_europar_funts_program... behera kargatu (500 KB)\ntapia_azpitek_eu.mp3 behera kargatu (1 MB)\nzupiria_releg_idatzia_eu.mp3 behera kargatu (800 KB)\nsagardui_txertaketa_eu.mp3 behera kargatu (400 KB)\nsagardui_astrazeneca_2_dosi... behera kargatu (600 KB)\ntapia_renove_plana_eu.mp3 behera kargatu (1 MB)\nsagardui_astrazeneca_2_dosi... 60 MB\ntapia_azpitek_eu.mp4 100 MB\ntapia_europar_funts_program... 50 MB\ntapia_renove_plana_eu.mp4 100 MB\nzupiria_neurriak_eu.mp4 100 MB\nzupiria_releg_idatzia_eu.mp4 80 MB\nEuskadik egitura eta inbertsio funtsak eskuealdekatzearen alde egin du


Proposamena: Zenbaki dezimaldunak 2: biderketa eta zatiketa\nProposamen honetan, ikasleak zeroz jarraitutako unitatearen biderketa- eta zatiketa-kalkuluak eginez hasiko dira.\nOndoren, zenbaki dezimaldunen arteko eragiketak landuko dituzte, biderketa eta zatiketak egitera bultzatuko dituzten problema-egoerak ebatziz, buruz ez ezik, baita algoritmoa erabiliz ere.\nBa al dakigu zenbaki dezimaldunak dituen edozein problema ebazten?\nEguneroko bizimoduko egoera askotan zenbaki dezimaldunak dituzten eragiketak egin behar ditugu: diruarekin, pertsonen neurriekin, tokiekin, objektuekin... kalkuluak egiten ditugunean adibidez. Azken finean, zenbakiak dituzten egoera ia guztietan.\nProposamen honetan, zenbait problema ebatziko ditugu zenbaki dezimaldunen arteko biderketa eta zatiketak aplikatuz, eragiketa bakoitzerako algoritmoa landu ostean.\n1. 10, 100, 1.000… biderketak eta zatiketak\n2. Zenbaki dezimaldunen arteko biderketak\n3. Zenbaki dezimaldunen arteko zatiketak\n4. Arazoak ditugu!\nEgilea Carme Martínez eta Vimartic taldea\nOrdenagailuen ikasgela (1x1 / 1x2)\n1. saioa: Zenbaki dezimaldunen eta zeroz jarraitutako unitatearen arteko biderketa (1 ordu).\n2. saioa: Zenbaki dezimaldunen arteko biderketa - lehen urratsa (1 ordu).\n3. saioa: Zenbaki dezimaldunen arteko zatiketa - lehen urratsa (1 ordu)\n4. saioa: Zenbaki dezimaldunen arteko eragiketak dituzten ariketak ebaztea (1 ordu).\nIkasleek biderketa eta zatiketa landuko dituzte zenbaki dezimaldunak erabiliz eta hainbat problema ebatziko dituzte.\nArloak eta mailak\nProposamen honetan, dezimalak dituzten zenbakien arteko biderketa eta zatiketak landuko ditugu, eragiketa bakoitzerako problema-egoeren eta ariketen bidez.\n1. Zenbaki oso eta dezimaldun bat zeroz jarraitutako unitateaz biderkatu eta zatitzea.\n2. Zenbaki dezimaldunen arteko biderketak egiteko jarraitu beharreko urratsak ezagutzen hastea. Hainbat eragiketa egitea.\n3. Zenbaki dezimaldunen arteko zatiketak egiteko jarraitu beharreko urratsak ezagutzen hastea. Hainbat ariketa egitea.\n4. Hainbat zenbaki dezimalen arteko batuketak, kenketak, biderketak edota zatiketak egiteko hainbat ariketa eta problema ebaztea.\nFitxategiak Proposamena ebaluatzeko orientabideak. (Zenbaki dezimaldunak 2)\nProposamena ebaluatzeko orientabideak.\nINDARTZEKO MATERIAL OSAGARRIA Fitxategiak Zenbaki dezimaldunen arteko eragiketen prozedurei buruzko kontzeptuak\nZenbaki dezimaldunen arteko biderketari buruzko kontzeptuak\nZenbaki dezimaldunak zeroz jarraitutako unitateaz biderkatu eta zatitzeari buruzko kontzeptuak\nIndartzeko material osagarria\nZenbaki oso bat edo dezimaldun bat zeroz jarraitutako unitateaz biderkatu eta zatitzeko jarraitu beharreko prozeduren azalpenen testu-dokumentuak.\nZenbaki dezimaldunen arteko biderketa eta zatiketari buruzko azalpenen testu-dokumentuak\nZenbaki dezimaldunak biderkatu eta zatitzeko jarraitu beharreko estrategiak edota prozedurak landuko ditugu.\nSaio bakoitzaren hasierako zatia talde handian egingo da, aurretiko ideiak problema-egoera batekin aldatuz. Ondoren, banaka egingo dugu lan, proposatutako hainbat ikaskuntza lantzeko.\nLaugarren saioa laburpen-jarduera gisa egitea gomendatzen dizugu.\nZenbaki dezimaldunen arteko eragiketak ebazteko jarraitu beharreko prozedurak aurkeztuko ditugu. Ondoren, ikaskuntza horien testuingurua azalduko dugu eguneroko problemak proposatuz.\nAmaitzeko, azken ebaluaziorako modu digitalean edo paperean egin daitekeen ariketa bat proposatzen dizugu.\nProposamenak hainbat eredu konbinatzen ditu.\nProposatutako saioetan, irakasleak gidatutako aurkikuntzaren bidez landuko dute ikasleek gaia, eta azkenean, banaka edo binaka egingo dituzte jarduerak.\nAzken saioan, edukiak egiaztatu edo indartu ditzaten oso baliagarriak diren sintesi-jarduera elkarreragileak eta beste jarduera batzuk egingo dituzte paperean.\nFitxategiak Proposamena kualitatiboki ebaluatzeko orientabideak. (Zenbaki dezimaldunak 2)\nProposamena kuantitatiboki ebaluatzeko orientabideak. (Zenbaki dezimaldunak 2)\nZenbaki dezimaldunen arteko zatiketa-sortzailea\nDezimalak eta zenbaki osoak zeroz jarraitutako unitateaz zatitzeko zatiketa-sortzailea\nZenbaki dezimaldunen eta zenbaki arrunten arteko biderketa-sortzailea\nZenbaki osoak eta dezimaldunak zeroz jarraitutako unitateaz biderkatzeko biderketa-sortzailea\nMateabenturak: zenbaki dezimaldunak\nZenbaki osoak eta dezimaldunak zeroz jarraitutako unitateaz biderkatzeko eta zatitzeko ariketa-sortzailea\nZenbaki dezimaldunen arteko biderketa- eta zatiketa-sortzailea.\nFruta-dendako jarduera elkarreragilea eguneroko problemekin.\nMateabenturak: zenbaki dezimaldunak.\nZenbaki dezimaldunen arteko eragiketak\nSaioa: 1. 10, 100, 1.000… biderketak eta zatiketak\nNon Arbel digitaldun ikasgela\nArbelean problema-egoera bat ebatziz hasiko gara, zeroz jarraitutako unitateaz biderkatu eta zatitzeari buruzkoak gogoratu eta horien inguruan hausnartzeko: Mirenek bere lehen lana lortu du liburuzain gisa. Apalak, mahaiak... antolatu eta materialak erosi behar ditu. Kalkulagailua behar al du? Agian ez, zeroz jarraitutako unitateaz biderkatu eta zatitzeko modua ezagutzen badu.\nJarraian, zenbaki dezimaldunak zeroz jarraitutako unitateaz erraz biderkatu eta zatitzeko jarraitu beharreko urratsak aztertuko ditugu.\nZenbaki dezimaldunen historia ezagutuko dugu: Nola asmatu zituzten hain zenbaki bereziak?\nOndoren, taldean, hainbat eragiketa ebazten ikasiko dugu gero banaka egiteko.\n• Problema-egoerak ebatziko ditugu.\n• Hainbat ariketa egingo ditugu taldeka eta banaka.\nFitxategiak Zenbaki osoak eta dezimaldunak zeroz jarraitutako unitateaz biderkatzeko biderketa-sortzailea\nMaterial informatikoa eta ikus-entzunezkoa\n• Arbel digitala\nZenbaki osoak eta dezimaldunak zeroz jarraitutako unitateaz biderkatzeko eta zatitzeko ariketa-sortzailea.\nDiapositiba bidezko aurkezpena: Liburutegia - problema-egoera\nINDARTZEKO MATERIAL OSAGARRIA Fitxategiak Zenbaki dezimaldunak zeroz jarraitutako unitateaz biderkatu eta zatitzeari buruzko kontzeptuak\nSakontzeko material osagarria Fitxategiak "Zenbaki dezimaldunak zeroz jarraitutako unitateaz biderkatu eta zatitzea", paperean egiteko ariketak\nSaio honetako bi eragiketak ebazteko jarraitu beharreko prozeduren inguruko aurkezpena eta azalpenak talde handian landuko ditugu. Jarraian, proposatutako jarduerak ebazteko banakako lana burutuko dugu.\nHasi Liburutegia problema-egoera talde handian arbelean ebazten eta ikasleek gaiaren inguruan dituzten aurretiko ezagutzak ebaluatzen.\nEragiketak ebazteko jarraitu beharreko prozedurak edo urratsak azaltzen lagunduko dizuten hainbat sarrera-galdera egin.\nJarraian, egin taldean hainbat eragiketa ariketa-sortzailea erabiliz. Amaitzen hasteko, jarduera elkarreragilea erabiliz banaka lan egin eta ondoren, paperean landu dezatela proposatu.\nAmaiera gisa, zenbaki dezimaldunen jatorriari buruzko materiala erakutsi.\nIkasleak jarduera egiten ari direnean gainbegiraketak egitea komeni da akats asko egiten dituzten ikusteko.\nHainbat ariketa "paperean" dituzu saio amaieran jaso nahi badituzu erabiltzeko edo etxean indartzeko jarduera gisa proposatzeko. Paperean inprimatuta eman ditzakezu edo ordenagailuan betetzeko esan.\nEbaluazio kualitatibo eta kuantitatiborako orientabideak.\nProblema-egoera: Liburutegia, soluzio-orriarekin.\nZenbaki dezimaldunen jatorria (PDF).\nSaioan landutako eragiketa-mekanismoetan jarraitu beharreko prozeduren azalpenak dituen testu-dokumentua.\nSakontzeko material osagarria\nPaperean egiteko ariketak eta soluzio-orria dituen testu-dokumentua..\nSaioa: 2. Zenbaki dezimaldunen arteko biderketak\nParte-hartzea Talde handia\nNon Ordenagailuen ikasgela (1x1 / 1x2)\nArbel digitaldun ikasgela\nGaur zenbaki dezimaldunen arteko biderketak egiten ikasiko dugu. Kontuak egiteko kalkulagailua behar al duzu beti? Okina problema-egoeran, Patxik okindegian zenbait kalkulu egiten lagunduko dio aitonari, paper eta arkatzik erabili gabe, ez eta kalkulagailurik ere... konplexuagoa den konturen batekin topo egin arte behintzat.\nSaio honetan, askotan, beste baliabiderik gabe, gure arrazoiketa soilik erabiliz, zenbait egoera ebatz ditzakegula ikusiko dugu.\n• Biderketak egiteko jarraitu beharreko urratsen azalpenak eta adibideak.\n• Zenbaki dezimaldunen arteko biderketak banaka egitea.\nFitxategiak Zenbaki dezimaldunen eta zenbaki arrunten arteko biderketa-sortzailea\nLoturak Zeharkatu abaraska\nZenbaki dezimaldunen arteko biderketa-sortzailea duen jarduera elkarreragilea.\nINDARTZEKO MATERIAL OSAGARRIA Fitxategiak Zenbaki dezimaldunen arteko biderketari buruzko kontzeptuak\nLoturak Biderketa-algoritmoari buruzko animazioa\nSakontzeko material osagarria Fitxategiak "Zenbaki dezimaldunen arteko biderketa", paperean egiteko ariketak\nZenbaki dezimaldunen arteko biderketak egiteko jarraitu beharreko urratsak azaltzen dituen testu-dokumentua.\nAriketak eta soluzio-orria dituen testu-dokumentua.\nLotura grafikoki biderketaren algoritmoa erakusten duen animaziora\nAurretiko ideiak problema-egoera baten bidez adierazten hasiko gara.\nOndoren, talde handian azalduko ditugu zenbaki dezimaldunen arteko biderketak egiteko mekanismoak.\nAzkenik, banaka, ikasleek hainbat eragiketa egingo dituzte jarduera elkarreragilearen bidez.\nAurretiko ideiak ordezkatzeko, hasi talde handian Okindegia problema-egoera ebaztea proposatuz.\nOndoren, guztiok batera hainbat eragiketa egiteko prozedurak gogoraraziko ditugu, zenbaki dezimaldunen arteko biderketetan jarraitu beharreko urratsak eta prozedurak proiektatuz. Dokumentu hori ikasleei ematea komeni da, hala behar badute, kontsultatzeko materiala izan dezaten.\nJarraian, eragiketa-sortzailea erabiliz, ikasleek eragiketak banaka ebatziko dituzte beren ordenagailuetan.\nEgokia dela baderitzozu, ikasleei eragiketa gehiago dituen testu bat eman diezaiekezu praktika dezaten.\nZure ikasleek egiten dituzten jarduerak gainbegiratzea gomendatzen dizugu. Beharrezkoa dela uste baduzu, egin ariketak paperean.\nZeharkatu abaraska: bi parte-hartzailerentzako jokoa.\nZenbaki dezimaldunen arteko biderketaren algoritmoa grafikoki erakusten duen animazioa\nZenbaki dezimaldunen arteko biderketak dituzten fitxa inprimagarrien sortzailea.\nPaperean egiteko ariketak eta soluzio-orria dituen testu-dokumentua.\nZenbaki dezimaldunen arteko biderketak egiteko jarraitu beharreko prozedurak azaltzen dituen testu-dokumentua.\nSaioa: 3. Zenbaki dezimaldunen arteko zatiketak\nGaur zenbaki dezimaldunen arteko zatiketak egiten ikasiko dugu. Hasieran zail xamarra irudituko zaizu... baina ikusiko duzu ez dela horrela horietako zatiketa bat egiteko jarraitu beharreko bi edo hiru urrats erraz gogoratzen badituzu.\nBosgarren mailako talde bati diru-bilketa egiten lagunduz hasiko gara. Ikasleek badakite zenbat euro behar dituzten eta zenbat lor dezaketen zozketa baterako zenbakiak eta gozokiak salduz edo haien familiartekoei laguntza eskatuz. Lagunduko al diezu jakiten dirua lortzeko zenbat denbora beharko duten?\nProblema-egoera bat arbelean ebaztea.\nZatiketak egiteko jarraitu beharreko urratsen azalpenak eta adibideak.\nZenbaki dezimaldunen arteko zatiketak banaka egitea.\nFitxategiak Zenbaki dezimaldunen arteko zatiketa-sortzailea\nDiru-bilketa - zenbaki dezimaldunen zatiketa\nZenbaki dezimaldunen arteko zatiketa-sortzailea.\nLotura zatiketari buruzko jardueretara\nINDARTZEKO MATERIAL OSAGARRIA Fitxategiak Zenbaki dezimaldunen arteko zatiketari buruzko kontzeptuak\n"Zenbaki dezimaldunen arteko zatiketa", paperean egiteko ariketak\nZenbaki dezimaldunen arteko zatiketak egiteko jarraitu beharreko prozedurak azaltzen dituen testu-dokumentua\nGaia aurkeztuko dugu Diru-bilketa aurkezpena erabiliz.\nTalde handian azalduko ditugu zenbaki dezimaldunen arteko zatiketak egiteko mekanismoak.\nOndoren, banaka, ikasleek hainbat eragiketa egingo dituzte jarduera elkarreragilearen bidez.\nTalde handian Diru-bilketa problema-egoera aurkeztuz hastea proposatzen dizugu, hala gaiari buruzko aurretiko ezagutzak azalaraziko baitituzu.\nOndoren, proiektatu zenbaki dezimaldunen arteko zatiketetan jarraitu beharreko urrats eta prozedurak. Dokumentu hori ikasleei ematea komeni da, hala behar badute, kontsultatzeko materiala izan dezaten.\nZenbaki dezimaldunak zeroz jarraitutako unitateaz zatitzeko zatiketa-sortzaileak dituzten jarduera elkarreragileak.\nZenbaki dezimaldunen arteko zatiketak egiteko jarraitu beharreko prozedurak azaltzen dituen testu-dokumentua.\nInprimagarriak diren fitxa-sortzailea.\nSaioa: 4. Arazoak ditugu!\nZenbaki dezimaldunek, frakzionarioek eta portzentajeek beren artean nolako erlazioa duten azaltzen duen aurkezpena ikusiz hasiko gara.\nOndoren, hainbat supermerkatutako prezioak eta eskaintzak konparatuko ditugu.\nAzkenik, azokan barna ibiliko gara eta eguneroko hainbat jarduera ebatziko ditugu.\nZenbaki dezimaldunen arteko batuketak, kenketak, biderketak eta zatiketak egitera bultzatuko gaituzten hainbat egoera topatuko ditugu.\n• Fruta-dendako problemak ebatziko ditugu; hau da, gure bezeroek eginiko galderak erantzungo ditugu.\n• Jarraian, zenbaki dezimaldunak dituzten beste problema batzuk ebatziko ditugu.\nZenbaki dezimaldunak, frakzionarioak eta portzentajeak\nZenbaki dezimaldunak, frakzionarioak eta portzentajeak (Aurkezpena)\nFruta-dendako jarduera elkarreragilea\nProblemadun jarduera elkarreragilea\nINDARTZEKO MATERIAL OSAGARRIA Fitxategiak Zenbaki dezimaldunen arteko ariketak\nZenbaki dezimaldunen arteko eragiketen prozedurei buruzko kontzeptuak\nZenbaki dezimaldunen arteko ariketen dokumentua.\nZenbaki dezimaldunen arteko eragiketen prozedurei buruzko kontzeptuak.\nHasi saioa Zenbaki dezimaldunak, frakzionarioak eta portzentajeak aurkezpena erabiliz eta hiru kontzeptu horiek lotuz.\nOndoren, ebatzi ikasleekin Supermerkatuak\nJarraian, baliabideen atalean aurkituko dituzun jarduera elkarreragileak erabiltzea gomendatzen dizugu.\nHasi gaia lantzen Zenbaki dezimaldunak, frakzionarioak eta portzentajeak aurkezpenaren bidez eta hiru kontzeptu horiek lotuz.\nJarraian, ebatzi ikasleekin Supermerkatuak problema-egoera arbelean.\nJarraian, jarduera elkarreragile hauek erabiltzea proposatzen dizugu:\nFruta-denda, proposamen didaktiko honetan landutako ezagutzak aplikatzeko.\nOrdenatu handitik txikira, zenbaki dezimaldunen ordinaltasuna lantzeko.\nAzaldu jarduerak ariketaren bat arbel digitalean proiektatuz. Ondoren, ikasleen banakako lana gainbegiratuko dugu.\nEgokia dela baderitzozu, ikasleei ariketa gehiago dituen testu bat eman diezaiekezu praktika dezaten.\nIkasleek eginiko lanaren jarraipena.\nFruta-dendako egoeren jarduera elkarreragilea.\nLotura zenbaki dezimaldunen eta zatikien arteko ariketetara.\nLotura zenbaki osoak zenbaki dezimaldunez biderkatzeko ariketetara.\nLotura zenbaki dezimaldunen arteko biderketa- eta zatiketa-ariketetara.\nZenbaki dezimaldunen arteko eragiketak egiteko jarraitu beharreko prozedurak azaltzen dituen testu-dokumentua.


Ingurumen Hezkuntzako Museoak haurrendako doako lantegiak proposatzen ditu Aste Santuan lurrinak eta oihalezko poltsak egiten ikasteko | Ayuntamiento de Pamplona\nZabalik dago epea oraindik elkarte eta kolektiboek Ingurumen Hezkuntzako Museoko guneen lagapenak eskatzeko\n2021ko Martxoa 17a\nIruñeko Udaleko Ingurumen Hezkuntzako Museoak haurrendako doako lantegiak eskaintzen ditu Aste Santuan lurrinak eta oihalezko poltsak egiten ikasteko. Saioak gaztelaniaz nahiz euskaraz izanen dira. 6 eta 12 urte bitarteko haurrei zuzenduta daude. Lekuak izena eman den hurrenkerarekin bat esleituko dira, 010 eta 948420100 Herritarrendako Arreta Telefonoetara deituta. Lantegiak museoan bertan eginen dira, San Pedroko Monasterio Zaharrean (Errotazar kalea, zk.g), 10:30etik 12:30era.\nLurrina egiten ikasteko lantegian lurrin bat eginen da gure inguruneko landare usaintsuak erabilita. Bertan, landareen propietateak eta ezaugarriak ezagutuko dira. Apirilaren 6an, asteartearekin, euskaraz eginen da eta 8an, ostegunarekin, gaztelaniaz.\nBigarren proposamena poltsa bat egitea da elastiko zahar bat berrerabilita, eta horrela bizitza berri bat izanen du. Lantegian zehar, hondakinak kudeatzean murrizketak eta berrerabilpenak duten garrantzia azpimarratuko da, lehentasunezko aukera gisa. Euskarazko saioa apirilaren 7an, asteazkenarekin, izanen da eta gaztelerazkoa 9an, ostiralarekin.\nHitzaldietarako aretoak eta erakusketa-guneak gizarte- eta ingurumen-arloetako gaiak lantzeko\nBestalde, epea zabalik dago oraindik “Museoa zeureganatu zure kolektiboarekin” programan parte hartzeko. Gizarte- eta ingurumen-arloetako gaiak lantzen dituzten kolektibo, elkarte edo mugimendu sozialek Ingurumen Hezkuntzako Museoaren instalazioak erabiltzen ahalko dituzte harrera-toki gisara, bai eta Museoaren hedabideak ere, edozein ekimen, lan, erakusketa, hitzaldi, bilera eta abarretarako.\nEgungo osasun-neurriekin bat, honako hauek erabiltzen ahal dituzte: 21 lagunendako edukiera daukan hitzaldi-aretoa, 12 lagunendako bilera-gelak, erakusketetarako gunea eta Ingurumen Hezkuntzako Zerbitzuaren komunikazio tresnak (sare sozialak, webgunea etab.). Eskaera egiteko agiri hau bete eta museoeducacionambiental@pamplona.eshelbidera bidali behar da. Ingurumen-Hezkuntzako Zerbitzuarekin harremanetan jartzerik ere badago 948420984 telefonoan.


#Afiziorik gabe ez dago ikuskizunik - Tolosaldeko ataria\n#Afiziorik gabe ez dago ikuskizunik\nAiora Galarza Balerdi 2018-05-16 11:51\nAiora Galarza Balerdi\nAurreko asteko zapore gazi-gozoa eta gero kopan aukerak izaten jarraitzeko partida garrantzitsua zen hernaniarren kontrakoa eta datorren asteburuan egiten dugunaren arabera etxean denboraldiko azken partida izan zitekeena jokatzeko puntuan ginen.\nDenboraldia etxean partidarik galdu gabe bukatu eta urte osoan babesa eman diguten zaletu guztiei eskerrak emateko asmotan bildu ginen Usabalen. Kafea hartu, jubenilen zein infantilen partidak pixka bat ikusi eta auto gidari berriak zoriondu ondoren sartu ginen aldagelan.\nPartida espero baino errazago joan zen eta hasieratik izan ginen baloiaren jabe. Aste osoko lanak fruituak eman zituen eta horrela aurreko astean falta izan zitzaizkigun golak laster iritsi ziren. Bukaeran 5-0 Ainhoa Bengoetxea, Zuriñe (2), Maddi eta Mirari golegile eta talde osoaren lan bikaina. Ondoren aldagelan Maria Martijaren bisita eta gaueko afaria gehienen ahotan.\nHurrengo astean irabaziz gero kopan aurrera eta denboraldia borobiltzen jarraitzeko aukera, hala ere gertatzen dena gertatzen dela harro taldeak egindako denboraldiaz. Bukatzeko, #Afiziorik gabe ez dago ikuskizunik. Mila esker!


Desfibriladore ikastaroa Dorraon - Sakanako Mankomunitatea\nDesfibriladore ikastaroa Dorraon\notsaila 14, 2018\nDesfibriladore ikastaroa antolatu du Sakanako Mankomunitateak Dorraoko elkartean. Ikastaroa gurasoei, kirol arduradunei, monitoreei, udal langileei, irakasleei eta, oro har, lehen sorospenen inguruan interesa dutenei zuzendua dago. Ikastaroa, martxoaren 20 eta 21ean, arratsaldeko 16:30etatik, 20:30etara izango da.\nLanduko diren edukiak honako hauek dira: bihotz birika suspertzea, bizitza arriskuan jartzen duten egoerak (itotzea, atake epilektikoa, bihotzekoa…) eta desfibriladorearen erabilera. Ikasleek ikastaroa egin izanaren ziurtagiria jasoko dute.\nGehienez ere 24 parte hartzaile izanen dira, izena eman ahala tokiak betetzen joango dira. Beharrezkoa bada, itxaron zerrenda egingo da.\nIkastaroak Nafarroako Gobernuaren eta Egoienako udalaren laguntza jaso du.\nIzen emateko epea: martxoak 2.\nErantzunak desaktibatuta daude Desfibriladore ikastaroa Dorraon sarreran\n← Otsailak 18, Sakanako Elurraren Eguna\nKomiki lantegia →


Heziketa madarikatua! - - Goiena.eus\nResu Abasolo Gallastegi 2015-09-18 00:00\nUda amaitzear dago eta ikasturte berria hasi da.\nKomunikabideetan ez dira falta artikuluak, mahai-inguruak eta gomendioak ikasturte berri bakoitzak dakarrenaz luze dihardutenak datuetan oinarrituta. Izan ere, urtero errepikatzen den jarduna da. Gehien azpimarratzen diren gaiek ekonomiari eta azaleko aldaketei egiten diete erreferentzia: testuliburuek balio dutena, lege bakoitzarekin liburuak aldatzeak areagotzen duena, gainera, jantzietan familia bakoitzak gastatzen duena, tableta erabiltzeak ekarriko duena, jantokietan izango den haur kopurua, eskola-orduz kanpoko aukeren murrizketa... Eta ia ez dira inoiz aipatzen heziketak dituen benetako balioak: kultura jasotzeko, lagunak egiteko edota elkartasuna lantzekoak, besteak beste.\nNola sentituko da eskolara joateagatik familia arruinatuko duela uste duen haurra? Heziketa madarikatua!\nNondik eta nortzuengandik datoz arazo latzenak? Genero indarkeriatik datozenak? Drogaren eta alkoholaren eraginez bide-hezkuntza ezagatik sortutako garraio eta istripu latzak? Gerrak?… Derrigorrezko Hezkuntzako ikasleengandik ez! Honen guztiaren aurrean zein da agintarien okurrentzia? Bata, arazoak sortu ez dituztenei arlo espezifiko gehiago ezartzea –Bide hezkuntza, Berdintasuna, Drogamenpekotasuna…– %25ek indarrean dagoen curriculumaren helburuak lortu barik eskola uzten dutenean; eta bestea, pertsonen balioa master kopuruei neurriz kanpoko garrantzia emanaz neurtzea.\nEta noiz ukituko dira langileek, herritarrek eta, oro har, familiek heziketa balioak lantzeko dauzkaten benetako curriculumak? Eta agintarienak?\nEtxean, eskolan, auzoan, herrian, inguruan eta mundu zabalean gertatzen dena ikusita, zenbat herri-agintari dira Eskoletako Organo Gorenetara etorkizunerako herri hezitzaileagoa izateko erabakiak hartzera doazenak?\nInoiz baino zentzu handiagoa dauka heziketak.


2020-10-05 - Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza : Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza\nEuskadiko Herri Kirol Federazioak "deitoratu" egin du aizkolarien jarrera\nFederaziotik atera diren aizkolarien irizpidea ekonomikoa dela azpimarratu dute. Euskal Herriko Federazioak, bere aldetik, Aizkolarien Txapelketa antolatuko duela jakinarazi du.\nHamabi greba egun egingo dituzte urrian Baiko enpresako pilotari gehienek\n"Gutxieneko lan baldintzak, errespetua eta gardentasun ekonomikoa" eskatu dizkiote enpresako arduradunei. Guztira hamabost pilotarik bat egin dute grebagaz, eta tartean da Andoni Aretxabaleta markina-xemeindarra.\nIsuntzako nesken kadete taldeak brontzea lortu du Espainiako Batel Txapelketan\nOndarroa AEko eta Isuntza AEko arraunlariek Galiziako Moaña herrian lehiatu dute Espainiako Batel Txapelketa, asteburuan.\nOihana Kortazar zilarrarekin bueltatu da Espainiako Trail Txapelketatik\nMutrikun bizi den korrikalaria lasterketa irabazteko faboritoetako bat zen. Lehen postuak helmugara iristeko 2 kilometro falta zirenean ihes egin zion.\nMendi tontorretatik plazetara eraman dute presoen aldeko aldarria\nOmenaldi beroa egin diote Juan Luis Natxiondo 'Pototo'ri Lekeition\nJendetza elkartu zen LAB sindikatuak antolatuta, Lekeitioko Merkatu Plazan egin zuten omenaldian. Bertsolariak, dantzariak eta lore eskaintza egon ziren, besteak beste.\nHogei positibo berri erregistratu dituzte azken hiru egunetan\nLekeition eta Markina-Xemeinen erregistratu dituzte kasu gehien. Gainerako kasuak Berriatuan, Etxebarrian, Ondarroan eta Mutrikun erregistratu dituzte.


Bilboko 7 udal azoketan egindako gabonetako emanaldien menua oso jendetsua izan da - Bilbao Zerbitzuak\nBilboko 7 udal azoketan egindako gabonetako emanaldien menua oso jendetsua izan da\nBilboko zazpi udal azokak dinamizatu duten Gabonetako menu zabala arrakastatsua izan da.\nAbenduaren 19an eta 30ean Bilboko udal-merkatuetatik igaro ziren guztiek, produkturik onenak preziorik onenean eskuratzeaz gain, ekipamendu horien erabiltzaileek umorezko, magiazko, musikako eta zinemako ikuskizunak egin zituzten, eta horiek txandaka egin zituzten udaleko zazpi merkataritza-esparruetan.\nEkitaldi horiek Bilboko Udaleko Osasun eta Kontsumo Arloaren ekimenari esker egin ziren, Bilbao Zerbitzuak erakundearen bidez, eta Eusko Jaurlaritzako Turismo, Merkataritza eta Kontsumo Sailaren laguntza izan zuen. Sail horren asmoa zen udal-merkatuetan erosketa sustatzen jarraitzea, haren irudi kolektiboa indartzea eta ohitura osasungarriak sustatzea, baita jai hauen moduko garai tradizionaletan ere.\nHelburua oso ondo bete zen; izan ere, merkatuetara joan ziren askok, handiek zein txikiek, oso ondo pasatu zuten, eta jarduerez gozatu zuten: «Gabonetako erosketak egitea ez da batere aspergarria. Oso ondo pasatu dugu!», laguntzaile batek esan bezala. Merkatuetako arduradun batzuek aipatu duten moduan, «Jarduera horiei esker merkatua biziago dago».\nIkuskizunetako bat «impro Merkatuak» inprobisazio-showa izan zen. Bertan, umorearen bidez, lau aktorek merkatuak eszenatoki bihurtu zituzten, eta haien erabiltzaileak antzerki-ariketaren gidaritza hartu zuten solaskide.\nZazpigarren artea «deliciosa Marta» komedia erromantiko alemaniarrarekin ere ikusi ahal izan zen.


8 langabetu aldi baterako kontratatzeko deialdia egin du udalak Lanbideren bitartez — Oñatiko udala\n8 langabetu aldi baterako kontratatzeko deialdia egin du udalak Lanbideren bitartez\nHiru pioi, hiru kale garbitzaile, artxiboko laguntzaile bat eta administrari bat kontratatu nahi dira.\nLan eskaintza hauek Lanbideren Enplegua Sustatzeko Toki Ekintzetarako deialdian jaso dira. Oñatiko udalak 8 pertsona hiru hilabeterako kontratatuko ditu, 7 lan jardun osoz eta administraria, lan jardun erdiz. Kontratazio horiek gauzatu ahal izateko Lanbideren diru laguntza jasoko du udalak.\nUdal departamentu ezberdinen beharrak ikusita kale garbiketarako hiru pioi, udal brigadarako beste hiru eta artxiboko laguntzaile bat eta Gaztelekuan arituko den beste administrari bat kontratatzeko deialdiak argitaratu dira gaur Lanbideren web atarian. Izen-ematea ere Lanbideren web atari horretatik egin beharko da. Izena emateko azken eguna azaroaren 29a izango da.\nKasu guztietan Oñatin erroldatuta egotea eta Lanbiden izena emana izatea eskatzen da. Kale garbiketan eta udal brigadan arituko diren 6 pioien kasuan, eskolaratze ziurtagiria eta B1 gidabaimena izatea eskatzen da, 6 postuetatik 4tan behintzat B gidabaimena beharko da. Artxibo laguntzaile eta administrari lanpostuetara aurkeztu ahal izateko berriz, batxilergoa, LH2 edo baliokidea den titulazioa izatea eskatzen da eta euskarari dagokion 3 hizkuntza eskakizunaren pareko ezagutza izatea. Antzerako lanetan esperientzia izatea ere bereziki baloratuko da 8 lanpostuetan. Udalak, bere aldetik, 3 hilabeteko lan kontratua eskaintzen du, administrariari lan jardun erdiko kontratua egingo zaio, gainontzeko zazpiei lan jardun osokoa. Izena emateko epea azaroaren 29an amaituko da eta hautaketa prozesua lehenbailehen egin asmo da, ahal dela, abenduaren 10 ingururako lanean hasi daitezen.\nLaneratzeko zailtasunak dituzten kolektiboak kontratatzea da Lanbidek tokiko erakundeei eskaintzen dizkien diru laguntza hauen helburua. 55 urtez gorakoak, emakumeak eta langabezian denbora luzez dauden eta gutxieneko diru sarrera batzuk bermatzeko RGIa deritzona jasotzen dutenak bereziki babesten dira kontratazio hauetan.


Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: Lehendakaria Jonathan Powellekin bilduko da\nEgiaztatzaileen Nazioarteko Batzordea\n\nLehendakaria Jonathan Powellen-ekin batzartuko da Iturria: Irekia\n\nLehendakaria Jonathan Powellekin bilduko da Iturria: Irekia\nEusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Herri Administrazio eta Justiziako sailburu Josu Erkorekak baieztatu du lehendakaria Jonathan Powellekin bilduko dela. Erkorekak Tony Blairren kabinete-buru izandakoaren bisita aldarrikatu du, eta baieztatu duenez, "ETAren amaiera ordenaturako prozesuari ekarpenak egingo dizkion edonor gogo handiz hartuko du" Eusko Jaurlaritzak. Prozesu horrek, ETAk joan den ostiralean emandako urratsaren ondoren, "aurrera egin behar du, harik eta osatu arte, atzeraezina izan arte eta eragindako kalte bidegabea errekonozitu arte", amaitu arte.\nEusko Jaurlaritzako bozeramaileak Radio Euskadi irrati-kateko Boulevard programan egin ditu adierazpenok. Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak Radio Euskadi irrati-kateko Boulevard programan egin ditu adierazpenok. Erkorekak berriro agertu die beren konfiantza Nazioarteko Egiaztatze Batzordeko kideei, "orain arte bezala lan egiteko prest daudenei" eta orain emateke dauden urratsei begiratzen dietenei. Adibide gisa, Erkorekak ETAri eskatu dio "jarduten hasteko", espetxe-legaltasuna onartzeko eta Zaballa Bideari gehitutako espetxe-onurak banan-banan hartzeko abenduan hartutako konpromisoari erantzunez. Bide batez, bide horrek irekita jarraitzen duela esan du. Espainiako Gobernuak egindako kritikei erantzunez, bozeramaileak berriro esan du "oinarrizkoa" dela lau euskal politika-tradizioen arteko adostasuna, ETAren amaiera ordenatuari dagokionez, eta baieztatu du Eusko Jaurlaritza "zintzotasunez eta leialtasunez" ari dela lanean hori lortzeko.\nArlo ekonomikoan, bozeramaileak adierazi du 2014ak "zaila" izaten jarraituko duela, hazkundea "motela" izango dela eta hori ez dela nahikoa izango enplegua sortzeko. Nolanahi ere, Erkorekak esan du "nolabaiteko baikortasuna" dagoela etorkizunera begira. Ekonomiaren etorkizunari buruz hitz egingo dute, hain zuzen, ekonomiari buruzko goi-bileran, datorren astelehenean, Bilbon. Eusko Jaurlaritza organo gonbidatua da, eta euskal hazkuntza-eredua defendatuko du, Erkorekak jakinarazi duenez.\nAutogobernuari buruzko batzorde txostengileaz ere mintzatu da Herri Administrazio eta Justiziako sailburua. Erkorekak baieztatu duenez, "une ona da foro askotan dagoen eztabaida hori heltzeko". "Bitxia litzateke" sailburuaren aburuz, "mundu guztiak" autonomiaren egoerari buruzko diagnostikoa izanik, Eusko Legebiltzarra izatea horri buruzko iritzi partekatua duen organo bakarra.


Ni indígenas ni pueblo originario - blogoetak\nNi indígenas ni pueblo originario\nSomos mapuche, ni indígenas ni pueblo originario.\nMaputxe herriak ez ditu etiketak maite: maputxe dira eta kito! Maputxe herriaren historiari buruzko webguneren batean irakurri du esaldi hori Bk, eta bueltaka dabilkio harrezkero buruan. Eta hitz maltzurren inguruan hausnarrean hasi da: etniko, indigena, indio, natibo, jatorrizko, aborigen, autoktono, bertako…\nMaputxeek egindako musika musika etnikotzat salduko digute; ez hala, ordea, frantsesen edo espainolen musika. Mikel Laboaren musika, etnikoa al da? Zergatik? Etnia, berez, hiztegiaren arabera, “kulturaz eta hizkuntzaz batasun bat osatzen duten gizabanakoen multzoa” da. Frantses etnia esaterik badago, hortaz… baina zergatik ez da esaten?\nIndigena, hiztegiaren arabera, “toki bateko berezko etnia edo herriko kidea” da. Berezko? Noiztik berezko? Maoriak Polinesiatik etorri ziren Zeelanda Berrira, eta 800-900 urte eskas daramate bertan: esan al liteke berezkoak direla Zeelanda Berrian?\nJatorri, hiztegiaren arabera, “gizaki edo talde baten arbasoen abiapuntua” da. Noraino egin behar ote da atzera, arbasoen katean, pertsona bat leku batean jatorrizkoa den edo ez erabakitzeko? Antzekoa gertatzen da aborigen hitzarekin: “Toki bateko jatorrizko etnia edo herriko kidea”, non jatorria tartekatzen baita definizioan. Azter dezagun pixka bat munduan nori esaten zaion aborigen, eta pentsatu zergatik erabiltzen den terminoa horiekin eta ez beste batzuekin.\nBaina gatozen hitzetatik errealitateetara. Amerika osoan XVI. mendetik aurrera bertan bizi zirenekin zer gertatu zen badakigu: leku batzuetan, denak garbitu zituzten; beste leku batzuetan, ordea, ezin izan zuten, asko zirelako, edo hobeto babestu zirelako, edo oihanean eta mendian ezkutatu zirelako. Esklabutza eta zapalkuntza orokortua etorri ziren gero; eta egoera horren ondorengoak indarrean daude oraindik.\nBidaian dabilenak aurkituko du han eta hemen informazioa. Iraun duten herrien kasuan, haien artisautza lanak, folklorea, tradizioak, etxeko gauzak eta tresnak, ohiturak, antzinakotasuna nabarmentzen dira; gutxiago haien hizkuntza zail eta bitxiak, egungo egoera, erresistentzia eta borroka pasarteak, independentzia eta bizi nahiak.\nPatagonian, baina, sarraskia ia erabatekoa izan zen, eta XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran gertatu zen, bai Argentinaren aldean eta bai Txilerenean. Argentinarrak eta txiletarrak jabetu zirenean Patagoniako lurrak abelazkuntzarako onak zirela, konkistatu egin zituzten, bertan bizi zirenei kenduz; eta lurrok hesitu eta partitu egin zituzten gero. Tehuelche, aonikenk, kaweshkar, yagan, selknam edo ona… herriak bizi ziren hemen.\nXVI. mendean Kuban garbitu zituztenen kasuan ez bezala, ordea, Patagoniakoen kasuan argazkiak daude, bideo zatiak, audioak… Museoetan daude (burezurrak, adibidez, neurriak eta guzti; baita berez momifikatutako gorpu kuzkurtu bat ere, bitrina batean sartuta), zuri-beltzezko postaletan ageri dira (ez ziren koloretako argazkigintzaren arora heldu); “Arbasoak” izeneko parke tematiko etnikoetan (sic) daude ikusgai. Bere garaian Europara ere eraman zituzten, kaioletan, Parisen 1898an izan zen Esposizio Unibertsalera, esaterako; asko han edo bidaian hil omen ziren. Eta istorio lazgarriak kontatzen dituzte hemen garai horretan gertatu zenaz.\nMenéndez-tarren mausoleoa, Punta Arenaseko hilerrian.\nAipagarria da José Menéndez Menéndez (1846-1918), asturiar etorkin txiroaren historia. Gizon hori Buenos Airesen barrena heldu zen hona, irakurtzen eta idazten juxtu, eta aritmetika pixka bat baino ez zekiela, María Behety Chapital guraso euskaldunak zituen uruguaitarrarekin ezkondua. Eta dirua egin zuen erruz, ondare latza osatu zuen, ardi eta behi hazkuntza, eta itsas garraioko negozioen bitartez, batik bat. Alaba Mauricio Braun enpresari ahaltsuarekin ezkondu zitzaion, eta suhiarekin batera Sociedad Explotadora de Tierra del Fuego (SETF) enpresa indartsua eratu zuen.\nInork ez du zalantzan jartzen orain gizon horrek –Patagoniako Errege esaten zioten, eta hala esaten zion bere buruari– nola osatu zuen dirutza hori, nola jabetu zen halako lur sail eta eremuez (SETFren garaian, Suaren Lurraldeko uharte handian bakarrik, 1.359.000 ha edukitzera iritsi zen). Suaren Lurraldean selknam edo ona herria bizi zen; historialariek diotenez, XIX. mendearen azken hamarkadetan 3.000-4.000 inguru ziren. Eta jende guztiak daki lurjabe handiek indio-ehiztariak baliatzen zituztela, eskuratu nahi zituzten lursailetan enbarazu egiten zietenak paretik kentzeko. Ehiztariak belarria ekarri behar zuen indioa akabatu izanaren frogagarri; gero, belarri bakarra eskatuta iruzur aise egiten zutela ikusita, bi belarriak eskatzen zizkieten; eta azkenik burua, indioek bizirik uztearen truke belarria moztea onartzen zutela susmatuta. Harrapakina emakumea bazen, hobeto ordainduko zioten, gainera. Ehiztariek harro asko betetzen zuten lan zikin hori: haietako batzuen izen-deiturak ezagunak dira (Alexander McLennan, José Díaz, Kovasich, Alverto Niword, Sam Ishlop, Stewart…), badira bideo sekuentziak non ikusten ahal den nola jarduten zuten, eta abar.\nSuaren Lurraldeko selknam edo ona herriarekin gertatutakoa genozidio kasu argi bat da: alde batetik, aipatutako abelazkuntzarako haien lurrak behar zituzten, eta pertsona haiek paretik kentzea zen soluziorik onena; bestetik, urrea aurkitu zuten uharteko hego aldeko ibaietan, eta urre bila etorritakoei ere enbarazu egiten zieten bertakoek. Gizartean eta gobernu mailetan jakina zen zer gertatzen ari zen, baina, dirudienez, aurkako ahotsak altxatu zituzten bakarrak salestarrak izan ziren. Epaile bati agindu zioten Santiagotik iker zezala zer gertatzen ari zen, baina haren jokabideaz ere zalantza handiak daude (Waldo Seguel zuen izena, eta kalea du Punta Arenas-en). Salestarrek, berriz, lortu zuten misio edo erreserba bat egitea Dawson uhartean (Suaren Lurraldeko artxipelagoan bertan, baina selknam herriaren bizileku zen uharte handitik kanpo), eta han konfinatu zituzten bizirik geratzen zirenak: hantxe hil ziren gehienak, gaitzek eta ezinegonak jota.\nMonumentua “Indio ezezagunari”, Punta Arenaseko hilerrian.\nMenéndez horren ondorengoek ospa egin zuten gero Txiletik, hemen jendeak ez zuelako begi onez ikusten ondare hori osatzeko egindakoak; hala esan dio Bri Puerto Natales-eko Jorge ostatu jabeak behintzat. Orain, besteak beste, Argentinako Santa Cruz bankuaren eta La Anónima supermerkatu kate handiaren jabe omen dira, eta Macriren egungo gobernuan ere badira haietako batzuk. Baina Txilen ere jabetza handiak omen dituzte oraindik. Eta Punta Arenasen ikusgai dago familiaren jauregia izandakoa, José Menéndez izeneko kale bat ere badago, bertako Merkataritzako Institutu Nagusiak haren izena darama… Gizonaren itzalak haren itzalek baino pisu handiagoa izaki oraindik!\n06 Txile, 07 Patagonia, Argentina, bidaia, genozidioa, José Menéndez, maputxe, ona, Patagonia, selknam, Suaren Lurraldea, Txile\nHitzak sobera: Chaltén (Fitz Roy)\noso ona maputxeen esaldia; nik buruan neukaan aborigen hitza Australiako biztanleen izenetik zetorrela eta, oro har, beraiekin erabiltzen nian. Ikasi beharko ditiat herrien izenak.\nAborigen hitzak nekez ezkutatuko dik bere latin jatorria, ez zaik iruditzen?\nPentsatu gabe zaila duk jatorri hori antzematea, eta ziurtzat hartzen baduk omena, ezinezkoa.\nBestalde, hizkuntza guztiek begiratzen ditek mundua zentroan baleudek bezala (erdara, barbaro…). Arazoa duk hiztunek bere hizkuntza inposatu nahi dutenean eta besteei izatea bera ukatzen dietenean.


Nafarroak ikasketa zientifiko-teknikoetan matrikulatzera bultzatu nahi ditu gazteak - Gazteberri.eus\nPublished2 ekaina, 2022\nIkasketa horietan nesken matrikulazioa bultzatzeko Nafarroako Gobernuak ‘STEM taldearekin bat egizan’ izeneko kanpaina jarri du abian.\nNafarroa, % 34,7rekin, STEM diziplinetan emakume egresatu gutxien dituen Estatuko bosgarren autonomia erkidegoa da. Ingeniaritzan, adibidez, Foru Erkidegoko tituludunen lautik bat baino ez da emakumea. Kopuru hori baxuena da estatu mailan eta antzeko joera ikus daiteke bestelako diziplinetan ere, hala nola, Matematika eta Estatistika ( % 15,4) edo Informatika ( % 18,7). Datu horiek Fundación Conocimiento y Desarrolloren azken txostenean jasotzen dira.\nSTEM bokazioak sustatu nahian eta ikasketa horietan matrikulazioa bultzatzeko, bereziki neska gazteen artean, Nafarroako Gobernuak ‘STEM taldearekin bat egizan’ izeneko kanpaina jarri du abian.\nKanpaina hau ekainean zehar egingo da, eta STEM diziplina deritzenetan dauden profil femeninoen urritasuna murrizten lagundu nahi du. Horretarako, ingeniaritza, fisika, informatika edo kimikan karrera profesionalak egin dituzten zenbait emakumeren adibideak azalduko dira.\nZientzia eta Berrikuntza Ministerioaren azken ‘Emakumezko zientzialariak zenbakitan (2021)’ txostenaren arabera, azken 15 urteetan, Espainiako I+Gko berdintasun-politiken bilakaera nabarmena izan da. Hala ere, datuen arabera, graduko ikasketak egiten ari diren ikasleen erdia baino gehiago emakumeak izan arren, ingeniaritza edo arkitektura bezalako ikasketetan ez dira % 25era iristen. Gainera, alde hori areagotu egiten da ikerketa-karreraren etapetan aurrera egin ahala.\nPrevious Startups-ak sustatzeko Toribio Echevarria sariak\nNext Ingurumen-proiektuak diseinatzeko gazteak behar dira


Larrun (154): Suizidioa by Argia Astekaria - issuu\nAntony Gormley artista britainiarrak New Yorkeko eraikin batean jarritako eskultura, Event horizon proiektuaren barruan.\nSuizidioa Azken tabua\nNUEVAYORKNEWYORK . BLOGSPOT. COM\nE R R E P O R T A J E A\nDANIEL G OFFIN\nrazo filosofiko bakarra da benetan larria: suizidioa”, idatzi zuen Albert Camus (1913-1960) filosofo existentzialistak Le Mythe de Sisyphe (1942) izeneko saiakeran. Kristautasunak kondenatu egiten du, bere burua hiltzen duenak Jainkoaren nahiari uko egiten diolako –haren esku baitaude gure bizitza eta heriotza–. Emile Durkheim (18571917) frantziarrak zioen suizidioa fenomeno soziologikoa dela (Le suicide : étude de sociologie. 1897). Legedi batzuetan delitutzat jotzen da, zigortzerik ez dagoen arren. Gaur egun, suizidio kasuen %95 inguru buru-nahasmenduekin loturik dagoela onartzen da. Bere buruaz beste egiten duen gizon kopurua emakumeena baino ia hiru bider handiagoa da eta gazteen artean goranzko joera sumatzen da. Erabakiaren atzean faktore biologiko, psikologiko eta sozialak daude. Bekatua. Errua. Beldurra. Azken tabua da suizidioa. Gaiaren konplexutasuna nabarmendu digute Argitxu Noblia mediku anestesistak, Iñaki Gonzalez larrialdi zerbitzuetako kideak eta Blas Erkizia psikiatrak, eta prebentzioaren garrantziaz ohartarazi. Baita gaiari tentuz heltzeko eskatu ere, sentsazionalismoa saihestu eta errespetuz idazteko.\nS U I Z I D I O A ,\nA Z K E N\nT A B U A\nErabaki konplexua, baina heldu beharrekoa Hainbeste adar dituen gaiari nondik heldu? Argitxu Noblia (Angelu, 1942) mediku anestesistak jarri gaitu arrastoan: “Datuak bildu eta alderatu behar dira lehendabizi”. 1976an aurkeztu zuen berak 20 ans de suicides au Pays Basque (1955-1975) izeneko memoria, Tours hiriko (Frantzia) Institute National de Medicine Agricole unibertsitatean, medikuntza diploma eskuratu ahal izateko. “Nire aitabitxik proposatuta aukeratu nuen suizidioaren gaia”, azaldu digu. “Medikua zen Baionako ospitalean eta berak zioen Euskal Herrian bazirela suizidioak. Ez zuen ulertzen zergatik hartzen duen hainbeste jendek erabaki hori. Gainera, esaten zuen gehienak euskaldunak zirela, ez Baionako burgesak-eta. Nik ez nuen sinesten aitabitxik zioena, Euskal Herrian suizidio gehiago zegoela, eta egiaztatu egin nahi izan nuen”. Horretarako ospitalera jo zuen Nobliak, “baina han ez da ezer egiten ahal”, esan digu: “Ez dute hildakoen daturik (lanbidea...), ezta haien senideenik ere. Nortzuk duten informazio hori? Poliziek. Jasotako datuak auzitegietara bidaltzen dituzte. Baionako epaitegira joan eta hildakoen fitxetan begira hasi nintzen, zer aurkitu nahi nuen ziur jakin gabe. 450 bat laguni buruzko datu-basea osatu nuen, suizidio kasuak izan zitezkeelakoan. Nire datuak mediku ezagun batzuek zituztenekin alderatu nituen, eta konturatu nintzen kopurua ia iguala zela, baina ez zirela pertsona berak. Heriotzaziurtagirietan ‘bihotza gelditzea’ jartzen du. Bihotza beti gelditzen da, baina nola? Armekin gertatuz gero, istriputzat hartzen zen... Jen-\ndeak, hainbat arrazoi medio, ez zituen suizidioak aitortzen: eliza, aseguru-etxeak, bizitza polizak... Egia esan, nik ez nuen suizidio kopuru izugarri handia topatu, ez behintzat beste leku batzuetan baino handiagoa”.\nEUSKAL HERRIKO ETA NAZIOARTEKO DATUAK 2008an 223 pertsona suizidatu ziren Hego Euskal Herrian, datu ofizialen arabera: 28 Araban, 88 Bizkaian, 55 Gipuzkoan eta 52 Nafarroan. Frantziako Estatuan, Pirinio Atlantikoen departamenduan –haren parte dira Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa– , urtean 97 pertsonak egin zuen bere buruaz beste 2001-2003 artean. Kasu guztietan, gizonezkoen kopurua nabarmen handiagoa da: Hego Euskal Herrian 162 gizon eta 61 emakume suizidatu ziren, eta Pirinio Atlantikoetan 71 gizon eta 26 emakume (ikus 1. taula). Frantziako CépiDC epidemiologia zentroak plazaratutako datuen arabera, 2007an 69 gizon eta 17 emakume suizidatu ziren Ipar Euskal Herrian, baina datuak ez dira oso zehatzak (1). Argitxu Nobliak 1976an aurkeztu zuen 20 ans de suicides au Pays Basque tesian ere, datuek gauza bera uzten dute agerian. Orotara 448 pertsona suizidatu ziren 1955-1975 artean Lapurdin eta Nafarroa Beherean (2), 324 gizon eta 124 emakume. Arrazoia zein izan daitekeen galdetzean, Nobliak esan digu, oro har, bizitzan zehar gizona “pauso bat urrunago” joan ohi dela beti, eta “arrisku gehiago” hartzen\n(1) Ipar Euskal Herriari dagozkien CépiDC zentroaren 2007ko datuetan, 25 eta 59 urte arteko gizonak soilik hartu dira aintzat, zonalde geografikoak eta maila sozio-profesionalak bereizi gabe. (2) Argitxu Nobliak Baionako Auzitegiko dokumentuetan oinarrituta osatu zuen bere tesia. Lapurdi eta Nafarroa Behereko datuak gordetzen dituzte han. Zuberoakoak, aldiz, Paueko Auzitegian daude.\n1.1. Suizidioa Hego Euskal Herrian (2008) Heriotza kopurua\nITURRIAK: EUSTAT, INE\n1.2. Suizidioa Pirinio Atlantikoetan (2001-2003) Suizidio kopuruaren batez-bestekoa urtean\nUrteko heriotza kopuruaren gaineko ehunekoa\nITURRIA: INSERM CÉPIDC\ndituela (autoan, mendian…). Inpultsiboagoa da. “Emakumea, aldiz, garai hartan bederen, ez zen etxetik hainbeste ateratzen, umeak zaintzen zituen… Gizona ez zen hain lotua sentitzen, eta orain ere ez”. Ikuspegi paretsua du Carmen Tejedor psikiatra espainiarrak: “Suizidioetan gizonen eta emakumeen artean dagoen desberdintasunaren gakoa eragile genetiko eta biologikoetan\ndago. Testosteronak gizonak historikoki ehiztari bihurtu ditu, oldarkorragoak dira eta erabakiak zirt edo zart hartzen dituzte”. Eragile soziokultural eta moralak gehitu behar zaizkio horri: “Gizonen suizidioa ohore kontua balitz bezala hartzen da; ez da gauza bera gertatzen emakumeen kasuan. Haren heriotza ez da onartzen eta pentsatzen da suizidioa hautatzen duena ama txarra dela”. Bere buruaz beste egiten duen gizon kopurua emakumeena halako\nhiru da, baina saiatu, hiru bider emakume gehiago saiatzen da suizidatzen, Tejedorren iritziz, “jasaten duten presioa hiru bider handiagoa delako”. (3) Generoa da suizidio-tasen taula eta grafikoetan estatistika institutuek nabarmentzen duten aldagaietako bat. Adin-taldea da bestea. Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroako datuei begiratuta (2.1. taula), konturatuko gara, kopuru zehatzak eskuan, aldeak ez direla oso handiak (4) . Pirinio Atlantikoetan gauza bera gertatzen da (2.2. taula). Dena den, gizonen suizidio guztietatik ia herena (71tik 22), 65 urtetik gorakoei dagokie. Pasa den martxoan, Medikuntza Legalaren Euskal Institutuak 2010eko suizidio datuak aurkeztu zituen. Hedabideek beherakada nabarmendu zuten: “Suizidioak %20 jaitsi dira EAEn 2009arekin alderatuta. 125 lagunek egin zuten beren buruaz beste iaz eta 158k duela bi urte” (5) . 2008an 171 pertsona suizidatu ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Europako herrialde gehientsuenetan ere, Frantzian eta Espainian esaterako (3. grafikoak), suizidio-tasak beheranzko joera –edo mantentzekoa– erakusten du azken urteetan (2005-2006 arteko datuen arabera), baina alderantzizko joera agertu da 15-25 urte bitarteko gazteen artean. Txosten batzuek 15 urtetik beherako kasuak ere jaso dituzte (6).\nGAZTEEN KOPURUA GORA Adituak bat datoz: gazteen artean suizidio kasuek gora egin dute. Igoera zenbatekoa izan den zehaztean, hala ere, ehunekoen saltsamaltsa tentuz erabili behar da. Aurtengo martxoan, adibidez, Sevillan (Espainia) egindako jardunaldi batzuetan, Jose Giner Psikiatria Biologikoko eta Buruko Osasuneko Fundazioko\npresidenteak adierazi zuen 2010ean suizidioa izan zela gazteen artean heriotza gehien eragin zituena, trafiko istripuek baino gehiago. Bospasei hilabete lehenago, baina, Bartzelonan (Herrialde Katalanak) egindako beste jardunaldi batzuetan, gazteen artean suizidioak beti gertatu direla azaldu zuen, baina kasu horiei buruz gutxi hitz egin dela, datuak ezkutuan gorde direlako. Europako Batzordeak ere nerabeen artean suizidioek gora egin dutela nabarmendu izan du bere txostenetan, zifra zehatzik eman gabe, ordea.\nFaktoreak Zerk eramaten du 15-25 urteko gaztea bere buruaz beste egiteko erabakia hartzera? Erantzuna ematea ez da samurra, elkarren artean loturik dauden faktore askok dutelako eragina, gainerako adin-multzoetan gertatzen den moduan. Porrot gisa barneratzen den gertaera batek eragindako frustrazioa, depresioa, nahasmendu bipolarra, antsietatea, eskizofrenia… Osasunerako Mundu Erakundearen (OME) arabera, suizidio kasu gehienen atzean patologia mental bat dago, buruko osasun arazo bat. Bikote hausturak, etxeko egoera, ikastetxekoa, ume edo gaztaroan jasandako esperientzia bortitz bat eta, adinean aurrerago eginda, lan-baldintzak, pobrezia, arazo juridikoak… hamaika faktorek elikatu ditzakete patologia horiek. Kontuan izan behar da, gainera, drogen eta alkoholaren kontsumoak eragin handia duela portaera suizidetan. Larrialdi zerbitzuetan lan egiten duen Iñaki Gonzalezek –ez da hori bere benetako izena– esan digu azalpen zientifikoa duela horrek: “Drogek plazeraren neurotransmisoreak ahultzen dituzte; pertsona batzuk plazera ez sentitzera hel daitezke”. Lanean daramatzan urteek ematen duten esperientzian oinarrituta gazteen suizidioek ez dutela gora egin adierazi digu, berari bederen ez zaiola\n(3) Gizonek beraien buruaz beste egiten dute, emakumeak saiatu egiten dira artikulutik (http://blog.gizonduz.euskadi.net, 2010-10-24) (4) Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 15 urtetik beherako inork ez zuen bere buruaz beste egin Hego Euskal Herrian. (5) Heriotza ez naturalei buruzko datu-dantzan, auto-istripuetan hildako pertsonen zifrekin alderatu dute hainbat hedabidek suizidiotasa. Batez bestekoak interpretatzean, faktore ugari izan behar da kontuan, auto-istripuak izugarri gutxitu direla, adibidez. (6) Europako herrialdeetan beheranzko joera orokorra dela esan dugu. Kontuan izan behar da, hala ere, zonalde batzuetan, Ekialdeko herrialdeetan bereziki, suizidio-tasak batez bestekoa baino altuagoak direla. Bestalde, Greziako kopuru baxuez hitz egitean, aintzat hartu behar da arrazoi erlijiosoengatik (eliza ortodoxoa) ez dituztela suizidioak deklaratzen. Hain justu, analistek adierazi dute krisia dela-eta suizidio kopuruak nabarmen egin duela gora herrialde horretan.\n2.1. Suizidioak, adin-taldearen eta sexuaren arabera. 2008 (Hego Euskal Herria) Adina\nGuztira ITURRIAK: EUSTAT ETA INE\n2.2. Suizidioak, adin taldearen eta sexuaren arabera. 2001-2003 (Pirinio Atlantikoak) Suizidio kopuruaren batez-bestekoa urtean; eta urteko heriotza kopuruaren gaineko ehunekoa.\naurreko urteetan baino kasu gehiago artatzea egokitu. Faktoreez mintzatzean, azpi-munduak aipatu ditu Gonzalezek, drogarena adibidez, edo prostituzioarena. Eta gai horrekin nolabait loturik, immigrazioa. Ez da, noski, soilik pertsona gazteez ari: “Deslokalizazio arazoa pairatzen dute batzuek, ez daukate lagunik, mafien\natzaparretan erori dira… Euskal Herrian ere ikusten dugu errealitate hori”. Argitxu Nobliak bestelako azalpen bat eman digu garai bateko eta gaur egungo gazteen arteko suizidio kopuruaren aldeaz galdetzean: “Lehen Ipar Euskal Herriko gazteak\n3.1. Suizidio-tasa Frantzian (100.000 biztanleko). 1950-2006 40 35 30\n1950 1955 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2006\n3.2. Suizidio-tasa Espainian (100.000 biztanleko). 1950-2005 40 35 30\nITURRIA: OME Herrialde guztietako datuak webgune honetan: http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en\nAmeriketara joaten ziren bizimodu oparoago baten esperantzan. Mugitu egiten ziren, arrazoiak baitzituzten horretarako. Orain, aldiz, etxean geratzen dira. Telebista piztu eta beste lekuetan egoera antzekoa dela ikusten dute. Ez dute irteteko motiborik. ‘Norat joango naiz ba?’, galdetzen dute”. Galdera horrek agerian jartzen du adituek maiz aipatzen duten blokeo edo noraez sentipena. “Nerabeak euren beldurrek itsututa” bizi dira, esan digu Blas Erkizia psikiatra beasaindarrak. “Gazteak galdurik daude”, dio Enrique Rojas Estudios sobre el suicidio (Suizidioari buruzko azterlanak) liburuaren egileak (7): “Albiste bonbardaketa etengabea pairatzen dute, eskaerak, exijentziak… eta geroz eta irizpide gutxiagorekin, gainera.\nInformazio piloa dago, baina formazio gutxi. Ideia eta kontzeptu argiak falta dira, inguruan gertatzen ari dena ulertzeko lagungarri izan daitezkeenak”.\nPrebentzioan eragin beharra Gazteen artean suizidioa saihesteko hainbat aholku eman ditu Osasunerako Mundu Erakundeak (OME): bizitzarako gaitasunen prestakuntza jasotzea, euren bizitzan gurasoen partehartzea sustatzea, alkoholaren kontsumoa gazte garaian gutxitzea eta baliabide hilgarriak –suzko armak, pestizidak eta lasaigarriak– eskuratzeko aukera murriztea (8). Arriskuak identifikatzea garrantzitsua dela diote adituek, izan ikastetxean, familian zein koadrilan, egoe-\n(7) Epidemia de suicidios entre los jóvenes artikulutik (El País,2010-03-19). (8) Azken urratsa artikulutik (Lierni Alkorta/Ainhoa Oiartzabal. Berria, 2010-10-24).\nprestaturik”. Eurak soilik ez. “Ni medikua naiz, eta hala ere ez nago prestatuta”. Iñaki Gonzalezek dio gauza asko hobetu daitezkeen arren, geroz eta baliabide gehiago daudela. Egoera konplexua ei da: “Zaila da osasun zerbitzuetara jotzea adiskide ala senide bat gaizki dagoela salatzera. Bada beste kontu bat. Epailearengana zuzendu zaitezke eta zure bikote, semealaba edo dena delakoarentzat nahi gabeko lekualdatzea eskatu nortasun nahasmendua argudiatuta, pertsona hori arriskutsua delako beste pertsonentzat zein bere buruarentzat. Ospitalera eraman eta han azterketa psikiatrikoa egiten zaio. Pertsona batentzat oso gogorra da, ordea, bere senarra edo seme-alabak anbulantzia psikiatriko batean osasun zentro batera nola daramaten ikustea, atzetik Ertzainak doazela. Benetan desatsegina da”.\nai oso konplexua da, ez da politikoki zuzena. Bakoitzak norberarentzat hartzen du: ‘Berari gertatu bazaio, zergatik niri ez?’”\nrari aurre egiterako orduan eraginkortasun handiagoz jokatzeko aukera emango liekeelako mediku eta psikiatrei batetik, eta gazte horien inguruan dauden agenteei, bestetik: irakasleei, gizarte eragileei, agintariei… Nobliaren ustez, dena den, zaila da behar bezala prestatuta egotea. “Prebentzio kontuetan ez da ezer egiten. Irakasleak ez daude\nErtzainekin eta gainerako agenteekin lankidetzan aritzen al diren galdetu diogu Gonzalezi. “Bakoitzak badaki zer egin behar duen”, erantzun digu. “Dantza-pista berean gabiltza denok, baina soltean. Ertzainek eta udaltzainek guk bezainbeste gauza ikusten dituzte, euren lanak karga emozional handia du. Batzuetan besteen babesa beharrezkoa duzu, hemen ez dago super-heroirik. Zaintzaileak zaintzea oso garrantzitsua da, gauza gogorrei egin behar diegulako aurre”. Prebentzioa guztioi dagokigun zerbait dela dio Nobliak, “hainbeste arrazoi egon baitaitezke pertsona bat erabaki hori hartzera eramateko…”. OMEren arabera “suizidio guztiak ezin dira saihestu, baina gehienak bai”. Arriskuak murriztu ditzaketen neurrietako batzuk dira: suizidatzeko bitartekoak eskuratzeko aukera murriztea; buru-nahasmenduak dituzten pertsonak artatzea, bereziki depresioa, alkoholismoa edo eskizofrenia pairatzen dutenak; saiakeraren bat egin duten pazienteen jarraipena egitea; lehen mailako osasun-arretako profesionalak (etxe-medikuak) prestatzea; eta hedabideetan gaiaren inguruko tratamendu arduratsua sustatzea (ikusi Kazetarientzako gomendioak koadroa).\nKazetarientzako gomendioak Suizidioaren gaiari heltzen dioten kazetariek, arazoaren konplexutasuna dela-eta, hainbat zalantzari egin behar izaten diote aurre. Laguntza gisa, erakunde batzuek gomendiozerrendak plazaratzen dituzte. Osasunerako Mundu Erakundearen (OME) arabera, hedabideek tentuz jokatu behar dute, suizidio kasuak txarto tratatzeak –“publizitatea egiteak”– suizidio gehiago eragin ditzakeelako. Besteren artean, datu esanguratsuak barneko orrialdeetan soilik aurkezteko gomendatzen du, laguntza-erakundeei buruzko datuak emateko, argazkiak eta suizidio oharrak ez argitaratzeko, arrazoi sinplistarik ez emateko, errudunik ez izendatzeko, suizidatzeko moduen inguruko xehetasunik ez emateko eta, oro har, sentsazionalismoa alboratzeko. Aholku horiekin bat egiten du Britainia Handiko Media Ethics Charity PressWise-k, hedabideen jarduna kontrolatzen duen erakunde independenteak. Keith Hawton eta Kathryn Williams Oxfordeko Unibertsitateko Psikiatria Saileko kideek egindako ikerketa du abiapuntu PressWisek: “Bi irakasleek uko egiten diote suizidioari buruzko aipamen oro debekatzeari, batzuek proposatu duten moduan, eta ideia bat nabarmendu dute: suizidioari buruzko ikuspegi arduratsuak bizitzak salba ditzake”. Zentsura eta desinforma-\nERRUDUNTASUNA Gonzalezek dio suizidioa naturala denaren logikatik kanpo dagoela eta horregatik kostatzen zaigula hainbeste ulertzea: “Ez da naturala semea aita baino lehen hiltzea, eta gainera suizidatu egin bada… ‘Errua nirea izan da’, pentsatuko du aita horrek. Kalte egiten baitiogu geure buruari, hurkoaren minaren erantzule eginez. ‘Zer egin dut gaizki?’. Gurasoek ez diete euren buruei galdetzen ‘zerbait gaizki egin ote dugu?’. Ez, ziur dira zerbait txarto egin\nzioa alferrikakoak direla uste du erakunde britainiarrak. OMEk bezala, hizkuntza, irudi eta titulu sentsazionalistarik ez erabiltzeko gomendatzen du, senideen mina errespetatzea funtsezkoa delako. Suizidatzeko moduei buruzko xehetasun gehiegi ez emateko ere azpimarratzen du, imitazioa bultza dezakeelako. Eta espekulazioa ekiditeko dio, bereziki pertsona ezagunen kasuetan. Erakunde horren arabera, “sarri burunahasmendu batekin loturik dagoen arazo konplexua” da suizidioa: “Ez da faktore bakarraren ondorioa, ez da arazo zehatz bati ematen zaion konponbide erraza”. Mitoak gezurtatu egin behar direla gomendatzen du, hala nola, suizidatzeko asmoa agertzen duten pertsonek ez dutela sekula euren buruaz beste egiten, edo suizidek hiltzeko erabaki irmoa dutela. Gai zabalago bati ere heltzen dio: “Testuingurua aintzat hartu behar da. Jendea instituzioen zaintzapean dagoela suizidatzen denean –ospitalean, atxilotze prebentiboan, espetxean…– haien heriotzak kontrol eta zainketa mailari buruzko galdera garrantzitsuak plantea ditzake. Susmoak ikertzeak interes publikoari erantzuten dio”. Informazio gehiago: www.presswise.org.uk/ health\ndutela, eta hori zer den jakin nahi dute, nahiz eta gertatutakoak agian beraiekin zerikusirik ez duen. Zama hori bizkar gainetik kendu behar zaie; ardura norberarena da”. Bere buruaz beste egin duen pertsonaren hurbileko jendearengan ohikoa da errudun sentitzea. “‘Aizue, erabakia berea izan da’, esaten diegu guk”, azaldu digu Blas Erkiziak. Portaera suizida argitu dezaketen faktoreen artean, familia barneko aurrekariak ere aipatzen dituzte adituek. Argitxu Nobliak dioenez,\noriontsu izateko gai dena ez da suizidatuko. Arazoa da ez digutela erakutsi zoriontsu izaten. Gizarte hau gaixo dago, antinaturala da. Eta gizarte antinaturalak ondorio antinaturalak ditu” IÑAKI GONZALEZ\n1976an plazaratutako ikerketaren ondorioetako bat zen suizidioak ez duela loturarik familia marka edo geneekin, ezta “euskal arrazarekin” ere. Inguruan bizi dugunak etorkizunean eragina izan dezake gugan, baina gezurra da suizidiorako joera heredatu egiten denik. Beste kontu bat da suizidioen %30-40 inguru genetikak argitu dezakeela, serotonina izeneko neurotransmisoreak bereziki. Serotoninak eragin handia du nerbio-sisteman, gizakiaren gogoaldarteak baldintzatuz. Lasaigarria eta antidepresiboa da. Serotonina maila baxua izateak lotura du zenbait patologiarekin: depresioa, antsietatea, insomnioa, eskizofrenia, portaera erasokorra… Depresioaren aurkako botika askok serotonina kopurua igotzen laguntzen du eta, zeharka, kasu batzuetan bederen, ideia suizidei aurre hartzen.\nIDEIA APURKA-APURKA GORPUZTEN DA “Suizidioa erabaki bat da, eta ondorioz, errespetagarria”, dio Blas Erkiziak. “Ihes egiteko modua da”, uste du Gonzalezek, “koldarra ala ez, horiek balore judizioak dira”. Berari ere “erabaki guztiz errespetagarria” iruditzen zaio, “beti ere, bere buruaz beste egin duenak kontzientzia gradu ona baldin badu, zeren eta buru nahasmenduek eragindako ekintza izan bada...”. Dioenez, pertsona batzuek “eroaldi batean” suizidatu daitezke, “baina beste batzuk oso kontziente dira, badakite zertan dabiltzan”. Lluís Maria Xirinacs politikari, idazle, pentsalari eta erlijioso (9) Un any sense Xirinacs artikulutik (www.vilaweb.cat, 2008-08-11)\nkataluniarraren kasua jarri digu Erkiziak adibide. Trantsizio garaian senatari izandakoa, Kataluniaren independentziaren alde egin zuen lan Xirinacsek (Bartzelona, 1932 - Ripollés, 2007). 2002ko irailean diskurtso polemikoa eman zuen Bartzelonan: “Ozen esango dut, polizia eta epaileek entzuteko moduan. Espainiako Estatuaren etsaitzat hartzen dut nire burua, eta ETAren eta Batasunaren lagun”. 2007ko abuztuaren 11n bere gorpua baso batean aurkitu zuten, eta bost egun lehenago idatzi zituen gutun bi Bartzelonan zuen bulegoan. Horietako batean zioen erabateko ahalmenarekin hartzen zuela basora joateko erabakia, azken egunak bakardadean eta isiltasunean pasa nahi zituelako. “Zoriontsu egin nahi banauzue, ez bila etorri, faborez”, idatzi zuen. Bigarren gutunean “Espainiak okupatutako Herrialde Katalanak” zituen hizpide. Heriotzaren berri izan eta denbora gutxira, Avui egunkariak Xirinacsek idatzitako Cultura de mort artikulua plazaratu zuen. Senatari ohiak libreki hiltzeko eskubidearen alde egiten zuen idatzian (9). Bai Noblia baita Gonzalezen hitzetan ere, suizidatzeko ideia apurka-apurka gorpuzten da norberaren barruan. “Kasu batzuetan bat-batekoagoa da”, dio Gonzalezek, “baina beste askok lotu beharreko guztiak lotu ostean hartzen dute erabakia; suizidioa ez da soilik erokeriak bultzatutako ekintza bat”. Bestalde, Osasunerako Mundu Erakundeak ohartarazi du suizidio kasu gehienetan aurrez abisuren bat izan dela: “Pertsona ugarik euren asmoen gaineko abisu argiak ematen dituzte. Hortaz, autolesio mehatxu guztiak aintzat hartu behar dira. Gainera, euren buruaz beste egiten saiatzen diren pertsona gehienak anbibalenteak dira eta ez dute heriotza soilik bilatzen”. Alegia, aldi berean bizi dituzte emozio edo sentimendu kontrajarriak.\nSuizidio saiakerak Suizidio saiakerei arreta eskaini behar zaiela diote adituek, horietako %10ek suizidioa burutuko dutelako. Frantzian, osasun zerbitzuek 195.000 suizidio saiakera artatu zituzten 2002an. Oharkabean pasa zirenak gehituta,\nSuizidio-tasak 100.000 pertsonako (datu berrienak 2009koak dira)\nkopuruak gora egiten du. Horietatik guztietatik, 64.000 izan ziren psikiatrian ospitaleratuak. CCOMS eta DREES zentroek 1999 eta 2003 artean egindako inkestaren arabera, populazioaren %8 bere buruaz beste egiten saiatu zen noiz edo noiz. Emaitzek erakutsi zuten %2ak suizidiorako arrisku handia zuela. Talde horretan sartzen dira aurreko hilean suizidio-saiakera gauzatu dutenak, edo euren bizitzan zehar suizidatzen saiatu eta azken hilabetean ideia hori buruan izan dutenak. OMEk ohartarazi du, pertsonak pentsamendu etsigarriak ekintza suntsitzaile bihurtzeko nahikoa energia eta borondate duenean gertatzen direla suizidioetako asko. Dena den, inoiz bere buruaz beste egiten saiatzeak, ez du esan nahi pertsona hori beti arrisku egoeran egongo\ndenik. Pentsamendu suizidak behin eta berriz azaleratu daitezke, baina ez dira iraunkorrak eta maiz ez dira berriz agertzen.\nERABAKI LIBREA AL DA? “Bai, suizidioa erabaki askea da, baina askatasun hori baldintzatua dago”, erantzun digu Erkiziak: “Uneoro bizi gara askatasun baldintzatuan, zirkunstantziak ez ditugu libreki aukeratu, ez dago askatasun absoluturik”. Dioenez, “geure mugak geure gorputza –espazioa– eta denbora –jaio, bizi, hil– dira. Ez gorputza ezta denbora –jaiotzea– ere ez ditugu hasieran aukeratzen. Hala ere, norbera egiten da bere denbora eta gorputzaren jabe. Libre gara hil bitartean gorputzarekin eta denborarekin zer egin erabakitzeko”.\nSuizidio-tasa Frantzian 100.000 biztanleko 32,1 - 24,5 24,5 - 20,2 20,2 - 18 18 - 11-6\nITURRIAK: INSERM CÉPIDC, INSEE\nFrantzian suizidio-tasa altuena Bretainiak du, eta Normandia bezalako iparraldeko beste zonalde batzuek. Kopuru altu horien atzean faktore psikologiko, kultural eta batez ere sozio-ekonomikoak daudela pentsatzen bada ere, Bretainiak adina aldaketa ekonomiko jasan dituzten beste zonaldeetan suizidio kopuruak ez du gora egin.\n“Ez, nire ustez ez da libreki hartzen den erabakia”, esan digu Nobliak: “Soka lepoan jartzen duena ez du inork zuzenean behartu, ez du inork bortxatu, bestela hilketa litzatekeelako, baina hala ere... pertsona horren sufrimenduaren atzean faktore asko egon daitezke”. Galderari metafora batekin erantzun dio Iñaki Gonzalezek: “Badira moduak zeharka suizidatzera bultzatzeko: bederatzi ate itxi diezazkizuket, eta bakarra –suizidioarena– utzi irekita. Ez dizut nik zabaldu, baina besteak itxi dizkizut. Suizidatzeko tendentzia izan dezakeen batek alboan norbait kaltegarria badu, azken pausoa emanarazi diezaioke”. Erkiziak eztabaida luze baterako eman dezakeen beste adibide bat jarri digu, Giordano Bruno eta Galileo Galilei filosofo italiarren heriotzetan oinarrituta. Zer da suizidioa, zer erailketa? Biek ala biek izan zuten euren patua hautatzeko aukera, horregatik mintzo da Erkizia askatasun baldintzatuaz.\nGiordano Brunoren (1548-1600) ustez, Lurrari errotazio-mugimendua aitortzen bazitzaion, ustezko beste mugimendu batzuk baztertu behar ziren, eta ez zegoen motiborik izarrak distantzia berean zeudela edo izarren ingurua mugatua zela pentsatzeko. 1591n Inkisizioak atxilotu egin zuen, eta Bellarmine kardinalak eskatu zion ideia horiei uko egiteko, heresiaz akusatu eta hil egingo zutela bestela. Brunok ez zuen agindutakoa bete eta 1600. urtean bizirik erre zuten. Galileo Galilei (15641642) filosofo eta astronomoaren ustez, Kopernikoren teoriari jarraituz, Lurra ez zegoen unibertsoaren erdian. 1633an Inkisizioak atxilotu egin zuen, eta eskatu zion bere ideiei uko egiteko, torturatu eta hil egingo zutela bestela. Bazekien Brunori zer pasa zitzaion, eta bestelako bide bat hautatu zuen: bere lan guztiari uko egitea. Inkisizioak ez zuen Galilei hil, baina 1642ra arte etxean izan zuten preso.\nZoriontasuna. Bakardadea “Zoriontsu izateko gai den pertsona ez da suizidatuko”, esan digu Gonzalezek. “Arazoa da ez digutela erakutsi zoriontsu izaten. ‘Zer izan nahi duzu handitzen zarenean? Harakina, arotza…’ Ez, nik zoriontsu izan nahi dut. ‘Produktiboa, lehiakorra, izan behar duzu’, besterik ez digute esaten. Gizarte hau gaixo dago, antinaturala da eta, beraz, normala da naturalak ez diren jokabideak hartzea. Gizarte antinaturalak ondorio antinaturalak ditu”. Gonzalezek dio “amodio-desamodioa eta zoriontasuna ukatzea” beste faktore bat dela: “Bikotea hiltzen da, eta nire buruari ukatzen diot zoriontsu izatea. Ukapen horretatik abiatuta, lekuz kanpo nagoela sentituko dut. Sufritu baino ez dut egiten”. Blas Erkiziaren hitzetan, “bakarrik egoten dakienak, bere burua maitatzen duenak, arrisku gutxiago du suizidatzeko”. Antonio Machado poeta espainiarrak zioena ekarri du gogora: “Lagun hurkoa maite ezazu, baina ez ahaztu beste pertsona bat dela” (10). Bakarrik egoten jakitea gauza bat da, isolatua sentitzea bestea. Horren ildotik, Nobliari\n(10) Gaiaz gehiago jakiteko: Zoriontasuna. Nola aurkitu zer den ez dakiguna (Onintza Irureta. LARRUN, 2007-12-23) (www.argia.com/argia-astekaria/docs/2116/pdf/larrun116.pdf)\n2006an, bestalde, 145 sendagile zeuden Ipar Euskal Herrian 100.000 biztanlerentzat; orotara 391 (beste 403 mediku berezitu edo espezialista gehitu behar zaizkie). Desoreka handiak daude, ordea, barnealdearen eta kostaldearen artean: kostaldean 163 sendagile zeuden 100.000 biztanlerentzat, eta barnealdean 93 besterik ez (12). Halaber, ospitalera joan behar dutenean, barnealdekoak Baionara zuzendu behar dira derrigorrez. Zuberoa, gainera, Paueri lotua dago administratiboki. Aipatu faktore guztiak medio, prebentzio lanak egitea –besteren artean, suizidioarena– zailagoa da.\nSUIZIDATZEKO MODUAK 2008an 3.457 lagun suizidatu ziren Espainiako Estatuan, INE estatistika institutuak emandako datuen arabera. Xehetasunetan sakondu gabe, aipatuko dugu horietatik 1.723 urkatuta hil zirela, 706 leku altu batetik salto eginda, 354 “pozoia” (analgesikoak, narkotikoak, sendagai eta substantzia biologikoak…) hartuta, 194 suarmekin tirokatuta eta 141 itota. Gaur egun gehien errepikatzen diren suizidatzeko moduak dira horiek, eta datuok Argitxu Nobliak 1976an egindako ikerketaren emaitzekin bat datozela ikus dezakegu, salbuespenak salbuespen, bai baitago azpimarratzea merezi duen desberdintasun bat. 1955-1975 artean, Lapurdin eta Nafarroa Beherean suizidatu ziren 450 lagunetatik, 160 urkatuta hil ziren, 27 leku altu batetik salto eginda, 97 su-armekin eta 102\ngaldetu diogu ea berak bakardadea nola ulertzen duen, 1955-1975 arteko baserri mundua hizpide hartuta. “Lehengo eta oraingo bakardadea ez dira konparatzen ahal”, esan digu, “lehen ez zegoen irratirik, telebistarik, telefonorik, kotxerik... Internet ahaztu gabe!”. Frantziako Osasun Publikoaren Institutuak 2009an egindako ikerketaren arabera, laborarien artean suizidio-arriskua exekutiboena baino hiru bider handiagoa da. Faktore nagusiak lanbaldintzak, suizidatzeko bitartekoetara heltzeko erraztasuna eta soldata ezak eragindako isolamendu soziala dira (11).\nuizidioa erabaki askea da, baina askatasun hori baldintzatua dago. Uneoro bizi gara askatasun baldintzatuan; askatasun absoluturik ez dago” BLAS ERKIZIA\nitota. Datuak hotzean begiratuta, salto egin zutenak askoz ere gutxiago direla konturatuko gara. Iñaki Gonzalezek eman digu aldea ulertzen lagun gaitzakeen azalpena, bere esperientzian oinarrituta: “Jendea baserrian desberdin hiltzen da. Sokak eta eskopeta eskura dituzte; baina ez dago salto egiteko nahikoa altuera”. Generoen arteko desberdintasunei dagokienez, bai INEren baita Nobliaren arabera\n(11) Suicides de paysans: une vérité qui dérange artikulutik (Béatrice Molle. Le Journal du Pays Basque, 2011-01-27) (12) Osasun hausturak konpontzeko beharra artikulutik (Eneko Bidegain. Berria, 2006-08-17)\nGOMERANORTERADIO. BLOGSPOT. COM\nIñaki Gonzalezek dio prebentzioan gauza asko hobe daitezkeela, baina aurrerapausoak eman direla, anbulantzia psikiatrikoak kasu.\nere, aldeak txikiak dira pozoituta, salto eginda edo itota hil ziren gizon eta emakume kopuruen artean. Aitzitik, askoz ere gizon gehiago suizidatu zen urkatuta eta bereziki su-armekin tiro eginda. Frantziako CépiDC zentroak 2004an argitaratutako datuen arabera, bere buruaz beste egin zuten gizonen %50 urkatuta hil ziren, eta %19 su-armekin. Emakumeen kasuan, urkatuta eta sendagaiak hartuta hil ziren %60, oso kopuru paretsuan.\nEzkutuko suizidioak Ageriko suizidioez gain, badira ezkutuan geratzen direnak ere, hainbat adituk mozorrotutako suizidio definitu dituztenak. Horien artean daude, esaterako, autozidioa edo auto-gidariek hautatzen duten bidea, gertatutakoa nahasgarriagoa izateko xedearekin; ala drogamenpekotasun suizidak, substantziak modu kronikoan kontsumitzen dituzten pertsonen kasuetan. Iñaki Gonzalezek azaldu digunez, istripu bat gertatu den lekura joan eta zerbait\nIñaki Gonzalez: “Umoreak babes gisa balio du” “Umoreak pisu handia du larrialdi zerbitzuetan lanean gabiltzanontzat. Gauza hain gizatiarrari gizatasuna kentzeak babes gisa balio du. Karga emozionala kendu behar diozu, han egoterik ez zenukeelako izango bestela. Hildakoaren familiarekin zaudenean oso zaila da burua hotz mantentzea. Zerbait mekanikoa balitz bezala bizi behar duzu, emozioak ahal den neurrian alboratuz. Hori egiteko gomendatzen digute, gainera. Bestalde, gertatutakoa azkar ahazten dugu. Askotan, etxera heldu eta ez dakit zenbat lagun artatu ditudan. Aurpegiak berehala ahazten ditut. Autodefentsa mentala da”.\nSuizidioa eta legea Legedi batzuek suizidioa delitutzat jotzen dute, baina ez du zigorrik jasotzen, inor zigortu nahi izanez gero, hildakoa bera zigortu beharko litzatekeelako. Eta hori, gaur gaurkoz, inork egitekotan, Jainkoak besterik ezin du egin. José Luis Orella unibertsitateko katedradunaren iritziz, suizidioa baloratzean kontuan izan beharra dago “legeak ez duela debekatzen” (13). Bestalde, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak dio bertako antolamendu juridikoan ez dela “suizidatzeko eskubidea” existitzen. Orellaren hitzetan, “suizidioa norberaren bizitza eta heriotzaren gaineko askapen ekintza da. Eta ekintza hori gauzatzea agere licerearen manifestazioa da, norberaren bizitzaren pribazioa edo heriotzaren onarpena legeak debekatzen ez duen ekintza den heinean. Hala ere, suizidioaren hautua buru-gaitasun osoz hartzen den kasuetan, inor ekintza hori eragozten saiatuko balitz, legeak koakzio-delitu gisa har dezake”. Suizidioa eragotzi duen pertsonak zigorra jasoko luke, “legez horretarako eskumenik izan gabe, beste pertsona bati bortxaz eragotziko balio legez debekatu gabe dagoen zerbait egiten” (Kode Penala, 172. artikulua). Edozein kasutan, beste pertsona bat suizidatzera bultzatzea, edo suizidioa (zein eutanasia) prestatzen laguntzea delituak\narraroa pasa dela sumatuz gero, ertzainei deitzen diete zuzenean, haiek erabaki dezaten heriotza nola eman den. Trafiko-istripuena kasu berezia dela dio: “Demagun albiste oso txarra jaso duzula. Autoa hartu duzu, baina negarrez ari zara, ez duzu ongi ikusten, zure kontzientzia gradua baxuagoa da, eta azkarrago gidatzea erabaki duzu, bidetik ateratzea… ez duzu hil nahi, baina ez duzu ezer egiten heriotza saihesteko. Gure lanaren parte bat hori da: kontzientzia maila galdu duen pertso-\ndira, zigor desberdina jasotzen duten arren. (Kode Penala, 143. artikulua) Suizidioarekiko hirugarren pertsonen erlazioa nahasi eta eztabaidagarria da. Izan ere, suizidio saiakera eroaldi baten, egoera depresibo oso larri baten edo antzeko egoera batzuen ondorio denean, ekintza hori ez eragozteak, horretarako aukera dagoenean, sorospen-eginbeharra ez betetzea ekar lezake. Eta hori, hainbat legedik delitu gisa hartzen du.\nBizitza-polizak Espainiako eta Frantziako aseguru-etxe gehienek estaltzen dituzte suizidioak, baldin eta poliza kontratatu zen momentutik gutxienez urtebete pasa bada. Datuek erakusten dutenez, bizitza-poliza sinatzean, pertsona horrek bere buruaz beste egiteko erabakia hartua badu, ez du urtebete itxarongo. Bizitza-poliza kontratatzen duenak formulario bat betetzen du; bere osasunegoerari buruzko galderak erantzun beharko ditu, suizidioaren gaia ukitzen dituztenak tartean. Kontratatzaileak gezurra esan dezake, baina aseguru-etxeek Gizarte Segurantzara deitu eta erantzunak egiaztatzen dituzte. (13) Las razones sociales del suicidio artikuluan (Gara, 2011-04-05).\nnari egoera iraultzen laguntzea, sendagaien bidez, esaterako”.\nBELDURRA Argitxu Nobliak duela 35 urte aurkeztu zuen suizidioari buruzko azterketa. Orduz geroztik berak egindako lanari inork ez diola jarraipenik eman esan digu: “Zaila da. Hilak hil dira, hori pasa da. Gaia ez da politikoki zuzena. Urtean behin, suizidioaren prebentziorako\nnazioarteko egunean (irailaren 10ean), hedabideek erreportaje eta datuak plazaratzen dituzte, baina gainontzekoan…”. Kalean ere, gaiaz aritzeko nolabaiteko beldur edo erreparoa dagoela dio: “Jendeak lehen baino gehiago hitz egiten du, baina ez da gustuko gaia. Bakoitzak berarentzat hartzen du. ‘Berari gertatu bazaio, zergatik niri ez?’. Konplexua da”. Iñaki Gonzalezek uste du ez gaudela prest suizidioari eta oro har heriotzari aurre egiteko: “Dirua zer den ez dakigun bezala, zer den jakitea interesatzen ez delako, heriotzak nola funtzionatzen duen jakitea ere ez da interesatzen. Mendetan zehar, heriotzaren gaineko kontrola izuaren bidez bermatu dute. Beldur gara gaiaz hitz egiteko ere. Lotsa ematen du, sexua baino okerragoa da ia. Heriotzaz hitz egiten baduzu, arrarotzat joko zaituzte, jendeak gaixo zaudela pentsatzen du. Gure erlijioak dio hil ondoren libratu egiten garela. Nola da posible heriotza ez onartzea, gure kulturak esaten duenean justu orduantxe datorrela onena?”. Ume zela irakurri zuen ipuin bateko pasartea iltzaturik du Gonzalezek: “Gogoan ez dudan kultura bateko kideek, komunitateko norbait hiltzean omenaldi-festa bat egiten zuten. Liburu baten amaierara heltzearekin alderatzen zuten heriotza. Eleberria irakurtzen ari zarenean gozatu egiten duzu; eta bukaerara iristean ez zara negarrez hasten, apalean –oroitzapenen txokoan– gordetzen duzu, jakin arren ziurrenik ez duzula berriro irakurriko. Hildakoarekin gauza bera gertatzen da, oroitzapenen txokoan gorde eta haren alboan zoriontsu izan zarela gogoratzen duzu. Baina hemen dolua eta abar ditugu. Hala ikasi dugu, bizitza eta heriotzarekin kontrolatzen gaitu erlijioak; heriotzari beldur diogu”. Nobliaren hitzetan ere, “katolizismoak ez du suizidioa onartzen lagundu; bekatua dela, erruduntasuna…”. Gonzalezentzat, oraindik ere “erlijioak guztiongan du pisua”. Dena desmitifikatu dugu, salbu eta suizidioa.\nBORIZELA . BLOGSPOT. COM\nLARRUN pentsamendu aldizkaria ARGIArekin batera banatzen da Zuzendaria: Xabier Letona Jabea: Komunikazio Biziagoa S.A.L. Helbidea: Zirkuitu ibilbidea, 15. pabiloia 20160 Lasarte-Oria Posta Elektronikoa: larrun@argia.com Telefonoa: 943 37 15 45 Inprimategia: Antza S.A.L. Informatika: Iametza Interaktiboa. ARGIAko 2.274. zenbakiarekin banatua, 2011ko apirilaren 24an\nLarrun (154): Suizidioa\nSuizidioa. Azken tabua Erabaki konplexua, baina heldu beharrekoa


Iritzi artikulua: Kurtso berria neurriak zaharrak - Steilas\nIritzi artikulua: Kurtso berria neurriak zaharrak\nIkasturte berria hasi da, eta honekin batera fiskaltzaren albistea, ikasgeletan eta bulegoetan zaintza-kamerak “normalizatzea” proposatzen duena, sexu-erasoen aurkako neurri gisa, eta justifikazioa da kasuak ugaritzea eta “familia-, hezkuntza- edo aisialdi-inguruneek” markatutako kasuistika batek dakarren zailtasuna.\nEstatuko Fiskaltza Nagusiaren datuek indarkeria matxistaren eta sexu-erasoen gorakada islatzen dute urteko memorian, eta kezkagarriak eta kezkagarriak dira. Hark proposatzen duen irtenbideak, ordea, ez du egoera horiek konpontzen lagunduko.\nZitalkeria matxista, bere adierazpen guztietan, egiturazko arazoa da, eta eredu heteropatriarkal eta androzentrikoan du jatorria. Eredu horrek indarkeriaren kultura sustatzen du, eta gure ikasleak sozializatu eta hezten dituen indarrean dagoen boterean oinarritutako maskulinitateen, feminitateen eta harremanen sistema itxi, zurrun eta zaharkitua mantentzen du.\nFiskaltzaren proposamen hau ez da ezer konponduko ez duen adabaki txarra; izan ere, eskola-eremuan gertatzen diren sexu-eraso gehienak ez dira ikasgelan gertatzen, bertan dauden irakasleek eta beste langile batzuek babestu eta kontrolatutako espazioa baita, eta zalantzan jartzen du irakaskuntza-lana. Beti bezala, emakumeenganako indarkeriaren kasuan, arazoak errotik konpondu beharrean, adabakiak jartzen amaitzen da eta ez da muturreko konponbiderik planteatzen.\nEz da beharrezkoa hezkuntza-etapa desberdinetako irakasleak prestatzea hezkidetza eta pedagogia feminista lehentasun gisa jartzen dituzten curriculum-proposamenak garatzeko, sexismoa eta matxismoa desagerrarazteko neurri bakar gisa.\nEz da aipatzen berdintasunean oinarritutako hezkuntza-programak garatu behar direnik norbanakoaren askatasuna errespetatuz, sentitzeko, bizitzeko eta adierazteko modua ahaldunduko dutenak. Bizitzako lehen etapetatik prestakuntza integralean, askatasunean eta genero-baldintzatzailerik gabe etorkizuna erabakitzeko gaitasunean oinarritzen den proiektua sustatzen duten programak, desberdintasunak identifikatzen, horien aurka borrokatzen eta berdintasunerako eskubidea gauzatzen ikasiz kultura, erlijio, klase sozial, dibertsitate funtzional, orientazio, identitate eta genero-adierazpen bakoitzean. Aniztasuna batzen duen gizarte bat ikus dezatela.\nEra berean, ez da aipatzen beste neurri mota batzuen beharra, hala nola ikasgelan eta beste edozein hezkuntza-espaziotan indarkeria matxista prebenitzeko jarduera-protokoloen beharra edo hezkuntza-espazioak birmoldatzeko obretan inbertitzea, horiek erasorik gabeko espazioak izan daitezen, “Eskola, erasorik gabeko gunea” izeneko unitate didaktikoan proposatzen zen bezala. Unitate didaktiko horretan, proposamen interesgarriak egiten ziren, eta ez zuten zerikusirik Bideozaintzako kamerak jartzea\nEta, ezinbestean, inbertsio handiagoa egin behar da hezkuntzan, hemen proposatutako guztia gauzatu ahal izateko. BPGaren% 4 baino gutxiago bideratzen bada hezkuntzara, Unescok proposatzen duen% 6tik eta Europako herrialde gehienetan batez beste bideratzen denetik oso urrun, urrats eraginkorrak eman ahal izango ditugu emakumeenganako indarkeria desagerrarazteko, bai ikasgelaren barruan, bai kanpoan.\nEta, jakina, ez dugu onartuko erakunde pribatuak etortzea, hala nola BBK, “Crush to Crush” unitatearekin, ikasgela publikoetan intrusismoa egitera, eta, horretarako, honako material hauek eskaintzea, hitzez hitz: neskak ahalduntzea eta mutilak heztea, neskak genero-indarkeriaren biktima nagusiak direla eta oso goiz eragin ditzaketela aitortuta. Hobe zenuke zure erakundean soldata-arrakala kentzea, kristalezko sabaiak, zoru itsaskorra,… eta emakume gehiago sartzea zure zuzendaritza-kontseiluetara, eta, gainera, txikitutako gizarte-ekintza berreskuratzea\njoakin2019-11-04T13:24:13+01:002019 4 azaroa |Albisteak, Emakumea, Iritzi Artikuluak, Publikoa EAE|


Endibiak plantxan belar ozpin-olioarekin | Consumer\nBalio energetikoa 352 kcal\nUrte-sasoia Invierno, Otoño, Primavera\n. endibia a propietate gehien dituen barazkietako bat da, eta sukaldean aukera gehiago eskaintzen ditu, saltsekin, barazkiekin, oilaskoarekin, haragiekin eta arrainekin jateko aukera ematen baitu. Plater hotz edo bero bat bezala, bere propietateak A bitamina (beta-karotenoa), C bitamina, azido folikoa eta potasioa dira. Gainera, konposizioaren %90 ura denez, oso kaloria gutxiko elikagaia da. Platerik aberatsenetako bat endibiak plantxan belar ozpin-olioarekin. Hona hemen banan-banan egin beharreko urratsak:\n1.- Lehenik eta behin, olioa duen ozpin-olioa muntatu behar da: tipulina, perrexila eta oregano txikia, ozpina eta gatza.\n2.- Ondoren, endibiak garbitu eta erditik zatitu, eta ozpin-olioarekin margotu.\n3.- Zartagin bero eta oliorik gabe batean, bi minutuz prestatu endibia onduak, pixka bat gorritu arte.\n4.- Azkenik, ozpin-olio pixka bat gehiago erabiltzen dugu gainetik.\nBeste errezeta batzuk endibiekin\nHauek dira plater errazenak: endibiak antxoekin Nahikoa da orriak lore moduan jartzea, eta punta kanpora begira, garbitu ondoren.\nOndoren, bol edo plater sakon batean aparte, antxoak zatitxotan moztu eta ozpin-olioarekin batera zati txikitan xehatutako tomatearekin zerbitzatu.Jateko prest!\nAntxoekin batera, beste plater ohikoenetako bat endibiak atunarekin; elaborazio-prozesua aurrekoaren oso antzekoa da, endibia-hostoak modu berean jartzen dira, baina antxoaz bete beharrean atunarekin edo atun-mendrezkarekin egiten da piper eta olibekin.\nHoriez gain, badira beste errezeta batzuk ere: endibiak errokeforearekin , endibia gainerreak urdaiazpiko egosiarekin eta era askotako endibia-entsalada.’\n352 32,1g 5,3g 9,1g 0,4g\n18% 46% 26% 10% 7%\nEntsalada epel gozo bat sasoiko barazkiekin prestatzeko modu berezi, erraz eta azkarra, eta horrekin batera doazen usain-belarren zapore bereziarekin. Olioa ontzea da platerari kaloria asko ematen dizkion osagaia, endibiak kaloria gutxiko elikagaiak baitira, eta bitaminak, mineralak eta zuntza ematen dituztelako nabarmentzen dira. Oliba-olio\nbirjina erabiliz gero, platerak E bitamina gehiago izango du, olio horren antioxidatzaile ugaria baita.Sagardo-ozpina\nardoarena baino leunagoa denez, interesgarria izan daiteke urdail delikatua dutenentzat.\nGainera, endibiek zapore mikatz berezia ematen dien substantzia bat dute, colagogas propietateak dituena, hau da, behazun-xixkua hustea estimulatzen duena, eta, beraz, digestioa errazten duten elikagaiak dira.Plater\nhau sarrera gisa edo haragi- eta arrain-hornigaiak aldatzeko aukera gisa erabil daiteke, eta haur helduei eta nerabeei eskaini ahal zaie, zapore desberdinak probatzen ohitu daitezen.\nZer gaitzetarako gomendatzen den errezeta hau:\naceite-eu endibiak ozpin ozpin-olio plato-eu