Η αναζωογόνηση του γεωθερμότοπου της Βόρκας\n«Στα ελάχιστα η φύση είναι μεγάλη » Εμπεδοκλής ο Ακραγαντινός(495 - 435 π.Χ.) αρχαίος Έλληνας πυθαγόρειος φιλόσοφος,\nΤο έδαφος θεωρείται από τους περισσότερους ανθρώπους ως πολύ σταθερό. Οι μικρότερες κινήσεις του περνούν απαρατήρητες. Όμως με το χρόνο σπίτια και πολιτείες βυθίζονται σιγά-σιγά, ρήγματα χερσαία ή υποθαλάσσια γλιστρούν αργά και εδάφη υποχωρούν ανεπαίσθητα. Η αντίληψη της σταθερότητας αναιρείται μόνο όταν συμβεί μία βίαιη ανατάραξη του εδάφους όπως αυτή που προκάλεσε ο ισχυρός σεισμός της 21ης Ιουλίου. Όταν εκδηλωθεί κάτι ασυνήθιστο και αιφνίδιο τότε στρέφεται το ενδιαφέρον μας στις δυναμικές και ακούραστες διεργασίες της γης. Τότε ανησυχούμε για τα σπίτια και τη ζωή μας. Η σταθερότητα γίνεται σύντομα μία αυταπάτη και η κίνηση του εδάφους και το μέγεθος της κίνησης αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητα μας.\nΌμως το έντονο τρέμουλο από την διάδοση των σεισμικών κυμάτων εκτός τον άνθρωπο συνταράσσει και τη φύση. Η διαδικασία της αλλαγής παίζει σημαντικό ρόλο και μπορεί να διαταράξει την οικολογική ισορροπία ενός τόπου. Ενας σεισμός μπορεί να προκαλέσει πτώση δέντρων, κατάπτωση βράχων, καταστροφή αμμόλοφων,,κατάρρευση σπηλιών, δημιουργία ποταμών και λιμνών και γενικά είναι ένας γεγονός που μπορεί να έχει επιπτώσεις σε όλη την έκταση του οικοσυστήματος τόσο του χερσαίου όσο και του θαλάσσιου.\nΣυνήθως, ένας σεισμός αλλάζει τα ενδιαιτήματα με ήπιους τρόπους. Για παράδειγμα, εάν το επίκεντρο του είναι κοντά σε ένα δάσος, μπορεί να ρίξει κάτω τα δέντρα. Όταν συμβεί αυτό, επιτρέπει το φως του ήλιου να διεισδύσει, πράγμα που επιτρέπει την ανάπτυξη διαφορετικών τύπων φυτών. Αυτά τα νέα φυτά υποστηρίζουν ένα νέο πληθυσμό ζώων. Μερικές φορές, οι σεισμοί μπορεί να δημιουργήσουν νέους οικοτόπους, οικοσυστήματα και τελικά είδη. Για παράδειγμα, αν ένα τμήμα της ακτογραμμής χαθεί από την ξηρά εξαιτίας ενός σεισμού, θα χαθεί μαζί οτιδήποτε ζει σε αυτή. Με την πάροδο του χρόνου, ο οικότοπος θα αλλάξει, πράγμα που θα απαιτήσει προσαρμογή από τη χλωρίδα και την πανίδα. Τα φυτά και τα ζώα αναγκάζονται αμέσως να ανταγωνιστούν με μια πληθώρα νέων ειδών. Με την πάροδο του χρόνου, το κυρίαρχο είδος κατακλύζει τα δευτερεύοντα είδη και επιτυγχάνεται ισορροπία. Εν ολίγοις επέρχεται στον οικότοπο δια μέσου της αταξίας μία νέα τάξη πραγμάτων κάτι σαν το «Πόλεμος και Ειρήνη» του Τολστόι.\nΟ σεισμός Καρά Άντα άφησε τα σημάδια του στην ύπαιθρο της Κω. Σε απόσταση 5 χιλιομέτρων από την πόλη της Κω, νοτιοανατολικά από το ξωκλήσι της Αγίας Μελούς η τοποθεσία Βόρκα ή Βολκάνοι προσφέρεται για να παρατηρήσουμε τις αλλαγές στο γεωπεριβάλλον. Πρόκειται για ένα μέρος μακριά από τις τουριστικές δραστηριότητες όπου οι γεωθερμικές διαδικασίες με τις φουμαρόλες και τα τρεχούμενα νερά της περιοχής δίνουν ένα εντυπωσιακό φυσικό φαινόμενο ιδιαίτερα κατά τις χειμερινές περιόδους.\nΑρχαία μεταηφαιστειακή δραστηριότητα εκατοντάδων χιλιάδων χρόνων του νησιού μας άφησε ως γεωλογική κληρονομιά την Βόρκα. Η ατμιδική δραστηριότητα παρατηρείται ως επί το πλείστον στο τέλος της εκρηκτικής φάσης ενός ηφαιστείου ή την περίοδο ηρεμίας του και μπορεί να διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα.\nΣτην περιοχή εκλύονται αέρια και ατμοί από ρωγμές εδάφους και για τον λόγο αυτό παρουσιάζονται εξαλλοιωμένα πετρώματα. Στους βράχους είναι ορατές οι αποθέσεις θείου, ο γύψος,ο καολίνης,ο μπεντονίτης και διάφορα άλλα ορυκτά. Τα νερά που διεισδύουν μέσα στο έδαφος αντιδρούν χημικά με τα πετρώματα και εναποθέτουν έγχρωμα οξείδια σιδήρου στις ρωγμές και στα διαπερατά πορώδη στρώματα για τον λόγο αυτό παρουσιάζεται και το χαρακτηριστικό κόκκινο νερό από το οποίο πήρε το όνομα Κοκκινόνερο η ευρύτερη περιοχή.\nΠριν λίγο καιρό η γεωθερμική δράση στην τοποθεσία βρισκόταν σε χειμερία νάρκη. Όμως τα πράγματα άλλαξαν μετά την 21η Ιουλίου. Ήταν μια τρομερή ημέρα για εμάς τους ανθρώπους όμως για τη φύση ήταν μια διαδικασία αναγέννησης και μία ευκαιρία για να δράσουν οι δυνάμεις ανανέωσης και αναδημιουργίας.\nΜετά το σοκ η Βόρκα ξύπνησε, εγκατέλειψε το λήθαργο και άρχισε ένα νέο γεωλογικό ταξίδι αναζωογόνησης. Το νερό άρχισε να πηδά και πάλι και να ακούγονται πανέμορφοι ήχοι από τις φυσαλίδες του διοξειδίου άνθρακα. Το γεωθερμικό νερό φθάνει πλέον στην επιφάνεια πιο εύκολα εξαιτίας του σεισμού, με αυξημένη παροχή και αναμειγνύεται σε χώμα γεμάτο με ηφαιστειακή τέφρα, πηλό και άλλα συστατικά και δίνει πιο πλούσια γκρι λάσπη που αναγεννά ήπια το φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Επιπλέον έχουν αυξηθεί και η ραδιενέργεια και τα εξερχόμενα αέρια. Για την φύση η όλη διαδικασία είναι μια γιορτή άσχετα αν συντελείται σε ένα μη φιλικό για τους ανθρώπους οικοσύστημα.\nΕκτός από την Βόρκα, η γειτονική Πηγή Σούλου που αποτελεί μέρος του ευρύτερου γεωθερμικού πεδίου, η πηγή Κρυονέρι, η πηγή Εμπρός Θέρμη,το ρέμα Μύλοι και το ρέμα Χαβάρου εμφανίζουν αυξημένη παροχή σε νερό και το γεγονός αυτό οφείλεται στο σεισμικό συμβάν ,θυμίζοντας μας για άλλη μια φορά τον Θαλή και τον Επίκουρο που απέδιδαν τους σεισμούς στην κίνηση του νερού μία παράμετρο που η σύγχρονη σεισμολογία άρχισε να λαμβάνει υπόψη για την κατανόηση και την λειτουργία των ρηγμάτων.\nΜεγάλοι ασταθείς βράχοι έπεσαν από τις πλαγιές του Δίκαιου κοντά στην Αγία Ειρήνη. Όμως ο πρόσφατος σεισμός δημιούργησε αστάθεια σε άλλους οι οποίοι και αυτοί θα μετακινηθούν από ένα μελλοντικό γεγονός.\nΤα βουνά της Κω αυτή τη φορά δεν ψήλωσαν γιατί η δόνηση δεν προήλθε από ρήγματα που έκτισαν το ίδιο το νησί και σχεδόν έμειναν ανεπηρέαστα από τις τεκτονικές δυνάμεις. Στο Κοκκινόνερο η επίσκεψη του Εγκέλαδου δεν έγινε ιδιαίτερα αισθητή από τους πιστικούς [βοσκούς].\nΗ νεοσύστατη λιμνούλα, η ρευστοποιημένη λάσπη, η υποχώρηση της ακτογραμμής στο Ψαλίδι, η βύθιση τμημάτων παράλιου χώρου όπως και διάφορες άλλες γεωμορφολογικές αλλαγές στο Κωακό τοπίο εντάσσονται σε ένα φυσικό φαινόμενο που μετασχηματίζει, φρεσκάρει την επιφάνεια του νησιού και αρέσκεται να διώχνει το παλιό επιβάλλοντας με το δικό του τρόπο το νέο.\nΗ τελετουργία του σεισμού είναι οδυνηρή για εμάς τους αμύητους όμως αποκαλύπτει πως τόσο λεπτές κινήσεις όσο και απότομες ρήξεις έχουν διαμορφώσει το νησί μας πάνω από αιώνες - και πώς η γεωλογική δραστηριότητα θα συνεχίζει να επηρεάζει την ιστορία του τόπου και των ανθρώπων του.\n2.Πανγαία- Σπύρος Παυλίδης\n4. Διαβάστε περισσότερα για την Βόρκα\n5.Φωτογραφικό άλμπουμ από την Βόρκα, 10 ημέρες μετά τον σεισμό. Πατήστε τον σύνδεσμο παρακάτω\nΦωτοάλμπουμ από την Βόρκα\nΟι μετασεισμικές δονήσεις μετά τον σεισμό Καρά Αντά;\nΣύμφωνα με δορυφορικές παρατηρήσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος και της ερευνητικής ομάδας Τηλεπισκόπησης του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου ο υποθαλάσσιος σεισμός των 6,6R άφησε τα ίχνη του όπως ήταν αναμενόμενο και στη στεριά.\nΗ μεγαλύτερη εδαφική μετατόπιση, με περίπου 3 εκατοστά καθίζηση και 10 εκατοστά ανύψωση,παρατηρήθηκε κοντά στο επίκεντρο στο νησάκι Καρά Αντά, που βρίσκεται απέναντι από το λιμάνι της Αλικαρνασσού. Η ζημιά για το νησί της Κω ήταν μόλις 4 εκατοστά και η παραμόρφωση εδάφους επιβεβαιώνει τα γεωλογικά μοντέλα σχετικά με την βύθιση που συντελείται στην τάφρο Gokova.\nΌταν συμβεί ένας μεγάλος σεισμός, μια σειρά από μικρότεροι θα ακολουθήσουν γύρω από το επίκεντρο του πρώτου. Ο ισχυρός σεισμός με ρηχό επίκεντρο συνήθως συνοδεύεται από πλούσια μετασεισμική ακολουθία όπως συμβαίνει και στην περιοχή μας.\nΤις πρώτες 24 ώρες μετά την εμφάνιση του κύριου σεισμού, η περιοχή με την μεγαλύτερη μετασεισσμική δραστηριότητα, ήταν μια έκταση που είχε σπάσει από το κύριο-σοκ. Στη συνέχεια, η μετασεισμική ακολουθία επεκτείνεται σταδιακά σε μια ευρύτερη περιοχή, όπως παρατηρείται και στην περίπτωση μας.\nΌταν εμφανίστηκε το κύριο σοκ, ο βράχος γύρω από το επίκεντρο έγινε δυναμικά ασταθής. Οι μετασεισμικές δονήσεις που ακολούθησαν, έγιναν προκειμένου να προσαρμοστεί ο σεισμογόνος χώρος σε αυτήν την νέα κατάσταση με δυναμική αστάθεια. Ο αριθμός των μετασεισμών ήταν μεγαλύτερος αμέσως μετά τον κύριο σεισμό, αλλά μειώνεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου.\nΣύμφωνα με τους σεισμολόγους ο αριθμός των μετασεισμών θα μειωθεί σε περίπου το ένα δέκατο σε 10 ημέρες και στο ένα εκατοστό σε 100 ημέρες. Ο ρυθμός των μετασεισμών είναι υψηλός αμέσως μετά το κύριο-σοκ, αλλά θα πέσει με την πάροδο του χρόνου. Για παράδειγμα, ο αριθμός των μετασεισμών θα μειωθεί στο ένα δέκατο τις 10 πρώτες ημέρες, ενώ θα μειωθεί μόνο στο ένα ήμισυ εντός των επομένων 10 ημερών. Επιπλέον, όσο μεγαλύτερη είναι η έκταση του κύριου-σοκ, τόσο περισσότερος χρόνος χρειάζεται για τους μετασεισμούς να εξασθενήσουν. Η συχνότητα των μετασεισμών διαφέρει ανάλογα με τα μεγέθη τους.\nΟι Ιάπωνες σεισμολόγοι με στατιστικές μελέτες σε γενικές γραμμές, αναφέρουν ότι ένα μέγεθος του μεγαλύτερου μετασεισμού είναι μικρότερο κατά 1 από εκείνο του κύριου-σοκ δηλαδή στη δική μας περίπτωση 5,6R .Ο μεγαλύτερος μετασεισμός, σε πολλές περιπτώσεις, λαμβάνει χώρα μέσα σε 3 ημέρες μετά την εμφάνιση του κύριου σεισμού στην περίπτωση του χερσαίου σεισμού. Όσο για εκείνους που συμβαίνουν στην θαλάσσια περιοχή, ο μεγαλύτερος μετασεισμός γενικά εκδηλώνεται μέσα σε περίπου 10 ημέρες.\nΓια παράδειγμα, ο μεγαλύτερος μετασεισμός του μεγάλου σεισμού Hanshin το 1995 σημειώθηκε δύο ώρες μετά το κύριο-σοκ, ενώ του σεισμού Mid Niigata του 2004 σημειώθηκε σε 38 λεπτά (και οι δύο ήταν χερσαίοι σεισμοί). Εν τω μεταξύ, ο μεγαλύτερος μετασεισμός του σεισμού Σανρίκου-Haruka-Oki το 1994, ο οποίος ήταν υποθαλάσσιος[όπως ο δικός μας], έγινε 9,5 ημέρες μετά τον κύριο σεισμό.\nΣύμφωνα με τους Ιάπωνες ο μεγάλος μετασεισμός τείνει να λάβει χώρα στην άκρη γύρω από την «μετασεισμική περιοχή».Εάν επαληθευτούν τα ιαπωνικά μοντέλα αυτό σημαίνει ότι ίσως εκδηλωθεί πιο κοντά στα τουρκικά παράλια στα ανατολικά και μακρύτερα από το νησί με αποτέλεσμα να γίνει λιγότερο αισθητός. Ο μεγάλος μετασεισμός μπορεί να συγκριθεί με εκείνο του κύριου-σοκ ανάλογα με την τοποθεσία του. Για παράδειγμα, ο σεισμός που έγινε στην Satsuma- περιοχή του Νομού Kagoshima- στις 26 Μαρτίου 1997 (6.6R) προκάλεσε το μεγαλύτερο μετασεισμό στην 3η του Απριλίου (5.7R).\nΠρέπει να τονίσω ότι τα παραπάνω προέρχονται από στατιστικά σεισμικά μοντέλα και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να προκαλούν ανησυχία. Οφείλουμε να διατηρούμε την ψυχραιμία μας και να μην ακούμε τον καθένα. Οι αρμόδιοι φορείς είναι υπεύθυνοι για την κύρια ενημέρωση μας.\nΜετά τον σεισμό 9R που έπληξε την Ιαπωνία το 2011, οι επιστήμονες μελέτησαν το σεισμικό συμβάν και ήλθαν σε επικοινωνία με τα ΜΜΕ, τον απλό κόσμο και άλλους οργανισμούς για να εξηγήσουν τι ακριβώς συνέβη και μόνο μετά από κατάλληλες και όχι βιαστικές απαντήσεις προχώρησαν πιο πέρα. Ειδικοί συνομίλησαν με το κοινό σχετικά με τους φυσικούς κινδύνους και την ετοιμότητα σε κάθε περιοχή. Αν και προετοιμασμένοι εντόπισαν αδύνατα σημεία και προσπαθούν καθημερινά να τα βελτιώσουν. Οι Ιάπωνες ήταν τόσο διαβασμένοι για τέτοια θέματα περισσότερο από κάθε άλλο λαό στον πλανήτη κυρίως στην αντιμετώπιση των σεισμών. Ωστόσο, βρέθηκαν απέναντι από ένα τρομερό γεγονός. Αυτό που συνέβη εκεί δείχνει τα όρια μας και μας λέει ότι δεν μπορεί πάντα να είμαστε έτοιμοι απέναντι στην δύναμη των φυσικών δυνάμεων.\nΟ αγώνας είναι άνισος. Τα πράγματα στην δική μας περίπτωση θα μπορούσαν να έχουν τραγική εξέλιξη. Το ζητούμενο παραμένει για την τοπική κοινωνία άν είναι σε θέση να ανοίξει μία συζήτηση για τις φυσικές καταστροφές χωρίς παρωπίδες, να δει τα θετικά και αρνητικά και να προετοιμαστεί σοβαρά και υπεύθυνα για τις μελλοντικές προκλήσεις; Τον σεισμό και το τσουνάμι του 1933 δεν τον ζήσαμε όλοι και γρήγορα ξεχάσαμε, όμως στο διπλό χτύπημα της 21ης Ιουλίου 2017 ήμασταν όλοι εκεί.\n1.Ιαπωνική Μετεωρολογική Υπηρεσία\nΑνωμαλίες στη θάλασσα πριν τα 6.6R;\nΟ σεισμός και το τσουνάμι από τον κόλπο Gokova στις 21 Ιουλίου 2017 ήταν ένα αρκετά ισχυρό γεγονός που προκάλεσε ζημιές και στις νότιες ακτές της χερσονήσου της Αλικαρνασσού. Λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία της συλλογής δεδομένων για τα τσουνάμι στις πληγείσες παράκτιες περιοχές, οι τουρκικές αρμόδιες αρχές έκριναν ότι είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθούν έρευνες το συντομότερο δυνατό, προκειμένου να παρατηρηθούν τα ίχνη του τσουνάμι και οι αποθέσεις πριν μεταβληθούν ή αφαιρεθούν. Μια μέρα μετά την εκδήλωση από το ρήγμα Gokova, οργανώθηκε επιτόπια έρευνα από μια μελετητική ομάδα που κατάφερε να ερευνήσει την περιοχή μέσα σε μερικές ημέρες. Η ομάδα εξέτασε τις νότιες ακτές της χερσονήσου της Αλικαρνασσού, πήρε κάποιες μετρήσεις και συνεντεύξεις από κατοίκους, δίνοντας μια συνολική εικόνα του φαινομένου. Όσον αφορά τις μετρήσεις, η ομάδα εστίασε σε μια εκτίμηση του ύψους που έφτασε το θαλασσινό νερό καθώς και στην πιθανή αιτία που δημιούργησε το τσουνάμι.\nΤις τελευταίες 15 μέρες πριν από το σεισμό της 21ης Ιουλίου, υπήρχαν ανωμαλίες στη θάλασσα σύμφωνα με μάρτυρες που ανέφεραν ότι κάποια στιγμή η θερμοκρασία του νερού αυξήθηκε δραματικά σε ορισμένες θέσεις του κόλπου Gumbet (πιο συγκεκριμένα Nagi beach club, θέση 1 στον χάρτη) τις τελευταίες 2 εβδομάδες πριν το κύριο σεισμό. Ερασιτέχνης ψαράς (Αυστραλός τουρίστας) ανέφερε ότι περίπου δύο εβδομάδες πριν από τον σεισμό ενώ αλίευε στο σκάφος του σε μια θέση (40 μέτρα βάθος νερού) μεταξύ του νησιού Kara Ada-Black (θέση 2 στον χάρτη) και του κόλπου του Ενυδρείου στο Adabogazi (θέση 3 στον χάρτη), παρατηρούσε ότι το νερό ανέβαινε σαν να ήταν από αντλία. Επιπλέον στο ανατολικό τμήμα του κόλπου Gumbet μικρά σκάφη βυθίστηκαν στη ρηχή περιοχή. Το τσουνάμι παρέσυρε όλα τα σκάφη μαζί και τα μετέφερε μακριά από την ακτή. Περισσότερες από 30 βάρκες υπέστησαν ζημιές και πάνω από 10 βάρκες βυθίστηκαν σε αυτή τη θέση. Οι πλοίαρχοι των πλοίων ανέφεραν ότι υπήρχε πολύ ισχυρή κίνηση στροβιλισμού σε τρεις θέσεις στον κόλπο.\nΗ προκαταρκτική έκθεση των τουρκικών υπηρεσιών έδειξε ότι ο σεισμός συνέβη στον Κόλπο Gokova στις 21 Ιουλίου 2017 στις 01:31 τοπική ώρα (22:31 UTC) με συντεταγμένες 36.9620N 27.4053E (KOERI), και μέγεθος 6.6R σε βάθος 5 χλμ. Το επίκεντρο είναι περίπου 12χλμ ΑΒΑ της Κω, και 8 χλμ ΝΝΔ της Αλικαρνασσού.\nΟ σεισμός ήταν ιδιαίτερα αισθητός στην περιοχή του νοτιοδυτικού Αιγαίου και ειδικά στην επαρχία Mugla. Μετά από αυτόν τον σεισμό καταγράφηκαν 1369 μετασεισμοί με εύρος μεγέθους 1,0-5,0 στις πρώτες πέντε ημέρες (21-26 Ιουλίου 2017) (www.deprem.gov.tr).\nΟ σεισμός προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε ορισμένες δομές στο νησί της Κω και 70 τραυματίστηκαν στην Αλικαρνασσό, 20 στην Datça και 2 νεκροί αναφέρθηκαν στην περιοχή της Κω.\nΤον περασμένο αιώνα,σύμφωνα με τα τουρκικά αρχεία οι σεισμοί που σημειώθηκαν στην περιοχή ήταν οι εξής: 1926 Datça υπεράκτιος 7.7R, 1933 Αιγαίο 6.4R[από το ρήγμα του δίαυλου Κω-Νισύρου], 1941 Muğla 6.0R, 1941 Muğla υπεράκτιος 6.0R, 1943 Αιγαίο 5.8R, 1944 Αιγαίο 5.6R, 1989 Κόλπος Gökova 5.5R.\nΟι πρώτοι χάρτες εντάσεων που παρήγαγε το ELER στο KOERI, έδειξαν ότι η ένταση του σεισμού στην Αλικαρνασσό ήταν VII, γεγονός που υποδηλώνει ότι ήταν πολύ δυνατή ενώ η πιθανή ζημιά ήταν μέτρια. Η ένταση του σεισμού στο νησί της Κω, στη χερσόνησο της Αλικαρνασσού και βόρεια της χερσονήσου Datça, ήταν VI που αντιπροσωπεύει ισχυρή αντιληπτή ανακίνηση με πιθανή ζημιά.\nΣύμφωνα με παρατηρήσεις, το κύμα υποχώρησε σχεδόν από όλες τις ακτές γύρω από το επίκεντρο, γεγονός που δείχνει ότι η πηγή του τσουνάμι δημιουργήθηκε από την καθίζηση του θαλάσσιου πυθμένα. Στις προκαταρκτικές προσομοιώσεις, επιλέχθηκαν δύο πηγές για συγκρίσεις με τις παρατηρήσεις. Η καθίζηση θεωρείται ημι-ελλειψοειδής με την καθίζηση των 0,4 μέτρων κατά μήκος του κύριου άξονα και μηδέν στα όρια της έλλειψης. Η ελλειπτική πηγή και η κατανομή της μέγιστης ανύψωσης του νερού μετά από προσομοίωση 90 λεπτών φαίνονται στο παραπάνω γραφικό. Στην παραλία Karaincir και Camel, η μέγιστη ανύψωση υπερέβη τα 0,4 μέτρα όπως παρατηρήθηκε.\nΣτο ανατολικό άκρο του κόλπου Gumbet (όπου παρασύρθηκαν σκάφη και μερικά από αυτά βυθίστηκαν), το ύψος του νερού έφτασε τα 1,1 μ. Η υπολογιζόμενη ώρα άφιξης της αρχικής απόσυρσης στο κόλπο Gumbet ταιριάζει καλά με το χρόνο άφιξης που εξάγεται από τις εγγραφές της κάμερας (5 λεπτά). Ο υπολογιζόμενος χρόνος άφιξης του προχωρημένου κύματος ταιριάζει επίσης καλά με τον χρόνο άφιξης που εξάγεται από τις εγγραφές της κάμερας (13min). Στο μετρητή της παλίρροιας η ελλειπτική πηγή προκαλεί μεταβολή της στάθμης νερού ± 18cm. Η σεισμική προέλευση προκαλεί -30 εκατοστά αρχική καθίζηση και + 18 εκατοστά ανύψωση νερού.\nΟ κόλπος Gumbet φαίνεται να είναι η πιο πληγείσα περιοχή από τα κύματα του τσουνάμι στη χερσόνησο της Αλικαρνασσού. Τα κύματα πρώτα υποχώρησαν 5 λεπτά μετά τον σεισμό και έπειτα το πρώτο κύμα έφτασε 12-13 λεπτά μετά τον σεισμό. Εργαζόμενοι δηλώνουν ότι περίπου 20 μέτρα πλημμύρας παρατηρήθηκαν κοντά στο καφενείο του δήμου. Συνολικά 12 αυτοκίνητα παρασύρθηκαν μακριά από την ακτή. Αυτόπτες μάρτυρες από το προσωπικό του εστιατορίου της θάλασσας ανέφεραν διαδοχικά κύματα (απόσυρση και προώθηση της θάλασσας) μέχρι την άνοδο του ήλιου (περίπου τρεις ώρες μετά τον σεισμό). Το επόμενο πρωί μετά το σεισμό, η στάθμη του νερού μειώθηκε περίπου στα 2 μέτρα κάθετα . Οι άνθρωποι βρήκαν νεκρά ψάρια κυρίως κοντά και γύρω από το ρέμα του ποταμού, και κατά μήκος της ακτογραμμής του κόλπου. Εκτός αυτού, παρατηρήθηκαν αξιοσημείωτες αυξήσεις στον αριθμό των σπάνιων εντόμων τις τελευταίες δυο μέρες στο έδαφος.\nΣτην Karaada (πλησιέστερη ακτή προς την πηγή του σεσμού) η μέγιστη ανύψωση έφτασε τα 80 εκατοστά. Η μέγιστη ανύψωση του νερού μπροστά από το λιμάνι της Κω έφτασε τα 70 εκατοστά.\nΤα κύματα πέρασαν κυρίως μέσω του κλιμακοστασίου κοντά στο ξενοδοχείο Ayaz , διείσδυσαν και επιταχύνθηκαν καθώς έρεαν σε ένα κανάλι και έφτασαν μέχρι και 100 μέτρα μακριά από την ακτογραμμή. Το μέγιστο ύψος ήταν περίπου 1 m σύμφωνα με τα αρχεία κάμερας ασφαλείας ενός ξενοδοχείου, τα κύματα έφτασαν στην είσοδο της πόρτας του ξενοδοχείου περίπου 13 λεπτά μετά τον σεισμό.\nΣτον κόλπο Yaliciftlik καμία σημαντική ζημιά δεν αναφέρθηκε και τα σκάφη στο ναυπηγείο ανατράπηκαν εξαιτίας του σεισμού. Περιορισμένη πλημμύρα παρατηρήθηκε κατά μήκος της ακτής και σημειώνεται από τους ντόπιους ότι η θάλασσα δεν είναι ρηχή και η κλίση της θάλασσας είναι απότομη. Δεν παρατηρήθηκε επίσης πλημμύρα κατά μήκος του ρέματος. Μεγάλες τρύπες στην παραλία θα μπορούσαν να εμφανιστούν λόγω της ρευστοποίησης ή της κατάρρευσης της άμμου.\nΠερίπου 10 μέτρα κατάκλυσης παρατηρείται κατά μήκος της ακτής του κόλπου Akyarlar. Ένας από τους κατοίκους θερέτρου παρατήρησε μία μικρή τρύπα σε απόσταση 10-15m από την ακτή . Δηλώνει ότι το ύψος ήταν περίπου 50cm. Το λιμάνι του κόλπου βρίσκεται σε ασφαλές μέρος από φυσιολογικές συνθήκες, επομένως δεν παρατηρήθηκε ζημιά από τα κύματα στο λιμάνι. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις ενός ψαρά στο λιμάνι, η στάθμη της θάλασσας μειώθηκε αρχικά και στη συνέχεια αυξήθηκε. Επίσης, παρατηρήθηκαν έντονα ρεύματα στο μέτωπο του κυματοθραύστη, ένας από τους ψαράδες είπε ότι «έρεε σαν ρεύμα νερού στην είσοδο του λιμανιού». Το ύψος μετρήθηκε ως 80cm. Η στάθμη του νερού στο λιμάνι ήταν 120 εκατοστά σύμφωνα με τους αυτόπτες μάρτυρες. Τα κύματα επηρέασαν το μέρος μέχρι το Kilavuz Motel .Επιπλέον, οι ντόπιοι έχουν αναφέρει ότι η θερμοκρασία στη θάλασσα αυξήθηκε σημαντικά τις τελευταίες 2 ημέρες πριν από τον σεισμό στην παραλία Dogu στο Akyarlar Bay.\nΣτο Karaincir, στη θέση Balmahmut's Place η πλημμύρα έφτασε περίπου 60 μέτρα κοντά στην παραλία Ατακάν. Παρατηρητές δηλώνουν ότι η στάθμη του νερού μειώθηκε αρχικά και στη συνέχεια αυξήθηκε με αποτέλεσμα μια ολική κύλιση κυμάτων + 1,5m -1,2m. Το εισερχόμενο κύμα παρέσυρε αυτοκίνητα κατά μήκος του δρόμου.\nΣτον κόλπο Aspat, το ύψος κύματος αναφέρεται ως 100 εκατοστά .Το ρεύμα Azmak κατακλύστηκε σύμφωνα με τους παρατηρητές. Η προβλήτα στην ακτή επίσης κατεστράφηκε λόγω του σεισμού.\n2.Preliminary report from AFAD,Preliminary report of post tsunami survey from METU and KOERI\nΤο παράξενο βουητό και η λάμψη του ουρανού κατά την διάρκεια του σεισμού\nΠαράξενες μπλε λάμψεις στον ουρανό από τον 7,8R σεισμό στη Νέα Ζηλανδία\nΣτις 20 Απριλίου 1894 ένας ισχυρός και ξαφνικός σεισμός μεγέθους 6.6 -6.8R με επίκεντρο την περιοχή Μαλεσίνα -Μαρτίνο χτύπησε τον βόρειο Ευβοϊκό κόλπο. Κανένας προσεισμός δεν είχε προηγηθεί. Πριν τον σεισμό κάποιος αγρότης ανέφερε ότι άκουγε παράξενους θορύβους στο κτήμα του σαν κανονιοβολισμούς να έρχονται μέσα από τον κόλπο. Αρκετές φορές έχουν σημειωθεί τέτοια φαινόμενα πριν ή κατά την εκδήλωση μεγάλων σεισμικών δονήσεων από μετακινήσεις που συντελούνται στο φλοιό της γης.\nΚατά την διάρκεια του τελευταίου σεισμού των 6.6R από το ρήγμα Gokova, σημειώθηκε πρασινωπή λάμψη στον ουρανό που έγινε αντιληπτή από συμπολίτη ιδιαίτερα παρατηρητικό ο οποίος είχε ξυπνήσει από το γάβγισμα των σκυλιών του. Μάλιστα ανέφερε και εκκωφαντικό θόρυβο από το σεισμό τον οποίο πολλοί κάτοικοι αισθάνθηκαν και πίστευαν ότι είχε συμβεί μια έκρηξη, ωστόσο δεν ήταν άλλο από τον εντυπωσιακό χορό του Εγκέλαδου. Ο ήχος προήλθε από την δόνηση και κατόπιν έγινε αισθητή σε όσους ήταν κοντά στο επίκεντρο του σεισμού.\nΤι μπορεί να έχει προκαλέσει τους θορύβους που ακούσαμε κατά την διάρκεια του κύριου σεισμού; Η ολίσθηση των βράχων κατά μήκος ενός ρήγματος προκαλεί δονήσεις. Στα ίδια τα βράχια, αυτές οι δονήσεις ονομάζονται σεισμικά κύματα. Όταν φτάσουν στην επιφάνεια της γης, τα κύματα μπορούν να μεταδοθούν στον αέρα, όπου γίνονται θόρυβος. Εάν το σπάσιμο του ρήγματος συντελείται σε βράχια παλιά και ισχυρά τότε η μετάδοση του ήχου από τις σεισμικές δονήσεις εκδηλώνεται με ιδιαίτερα εκκωφαντικό τρόπο όπως συνέβη την νύκτα της 21ης Ιουλίου. Η κίνηση είναι μεγαλύτερη, όσο πιο ξαφνικό είναι το άλμα. Έτσι, ένας ισχυρός σεισμός ακόμη και από την Ανατολή μπορεί να παράγει την ίδια ποσότητα ενέργειας ή ήχου με μία μικρότερη πηγή από ένα σεισμό στην Κω. Εάν υπήρχαν υδρόφωνα στον πυθμένα του επίκεντρου θα κατέγραφαν το εντυπωσιακής συχνότητας βουητό του Εγκέλαδου.\nΕκτός από τους ήχους αναφέρθηκαν και μυστηριώδεις λάμψεις στον ουρανό. Κάποιοι Τούρκοι μίλησαν για UFO, άλλοι για το πειραματικό πρόγραμμα HAARP και διάφορα άλλα.\nΗ σεισμική λάμψη είναι ένα ασυνήθιστο φωτεινό εναέριο φαινόμενο που φέρεται ότι εμφανίζεται στον ουρανό ή κοντά σε περιοχές με τεκτονική πίεση, σεισμική δραστηριότητα ή ηφαιστειακές εκρήξεις.\nΣύμφωνα με την γεωλόγο Sharon A. Hill δεν είναι όλοι οι σεισμοί οι ίδιοι και μπορεί να είναι πιθανό τα ρήγματα "επέκτασης" και "συμπίεσης" να παράγουν "διαφορετικές συμπεριφορές τόσο στην επιφάνεια όσο και στην υπόγεια επιφάνεια". Κάποιοι διαφωνούν με την άποψη της, "εξαιτίας αναξιόπιστης, μη επαναλαμβανόμενης και ανεπαρκούς εξήγησης γι 'αυτό". Επίσης, αναφέρει την πιθανότητα ότι οι "ισχυρότεροι σεισμοί σπάνε ηλεκτρικά δίκτυα και προκαλούν εκρήξεις μετασχηματιστών, προκαλώντας αναβοσβήσεις φώτων".\nΌμως το πιο πρόσφατο επιστημονικό μοντέλο προτείνει ότι η οι λάμψεις στον ουρανό έχουν να κάνουν με τον ιονισμό σε ανιόντα οξυγόνου από το σπάσιμο των δεσμών σε ορισμένους τύπους πετρωμάτων από την υψηλή πίεση πριν και κατά τη διάρκεια ενός σεισμού. Μετά τον ιονισμό, τα ιόντα ταξιδεύουν μέσα από τις ρωγμές στα βράχια. Μόλις φθάσουν στην ατμόσφαιρα αυτά τα ιόντα μπορούν να ιονίσουν θύλακες αέρα, σχηματίζοντας πλάσμα που εκπέμπει φως. Εργαστηριακά πειράματα έχουν επικυρώσει ότι μερικά βράχια ιονίζουν το οξυγόνο σε αυτά όταν υποβάλλονται σε υψηλά επίπεδα στρες. Η έρευνα δείχνει ότι η γωνία του ρήγματος σχετίζεται με την πιθανότητα σεισμικής λάμψης, με σχεδόν κάθετα ρήγματα σε περιβάλλοντα όπως αυτό του Κεραμικού όπου παρατηρούνται και τα περισσότερα περιστατικά. Μια διαφορετική εξήγηση περιλαμβάνει τα έντονα ηλεκτρικά πεδία να δημιουργούνται πιεζοηλεκτρικά από παραμορφώσεις των πετρωμάτων που περιέχουν χαλαζία.\n3.Sharon A. Hill-γεωλόγος και συγγραφέας\n29 δευτερόλεπτα και κάτι...\nΠόσο διαρκεί ένας σεισμός; Αυτό εξαρτάται από το μέγεθος του σεισμού και την απόσταση του παρατηρητή από αυτό, επειδή τα σεισμικά κύματα απλώνονται καθώς ταξιδεύουν ενώ γίνονται πιο αδύναμα. Ένας σεισμός μεγέθους 6R αρκετών εκατοντάδων χιλιομέτρων μπορεί να γίνει αισθητός συχνά για 30-40 δευτερόλεπτα. Η πραγματική διάρκεια της ολίσθησης στο σεισμογόνο ρήγμα είναι συνήθως αρκετά σύντομη - λίγα δευτερόλεπτα για ένα συμβάν μεγέθους 6R για παράδειγμα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η ρήξη του ρήγματος εξαπλώνεται πολύ γρήγορα, οπότε η όλη διαδικασία σπασίματος του τελειώνει πολύ γρήγορα. Κατά τη διάρκεια πολύ μεγαλύτερων σεισμών, η ρήξη ρήγματος μπορεί να συνεχιστεί για έως και 5 λεπτά καθώς η ρήξη εξαπλώνεται σε μήκος περίπου 1000 χιλιομέτρων. Για αυτούς τους σεισμούς πολύ υψηλά επίπεδα μετασεισμών σημαίνουν ότι το κούνημα του εδάφους μπορεί να γίνει αισθητό για μερικές ώρες.\nΟ σεισμός στις 21 Ιουλίου 2017, από ότι φαίνεται είχε διάρκεια 29 δευτερόλεπτα και κάτι σύμφωνα με την προσομοίωση του Πανεπιστημίου Princeton και τα σεισμικά κύματα εξαπλώθηκαν πέρα από την αφρικανική ήπειρο. [Δείτε το παρακάτω βίντεο]\nΤο κύριο σοκ μεγέθους 6.6R μετά την αναθεώρηση, νοτιοανατολικά της Αλικαρνασσού της Τουρκίας, συνέβη ως αποτέλεσμα ενός κανονικού ρήγματος [κατά πάσα πιθανότητα του συστήματος διάρρηξης Gokova] σε ένα ρηχό βάθος φλοιού [περίπου 7 χιλιόμετρα] στην λιθοσφαιρική πλάκα της Ευρασίας.\nΚανονικά ρήγματα συμβαίνουν γενικά σε μέρη όπου η λιθόσφαιρα επεκτείνεται. Τα κανονικά ρήγματα θεωρούνται σήμερα ένας σημαντικός τρόπος με τον οποίο μεταμορφωμένοι βράχοι από τα βάθη έρχονται στην επιφάνεια της γης. Όταν η κρούστα απομακρύνεται, το ένα τμήμα του ρήγματος κινείται προς αντίθετη κατεύθυνση με το άλλο. Η ρήξη και η συνακόλουθη μετάπτωση απελευθέρωσαν συσσωρευμένη ενέργεια εκατοντάδων ετών, από την οποία εκδηλώθηκε ο φονικός σεισμός. Είναι πιθανόν την στιγμή του σεισμού ορισμένα τμήματα από τις απέναντι τουρκικές οροσειρές που τρέχουν πσράλληλα με το ρήγμα να ανυψώθηκαν από 40-70 εκατοστά.\nΗ λύση του εστιακού μηχανισμού υποδηλώνει ότι πράγματι ο σεισμός συνέβη σε ένα ελαφρώς βυθισμένο ρήγμα που αναπτύσσεται προς τα δυτικά και τα ανατολικά.\nΗ τεκτονική της περιοχής που περιβάλλει αυτόν τον σεισμό είναι σχετικά περίπλοκη. Στα νότια, η λιθοσφαιρική πλάκα της Αφρικής βυθίζεται κάτω από την πλάκα της Ευρασίας στην Ελληνική Τάφρο. Προς ανατολάς, η μικροπλάκα Ανατόλια (τμήμα της Ευρασίας) κινείται ως ένα μπλοκ με γενική κατεύθυνση προς τα δυτικά.\nΣτην περιοχή του κεντρικού Αιγαίου, και στη νότια Ελλάδα στα δυτικά και στη νότια Τουρκία στα ανατολικά κυριαρχεί η επέκταση βορρά-νότου. Στη Δυτική Τουρκία, οι ιστορικοί σεισμοί συμφωνούν με τις κινήσεις που έχουν καταγραφεί από τους γεωδαιτικούς σταθμούς.\nΟ σεισμός της 21ης Ιουλίου 2017 δείχνει ότι το κανονικό ρήγμα που έδωσε τον σεισμό σε γενικές γραμμές έχει τεκτονικά στοιχεία παρόμοια με τους προηγούμενους σεισμούς που συνέβησαν στην περιοχή. Η τοποθεσία της εκδήλωσης της 20ής Ιουλίου 2017 είναι περίπου 250 χλμ. βόρεια από το κοντινότερο τμήμα του ορίου πλακών, όπου η πλάκα Αφρικής κινείται προς τα βόρεια με ρυθμό περίπου 10 χιλ. / έτος σε σχέση με την Ευρασία. Αυτός ο σεισμός θεωρείται έτσι ένα ενδοπλακικό γεγονός και οφείλεται στην τοπική τεκτονική.\nΣτο Αιγαίο έχουν παρατηρηθεί συχνά μέτριοι έως μεγάλοι σεισμοί. Στην περιοχή έχουν εκδηλωθεί 27 άλλα γεγονότα με μεγέθη μεγαλύτερα των 6R τον προηγούμενο αιώνα. Ο μεγαλύτερος ήταν ένας σεισμός με 7.7R τον Ιούλιο του 1956, κοντά στη νήσο Αμοργό στα δυτικά της εκδήλωσης της 21ης Ιουλίου 2017. Αυτός ήταν ο μεγαλύτερος σεισμός του 20ού αιώνα στην Ελλάδα. Ως αποτέλεσμα αυτού του γεγονότος, στην Αμοργό και στη Σαντορίνη σημειώθηκε μετασεισμός 7.2R μετά από 13 λεπτά και συνοδευτικό μεγάλο τσουνάμι, με 53 θανάτους, 100 τραυματισμούς και εκτεταμένες ζημιές.\nΤον Ιούνιο του 2017, ένας σεισμός μεγέθους 6.3R προκλήθηκε 240 χλμ. βορειοδυτικά του σεισμού της 21ής Ιουλίου, προκαλώντας ένα θάνατο και 12 τραυματισμούς στη νήσο Λέσβο.\nΤις επόμενες 20 ώρες από τον σεισμό της 21ης Ιουλίου 2017, καταγράφηκαν 9 μετασεισμοί μεγαλύτεροι από τα 4.0R, με τον μεγαλύτερο να είναι 4.7R. Προς το παρόν η κατάσταση φαίνεται να ομαλοποιείται και εκτός απροόπτου τα δύσκολα έχουν μάλλον περάσει. Ωστόσο, το λίκνισμα θα συνεχιστεί τις επόμενες ημέρες και δεν μπορώ να αποκλείσω κάτι πιο ρυθμικό και έντονο.\nΣτα θετικά εκτός από την φθίνουσα πορεία της μετασεισμικής δραστηριότητας είναι ότι δεν φαίνεται από μακροσκοπικές παρατηρήσεις να έχουν ενεργοποιηθεί γειτονικά ρήγματα.\nΌμως αυτά τα 29 δευτερόλεπτα και κάτι ήταν αρκετά να μας υπενθυμίσουν ακόμη μια φορά τα λόγια του Αμερικανού φιλοσόφου,Γουίλ Ντυράν,[1885-1981] «Πολιτισμός υπάρχει από γεωλογική συγκατάθεση και ενδέχεται να αλλάξει χωρίς προειδοποίηση.»\nΤο «χωλό» τσουνάμι της 21-7-2017\n«Το να λυπάται κανείς για τέτοιες συμφορές είναι χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης, το να απορεί, όμως, και να εκπλήσσεται δείχνει άνθρωπο πού αγνοεί το παρελθόν και το ότι από τη φύση του τούτος ό υλικός κόσμος είναι εκτεθειμένος σε πολυποίκιλα παθήματα.»\nΜε αυτά τα γλαφυρά λόγια ο Αγαθίας Σχολαστικός αφηγείται το τσουνάμι [με ύψος κατά προσωπική εκτίμηση 25 μέτρα] που ακολούθησε τον σεισμό μεγέθους 7 Ρίχτερ, το οποίο έπληξε το νησί της Κω και τα γύρω παράλια, το 556 μ.Χ. Το επίκεντρο του ισχυρότερου σεισμού που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα στην Κω ήταν ο υποθαλάσσιος χώρος του Δίαυλου Κω-Νισύρου.\nΌμως και ο φονικός σεισμός με τα 6,6R [σύμφωνα με την τελευταία αναθεώρηση του Ευρωμεσογειακού Κέντρου] στις 21/7/2017 προκάλεσε σοβαρή διαταραχή του υδάτινου συστήματος του κόλπου Gokova.\nΤην στιγμή που ο ισχυρός σεισμός αφαιρούσε την ζωή από δύο νέα παιδιά, κατέστρεφε το μνημείο του Πλατάνου του Ιπποκράτη, το τέμενος της Πλατείας Ελευθερίας και προκαλούσε σημαντικές ζημιές τόσο στην πόλη της Κω όσο και στα απέναντι γειτονικά μικρασιατικά παράλια, σε κλάσματα δευτερολέπτου μία έκταση του θαλάσσιου πυθμένα μετακινήθηκε. Στην περιοχή του σεισμικού επικέντρου τα νερά μετατοπίστηκαν κατακόρυφα με αποτέλεσμα να εκτραπούν από την θέση ισορροπίας τους, λόγω όμως της βαρύτητας επανήλθαν σύντομα δημιουργώντας έτσι τα κύματα τσουνάμι που χτύπησαν τις παραλιακές πόλεις του Κεραμεικού.\nΣύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων το πρώτο κύμα έφτασε μόλις 5 λεπτά μετά το κύριο σεισμικό γεγονός, χτύπησε την πόλη της Κω και τα απέναντι τουρκικά παράλια.\nΠρέπει να ήταν μικρό σε ύψος, εκτιμώ έως 20 εκατοστά, αφού από πολλούς δεν έγινε αντιληπτό. Παραλιούχος και ιδιοκτήτης σκαφών αναψυχής στην τοποθεσία Αγ. Γαβριήλ της Κω, ανέφερε ότι κοιμόταν σε τροχόσπιτο κοντά στην ακτή όταν συνέβη ο σεισμός και δεν αντιλήφθηκε το πρώτο κύμα το οποίο όμως παρέσυρε ένα από τα καταμαράν του που βρίσκονταν στον αιγιαλό. Μετά από περίπου μισή ώρα εμφανίστηκε το δεύτερο κύμα το οποίο πρέπει να είχε ύψος έως 70 εκατοστά. Εκείνη την στιγμή η θάλασσα τραβήχτηκε, τα ταχύπλοα σκάφη του βρέθηκαν στον βυθό και κατόπιν με όχι ιδιαίτερη δύναμη χτύπησαν τα κύματα την παραλία. Πριν εμφανιστεί ένα ισχυρό τσουνάμι, η στάθμη της θάλασσας χαμηλώνει και το νερό αποτραβιέται από την ακτή, δίνοντας την εντύπωση ότι «όλη η θάλασσα μετακινείται προς τα πίσω».\nTo τρίτο κύμα το οποίο ήταν σαφώς εξασθενημένο, συνέβη περίπου 15 λεπτά αργότερα, όμως λόγω της νύκτας και του πανικού που επικρατούσε διέφυγε της προσοχής των περισσοτέρων.\nΣτα Δελφίνια το πρώτο κύμα παρατηρήθηκε από τους θαμώνες των καφετεριών. Το ισχυρότερο δεύτερο κύμα έγινε αντιληπτό από όλους σχεδόν τους πολίτες που έτυχε να βρίσκονται στην παραλία της πρωτεύουσας εκείνη την ώρα. Χτύπησε τον ιταλικό λιμενοβραχίονα που αξίζει να αναφερθεί ότι άντεξε και δεν έπαθε ιδιαίτερη ζημιά. Κατέκλυσε την ενδοχώρα και έφτασε έως το υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας δηλαδή 70-80 μέτρα από το λιμάνι και σε ύψος 7 μέτρα από την στάθμη της θάλασσας.\nΣτην πλατεία Ρ. Φερραίου τα κύματα έφτασαν έως την ταβέρνα Fish House, ενώ ακούστηκε ότι η θάλασσα πέταξε δύο μεγάλους κέφαλους στην ακτή.\nΤο θαλασσινό νερό κατέκλυσε σχεδόν όλη την Λεωφόρο των Φοινίκων και την επόμενη μέρα μία μικρή βάρκα βρέθηκε στο πεζοδρόμιο κάτω από την γέφυρα αλλά μάλλον προήλθε από τα γειτονικά παρτέρια και όχι από την θάλασσα.\nΕπιπλέον αναφέρθηκε ότι από το δεύτερο κύμα παρασύρθηκε αυτοκίνητο με γυναίκα και το παιδί της η οποία ωστόσο κατόρθωσε να απεγκλωβιστεί και να μην πάθει σχεδόν τίποτα.\nΤο τσουνάμι δεν έπληξε τη Λάμπη, τα Κρητικά και την τοποθεσία Βενζίνες στον Αγ. Φωκά. Η παραλία στο Ψαλίδι από το ξενοδοχείο Ραμίρα έως το Ακρωτήριο Λούρος άν και έπαθε καθίζηση και ρευστοποίηση εδάφους δεν κατακλύστηκε από τσουνάμι σύμφωνα με παραλιούχο που έτυχε να βρίσκεται εκεί την ώρα του σεισμού. Από ότι φαίνεται χτύπησε μόνο το κεντρικό τμήμα του λιμανιού της Κω έως την περιοχή Ελληνικά του Ψαλιδιού.\nΤα τσουναμογενή κύματα μετρήθηκαν από παλιρροιογράφους του Bodrum, εγκατεστημένους 12 χλμ. βόρεια του επίκεντρου, όπου καταγράφηκε ανωμαλία της κορυφής περίπου 30 εκατοστά πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Κατά πάσα πιθανότητα εκδηλώθηκε κοντά στο επίκεντρο, σε θαλάσσιο χώρο που απείχε περίπου 10,5 χλμ. από την Κω και 12,5 χλμ. από το Bodrum. Εάν ο χρόνος που έκαναν τα κύματα να φτάσουν στην Κω ήταν περίπου 300 δευτερόλεπτα τότε είχαν ταχύτητα περίπου 34 μέτρα/ δευτερόλεπτο γεγονός που σημαίνει ότι κινήθηκε απελπιστικά νωθρά. Μάλλον ήμασταν τυχεροί αυτή την φορά που η μετατόπιση του βυθού έγινε σε βάθη 110-120 μέτρα και η ενέργεια δεν βρήκε τεράστιο όγκο νερού να μεταφέρει. Έπληξε τις ακτές όχι όμως με την μανία και το ύψος [έως 3μ.] του σεισμού του 1933 που προήλθε από ρήγμα με διαφορετική γεωμετρία, χαρακτηριστικά και από την λεκάνη της Κω που φτάνει σε βάθη έως 700 μέτρα.\nΤα τσουνάμι μπορεί να καταστρέψουν ολόκληρες πόλεις υπό προϋποθέσεις. Δεν χρειάζεται πανικός, μπορούν να αντιμετωπιστούν με ψυχραιμία και γνώση των κινδύνων κάθε περιοχής. Συνήθως, ο ισχυρός σεισμός και το πρώτο κύμα που δεν είναι ούτε το πιο σημαντικό, ούτε το πιο καταστρεπτικό μας βοηθάνε να προετοιμαστούμε. Τα δεύτερα κύματα είναι επικίνδυνα και μπορούν να είναι φονικά. Τα κύματα του λιμανιού [τσουνάμι] είναι μια από τις πιο ύπουλες φυσικές καταστροφές, με τη δυνατότητα να προκαλέσουν τεράστιες ζημιές σε ευρείες εκτάσεις παράκτιων περιοχών. \nΤα πρόσφατα γεγονότα κατέδειξαν ότι ο κίνδυνος από τσουνάμι έχει αυξηθεί σημαντικά από το τελευταίο τραγικό περιστατικό του 1956 [κύματα 3m χτύπησαν το λιμάνι της Κεφάλου], κυρίως λόγω της επέκτασης της παράκτιας ανάπτυξης και των θαλάσσιων κοινοτήτων.\nΗ επιστήμη του τσουνάμι έχει γίνει ένας από τους πλέον διεπιστημονικούς ερευνητικούς τομείς. Οι κοινωνικές επιστήμες, τα εφαρμοσμένα μαθηματικά, η μηχανική και η γεωλογία είναι εξίσου σημαντικά για την έρευνα τους, όπως η παραδοσιακή σεισμολογία και η ωκεανογραφία. Η γνώση των τοπικών συνθηκών κρίνεται κρίσιμη. Για παράδειγμα οι Ιταλοί χρησιμοποιούσαν τα ισόγεια των δημόσιων κτιρίων ως βοηθητικούς χώρους. Είχαν διδαχθεί από Ιάπωνες μετά το θανατηφόρο τσουνάμι της Μεσσήνης του 1908 που άφησε πίσω του περίπου 100.000 νεκρούς.\nΟ σχεδιασμός χωρίς γνώση των ιδιατεροτήτων της τοπικής γεωλογίας ίσως αποβεί μοιραίος. Τα τσουνάμι ολοκληρώνουν μία καταστροφή και συχνά είναι πιο φονικά από τους ίδιους τους σεισμούς που τα προξένησαν.\nΌμως, πρέπει να τονισθεί ότι τόσο η δημόσια μηχανή όσο και η τοπική κοινότητα φάνηκαν εντελώς απροετοίμαστες. Δεν άκουσα καμία σειρήνα μετά τον κύριο σεισμό. Μελέτες υπάρχουν αλλά δεν έχουν ποτέ δοκιμαστεί ή εφαρμοστεί τουλάχιστον επί χάρτου. Ο πανικός την νύχτα είναι απολύτως κατανοητός σε τέτοιες ακραίες καταστάσεις. Όμως κανένας δεν ήξερε τι έπρεπε να κάνει. Αναφέρθηκε κομφούζιο ιδίως στο ιστρορικό κέντρο και αυτό ήταν αναμενόμενο από την στιγμή που οι λειτουργικές προτεραιότητες της πόλης έχουν λιγότερο να κάνουν με την ασφάλεια των πολιτών σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.\nΑπό τύχη δεν θρηνήσαμε θύματα από την ακολουθία κυμάτων. Η ώρα και ο βυθός του τμήματος του ρήγματος που έσπασε μάλλον έπαιξαν σημαντικό ρόλο στον μετριασμό των επιπτώσεων του φαινομένου.\nΣτην Τουρκία ίσως υπήρξαν θύματα που σκόπιμα δεν έχουν αναφερθεί για ευνόητους λόγους.\nΤα τελευταία χρόνια σχεδόν οι περισσότερες πολιτισμένες κοινωνίες έχουν εκπονήσει λειτουργικά και εφαρμόσιμα σχέδια προετοιμασίας, με καταφύγια και χάρτες επικινδυνότητας τσουνάμι. Οι πινακίδες με οδηγίες μιας ακτής [που είναι εκτεθειμένη σε κίνδυνο τσουνάμι ]ειναι ορατές σε κάθε πολίτη/φιλοξενούμενο ακόμη και στα πιο τουριστικά μέρη του κόσμου. Δεν καταστρέφει το τουριστικό μάρκετινγκ η ενημέρωση για φυσικούς κινδύνους μιας περιοχής αντίθετα το επιβραβεύει.\nΣε περίπτωση που το τσουνάμι έχει δημιουργηθεί από ένα τοπικό σεισμικό γεγονός κοντά στις ακτές της Κω, μην περιμένετε τους αρμόδιους για να πάρετε τις όποιες αποφάσεις σας. Έχετε στην διάθεση σας ελάχιστο χρόνο. Όμως πρέπει να ενεργήσετε από μόνοι σας. Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι τα τσουνάμι είναι σπάνια φαινόμενα και ότι όλοι οι σεισμοί δεν δίνουν τέτοια κύματα. Ωστόσο, ένας πολύ δυνατός σεισμός πρέπει να μας κάνει να τρέξουμε το συντομότερο δυνατό σε υψηλότερο έδαφος. Το δεύτερο κύμα σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να μας βρει στην ακτή. Δεν πλησιάζουμε μετά το δεύτερο κύμα την παραλία. Η κόρη του Ερμή και της Αφροδίτης, η αρχαία προστάτιδα των πόλεων δεν θα είναι πάντα εκεί και τα πράγματα, όπως διδάσκει η διεθνής εμπειρία, μπορεί να μην έχουν θετική κατάληξη.\nΓια περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ετοιμότητα τσουνάμι πρέπει να επικοινωνείτε με τον τοπικό συντονιστή του προγράμματος έκτακτης ανάγκης ή να συμβουλευθείτε το Περιφερειακό πρόγραμμα.Εάν σας ενδιαφέρει να μάθετε περισσότερα και να λάβετε οδηγίες μπορείτε να κατεβάσετε το pdf «Η Ετοιμότητα Σώζει Ζωές».\n1.Ευρωμεσογειακό Κέντρο EMSC\n3.Η ετοιμότητα σώζει ζωές, pdf\nΠου και πότε συμβαίνουν οι μετασεισμοί;\nΟι μεγάλοι μετασεισμοί όχι μόνο σπάνε τα νεύρα, αλλά μπορούν επίσης να προκαλέσουν νέες καταστροφές και τραυματισμούς και να επιδεινώσουν τις δομές που έχουν ήδη πληγεί από τον αρχικό σεισμό. Οι μετασεισμικές δονήσεις προκαλούν πονοκέφαλο στους σεισμολόγους οι οποίοι θέλουν πραγματικά να ξέρουν πού αναμένεται να εκδηλωθεί ο μεγάλος μετασεισμός ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα.\nΠολλά ενεργά ρήγματα διασχίζουν τον Κόλπο Gökova, απέναντι από την Κω, στη Δυτική Ανατολία. Η σεισμική δραστηριότητα της περιοχής ελέγχεται ως επί το πλείστον από κανονικά χερσαία και υποθαλάσσια ρήγματα.\nΤο θανατηφόρο γεγονός των 6.7R που συγκλόνισε την ευρύτερη περιοχή της Κω, στις 21 Ιουλίου, πιθανόν προήλθε από ένα από αυτά ή από το ρήγμα Gokova το οποίο αρκετοί επιστήμονες το βλέπουν ως ενιαίο με μήκος περίπου 100χλμ και με δυνατότητα να δώσει έως 7,3R.\nΌμως, γιατί περιμένουμε μετασεισμούς μετά από τα 6,7R; Η τεκτονική και τα ρήγματα της περιοχής προσπαθούν να σταθεροποιήσουν τις συνθήκες εδάφους που έχουν αλλοιωθεί σημαντικά από την τεράστια δόνηση, δηλαδή ο φλοιός αναζητά μία νέα φάση ισορροπίας μετά από μία έντονη αναταραχή.\nΟι σεισμοί έρχονται σε ομάδες. Σε κάθε ομάδα, ο μεγαλύτερος ονομάζεται κύριος. Οι μετασεισμοί είναι σεισμοί που συμβαίνουν συνήθως κοντά στο ρήγμα. Η πίεση που ασκείται στο ρήγμα του αρχικού σεισμού αλλάζει και οι περισσότερες μετασεισμικές δονήσεις εμφανίζονται στο ίδιο ρήγμα. Μερικές φορές η αλλαγή στο στρες είναι αρκετά μεγάλη για να προκαλέσει μετασεισμούς επίσης σε κοντινά ρήγματα.\nΌλοι οι επιφανειακοί σεισμοί όπως ήταν ο πρόσφατος [βάθος μικρότερο από 60 χλμ] συνοδεύονται από μετασεισμούς ενώ οι ενδιάμεσου εστιακού βάθους [60-180 χλμ] σπάνια ακολουθούνται από μετασεισμικές δονήσεις.\nΜια τελευταία μελέτη του Van der Elst διαπιστώνει ότι οι μεγαλύτερες μετασεισμικές δονήσεις έχουν την τάση να χτυπάνε στην άκρη του αρχικού σεισμού. Κατά το μοντέλο των Karakaisis et.al η εστία του σεισμού επειδή ήταν στο δυτικό άκρο του ρήγματος Gokova η μετασεισμική δράση αμέσως θα επεκταθεί στο άλλο άκρο του ρήγματος όπου αναμένεται να γίνει ο μέγιστος μετασεισμός δηλαδή προς το ανατολικό τμήμα.\nΣύμφωνα με τον σεισμολόγο Β.Παπαζάχο οι στατιστικές πιθανότητες ο μεγαλύτερος μετασεισμός να συμβεί μετά την πρώτη ημέρα είναι 53%, μετά την πρώτη εβδομάδα 34%, μετά τον πρώτο μήνα 19%, μετά τους δύο μήνες 12% και μετά τους τρεις μήνες 8%.\nΟι μεγαλύτεροι μετασεισμοί συνήθως χτυπάνε μέσα σε λίγες μέρες από τον κύριο σεισμό, και συνεχίζουν τις επόμενες μέρες και μήνες. Ο μεγαλύτερος μετασεισμός μετά από τα 9R της Ιαπωνίας το 2011 ήταν μεγέθους ο 7,9R της ίδιας ημέρας. Ο σεισμός της Αϊτής του 2010, μεγέθους 7R, συνοδεύτηκε από μετασεισμό μεγέθους 5,9R οκτώ ημέρες μετά τον κύριο.\nΣε γενικές γραμμές, όσο μεγαλύτερος είναι ο κύριος σεισμός, τόσο μεγαλύτεροι και πιο πολλοί είναι οι μετασεισμοί που θα ακολουθήσουν. Στην δική μας περίπτωση αναμένουμε επεισόδια με 5-6 Ρίχτερ ή κάτι περισσότερο σύμφωνα με τους σεισμολόγους.\nΗ τοποθεσία είναι τόσο σημαντική όσο και το μέγεθος του σεισμού στην πρόβλεψη των μεγάλων μετασεισμών. Οι μετασεισμοί, εξ ορισμού, είναι μικρότεροι από το κύριο σεισμό και πρέπει να εκδηλωθούν κατά μήκος της ρήξης του ρήγματος του αρχικού σεισμού[Η ρήξη του ρήγματος είναι η περιοχή που σπάει κατά τη διάρκεια του σεισμού.]\nΗ σεισμική ανάλυση Van der Elst μας δείχνει ότι μικρότερες μετασεισμικές δονήσεις έχουν την τάση να χτυπάνε μέσα στην αρχική ρήξη, σε αδρανή κομμάτια του ρήγματος που δεν έχουν σπάσει κατά τον αρχικό σεισμό. Αυτό περιορίζει το μέγεθος του σεισμού, γιατί δεν υπάρχουν πολλά τμήματα να σπάσουν.\nΟι μεγαλύτεροι μετασεισμοί ξεκινούν από την άκρη του κύριου σεισμού, και μετακινούνται σε αδιάσπαστα τμήματα του ιδίου ρήγματος. Μπορεί επίσης να συνεχίσουν κατά μήκος ολοκλήρου του ρήγματος, καθώς ο γύρω βράχος προσαρμόζεται στη νέα του θέση. Ένας πραγματικά μεγάλος μετασεισμός σπάει ένα νέο φρέσκο κομμάτι του ρήγματος και συνήθως παρατηρείται έξω από την κύρια αρχική ρήξη.\nΥπάρχουν κάποιες ειδικές περιπτώσεις που αφορούν τους μετασεισμούς. Μερικές φορές ένας μετασεισμός είναι μεγαλύτερος από τον αρχικό σεισμό. Στην περίπτωση αυτή, οι γεωλόγοι θα τον μετονομάσουν σε κύριο σεισμό, και θα γίνει πλέον προσεισμός η προηγούμενη δόνηση. Για τον λόγο αυτό είναι κρίσιμο το πρώτο 48ωρο, καθώς πρέπει να γνωρίζουμε ότι πράγματι τα 6,7R ήταν ο κύριος σεισμός.\nΕπίσης, υπάρχουν και άλλα σημαντικά ρήγματα γύρω από αυτό που έδωσε τον τελευταίο σεισμό που έχουν συσσωρεύσει ενέργεια κατά τη διάρκεια των ετών[παράδειγμα το ρήγμα του Δίαυλου Κω-Νισύρου, συσσωρεύει ενέργεια εδώ και 85 χρόνια].Ενας κοντινός σεισμός μπορεί να ωθήσει αυτά τα ρήγματα σε αστοχία. Αυτά τα γεγονότα δεν θεωρούνται μετασεισμικές δονήσεις, ωστόσο, επειδή το προστιθέμενο στρες από το σεισμό ήταν ακριβώς στο κρίσιμο σημείο που προκάλεσε το ρήγμα μπορεί να απελευθερώσει συσσωρευμένη ενέργεια, με αποτέλεσμα ένα νέο σεισμό.\nΗ σεισμική δραστηριότητα φαίνεται να εκτονώνεται όμως ο χορός από τα ρίχτερ θα κρατήσει για αρκετό χρόνο. Ο μέγιστος μετασεισμικός χώρος που θα εμπλακεί έχει την δυναμική να είναι ίσος με το μήκος του ρήγματος που έδωσε τον κύριο σεισμό. Είναι παρήγορο ότι μετά τον κύριο σεισμό ακολούθησε ισχυρή μετασεισμική δόνηση 5,1R μέσα στην πρώτη ώρα. Το επόμενο 24ωρο το ποσοστό των μετασεισμών είχε αρχίσει να εξασθενεί και αυτό είναι θετικό γεγονός. Η επόμενη μέρα δίνει περίπου τους μισούς μετασεισμούς της πρώτης ημέρας. Σε γενικές γραμμές δέκα μέρες μετά τον κύριο θα εκδηλωθεί μόνο το 1/10 του αριθμού των μετασεισμών.\nΣχετικά με τον σεισμό της Κω, εφόσον η σεισμική ακολουθία συνεχίσει να εκτονώνεται ομαλά, αναμένονται περίπου 1000 μετασεισμοί την πρώτη εβδομάδα, 500 την επόμενη, 100 την τρίτη και ούτω καθεξής.\nΤο επόμενο διάστημα θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε με τους μετασεισμούς και οφείλουμε με ψυχραιμία να τους ενσωματώσουμε στην καθημερινότητα μας. Κάνουμε την ζωή μας αλλά είμαστε προσεκτικοί. Ακολουθούμε μόνο τις οδηγίες των αρμοδίων αρχών. Αν είμαστε σε παραλία και ένας ισχυρός σεισμός μας ρίξει κάτω ή μας κουνήσει τότε πρέπει το συντομότερο δυνατό να μετακινηθούμε σε υψηλότερο κοντινό μέρος χωρίς πανικό αφού έχουμε στην διάθεση μας κάποια λεπτά [με κάθε επιφύλαξη, 5-10].\n3. Οι σεισμοί της Ελλάδας -Β&Κ Παπαζάχος\nΠοιο ρήγμα μπορεί να έδωσε τον φονικό σεισμό των 6.6 βαθμών;\nΤο 6 ή 5 π.Χ, σύμφωνα με μαρτυρίες του ιστορικού Ευσέβιου, μεγάλος σεισμός [κατ΄εκτίμηση λίγο μεγαλύτερος από τα 6R] προκάλεσε τη μερική καταστροφή του νησιού. Σύμφωνα με αφηγήσεις του Ιταλού αρχιτέκτονα L.Morricone, δεν ήταν δυνατό να αναγνωριστούν τα ίχνη του σεισμού από τις ανασκαφές. Μία επιγραφή στην Κω μνημονεύει τον Αύγουστο ως κτίστη της πόλης και μπορεί να έχει σχέση με αυτό τον σεισμό. Όμως, είναι πιθανόν η σεισμική δόνηση- φάντασμα να έχει προέλθει από το ρήγμα Gökova, και να είχε επίκεντρο κοντά στο μεγάλο σεισμό που χτύπησε το ξημέρωμα [ώρα 1:40] της 21ης Ιουλίου το νησί της Κω και την τουριστική μέκκα της Αλικαρνασσού.\nΠερίπου 20 λεπτά πριν το κύριο συμβάν, προηγήθηκε αδύνατος προσεισμός [δεν έγινε αισθητός στην Κω] μεγέθους 2.5 της κλίμακας Ρίχτερ. Ο κύριος σεισμός ήταν 6,6 βαθμών σύμφωνα με τα ερευνητικλα κέντρα USGS, EMSC-σημειώθηκε σε σχετικά μικρό βάθος 8-10χλμ., με ισχυρή ανακίνηση που διήρκησε για περίπου 20 δευτερόλεπτα.\nΑπό τη σεισμική δόνηση βρήκαν τον θάνατο δύο τουρίστες που καταπλακώθηκαν από τοίχο ενός μπαρ της πόλης, ένας 37χρονος Τούρκος και ένας 22χρονος Σουηδός. Σοβαρές ζημιές έχει υποστεί και το λιμάνι της Κω. Σύμφωνα με το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, το επίκεντρο τού σεισμού ήταν στην θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ρόδου και Κω, κοντά στις τουρκικές ακτές. Οι σημαντικότερες καταστροφές έχουν αναφερθεί στην περιοχή της παλιάς πόλης. Ανάμεσα στις πολλές ζημιές είναι το ιερό του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Νικολάου, ο μιναρές στην Πλατεία Ελευθερίας όπου υπήρχε αρχαίος Ναός της Αγίας Παρασκευής σύμφωνα με τον Ιάκωβο Ζαρράφτη. Ζημιές και τραυματίες έχουν καταγραφεί και στο Μπόντρουμ της Τουρκία.\nΑρκετά μέτριες μετασεισμικές δονήσεις έχουν λάβει χώρα γύρω από το σεισμικό επίκεντρο. Ουσιαστικά, όσο μεγαλύτερος είναι ο σεισμός, τόσο μεγαλύτερη είναι η περίοδος των μετασεισμών- όσο μεγαλύτερος είναι ο σεισμός, τόσο μεγαλύτερο είναι το ρήγμα που προκάλεσε τον κύριο σεισμό - και το μέγεθος του ρήγματος μπορεί επίσης να επηρεάσει τον αριθμό, το μέγεθος και την χρονική περίοδο στην οποία συμβαίνουν οι μετασεισμοί.\nΕπιπλέον ένα μικρό τσουνάμι καταγράφηκε από παλιρροιογράφους με τη θάλασσα να πέφτει έως και 25 εκατοστά πριν ανυψωθεί σε περίπου 5-10 εκατοστά πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα. Το Τουρκικό Παρατηρητήριο του Πανεπιστημίου Bogazici έχει μετρήσει τον σεισμό με μέγεθος 6.5R.\nΤο κύριο σεισμικό γεγονός ίσως έχει προέλθει από πιθανή επέκταση προς δυσμάς του ρήγματος Gökova. Ωστόσο, ο Kurt et al (1999) προτείνουν σε προηγούμενη μελέτη μια σειρά από μικρότερα παράκτια ρήγματα που θα μπορούσαν να έχουν ενεργοποιηθεί σε αυτό το συμβάν.\nΜετά από αιώνες ησυχίας, κανένας μεγάλος ιστορικός σεισμός δεν είχε αναφερθεί κατά μήκος αυτού του ρήγματος (με βάση τον ιστορικό σεισμικό κατάλογο GEM), αν και το 1863, ένας σεισμός γύρω στα 7,5 Ρίχτερ σημειώθηκε περίπου 75 χιλιόμετρα νότια.\nΟ μηχανισμός γένεσης του σεισμού σύμφωνα με το USGS είναι σύμφωνος με την επέκταση κατά μήκος ρήγματος με κλίση περίπου 70° ως προς την επιφάνεια της Γης. Η σεισμική ρήξη φαίνεται ως μια δυτική επέκταση του ρήγματος Gökova. Σύμφωνα με τους σεισμολόγους αμερικάνικης ιστοσελίδας [temblor.net] εξακολουθεί να υπάρχει ένα τμήμα μη διαρρηγμένο από το κατά προσέγγιση 100 χιλιομέτρων ρήγμα, που έχει κάποιες πιθανότητες να παράγει ένα σεισμό 7.3R εφόσον βέβαια επιβεβαιωθεί το εν λόγω ως υπεύθυνο για την πρόσφατη σεισμική ακολουθία.\nΠρέπει να τονισθεί ότι ο σεισμός δεν προήλθε από το ρήγμα που έδωσε την σεισμική δόνηση του 1933. Το ρήγμα του Δίαυλου Κω- Νισύρου δίνει συνήθως ισχυρά τσουνάμι.\nΤο φαινόμενο φαίνεται να εκτονώνεται όμως κανείς δεν μπορεί να πει ακόμη με απόλυτη σιγουριά ότι τα 6,7R ήταν ο κύριος σεισμός. Μετά το κρίσιμο 48ωρο οι επιστήμονες του Γεωδυναμικού και του ΟΑΣΠ θα είναι σε θέση να εκτιμήσουν καλύτερα την κατάσταση και να αναλύσουν την εξέλιξη του φαινομένου. Η εμφάνιση μεγάλων, καταστροφικών σεισμών μετά από μακρά παύση είναι μια υπενθύμιση ότι τα ενεργά ρήγματα θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον σεισμικό σχεδιασμό.\n2. USGS- Αμερικάνικο Γεωλογικό Ινστιτούτο\n3. Ευρωμεσογειακό Σεισμολογικό Κέντρο (EMSC)\n4.Τουρκικό Ινστιτούτο Μεταλλευτικών Ερευνών (ΜΤΑ)\n5.Ιστορία της Ν.Κω-Β.Χατζηβασιλείου\n6.Σεισμοί της Ελλάδος- Παπαζάχος.Β-Κ\nΥπάρχουν δράκοι στα σπήλαια;\nΣτη λίμνη της Καστοριάς, λίγο πριν από τη μονή της Παναγίας της Μαυριώτισσας, συναντάται το σπήλαιο του Δράκου. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση το σπήλαιο ήταν κάποτε χρυσωρυχείο, το οποίο φρουρούσε ένας τρομερός δράκος .Ο Κάστωρ, πρώτος βασιλιάς της Καστοριάς και ημιαθάνατος γιος του Δία, κάποια στιγμή θέλησε να δείξει το σπήλαιο στο αδελφό του και έτερο των Διοσκούρων, Πολυδεύκη. Όμως για να εξουδετερωθεί ο δράκος- φρουρός του σπηλαίου ο βασιλιάς ζήτησε από ένα ρωμαλέο νέο να αναλάβει το επικίνδυνο έργο. Με το δόρυ του, ο νεαρός χτύπησε το δράκο ο οποίος έπεσε στα νερά της λίμνης. Κατόπιν οι Διόσκουροι μπήκαν στο σπήλαιο κρατώντας δαυλούς, προχώρησαν σιγά-σιγά στο εσωτερικό του, όμως η έλλειψη οξυγόνου έσβησε την φωτιά τους και το σπήλαιο βυθίστηκε στο σκοτάδι. Τότε, μία φωνή ακούστηκε από τα βάθη του σπηλαίου: «Εκείνος που θα σκύψει για να πάρει μια χούφτα λάσπης που πατάει θα το μετανιώσει!». Κάποιοι φοβήθηκαν ακούγοντας τα απειλητικά αυτά λόγια, αλλά οι πιο θαρραλέοι γέμισαν βιαστικά τον κόρφο τους με λάσπη. Οι τελευταίοι, όταν βγήκαν από το σπήλαιο και αντίκρισαν το φως του ήλιου, είδαν έκπληκτοι ότι αυτό που κρατούσαν ήταν υγρή χρυσόσκονη.\nΗ Σπηλιά του Δράκου με τον επιβλητικό διάκοσμο και τις επτά υπόγειες λίμνες ήταν άγνωστη έως τα μέσα περίπου του 20ού αιώνα. Ο γεωμύθος κατά πάσα πιθανότητα έχει σχέση με τα απολιθωμένα οστά της αρκούδας των σπηλαίων (Ursus Speleaus) που έβρισκαν οι ντόπιοι στο εσωτερικό του. Το είδος αυτό έζησε στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια του Πλειστόκαινου και εξαφανίστηκε πριν από περίπου 10.000 χρόνια. Όμως ο πανέμορφος μύθος κάλλιστα θα μπορούσε να κεντρίσει τη λογική μας και να θέσει ένα απλό ερώτημα.Υπάρχουν ακόμη δράκοι στα σπήλαια;\nΝέες τεχνικές DNA έχουν βοηθήσει τους ερευνητές να εντοπίσουν τα μεγαλύτερα και πιο παράξενα ζώα που ζουν σε σπηλιές στον κόσμο. Ο δράκος του σπηλαίου μπορεί να μην είναι αυτό που φανταζόμαστε, όμως είναι το μεγαλύτερο και πιο προσαρμοσμένο ζώο σε σπηλιές στην Ευρώπη. Αυτά τα περίεργα πλάσματα περνάνε όλη τη ζωή τους σε σπηλιές, όμως τελευταία αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο εξαφάνισης από τις γεωργικές δραστηριότητες και τις χημικές εγκαταστάσεις που λειτουργούν στην επιφάνεια.\nΟ επικεφαλής του εργαστηρίου Tular Cave, από τη Σλοβενική Εταιρεία Σπηλαιολογίας, καταδύθηκε στα υπόγεια περάσματα του Σπηλαίου της Πλανηνής[Σλοβενία] όταν παγιδεύτηκε σε ένα μικρό θύλακα αέρα. Σχεδόν ένα μίλι κάτω από το έδαφος, με το οξυγόνο του να μειώνεται, προσπάθησε να διασωθεί. Με τη βοήθεια της τύχης κατέληξε σε ένα άλλο θύλακα αέρα. Σχεδόν τέσσερις ώρες αργότερα, βρήκε τους συναδέλφους του - λίγο πριν φτάσουν οι διασώστες. "Ο μόνος λόγος για τον οποίο τώρα είναι ζωντανός, είναι διότι βρήκε αέρα σε μια από τις σχισμάδες", λέει ο Stanley Sessions, καθηγητής βιολογίας στο Hartwick College της Νέας Υόρκης που έχει μελετήσει τους δράκους σπηλαίων μαζί με άλλους ερευνητές. "Εξαιτίας του Proteus[Πρωτέα] - το μεγάλο δράκο του σπηλαίου είναι ζωντανός σήμερα" ανέφερε.\nΟ Πρωτέας δεν έχει καμία σχέση με τον δράκο της Καστοριάς. Ο τυφλός δράκος των σπηλαίων, όπως επίσης ονομάζεται, έχει από καιρό εντυπωσιάσει τους βιολόγους με την απαράμιλλη περίεργη του φύση. Αυτά τα αμφίβια μοιάζουν με φίδια και στα μικρά άκρα με κοράλλια, ενώ το ημιδιαφανές, ροζέ λευκό δέρμα τους μοιάζει με ανθρώπινη σάρκα. Με μήκος έως και 30 εκατοστά θεωρείται το μεγαλύτερο ζώο που ζει σε σπήλαιο. Ζουν έως και 70 χρόνια, τα οποία ξοδεύουν βαθιά υπόγεια στις Δηναρικές Άλπεις, σε μέρη της Σλοβενίας, της Ιταλίας, της Κροατίας, της Ερζεγοβίνης κά. Σήμερα τα ζώα αντιμετωπίζουν αυξανόμενες απειλές από τη γεωργική χρήση, για να μην αναφέρουμε την κληρονομιά των εγκαταστάσεων χημικών αποβλήτων.\nΗ νέα τεχνική eDNA είναι ένας καλός τρόπος για να ανιχνευθεί το πρωτόζωο. Η τεχνική είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την εύρεση πρωτεϊνικών γενετικών ιχνών στο νερό. Μπορεί να βοηθήσει σε καταστάσεις όπου το σκοτεινό νερό καθιστά δύσκολο τον εντοπισμό τους από τους σπηλαιοδύτες.\nΑυτά τα ζώα έχουν εξαιρετική προσαρμογή στο ακραίο περιβάλλον των σπηλαίων. Στο παρελθόν, όταν οι πλημμύρες τους έφερναν στην επιφάνεια, οι ντόπιοι πίστευαν ότι τα ασυνήθιστα αμφίβια ήταν μωρά δράκων - εξ ου και το ψευδώνυμο. Τον Πρωτέα τον συναντάμε σε διάφορους αρχαίους Ελληνικούς μύθους. Ήταν θαλάσσιος δαίμονας, ήρωας, ακόμη και βασιλιάς, είχε την ικανότητα να αλλάζει σχήμα. Και ενώ η προέλευση του γερμανικού ονόματος (olm) είναι αβέβαιη, το σλοβενικό όνομα (človeška ribica) μεταφράζεται χονδρικά ως το "ανθρώπινο ψάρι".\nΘα μπορούσατε να σκεφτείτε ότι τα σκοτεινά ενδιαιτήματα αυτών των θρυλικών πλασμάτων θα τα προστάτευαν από την ανθρώπινη καταστροφή. Αλλά τα υδάτινα οικοσυστήματα τους συλλέγουν το απορρίμματα από την επιφάνεια, πράγμα που σημαίνει ότι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την καταστροφή οικοτόπων εξαιτίας αναπτυξιακών και υδροηλεκτρικών έργων που αναδιανέμουν τα υπόγεια ύδατα. Οι κατοικίες τους είναι ένα από τα πιο ευάλωτα μέρη του πλανήτη. Τα ασβεστολιθικά και σπηλαιώδη οικοσυστήματα κάτω από τα οποία οι δράκοι των σπηλαίων φτιάχνουν τα σπίτια τους αντιμετωπίζουν πλέον περισσότερους κινδύνους. Επιπλέον, το ίδιο νερό που τα φιλοξενεί είναι η πηγή πόσιμου νερού [π.χ το 96% των Σλοβένων]. Αν μολύνουμε το νερό θα τα σκοτώσουμε, αυτή θα είναι η μεγαλύτερη καταστροφή όλων των εποχών αναφέρουν οι επιστήμονες.\nΕπιπλέον, το proteus είναι μόνο η κορυφή μιας ποικίλης υπόγειας τροφικής αλυσίδας, η οποία θα μπορούσε επίσης να θανατωθεί από τη ρύπανση. Τα σπήλαια είναι σαν τα τροπικά δάση. Πρόκειται για σημεία σημαντικά για τη βιοποικιλότητα όσον αφορά τον αριθμό των ειδών. Τα είδη που έχουν προσαρμοσθεί σε σπηλιά, είναι πολύ παράξενα. Για να σώσουμε ένα δράκο, πρέπει πρώτα να τον βρούμε. Αυτό εξαρτάται από τον τεράστιο υπόγειο λαβύρινθο των ασβεστολιθικών περασμάτων. Σε μια προσπάθεια να απλοποιήσουν την αναζήτηση για δράκους και να αυξήσουν τις ικανότητες να τα ανιχνεύσουν, οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τώρα νέες τεχνικές δειγματοληψίας για το περιβάλλον του DNA, οι οποίες επισημαίνουν μικροσκοπικά ίχνη γενετικού υλικού στο νερό για να καταλάβουν πού κρύβονται τα πλάσματα χωρίς να καταδυθούν στα σπήλαια. Η υπόγεια απομόνωση τους τα έχει προστατεύσει από μερικές από τις μεγάλες απειλές για τα αμφίβια των τελευταίων δεκαετιών, όμως οι κλιματικές αλλαγές και ο άνθρωπος παραμονεύουν. Θα τα καταφέρει;\nΟ σεισμός της Αμοργού και το τσουνάμι στην Κάλυμνο πριν 61 χρόνια.\n«Κατά αξιόπιστες πληροφορίες του τότε µηχανικού του ∆ήµου της Καλύµνου,του αείμνηστου Ακίνδυνου Καλλία 13 λεπτά µετά το σεισµό άρχισε η υποχώρηση της θάλασσας, η οποία σε ορισµένες περιοχές έφθασε τα 200µ. από τις ακτές. Μετά από 5 λεπτά έφθασε στο Καντούνι το πρώτο κύµα κινούµενο µε αστραπιαία ταχύτητα από Α προς ∆ και ακολούθως τα άλλα δύο που κατέκλυσαν το πεδινό µέρος της νήσου σε βάθος 200µ. Το κύµα έφθασε σε ύψος 3,60µ. Σε µερικά σηµεία η στάθµη της θάλασσας κατήλθε κατά 2,5µ περίπου και σε άλλα ανήλθε κατά 5,5µ περίπου.Στον οικισµό Ποθαία η θάλασσα αρχικά υποχώρησε και εν συνεχεία επανήλθε µε υπερυψωµένη στάθµη και κατέκλυσε τα παραλιακά οικήµατα προξενώντας σοβαρές ζηµιές. Σηµειώθηκαν τρεις διαδοχικές υποχωρήσεις της θάλασσας, εκ των οποίων η τρίτη ήταν µεγαλύτερη. Κατά την υποχώρηση τα ύδατα παρέσυραν ζώα, δένδρα, σκεύη και κουφώµατα οικιών σε απόσταση 1000 – 1500µ.\nΟ μύθος της Φαίας και το ηφαίστειο στο Σουσάκι\nΟ Θησέας, μυθικός βασιλιάς της Αθήνας, έζησε τα παιδικά του χρόνια στην Τροιζήνα. Κάποια στιγμή αφήνει την Τροιζήνα για να συναντήσει τον θετό του πατέρα Αιγέα. Στον δρόμο προς την Αθήνα έρχεται αντιμέτωπος με ληστές και άγρια ζώα. Στο στενότερο σημείο του ισθμού της Κορίνθου θα σκοτώσει τον ισχυρότατο Σίνη, ενώ στην Κρομμυώνα κάτω από τα Γεράνεια Όρη- κοντά στη θέση που βρίσκεται η σημερινή κωμόπολη Άγιοι Θεοδώροι- θα εξολοθρεύσει τη Φαία, ένα αγριόχοιρο απόγονο των τεράτων Έχιδνας και Τυφώνα που κατέστρεφε τις καλλιέργειες και τρομοκρατούσε τους ντόπιους.\nΣτα αρχαία χρόνια, σύμφωνα με τον Ξενοφώντα, στην ίδια πεδιάδα υπήρχε ο παραθαλάσσιος οικισμός της Σίδουσας, ο οποίος ήταν ευρέως γνωστός για τις μηλιές του. Σύμφωνα με τον Παυσανία η αρχαία Κρομμυώνα πήρε το όνομα της από το γιο του Ποσειδώνα Κρόμο.\nΗ ευρύτερη περιοχή γύρω από τους Αγίους Θεοδώρους συνδέεται με ιστορίες και άθλους όχι μόνο του μυθικού ήρωα αλλά και του πραγματικού πατέρα του, του Ποσειδώνα ο οποίος εκτός από θεός της θάλασσας, ήταν συνδεδεμένος και με τη γη και τα φαινόμενα που σχετίζονται με αυτή, όπως δηλώνουν τα επίθετα και οι χαρακτηρισμοί Γαίης Κινητήρ, Γαιήοχος ( δηλαδή κάτοχος της γης), Σεισίχθων, Εννοσίγαιος, Ενοσίχθων (αυτός που κάνει τη γη να τρέμει, που προκαλεί σεισμούς ,κατακλυσμούς και φυσικές καταστροφές) κά.\nΔεν είναι γνωστό αν ο μύθος της Φαίας προέρχεται από το χρώμα της στάχτης και έχει σχέση με την τοποθεσία που φιλοξενεί το πιο άγνωστο ηφαιστειογενές κέντρο στην χώρα μας. Εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι το γεωπεριβάλλον συνέβαλλε στην δημιουργία των πανέμορφων τοπικών μύθων καθώς ολόκληρη η περιοχή μεταξύ Κορινθίας και Κόλπου του Σαρωνικού είναι γεωδυναμικά πολύ ενεργή με συχνούς σεισμούς και έντονη γεωθερμική δραστηριότητα ιδίως στο Σουσάκι.\nΤο Σουσάκι απέχει μόλις 65 χλμ από την Αθήνα, αποτελεί το βορειοανατολικό άκρο του ενεργού ηφαιστειακού τόξου του Αιγαίου, το οποίο δημιουργείται λόγω της ανόδου του λιωμένου υλικού από την υποβυθιζόμενη Αφρικανική πλάκα κάτω από την Μικροπλάκα του Αιγαίου.\nΟι αραιές εμφανίσεις πυριγενών πετρωμάτων [δακίτες που δημιουργούνται από διεισδύσεις λάβας πλούσιας κυρίως σε πλαγιόκλαστο άστριο,βιοτίτη, χορνμπλέντε και πυροξένιο] μαρτυρούν ότι είναι υπολείμματα αρχαίας ηφαιστειακής δραστηριότητας, όπως και οι ευρέως διαδεδομένες ατμιδικές αλλοιώσεις και οι θερμές πηγές (35-45°C).\nΗ αργή έξοδος παχύρρευστης λάβας είχε πιθανόν διαμορφώσει τον αρχικό ηφαιστειακό δόμο. Δόμοι λάβας είναι γνωστό ότι υπάρχουν στα περιθώρια των πλακών, καθώς και στα ενδιάμεσα τόξα, και στον βυθό της θάλασσας. Ο σχηματισμός του δακίτη παρέχει πολλές πληροφορίες σχετικά με τη σχέση μεταξύ ωκεάνιου φλοιού και ηπειρωτικής κρούστας. Λόγω της μέτριας περιεκτικότητας σε πυρίτιο, το δακίτικο μάγμα είναι αρκετά επιρρεπές σε έκρηξη. Ένα παράδειγμα αυτού είναι το Όρος Αγ.Ελένη, στο οποίο σχηματίστηκαν δόμοι από προηγούμενες εκρήξεις. Εάν ένα τμήμα ενός δόμου από δακίτη καταρρεύσει ενώ είναι ακόμη λιωμένο, μπορεί να παράγει και πυροκλαστικές ροές.\nΗ δράση του ηφαιστείου ήταν σημαντική στο παρελθόν όμως η πρόσφατη προέρχεται από υδροθερμικές διαδικασίες. Μία σιδηροδρομική σήραγγα που διανοίχτηκε κοντά στους Αγίους Θεοδώρους, το διάστημα μεταξύ 2001-2003, προκάλεσε άνοδο της θερμοκρασίας και αύξηση των αερίων στη σήραγγα με αποτέλεσμα να προκληθούν προβλήματα στο ίδιο το τεχνικό έργο. Το γεγονός από μόνο του μαρτυρά ότι με την ηφαιστειότητα δεν τελειώνεις εύκολα. Οι ηφαιστειακές περιοχές είναι εχθρικές εκτός από τα ανθρώπινα έργα και στην ίδια την ζωή μας.\n3.Tunnelling and other engineering works In volcanic environments: Sousaki And Thessaly-Tsatsallifos c., KOlltogianni V. , and Stiros S\n4.Gas hazard: an often neglected natural risk in volcanic areas-Walter D’Alessandro\n5.Σεισμοτεκτονικός χάρτης Ελλάδας-ΙΓΜΕ\n6. arcadia.ceid.upatras.gr/Δρόμοι του Παυσανία\nΤο πιο καρκινογόνο ξαδελφάκι του αμιάντου\nΟ αμίαντος [σημαίνει αμόλυντος], όπως τον αποκάλεσε πρώτος ο Διοσκουρίδης, ήταν γνωστός στους αρχαίους. Σύμφωνα με τον Παυσανία στο Ερέχθειο έκαιγε άσβεστο χρυσό καντήλι που είχε φιτίλι και νήματα αμιάντου. Ο Πλίνιος αναφέρει ότι ο αμίαντος ανθίσταται στα δηλητήρια των μάγων δηλαδή στα οξέα. Ήταν ένα από αγαπημένα υλικά των αλχημιστών. Χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή υφασμάτων, σε αντιπυρικές στολές, σε κουρτίνες θεάτρων, χρώματα κά, ενώ αργότερα ο συνδυασμός με το καουτσούκ τον καθιέρωσε στην κατασκευή εξαρτημάτων μηχανών. Ωστόσο από το 1955 έγινε αντιληπτό ότι η χρήση του προκαλούσε προβλήματα στην υγεία του ανθρώπου.\nΟ αμίαντος είναι πασίγνωστος για την πρόκληση καρκίνου του πνεύμονα και άλλων αναπνευστικών ασθενειών, αλλά δεν είναι ο μόνος τύπος ινώδους ορυκτού που επηρεάζει την ανθρώπινη υγεία. Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, ένα ορυκτό συνδέθηκε με πρωτοφανές υψηλό ποσοστό θνησιμότητας από μεσοθηλίωμα σε χωριά της Κεντρικής Τουρκίας, όπου ο ηφαιστειακός τόφος είχε χρησιμοποιηθεί ως οικοδομικό υλικό εδώ και αιώνες.\nΌπως ο αμίαντος, έτσι ο εριονίτης μπορεί να εμφανιστεί ως μακριά λεπτή ίνα που, όταν εισπνέεται, μπορεί να παραμείνει στον ιστό των πνευμόνων για δεκαετίες. Νέα έρευνα που εξετάζει τις ενώσεις σιδήρου με εριονίτη βοηθά τους παθολόγους να καταλάβουν καλύτερα γιατί οι ενσωματωμένες ίνες του οδηγούν μερικές φορές σε καρκίνο του πνεύμονα.\nΜαλλί των αμνοεριφίων\nO εριονίτης περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον μεταλλειολόγο του Χάρβαρντ Arthur Eakle το 1898 από δείγματα που συνέλεξε στο ορυχείο Durkee Fire Opal του Όρεγκον. Χρησιμοποιώντας ορθά την ελληνική λέξη έριον [το μαλλί των αμνοεριφίων που χρησιμοποιείται για την κατασκευή ινών προς ύφανση] παρατήρησε την "μάλλινη" εμφάνιση αυτού του υλικού. Οι αποθέσεις εριονίτη έκτοτε έχουν βρεθεί σε όλες τις ηπείρους, συμπεριλαμβανομένης της Ανταρκτικής.\nΟι δοκιμές σε ζώα υποδεικνύουν ότι ο εριονίτης είναι έως και 800 φορές πιο πιθανό να προκαλέσει όγκους από τη χρυσοτίλη αμιάντου και 200 φορές πιθανότερος από ό, τι ο κροκιδόλιθος μία ποικιλία του αμιάντου. Σε μερικές μελέτες αρουραίων που εκτέθηκαν σε ίνες εριονίτη, το κακόηθες μεσοθηλίωμα αναπτύχθηκε σε 100% των περιπτώσεων.\n«Ο εριονίτης είναι σχεδόν σίγουρα το πιο τοξικό γνωστό ινώδες ορυκτό στη φύση » έγραψε Ουμράν Ντογκάν, ένας βιοχημικός και γεωλόγος μηχανικός στο Πανεπιστήμιο του Πανεπιστημίου της Αϊόβα και της Άγκυρας ο οποίος έχει εργαστεί στα τουρκικά χωριά. Παρά τις ενδείξεις, ο εριονίτης παραμένει ανεξέλεγκτο υλικό όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά και σε άλλες χώρες, επειδή δεν έχει χρησιμοποιηθεί εμπορικά και θεωρήθηκε μέχρι πρόσφατα ότι, σε αντίθεση με τον αμίαντο, η έκθεση του ανθρώπου ήταν εξαιρετικά περιορισμένη, λέει ο Δρ Aubrey Μίλερ, ανώτερος ιατρικός σύμβουλος στο Εθνικό Ινστιτούτο Επιστημών Περιβαλλοντικής Υγείας (NIEHS) στην Bethesda, ο οποίος έχει μελετήσει τον αμίαντο καθώς και την επιδημία μεσοθηλιώματος στην Τουρκία, και τώρα ερευνά την Dunn County.\nΚατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, η ανάπτυξη με την κατασκευή δρόμων σε αγροτικές περιοχές στις ΗΠΑ έφερε περισσότερους ανθρώπους σε επαφή με το ορυκτό. Η πρώτη περίπτωση εριονίτη που σχετίζεται με τη νόσο των πνευμόνων στη Βόρεια Αμερική εντοπίστηκε στη Γιούτα το 1981 σε έναν οικοδόμο ο οποίος ζούσε κοντά σε αποθέσεις ζεόλιθου. Το πρώτο επιβεβαιωμένο κρούσμα εριονίτη που σχετίζεται με μεσοθηλίωμα στη Βόρεια Αμερική εντοπίστηκε στο Μεξικό το 2008. Την ίδια χρονιά, μεσοθηλίωμα έχει αναφερθεί σε ένα μικρό χωριό πλούσιο σε ζεόλιθο του κεντρικού Μεξικού. Το 2009, μια άλλη περίπτωση μεσοθηλιώματος αναφέρθηκε σε έναν άνδρα ο οποίος είχε ζήσει στο Μεξικό και τις ΗΠΑ και είχε σημαντικές ποσότητες εριονίτη στους πνεύμονες του.\nΕπιπλέον, τα επίπεδα έκθεσης εριονίτη, σε κατοίκους που ζούσαν στη Βόρεια Ντακότα, μέσα και έξω από τα σπίτια και τα οχήματα, συμπεριλαμβανομένων των σχολικών λεωφορείων, συγκρίθηκαν με τα επίπεδα που βρέθηκαν στην Τουρκία. Στη Βόρεια Ντακότα, οι κάτοικοι δεν μπορούν να έχουν χτίσει τα σπίτια τους με πέτρα από εριονίτη όπως είχαν κάνει οι κάτοικοι χωριών στην Τουρκία. Όμως τα επίπεδα του εριονίτη σε δείγματα αέρα που λήφθηκαν κατά μήκος χωμάτινων δρόμων στο Dunn County ήταν τόσο υψηλά σε επίπεδα εξωτερικού αέρα όσο είχαν καταγραφεί στα τουρκικά χωριά με μεσοθηλίωμα όπου τα ποσοστά θανάτου κυμαίνονταν από 20 έως 50%. Σε γενικές γραμμές, τα επίπεδα εριονίτη σε δείγματα αέρα στη Βόρεια Ντακότα καλύπτουν ή υπερβαίνουν εκείνα στο χωριό Boyalı, όπου το ποσοστό θανάτου μεσοθηλιώματος ήταν χαμηλότερο, αλλά εξακολουθεί να είναι σημαντικό, όπως αναφέρθηκε την περασμένη χρονιά στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών.\nΟ γεωλόγος από τη Βόρεια Ντακότα, Εd Murphy έχει περάσει πολλά χρόνια της ζωής του χαρτογραφώντας τη γεωλογία των βουνών στο δυτικό τμήμα της πολιτείας. Στη δεκαετία του 1980, ο ίδιος και οι συνεργάτες του χαρτογράφησαν μεγάλα κοιτάσματα πετρωμάτων που φέρουν εριονίτη - ένα ορυκτό του ζεόλιθου που σχηματίζεται όταν η ηφαιστειακή τέφρα έχει μεταβληθεί από το νερό - το οποίο μπορεί να είχε κάποια εμπορική χρήση. Δεν επιτρέπεται η χρήση του από τότε που βρέθηκε το πρόβλημα, αλλά και για περίπου 30 χρόνια, αρκετές επιχειρήσεις χρησιμοποιούσαν το αλευρώδη, γκρι-καφέ πέτρωμα με τον εριονίτη.\nΌμως η ανακάλυψη ότι κάποιοι από την Βόρεια Ντακότα μπορεί να έχουν αναπνεύσει εριονίτη-μολυσμένο χώμα υπό μορφή σκόνης για δεκαετίες - και τώρα αντιμετωπίζουν ένα αβέβαιο κίνδυνο από μεσοθηλίωμα, ένα θανατηφόρο καρκίνο που χρειάζεται δεκαετίες για να εμφανιστεί - εγείρει επίσης ανησυχίες σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων και των κατοίκων στις πολιτείες όπου συναντάται ο εριονίτης.\nΟι ανησυχίες αυτές δεν είναι αδικαιολόγητες, καθώς στην Τουρκία, το ορυκτό ευθύνεται για την επιδημία του μεσοθηλιώματος - μια συνήθως πολύ σπάνια μορφή καρκίνου του στήθους, των πνευμόνων, της καρδιάς και της κοιλιάς - που έχει οδηγήσει σχεδόν στο 50% των θανάτων σε μερικά χωριά.\nΗ ασθένεια προκαλείται από την εισπνοή των βελονοειδών ινών μέσω των πνευμόνων και μεταφέρονται σε ιστούς αλλού στο σώμα. Στις ΗΠΑ κάθε χρόνο, 2.500 άνθρωποι πεθαίνουν από μεσοθηλίωμα - αυτό είναι ένα ποσοστό περίπου 14 θάνατοι ανά εκατομμύριο άτομα ηλικίας 25 και άνω - κυρίως λόγω επαγγελματικής έκθεσης σε αμίαντο. Ωστόσο, τα υψηλά ποσοστά μεσοθηλιώματος που παρατηρήθηκαν μεταξύ των κατοίκων των τουρκικών χωριών Karain, Tuzkoy, Sarihidir, Karlik και Boyalı έχουν σχέση με εριονίτη, όχι έκθεση στον αμίαντο.\nΜε βάση την ορυκτολογία και δείγματα ιστού του πνεύμονα, ο εριονίτης - βρέθηκε τοπικά στην ηφαιστειακή τέφρα από την οποία χωρικοί έχτιζαν τα σπίτια τους - και ανακαλύφθηκε σύντομα ότι αυτός είναι ο βασικός ένοχος. Το 1987, το Διεθνές Κέντρο Έρευνας για τον Καρκίνο ταξινόμησε τον εριονίτη ως γνωστό καρκινογόνο υλικό για τον άνθρωπο και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει μια σχέση αιτίου-αιτιατού μεταξύ εριονίτη και της επιδημίας κακοήθους μεσοθηλιώματος στην Τουρκία. Το 1994, εριονίτης για πρώτη φορά αναφέρθηκε στην ετήσια έκθεση για τις καρκινογόνες ουσίες που δημοσιεύθηκε από το Αμερικανικό Υπουργείο Υγείας και το Εθνικό Πρόγραμμα Τοξικολογίας Ανθρωπίνων Υπηρεσιών.\nΓια να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα, δείγματα από χαλίκια που έχουν χρησιμοποιηθεί σε δρόμους έπρεπε να συλλεχθούν για δοκιμή, κάτι το οποίο έκανε ο Murphy προσωπικά. «Αυτό που ξέραμε εκείνη την εποχή ήταν ότι οι ίνες ήταν στα υπερκείμενα πετρώματα αυτών των λόφων», λέει. «Αυτό που δεν ξέραμε ήταν κατά πόσον οι ίνες επιβιώνουν μέσω της επεξεργασίας χαλικιού στο δρόμο».\nΤο 2009, η ομάδα του Murphy ανέλυσε επιπλέον 50 δείγματα πετρωμάτων από ποταμό που καλύπτει 160 τετραγωνικά χιλιόμετρα στη νοτιοδυτική Βόρεια Ντακότα, και βρήκε ίνες εριονίτη στην πλειοψηφία των δειγμάτων.\nΜετά τη διαπίστωση της ύπαρξης του στους δρόμους, οι ερευνητές άρχισαν να αξιολογούν σε πόση σκόνη εριονίτη είχαν εκτεθεί οι 3.000 κάτοικοι του Dunn County .Άρχισαν επίσης μια ιατρική αξιολόγηση των υπόπτων συμπεριλαμβανομένων των συνεργείων συντήρησης δρόμων, των εργαζομένων του λατομείου, των οδηγών λεωφορείων και των ταχυδρομικών υπαλλήλων.\nΤα αποτελέσματα των μελετών που έρχονται τα τελευταία χρόνια, δείχνουν ότι τα πράγματα δεν είναι καλά. Τα τελικά αποτελέσματα της ιατρικής μελέτης που διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο του Cincinnati College of Medicine στο Οχάιο αναφέρθηκαν το 2010. Από τους 34 ανθρώπους που προσφέρθηκαν εθελοντικά να πάρουν ακτινογραφία θώρακος και αξονική τομογραφία - συμπεριλαμβανομένων του Murphy και από δύο παλαιοντολόγους, που είχαν πάρει απολιθώματα από σχηματισμούς εριονίτη και από άτομα που είχαν εργαστεί σε συνεργεία συντήρησης του οδικού δικτύου, έδειξαν σημάδια στους πνεύμονες που πιστεύεται ότι σχετίζονται με τον εριονίτη. Συνολικά το 17,6% των συμμετεχόντων παρουσίασε αλλαγές στον ιστό των πνευμόνων τους, οι οποίες είναι δυνητικά τα πρώτα σημάδια αυξημένου κινδύνου για καρκίνο του πνεύμονα ή μεσοθηλίωμα.\nΤο 2008, μια άλλη ομάδα, με επικεφαλής τον Michele Carbone, γενετιστής στο Πανεπιστήμιο της Χαβάης -Κέντρο Καρκίνου στη Χονολουλού καθώς και ερευνητές από το USGS, ταξίδεψαν στην Τουρκία για τη συλλογή δειγμάτων αέρα και σκόνης στα χωριά με και χωρίς υψηλά ποσοστά μεσοθηλιώματος. Μια γεωλογική ανάλυση των δειγμάτων, που δημοσιεύθηκε το 2010, βρήκε ότι η χημεία και η μορφολογία του εριονίτη στη Βόρεια Ντακότα είναι παρόμοια με αυτή στην Τουρκία. Από την άποψη της δημόσιας υγείας οι ερευνητές αναφέρουν ότι ανησυχούν ιδιαίτερα για τις συνεχιζόμενες εκθέσεις στις ΗΠΑ από αυτό το υλικό.\nΓενετική μετάλλαξη και δείκτες αίματος\nΈνα από τα μυστήρια που περιβάλλουν την έκθεση σε εριονίτη, όμως, είναι ότι ο καθένας που εκτίθεται σε ακόμα υψηλά επίπεδα εριονίτη (ή σε αμίαντο) δεν αναπτύσσει μεσοθηλίωμα. Ένας λόγος μπορεί να είναι γενετικός: Ο Carbone και συνεργάτες ανέφεραν στο περιοδικό Nature το 2007, πως κάποιες από τις οικογένειες στα τουρκικά χωριά έχουν μια γενετική μετάλλαξη που προδιαθέτει για καρκινογένεση ορυκτών ινών, καθιστώντας ιδιαίτερα ευαίσθητες στην έκθεση εριονίτη. Η ομάδα τώρα ψάχνει για τους δείκτες του αίματος που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τον προσδιορισμό της ασθένειας σε πρώιμο στάδιο, επιτρέποντας την παρέμβαση και θεραπεία.\nΤο 2007, το Τμήμα Μεταφορών της Βόρεια Ντακότα έχει απαγορεύσει τη χρήση χαλικιών εριονίτη για τους κρατικούς δρόμους και έχει εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές -δηλαδή ότι το χαλίκι δεν θα εξορύσσεται από τις ζώνες αποκλεισμού σε ορισμένη ακτίνα από γνωστά κοιτάσματα εριονίτη, και ότι το χαλίκι από μια ευρύτερη ακτίνα πρέπει να ελέγχεται για εριονίτη πριν χρησιμοποιηθεί. Και η Δασική Υπηρεσία των ΗΠΑ πρόσφατα προσπαθεί να αφαιρέσει το χαλίκι εριονίτη που φέρεται να είχε τοποθετηθεί σε δασικό δρόμο στη δυτική Βόρεια Ντακότα. Παρ 'όλα αυτά, το κράτος δεν έχει καμία ρυθμιστική αρχή για να αποτραπεί η χρήση του εριονίτη σε ιδιωτικούς δρόμους. «Ένα πράγμα που μάθαμε από τον αμίαντο στην Ντακότα είναι ότι από τη στιγμή που είναι εκεί έξω συνεχίζει να δίνει μακριά ίνες για χρόνια και χρόνια. Πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να εκπαιδεύσουμε το κοινό για τους κινδύνους που συνδέονται με αυτό και να μην κρύβουμε το κεφάλι μας στην άμμο, ή στην περίπτωση αυτή, το χαλίκι,» λένε οι ερευνητές.\nΕνημέρωση και χάρτης επικινδυνότητας από εριονίτη\nΤο Γεωλογικό Ινστιτούτο Αμερικής [USGS] έχει ξεκινήσει ένα νέο πρόγραμμα για να ενημερώσει τις γνωστές θέσεις του εριονίτη στις ΗΠΑ από το 1996. Ο νέος χάρτης προσδιορίζει πρόσθετα περιστατικά εριονίτη, γίνεται διάκριση μεταξύ ινώδη και μη ινώδη εριονίτη, και αναφέρει αν οι αποθέσεις είναι επιφανειακές ή βαθιές. Ο αερομεταφερόμενος εριονίτης πιστεύεται ότι αποτελεί το μεγαλύτερο κίνδυνο. Ο χάρτης βοηθά τους ειδικούς της δημόσιας υγείας να κατανοήσουν καλύτερα τις περιοχές με εριονίτη.\nΤελικά, συνδυάζοντας γεωλογικούς χάρτες και επιδημιολογικά δεδομένα θα μπορούσε ενδεχομένως να αποκαλύψουμε προηγουμένως άγνωστη έξαρση κρουσμάτων, κοιτάζοντας κοντά σε γνωστά κοιτάσματα εριονίτη, ή θα μπορούσε να βοηθήσει στην αποκάλυψη άγνωστων επικίνδυνων αποθέσεων εριονίτη, αναζητώντας κοντά στην περιοχή έξαρσης κρουσμάτων.\nΚοιτάσματα αμίαντου στην χώρα μας συναντώνται στο Κιλκίς, Κοζάνη, Σέρρες, Εύβοια, Κρήτη, Λάρισα[Χασάμπαλι], κά. Γενικά το σύνολο της χώρας πρέπει να ελεγθεί για την ύπαρξη καρκινογόνων ορυκτών όπως ο εριονίτης.«Μερικές φορές δεν μπορείτε να δείτε τα πράγματα μέχρι να αρχίσει να ψάχνει κάποιος για αυτά.»\n3.Ορυκτά,Πετρώματα και Πολιτισμός- Μ. Νικολάου