ރާއްޖޭގެ 17 ވަނަ މިނިވަންދުވަހުގެ މުނާސަބަތުގައި ބޭއްވެވި ރަސްމީ ޖަލްސާގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅު - The President's Office\nރާއްޖޭގެ 17 ވަނަ މިނިވަންދުވަހުގެ މުނާސަބަތުގައި ބޭއްވެވި ރަސްމީ ޖަލްސާގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅު\n29 ޖުލައި 1981، ރިފަރެންސް: MAG/1981/11\nމާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނަކީ މިނިވަންކަމުގެ ދީން ކަމުގައި ލެއްވި اللّـه سبحاـه وتعالىގެ ޙަޟުރަތަށް ޙަމްދާއި ޝުކުރު ކުރަން. ދުނިޔޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ މިނިވަން އިސްލާމީ ދައުލަތެއް ޤާއިމު ކުރެއްވި مُحَمَّدصلّىاللّـه عليـه وسـلّم މާތް ނަބިއްޔާއަށް ޞަލަވާތާއި ސަލާމް ލެއްވުން އެދި ދުޢާ ކުރަން.\nދައުލަތުގެ މިނިސްޓަރުން، ދައުލަތަށް ގިނަދުވަހު ޚިދްމަތް ކުރެއްވި ޢިއްޒަތްތެރިން، މިޖަލްސާގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގަތުމަށްޓަކައި ވަޑައިގެންދެއްވި ބޭރުގެ ޢިއްޒަތްތެރިން، އަދި ޖަލްސާއަށް ވަޑައިގެންނެވި އެންމެހާ މެހްމާނުން؛\nالســّلام عليــكم ورحـمــة اللّـه وبـركاتـه.\nއާދެ، މިހާރު އަޅުގަނޑުމެން ފާހަގަކުރަމުން މިދަނީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިވެހިރާއްޖެ މިނިވަންވިތާ ސޯޅަ އަހަރު ފުރުމުގެ މުނާސަބަތު. ސަތާރަ ވަނަ މިނިވަން ދުވަސް. މި މުހިންމު މުނާސަބަތުގައި، އަޅުގަނޑުގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ވާޖިބެއް ކަމަށް ދެކެނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ލޮބުވެތި ރައްޔިތުންނަށް، ރާއްޖޭގެ އެންމެހައި އަޚުންނަށާއި އުޚުތުންނަށް އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު މުބާރަކްބާދީ ރައްދުކުރުން.\nއާދެ، ހަމައެއާއެކު އަޅުގަނޑުމެންގެ މިއުފަލުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެން ދެއްވުމަށްޓަކައި ރާއްޖެއިން ބޭރުން މާލެއަށް ވަޑައިގެންނެވި އެންމެހައި ޢިއްޒަތްތެރިންނަށް ހިފެހެއްޓުމެއްނެތި ޝުކުރު އަދާކުރުން.\nއާދެ، ތިޔަ ހުރިހާ ބޭފުޅުންނަށްވެސް ރަނގަޅަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ. ޤައުމީ ފެންވަރުގައި އަޅުގަނޑުމެން ތަފާތު ދުވަސްތަކެއް ކޮންމެ އަހަރަކު ފާހަގަކުރަމުން އެބަގެންދަމު. ތަފާތު މުނާސަބަތުތަކެއްގެ އިޙްތިފާލުތައް ބާއްވަމުން އެބަގެންދަމު. އެހެންނަމަވެސް، ޤައުމީ ފެންވަރުގައި އަޅުގަނޑުމެން ފާހަގަކުރާ ދުވަސްތަކުގެ ތެރެއިން އަދި ޤައުމީ ފެންވަރުގައި އަޅުގަނޑުމެން އެ ބާއްވާ އިޙްތިފާލުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ދުވަހަކީ، މިނިވަންކަމަށް އަހަރުފުރޭ ދުވަސް. އަދި އެންމެ ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި ފާހަގަކުރެވޭ އިޙްތިފާލަކީ، މިނިވަންކަމަށް އަހަރެއް ފުރިގެން އެކުރާ އިޙްތިފާލު. އޭގެ ސަބަބު ތިޔައިން އެއްވެސް ބޭފުޅަކަށް ވަންހަނާވެގެނެއް ނުވާނެ. އާދެ، މިނިވަންކަމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ވުޖޫދާ ގުޅިފައިވާ ކަމެއް. ޤައުމެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އަޅުގަނޑުމެން މިދުނިޔޭގައި މިތިބޭ ތިބުމާ ގުޅިފައިވާ ކަމެއް، މިނިވަންކަން އެއީ. އެހެން އިޙްތިފާލުތައް އަޅުގަނޑުމެން ކުރަނީ މިފަދަ މުހިންމު ކަމަކާ ގުޅިގެނެއް ނޫން. އާދެ، މުހިންމު ކަންތައްތަކާ ގުޅިގެން، އެހެން އިޙްތިފާލުތައްވެސް ކުރަމުން ގެންދަނީ. މިސާލަކަށް، ޖުމްހޫރީ ދުވަހުގެ އިޙްތިފާލު. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމީ ދުވަހުގެ އިޙްތިފާލު. އެހެން ނަމަވެސް، އެ އިޙްތިފާލުތައް އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ވުޖޫދާ މިހާ ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ އިޙްތިފާލުތަކެއް ނޫން. އެހުރިހާ ކަމެއްގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑަށް އަޅުގަނޑުމެން އުފާކުރާ، އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރާ ދުވަހަކީ މިނިވަންދުވަސް. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޤައުމީ ފެންވަރުގައި އުފާފާޅުކުރެވޭ ދުވަސްތަކުގެ ތެރެއިން ރަސްމީގޮތުން އެންމެ މުހިންމުކަންދެވޭ ދުވަހަކީ މިނިވަންދުވަސް.\nއާދެ، މިނިވަންދުވަހުގެ މުނާސަބަތާ ގުޅިގެން، އަޅުގަނޑުގެ ހިތުގައި އުފެދޭ ބައެއް ޝުޢޫރު، ތިޔަ ހުރިހާ ބޭފުޅުންގެ ހިތްޕުޅުތަކަށް ވާޞިލުކޮށްދެވޭތޯ ބެލުމަކީ، އަޅުގަނޑުގެ ވާޖިބެއް ކަމަށް ދެކެން. މިދިޔަ އަހަރުވެސް ހަމަ މިމުނާސަބަތުގައި، މިފަދަ ގޮތެއްގައި އަޅުގަނޑު ތިޔަބޭފުޅުންނާ މުޚާޠަބު ކުރިން. އަދި އަޅުގަނޑުގެ ހިތުގައި އުފެދިފައިވާ ޝުޢޫރުތަކެއް، ތިޔަބޭފުޅުންގެ އަރިހަށް ގެނެސްދެވޭތޯ މަސައްކަތް ކުރިން. އަޅުގަނޑު ދެކޭގޮތުގައި ސަރުކާރު ހިންގުމާ ޙަވާލުވެގެން ހުންނަ މީހާގެ ހިތަށް އަންނަ ޚިޔާލުތަކާއި، އެމީހާގެ ފިކުރުތަކާއި ޝުޢޫރުތައް އެއީ ރައްޔިތުންނާ ޙިއްޞާކުރަންޖެހޭނެ ޚިޔާލުތަކަކާއި ޝުޢޫރުތަކެއް. އާދެ، ވެރިކަން ހިންގާ ފަރާތާއި ރައްޔިތުންނާ، މިދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ފިކުރާއި ޝުޢޫރާއި ޚިޔާލުގެ މުވާޞަލާތުގެ ހަރުދަނާ މަގުތަކެއް ބިނާވެފައި އޮތުމަކީ، ކޮންމެހެން ބޭނުންކަމެއް. އެހެންވުމާއެކު، އަޅުގަނޑުގެ ހިތަށް މި މުނާސަބަތާ ގުޅިގެން ވަންނަ ބައެއް ޚިޔާލުތައް ތިޔަބޭފުޅުންނަށް ދަންނަވައިލެވޭތޯ މިރޭ ބަލާނަން. ހަމައެފަދައިން، އަޅުގަނޑުގެ އެދުމަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންވެސް އަޅުގަނޑު މިހާމަކުރާ ޝުޢޫރުތަކާ ދޭތެރޭގައި ވިސްނަވައި، ރައްޔިތުންނަށްވެސް އެކަންކަމާ ދޭތެރޭގައި ފެނިވަޑައިގަންނަވާ ގޮތްތައް ސަރުކާރަށް އެނގެމުންދާނެ ގޮތެއްގެ މަތިން ޢަމަލު ކުރައްވަމުން ގެންދެވުން.\nއާދެ، އެންމެ ފުރަތަމަ އަޅުގަނޑުގެ ހިތަށް ވަންނަ ޝުޢޫރަކީ، އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ފުރިހަމަ ސިޔާސީ މިނިވަންކަން ލިބިގެންވާ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި، މި އިޙްތިފާލު ކުރަމުންދާއިރު، މިނިވަންކަމުގެ ބޮޑު ނިޢުމަތް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރަނގަޅަށް ވަޒަން ނުކުރެވޭބާވައޭ، މިޝުޢޫރު ނުވަތަ މިޚިޔާލު. އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް، މިނިވަންކަމަކީ އިންސާނަކަށް މިދުނިޔޭގައި ލިބޭނެ އެންމެބޮޑު ނިޢުމަތް. އަޅުގަނޑުމެންގެ މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގެ ހިދާޔަތުގެ ފަހުން އަޅުގަނޑުމެން މުސްލިމުންނަށް اللّـه سبحـانـه وتعـالى ލައްވާނެއެންމެބޮޑު ރަޙްމަތް. އެހެންކަމަށްވުމާއެކު، މިބޮޑު ނިޢުމަތުގެ އަގު ވަޒަން ކުރުން އެއީ، އަޅުގަނޑު ހިތުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ހަމަ ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެކަމާ ދޭތެރޭގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ވިސްނަންޖެހޭނެ ކަމެއް. މިނިވަންކަމުގެ ނިޢުމަތުގެ އަގު ވަޒަން ކުރުން، ވަރަށްބޮޑު ކަމެއް އެއީ.އެންމެ ފުރަތަމަ އަޅުގަނޑުމެން ފާހަގަކޮށްލަންވީ ކަމަކީ، މިނިވަންކަން ލިބުމަށްވުރެ، އެންމެ ފުރަތަމަ ޖިހާދުކޮށްގެން މިނިވަންކަން ޙާޞިލު ކުރުމަށްވުރެ، އެ މިނިވަންކަން ދެމެހެއްޓުމާއި އެމިނިވަންކަން ރައްކާތެރިކުރުން އެއީ މާބޮޑު ދަތިކަމަކަށްވެދާނޭ.\nއާދެ، ބައެއް މީހުން ހީކުރޭ މިނިވަންކަން ލިބުމަކީ، ޖިހާދެއްގެ ނިމުން ކަމަށް. އެހިސާބުން އެބަޔަކު ޤައުމީގޮތުން އެކުރަމުންދިޔަ ޖިހާދު ނިމުނީ ކަމަށް. އެހެން ނަމަވެސް، އަޅުގަނޑަށް ހީވަނީ، މިނިވަންކަން ލިބުމަކީ އެއީ މުޅިން އައު ޖިހާދެއްގެ ފެށުން ކަމަށް. އާދެ، މިނިވަންކަން ލިބުމަކީ، އައު ޖިހާދެއްގެ ފެށުން. އެހެންވީމާ، އެ އައު ޖިހާދުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަޅުގަނޑުމެން ރަނގަޅަށް ދަންނަންވާނެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޖިހާދުގެ އެއް ދައުރު ނިމިގެން، އަނެއް ދައުރު ފެށުމާއެކު ދެން އަޅުގަނޑުމެން ޢަމަލުކުރަންވީ ކިހިނެއްކަން، އެ މިނިވަންކަން ރައްކާތެރިކޮށް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރަންވީ ކޮން ރޮނގުރޮނގަކުންކަން، އަޅުގަނޑުމެން ދެން އުފުލަންވީ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ދެން އަދާކުރަންވީ ވާޖިބުތަކަކީ ކޮބައިކަން ފުރިހަމައަށް ދެނެގަތުން އެއީ އަޅުގަނޑު ހިތުން ހަމަ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެއް. ކޮންމެ މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތުންވެސް ކުރަމުންގެންދާ ކަމެއް.\nއާދެ، މިނިވަންކަން އެއީ އެތައް ބާވަތަކަށް ހުރި އެއްޗެއް. މިރޭގެ މިއުފާވެރި ޖަލްސާގައިވެސް މިނިވަންކަމާބެހޭ ޚިޔާލުތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވަރަށް އެކަށީގެންވާ ފަރާތްޕުޅުތަކަކުން އިވިގެން ހިނގައްޖެ. ސިޔާސީ މިނިވަންކަން، އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަން، އިޖްތިމާޢީ މިނިވަންކަން، ފިކުރީ އަދި ޘަޤާފީ މިނިވަންކަން، މިހިރީ ހައްތާވެސް މިނިވަންކަމުގެ ބާވަތްތައް. އަޅުގަނޑުމެން މިރޭ މިއުފާ ފާޅުކުރަނީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިޔާސީ މިނިވަންކަމަށް އަހަރެއް ފުރުމުގެ މުނާސަބަތުގައި. ސިޔާސީ މިނިވަންކަމަކީ، ތިޔަ ހުރިހާ ބޭފުޅުންނަށްވެސް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ ފަދައިން، ބޭރު ޤައުމެއްގެ ނުފޫޒުގެ ދަށުގައި އަޅުގަނޑުމެން އެތަކެއް ޒަމާންތަކެއް ވޭތުކުރުމަށްފަހު، އެނުފޫޒުގެ ދަށުން މިނިވަންވީ މިނިވަންވުން. އޭގެއިތުރުން، އަޅުގަނޑު މިދެންނެވިކަހަލަ މިނިވަންކަމުގެ އެހެން ގޮފިތަކެއް އެބަހުރި. ސިޔާސީ މިނިވަންކަން ޙާޞިލު ކުރުމަށްވުރެ ބައެއްފަހަރަށް އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަން ޙާޞިލު ކުރުން އެއީ މާ އުނދަގޫ ކަމަކަށްވެދާނެ. އަދި ސިޔާސީ މިނިވަންކަމާއި އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަން ޙާޞިލު ކުރުމަށްވުރެ ފިކުރީ މިނިވަންކަން ޙާޞިލު ކުރުން އަދި އެއަށްވުރެ އުނދަގޫ ކަމަކަށްވެދާނެ. އެހެންވީމާ، މިހުރިހާ ނުކުތާތަކަކާ ދޭތެރޭގައި މިކަހަލަ މުނާސަބަތެއްގައި ވިސްނަމުން ގެންދިޔުން އެއީ، މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ޙައިޘިއްޔަތުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމުގެ ބޮލުގައި އެޅިފައިވާ ވަރަށްބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތެއް.\nއާދެ، އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަމާ ދޭތެރޭގައި ވާހަކަ ދައްކާއިރު، އަޅުގަނޑުމެން ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ނުކުތާއެއް އެބައޮތް. އެއީ މުޠުލަޤް އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަން ނުވަތަ އެންމެ ފުރިހަމަ އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަމެއް އެއީ ދުނިޔޭގައި އޮތް އެއްޗެއްބާވައޭ. މިސުވާލު ކުރަންޖެހޭ ސަބަބަކީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވަރަށް ފަސޭހައިން ބުނެވިދާނެ އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންވެޔޭ އަޅުގަނޑުމެން އިޤްތިޞާދީ ގޮތުންވެސް މިނިވަންވާން. އެހެން ނަމަވެސް، ދުނިޔޭގެ އިޤްތިޞާދީ ކަންތައްތަކާއި ސިޔާސީ ކަންތައްތަކާ މިހުރިހާ ކަމެއް ހަމަޖެހި ހިނގަމުން އަންނަގޮތުން، އެއްވެސް ޤައުމަކަށް، އެއީ އިޤްތިޞާދީގޮތުން މުޠުލަޤު މިނިވަންކަމެއް ނުވަތަ އެންމެ ފުރިހަމަ މިނިވަންކަމެއް ލިބިފައިވާ ބައެއް ކަމަށް ދަޢުވާ ކުރެވިދާނެތޯއޭ، އަޅުގަނޑު ހިތުން އެއީ ކުރަން ވަރަށްދަތި ދަޢުވާއެއް. މިސާލަކަށް ދަންނަވާ ކަމަށްވަންޏާ، މިހާރު ދުނިޔޭގައި އޮތް އެންމެ ބާރުގަދަ އެންމެ މުއްސަނދި ޤައުމު، އެމެރިކާ އެއީ. އެހެން ނަމަވެސް، އެމެރިކާ އެއީ އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން މުޠުލަޤް މިނިވަންކަމެއް ޙާޞިލުކޮށްގެން ތިބި ޤައުމެއްކަން އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޤަބޫލުކުރެވޭއެއްޗެއްތޯ؟ މިސުވާލު އަޅުގަނޑުމެން އެބަ ކޮށްލަންޖެހޭ. ޝައްކެއްނެތް. އެމެރިކާ އެއީވެސް އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން ލިބިފައިވާ ޤައުމެއް ނޫން. އޭގެ އެންމެބޮޑު ހެތްކަކީ، އެމީހުންނަށް މިހާރު ކުރިމަތިވެގެން މިއުޅޭ އިޤްތިޞާދީ ދަތިތައް. ތެލުގެ މައްސަލަ، މިސާލަކަށް: ތެޔޮ، އެމީހުން ތެޔޮ ހޯދަން މިޖެހެނީ އެހެން ޤައުމުތަކަކުން. ތެލުގެ އަގު ބޮޑުވަމުން ދިޔުމުން، އެމެރިކާގެ އިޤްތިޞާދަށް ވަރަށް ބޮޑެތި ބުރޫތަކެއް އަރަމުންދޭ. އަދި އޭގެ ސަބަބުން އެމެރިކާގެ އުފެއްދުންތެރި ކަމަށާއި، މަސައްކަތްތެރިކަމަށާއި، އެހެނިހެން ވަރަށްގިނަ ކަންތައްތަކަށް ބަދަލު އަންނަމުންދޭ. އެހެންވީމާ، ޙަޤީޤަތަކީ އެމެރިކާ އެއީވެސް ފުރިހަމަ އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަމެއް ލިބިފައިވާ ޤައުމެއް ނޫން. އެކަން އޮތީ އެހެން ކަމަށްވަންޏާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިވެހިރާއްޖެ އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން މިނިވަންވާނީ ކިހިނެއްބާވައޭ އަޅުގަނޑުމެން ހިތަށް އަރުވަން އެބަޖެހޭ.\nއާދެ، އަޅުގަނޑުގެ ޚިޔާލުގައި އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަމަކީ ނިސްބީ އެއްޗެއް. އަޅުގަނޑުމެންނަށް އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން މިނިވަންވެވޭނެ ވަކި ދަރަޖައެއް އޮންނާނެ. ކޮންމެ ޤައުމަކަށްވެސް އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން މިނިވަންވެވޭނެ ވަކިދަރަޖައެއް އޮންނާނެ. އެދަރަޖަ އެކި ޤައުމާ ގުޅިގެން ބަލާއިރު ތަފާތުވާނެ. އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ވަރަށް ކުޑަކުޑަ ޤައުމެއް. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި ހުންނަ އިޤްތިޞާދީ ކަންތައްތައް އެއީ ވަރަށްމަދު ކަންތައްތަކެއް. ޠަބީޢީ އެކިއެކި މުއްސަނދި ކަންތައްތައް އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި ވަރަށްމަދު. އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ތެލެއް ނެތް. އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އަގުހުރި އެކިއެކި ވައްތަރުގެ ގޭހެއް ނެތް. އަގުހުރި ޖަވާހިރެއް ނެތް. އެކިވައްތަރުގެ މަޢްދަންތަކެއް ނެތް. އަޅުގަނޑުމެންގެ އަތުގައި އޮތް އެންމެ ވަރުގަދަ އިޤްތިޞާދީ މުއްސަނދި ކަމަކީ މަސްވެރިކަން. އަޅުގަނޑުމެންގެ ކަނޑުތަކުގައި މިހުރި މަސް. އެހެންވީމާ، މިކަންކަމަށް ވިސްނާއިރު، އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ދުވަހެއްގައިވެސް އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން މުޠުލަޤް މިނިވަންކަމަކަށް ދެވޭނެ ބައެއް ކަމަކަށް ބެލުން އެއީ އަޅުގަނޑު ހިތުން ވާޤިޢީ ކަމެއްނޫން. އެކަމަކު އަޅުގަނޑުމެން ވަރަށްބޮޑަށް ވިސްނަންޖެހޭ ނުކުތާއެއް އެބައޮތް. އަޅުގަނޑުމެންގެ އަތުގައި ހުރި އުފެއްދުންތެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތައް، އެ ވަސީލަތްތައް ބޭރުބައެއްގެ އަތްމަތީގައި އޮތުމުން، ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެކަމުން ކުރާނެ ނޭދެވޭ އަސަރު، ވާނެގެއްލުން، އެކަމުން ނުކުންނާނެ ނަތީޖާތައް. އާދެ، ހިތާމައާއެކު ދަންނަވަން ޖެހެނީ، އަދިވެސް އެކަން އޮތީ އެހެންކަން.\nއާދެ، އަޅުގަނޑުމެންގެ އެންމެ އަގުހުރި މުދާ، މަސް އެއޮތީވެސް ބޭރުބައެއްގެ އަތްމަތީގައި. އަޅުގަނޑުމެން މަސް ބާނަނީ ނުވަތަ މަސް ހިފަނީ. އެ ބާނާ ނުވަތަ ހިފާ މަސް އަޅުގަނޑުމެން ވިއްކަނީ ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަކަށް. ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަކަށް އެ މަސް ވިއްކަން އަޅުގަނޑުމެންނަށް މަޖުބޫރުވެފައިވަނީ، އަޅުގަނޑުމެން އެންމެ ބޭނުންވާ ގޮތަކަށެއް ނޫން. ދުނިޔޭގެ ކާބޯތަކެތީގެ އަގާއި އެހެނިހެން ތަކެތީގެ އަގު އެއްދުވަހުން އަނެއް ދުވަހަށް މައްޗަށްދާވަރަށް މަހުގެ އަގު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ބޮޑުކުރެވޭކަށެއް ނޯވޭ. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހަމައެކަނި މުއްސަނދިކަމަކީ މަސްކަމަށްވެފައި، އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ދުނިޔޭގެ ސިޔާސީ ބާރަކަށްނުވާތީ. ދުނިޔޭގެ ބޮޑު ޢަސްކަރީ ބާރަކަށްނުވާތީ. އަޅުގަނޑުމެންދެކެ ޖެހިލުންވާ މާގިނަ ޤައުމުތަކެއް ނެތުމާއެކު، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައިވާ ދައްޗެއް މިއީ. އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑުމެން ބާނާ މަސް ނުވަތަ ހިފާ މަސް، އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންވާ އަގަކަށް ބޮޑުކޮށްފިއްޔާ، އެ ގަންނާނެ ބަޔަކު ނުވާނެ. ހުރިހާ ބޭފުޅުންނަށްވެސް ރަނގަޅަށް އިޙްސާސް ކުރެއްވޭނެ މިހާރު މިވިއްކާ އަގަށް ވެސް މަސްވިއްކުން މާރަނގަޅުވާނެ މާދަމާ އަޅުގަނޑުމެން މަހުގެ އަގު އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންވާ ވަރަކަށް ބޮޑުކޮށްގެން އެ ނުވިކޭގޮތް ވުމަށްވުރެ. އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ މިނިވަންކަން، އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަން، އެއާ ދިމާއަށް ދަތުރުކުރާއިރު، މިކަހަލަ ނުކުތާތަކާ ދޭތެރޭގައި ވިސްނަން އެބަޖެހޭ. އެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ހަމަޖެހޭ، ބުއްދި ޤަބޫލުކުރާ ޙައްލުތަކެއް ހޯދަން އެބަޖެހޭ.\nއާދެ، އަޅުގަނޑު ކުރިންވެސް ދެންނެވި ފަދައިން، ސިޔާސީ މިނިވަންކަން، އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަން، އިޖްތިމާޢީ މިނިވަންކަން، އަދި ފިކުރީ މިނިވަންކަން އެބައޮތް. އަޅުގަނޑު ދެކޭގޮތުގައި ފިކުރީ މިނިވަންކަމަކީ، މިދެންނެވި އެހެން މިނިވަންކަމުގެ ބާވަތްތަކަށްވުރެ މާ މުހިންމު އެއްޗެއް. ސަބަބަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމުގެ ތަރައްޤީ ބިނާވެފައިވަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ފިކުރުގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާކަން. އަޅުގަނޑުމެން ކުރާ ޚިޔާލުގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާކަން. އަޅުގަނޑުމެންގެ ފިކުރުތަކާއި ޚިޔާލުތައް އެހެން ގޮތަކަށް ބަދަލުވެގެން ހިނގައްޖެނަމަ، އަޅުގަނޑުމެންގެ އުޞޫލުތައް ބަދަލުވެގެންދާނެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމާޒުފަތްގަނޑުތައް ބަދަލުވެގެންދާނެ. އަޅުގަނޑުމެން މިޞްރާބުޖަހާ މިޞްރާބު ޖެހުންތައް ބަދަލުވެގެންދާނެ. އަޅުގަނޑުމެން ހިނގަމުންދާ ރާސްތާތައް، މަގުތައް ބަދަލުވެގެންދާނެ. އެހެންވީމާ، ފިކުރީ މިނިވަންކަން ލިބިގަތުމަށް ނުވަތަ އެމިނިވަންކަން އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބިފައިވާ އެއްޗެއް ކަމަށްވާނަމަ، އެ މިނިވަންކަން ރައްކާތެރި ކުރުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އަޅުގަނޑުމެން މަސައްކަތް ކުރަންޖެހޭނެ. އެހެން ދަންނަވަންޖެހޭ ސަބަބަކީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ މާތްވެގެންވާ ދީނުގެ އުސޫލުތަކާ ނުގުޅޭ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިވެހިވަންތަކަމާ ނުގުޅޭ، އަޅުގަނޑުމެން ޤަބޫލުކުރާ އިޖްތިމާޢީ މާތް ހަމަތަކާ ނުގުޅޭ ބައެއްކަހަލަ ފިކުރުތަކާއި ޚިޔާލުތައް އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއަށް އަންނަމުންދާތީ. އެކަން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އަޅުގަނޑުމެން މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހޭނެ. އެއީ، އެގޮތަށް އެޚިޔާލުތައް އެއްވެސް ހިފެހެއްޓުމެއްނެތި، އެއްވެސް ހުއްޓުމެއްނެތި ،އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއަށް އައިސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒުވާނުން އެޚިޔާލުތައް ޤަބޫލު ކުރަމުންދާ ކަމަށްވަންޏާ، މުސްތަޤްބަލުގައި ދިވެހިރާއްޖެ އެއީ މިހާރު މިއޮތްގޮތަށް މުސްތަޤިއްލު، މިނިވަން، ދިވެހިވަންތަ ދިވެހިރާއްޖެއަކަށް ނުވާނެ.\nއާދެ، އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑު ވަރަށް ބޮޑަށް މިނުކުތާއަށް ބާރުލައިފައި މިދަންނަވަނީ، އަޅުގަނޑުމެން މިހާރު އެންމެބޮޑަށް ވިސްނަންޖެހޭ ކަމަކީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ފިކުރީ މިނިވަންކަން ހޯދުމަށޭ. އަދި އެ ފިކުރީ މިނިވަންކަން ހޯދުމަށްފަހު އެ މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓުމަށޭ. އާދެ، ފިކުރީ މިނިވަންކަން ނުހިފެހެއްޓޭ ކަމަށްވަންޏާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ކަންތައްތައް އެއްދުވަހުން އަނެއް ދުވަހަށް ބަދަލުވެގެންގޮސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިޔާސީ މިނިވަންކަންވެސް ގެއްލިގެން ހިނގައިދާނެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަމެއް ލިބިފައިވާނަމަ، އެމިނިވަންކަމަށްވެސް ބުރޫއަރަމުން ހިނގައިދާނެ.\nއާދެ، ދެން އަޅުގަނޑު ދަންނަވައިލަން ބޭނުންވާ އަނެއް ޚިޔާލަކީ، ނުވަތަ އަނެއް ޝުޢޫރަކީ، މިނިވަން ޤައުމަކަށްވުމުން، މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ޙައިޘިއްޔަތުން އަޅުގަނޑުމެން އަދާކުރަންޖެހޭ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރަމުން ގެންދަންވާނެއޭ. އާދެ، އެހެން މިދެންނެވީ، ބައެއް މީހުންނަށް ޚިޔާލު ކުރެވިދާނެ ދިވެހިރާއްޖެ މިއީ ފުރިހަމަ ސިޔާސީ މިނިވަންކަން ލިބިފައިވާ ޤައުމެކޭ، އެހެންވީމާ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މީހުންނަށް ފެންނަ ކޮންމެ ގޮތަކަށް ކޮންމެ ކަމެއްވެސް ކުރެވިދާނެއޭ. ދިވެހި ސަރުކާރަށް ފެންނަ ގޮތަކަށް ބައިނަލްއަޤްވާމީ ދާއިރާގައިވެސް ޢަމަލު ކުރަމުން ގެންދެވިދާނެއޭ. އަދި ދިވެހި ސަރުކާރަށާއި ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް ފެންނަ ގޮތަކަށް ބިދޭސީންނާމެދު އަޅުގަނޑުމެން ކުރާ ޢަމަލުތައްވެސް ކުރަމުން ގެންދެވިދާނެއޭ. އެހެން ނަމަވެސް، އެއީކީ މުޅިން ރަނގަޅު ޚިޔާލެއް ކަމަކަށް އަޅުގަނޑު ނުދެކެން. އެއީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން އަޅުގަނޑުމެން ހިފަހައްޓަންޖެހޭ އުޞޫލުތަކާއި އަޅުގަނޑުމެން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން ޤަބޫލުކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުންތަކާއި އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން އެހެން ޤައުމުތަކުން ޤަބޫލުކުރާ އުސޫލުތައް، އެ އުޞޫލުތަކަށް އަޅުގަނޑުމެން ޙުރްމަތްތެރިކޮށް ހިތަންވާނެ. މިދެންނެވި ހުރިހާ ކަންކަމަކަށް ޙުރްމަތްތެރިކޮށް ނުހިތާ ކަމަށްވަންޏާ، އަޅުގަނޑުމެންނަކީ މިނިވަން ޤައުމެއް ކަމުގައި އަޅުގަނޑުމެން އަމިއްލައަށް ދަޢުވާކުރި ކަމުގައިވިޔަސް، އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ހަރުދަނާ ބައެއް ކަމުގައެއް ބޭރު ޤައުމުތަކުން ނުދެކޭނެ. މިއަދުގެ ދުނިޔެއަކީ އެއްވެސް ޤައުމަކަށް އެކަނިމާއެކަނި އެހެން ޤައުމުތަކާ މުޅިން ދުރުގައި ދިރިއުޅެމުން ގެންދެވޭނެ ޤައުމެއް ނޫން. އަދި ޒަމާނެއް ނޫން. އަޅުގަނޑުމެން މިއުޅެނީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖްތަމަޢެއްގެ ތެރޭގައި. އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޢާއިލާގެ (ވަރަށްބޮޑު ޢާއިލާއެއް،އެއީ. އެ ޢާއިލާގެ) މެންބަރެއް. އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޢާއިލާގެ މެންބަރަކަށްވާތީއާއި، އަޅުގަނޑުމެން ހުރިހާ ކަމެއްގައިވެސް ބައިނަލްއަޤްވާމީ ދާއިރާއާ ގުޅި، އުޅެން ޖެހިފައިވާތީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޢަމަލުތައް ހުންނަންވާނީ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން އިޙްތިރާމް ކުރެވޭކަހަލަ ގޮތަކަށް.\nއާދެ، އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑުމެން ގެންގުޅެންޖެހޭނީ ބޭރު ޤައުމުތައްވެސް އިޙްތިރާމްކުރާ ހަމަޖެހޭ ހަރުދަނާ ސިޔާސަތެއް.މިހާރު އަޅުގަނޑުމެން މިގެންދާ ސިޔާސަތަކީ އަޅުގަނޑު ވަރަށް އުފަލާއެކު މިދަންނަވަނީ، އެއީ މިދެންނެވި ކަހަލަ ސިޔާސަތެކޭ. މިއަދު ދިވެހިރާއްޖެއަށް ބޭރު ދުނިޔޭގައި ލިބެމުންދަނީ ރީތި ނަން، ތަޢުރީފް. އެއީ ކީއްވެގެންތޯ؟ އެއީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ދާއިރާގައި އަޅުގަނޑުމެން ކުޅެންޖެހޭ ދައުރު ކުޅެމުން މިގެންދަނީ މިދެންނެވި އުސޫލުތަކަށް ޙުރްމަތްތެރިކޮށްހިތައިގެން ކަމަށްވާތީ. އަޅުގަނޑުމެންނަކީ މިނިވަން ޤައުމެކޭ ކިޔާފައި، ދުނިޔޭގެ އެހެން މީހުން ޤަބޫލުކުރާ އުސޫލުތަކާ ދިމާ ޚިލާފަށް އަޅުގަނޑުމެން އެއްވެސް ޢަމަލެއް ނުކުރަމު. ހުރިހާ ކަމެއްވެސް މިގެންދަނީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން ހަމަޖެހިފައިވާ ރީތި ހަރުދަނާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން. އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިޔާސަތަކީ، މިނިވަން ސިޔާސަތެއް ކަމުގައިވިޔަސް، އަޅުގަނޑުމެން ޤަބޫލުކުރަނީ ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ސިޔާސަތު ކަމުގައިވިޔަސް، އަޅުގަނޑުމެން މުސްލިމް ޤައުމެއްގެ ގޮތުން، މުސްލިމް ޤައުމުތަކަށް ތާއީދު ކުރި ކަމުގައިވިޔަސް، އަޅުގަނޑުމެން މިހުރިހާ ކަމެއްގައިވެސް ޢަމަލުކުރަމުން މިގެންދަނީ ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ އެންމެންވެސް ޤަބޫލުކުރާ އުސޫލެއްގެ މަތިން. އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިޔާސަތަކީ، ބައެއް އެހެން ޤައުމުތަކުގެ ސިޔާސަތާ ތަފާތު ސިޔާސަތެއް ކަމުގައިވިޔަސް، އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެއްވެސްކަހަލަ ބަދުނާމެއް ހުތުރުނަމެއް ލިބެމުންނެއްނުދޭ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިހާރު އެއްދުވަހުން އަނެއް ދުވަހަށް ދަނީ ރީތިނަމާއި ތަޢުރީފު ބައިނަލްއަޤްވާމީ ދާއިރާގައި ލިބެމުން.\nއާދެ، ދެން އަޅުގަނޑު ދަންނަވައިލަން އޮތް ޚިޔާލަކީ، ނުވަތަ ޝުޢޫރަކީ ޤައުމެއްގެ ޙައިޘިއްޔަތުން އަޅުގަނޑުމެންނަކީ މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި، މިނިވަން ޤައުމެއްގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރަމުން ގެންދާއިރު އަޅުގަނޑުމެން އަފްރާދުންގެ ގޮތުގައިވެސް މިނިވަން ޤައުމެއްގެ އަފްރާދުންގެ ވާޖިބުތައް އަދާކުރަމުން ގެންދަންވާނެއޭ. އާދެ، މިއީ ވަރަށް މުހިންމު ނުކުތާއެއް. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަފްރާދުން، އެމީހުން ޢަމަލު ކުރަމުން ގެންދާގޮތުން، ޤައުމަކީ ތަޞައްރުފު ފުދިފައިވާ މިނިވަން ޤައުމެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ބަޔާންވެގެންދާނެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވިސްނުމާއި ސުލޫކާއި ޤައުމީ އަޚްލާޤު ހުންނަނީ މިނިވަން، އެހެން މީހުން އިޙްތިރާމްކުރާ ޤައުމެއްގެ އަފްރާދުންގައި ހުންނަންޖެހޭ ގޮތަށްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން އެއީ އަޅުގަނޑު މިދެންނެވި ނުކުތާއަކީ. އެހެންވީމާ، އެކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން ވަރަށް ބޮޑަށް ވިސްނަން އެބަޖެހޭ. އާދެ، މިހާރުވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ އަފްރާދުންގެ ޢަމަލުތަކަށް ވިސްނައިލާއިރު، ވަރަށްގިނަ ގޮތްގޮތުން އަޅުގަނޑުމެންގެ އަފްރާދުންގެ، ބައެއް އަފްރާދުންގެ މިދެންނެވީ. ޢަމަލުތަކާއި އެމީހުންގެ އަޚްލާޤާއި ސުލޫކު ހުންނަނީ މިނިވަން ޤައުމެއްގެ އަފްރާދުންގައި ހުންނަންވާފަދަ ގޮތަކަށް ނޫންކަން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވަރަށް ފަސޭހައިން ޤަބޫލުކުރެވޭ. އެހެންވީމާ، ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ ދާއިރާގައި މިދެންނެވި މަސްއޫލިއްޔަތު ފުރިހަމައަށް އިޙްސާސް ކޮށްގެން ފަރުދެއްގެ ގޮތުން އޭނާ އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރަންވާނެ. އެމީހަކީ ސަރުކާރުގެ ދާއިރާގައި އުޅޭ މީހެއް ކަމުގައިވިޔަސް، ނުވަތަ އަމިއްލަ މަސައްކަތަކުން ދިރިއުޅޭ މީހަކު ކަމުގައިވިޔަސް، އެމީހަކީ ޒުވާނަކު ކަމުގައިވިޔަސް، މުސްކުޅިޔަކު ކަމުގައިވިޔަސް، ކުޑަކުއްޖަކު ކަމުގައިވިޔަސް، އަދި އަންހެނަކު ކަމުގައިވިޔަސް، މިދެންނެވި މަސްއޫލިއްޔަތުން އެއްކިބާވެވޭކަށް ނޯންނާނެ. ކޮންމެ މީހަކުވެސް، ޤައުމުގެ ކޮންމެ ފަރުދަކުވެސް، މިދެންނެވި އަޚްލާޤީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭނެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި ވަރަށްގިނަވެގެންދާ ކަމެއް ވައްކަންކުރުން، ޚިޔާނާތްތެރިވުން. މިކަހަލަ ކަންތައްތައް މިއީ ފަހަކަށްއައިސް އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ނޭދެވޭ ދަރަޖައަކަށް މައްޗަށް ގޮސްފައިވާ ކަންތައްތައް.\nއާދެ، އަޅުގަނޑު ސަރުކާރު ހިންގުމާ ހަވާލުވިފަހުން ޤާނޫނީގޮތުން ގެނެވުނު ބައެއް ބަދަލުތަކާ ގުޅިގެން، އަދި ވައްކަންކޮށް ޚިޔާނާތްތެރިވެ، ސަރުކާރުގެ މުދާތަކުން ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ބޭނުންކޮށް، މިބާވަތުގެ ކަންތައްތައް ކުރާ މީހުންނަށްދޭ ޢުޤޫބާތު ލުއިކޮށްނުދޭގޮތަށް ހަމަޖެއްސުމާ ގުޅިގެން، ވޭތުވެދިޔަ ދެއަހަރެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ވައްކަން ކުރުން ހިސާބަކަށް ދަށަށްދިޔަ. އެހެން ނަމަވެސް، އެކަން އަދިވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި ނޭދެވޭ ދަރަޖައަކަށް އެބައޮތް. ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެމީހެއްގެ ދާއިރާގައި ތެދުވެރިވުން، އަމާނާތްތެރިވުން އެއީ މިފަދަ މުނާސަބަތެއްގައި އަޅުގަނޑުމެން އެންމެ މުހިންމުކަންދޭންޖެހޭނެ ކަންތައް. ސަރުކާރުގެ ދާއިރާގައި ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން މިކަހަލަ މައްސަލަތައް ޖެހެމުންދާ ވާހަކަ ތިޔަބޭފުޅުން އައްސަވާނެ. އެކަންތައްތައް ހުއްޓުވޭތޯ ވަރަށް މަތިވެރި ދަރަޖައަކަށް ސަރުކާރުން މަސައްކަތް ކުރަމުން ގެންދޭ. އެހެން ނަމަވެސް، އެކަން ހުއްޓުވޭނީ ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ ޟަމީރު އެމީހަކަށް މަޖުބޫރު ކޮށްގެން. އެމީހެއްގެ ހިތުގައި ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަމަށް އެއްވެސްކަހަލަ މަގާމެއް ދެވިފައި ނުވާ ކަމަށްވަންޏާ، ސަރުކާރުން ކިތަންމެ މަސައްކަތެއް ކުރި ކަމުގައިވިޔަސް، އެކަން ކާމިޔާބެއް ނުވާނެ.އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑުގެ އިލްތިމާސަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރައްޔިތުން، ހުރިހާ އަފްރާދުން މިކަމުގައި ސަރުކާރާ އަތާ އަތް ގުޅައިލެއްވުން. އަދި ސަރުކާރުން ކުރަމުން ގެންދާ މަސައްކަތްތަކުގައި އެހީތެރިކަން ބެހެއްޓެވުން.\nމިދެންނެވި ރޮނގުގައި ހިނގަމުންދާ ބައެއް ކަންތައްތަކަކީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމަށް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމުގެ ތަނަވަސްކަމަށް، ވަރަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންވެސް ލިބެމުންދާ ކަންތައްތައް. އޭގެ އެއްމިސާލެއްގެ ގޮތުން، އަޅުގަނޑު ދަންނަވައިލާނަން. މިދޭތެރެއިން މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒްގެ ފަރާތުން ރާއްވަވައިގެން ކުރިއަށް ގެންދެވި މަޝްރޫޢެއް. މިހާރުވެސް އެކަން ކުރިޔަށް އެބަގެންދަވާ. އެއީ، އޮއިވާލި ކަހަލަ ގޮތަކަށް ހެދިފައި ހުންނަ ކަނދުފަތިތަކެއް ކަނޑުގައި ބެހެއްޓެވުން. އޭގެ ބޭނުމަކީ، އޭގެ ކައިރިޔަށް މަސް ގެނައުން. ބޭރުގެ ތަޖުރިބާކާރުންގެ ލަފާގެ މަތިން ކުރައްވަމުން ގެންދެވި ކަމެއް. މިހާތަނަށް އެމަޝްރޫޢަށް ޢަމަލު ކުރެވެމުންދިޔަ ގޮތަށް ވިސްނާއިރު، އެއީ ވަރަށް ކާމިޔާބު ކަމެއް ކަމުގައި ވެދާނެ ކަމުގެ ވަރަށްބޮޑު ޔަޤީންކަމެއް އެބައޮތް. ވަރަށް ގިނަ ތަންތާނގައި އެ އޮއިވާލިތަކުގެ ވަށައިގެން މަސްއުޅޭތަން ވަރަށް ގިނަ އަދަދަކަށް އެބަފެނޭ. ބައެއް ތަންތަނުން މަސް ބޭނެމުންވެސް އެބަދޭ. އެހެންވީމާ، އެކަމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމަށާއި، ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދަށް ވަރަށް ފައިދާހުރި ކަމެއް. އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމަށޭ މިދަންނަވަނީ، އެ އޮއިވާލިތަކުގެ ކައިރިން މަސްބޭނުމަކީ، ހަމަ ކޮންމެ ފަރުދެއްގެވެސް ޙައްޤަކަށްވާތީ. ހަމަ އަޅުގަނޑަށްވެސް ދެވިދާނެ. ތިޔަބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ބޭފުޅަކަށްވެސް ވަޑައިގެންނެވިދާނެ. އެ މަސް އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބެންއޮތް އެއްޗެއް. އެހެންވީމާ، އެއިން ފައިދާކުރަނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް. އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ ރާއްޖެއަށް ލިބޭ މަސް އެއްދުވަހުން އަނެއް ދުވަހަށް އިތުރުވަމުންދާ ކަމަށްވަންޏާ، އެމަހަށް ލިބޭ އެއްޗެއްވެސް ދާނީ އިތުރުވަމުން. އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމީ އިޤްތިޞާދަށްވެސް އެއިން ވަރަށްބޮޑު ފައިދާއެއް ކުރާނެ. އެކަމަކު ހިތާމައަކީ އެންމެ ފުރަތަމަ ފިޝަރީޒް މިނިސްޓްރީން އެ ބެހެއްޓެވި ނުވަތަ އެ ހަރުކުރެއްވި ކަނދުފައްޗަށްވީގޮތް ތިޔަބޭފުޅުން އައްސަވާނެ. ކޮންމެވެސް ބަޔަކު އައިސް އޭގައިހުރި ފީފާތައް ކަނޑައިލައިގެން ވަގަށް ގެންދިޔައީ. އޭރު ރޭޑިޔޯގެ ޛަރީޢާއިން ފިޝަރީޒް މިނިސްޓްރީން އެކަން އިޢުލާނު ކުރައްވައި، މިއީ މިވެނި މުހިންމު ބޭނުމަކު ކުރައްވާ ކަމެއްކަން، އަނެއްކާ އެއިން އެއްވެސް އެއްޗެއްގެ ކައިރިއަށް ނުދިޔުމަށް ނަސޭހަތްތެރިވެ އިލްތިމާސް ކުރައްވާ. އޭގައި ބޮޑުއަކުރުން ލިޔެފައި ހުންނާނެ އެއީ ފިޝަރީޒް މިނިސްޓްރީގެ އެއްޗެކޭ. ދިދައެއްވެސް ހުންނާނެ. އެއްވެސް ހާލެއްގައި މީހަކަށް އޮޅިގެން އެ ނުވެއް ގެންދެވޭނެ. އެކަމަކު ކަންވީގޮތަކީ އެއީ. އެހާ ނޭދެވޭ ކަހަލަ ޢަމަލެއްވެސް ބަޔަކު މީހުން ކޮށްފި. އެކުރި ޢަމަލުގެ ސަބަބުން އަޅުގަނޑުމެންގެ އިޤްތިޞާދަށްވެސް އެތައް ގެއްލުންތަކެއް ލިބޭނެ. އަދި އެހެން ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމަށްވެސް އޭގެ އަސަރުތައް ފޯރާނެ. ހަމައެޔާއެކު ބޭރު ޤައުމުތަކުގެ ކުރިމަތީގައި އަދި ޚާއްޞަކޮށް އެކަމަށް އައިސްހުރި ބޭރުގެ ތަޖުރިބާކާރުގެ ކުރިމަތީގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ އަގުވެސް ވެއްޓިގެންދާނެ. އެހެންވީމާ، މިދެންނެވިކަހަލަ ކަންތައްތައް މިއީ ވަރަށް ނޭދެވޭ ކަންތައްތަކެއް. އެކަންތައްތައް ހުއްޓުވުމަށް މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހޭނީ ހަމައެކަނި ސަރުކާރު ހިންގުމާ ހަވާލުވެހުރި މީހާއެއް ނޫން. އޭގެއިތުރަށް ސަރުކާރުގެ ހުރިހާ ފަރާތްތަކެއްވެސް އަދި ޢާންމުންގެ ހުރިހާ ފަރާތްތަކެއްވެސް މިކަހަލަ ކަންތައްތައް ހުއްޓުވުމަށް ބާރުއަޅުއްވަން ޖެހޭނެ. މަސައްކަތް ކުރައްވަމުން ގެންދަވަން ޖެހޭނެ.\nމިދޭތެރެއިން ދިމާވި ކަމެއް. ތިޔަބޭފުޅުން އައްސަވާނެ މިދިޔަ އަހަރު މިނިވަންދުވަހުގެ މުނާސަބަތުގައި އަޅުގަނޑުދެއްކި ވާހަކައިގައި، ޒުވާނުންގެ އަހަންމިއްޔަތުގެ މައްޗަށް ވާހަކަ ދައްކައި، އަދި އޭގެފަހުން ޒުވާނުންގެ މަޖިލީހެއް އުފައްދައި، އެމަޖިލީހުގެ ޚިދްމަތްތައް ރާއްޖޭގެ ޒުވާނުންނަށް ލިބިދެވޭގޮތަށް ހަމަޖެހިގެންދިޔަ. މިހާރު ޒުވާނުންގެ މަރްކަޒެއްވެސް ޤާއިމުވެފައި އެބަހުރި. އެމަރްކަޒަށް ކޮންމެ ދުވަހަކު ވަރަށްގިނަ އަދަދަކަށް ޒުވާނުންގޮސް އެކިއެކި ކުޅިވަރުކުޅެ، އެމީހުން ބައްދަލުވެ، އިޖްތިމާޢީ ވަރަށްގިނަ ފައިދާތަކެއް އެކަމުން ނުކުންނަމުން އެބަދޭ. އެޒުވާނުން މުނިފޫހިފިލުވުމަށްޓަކައި އެތަނަށް ޓެލެވިޜަން ސެޓެއްވެސް ސަރުކާރުން ފޮނުވައިދިން. އަދި އެކިއެކި ފިލްމު ދައްކަން ވީ.ސީ.އާރެއްވެސް ފޮނުވައިދިން. ކަންވީގޮތަކީ، ވަރަށްފަހުން އެ ވީ.ސީ.އާރު ގެއްލިއްޖެ. ވަގަށް ގެންދިޔައީ. މިކަހަލަ ކަންތައް އެހެން ހުރީމާ، އަޅުގަނޑުގެ ވާހަކައަކީ ކިހިނެއްތޯއޭ، އަޅުގަނޑުމެން ކަންތައްތައް ކުރިއަށް ގެންދާނީ. ބޭރުމީހުންގެ ކުރިމަތީގައިވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤަދަރު ހިފަހައްޓާނީ. ޒުވާނުންނަކީ އެހާ އަގުހުރި ބައެއް ކަމަށް ސަރުކާރުން ދެކިގެން ޒުވާނުންގެ ކަންތައް ކުރިއެރުވުމަށްޓަކައި މަރްކަޒެއް ތައްޔާރުކޮށްދީ، ވަރަށް ބޮޑެތި ޚަރަދުތަކެއްކޮށް، ވަރަށް އަގުހުރި އެއްޗެތިތަކެއް ހޯދައިދީ، އެތަނަށް ފޮނުވީމާވެސް ވާގޮތަކީ އެއީ. އާދެ، އަޅުގަނޑުވެސް އެއްބަސް. މިއީ ހުރިހާ ޒުވާނުންގެ ގޮތެއް ނޫން. ހަމައެކަނި އެންމެ މީހެއްގެ ދެމީހެއްގެ މަސައްކަތް ކަމަށް ވެދާނެ. އެހެން ނަމަވެސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އެހިސާބަށް ހުއްޓުނީކީ ނޫނޭ އަޅުގަނޑު މިދަންނަވަނީ. އަޅުގަނޑުމެންޖެހޭނެއޭ އެކަހަލަ ކަންތައްތައް ހުއްޓުވުމަށް މަސައްކަތް ކުރަން. މިއަދު އެ ވީ.ސީ.އާރު ގެއްލުނުކަމަށްވަންޏާ، މާދަމާ އެއަށްވުރެ މާ އަގުބޮޑު އެއްޗެއް ގެއްލިދާނެ. އަދި ވަރަށް އާދަޔާ ޚިލާފު ކަންތައްތައްވެސް މިހެންވެފައި އެބަހުރި. މިދެންނެވީ ހިތަށް ގެންނަން ދަތިކަހަލަ ކަންތައްތައްވެސް ވެފައި އެބަހުރި. މިސާލަކަށް، ބައެއް މިސްކިތް މިސްކިތުގައި ހުންނަ ގަޑި ވަގަށް ގެންދިޔުން. ނޫނީ ލައުޑްސްޕީކަރ ސިސްޓަމް ވަގަށް ގެންދިޔުން. މިކަހަލަ ހިތަށް ގެންނަން ދަތި ކަންކަން އެބަ ހިނގާ. އަޅުގަނޑުމެން މުސްލިމުން ކަމަށްވީތީވެސް ލަދުގަންނަންޖެހޭ ވަރަށްގިނަ ކަންތައްތައް ހިނގަމުންއެބަދޭ. އެހެންވީމާ، މިކަހަލަ ކަންތައްތައް މިނިވަން ޤައުމެއްގެ އަފްރާދުންގެ ގޮތުގައި ތިބެގެން އަޅުގަނޑުމެން ކުރަމުންދާކަމަށްވަންޏާ، އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެ މިނިވަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އިޙްސާސް ނުކުރެވެނިއްޔޭ އަޅުގަނޑު މިދަންނަވަނީ.\nއާދެ، ދެން ހަމަ މިނުކުތާއާ ގުޅިގެން އަޅުގަނޑަށް ދަންނަވަންޖެހެނީ، މިހާރު އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމުގެ ކަންތައްތައް ކުރިއަރަމުންދާ ގޮތުން ވަރަށްގިނަ އިޤްތިޞާދީ މަސައްކަތްތައް ދިވެހިންނާއި ބިދޭސީންނާ ބައިވެރިވެގެން ކުރިއަށް އެބަ ގެންދެވެއޭ. ޓުއަރިޒަމްގެ މަސައްކަތް، ވިޔަފާރީގެ މަސައްކަތް، މިހެންގޮސް ވަރަށްގިނަ ތަފާތު ކަންތައްތައް އަޅުގަނޑުމެން މިހާރު އެބަކުރަމު، އަފްރާދުންގެ ގޮތުގައި، އަދި ސަރުކާރުގެ ގޮތުގައިވެސް. ސަރުކާރު ބައިވެރިވެގެން ކުރާ ބޭރުގެ މިދެންނެވި ބާވަތުގެ މަސައްކަތްތައްވެސް އެބަހުރި. ހަމައޭގެއިތުރަށް އަޅުގަނޑުމެން އަމިއްލަ އަފްރާދުންގެ ގޮތުގައި ބޭރުމީހުންނާ ގުޅިގެން ކުރިއަށްގެންދާ މިބާވަތުގެ ކިތަންމެ މަސައްކަތްތަކެއްވެސް އެބަހުރި. މިކަންކަމުގައިވެސް އަޅުގަނޑުމެން ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ތެދުވެރިވާންޖެހޭނެ. ހިތާމައަކީ އެހެން ނުވެވޭކަން. ބޭރުގެ ވަރަށްގިނަ ފަރާތްތަކުން ދިވެއްސަކާ ގުޅިގެން އަހަރު ދުވަސް ވަންދެން، ދެއަހަރު ދުވަސް ވަންދެން މަސައްކަތް ކޮށްފައި ބުނާނީ ފައިސާކޮޅު ގެންގޮއްސިއޭ. އަނެއް ކަމެއްވެއްޖޭ، މިހެންވެއްޖޭ، ދެން ދިވެހިންގެ އިތުބާރު އެމީހުންގެ ކުރިމަތީގައި ކެނޑެމުންދަނީ. އެހެންވީމާ، ނަތީޖާއަކަށްވަނީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރެވޭކަހަލަ މަސައްކަތްތައްވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ނުލިބުން. ފިހާރަތަކުގައި އެތިބޭ އާދައިގެ މީހުން، މުދާ ވިއްކަން ތިބޭ މީހުންގެ ތެރޭގައިވެސް ދިވެހިން މަދުވަމުން ދިޔުން. އެއީ ބޭރުގެ މީހަކު އިތުބާރެއް ނުކުރޭ، ދިވެއްސަކު ބަހައްޓައިގެން، ހަމަޖެހޭ ގޮތަކަށް ކަންތައްތައްދާނެ ކަމަކަށް. ކޮންމެވެސް ދުވަހަކުން، ކޮންމެވެސް ގޯހެއް ހިނގައިފާނެ ކަމަށް، އޭނައަށް ހީވެފައި އޮންނަނީ. އެހެންވީމާ، ދިވެހިންގެ އިތުބާރު ކެނޑުމާ ގުޅިގެން އެކަހަލަ ކަންތައްތައް އެހެންވަމުންދަނީ.\nހަމައެފަދައިން، އަޅުގަނޑުމެންގެ ބޯޓުފަހަރު ދުއްވުމުގެ ދާއިރާގައިވެސް މިކަހަލަ، ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފު ކަންތައްތައް ހިނގަމުން އެބަދޭ. އަޅުގަނޑުމެން ހަނދާންކުރަންޖެހޭނެ ބޯޓުފަހަރު ދުއްވުން އެއީ ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދަށް ވަރަށް ބޭނުންތެރި ކަމެއްކަން. އޭގެ ސަބަބުން، ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދަށް ލިބޭ ފައިދާގެ އިތުރަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ އެތަކެއް ޢާއިލާތަކަކަށް އިތުރު އާމްދަނީތަކެއް ލިބެމުންދާކަން. އެއިން ކޮންމެ މީހަކު، ބޯޓުގައި އުޅޭ ކޮންމެ މީހަކު އޭނާގެ ޢާއިލާއަށް ފައިސާ ފޮނުވާ. ނުވަތަ ތަކެތި ފޮނުވާ. އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއަށް ވަރަށްބޮޑު ދިރުމެއް އިޤްތިޞާދީ ކުރިއެރުމެއް ލިބޭ ކަމެއް ބޯޓުފަހަރު ދުއްވުން އެއީ. އެކަމަކު ބޯޓުފަހަރުގައި ހަޅުތާލުކޮށްގެން، އަނެއްކަމެއް ކޮށްގެން މައްސަލަޖެހޭ އަބަދުވެސް. އެތައްބަޔަކު ގެންނަން އެބަޖެހޭ. ޝަރީޢަތް ކުރަންޖެހޭ. ޖަލަށްލާންޖެހޭ. އަރުވާލަންޖެހޭ. އެއެއްނޫން މިދަންނަވާ ނުކުތާއަކީ. މިދަންނަވާ ނުކުތާއަކީ، އެހެންވުމުގެ ސަބަބުން އަޅުގަނޑުމެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސައްކަތްތެރިންގެ ރީތިނަން، ބޭރު ދުނިޔޭގައި ހުތުރުވަމުންދަނީ. އެގޮތަށް އެންމެބަޔަކު ބޭރުގެ ކޮންމެވެސްކަހަލަ ޖަމާޢަތަކާ ގުޅިގެން ހަޅުތާލުކޮށްގެން ނުވަތަ ބޮޑު މުސާރައެއް ހޯދައިގެން މިކަހަލަ ކަމެއް ކުރުމުން، އެކުރާ ކަމެއްގެ ބަދުނާމު ރައްދުވަނީ ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހީވާގި ތެދުވެރި މަސައްކަތްތެރިންނަށް. އެފުރުޞަތު އެ ގެއްލިގެންދަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މިދެންނެވި ކަހަލަ ހީވާގި ތެދުވެރި އަމާނާތްތެރި މަސައްކަތްތެރިންނަށް. އެ އުނިކަން އިޙްސާސް ކުރަން ޖެހެނީ އެމީހުންގެ ޢާއިލާތައް. އެހެންވީމާ، އެކުރާ ޢަމަލަކީ އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ފަރްދީ އެކަނިވެރި ޢަމަލެއް ނޫން. އެކުރާ އަމަލަކީ މުޅި ޤައުމަށް އޭގެ ގެއްލުން ރައްދުވާނެ ޢަމަލެއް. އެހެންވީމާ، މިކަހަލަ ކަންތައްތައް ހުއްޓުވުމަށް ސަރުކާރުން ކުރާ މަސައްކަތުގެ އިތުރަށް ރައްޔިތުންގެ އެއްބާރުލެއްވުމާ އެހީތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ބޭނުންވޭ.\nދެން މިއާގުޅިގެން އަޅުގަނޑު ދަންނަވައިލަން ބޭނުންވާ އަނެއް ނުކުތާއަކީ، ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުތަކަށް ޙުރްމަތްތެރިކޮށްހިތުން އެއީ، މިނިވަން ތަޞައްރުފް ފުދިފައިވާ ޤައުމެއްގައި ހުންނަންޖެހޭނެ އެންމެ ފުރަތަމަ ސިފައޭ. ކޮބައިތޯ ޖަމާޢަތެއް ތަހުޒީބުވެއްޖެ ކަމުގެ ހެތްކަކީ. ދަލީލަކީ. އެއްވެސް ޖަމާޢަތެއް އެއީ ތަހުޒީބު ވެފައިވާ ޖަމާޢަތެއް ކަމުގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ހެތްކަކީ، އެންމެ އަލިގަދަ ދަލީލަކީ، އެޖަމާޢަތުގެ އަހުލުވެރިން، ޤާނޫނުތަކަށާއި ގަވާއިދުތަކަށް ބޯލެނބުން. ޙުރްމަތްތެރިކޮށްހިތުން. ހުރިހާ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކެއް ހެދިފައި މިހުންނަނީ އެންމެންގެ ފައިދާއަށް. އެންމެންގެ ރައްކަލަށް. އެހެންވީމާ އެއްވެސް ޤާނޫނެއް މުގުރައިލާ މީހަކު އެއީ މިދެންނެވި ފައިދާ، މުޖްތަމަޢުގެ ފައިދާއަށް ގެއްލުމެއް ދޭން މަސައްކަތްކުރާ މީހެއް ކަމުގައި ނުވެ ނުދާނެ. ޤާނޫނާއި ގަވާއިދަށް ޙުރްމަތްތެރިކޮށްނުހިތާ މީހާ، ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކުރަމުން ގެންދާ މީސްމީހުން އެއީ މުޖްތަމަޢުގެ ހަލާކު. އެކަހަލަ މީހުންނާ ދޭތެރޭގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތުގައި އެއްވެސް ކަހަލަ ހަމްދަރުދީއެއް އޮވެގެނެއް ނުވާނެ. އެހެން މިދަންނަވާ ސަބަބަކީ ޤާނޫނީ ބޮޑެތި ކުށްކުށް ބައެއް މީހުން ކޮށްފާނެ. ކޮށްގެން މައްސަލަ ގެންދަންޖެހޭ އުޞޫލަކުން ގެންގޮސްގެން ޝަރީޢަތަށް ގޮސްގެން ނިމިދާނެ. ދެން އަނެއްދުވަހު ސިޓީލާނެ. ސިޓީލާން ފަށައިފާނެ، މަޢާފުކޮށްދޭންއެދި. އެގޮތަށް ޢަމަލުކުރާ މީހެއްގެ މައިންބަފައިންވެސް ސިޓީލާނެ. ގާތްތިމާގެ މީހުން ލާނެ. އަދި އެހެން މީހުންވެސް އެމަސައްކަތް ކޮށްދޭނެ. ދެން އޭނާވެސް އެއީ އިންސާނެކޭ. އިންސާނުންނަކީ ކުށްކުރާ ބަޔެކޭ. އެހެންވީމާ ދެން މަޢާފުކޮށްދޭށޭ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ އުޞޫލެއް ނޫނޭ. ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި، މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި އަޅުގަނޑުމެން ތަރުބިއްޔަތުވެގެން، މިނިވަން ޤައުމެއްގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަޅުގަނޑުމެން އުފުލާ ކަމަށް ވަންޏާ، ޣައިރު ޤާނޫނީ ޢަމަލުކުރާ މީހުންނާ ދޭތެރޭގައި ފިޔަވަޅު އެޅެންވާނެ. ފިޔަވަޅު ނޭޅޭ ކަމަށްވަންޏާ، ޤައުމު ހަލާކުވެގެންދާ ދިޔުމަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެ ބާރު އެޅެނީ.\nއާދެ، ހަމައެފަދައިން އަޅުގަނޑުމެންގެ އަފްރާދުންގެ ހިތްތަކުގައި މަސައްކަތަށް ވަރަށް ޚާއްޞަ ޝައުޤުވެރިކަމެއް އޮންނަންވާނެ. އެހެން ދަންނަވަންޖެހޭ ސަބަބަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިރިއުޅުން ހަމަޖެހިފައިވާ ގޮތުންކަންނޭނގެ އަޅުގަނޑުމެންގެ މިޒާޖު ހަމަޖެހިފައިވާ ގޮތުންކަންނޭނގެ، އަޅުގަނޑުމެން ތަރުބިއްޔަތު ވެގެން އައި މާޙައުލުގެ ގޮތުންކަންނޭނގެ. ކޮންމެވެސް ސަބަބަކަށްޓަކައި އެއްމަސައްކަތެއްގައި ގިނަދުވަހު ހީވާގިކަމާއެކު މަސައްކަތް ކުރުން އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުންނަށް ނުވެފައި އޮންނަ ކަމެއް. މަސްދުވަހު، ދެމަސްދުވަހު އެއްމަސައްކަތެއްގައި އުޅެފައި ފޫހިވެދާނެ. ދެންދާނީ އެހެން މަސައްކަތަކަށް. ނޫނީ އަހަރު ދެއަހަރު އުޅެފައި ދެން ދާނީ އެހެން މަސައްކަތަކަށް. އެހެންވީމާ ވާގޮތަކީ، އެއްވެސް މަސައްކަތެއްގައި އަޅުގަނޑުމެން ހަރުލާގޮތެއްނުވޭ. އެއްވެސް މަސައްކަތެއްގައި ކުރިއެރޭގޮތެއްނުވޭ. އަނެއްކާ އަޅުގަނޑު ދެންމެ މިދެންނެވިހެން، ބޭރުމީހުންނާ ގުޅިގެން މިހާގިނަ ކަންތައްތައް އަޅުގަނޑުމެން ކުރަމުން ގެންދާއިރު، ބޭރުމީހުންވެސް ދެކެނީ އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ހަރުދަނާކަމެއްނެތް ބައެއް ކަމަށް. ހަމަ ދެތިންދުވަހަކު އެމީހާގެ މަސައްކަތަށް ގޮއްސައި ދެން ސަލާންވެސް ނުބުނެ، ނައިސް ހިނގައިދާނެ އެތައް ޒަމާނެއް ވަންދެން. ނޫނީ ކެނޑިގެން ހިނގައިދާނެ. އެއްވެސްކަހަލަ ޝައުޤުވެރިކަމެއް އެމީހާގެ މަސައްކަތަކަށް، މިދެންނެވިފަދަ މީހުންގެ ކިބައިގައި ނުހުރޭ. އާދެ، އަޅުގަނޑު ވަރަށް މަޢާފަށް އެދެން އިނގޭތޯ. މިދަންނަވަނީ އެންމެންގެ ވާހަކައެއް ނޫން. މިދަންނަވަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖްތަމަޢުގައި ދިރިއުޅޭ ވަރަށްމަދު ބައެއްގެ ވާހަކަ. ކޮންމެއަކަސް އެކަހަލަ އެފަދަ މަދުބައެއް އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖްތަމަޢުގައި ދިރިއުޅެމުން ދިޔުމުގެ ސަބަބުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބޭ ހުތުރުނަން އެއީ ވަރަށްބޮޑު އެއްޗެއް. އެހެންވީމާ، މިހުރިހާ ކަމަކާ ދޭތެރޭގައި ޚިޔާލު ކުރުން އެއީ، މިކަހަލަ މުނާސަބަތެއްގައި މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ގޮތުން އަޅުގަނޑުމެން އިޙްތިފާލުކުރާ މުނާސަބަތުގައި ވަރަށް ބޭނުންތެރި ކަމެކޭ އަޅުގަނޑު މިދަންނަވަނީ.\nއާދެ، ދެން މިރޭގެ ޖަލްސާއާ ދޭތެރޭގައިވެސް ދެތިން ބަހެއް ދަންނަވައިލަން އަޅުގަނޑުގެ ހިތަށް އެބައަރާ. އެއީ މިރޭގެ މިޖަލްސާ މިއީ ކުރިންވެސް ތިޔަބޭފުޅުން އައްސަވައިފައިވާ ފަދައިން، އަދި ތިޔަ ހުރިހާ ބޭފުޅުންނަށްވެސް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ ފަދައިން، މިނިވަންދުވަހުގެ އިޙްތިފާލުތަކުގެ ތެރެއިން ހިނގަމުންދާ ޖަލްސާއެއް. މިޖަލްސާގައި އެންމެ މުހިންމު އެއްކަމަކަށް އޮތީ ޢާންމު ޚިދްމަތުގެ އިނާމު ސަރުކާރުން، ދައުލަތުން އެކިފަރާތް ފަރާތަށް ރައްދުކުރުން.\nޢާންމު ޚިދްމަތުގެ ވާހަކަ ވަރަށް ފުރިހަމަކޮށް މިނިސްޓަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން އަލްއުސްތާޛު މުޙަންމަދު ޒާހިރު ޙުސައިން ދެންމެ ދައްކަވައިފި. އެހެންވީމާ އެކަމާ ދޭތެރޭގައި ގިނަވާހަކަތަކެއް ދައްކާކަށް އަޅުގަނޑު ގަސްދެއް ނުކުރަން. ކޮންމެއަކަސް ޢާންމު ޚިދްމަތް އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ތަރައްޤީއަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ބޭނުން އެއްޗެކޭ ދަންނަވައިލަން އަޅުގަނޑު ބޭނުންވޭ. އާދެ، މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ތިބެވޭނީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމު ބިނާކޮށްގެން. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމު ތަރައްޤީ ކޮށްގެން. އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެގެން. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމު ބިނާކުރެވޭނީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމު ތަރައްޤީ ކުރެވޭނީ، އަދި އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެވޭނީ ޢާންމު ޚިދްމަތް ކުރާ ބައެއް އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި އުފެދިގެން. އެބައެއް އެއްދުވަހުން އަނެއް ދުވަހަށް އިތުރުވަމުންގޮސްގެން.\nއާދެ، ވަރަށް މަޢާފާއެކު އަލްއުސްތާޛު މުޙަންމަދު ޒާހިރު ޙުސައިންގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑު އެދެން، އަޅުގަނޑު މިދަންނަވާ ނުކުތާއަށްޓަކައި އެއްޗެކޭ ހީފުޅުނުކުރެއްވުން. އާދެ، ޒާހިރު ވިދާޅުވީ ޖަމާޢަތުގެ ރޫޙު، ޤައުމީ ރޫޙު އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތުގައި އުފެދެންފެށީ މިދިޔަ ދެތިން އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައޭ. އެވިދާޅުވި ސަބަބު އަޅުގަނޑަށް ރަނގަޅަށް ވިސްނޭ. އެހެން ނަމަވަސް ޙަޤީޤަތަށް ވިސްނާއިރު އަޅުގަނޑަށް ހީވަނީ ޖަމާޢަތުގެ ރޫޙު، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމީ ރޫޙު އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތުގައި އެތަކެއްހާސް ދުވަސް ކުރިންވެސް އުފެދެމުން އަންނަ އެއްޗެކޭ. އެއީ އެއްގޮތަކަށްވެސް މިދިޔަ ދެއަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނުވަތަ ތިންއަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތުގައި އުފެދުނު އެއްޗެއް ނޫން. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތާރީޚު، އެއަށް ވިސްނަވައިފިއްޔާ އެންމެ ފުރަތަމަ ދިވެހިރާއްޖެ، ދިވެހިރާއްޖެއެއްގެ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގައި ޤާއިމުވީއްސުރެ މިހާތަނަށް ފެންނަންހުރި ހުރިހާ އެއްޗަކުންވެސް ދޭހަވަނީ، އަޅުގަނޑުމެންނަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މެދުގައި ޤައުމީ ރޫޙެއް، ޤައުމީ ލޯބި ވަރަށްމަތީ ދަރަޖައަކަށް އަށަގެންފައިވާ ބަޔެއްކަން. އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ މެދުގައި ޢާންމު ޚިދްމަތުގެ ރޫޙު އެއީ އަބަދުވެސް ހީނަރުކަމެއްނެތި އެއްދުވަހުން އަނެއް ދުވަހަށް ކުރިއަށް ގޮސްފައިވާ ރޫޙެއްކަން. އާދެ، ޒާހިރު އެވިދާޅުވި ވާހަކައަކީ މިމަތިވެރި ރޫޙަށް، ޖަމާޢަތުގެ ރޫޙަށް، ޤައުމީ ރޫޙަށް މިދޭތެރެއަކުން ވަރަށްބޮޑު ނިކަމެތިކަމެއް އައޭ. އައިއްސާ އޭގެފަހުން އަނެއްކާ މިހާރު އޭގެ ކުރިތައް ފޮޅެން ފަށައިފިއޭ. އާދެ، އެކަމާ އަޅުގަނޑުވެސް އެއްބަސް. އަޅުގަނޑުމެން އެކަމަށްޓަކައި ވަރަށް ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރަން އެބަޖެހޭ. އެއީ އަޅުގަނޑު ކުރިންވެސް ދެންނެވި ފަދައިން، ޢާންމު ޚިދްމަތް އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި ޢާންމު އެއްޗަކަށް ވެގެން ނޫނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރިއަށް ދެވޭކަށެއް ނޯންނާނެ. ސަރުކާރަކުން ހުރިހާ ކަމެއް ނުކުރެވޭނެ. އެއްވެސް ސަރުކާރަކުން ހުރިހާ ކަމެއް ކުރާކަށް ނުވެސް އުޅޭނެ. އެއީ މޮޔަކަމެއް. ޤައުމު ކުރިއަށް ދާނީ ސަރުކާރުން ރާވާ މަޝްރޫޢުތަކާއި އަދި އަމިއްލަ މީސްމީހުންކުރާ މަސައްކަތްތަކާއި ޖަމާޢަތުގެ ފަރާތުންކުރާ މަސައްކަތްތަކާ މިހުރިހާ އެއްޗެއް އެކުވެގެން. އެހެންވީމާ، ސަރުކާރުން ޚިދްމަތްކުރާ ރޮނގުތަކެއް އޮންނާނެ. ސަރުކާރުން ކަނޑައަޅާ މަޝްރޫޢުތަކެއް ހުންނާނެ. ކުރިއަށްގެންދާ ކަންތައްތަކެއް ހުންނާނެ. އޭގެއިތުރަށް އަމިއްލަމީހުން މަސައްކަތްކުރަން ޖެހޭނެ. ޖަމާޢަތުގެ ފަރާތުން އެދެވޭ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަން ޖެހޭނެ. އެހުރިހާ ކަމެއް އެކުވެގެން އެއްވެސް ޤައުމަކަށް ކުރިއަށް ދެވޭނީ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިވެހިރާއްޖެ ވަކި މިދެންނެވި އުޞޫލަކުން އިސްތިސްނާއެއް ނުވާނެ. އެހެންވީމާ މިދެންނެވީ އެރޫޙު، އެއީ އެއްހާސް އަހަރުގެ ކުރިން ނުވަތަ އޭގެވެސް ކުރިން އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތުގައި އުފެދިގެން އަންނަ ރޫޙެއް. އެއަށް ވޭތުވެދިޔަ ދުވަސްތަކުގެ ތެރޭގައި ނިކަމެތިކަމެއް ލިބިފައިވުމުގެ ސަބަބުން އެރޫޙު އަލުން ދިރުވޭތޯ ކުރާ މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުން ސަރުކާރުން ނުވަތަ ދައުލަތުން ޢާންމު ޚިދްމަތުގެ ޝަރަފްވެރި ކަމުގެ އިނާމާއި ހިތްވަރު ދިނުމުގެ އިނާމު ދެމުން މިގެންދަނީ.\nއާދެ، މިއީ ދެފެންވަރެއްގެ އިނާމެއް. "ޝަރަފްވެރިކަމުގެ އިނާމު" އެއީ، ކޮންމެ ރޮނގެއްގައިވެސް އެންމެމަތީ އިނާމު. އެ އިނާމު ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ދެނީ ކޮންމެވެސް ޚިދްމަތެއް ވަރަށް ފުރިހަމަ ދަރަޖައަކަށް ވަރަށްގިނަދުވަހު އަދާކުރެއްވި ކަމަށް ދައުލަތަށް ފެންނަ މީހުންނަށް. "ހިތްވަރުދިނުމުގެ އިނާމަކީ" އެއަށްވުރެ ތަންކޮޅެއް އާދައިގެ އިނާމެއް. އެއިނާމު ދެވެނީ އެމީހެއްގެ ސަބަބުން މިރޮނގުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ކަހަލަ ޚިދްމަތްތަކެއް ކޮށްފައި އަދި އެމީހަކު ކުރިއަށްއޮތް ތާނގައިވެސް އެފަދަ ޚިދްމަތްތައް ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ކަމުގެ އުންމީދު ދައުލަތަށް އޮތީމާ ހިތްވަރުދީގެން އެކަންތައްތައް ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށްޓަކައި. އާދެ، އޭގެ ވަރަށް އަލިގަދަ ދެމިސާލު މިރޭ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެނިގެން ހިނގައްޖެ. 1979 ވަނަ އަހަރު ތާރީޚަށް ޚިދްމަތް ކުރެއްވުމުގެ އިނާމު އަލްފާޟިލް ޙަސަން އަޙްމަދު މަނިކަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވި. ހަމައެފަދައިން، ޅެންވެރިކަމުގެ އިނާމު، ހިތްވަރު ދިނުމުގެ އިނާމު އަލްފާޟިލް ޔޫސުފް މުޙަންމަދުފުޅަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވި. އެބޭފުޅުން އެކުރެއްވި މަސައްކަތްތަކަށް އެއްވެސްކަހަލަ ހުއްޓުމެއް ނާރުއްވައި އިތުރަށް މަސައްކަތް ކުރައްވަމުން ގެންދެވިކަމުގެ ސަބަބުން މިއަހަރުވެސް އެދެބޭފުޅުންނަށް، ހަމަ އެދެއިނާމު އެލިބިވަޑައިގަތީ. އެހެންވީމާ މިއިނާމުތައް ދިނުމުގެ ބޭނުމަކީ، ޢާންމު ޚިދްމަތުގެ ރޫޙު ދިރުވުން.\nއާދެ، ޚިދްމަތޭ ބުނީމާ އަޅުގަނޑުމެން ވިސްނައިލަންޖެހޭ ނުކުތާއެއްވެސް އެބައޮތް. އެއީ ވިޔަފާރިއެއްގެ ގޮތުގައި އަމިއްލަ ފައިދާއަށްކުރާ މަސައްކަތެއް އެއީ ޚިދްމަތުގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނޭނެކަން. އާދެ، އަޅުގަނޑުވެސް އެއްބަސް. ޢާންމު ޚިދްމަތުގެ ގޮތުންވެސް ދިރިއުޅުމުގެ ގިނަދުވަސްތަކެއް، ވަކި މަސައްކަތެއްގައި ހޭދަކުރަމުންދާ ކަމަށްވަންޏާ، ނުވަތަ ދުވާލުގެ ގިނަވަގުތުތަކެއް އެމަސައްކަތުގައި ހޭދަކުރަމުންދާ ކަމަށްވަންޏާ، އެއިން އެއްޗެއް ނުލިބޭގޮތަށް މަސައްކަތް ކުރުމަކީ، އެކަށީގެންވާ ކަމަކަށްނުވެ ހިނގައިދާނެ. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ވަރަށް އާދައިގެ ދިރިއުޅުމެއް އުޅޭ ބަޔެއް. މާ މުއްސަނދި ބަޔެއް ނޫން. އެތައް މުދާތަކެއް ވާރުތަވެގެން ތިބި ބައެއްވެސް ނޫން، ގިނަމީހުންނަކީ. އެހެންވީމާ ކޮންމެވެސް ކަހަލަ މަސައްކަތެއް އަޅުގަނޑުމެން ކުރަން އެބަޖެހޭ އަޅުގަނޑުމެންގެ އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމަށްޓަކައި. އަޅުގަނޑުމެން ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި. އެހެން ނަމަވެސް އެގޮތަށް އެކުރާ މަސައްކަތުގެ ސަބަބުން ވިޔަފާރިއެއް ކޮށްގެން ވިޔަފާރީގެ އުޞޫލުން މުއްސަނދިކަން ޙާޞިލު ކުރުމަށް ކުރާ މަސައްކަތެއް ކަމުގައި ވެގެންނެއް، މިދެންނެވި ޚިދްމަތް އެއީ ޢާންމު ޚިދްމަތެއް ކަމުގައި ނުބެލޭނެ. އެއާ ޚިލާފަށް އެކުރާ މަސައްކަތެއްގެ ސަބަބުން އަދި އާމްދަނީ ލިބުނު ކަމުގައިވިޔަސް، އެ އާމްދަނީއަކީ އެމީހަކު ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި އެހާގިނަ ވަގުތުތައް އެހެން ކަމެއްގައި ހޭދަކުރުމުގެ ސަބަބުން އާމްދަނީ ލިބޭނެ އެހެން މަގެއް ނުވަތަ އެހެން މަސައްކަތެއް ކުރެވެން ނޯންނާނެތީ ލިބޭ އެއްޗަކަށްވުން، އެއީ އެންމެ ރަނގަޅު ކަމެއް.\nކޮންމެއަކަސް، ދައުލަތުން މިހާރު ކޮންމެ އަހަރަކު އެއްފަހަރު ޢާންމު ޚިދްމަތުގެ އިނާމު ދެމުން މިގެންދަނީ އެއްގޮތަކަށްވެސް މިނިވަންކަމުގެ ދުވަސް، ނުވަތަ މިނިވަންދުވަސް ފާހަގަކުރަމުން ގެންދާއިރު އެޕްރޮގްރާމްގައި އޮންނަ އައިޓަމެއްގެ ގޮތަކުންނެއް ނޫން. އެޕްރޮގްރާމްގެ ނަންބަރެއް ފުރިހަމަކުރުމުގެ ގޮތަކުންނެއް ނޫން، ދައުލަތުން މިއިނާމު ދެމުން މިގެންދަނީ. މިއިނާމު ދެމުން މިގެންދަނީ، ވަރަށް ފުރިހަމަ ވަރަށް މަތިވެރި މަޤްޞަދެއްގައި. އެއީ އަޅުގަނޑު ކުރިން މިދެންނެވީ. އާދެ، އޭގެ ހެތްކަކީ ދާދި މިދާކަށްދުވަހު އަޅުގަނޑުމެން ދޫކުރައްވައި ދެމިއޮތުމުގެ ޢާލަމަށް އެ ދަތުރުކުރެއްވީ ޢާންމު ޚިދްމަތުގެ އިނާމެއް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ބޭފުޅެއް. އަލްމަރްޙޫމް ޢަބްދުﷲ ވަޙީދު މަންދު. މިދިޔަ އަހަރު ނޫސްވެރިކަމުގެ އިނާމު އޭނާއަށްވަނީ ދައުލަތުން ދީފައި. ނޫސްވެރިކަން ތަރައްޤީ ކުރުމުގެ ގޮތުން ވޭތުވެދިޔަ އެތަކެއް އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އޭނާ ކުރެއްވި އިޚްލާޞްތެރި މަސައްކަތް ސަރުކާރުން ވަޒަން ކުރުމުގެ ގޮތުން. އެހެންވީމާ، އޭނާ ނިޔާވުމާ ގުޅިގެން އޭނާގެ ޢާއިލާއަށް ސަރުކާރުން ދާއިމީ ގޮތެއްގައި އެހީވެދޭ ގޮތަށް ހަމަޖެއްސި ހަމަޖެއްސުން އެއީ އަޅުގަނޑު މިދެންނެވި ބަހުގެ ދަލީލެއް. އެއީ ޢާންމު ޚިދްމަތުގެ އިނާމު ލިބޭ ފަރާތަކީ އެމީހެއްގެ ޚިދްމަތް ރަސްމީގޮތުން ސަރުކާރުން ޤަބޫލުކުރާ ފަރާތެއް ކަމުގައި ހަމަޖެހިގެން ދިޔުމުގެ ސަބަބުން. އެހެންވީމާ، އެޚިދްމަތް އެއީ ހަމައެކަނި އެންމެ ދުވަހަކަށް ނުވަތަ ދެދުވަހަކަށް ސަރުކާރުން ޤަބޫލުކުރާ ޚިދްމަތެއް ނޫން. އެއީ ކުރިއަށް އޮތް ހުރިހާ ދުވަސްތަކަކަށްވެސް ސަރުކާރުން ޤަބޫލުކުރާނެ ޚިދްމަތެއް. އެގޮތުން އަލްމަރްޙޫމް ޢަބްދުﷲ ވަޙީދުގެ ޢާއިލާގެ މެންބަރުންނަށް ސަރުކާރުން ދާއިމީ އެހީއެއް ވެދޭގޮތަށް ހަމަޖެއްސީ.\nއާދެ، ކޮންމެއަކަސް ކޮންމެ އަހަރެއްގައިވެސް ޖުލައިމަހުގެ 26 އަންނަން ކައިރިވީމާ އިނާމުދޭނެ ފަރާތްތަކާ ދޭތެރޭގައި ސަރުކާރުން ވަރަށް ބޮޑަށް ވިސްނަންޖެހޭ. ކަމަށް އެކަށީގެންވާ، ވަރަށް ބޮޑަށް އެކަށީގެންވާ ޤާބިލިއްޔަތު ހުރި ބޭފުޅުންގެ މަޖިލީހަކުން އިނާމުދޭނެ ފަރާތްތައް ނިންމަނީ. މިފަހަރު މިހޮވުނު ހުރިހާ ފަރާތެއްވެސް ފާސްވެފައި ވަނީ އަޅުގަނޑު މިދެންނެވި މަޖިލީހުގެ އިއްތިފާޤުން. ހުރިހާ ބޭފުޅުންނަށް ފެނިވަޑައިގަންނަވައިގެން މިއިނާމުތައް މިގޮތަށް ހަމަޖެއްސިފައި މިވަނީ. މަޖިލީހުގެ ފަރާތުން އިނާމު ޙައްޤުވާ ފަރާތްތަކާ ދޭތެރޭގައި ވިސްނާއިރު ވަރަށްބޮޑު ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވަމުންދޭ. އެއީ ވަރަށްގިނަ ރޮނގުތަކުން އިތުރު މަސައްކަތެއް ކުރެވިފައި ހުންނަތަން ފެންނަން ނޯންނާތީ. އާދެ، ތިޔަބޭފުޅުންނަށްވެސް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ. މިރޭ މި އިނާމު އެރުވުނު ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ފަރާތްތަކަކީ ވަރަށް ގިނަ ޒަމާން ވަންދެން އެބޭފުޅެއްގެ ރޮނގުގައި ޚިދްމަތް ކުރައްވައިފައިވާ ފަރާތްތަކެއް. ރުއްގަސް އިންދެވުން. ނުވަތަ ދިވެހި ބޭސްވެރިކަން. ނިޔަމިކަން. މިޔުޒިކް. މިގޮތުން ބައެއް ކަންތައްތައް އެއީ 30 އަހަރު ވަންދެން، 40 އަހަރު ވަންދެން، 50 އަހަރު ވަންދެން އެބޭފުޅުން ކުރައްވައިފައިވާ ކަންތައްތަކެއް. އެހެންވީމާ، އެމަސައްކަތްތައް އެއީ ދަތިކަމެއްނެތި ފާހަގަކުރެވިގެންދާ ކަމެއް. އެކަމަކު ބައެއްކަހަލަ ކަންތައްތައް އެބަހުރި ފަހަކަށްއައިސް އޭގެ އުފެއްދުންތެރިކަން މާބޮޑަށް ނުފެންނަ ކަންތައް. އެކަންވަނީ ވަރަށްބޮޑު ދައްޗަކަށް.\nއެހެންވީމާ، މިހާރު ސަރުކާރުން ގަސްދުކޮށްފައި ވަނީ، މިހާރު އިނާމު ދެވެމުންމިދާ ރޮނގުތައް އަދި އިތުރު ރޮނގުތައް ހުރި ކަމަށް ވަންޏާ، އެރޮނގުތަކަށްވެސް މިހާރުއްސުރެ ފަށައިގެން ކުރިއަށް އޮތް އަހަރު ތެރޭގައި ވިސްނަމުން ގެންދަން. އެއްވެސް ފަރާތަކުން މިރޮނގުތަކުންކުރެ ރޮނގެއްގައި ފާހަގަކުރެއްވޭ ކަހަލަ ޚިދްމަތެއް ކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ކަމަށްވަންޏާ، އެޚިދްމަތެއް ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ނޯޓް ކުރަމުން ގެންދާގޮތަށް. ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުގެ ތެރޭގައި މިގޮތަށް ސަރުކާރުން ޢަމަލު ކުރަމުން ގެންދާނެ. އެއީ އެރޮނގަކީ އަދަބީ ރޮނގު ކަމުގައިވިޔަސް، ތަޢުލީމީ ރޮނގު ކަމުގައިވިޔަސް، އިޤްތިޞާދީ ރޮނގު ކަމުގައިވިޔަސް، ދަނޑުވެރިކަމާބެހޭ ރޮނގު ނުވަތަ މަސްވެރިކަމުގެ ރޮނގު ކަމުގައިވިޔަސް، ނުވަތަ ކުރެހުންތެރިކަމާ މިބާވަތުގެ ކަންކަމުގެ ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ، ފުދޭވަރެއްގެ ލިސްޓެއް މަޖިލިސްގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި އޮންނާނެ. އެލިސްޓަށް ބައްލަވައިގެން އެއަހަރުގެ ތެރޭގައި ކުރެވިފައިހުރި ޚިދްމަތްތަކަށް މިއަންނަ އަހަރުންފެށިގެން އިނާމުދޭން ފެށޭނެ. މިހާތަނާ ޖެހެންދެން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އިނާމު ދެވިފައި މިހުރި ގިނަ ފަރާތްތަކަށް ވިސްނާއިރު، ވޭތުވެދިޔަ އެތައް އަހަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައިފައި، 20 އަހަރުގެ މައްޗަށް، 30 އަހަރުގެ މައްޗަށް، 40 އަހަރުގެ މައްޗަށް ބަލައިފައި. އެކަމަކު އަހަރަކު އެއްފަހަރުދޭ އިނާމަކަށްވަންޏާ، ވާންޖެހޭނެ ގޮތަކީ ކޮންމެ އަހަރަކު އެއްފަހަރު އެއަހަރެއްގެ ތެރޭގައި އެކުރެވުނު ޚިދްމަތަކަށް އިނާމުދޭ ގޮތަކަށް އޮތުން. އެހެންވީމާ، އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ މިއަހަރުން ފެށިގެން މިދެންނެވި ގޮތަށް ސަރުކާރުން މިކަންކަން ނޯޓްކުރަމުން ގެންދާނެ. އެހެންވީމާ، މިޚިދްމަތް ކުރައްވާ ހުރިހާ ފަރާތްތަކަށް އަޅުގަނޑުކުރާ އިލްތިމާސަކީ، ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުގެ ތެރޭގައި އެކުރައްވާ ޚިދްމަތްތައް އިތުރުކުރެއްވުން. އެއީ ހަމައެކަނި އިނާމެއް ހޯއްދެވުމުގެ ބޭނުމެއްގައެއް ނޫން. އެއީވެސް ތިޔަބޭފުޅުންނަށް ލިބިވަޑައިގަންނަވާ ވަރަށްމަތިވެރި ޝަރަފެއް. ދެންމެ މިތާނގައި ޢަބްދުﷲ ޢަލީ އެވިދާޅުވިފަދައިން، އެއީ މުޅި ޢުމުރަށް ދެމިހުންނާނެ ކަމެއް. އެހެންވީމާ، ހަމައެކަނި އެގޮތަކުންނެއްވެސް ނޫން. މުޖްތަމަޢަށް އެއިން ލިބޭނެ ފައިދާއަކަށްޓަކައި އެމަސައްކަތްތައް ކުރިއަށް ގެންދިޔުން އެއީ ވަރަށް ބޭނުންތެރި ކަމަކަށްވާތީ.\nއާދެ، މިރޭ މިއިނާމުތައް ދެވުނު ފަރާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ސަރުކާރުގެ ބައެއް ބޭފުޅުންވެސް ހިމެނޭ. އަމިއްލަ މަސައްކަތްކުރައްވާ ވަރަށްގިނަ ފަރާތްތައްވެސް ހިމެނޭ. ޒުވާނުންވެސް ހިމެނޭ. އަދި ތަންކޮޅެއް ދުވަސްވީ ބޭފުޅުންވެސް ހިމެނޭ. އެހެންވީމާ، މީގައި ބެލިފައި އޮންނަނީކީ ހަމައެކަނި އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ވަކި ސަރުކާރުގައި އުޅޭ ފަރާތަކަށް ނޫން. މީގައި ބަލަނީ ޚިދްމަތުގެ އަގަށް. އެފަރާތަކުން އެކުރައްވާ ޚިދްމަތް އެއީ މުޖްތަމަޢަށް ފައިދާހުރި ޚިދްމަތަކަށްވޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ. އެޚިދްމަތް ކުރައްވާ ފަރާތް އެއީ އަދި ސަރުކާރުގެ ފަރާތަކަށްވިޔަސް ނުވަތަ މުޅިން އަމިއްލަ ފަރާތަކަށްވިޔަސް، މާލޭގެ މީހަކަށްވިޔަސް، ރާއްޖެތެރޭގެ މީހަކަށްވިޔަސް އެއްވެސް ތަފާތެއްނެތް. އެއްވެސް ފަރަޤެއްނެތް. ބަލާ އެއްޗަކީ ހަމައެކަނި ޚިދްމަތް.\nއާދެ، އަޅުގަނޑުގެ ވާހަކަ ނިންމައިލެވެން އަންނަނީ، މިރޭގެ މިއިނާމު ދިން ފަރާތްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންހެން ބޭފުޅުން މަދުކަމުން، އެކަމާ އަޅުގަނޑު ހިތާމަކުރާ ވާހަކަ ދަންނަވަމުން. އަޅުގަނޑު ދެންނެވި މަޖިލީހުގެ ފަރާތުން ވަރަށް ބޮޑަށް ވިސްނެވި، މިރޮނގުތަކުގެ ތެރޭގައި އިނާމު ދެއްވޭނެ އަންހެން ބޭފުޅުން ތިއްބެވިތޯ. އެހެން ނަމަވެސް އަޅުގަނޑު ކުރިންވެސް ދެންނެވިހެން، އެފަދަ މަސައްކަތްތެރިން މަދުކަމުން ނުވަތަ މިރޮނގުތަކުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ޚިދްމަތްތައް ފެންނަންހުރިލެއް މަދުކަމުން، އިތުރު އަންހެން ބޭފުޅަކަށް ދެވޭގޮތަކަށް ހަމަނުޖެހުނީ. މިހާރުގެ ސަރުކާރުގެ މަޤްޞަދެއް، އަންހެނުންނަށް ހިތްވަރުދިނުން. އަންހެނުންގެ މަސައްކަތް ތަރައްޤީ ކުރަމުން ގެންދިޔުން. ހުރިހާ ރޮނގެއްގައިވެސް އަންހެނުންނަށް އެހީތެރިވަމުން ގެންދިޔުން. އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑު އުންމީދު ކުރަނީ، މިއަންނަ އަހަރުގެ ލިސްޓުގައި މިއަހަރަށްވުރެ ގިނައަދަދަކަށް އަންހެން ބޭފުޅުންވެސް ހިމެނޭނެ ކަމަށް.\nއާދެ، މިހާރުވެސް އަޅުގަނޑުގެ ވާހަކަ ވަރަށް ބޮޑަށް ދިގުވެގެން ހިނގައްޖެ. އެހެން ނަމަވެސް، ދުވަހުގެ ގޮތުންނާއި މުނާސަބަތުގެ ގޮތުން އަޅުގަނޑަށް ތަންކޮޅެއް ދިގުކޮށް ވާހަކަ ދެއްކުނީ. ކޮންމެއަކަސް ވާހަކަކޮޅު ނިންމައިލަމުން އަޅުގަނޑު އެދެނީ، މިނިވަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަޅުގަނޑުމެންނަށް އިޙްސާސް ކުރުމުގެ ހެޔޮ ތައުފީޤު اللّـه سبحـانـه وتعـالى އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދެއްވުން. މިނިވަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އެއީ ކޮންއެއްޗެއްކަން އެނގުމާއެކުގައި މިނިވަންކަމުގެ ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގެ ހެޔޮ ތައުފީޤުވެސް اللّـه سبحـانـه وتعـالى އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދެއްވުން. އަދި މިހުރިހާ ކަމެއްގެ އަޞްލު ކަމުގައިވާ މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ފައިތިލަ ވަރަށް ހަރުދަނާކަމާއެކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ހެޔޮ ތައުފީޤު اللّـه سبحـانـه وتعـالى އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދެއްވުން.


Jeddah in Male ah Islaamee shareeathugai dhari nafeekurun\nޖިއްދާއިން މާލެއަށް: އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ދަރި ނަފީކުރުން\nއިސްލާމްދީނުގައި އިންސާނީ ދަރިފަސްކޮޅުވަނީ މަތިވެރިކުރައްވާފަ އެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އިންސާނާގެ ނަސަބަށް ޚާއްޞަ މަޤާމެއް ދެއްވާފައި ވެއެވެ. އިސްލާމީ އުންމަތުގައި ޚާއްޞަ ވެގެންވާ އެންމެ މުހިންމު އެއްކަމަކީ ނަސަބެވެ. ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް އޭނާއަކީ ކާކުގެ ކާކުކަން ބުނެދެވެއެވެ. ނަސަބު ނުވަތަ ޢިރްޟު(އަބުރު) ޙިމާޔަތްކުރުމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ އެންމެ މަތިވެރި ފަސް މަޤުޞަދުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.\nޝަރުޢީ ގޮތުން ބަލާއިރު، ނަސަބުގެ މަފްހޫމަކީ ޙާލަތުގެ ނިޔާ ކުރާ ގޮތުން ދެ މީހެއްގެ ދެމެދަށް އިތުރުވެގެންދާ ޙުކުމެކެވެ. އެއިގެ މާނައަކީ، ޝަރުޢީ ކައިވެނީގެ ގޮތުން ގުޅިފައިވާ ގުޅުމަކުން، އުފަންވާ ދަރީގެ ނިސްބަތް އެކުއްޖާގެ ބައްޕަ އަށް ނިސްބަތްވުމެވެ. މިއީ އިސްލާމްދީނުގައި މަތިވެރި ކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ. އަލްއަޙްޒާބު ސޫރަތުގެ (6 ) ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. (ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِندَ اللَّهِ ۚ فَإِن لَّمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ ۚ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُم بِهِ وَلَٰكِن مَّا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ ۚ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا) މާނައީ "އެ ދަރިން އެއުރެންގެ ބަފައިންނަށް ނިސްބަތް ކުރާށެވެ! އެގޮތް اللَّه ގެ حضرة ގައި عدل ވެރިކަން ބޮޑެވެ. އެ ދަރިންގެ ބަފައިން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނޭނގޭނަމަ، ފަހެ، އެއީ دين ގެ ފަރާތުން ތިޔަބައިމީހުންގެ أخ ންނެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ އެހީތެރިންނެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނޭނގިގެން (ކުށުން) ކުރެވުނު ކަމެއްގެ ފާފައެއް ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަކަށް ނެތެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ފާފަވެރިކަން އޮންނާނީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ހިތްތައް قصد ކުޅަ ކަމަކާ މެދުގައެވެ. އަދި ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ، رحيم ވަންތަ ކަލަކު ކަމުގައި اللَّه ވޮޑިގެން ވެއެވެ."\nއަދި ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީސް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. "އެއީ ބައްޕަ ނޫންކަން އެނގި ހުރެ، އެމީހާއަކީ ބައްޕަކަމުގައި ޤަބޫލު ކޮށްފި މީހާއަށް ސުވަރުގެ ޙަރާމް ވެގެންވެ އެވެ." (އަލްބުޚާރީ، 6766)، އަދި ވެސް އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީސް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. "ތިޔަބައި މީހުންގެ ބަފައިންނަށް ނިސްބަތްވުމުން ތިޔަބައި މީހުން އެއްކިބާވެ ނުގަންނާށެވެ." އެބަހީ ބައްޕަ ނޫން މީހަކަށް ނަސަބު ނިސްބަތް ނުކުރާށެވެ) ފަހެ، ބައްޕައިންގެ ކިބައިން އެއްކިބާވެގެންފި މީހާ އިސްލާމްދީނުން ބޭރުވެއްޖެއެވެ." (އަލްއަޞްފަހާނީ، 216).\nމިކަންކަން މި ގޮތައް ކަނޑައެޅިގެން ދިޔައީ އިހުޒަމާނުގައި މުޖުތަމަޢުތަކުގައި އިސްލާމްދީން ބާވާލެއްވުމުގެ ކުރީން ހުރި ޢާދަތައް ނައްތައިލުމުގެ ގޮތުންނެވެ. އަޅުން މިނިވަން ކުރުމަށް ފަހު، އޭނާގެ ބައްޕައަކީ ސާހިބު މީހާ ކަމުގައި ކަނޑައެޅުމާއި (ތަބައްނީ ކުރުން) އެއީ އެއިރުގައި އޮތް ކަމެކެވެ.\nއަދި އެއް އަންހެނަކު ގިނަ ފިރިހެނުންނާއެކު ކައިވެނިކޮށް ލިބޭ ދަރި އެއްގެ ބައްޕައަކީ އެއްމެން އެއްތާކަށް އެއްކޮށް، އެއިގެ ތެރެއިން އަންހެންމީހާ ކަނޑައަޅާ މީހަކު ކަމުގައި ހެދުމާއި މިފަދަ އެތައް ޖާހިލީ ނުބައި އާދަތައް އޮތެވެ. މި އާދަތައް ފިލުވައި ފިޠުރަތުގެ ޠާހިރު އުޞޫލުތަކުގެ ތެރެއަށް އިންސާނުން ގެނައުމަށްޓަކައި މާތް ﷲ ޝަރީޢަތް ބާވާލެއްވިއެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އަންގަވާފައިވާ ގޮތުން އެއްވެސް އިންސާނަކު އޭނާގެ ބައްޕަ ނޫން މީހަކަށް ނިސްބަތް ކުރެވިގެން ނުވާނެ އެވެ. އޭނާގެ ދަރިއެއް ނޫންކަން ކަށަވަރުވާ ޙާލަތުގައި، ނުވަތަ ޝައްކު ވެއްޖެ ޙާލެއްގައި އެކަމުގައި ޢަމަލު ކުރަންވީ ގޮތް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ބަޔާންވެގެން ވެއެވެ. މިވެނި މީހަކީ ކުއްޖާގެ ބައްޕަ ނޫންކަން ކަށަވަރުވާއިރު އެކުއްޖަކު އޭނާއަށް ނިސްބަތް ކުރުމަކީ މަނާ ކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ.\nނަމަވެސް މިތަނުގައި ބަޔާންކުރުން ޙައްޤު އެހެން ނުކުތާއެއް އެބައޮތެވެ. އެއީ މިޒަމާނުގައި ދަރިން އެޑޮޕްޓު ކުރުމުގެ މައްސަލަ އެވެ. ކުއްޖާގެ ނަސަބު ބައްޕަ ނޫން މީހަކަށް ނިސްބަތް ކުރުމެއް ނެތި އެޑޮޕްޓް ކުރުމަކީ އިސްލާމީ ނަޒަރުން ބަލާއިރު ހުއްދަ ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް ދަރީން ނުލިބޭ މީހެއް އެހެން މީހެއްގެ ދަރިއެއް ބަލައި ބޮޑު ކުރުމާއި، ޔަތީމް ކުދިން ބަލައި ބޮޑު ކުރުމާއި ރެފިއުޖީ ކުދިން ބަލައި ބޮޑު ކުރުމާއި ފަޤީރުންގެ ދަރިންނަށް އަޅައިލައި، ނުވަތަ ދަރީން ގިނަ މީހެއްގެ އަތުން ކުދިން ގެނެސްގެން ބަލައި ބޮޑު ކުރުމާއި ޖަލުގައި ދިގު މުއްދަތަކަށް ހޭދަ ކުރަންޖެހިފައިވާ ބައެއްގެ ދަރިން ބެލުމާއި މިކަންކަމަކީ މަނާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި ކިއެއް އެއީ ނުހަނު ސަވާބު ލިބޭނޭ އިޖުތިމާޢީ ކަންކަމެވެ.\nކިތައްމެ ލޯބި ވިޔަސް އަމިއްލަ ދަރީން ގޮތައް އެކުދިންނާ މެދު ދުއްޓަސް ތިމާއަށް އެކުދިންގެ ނަސަބު ނިސްބަތް ނުކުރެވޭނެ އެވެ. އެކުދިންގެ ނަސަބު ނިސްބަތް ކުރަން ވާނީ އެކުދިންގެ އަޞްލު ބައްޕައިންނަށެވެ. ބައްޕަ ނެނގޭ ކުއްޖެއް ނަމަ އެއީ އަޚުންނެވެ. އެކުދިންނަށް ނިކަމެތި ހިތް ދަތިވާ އެއްވެސް ކަމެއް އަދި ތަފާތު ކުރުމެއް އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ. ފުރިހަމަ ލޯތްބާއި އިޙުތިރާމާއި ޤަދަރު އެކުދިންނަށް ދެވެންވާނެ އެވެ.\nދަރި ނަފީކުރުން (ލިޢާން)\nދަރި ނަފީ ކުރުމަކީ ވަރަށް ބޮޑު ކަމެކެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ދަރި ނަފީ ކުރުމަށް ލިޢާން ކުރުން ފިޔަވައި އެހެން ގޮތެއް ކަނޑައަޅުއްވާފައި ނެތެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ލިޢާން ކުރާނެ ގޮތް ޤަޠުޢީ ގޮތުން ބަޔާން ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ދެމަފިރިންގެ މެދުގައި ދަރީގެ ނަސަބާ މެދު ޚިލާފު އުފެދި، އެއީ ފިރިމީހާގެ ދަރިއެއްކަމާ މެދު ފިރިމީހާއަށް ޝައްކުވެއްޖެ ހިނދެއްގައި ދިއުން އޮތީ ލިޢާން ކުރުމަށެވެ. ލިޢާން ކުރުން ނޫން އެހެން ގޮތެއް ޚިޔާރު ކުރެވޭނެ ގޮތެއް އޮތް ކަމަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ޙުކުމަކުން ފެންނާކަން ނެތެވެ.\nއުފެދޭ ސުވާލަކީ މިޒަމާނުގައި ޑީއެންއޭގެ ހޯދުންތަކުން ދަރީގެ ނަސަބު ޢިލްމީ ގޮތުން ސާބިތުވާން އޮއްވާ، ލިޢާން ކުރުމުގައި އެ ޤަރީނާގެ ބޭނުން ކުރެވިދާނެބާވަ އެވެ؟ މިއީ ވަރަށް މުހިންމު ސުވާލެކެވެ. މި ސުވާލުގެ ޖަވާބަށް ދިއުމުގެ ކުރިން ލިޢާން ކުރުމަކީ ކޮބައިކަން ބަޔާން ކުރަން ޤަސްތު ކުރަމެވެ. ދެން އަންނަ މަޒްމޫނެއްގައި ލިޢާން ކުރުމުގައި ޑީއެންއޭގެ ދައުރުގެ މައްޗަށް ލިޔުމަށް ޤަސްތު ކުރަމެވެ.\nލޮޣަވީ ގޮތުން ލިޢާނަކީ ލާޢިންގެ މަޞްދަރެވެ. އެއީ ނުރުހުމާއެކު ދުރު ކުރުމެވެ. (ﷲގެ ރަޙުމަތުން ދުރު ކުރުމެވެ.) އިމާމު އިބުނު ޙަޖަރު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. ލިޢާން މި ލަފުޒު ނެގިފައިވަނީ (އައްލަޢުނު) މި ލަފްޒުންނެވެ. އެއީ ލިޢާން ކުރާއިރު، ލިޢާން ކުރަމުން ބުނެވެނީ ތިމަންނާ ދޮގު ހަދާ ނަމަ ތިމަންގެ މައްޗަށް ﷲ ގެ ލަޢުނަތް ހުއްޓެވެ. (އިބުނު ޙަޖަރު، 2004، 9، 7092).\nލިޢާންގެ ފިޤުހީ މަފްހޫމްގައި ޙަނަފީ މަޒްހަބުގެ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވަނީ ލިޢާންއަކީ ލަޢުނަތާއި ކޯފާގެ ބަހާއެކު ކަށަވަރު ވެގެން އަންނަ ހެކިން ފަދަ ހުވާތަކެކެވެ. ( އަލްކާސާނީ، 2002،3،384 ).\nމާލިކީ މަޒްހަބުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ ނަޒަރުގައި ލިޢާން ކުރުމަކީ އަނބިމީހާ ޒިނޭ ކޮށްފި ކަމަށް ބުނެ ނުވަތަ އޭނާ ބަލިވެ އިނދެފައި ވަނީ ތިމަންގެ ދަރިއަކަށް ނޫން ކަމަށް ބުނެ ހުވާ ކުރުމެވެ. އަދި ފިރިމީހާ އެ ހަދަނީ ދޮގެއް ކަމުގައި ބުނެ، ޒިނޭގެ ޙައްދުން އެއްކިބާވުމަށް އޭނާގެ ދިފާޢުގައި ކުރާ ހުވާ ކުރުމެވެ. (އަލްމަޣުރިބީ، 1995، 5، 456).\nޝާފިޢީ މަޒްހަބުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔުގައި، ލިޢާންއަކީ އަނބިފިރިކަމުގެ ތައްމަތި ހަޑިކޮށްފައިވާކަން (އެބަހީ އަނބިމީހާ ޒިނޭ ކޮށްފައިވާ ކަން ސާބިތު ކުރުމަށް، ނުވަތަ ދަރި ނަފީކުރުމަށް މަޖްބޫރީ ޙާލެއްގައި ޙުއްޖަތެއްގެ ގޮތުގައި ބަޔާންކުރާ ބަސްތަކެކެކެވެ. ( އަލްއަޒްހަރީ، 1997، 4، 102).\nޙަންބަލީ މަޒްހަބުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ ނަޒަރުގައި ލިޢާންކުރުމަކީ ﷲގެ ލަޢުނަތާއި ކޯފާގެ ބަސް ހިމަނައިގެން ހުވަޔާގުޅުވައިގެން ދެފަރާތުން ދޭ ހެކި ތަކެކެވެ. (އަލްބަހޫތީ، 1997، 5، 454).\nހަތަރު މަޒުހަބުގެ ފިޤުހުވެރިންގެ ރައުޔުތަކަށް ނަޒަރު ހިންގާލުމުން ހާމަވެގެން ދަނީ ލިޢާންގެ ޝަރުޢީ މަފްހޫމެއް ގެނައުމުގައި ޤުރުއާނުގައި ލިޢާން ކުރުމުގެ ކައިފިއްޔަތު ބަޔާންވެފައިވާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތް ކުރައްވާފައިވާ ކަމެވެ. އެހެންކަމުން މަޒުހަބުތަކުގެ ރައުޔުތަކުގައި ޢިބާރާތުގައި ޚިލާފެއް ހުއްޓަސް، އެންމެހާ ތަޢާރުފެއްގެ މުރާދު އެއްގޮތް ވެގެން ވެއެވެ.\nކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ލިޢާން\nލިޢާންކުރުމުގެ ކައިފިއްޔަތު ޤުރުއާނުގައި ވަރަށް ތަފުޞީލުކޮށް ބަޔާން ވެގެން ވެއެވެ. ލިޢާން ކުރެވެނީ ޙައްދުން ސަލާމަތްވެ، ކޮންމެ މީހަކު ވެސް އަބުރު ރައްކާތެރި ކުރުމަށްޓަކަ އެވެ. ލިޢާން ކުރެވިއްޖެ ނަމަ ދެމީހުން އަބަދަށްޓަކައި ވަކިވީ އެވެ. އަދި ޤަޛުފު ކުރިކަމުގައި ތުހުމަތުފައި ފިރިމީހާގެ ގައިގައި ޙައްދެއް ނުޖެހޭނެ އެވެ. އަދި ޒިނޭ ކުރި ކަމުގެ ތުހުމަތެއްގައި އަނބިމީހާގެ ގައިގައި ވެސް ޙައްދެއް ނުޖެހޭނެ އެވެ. ލިޢާން ކުރަން ޖެހެނީ ފިރިމީހާގެ އަތުގައި އިތުރު ހެއްކެއް ނެތުމުން އޭނާގެ އަނބިމީހާއާ މެދު ކުރާ ތުހުމަތު ސާބިތު ކުރުމަށްޓަކަ އެވެ. އަދި އަންހެނާގެ އަބުރު ސަލާމަތްކުރުމުގެ ގޮތުން ވެސް މެއެވެ.\nކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އައްނޫރު ސޫރަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُن لَّهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنفُسُهُمْ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّـهِ ۙ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ ﴿٦﴾ وَالْخَامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّـهِ عَلَيْهِ إِن كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ ﴿٧﴾ وَيَدْرَأُ عَنْهَا الْعَذَابَ أَن تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّـهِ ۙ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ ﴿٨﴾ وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّـهِ عَلَيْهَا إِن كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ ﴿٩﴾ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّـهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّـهَ تَوَّابٌ حَكِيمٌ ﴿١٠﴾ " އަދި އެއުރެންގެ އަމިއްލަ نفس ތައް މެނުވީ ހެކިދޭބަޔަކު އެއުރެންނަށް ލިބިގެންނުވާ حال، އެއުރެންގެ އަނބީންނަށް قذف ކުރާމީހުން (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އެއިން ކޮންމެ މީހަކު، اللَّه ގަންދީ ހަތަރު ހުވައިން ހުވާކުރުން ހުއްޓެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އޭނާއީ ތެދުވެރިންގެ ތެރެއިންވާ މީހަކު ކަމަށެވެ. އަދި ފަސްވަނަ ހުވާ ކުރުން ހުއްޓެވެ. އޭނާއީ ދޮގުވެރިންގެ ތެރެއިންވާ މީހަކު ކަމުގައިވާނަމަ، ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه ގެ لعنة އޭނާގެ މައްޗަށް ހުރި ކަމަށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އޭނާއީ ދޮގުވެރިންގެ ތެރެއިންވާ މީހެއްކަމަށް اللَّه ގަންދީ އެކަނބުލޭގެ ހަތަރު ހުވައިން ހުވާ ކުރުމުން، އެކަނބުލޭގެ ކިބައިން عقوبات (އެބަހީ: حد ޖެހުން) ކެނޑޭ ނެތެވެ. އަދި ފަސްވަނަ ހުވާ ކުރުން ހުއްޓެވެ. އޭނާއަކީ ތެދުބުނާ މީހުންގެ ތެރެއިންވާ މީހަކު ކަމުގައިވާނަމަ، ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه ގެ ކޯފާ އެކަނބުލޭގެ މައްޗަށް ހުރި ކަމަށެވެ. އަދި اللَّه ގެ فضل ވަންތަކަމާއި، އެކަލާނގެ رحمة ވަންތަކަން ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ނުވާނަމަ އެވެ. (އެބަހީ: އެކަލާނގެ رحمة ވަންތަކަން ނުވާނަމަ، ތިޔަބައިމީހުން فضيحة ކުރައްވައި ހަލާކު ކުރައްވައިފީހެވެ.) އަދި ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، ގިނަގިނައިން توبة قبول ކުރައްވާ، حكيم ވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އެވެ."\nމިއާޔަތްތައް ބާވާލެއްވުމުގެ ސަބަބާ ބެހޭ ގޮތުން އަލްއިމާމު އައްނަވަވީ ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. "ލިޢާން ކުރުމާމެދު ބާވާލެއްވިފައިވާ އާޔަތްތައް ބާވާލެއްވުނު ސަބަބާމެދު ޢިލްމުވެރިން އިޚުތިލާފުވެ ވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. އެ އާޔަތް ބާވާލެއްވުނީ ހިލާލު ބުނި އުމައްޔާއާ ބެހޭ ގޮތުންތޯ ނުވަތަ ޢުވައިމިރު އަލް ޢަޖްލާނީ އާ ބެހޭ ގޮތުންތޯ އާމެދު ޢިލްމުވެރިން އިޚުތިލާފުވެވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައި ވަނީ އާޔަތްތައް ބާވާލެއްވިފައި ވަނީ ޢުވައިމިރާ މެދުގަ އެވެ. އެހެނީ ޢުމައިމިރާ މުޚާޠަބު ކުރައްވައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީސް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. (އޭ ޢުވައިމިރެވެ. ތިބާއާއި ތިބާގެ އަނބިކަނބުލޭގެއާ މެދު މާތް ﷲ އާޔަތްތަކެއް ބާވާލައްވައިފިއެވެ.) މި ޙަދީސް އިމާމު މުސްލިމު ރިވާ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. މި މައްސަލައިގައި ޖުމުހޫރު ޢިލްމުވެރިން ބަޔާން ކުރައްވާފައިވެއެވެ. މި އާޔަތްތައް ބާވާލެއްވުނީ ހިލާލު ބުނި އުމައްޔާއާ ބެހޭ ގޮތުންނެވެ. ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔަކީ މިއީ އެވެ. އެހެނީ ހިލާލު ބުނި އުމައްޔާގެ ހާދިސާއަކީ ޢުވައިމިރުގެ ޙާދިސާއަށް ވުރެ ކުރިން ހިނގާފައިވާ ހާދިސާއެކެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާއާމެދު ބާވާލެއްވުނު އާޔަތްތަކަކީ ޢާއްމު ޙުކުމެއް ކަމުން އެފަދަ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެފައިވާ އެންމެން އެޙުކުމުގައި ޝާމިލުވާތީވެ، ކީރިތި ރަސޫލާ ޢުވައިމިރަށް އޮގޮތައް ވިދާޅުވީ ކަމުގައި ވެދާނެ އެވެ. އިމާމުއް ނަވަވީ ވިދާޅުވެއެވެ. ފަހަރުގައި އެ ދެމީހުންގެ ހާދިސާއަކީ ކައިރި ކައިރީގައި ހިނގާފައިވާ ހާދިސާތަކަކަށް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެނގެން އޮތް ގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ ލިޢާން ކުރި މީހަކީ ހިލާލު ބުނި އުމައްޔާ އެވެ.\nއަނބިމީހާއާ މެދު ޒިނޭގެ ތުހުމަތުކޮށް، ދަރި ނަފީކުރާ މީހުންނަށް މި އާޔަތްތަކުން ވަނީ ޙައްލު ހޯދައިދީފަ އެވެ. އެއީ އަނބިމީހާ ޒިނޭކޮށްފި ކަމުގެ ތުހުމަތަށް ޙުއްޖަތެއް ނުދެއްކޭ ނަމަ ކަންކުރަންވީ ގޮތް އާޔަތްތަކުގައި ބަޔާން ވެގެން ވެއެވެ.\nލިޢާން ކުރުމަކީ ދަރި ނަފީ ކުރުމުގައި އޮތް ޙައްލެވެ. ޖުމުހޫރު ޢިލްމުވެރިން ބަޔާން ކުރައްވާފައިވާ ގޮތުން ހިލާލު ބުނި އުމައްޔާ، ގެއިން ބޭރުގައި އުޅެފައި އައިވަގުތު، އޭނާގެ އަނބިމީހާ އެހެންމީހަކާއެކު ޒިނޭ ކުރަން އޮއްވައި އޭނާގެ ލޮލަށް ފެނުމުން، އެކަމާ މެދު ކީރިތި ރަސޫލާއަށް ޝަކުވާ ދެންނެވުމުން، އެކަމާމެދު ވަކި ޙުކުމެއް ކުރިން އައިސްފައި ނެތުމުން އެއްޗެއް ވިދާޅުނުވެ ހުންނެވުމުން މި އާޔަތްތައް ބާވާލެއްވުނީ އެވެ. އެއަށް ފަހު، އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ހިލާލު ބުނި އުމައްޔާއަށް ވިދާޅުވި އެވެ. ތިބާއަށް މެދުވެރިވެފައިވާ މައްސަލައިގެ ޙައްލު މާތް ﷲ ބާވާލައްވައިފި އެވެ. ދެން ހިލާލު ދެންނެވިއެވެ. ތިމަންނާ އުންމީދު ކޮށްގެން ހުރީ ތިޔަ ގޮތަށެވެ. އެއަށް ފަހު ހިލާލުގެ އަންހެނުން ގެނެވުނެވެ. އެކަނބުލޭގެ ކުރިމަތީގައި ހިލާލު އޭނާގެ ބޮލުގައި ޒިނޭގެ ތުހުމަތު އެޅުވި އެވެ. އެކަނބުލޭގެ ހިލާލުގެ ތުހުމަތު ދޮގު ކުރިއެވެ. ދެން ކީރިތި ރަސޫލާ ވިދާޅުވީ ލިޢާން ކުރުމަށެވެ. ދެން ހަތަރު ފަހަރު ހުވާކޮށް އޭނާ އެ ބުނަނީ ތެދު ކަމުގައި ހިލާލު ކަށަވަރު ކުރިއެވެ. ފަސް ވަނަ ފަހަރަށް ހުވާ ކުރުމުގެ ކުރިން ހިލާލަށް ބުނެވުނެވެ. އޭ ހިލާލެވެ، ދުނިޔޭގެ ލަދުވެތިކަމާއި ޢަޒާބު އާޚިރަތުގެ އަޒާބަށް ވުރެން ލުޔެވެ. އެވަގުތު ހިލާލު ބުންޏެވެ. ތިމަންނާ މި ބުނަނީ ތެދެވެ. އެހެން ބުނެ ފަސްވަނަ ފަހަރު ހުވާކޮށް ތިމަންނާ މިބުނަނީ ތެދު ކަމަށާއި، އެއީ ދޮގެއް ކަމުގައި ވަނީ ނަމަ ތިމަންނާ އަށް މާތް ﷲ ގެ ލަޢުނަތް ހުރި ކަމުގައި ވިޔަސް ހެޔޮ ކަމަށް ބުންޏެވެ.\nއަދި މިމަގުން އަންހެންމީހާ ވެސް ހަތަރު ފަހަރު ހެކިވެ ހުވާކޮށް އޭނާއަކީ ތެދުވެރިއެއްކަމާއި އޭނާގެ ފިރިމީހާ އޭނާގެ ބޮލުގައި އަޅުވަނީ ދޮގު ތުހުމަތެއް ކަމާއި ފިރިމާހާއަކީ ދޮގުވެރިއެއް ކަމަށް ބުނެ ހުވާކޮށް ފަސްވަނަ ފަހަރު، ތިމަންނާގެ ފިރިމީހާއަކީ ތެދުވެރިއެއް ނަމަ ތިމަންނާއަށް ﷲ ގެ ކޯފާ ހުރިކަމަށް ކަށަވަރު ކުރިއެވެ. އެއަށް ފަހު އެ ދެމީހުން ކައިވެނި ރޫޅައި ޒަވާޖީ ޙަޔާތް ނިމުމަކަށް ގެނެސް ވަކި ކުރިއެވެ. އަދި އެ އަންހެނާ ވިހާ ކުއްޖާ ބައްޕަ އަށް ނިސްބަތް ނުކުރުމަށާއި ދަރިއަށް ޢައިބު ނުކިޔަން އެންގެވި އެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީސް ކުރެއްވި އެވެ. އެ އަންހެން މީހާ ވިހާ ކުއްޖާއަކީ ބޮލުގެ އިސްތަށިގަނޑު ރަތް، ފޫކޮޅުގެ މަސްގަނޑު ކުޑަ ތަނބި ކަށި ހިމަ ކޮށް އޮތް ކުއްޖެއް ނަމަ އެއީ ހިލާލުގެ ދަރިއެކެވެ. އަދި އެކުއްޖާއަކީ ކަޅު ދޮން، ވަރުގަދަ ގުނަންތަކުގައި ވަރު ހުރި ތަނބިކަށި ވަރުގަދަ ފޫކޮޅުގެ މަސްގަނޑު ބޮޑު ކުއްޖެއް ނަމަ އެއީ، އެ ކަނބުލޭގެ އާއެކު އެ ޢަމަލު ހިންގި މީހާގެ ދަރިއެކެވެ. ދެން އެކުއްޖާ ވިހެއުމަށް ފަހު، ކީރިތި ރަސޫލާ އެ ސިފަކުރެއްވި ސިފަކުރުން ދިމާވީ، ހިލޭ ފިރިހެންމީހާއާ އެވެ.\nއެއަށް ފަހު ރަސޫލާ ޙަދީސް ކުރެއްވިއެވެ. ލިޢާން ކުރުން ލެއްވިފައި ނެތް ނަމަ ތިމަންކަލޭގެފާނާ އެ ކަނބުލޭގެއާމެދު އެހެން ޙުކުމެއްވީ ހެވެ. މިހެން ވިދާޅުވީ އެކަނބުލޭގެ ލިޢާން ރުމުގައި ދޮގު ހެދިކަން ސާބިތު ވުމުންނެވެ. އަދި އެ ދެމީހުންނަށް އެވަގުތު ވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ހަނދުމަކޮށްދެއްވި އެވެ. ތިޔަ ދެ މީހުންކުރެ އެކަކީ ދޮގުވެރިއެއްކަން މާތް ﷲ ދެނެވޮޑިގެން ވެއެވެ.\nލިޢާންކުރުން ވާޖިބުވެގެންވަނީ ދެ ޙާލަތެއްގައެވެ. އެއީ\n(ހ) އަނބިމީހާގެ ބޮލުގައި ޒިނޭގެ ތުހުމަތު އެޅުވުން.\n(ށ) ދަރި ނަފީ ކުރުން، ނުވަތަ ބަލިވެ އިނީ އޭނާގެ ދަރިޔަކަށް ނޫންކަމަށް ބުނުން.\nދަރި ނަފީކުރުމަށްޓަކައި ހުށަ އަޅަންޖެހޭނީ ކަމާ ބެހޭ ކޯޓަށެވެ. ޢިލްމުވެރިން ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުން ދަރި ވިހެއުމުގެ ކުރިން ވެސް ނަފީ ކުރެވިދާނެ އެވެ. އަދި ވިހާ ފަހުން، ނަން ކިއުމާމެދު އޮންނަ ހަތް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ވެސް ނަފީ ކުރެވިދާނެ އެވެ. އަދި އަނބިމީހާގެ ނިފާސްގެ މުއްދަތުގައި ވެސް ނަފީ ކުރެވިދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް ޙަނަފީ މަޒުހަބުގައި އޮތް ގޮތުން ދަރި ވިހެއުމަށް ފަހު، އޭނާއަށް ލިބޭ ތަހުނިޔާތައް ޤަބޫލު ކުރުމަށް ފަހު ދެން އެ ދަރި ނަފީއެއް ނުކުރެވޭނެ އެވެ. ސަބަބަކީ ކުރިން އޭނާގެ ރުހުން އެކަމަށް އޮތުމެވެ. އެކަމާމެދު ސުކޫތުވުމެވެ. ސުކޫތުން ދޭހަކޮށް ދެނީ ރުހުން އޮތްކަމެވެ. މިއީ ޙަނަފީ މަޒުހަބުގެ ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. ނަމަވެސް ޙަނަފީ މަޒުހަބުގެ މުޖުތަހިދު ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ ނިފާސްގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ދަރި ނަފީ ކުރެވިދާނެ އެވެ. އެއީ ވިހެއުމުގެ އަސަރު ކަމުގައިވާތީ އެވެ.\nޝާފިޢީ މަޒުހަބުގައި އޮތް ގޮތުން ދަރި ނަފީ ކުރާ ނަމަ އެކަމުގައި އޮތް ގޮތަކީ ވީ އެންމެ އަވަހަށް ނަފީ ކުރުމެވެ. ކޮންމެހެން ވިހަންދެން އިންތިޒާރު ކުރާކަން ނުޖެހެއެވެ. ޙަންބަލީ މަޒުހަބުގެ ޢިލްމުވެރިން މި މައްސަލައިގައި ތާއީދު ކުރަނީ ޙަނަފީ މަޒުހަބުގެ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔަށެވެ. އެއީ ދަރި ނަފީ ކުރެވެނީ ވިހެއުމަށް ފަހުގައި ކަމަށެވެ. މާލިކީ މަޒުހަބުގެ ޢިލްމުވެރިން ދަރި ނަފީ ކުރުމުގައި ފުރިހަމަ ވާންޖެހޭ ދެ ޝަރުޠެއް ބަޔާން ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އެއީ އަނބިމީހާއާއެކު ޖިމާޢު ނުވެ ހުރި މުއްދަތުގައި އަނބިމީހާ ބަލިވެ އިންކަމަށް ބުނުމާއި ވިހެއިމުގެ ކުރިން ނަފީ ކުރުމެވެ.\nޚުލާޞާއަކީ ޙަނަފީ މަޒުހަބާއި ޙަންބަލީ މަޒުހަބުގައި ވިހެއުމުގެ ކުރިން ދަރި ނަފީ ނުކުރެވެއެވެ. ޝާފިޢީ މަޒުހަބާއި މާލިކީ މަޒުހަބުގައި ވިހެއުމުގެ ކުރިން ވެސް ފަހުން ޖާއިޒު ވެގެން ވެއެވެ.\nލިޢާންގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠު\n- ލިޢާން ކުރެވެންޖެހޭނީ ޙާކިމު، ނުވަތަ ޤާޟީގެ ކުރިމަތީގައެވެ.\n- ފަސް ފަހަރު ހުވާ ކުރުން، މިޢަދަދު އުނި ވެއްޖެ ނަމަ ލިޢާން ޞައްޙައެއް ނުވާނެ އެވެ.\n- ލިޢާން ކުރަން ފަށަންވާނީ ފިރިމީހާ އެވެ.\n- ލިޢާން ކުރަމުން ދާއިރު، އެކަކު އަނެކަކަށް އިޝާރާތް ކުރުން.\nލިޢާން ކުރުމުގައި ޤާޟީގެ ދައުރު\nލިޢާން ކުރަންވާނީ ޙާކިމުގެ ކުރިމަތީގަ އެވެ. ނުވަތަ ޙާކިމު ތަމްސީލު ކުރާ ޤާޟީގެ ކުރިމަތީގަ އެވެ. އަދި އެ ދެމީހުންނަށް ޤާޟީގެ ފަރާތުން ލިޢާން ކުރުމުގެ ކުރިން ނަސޭޙަތް ދެވެންވާނެ އެވެ. އަދި އެ ދެމީހުން ކުރެ އެކަކީ ދޮގުވެރިއެއް ކަމުގައި ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަން އެ ދެމީހުންނަށް ހަނދާން ކޮށްދެވެންވާނެ އެވެ. (ވަހުބާ ޒުޙައިލީ، 7110).\nދަރި ނަފީކުރުމަށް ފަހު، ލިޢާންކުރުމަށް ފިރިމީހާ ދެކޮޅު ހަދައިފި ނަމަ އޭނާގެ ގައިގައި ޤަޛުފުގެ ޙައްދު ޖެހޭނެ ކަމަށް ޖުމުހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. ޙަނަފީ މަޒުހަބުގެ ރައުޔަކީ ލިޢާން ކުރުމަށް ދެކޮޅު ހަދައިފި ނަމަ ބަންދު ކުރުމެވެ. އަދި އެ މުއްދަތުގައި އޭނާގެ ހެދީ ދޮގެއްކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފި ނަމަ ޤަޒުފުގެ ޙައްދު ޖެހޭނެކަމުގައެވެ. ފިރިމީހާ ލިޢާންކުރުމަށް ފަހު، ލިޢާންކުރުމަށް އަނބިމީހާ ދެކޮޅު ހަދައިފި ނަމަ، ޙަނަފީ މަޒުހަބުގެ ޢިލްމުވެރިން ދެކެވަޑައިގަންނަވަނީ އޭނާ ދޫކޮށްލެވޭނެކަމުގައެވެ.\nއިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ދެ މަފިރިންގެ މެދުގައި ލިޢާން ކުރެވިއްޖެ ނަމަ އެއިގެ މައްޗަށް އަންނަނިވި ކަންކަން ތަރުތީބު ވެގެން ދެއެވެ.\n- ދެމީހުން ކުރެ މީހެއްގެ ގައި ގައި ޙައްދެއް ނުޖެހޭނެ އެވެ. ޤަޒުފު ކުރި ކަމުގެ ޙައްދު ފިރިމީހާގެ ގައިގައި ނުޖެހޭނެ އެވެ. އަދި ޒިނޭގެ ޙައްދެއް އަނބިމީހާގެ ގައިގައި ވެސް ނުޖެހޭނެ އެވެ. އެދެމީހުންގެ ކަންކަންވަނީ ﷲ ގެ ހަޟްރަތަށެވެ. އެ ދެމީހުންގެ ތެރެއިން ދޮގުވެރިޔަކީ ކާކުކަން މާތް ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވެ އެވެ. ދެމީހުންގެ އަބުރު ވެސް މި ދުނިޔޭގައި ޙިމާޔަތްވީ އެވެ. އަންހެނާއަކީ ޒިނޭ ކޮށްފައިވާ މީހެއްކަމަށް ބުނެ އޭނާއަށް މަލާމާތެއް ނުކުރެވޭނެ އެވެ.\n- ދަރިފުޅުގެ ނަސަބު ފިރިމީހާއަށް ނިސްބަތް ނުކުރެވޭނެ އެވެ. ދަރި ލައްވާނީ ތައްމައްޗަށެވެ.\n- ޤާޟީ އެ ދެމަފިރިންގެ ކައިވެނި ރޫޅައި އަބަދަށްޓަކައި ވަކި ކުރާނެ އެވެ. ލިޢާން ކުރުމަށް ފަހު އެ ދެމީހުންނަށް އަލުން ދުވަހަކު ވެސް ކައިވެނި ނުކުރެވޭނެ އެވެ.\nލިޢާންގެ މަފްހޫމުގެ މައްޗަށް މި މަޒްމޫނުގައި ލިޔާން ޤަސްތުކުރި މިންވަރު ލިޔެ ނިމުނީ އެވެ. އިސްވެ ބަޔާންވެ ދިޔަ ޙުކުމްތައް ފިޔަވައި ވެސް ލިޢާންގެ މައްސަލައިގައި ޢިލްމުވެރިން ވަރަށް ގިނަ ވާހަކަތައް ދައްކަވާފައިވެއެވެ. މި މަޒްމޫނުގެ މަޤުޞަދަކީ ލިޢާން ކުރުމުގައި ޑީއެންއޭގެ ދައުރާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ކުރީން ލިޢާންގެ ޙަޤީޤަތުގެ މައްޗަށް ކުރުގޮތަކަށް އަލިއަޅުވާލުން ކަމުގައިވާތީވެ އިތުރު ތަފްޞީލު ބަޔާން ނުކުރީއެވެ. ދެން އަންނަ މަޒްމޫނެއްގައި ބަޔާންކުރުން އޮތީ ލިޢާން ކުރުމުގައި ޑީއެންއޭ ހެދުމުގެ ޙުކުމާ ބެހޭ ގޮތުންނެވެ.\nޑރ. މުހައްމަދު ޝައިނީ ދީނީ އިލްމުވެރިން ޖިއްދާއިން މާލެއަށް\nކޮވިޑް19 ފެތުރިއްޖެ ނަމަ ދީނީ ގޮތުން ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭ ގޮތް


Bon Govaali Meehunna IS Aa Gulhumeh Neiy: Fuluhun - Vaguthu\nބޮން ގޮއްވާލި މީހުންނާ އައިއެސްއާ ގުޅުމެތް ނެތް: ފުލުހުން\nމެއި މަހުގެ ހަވަނަ ދުވަހުގެރޭ ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު އަވަހަރާކޮށްލަން ހަމަލާ ދިނުމުގައި ބައިވެރިވި މީހުންނާ އިސްލާމްދީނުގެ ހަރުކަށި އުސޫލުތައް ގެންގުޅޭ އައިއެސް ޖަމާއަތާ ގުޅުމެއްވާ ކަމަށް ދެކެވޭ ވާހަކަތައް ފުލުހުން ދޮގުކޮށްފިއެވެ.\nނަޝީދަށް ހަމަލާދިން މިހުންނާ އެކަމުގައި ބައިވެރިވި މީހުންނާ ގުޅޭ އިތުރު މައުލޫމާތުތަކެއް ފުލުހުން ވަނީ ރޭ ހާމަކޮށްފައެވެ. ހަމަލާއާ ގުޅިގެން މިހާތަނަށް 10 މީހަކު ވަނީ ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެންގޮސްފައެވެ. ހަމަލާގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވި ހަތަރު މީހެއްގެ މައްޗަށް ދައުވާކޮށް ދިނުމަށް ޕީޖީ އޮފީހަށް ވަނީ ފޮނުވައިފައެވެ.\nހަމާލާގައި ފުރާނަ ސަލާމަތްވި ނަޝީދު ދާދި ފަހުން އިންޑިއާގެ "ވިއޯން" ޗެނަލްގައި ވިދާޅުވީ، އެމަނިކުފާނަށް އަމާޒުކޮށް ހަމަލާދިން މީހުންނަނީ އައިއެސްއާ ގުޅުން އޮންނަ ބައެއް ކަމަށެވެ.\nރޭ ފުލުހުން ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމުގައި އެސިސްޓެންޓް ކޮމިޝަނާ އޮފް ޕޮލިސް މުހައްމަދު ރިޔާޒް ވިދާޅުވީ، ހަމަލާގެ ބައިވެރިންނަކީ އައިއެސްގެ ހިލާފަތަށް ތާއިދުކުރާ މީހުން ކަމުގައިވިޔަސް މެއި ހައެއްގެ ހަމަލާދޭން ބޭރުގެ އެއްވެސް ބަޔަކު އެ މީހުންނަށް އިރުޝާދު ދީފައިވާކަމަށް ގަބޫލުނުކުރެވޭ ކަމަށެވެ.\n" އެމީހުންގެ ވިސްނުމުގައި އައިއެސްގެ ހިލާފަތް ގަބޫލްކޮށްގެން އެ ފިކުރު ފެތުރުމަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރާ ބައެއްކަން އެނގޭ. އަދި އެމީހުން ދައްކަން ބޭނުންވަނީވެސް އެމީހުންނަކީ އައިއެސްއަށް މަދަދުވެރިވާ ބައެއްގެ ގޮތުގައި" ރިޔާޒު ވިދާޅުވިއެވެ.\nނަޝީދަށް ހަމަލާ އަމާޒުކުރީ އެމީހުންގެ ވިސްނުމުގައި ނަޝީދަކީ އިސްލާމްދީނާއި ކީރިތި ރަސޫލާއަށް ފާޅުގައި ފުރައްސާރަކޮށް ދީނުން ބޭރުވެފައިވާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާފައި އެ މަނިކުފާނުގެ ލޭ ހުއްދަވެފައިވާ ކަމަށް ނިންމައިގެން ކަމަށްވެސް ފުލުހުން ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ. އެ މީހުން ދެކޭ ގޮތުގައި ރާއްޖޭ ބިމަކީ "ކުފުރު" ބިމެކެވެ. އަދި ދިވެހި ދައުލަތްވެސް މި ބައި މީހުންނަށް "ކުފުރު" ކުރެއެވެ.\nނަޝީދު އަވަހާރަކޮށްލުމުގެ ތައްޔާރީތައް ވަމުން އައީ 2019 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެންނެވެ. އަދި 2020 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު އެކަމުގެ އަމަލީ މަސައްކަތް ފެށިކަން ތަހުގީގަށް ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ކަމަށް ފުލުހުން ވިދާޅުވިއެވެ.\nއެމަނިކުފާނަށް އަވަހާރަކޮށްލަން ރޭވި ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ސިޔާސީ އެކި ފޯރަމްތަކުގައި ދައްކަވާފައިވާ ވާހަކަތާކާއި ދީނާ ގުޅުވައިގެން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތައްވެސް ހިމެނެއެވެ.\nޖުލައި 27, 2021 08:17\nފާފައިން އާގުބޯޓެއް ބަރުވާހެން ބަރުވެ އަތްފަޔަށް ހަށި ނުއުފުލުނީމަ ދެން ދިގުކުރަނީ ތުނބުޅިއެއް. ޢެހިސާބުން އިންސީންގެ ލޮލަށް މީހާ މިހިރީ އައްޝައިހުލް، އުސްތާޒު، އައްލާމާ އަކަށް ބަދަލުވެފަ. އެއިރު އޮންނާނެ ޖިހާދުގެ6އާޔަތާއި އޭއިގެ މާނަ ހިތުދަސްވެފަ. އަލްޙަމްދުއްލިއްލާހި ނަމާދުވެސް ކުރާތަންފެންނާނެ. މީހުނާ ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި އީރަތްތެރިވެ ނަބަވީ ދެތިން ހަދީސެއް ކިޔަމުންދާނެ. ޜާއްޖޭތިބި އެތައް އަހަރެއްވަންދެން ދިރާސާކުރަމުން ފިގުހު އިލްމު އުނގެނިގެން އައިސްތިބި އިލްމުވެރިން ގެ އަގުވައްޓަންފަށާނެ. މިހާހިސާބުން ދިވެހިން އެންމެ ލޯބިވާ އަމަލުކަމަށްވާ ފިތުނަ އުފައްދާ މީހުންނަށް މަލާމާތްކޮށް ނިކަމެތިކުރުން މެކުހައްޖައްސާފަ މީހުންގެ ހިތުރުހުން ހޯދަމުންދާނެ. މިބައިގަނޑުވެސް ރަނގަޅުކޮށްގެން ތިބި ހަވާރިޖު ބައިގަނޑެއް އެބައުޅޭ.


Health ge2beyfulhun haaziruvaan amureh nunerey: majilis\nމަޖިލީހުގެ މާލިއްޔަތު ކޮމިޓީގެ ބައްދަލުވުމުގައި އެ ކޮމިޓީގެ މެންބަރުން ބައިވެރިވެވަޑައިގަންނަވަނީ. -- ފޮޓޯ: މަޖިލީހުގެ އިދާރާ\nކޮވިޑް-19 އާ ގުޅިގެން ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވާ ވެންޓިލޭޓަރުތަކެއް ހޯދުމުގައި ބޮޑެތި އޮޅުވާލުންތަކެއް ހުރި ކަމަށް އެކަމަށް ހެދި ހާއްސަ އޮޑިޓު ރިޕޯޓުން ފާހަގަވެފައިވާއިރު، އެކަމާ ގުޅިގެން ޖަވާބުދާރީވާން ހެލްތު މިނިސްޓްރީގެ އިސް ދެ ބޭފުޅަކު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މާލިއްޔަތު ކޮމިޓީއަށް ހާޒިރުވާން އަމުރެއް ނެރެފައިނުވާކަމަށް މަޖިލީހުގެ އިދާރާ އިން ބުނެފި އެވެ.\nމިއަދުގެ މާލިއްޔަތު ކޮމިޓީއަށް ހެލްތު މިނިސްޓަރު އަބްދުﷲ އަމީން އާއެކު ޖުމްލަ 11 ބޭފުޅަކު ހާޒިރުވާން ހަމަޖެހިފައިވާ އޮތް ކަމަށް ކޮމިޓީގެ މުގައްރިރު ކިނބިދޫ ދާއިރާގެ މުހައްމަދު ނާޝިޒު ވިދާޅުވި އެވެ.\nނަމަވެސް، އެ ދެ ބޭފުޅުން ކޮމިޓީއަށް ހާޒިރު ކުރުމަށް އަމުރެއް ނެރެން ނިންމި ކަމަށް ބައެއް މީޑިއާތަކުން ރިޕޯޓު ކުރުމުން، މަޖިލީހުގެ އިދާރާއިން ވަނީ އެކަން ދޮގުކޮށްފަ އެވެ.\nމަޖިލީހުން ބުނީ އެ ދެ ބޭފުޅުން ހާޒިރު ކުރަން އަމުރެއް ނުނެރޭ ކަމަށާއި، އެ ދެ ބޭފުޅުން މާދަމާ ބާއްވާ ކޮމިޓީ ބައްދަލުވުމަށް ވަޑައިގަތުމަށް ލިޔުމުން އަންގާފައިވާ ކަމަށެވެ.\n"ވަޑައިނުގެންފިނަމަ، ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން އަމުރެއް ނެރެން ޖެހިއްޖެ ހާލަތެއްގައި ނެރުމަށް ކޮމިޓީގައި މެންބަރުން މަޝްވަރާ ކުރެއްވި،" މަޖިލީހުގެ އިދާރާ އިން ބުންޏެވެ.


Sheffield athun City salaamaiy kohdhinee Aguero - vNews.mv\nޝެފީލްޑް ކޮޅަށް ގޯލުޖެހުމަށްފަހު އަގުއެރޯ އުފާފާޅުކުރަނީ\nޝެފިލްޑް އަތުން ސިޓީ ސަލާމަތްކޮށްދިނީ އަގުއޭރޯ\nއިސްމާޢީލް ޝާހު 22 January 2020, 15:08\nމެޗުގެ ދެވަނަ ހާފުގައި ބަދަލު ކުޅުންތެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ކުޅެން އަރާ ތަޖުރިބާކާރު ފޯވަޑް ސާޖިއޯ އަގުއެރޯ ކާމިޔާބުކުރީ ގޯލާއެކު އިނގިރޭސި ޕްރިމިއަރ ލީގުގައި ޝެފީލްޑް އަތުން މެންޗެސްޓަރ ސިޓީ މޮޅުވެއްޖެއެވެ.\nޝެފީލްޑުގެ ދަނޑުގައި އެ ޓީމުގެ މައްޗަށް ހޯދި އުނދަގޫ މޮޅާއެކު ސިޓީ ވަނީ ތާވަލުގެ އެއްވަނައިގައި އޮތް ލިވަޕޫލާއި ދެމެދު އޮތް ޕޮއިންޓުގެ ފަރަގު 13 ޕޮއިންޓަށް ކައިރިކޮށްފައެވެ. ދެ މެޗު މަދުން ކުޅެގެން ލިވަޕޫލް އޮތީ 64 ޕޮއިންޓާއެކުގައެވެ. ދެވަނައިގައި ސިޓީ އޮތީ 51 ޕޮއިންޓާއެކުގައެވެ.\nމި މެޗުގައި ސިޓީގެ ކޯޗު ޕެޕް ގާޑިއޯލާ ވަނީ އަނިޔާއިން ރަނގަޅުވެ އެނބުރި ޓީމާއި ގުޅުނު ފްރާންސްގެ އުއްމީދީ ޑިފެންޑަރ ލަޕޯޓް ހިމަނާފައެވެ. އޭނާއަށް އަނިޔާވެފައިވަނީ މިދިޔަ އޯގަސްޓް މަހު ބްރައިޓަން އާއި ދެކޮޅަށް ކުޅުނު މެޗުގައެވެ. ނަމަވެސް މި މެޗުގައި އޭނާއަށް މާ އެދެވޭ ކުޅުމެއް ދެއްކޭގޮތެއް ނުވިއެވެ. ސިޓީގެ ކޯޗު ގާޑިއޯލާ ބުނީ ލަޕޯޓް ޓީމުގައި ހިމެނުމަކީ ލިބުނު ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެއް ކަމަށެވެ.\nފުރަތަމަ ހާފުގައި ދެޓީމަށްވެސް ރަނގަޅު ފުރުސަތުތަކެއް ލިބުނު ނަމަވެސް ގިނަވަގުތު ބޯޅަ ހިފަހައްޓާ ، ހަމަލާ އުފައްދާފައިވަނީ ސިޓީއެވެެ. ނަމަވެސް މި ހާފުގައި ގޯލެއް ކާމިޔާބެއް ނުކުރެވެއެވެ. ފުރަތަމަ ހާފުގައި ފޯވާޑް ލައިން ހަމައަކަށް އަޅުވަން ސިޓީން ވަނީ އެ ޓީމުގެ އާޖެންޓީނާ ތަރި ސާޖިއޯ އަގުއެރޯއަށް ފުރުސަތު ދީފައެވެ. ގެބްރިއަލް ޖީސަސްގެ ބަދަލުގައި އަގުއޭރޯ ކުޅެން އެރުމާއެކު ޓީމުގެ ފޯވާޑް ލައިނަށް އިތުރު ފުރުސަތުތަކެއް ތަނަވަސްވެގެންދިޔައެވެ. އަދި އެ ޓީމުގެ ހަމަލާތައް އިތުރަށް ނުރައްކާވިއެވެ.\nދެވަނަ ހާފުގައި ސިޓީން ގޯލު ޖަހާފައިވަނީ މެޗުގެ 73 ވަނަ މިނެޓުގައެވެ. އަގުއޭރޯ މި ގޯލު ކާމިޔާބުކުރީ ކެވިން ޑިބްރޭނާ ދިން ހިތްގައިމު ޕާހަކުންނެވެ.\nއިނގިރޭސި ޕްރިމިއަރ ލީގުގައި ހޯދި މި މޮޅާއެކު މެންޗެސްޓަރ ސިޓީއަށް ދެން ކުރިޔަށްއޮތީ އިނގިރޭސި އެފްއޭ ކަޕުގައި ފުލަމް އާއި ދެކޮޅަށް ކުޅޭ މެޗެވެ. މިއީ އެފްއޭ ކަޕުގެ ހަތަރުވަނަ ބުރުގެ މެޗެކެވެ.


"Bajrangi Bhaijaan" ge kuda kujaa ge fahuge photo\n"ބަޖްރަންގީ ބައިޖާން"ގެ ކުޑަކުއްޖާގެ ފަހުގެ ފޮޓޯ\nހަރްޝާލީ މަލްހޯތުރާގެ ފަހުގެ ފޮޓޯ އާއި ކުރީގެ ފޮޓޯއެއް\nސަލްމާން ޚާންގެ "ބަޖްރަންގީ ބައިޖާން" ގައި މަންމަނު ކުޑަކުއްޖެއްގެ ރޯލު އަދާކުރި ހަރްޝާލީ މަލްހޯތުރާގެ ފަހުގެ ފޮޓޯތައް ދުށިން ހެއްޔެވެ؟ މީގެ ފަސް އަހަރު ކުރިން އޭނާ އެ ފިލްމު ކުޅުނުއިރު ހުރީ ލޯބި ލޯބި ކުޑަ ކުޑަ އަންހެންކުއްޖެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. ނަމަވެސް މިހާރުގެ ފޮޓޯތަކުން ފެންނަނީ ޒުވާން އުމުރަށް އަޅާފައިވާ ހަރްޝާލީ އެކެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ މުންނީ ބޮޑުވެފައި ހުއްޓަ އެވެ.\nޑައިރެކްޓަރު ކަބީރް ޚާން 2015 ގައި އުފެއްދި "ބަޖްރަންގީ ބައިޖާން" ކުޅުނުއިރު ހަރްޝާލީއަށް ހަތް އަހަރެވެ. އޭނާ އުފަންވެފައިވަނީ 2008 ގައެވެ. މިހާރު 12 އަހަރު ފުރިފައިވާ ހަރްޝާލީ އާއި އޭރުގެ ހަރްޝާލީގެ ތަފާތު ކަމުން އެއީ އޭނާކަން ހަމައެކަނި ފޮޓޯތަކުން ވަކިވާ ވަރެއް ވެސް ނޫނެވެ. އެހާވެސް ބޮޑު ބަދަލެއް ހަރްޝާލީ އަށް އައިސްފައި ވެއެވެ.\n"ބަޖްރަންގީ ބައިޖާން" ރިލީޒްކުރި ދުވަސްވަރު ހަރްޝާލީ އަކީ ހިންދީ ފިލްމު ބަލާ ހަމަ ކޮންމެ މީހެއްގެ ހިތުން ވެސް ޚާއްސަ މަގާމެއް ދެވުނު ކުއްޖެކެވެ. ވާހަކަ ނުދެއްކޭ މަންމަނު ކުއްޖެއްގެ ރޯލު އޭނާ އެ ފިލްމުގައި އަދާކޮށްފައިވާލެއް އެހާވެސް މޮޅެވެ. ފިލްމު ރިލީޒްވިތާ ފަސް އަހަރުވީއިރުވެސް މުންނީގެ ނަމުން މީހުން ހަރްޝާލީ އަށް ގޮވަނީ އެ ރޯލު މަގްބޫލުވީ ވަރުންނެވެ.\nކުޑަކުޑަ ހަރްޝާލީގެ މަގްބޫލުކަން އިތުރުވީލެއް ބޮޑު ކަމުން އޭނާގެ ސޯޝަލް މީޑިއާ އެކައުންޓް ފޮލޯކުރާ އޭނާ ފޭނުންގެ އަދަދު އެތައް މިލިއަނަކަށް އަރައިގެން ދިޔަ އެވެ. އިންޑިޔާގައި ފާހަގަކުރާ ސަގާފީ ދުވަހެއް ކަމަށްވާ ދިވާލީގެ މުނާސަބަތުގައި ހަރްޝާލީ އޭނާގެ އަމިއްލަ އިންސްޓަގްރާމް އެކައުންޓުގައި ޝެއާކުރި ބައެއް ފޮޓޯތައް ބަލާފައި "މުންނީ ބޮޑުވެއްޖޭ" ބުނެ ގިނަ ބަޔަކު ކޮމެންޓްކޮށްފައި ވަނީ ހަގީގަތުގައި ވެސް ކުރީގެ ހަރްޝާލީ އާއި މިހާރުގެ ހަރްޝާލީ ތަފާތު ކަމުންނެވެ.\nކާސްޓިން ޑައިރެކްޓަރު މުކޭޝް ޗަބްރާ ވަރަށް ކުރިން ދިން އިންޓަވިއު އެއްގައި ބުނެފައިވަނީ "ބަޖްރަންގީ ބައިޖާން"ގެ މުންނީގެ ރޯލަށް ހަރްޝާލީ ހޮވީ 8000 ކުދިންގެ އޮޑިޝަން ހަދައިގެން ކަމަށެވެ. އޭނާ ބުނި ގޮތުގައި ތިން ކުއްޖަކު ޝޯޓްލިސްޓު ކުރި އެވެ. އެއަށްފަހު އެ ތިން ކުދިންނަށް 7-10 ދުވަހަށް ވޯކްޝޮޕެއް ބާއްވައި އެ ތިން ކުދިންގެ ތެރެއިން އެންމެ ރަނގަޅީ ހަރްޝާލީ ކަން ފާހަގަކުރެވިގެން އޭނާ ހޮވީ އެވެ.\nމުކޭޝްގެ ހޮވުން ވަރަށް ރަނގަޅުކަން ހަރްޝާލީ ވަނީ ސާބިތުކޮށްދީފަ އެވެ. އެންމެ މޮޅު ޗައިލްޑް އާޓިސްޓްގެ ފިލްމުފެއާ އެވޯޑާއި އެނޫން ވެސް އެ ފިލްމު ރިލީޒްކުރިއަހަރު ދިން ވަރަށް ގިނަ އެވޯޑުތައް ހަރްޝާލީ އަށް ވަނީ ލިބިފަ އެވެ.\nބައެއް ފިލްމުތަކާއި ޓީވީ ޝޯތަކުގައި ވެސް ހަރްޝާލީ ބައިވެރިވެފައި ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އަރްޖުން ރާމްޕާލް އާއެކު ކުޅުނު "ނާސްޓިކް" ހިމެނެ އެވެ. އަދި ޓީވީ ޝޯތަކުގެ ތެރެއިން "ގަބޫލު ހޭ" އާއި "ލޯޓު އާއޯ ޓްރީޝާ"ގައި ހަރްޝާލީ ބައިވެރިވި އެވެ.\n"ޖުގް ޖުގް ޖިޔޯ"ގެ ޝޫޓިންގައިވެސް ނީތޫގެ ހަނދާންތައް ރިޝީއާއެކު\nމުރުނާލް ޓާކޫރުގެ ޓީވީ އާއި ބޮލީވުޑް ތަޖުރިބާ\nފަރްހާން އާއި ޝިބާނީ ވެސް ރާއްޖޭގެ ރީތިކަމަށް ގެއްލިފައި


Dhaandhoo bin hikkai, bandharah beynunvaa badhalu genesdheynan: Ibu\nދާންދޫގެ ބިން ހިއްކައި، ބަނދަރަށް ބޭނުންވަ ބަދަލު ގެނެސްދޭނަން: އިބޫ\nރަށުގެ އާބާދީގެ ދެ ބައިކުޅަ އެއް ބައި އުޅެނީ ރަށުން ބޭރުގައި\nކ. މާލެ2ސެޕްޓެންބަރ 2018 | އާދީއްތަ 12:46 2,752\nދާންދޫ ޖަގަހައެއް ހުޅުވައި ދެއްވުމަށްފަހު، މެހެމާނުން ސޮއި ކުރައްވާ ފޮތުގައި އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހު (އިބޫ) ސޮއި ކުރައްވަނީ - މުހައްމަދު ޝަރުހާން\nއާބާދީ ބޮޑުވެ، ބިމުގެ ދަތިކަން ކުރިމަތިވެފައިވާ ގއ. ދާންދޫއަށް ބޭނުންވާ ބިން ހިއްކަ ދެއްވާނެ ކަމަށް ގުޅިފައިވާ ޕާޓީތަކުގެ ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހު ވައުދުވެވަޑައިގެންފިއެވެ.\nހުވަދު އަތޮޅު އުތުރުބުރީގެ ފަސް ރަށްތަކަށް އާދީއްތަ ދުވަހު އިބޫ ފެށްޓެވި ދަތުރުފުޅުގައި ދާންދޫގައި ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުން އިބޫ ވިދާޅުވީ ދާންދޫގެ ބިން ފުރިފައިވާ ކަމަށާއި ރައްޔިތުންނަށް ބޭނުންވާ ވަރަށް ދާންދޫގައި ބިމެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމެއްގައި އެ ރަށުގެ ބިން ހިއްކަވައި ދެއްވާނެ ކަމަށާއި ރަށުގެ ޒުވާނުންނަށް ފުޓްބޯޅަދަނޑުގެ ޖާގަ ވެސް ތަނަވަސްކޮށްދެއްވާނެ ކަމަށެވެ.\n"އިރާދަ ކުރެއްވިއްޔާ އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެރިކަމުގައި މި ރަށުގެ ބިން ހިއްކި ބަނދަރަށް ވެސް ބޭނުންވާ ބަދަލުތައް ގެނެވި އަދި ކުޅިވަރު ކުޅެން ބޭނުންވާ ވަސީލަތްތަކާއި ކުޅިވަރު ކުޅޭނެ ވަސީލަތްތައް ވެސް، ފުޓްބޯޅަދަނޑު ވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށް ބިން ބޮޑު ކުރެވި އެ ވަސީލަތްތައް ތިބޭފުޅުންނަށް ފަހިވެގެންދާނެ،" އިބޫ ވިދާޅުވިއެވެ.\nގއ. ދާންދޫގައި އިބޫ: އެމަނިކުފާނު ވަނީ އެ ރަށުގެ ގިނަ ރައްޔިތުންނާ ބައްދަލު ކުރައްވާފައި-- ފޮޓޯ/ އެމްޑީޕީ\nގއ. އަތޮޅުގެ އެންމެ އެންމެ ބިން ކުޑަ ރަށަކީ ދާންދޫއެވެ. އެ ރަށުގެ ބޮޑުމިނަކީ އެންމެ 18 ހެކްޓެރެވެ. ދާންދޫގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީއަކީ 1001 ކަމުގައިވިޔަސް، އެ ރަށުގެ ރަށްވެހިންގެ ގޮތުގައި 2052 މީހުން ވަނީ ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައެވެ.\nމަސްވެރިން ގިނަ ދާންދޫގައި ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުން އިބޫ ވިދާޅުވީ ދާންދޫގެ ރައްޔިތުން ބޭންކުގެ ހިދުމަތަށް ބޭނުންވެފައިވާ ކަމަށާއި ގުޅިފައިވާ ޕާޓީތަކުގެ ވެރިކަމެއްގައި އެ ރަށުގައި ބޭންކުގެ ހިދުމަތް ފައްޓަވާނެ ކަމަށެވެ.\nހުވަދު އަތޮޅަށް ކުރައްވާ ދަތުރުފުޅުގައި އިބޫ މިހާތަނަށް ވަނީ 11 ރަށަކަށް ވަޑައިގެންފައެވެ. އެމަނިކުފާނު ވަޑައިގެންނެވި ގދ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކަކީ ވާދޫ، ފަރެސްމާތޮޑާ، ފިޔޯރި، ތިނަދޫ، ގައްދޫއެވެ. އެމަނިކުފާނު ވަޑައިގެންނެވި ގއ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކަކީ ދެއްވަދޫ، ކޮލަމާފުށި، ގެމަނަފުށި، ކަނޑުހުޅުދޫ، ކޮނޑޭ އަދި ދާންދޫއެވެ.


REPORT: Addu Equatorial Hospital ge hidhumaih thakaa eku rayyithunge hithah finikan | ThePress\nއައްޑޫ އިކުއަޓޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލްގެ ހިދުމަތްތަކާއެކު ރައްޔިތުންގެ ހިތަށް ފިނިކަން\nއައްޑޫ އިކުއަޓޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލްގެ ހިދުމަތްތައް ފުޅާވެގެން ދިއުމަކީ އެސަރައްހައްދުގެ ކޮންމެ ރައްޔިތެއްގެ ވެސް ހުވަފެނެއްކަން ޔަގީނެވެ. އެހުވަފެން މިހާރު ހަގީގަތަކަށް ވެފައި ވާއިރު މާލެ ނައިސް އައްޑޫ އިން ރަނގަޅު ބޭސް ފަރުވާގެ ހިދުމަތް ލިބިގެން ދިއުމަކީ ސިއްހީ ދާއިރާއަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.\n'ދަ ޕްރެސް' އަށް މައުލޫމާތު ދެއްވަމުން އައްޑޫ އިކުއަޓޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލްގެ ސީނިއާ ކަސްޓަމާ އޮފިސާ ސާފީ މުހައްމަދު ވިދާޅުވީ ކުރިން ހިދުމަތް ދެމުން ދިޔަ ހޮސްޕިޓަލުގެ ހިދުމަތްތައް އެހޮސްޕިޓަލަށް ބަދަލުކުރުމާއެކު ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު އެހޮސްޕިޓަލުން ހިދުމަތް ހޯދަމުންދާ ކަމަށެވެ. އަދި ބޭސް ފަރުވާއަށް މާލޭ ދާ މިންވަރު ވެސް މަދުކަން ސާފީ ވަނީ ފާހަގަ ކުރައްވާފައެވެ.\nވަކި ވަކި ހިދުމަތްތަކުގެ ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ސާފީ ވިދާޅުވީ އެމްއާރްއޭ އަދި ސީޓީ ސްކޭން ހިދުމަތަށް މީގެ ކުރިން މާލެ ދާން ޖެހުނު ނަމަވެސް މިހާރު އެހޮސްޕިޓަލުން އެހިދުމަތް ލިބޭނެ ކަމަށެވެ. އަދި އޭގެ އިތުރުން މާލެ ފިޔަވާ ސްޕީޗް ތެރަޕީގެ ހިދުމަތް ވެސް ހަމައެކަނި ލިބެނީ އެ ހޮސްޕިޓަލުންކަން ސާފީ ވަނީ ފާހަގަ ކުރައްވާފައެވެ.\nސަރަހައްދުގެ ރައްޔިތުންނަށް އެހޮސްޕިޓަލްގެ ސަބަބުން ލިބޭ ފައިދާތަކުގެ ތެރޭގައި މާލެއަށް ރިފާ ކުރެވޭ މިންވަރު މަދުވެ، ރައްޔިތުންގެ ޖީބުން ކުރަންޖެހޭ ހޭދަ ކުޑަވެގެން ދެއެވެ. އޭގެ އިތުރުން ސްޕެސަލިޓީ ޑޮކުޓަރުން އިތުރު ވެފައިވުމުން އެކަމާ ގުޅޭ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ލިބޭނެ އިންތިޒާމް ވެސް ހަމަޖެހިގެން އެބަދެއެވެ.\nއޭގެ އިތުރުން ބޭސްފަރުވާއަށް މާލެދާން ޖެހޭ މިންވަރާއި އެކަމަށް ކުރާ ހަރަދު ކުޑަވުމަކީ ވެސް އެސަރަހައްދުގެ ރައްޔިތުންނަށް ލިބިގެންދާ ފަސޭހައެކެވެ.\nއެހޮސްޕިޓަލުގައި މިހާރު ދެމުން އަންނަ އާ ހިދުމްތަތަކުގެ ތެރޭގައި ކާޑިއޮލޮޖީ ގެ ހިދުމަތާއި ސްޕީޗް ތެރެޕީ އާއި ސީޓީ ސްކޭންގެ ހިދުމަތާއި އެމްއާރްއައިގެ ހިދުމަތާއި އިންހައުސް ފާމަސީގެ ހިދުމަތާއި ލެބޯޓްރީގައި ހިސްޓޯޕެތޯލޮޖީ ގެ ހިދުމަތުގެ އިތުރުން އެކޯ ކާޑިއޯގްރަފީ ގެ ހިދުމަތާއި ޓްރެޑްމިލް ޓެސްޓް ގެ ހިދުމަތާއި ހޯލްޓާ މޮނިޓަރިންގެ ހިދުމަތާއި އީއެމްޖީ އަދި އީއީޖީ ގެ ހިދުމަތް ހިމެނެއެވެ.\nއޭގެ އިތުރުން ސެންޓްރަލް މެޑިކަލް ސަޕްލައިގެ ހިދުމަތާއި ބްރޮންކޯސްކޯޕީގެ ހިދުމަތަކާއި ކޮލޮނަސްކޯޕީ އަދި އެންޑޮސްކޯޕީގެ ހިދުމަތް ހިމެނެއެވެ.\nއެ ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންގޮސްފައިވާ އާ މެޑިކަލް މެޝިނަރީ ތަކުގެ ތެރޭގައި އެމްއާރު އައި، އެކްސްރޭ، ސީޓީ ސްކޭން، އީއެންޓީ އިކުއިޕްމަންޓްސް، އިކޯ މެޝިން، ޓީ.އެމް.ޓީ. މެޝިން، ހޯލްޓާ މެޝިން، ބްރޮންކޯސްކޯޕް، ކޮލޮނަސްކޯޕް، އެންޑޮސްކޯޕް ތިއޭޓާ އިންސްޓްރޫމަންޓްސްތަކުގެ އިތުރުން ޕްލާސްމާ ސްޓެރިލައިޒާ، ޑަބަލް ޑޯ އޯޓަކްލޭވް، ސި.އެސް.އެސް.ޑީ ޑްރަޔާ އަދި ލޯންޑަރީ މެޝިން، އަޔަން، ޑްރަޔާ ހިމެނެއެވެ.\nއެ ހޮސްޕިޓަލުގެ ހިދުމަތްތަކުގެ އިތުރުން ޑޮކްޓަރުންނާއި ނަރުހުންގެ އަދަދު ވެސް މިވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. އެގޮތުން ނަރުހުންގެ ތެރޭގައި ބޭރުގެ 13 ނަރުހުންނާއި ދިވެހި3ނަރުހުން އަދި4ކޮންޓްރެކްޓް ނަރުހުން ހިމެނެއެވެ.\nއޭގެ އިތުރުން ދާއިމީ ދިވެހި2މެޑިކަލް އޮފިސަރުންނާއި ބޭރުގެ2މެޑިކަލް އޮފިސަރުން އަދި 1 ކޮންޓްރެކްޓް މެޑިކަލް އޮފިސާ ހިމެނެއެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ ސްޕެޝަލިސްޓް9ޑޮކްޓަރުންނާއި5ފާމަސީ އެސިސްޓަންޓް، 1 ފާމަސިސްޓް، 1 ބަޔޯމެޑިކަލް އިންޖިނިއާ އަދި 1 ސުޕާ ސްޕެޝަލިސްޓް (ކާޑިއޯލޮޖިސްޓް) ހިމެނެއެވެ.\nމިދިޔަ މަހު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނައިބު ފައިސަލް ނަސީމް ވަނީ އައްޑޫ އިކުއަޓޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލްގެ އިސްވެރިންނާއި ބައްދަލުކުރައްވާ، އެ ހޮސްޕިޓަލަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ދަތިތަކާއި ގޮންޖެހުންތަކުގެ މައުލޫމާތު ސާފު ކުރައްވާފައެވެ.\nއެގޮތުން ހޮސްޕިޓަލުގެ އިސްވެރިންވަނީ، ހޮސްޕިޓަލަށް ބޭނުންވާ ވަސީލަތްތައް ހުރިނަމަވެސް އެ ތަކެތި ބޭނުންކުރުމުގެ ފަންނީ ގާބިލުކަން ލިބިފައިވާ މުވައްޒަފުންގެ އަދަދު މަދުކަމާއި، ހޮސްޕިޓަލަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ޖާގައިގެ ދަތިކަން ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ.\nއެ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ހިދުމަތްތައް ދިނުމުގައި ކުރިމަތިވާ ދަތިތައް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ އިތުރުން، ހޮސްޕިޓަލަށް ބޭނުންވާ ތަފާތު ބޭސްތައް ހޯދުމުގައި ހުރި ގޮންޖެހުންތަކުގެ މައުލޫމާތު ވެސް ވަނީ ހިއްސާކޮށްފައެވެ.\nނައިބު ރައީސް ފައިސަލް ވަނީ މި ވަގުތު ހެލްތު މިނިސްޓްރީގެ ފަރާތުން އެއްބާރުލުން ދީގެން ހައްލުކުރެވެން ހުރި މައްސަލަތައް ހައްލުކުރައްވަން މަސައްކަތްޕުޅު ކުރައްވާނެކަމުގައި ވިދާޅުވެފައެވެ.\nއޭގެ އިތުރުން، އައްޑޫ އިކުއަޓޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލުގެ ތަރައްގީއަށް ބޭނުންވާ ކަންކަމާއި، އަވަހަށް ހައްލުކުރަން ޖެހޭ ކަންކަމާއިމެދު ކަމާއިގުޅޭ އިދާރާތަކާއި މަޝްވަރާކުރައްވާ، އެ ކަންކަމަށް ހައްލު ހޯއްދަވައިދެއްވަން މަސައްކަތް ކުރައްވާނެކަމުގައި ވެސް އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.\nއައްޑޫ އިކުއަޓޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލް ތަރައްގިވެގެން ދިއުމުން، ބޭސްފަރުވާއަށް ރާއްޖެއިން ބޭރަށްދާ މީހުން މަދުކުރެވިގެންދާނެ ކަމުގެ އުންމީދު އޮތްކަމުގައި ވެސް ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ. ހަމައެއާއިއެކު، އެ ހޮސްޕިޓަލަށް ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކަށް ވަރަށް ހާއްސަ އިސްކަމެއް ދެއްވައިގެން، އެ ކަންކަން ހައްލުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރުމަށް ކަމާއިގުޅުންހުރި އިދާރާތަކުގެ އިސްބޭފުޅުންގެ ފަރާތުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނައިބު އެދިވަޑައިގެންނެވިއެވެ.\nއައްޑޫ އިކުއަޓޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލަކީ ދެކުނުގެ ސަރަހައްދުގައި ހުރި އެންމެ ރަނގަޅު ސިއްހީ ހިދުމަތް ފޯރުކޮށްދޭ ތަނުގެ ގޮތުގައި ހުރުމަކީ އެސަރަހައްދުގެ ރައްޔިތުން އެންމެ ބޭނުންވާނެ އެއް ކަމެވެ. އެގޮތުން އައްޑޫ ކައިރި ސަރަހައްދުގައި ދިރިއުޅޭ ހުރިހާ ފަރާތްތަކުން ސިއްހީ ފަރުވާ ހޯދަން މާލެއަށް ދިއުމުގެ ބަދަލުގައި، އެ ހޮސްޕިޓަލުން ފަރުވާ ހޯދުމަށް މަގު ފަހިވެގެން ދިއުމަކީ ސިއްހީ ދާއިރާއަށް ލިބިގެންދާނެ ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.\nހެލްތު މިނިސްޓްރީ ރިޕޯޓް އައްޑޫ ސިޓީ ސިއްހަތު\nމި ލިޔުމުގައި ވާ މައުލޫމާތާއި ސްޓެޓިސްޓިކްސް އަލުން ޗެކް ކޮށްލެއްވުން އެދެން


Loabiveriyaa ah dhin vaguthu, Mihaaru Clash Of Clans ah!\nލޯބިވެރިޔާ އަށް ދިން ވަގުތު، މިހާރު ކްލޭޝް އޮފް ކްލޭންސްއަށް!\n"ކޮންމެ ދުވަހަކު ހޭލައިގެން އެންމެ ފުރަތަމަ ވެސް އަހަރެން ނަގަނީ ފޯނު. ދެން ހުޅުވާލެވެނީ ކްލޭޝް އޮފް ކްލޭންސް. އެއީ އަޕްގްރޭޑްކުރަން ޖެއްސި ޓައުން ހޯލް އާއި ގޯލްޑް ސްޓޯރޭޖު ނިމުނުތޯ ބަލަން،" މިއީ ކްލޭޝް އޮފް ކްލޭންސްގެ އެޑިކްޓަކު، އޭނާގެ ވާހަކަ ފެށި ގޮތެވެ.\n"އަދިވެސް ނުނިމޭ ޓައުން ހޯލްގެ އަޕްގްރޭޑިން. މި މަސައްކަތް ލަސްވުމަކީ ހަގީގަތުގައި އަހަންނަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް. އެކަމަކު އިތުރަށް ޖެމް ގަންނާކަށް އަހަރެން އަތުގައި މިހާރަކު ލާރިއެއް ވެސް ނެތް. އެހެންވީމަ ޖެހޭނީ އެއް ދުވަސްވަންދެން ކެތްކޮށްލަން."\nއުމުރުން 25 އަހަރުގެ މި ޒުވާނާ ބުނީ އޭނާގެ ހަޔާތަށް އިރުއަރަނީ ވެސް އަދި އިރު އޮއްސި، ނިދިބޮޅަށް ވެއްޓިގަންނަނީ ވެސް "ކްލޭޝް އޮފް ކްލޭންސް" ގެ ތެރެއިން ލާފައި ކަމަށެވެ. ބައެއް ރޭރޭ މޮޅުވެގެންނެވެ. އަނެއްބައި ރޭރޭ ބަލިވެ، އަސްލަށް ވެސް ވަރުބަލިވެގެންނެވެ.\nއޭނާ އެންމެފަހުން ޖީބުން ހާހެއްހާ ރުފިޔާ ހޭދަކޮށްގެން ގަތް ޖެމްތައް ހުސްވުމުން މިހާރު ހުރީ ހަދާނެ ގޮތް ހުސްވެ ބޯގޮވައިފަ އެވެ.\nމިއީ ހަގީގީ ވާހަކައެކެވެ. ޒުވާނުންގެ މެދުގައި މަގްބޫލުކަން ހޯދާފައިވާ ފްރީމިއަމް ވީޑިއޯ ގޭމް، "ކްލޭޝް އޮފް ކްލޭންސް" އަކީ ހަމަ އަސްލަށް ވެސް ނުރައްކާތެރި ޑްރަގަކަށް ވުރެ އެޑިކްޓިވް އެއްޗެކެވެ.\nމިއީ ފިންލޭންޑްގެ، މޯބައިލް ގޭމް އުފައްދާ ކުންފުންޏެއް ކަމުގައިވާ ސުޕަސެލް އިން 2012 ވަނަ އަހަރު ތައާރަފްކޮށްފައިވާ ފްރީމިއަމް ސްޓްރެޓެޖީ ވީޑިއޯ ގޭމެކެވެ. ގޭމު ކުޅެން ލިބެނީ ހިލެ އެވެ.\nއެކަމަކު އޭގެ މަރުހަލާތައް ކަޑައްތުކުރަމުންދާ ވަރަކަށް ކުޅުންތެރިޔާ ދަހިވެތިވާ އެހެން ފީޗާސްތައް ތައާރަފްކޮށް މި ފީޗާސްތައް ވިއްކަނީ އެވެ.\nމިސާލަކަށް މި ގޭމަށް ބަލާ ނަމަ އަމިއްލަ ޖީބުން ޚަރަދުކޮށްގެން ގަންނަން ލިބޭ އަގުބޮޑު ޖަވާހިރަކީ މި ގޭމުގައި ފައިސާގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ "ޖެމްސް" އެވެ. މިއީ ރިއަލް-ޓައިމްއާ އެއްވަރަކަށް ކުރިއަށްދާ މި ގޭމުގެ ހުރިހާ ކަމެއްގެ ދުވެލި އަވަސްކޮށް ކުރިއަރައިގެންދާން ބޭނުންކުރެވޭ އެންމެ ތޫނު ހަތިޔާރުވެސްމެ އެވެ.\nގޭމުގައި އަވަހަށް ކުރިއަރަން ބޭނުން ނަމަ "ޖެމްސް" ވަރަށް ވެސް މުހިންމެވެ. މިއީ އޮންލައިންކޮށް މަލްޓިޕްލް ޕްލެޔަރުންނާ ވާދަކޮށް ހަނގުރާމަކޮށް އެއް ބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ވާޗުއަލް ގެއްލުން ދެމުން ކުރިއަށް ދާން ޖެހޭ ގޭމެކެވެ.\nލެވެލް މަތިވަމުންދާ ވަރަކަށް، ގޭމުގެ ޕްލޭޔަރުގެ އާރާއި ބާރު ވެސް ދާނީ ބޮޑު ކިއްލާއަކަށް ބަދަލުވަމުންނެވެ. މިސާލަކަށް ކޮންމެ ކުޅުންތެރިޔަކު ބަލަހައްޓާ އޭނާގެ "އަވަށުގެ" ޓައުން ހޯލް ފަދަ މުހިންމު ބިނާއެއް މަތީ ލެވެލްއަކަށް އަޕްގްރޭޑް ކުރުމަކީ އާދަޔާހިލާފު ބާރުތަކާއި ފުރުސަތުތަކެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމެކެވެ.\nޓައުން ހޯލް ފަދައިން ގޯލްޑް މައިން އާއި ހަނގުރާމަވެރިން ތަމްރީނުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ހަކަތަ އުފައްދާ މައިންތައް ވެސް އަޕްގްރޭޑްކުރަމުންދާ ވަރަކަށް ގޭމުގެ ފޯރިގަދަވެ އޭގައި މީހާ ޖެހޭލެތް ބޮޑުވަނީ އެވެ.\nމީގެ އަޕްގްރޭޑިން އަށް ރިއަލް-ޓައިމް ނަގާއިރު އެކަން ބަދަލުކޮށް މަސައްކަތް އަވަހަށް ނިންމާލަން ބޭނުން ނަމަ ޖެމްސްގެ ބޭނުން ހިފިދާނެ އެވެ.\nއެހެންވީމަ، ކުރުގޮތަކަށް ކިޔާލަ ދޭ ނަމަ، މިއީ މި ގޭމުގައި ވާ ގޮތެވެ.\nރަނގަޅު ވާހަކައެކެވެ. މިއީ މި އުޅޭ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ވުރެން ވެސް ފަސޭހައިން ދެވިހިފައި މީހެއްގެ ދިރިއުޅުން ހަލާކުކޮށްލަފާނެ ގޭމެކެވެ. މި ގޭމަކާ ޖެހިގެން ގޮސް ވަރި ފަށަށް އަރާފައިވާ އެތައް ދިވެހިންނެއް ވެސް އެބަ އުޅެ އެވެ.\nއަޅުގަނޑުމެންނަށް އާންމުކޮށް މި ފެންނަނީ ކުޑަކުދިން ގޭމު ގޭމަށް ދެވިހިފައިގެން އެއިން ނުނެއްޓިގެން އުޅޭ މަންޒަރެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު މި ފެންނަނީ، ގޭމުތަކަށް ދަރިން ދެވިހިފާތީ އެކަމާ ރުޅިގަދަވެގެން އުޅޭ ބެލެނިވެރިޔާ ވެސް ކޮންމެވެސް ގޭމަކަށް ދެވިހިފައިގެން ގޮސް އަމިއްލަ ދަރި އާއި އާއިލާ އަށް ވެސް ސަމާލުކަން ނުދެވޭ މަންޒަރެކެވެ.\n"އަޅުގަނޑަށް ވީ ގޮތަކީ މި ގޭމު ކުޅެން ފެށުމުން ދުވާލުގެ ގިނަ ވަގުތު އެއަށް ހުސްކުރެވެން ފެށީ. މިސާލަކަށް ހެނދުނު ހޭލައިގެން ވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ ބަލާލެވެނީ، ކައިރީގައި އޮންނަ އަނބިމީހާ އަށް ވުރެ ކުރިން މި ގޭމުގައި އަހަރެންގެ އަވަށަށް ވެފައި އޮތީ ކިހިނެތްތޯ،" މިއީ ވަރަށް ފަހުން ކައިވެނިކުރި ޒުވާނަކު ވަރި ފަށަށް އެރި ގޮތް ކިޔައިދެމުން ބުނި ވާހަކަ އެކެވެ.\n"އަންހެނުންނާ އެކު ހޭދަކުރި ވަގުތު ބަދަލުވީ ކްލޭޝް އޮފް ކްލޭންއާ އެކު ހޭދަކުރާ ވަގުތަށް. އެންމެފަހުން ސަލާމަތްނުވާނެކަން އެނގުމުން އަޅުގަނޑު މި ގޭމު ފޯނުން ދުއްވާލީ."\nޔަގީނަށް ވެސް މިއީ އެންމެ ދިވެއްސެއްގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އާބާދީގެ ބޮޑުބައިގައި ޒުވާނުން ތިބިއިރު އަދި މިއިން ކޮންމެ ޒުވާނެއްގެ އަތުގައި ސްމާޓް ފޯނެއް އޮތްއިރު ކޮންމެ ޒުވާނަކު ވެސް ވެފައި މި ވަނީ މި ގޭމަށް ދެވިހިފާފައިވާ މީހަކަށެވެ.\nގްރޫޕު ހަދާލާފައި ކޮފީއަކަށް އެރިޔަސް މި އޮންނަނީ މި ގޭމުގެ ތެރެއިން "ކްލޭންސް ހަނގުރާމަ" ކުރުމެވެ. އޮފީހުގައި ހުސް ވަގުތެއް ލިބޭއިރަށް ވެސް ނުވަތަ ހުސް ވަގުތެއް ނުލިބުނަސް ވަދެވެނީ މި ގޭމުގެ ތެރެޔަށެވެ. ނިދިން ހޭލައިގެން އަދި އެނބުރި އެނދަށް އަރައި އޮންނައިރު ވެސް މި އޮވެވެނީ މި ގޭމުގެ ތެރެއަށް ގެއްލިފަ އެވެ.\nމި ގޭމަށް މިހާ ފަސޭހައިން މިހާ ބޮޑަށް ދެވިހިފާ ސަބަބުތަކަށް ބަލާލާއިރު އޭގައި ދައްކުވައިދޭ ވާޗުއަލް ރިއާލިޓީ އަކީ ވަރަށް ބޮޑު ފެކްޓާއެކެވެ. ގޭމު ވެސް ކުރިއަށް ދަނީ އަސްލު ދިރިއުޅުމާ އެއް ވަރަކަށެވެ. މި ސަބަބާ ހެދި މި ގޭމުގެ ތެރެއަށް ވަނުމުން، މި ގޭމް ކުޅޭ މީހާ އަށް އުޅެވެނީ މުޅިން އެހެން ދުނިޔެއެއްގަ އެވެ.\nއެހެން ގޮތަކަށް ބުނަނީ ނަމަ، "ދުނިޔެއެއް" ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބެނީ އެވެ. ތިމާ މީހާ ބޭނުންގޮތަކަށް ކުރަހައި ކުލަޖައްސައި އުފާހޯދާނެ ދުނިޔެއެއް ލިބެނީ އެވެ.\nއެހެންވީމަ އަސްލު ދިރިއުމުގެ ހުރިހާ ރިހުންތަކެއް މަތިން ހަނދާން ނައްތާލަން ލިބޭ ފުރުސަތަކަށް މި ގޭމުވުމަކީ އޭގެ ވާޗުއަލް ދުނިޔެ އަށް ގިނަ ބަޔަކު އެހާ ފަސޭހައިން ގެއްލޭ އެއް ސަބަބެވެ.\nގޭމު މެދުވެރިކޮށް ލިބޭ ވާޗުއަލް މުއްސަނދިކަމަކީ ވެސް އެޑިކްޓްވާ ސަބަބެކެވެ. ތިމާ ކޮންޓްރޯލް ކުރާ ދުނިޔެއެއްގައި ބާރުގަދަވެ ދެން ތިބި މީހުން ހަތިހަތިކުރުމުގެ ދޮރު ހުޅުވެނީ އެވެ. އަދި ކުރިއަށް ދާ ވަރަކަށް އެހެން ކުޅުންތެރިންގެ މައްޗަށް ކުރި ހޯދައި އެމީހުން އަޅުވެތިކުރުމުގެ ފުރުސަތު ވެސް ތަނަވަސްވެ އެވެ.\nމިއީ އިންސާނާގެ ތަބީއީ އާދަކާދަތަކާ ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ ގޭމެކެވެ. އަސްލު ދިރިއުޅުމުގައި ހާސިލުނުކުރެވޭ ގިނަ ކަންކަން ފުރިހަމަ އިހުތިޔާރުގެ ދަށުން ހާސިލުކުރެވޭ ގޭމެކެވެ.\nމި ގޭމްގައި ފަސޭހަކަމާ އެކު ކުރިއަރައިގެން ދާން ބޭނުން ނަމަ ޖީބުން ކޮންމެވެސް ވަރެއް ހޭދަކޮށްލީމަ އެކަން އެ ނިމުނީ އެވެ. ޖެމް އަށް ބޮޑު އަދަދުތަކުން ހޭދަކުރާ މީހުން ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ވެސް ވަރަށް ގިނަ އެވެ.\nމި ޑިމާންޑް ބޮޑުވުމުން އޮންލައިންކޮށް ޖެމް ގަންނަން ނުލިބޭ ފަރާތްތަކަށް އެ މަގު ފަސޭހަކޮށް މިއިން ބޮޑު ވިޔަފާރިއެއް ފަށާފައިވާ މީހުން ވެސް މިހާރު އެބަ އުޅެ އެވެ. މިސާލަކަށް އޮންލައިން އެމްވީގެ ނަމުގައި ފޭސްބުކް މެދުވެރިކޮށް ވިޔަފާރިއެއް ހުޅުވާފައިވާ ފަރާތަކީ ވެސް "ކްލޭޝް އޮފް ކްލޭންސް" ގެ ޖެމްސް އޮންލައިންކޮށް ނުގަނެވޭ ފަރާތްތަކަށް، ހާއްސަ އަގެއް ނެގުމަށް ފަހު ޖެމް ގަނެދޭ ބައެކެވެ.\nމި ގޭމަށް ދެވި ހިފާފައިވާ ކޮންމެ ކޮންމެ ދިވެއްސަކަށް އޮންލައިންކޮށް ޖެމް ނުގަނެވެނީ ޖެމް ވިއްކާ އޮންލައިން ފިހާރަތަކަށް ރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުން ވަދެ ވިޔަފާރި ނުކުރެވޭތީ އެވެ. އެހެންވީމަ އޮންލައިން އެމްވީ ފަދަ ފަރާތްތަކުން އެފަދަ އެކައުންޓެއް މެދުވެރިކޮށް ޖެމް ގަނެގެން ވިއްކަނީ އެވެ.\nއެމީހުންގެ އަގުތަކަށް ބަލާލާއިރު 200ރ. އަށް 1200 ޖެމްސް އެވެ. އަދި 350ރ. އަށް 2،500 ޖެމްސް އެވެ. އެމީހުން 14،000 ޖެމްސް ވިއްކަނީ 18،00 ރުފިޔާ އަށެވެ.\nބަޔަކު މީހުން ދެވިހިފައި މޮޔަވެގެން މި އަދަދުތަކުން ހޭދަކޮށް މި ޖެމްސްތައް ގަތަސް މިއީ އެއްގޮތަކަށް ވެސް އަތްލެވޭ އެއްޗެހިތަކެއް ނޫނެވެ. ވާޗުއަލް ފައިސާ އެވެ.\nއޮންލައިން އެމްވީ އިން ބުނީ ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް 10 ވަރަކަށް މީހުންނަށް ޖެމްސް ވިއްކާލެވޭ ކަމަށެވެ.\nމި ގޭމުގެ ފޯރި ދިވެހި ޒުވާނުންގެ މެދުގައި ގަދަކޮށް ޒުވާނުންގެ ވަގުތު ކާލަމުން އަންނައިރު މިއީ ތައާރަފްކުރި ހިސާބުން ފެށިގެން އެޕަލްގެ އެޕް ސްޓޯރުގައި ވެސް އެންމެ މަގްބޫލު އެއް ގޭމެވެ. މި ގޭމުން ސުޕަސެލް އަށް 2013 ވަނަ އަހަރު 892 މިލިއަން ޑޮލަރު ލިބުނުއިރު ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް 5.15 މިލިއަން ޑޮލަރު ލިބެ އެވެ.


Dhunfathuge isthiumaalu kurun huttaalan beynuntha?\nފޮޓޯ:ކެންސަރު ސޮސައިޓީ އޮފް މޯލްޑިވްސް\nދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން ހުއްޓާލަން ބޭނުންތަ؟\n31 މޭ 2021 - 18:09:29\nކޮންމެ އަހަރެއްގެ ވެސް މެއި މަހުގެ 31 ވަނަ ދުވަހަކީ ދުންފަތުގެ އިސްތިޢުމާލު ނުކުރާ ދުވަހުގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރާ ދުވަހެވެ.\nދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމުން ސިއްހަތަށް އެތައް ގެއްލުންތަކެއް ވާއިރު، މިއީ ރާއްޖޭގައި ވެސް ގިނަ ބައެއްގެ ގައިގައި ހަރުލާފައިވާ ވަރަށް ނުބައި އާދައެކެވެ. އަދި މިކަމުގައި ޒުވާނުންގެ އަދަދު ގިނަ ކަމަށް ވެސް ތަފާސް ހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ.\nމި ދުވަސްތައް ފާހަގަކުރުމުގެ މައިގަނޑު މަގްސަދަކީ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން ހުއްޓާލަން ގިނަ ބަޔަކަށް ހިތްވަރު ދިނުމެވެ. ރާއްޖޭގައި ވެސް މި ނުބައި އާދައިން ސަލާމަތްވެވޭނެ ގޮތްތައް ވަނީ ފަހިކޮށްފައެވެ.\nއެގޮތުން ދުންފަތާ ދުރުވުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކްލިނިކްތަކާއި ޔުނިޓްތައް ރާއްޖޭގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި ވަނީ ގާއިމްކޮށްފައެވެ. ވެރިރަށް މާލޭގައި ވެސް މިފަދަ5ކްލިނިކެއްގެ ހިދުމަތް ލިބެއެވެ. އެއީ އައިޖީއެމްއެޗް ޓޮބެކޯ ސިޝޭޝަން ކްލިނިކާއި ސެނަހިޔާ، އޭޑީކޭ އަދި ހުޅުމާލޭ ހޮސްޕިޓަލުގެ އިތުރުން ދަމަނަވެށީގައި ގާއިމްކޮށްފައިވާ ކްލިނިކްތަކެވެ.\nކެންސަރ ސޮސައިޓީ އޮފް މޯލްޑިވްސް އިން އާންމުކޮށްފައިވާ ތަފާސް ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު ދުނިޔޭގައި ކެންސަރު ޖެހިގެން މަރުވާ މީހުންގެ ތެރެއިން 25 އިންސައްތަ މީހުުންނަކީ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މީހުންނެވެ. އަދި ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމުގެ ސަބަބުން ކޮވިޑް-19 ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެ، އެބަލީގައި މަރުވުމުގެ ފުރުސަތު ވެސް ބޮޑުވެއެވެ.


Ooredoo Color Run 2019 kaamiyaabu kamaa eku baavaifi\nއުރީދޫ ކަލަރ ރަން 2019 ކާމިޔާބު ކަމާއެކު ބާއްވައިފި\nރަންގައި 5000 ބައިވެރިން ރަޖިސްޓަރ ވެފައިވޭ\nއެ ރަންގައި އެންމެ ކަލާފުލް ރަނާގެ އިތުރުން އެންމެ އެންޓަޓެއިންމަންޓް ރަނާ ވެސް ވަނީ ހޮވާފައި\nކ. މާލެ | 30 ނޮވެންބަރ 2019 | ހޮނިހިރު 19:32 | 2,294\nއުރީދޫ ކަލަރ ރަން 2019 ގެ ތެރެއިން - ޓްވިޓަރ\nގިނަ ބައެއްގެ މަގުބޫލުކަން ލިބިފައިވާ އުރީދޫ ކަލަރ ރަން ކާމިޔާބު ކަމާއެކު ބާއްވައިފިއެވެ.\nއެ ދުވުން ބާއްވާފައިވަނީ ހުޅުމާލޭގައި ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ހަވީރު އެވެ. ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ހަވީރު ހަތަރެއް ޖެހިއިރު ހުޅުމާލޭ ސެންޓްރަލް ޕާކުގައި ފެށި މި ދުވުން ނިންމާލާފައި ވަނީ އިރުއޮއްސި6ޖެހިއިރުއެވެ.\nއުރީދޫ ކަލަރ ރަން ފައްޓަވައި ދެއްވީ ކޮމިއުނިކޭޝަން، ސައިންސް އެންޑް ޓެކްނޮލޮޖީ މިނިސްޓަރު މުހައްމަދު މަލީހު ޖަމާލް އެވެ.\nމިފަހަރު އުރީދޫ ކަލަރ ރަންގައި ދުވުމަށް ޖުމްލަ 5،000 ބައިވެރިން ރަޖިސްޓްރީވި ނަމަވެސް މޫސުން ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން ބައެއް ބައިވެރިންނަށް ދުވުމުގައި ބައިވެރި ނުވެވުނު ކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.\nއުރީދޫ ކަލަރ ރަން 2019 ގައި މިނިސްޓަރ މަލީހް ޖަމާލް ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވި\nއުރީދޫ ކަލަރ ރަންގައި ކޮންމެ ކިލޯމީޓަރެއް ދުވެ ނިމުމުން، ބެހެއްޓިފައިވާ ކުލަ ސްޓޭޝަންތަކުން، ކުލަގަދަ ގޮތެއްގައި އެކަން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. އަދި މިއީ ވަކި ވަގުތެއްގެ ތެރޭގައި ނިންމަން ޖެހޭ ރޭހަކަށް ނުވާތީ، ހިނގާފަ ޔާއި، ޖޮގްކޮށްފަޔާއި، ދުވެފަ ނޫނީ ނަށަމުން ވެސް ބައެއް ފަރާތްތަކުން ވަނީ ދުވުން ނިންމާފައިވެއެވެ.\nއުރީދޫ އިން ވަނީ ކަލަރ ރަންގެ ފޯރި އިތުރު ކުރުމުގެ ގޮތުން އެންމެ ކަލަރ ފުލް ރަނާގެ އިތުރުން އެންމެ އެންޓަޓެއިންމަންޓް ރަނާވެސް ހޮވައި އެކަން ފާހަގަކޮށް އެވޯޑްތައް ވަނީ ދީފައެވެ.\nއުރީދޫ ކަލަރ ރަން 2019 ގެ ތެރެއިން\nއުރީދޫ ކަލަރަ ރަން އަކީ 2017 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް ބާއްވަމުން އަންނަ ރަން އެކެވެ. އެ ރަން އަށް އާންމުންގެ ސަމާލުކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ލިބިފައިވާއިރު އަހަރުން އަހަރަށް އެ ރަންގައި ބައިވެރިވާ މީހުން ގިނަ ވަމުން އަންނަ ކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.\nއުރީދޫ ކަލަރ ރަން އައްޑޫ ސިޓީގައި ވެސް މިއަހަރުގެ ތެރޭގައި ބާއްވާފައިވާއިރު އެ ރަންގެ މައިގަނޑު އަމާޒަކީ ދުޅަހެޔޮ ދިރިއުޅުމަކަށް، ދުވުމަކީ ސިއްހަތަށް ފައިދާހުރި އަދި މަޖާ ހަރަކާތެއްކަން އަންގައިދިނުމެވެ. ތަފާތު ފޯރިގަދަ ހަރަކާތްތަކެއް ހިމެނޭ5ކިލޯމީޓަރުގެ މި ކުރު ދުވުމަކީ އަލަށް ދުވާ ފަރާތްތަކާއި އާންމުކޮށް ދުވާ ފަރާތްތަކަށްވެސް ބައިވެރިވެވޭފަދަ މަޖާ އިވެންޓެއްކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.


Deepika Aai Shraddha Adhi Sara Ge Phone NCB In Hifahahtaifi - Vaguthu\nދިޕިކާ އާއި ޝަރުދާ އަދި ސާރާގެ ފޯނު އެންސީބީން ހިފަހައްޓައިފި\nސުޝާންތު ސިންގ ރާޖްޕުތްގެ މަރަށް ފަހު ފެންމަތިވި މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލާގައި އިންޑިއާގެ ނާކޮޓިކްސް ކޮންޓްރޯލް ބިއުރޯ (އެންސީބީ) އިން ކުރިއަށް ގެންދާ ހާއްސަ ތަހުގީގުގެ ތެރެއިން ބޮލީވުޑްގެ މަޝްހޫރު ތިން ތަރިން ކަމަށްވާ ދިޕިކާ ޕަދުކޯން އާއި، ޝްރަދާ ކަޕޫރް އަދި ސާރާ އަލީ ހާންގެ ފޯނު ހިފަހައްޓައިފިއެވެ.\nއިއްޔެ މި ތިން ތަރިންވެސް ވަނީ އެންސީބީ އަށް ހާޒިރުކޮށް އިއްޔެ ސުވާލުކޮށްފައެވެ. އިންޑިއާގެ ނޫސްތަކުން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ދިޕިކާ އާއި ސަރާ އަދި ޝްރަދާވެސް ވަނީ މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކޮށް އެތަކެތީގެ އެއްވެސް މުއާމަލާތެއް ކޮށްފައި ނުވާނެ ކަމަށް ބުނެފައެވެ. އެމީހުން ވަނީ ބައެއް ފިލްމުތަކުގެ ޝޫޓިންގައި ސުޝާންތު މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ކަމަށް ވެސް ހެކި ދީފައެވެ.\nއެންސީބީ އަށް ވަނީ އެ ތިން ތަރިންނަކީވެސް މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރާ ތިން ތަރިން ކަމަށް ސުޝާންތުގެ ލޯބިވެރިއާ ރިއާ ޗަކްރަބޯތީ މައުލޫމާތު ދީފައެވެ. ރިއާ މިހާރު ހައްޔަރުކޮށްފައި ވާއިރު، އޭނާ ހައްޔަރުކުރުމުގެ ކުރިން ދިން ބަޔާނުގައި ވަނީ މިފަދަ ސުވާލު އުފެދޭ އެތައް ވާހަކަތަކެއް ދައްކާފައެވެ.\nއިންޑިއާގެ ނޫސްތައް ބުނާގޮތުގައި، މި ތިން ތަރިންނާއި ވެސް މިހާރު ސުވާލުކޮށްފައިވާއިރު އެމީހުންގެ ފޯނުތައް ނާކޮޓިކްސް ކޮންޓްރޯލް ބިއުރޯ އިން ވަނީ ތަހުގީގަށް އަތުލާފައެވެ. އަދި މިކަމާއި ގުޅުންހުރި އިތުރު މީހުންނާއި ސުވާލުކުރުމުގެ މަސައްކަތް އަދިވެސް ދަނީ ކުރިއަށެވެ.\nމިހާތަނަށް ތަހިގީގަށް ފޯނު އަތުލާފައި ވަނީ މި ތިން ތަރިންގެ އިތުރުން ސުޝާންތުގެ ކުރީގެ މެނޭޖަރު ޝަހާ އާއި، ފެޝަން ޑިޒައިނަރ ސިމޯން ހަމްބަތާގެ އެވެ.\nމި ހުރިހާ ފޯނެއްވެސް މިހާރު ވަނީ ޑިލީޓުކޮށްފައިވާ މެސެޖުތަކާއި އެހެނިހެން ހެކިތައް ހޯދުމަށް ފޮރިންސިކް ތަހުގީގު ޓީމަށް ފޮނުވާފައި ކަމަށް ރިޕޯޓުތައް ބުނެއެވެ.\nދިޕިކާ ޝްރަދާ އަދި ސާރާ މިހާތަނަށް އެއްވެސް މަސްތުވާތަކެތީގެ މުއާމަލާތެއް ކޮށްފައިވާކަމެއް އަދި އެންސީބީ އަށް ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. ރިއާގެ ބަސް ނޫން އިތުރު އެއްވެސް ހެއްކެއް އެމީހުންނާއި ދެކޮޅަށް އަދި ހޯދިފައެއް ނެތް ކަމަށް ރިޕޯޓްތައް ބުނެއެވެ.\nމި ތިން ތަރިންގެ ތެރެއިން އެންސީބީ އިން އެންމެ ގިނަ އިރު ވަންދެއް ސުވާލުކޮށްފައި ވަނީ ދިޕިކާ އާއި އެވެ. ދިޕިކާ އާއި ހަ ގަޑިއިރު ވަންދެއް އެމީހުން ސުވާލުކުރި އިރު ދެން ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެންސީބީގައި ހޭދަކޮށްފައި ވަނީ ހަތަރު ގަޑިއިރެވެ.\nދިޕީކާގެ މެނޭޖަރުގެ ގެ ފާސްކޮށް މަސްތުވަތަކެތި ހޯދައިފި\nސުޝާންތަށް ފާޑު ކިޔައި މީހުންނަށް ދައްތަގެ ރައްދު\nސެޕްޓެމްބަރު 27, 2020 17:34\nސްރަދާ އިސް ސޯ ބިއުޓިފުލް ްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްްް


Ventilator Gennan Havaal Kuri Kunfunithakaa Medhu Ithubaaru Eba Oiy: Ameen - Vaguthu\nވެންޓިލޭޓަރު ގެންނަން ހަވާލުކުރި ކުންފުނިތަކާ މެދު އިތުބާރު އެބައޮތް: އަމީން\nރާއްޖޭގައި ކޮވިޑް-19 ފެތުރުން ނުރައްކާތެރި ހާލަތަކަށް ގޮސްދާނެ ކަމަށް ބަލައި، ރާއްޖެ ގެންނަން ނިންމި 200 ވެންޓިލޭޓަރު ހޯދަން ކުންފުނިތަކާ ހަވާލު ކުރީ އިތުބާރު ހިފޭ ބަޔަކަށް ވާތީ ކަމަށް ހެލްތު މިނިސްޓަރު އަބްދުﷲ އަމީން ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ.\nމައްޗަންގޮޅި ދެކުނު ދާއިރާގެ އެމްޑީޕީގެ މެމްބަރު އަހުމަދު ހައިތަމް، ހެލްތު މިނިސްޓަރާ ކުރެއްވި ސުވާލުގެ ޖަވާބުގައި އަމީން ވިދާޅުވީ ރާއްޖެ އަށް ވެންޓިލޭޓަރުތައް ގެންނަން ހަވާލު ކުރި ކުންފުނިތަކުގެ ތެރޭގައި ސްޓޭޓް ޓްރޭޑިން އޯގަނައިޒޭޝަން (އެސްޓީއޯ) އާއި މެޑްޓެކް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާއި ނާޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާއި ދުބާއީގެ ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ އެކްސްކިއުޓާ ޖެނެރަލް ޓްރޭޑިން ހިމެނޭ ކަމަށެވެ. އޭގެތެރެއިން އެސްޓީއޯ އާއި މެޑްޓެކް އާއި ނާޑްއަކީ މިނިސްޓްރީ އަށް ވޭތުވެދިޔަ ތަނުގައި ސިއްހީ ވަސީލަތްތައް ސަޕްލައިކޮށް ދިން، އިތުބާރު ހިފޭ ކުންފުނިތަކެއް ކަމަށް ވެސް އަމީން ވިދާޅުވިއެވެ.\nއަމީން އިއްޔެ ލިޔުމުން ދެއްވި ޖަވާބުގައި ވިދާޅުވީ، ވެންޓިލޭޓަރު ގެންނަން ހަވާލުކުރީ ބިޑްކުރުމަކާ ނުލައި، "ސިންގަލް ސޯސް ޕްރޮކިއުމަންޓް" އުސޫލުން ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ އެގޮތަށް ހޯދަން ޖެހުނީ ވަރަށް އަވަހަށް އެ ތަކެތި ބޭނުންވުމާއި އެ ކުންފުނިތަކުން ފޮނުވިި ކޯޓޭޝަނާއި ސްޕެސިފިކޭޝަންސް ރަނގަޅުވުމުން ކަމަށެވެ.\nމި އަންނަ މަހު ރާއްޖެ ގެނެވެން އަދި އޮތީ 38 ވެންޓިލޭޓަރު: އަމީން\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ ޖަލްސާ އަށް އިއްވި އަމީންގެ ޖަވާބުގައި ވަނީ ވެންޓިލޭޓަރުތައް ގެނައުން ލަސްވަނީ ބޮޑެތި ދަތިތަކެއް ދިމާވެގެން ކަމަށް އެ ކުންފުނިތަކުން ބުނާ ކަމަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، ގައުމުތައް ލޮކްޑައުން ވުމާއި ވެންޓިލޭޓަރު އުފައްދާ ކުންފުނިތަކަށް ވެސް ބޮޑެތި ދަތިތައް ކުރިމަތިވުން ހިމެނޭ ކަމަަށް އަމީން ވިދާޅުވިއެވެ.\nއަދި ކުންފުނިތަކުން ވެންޓިލޭޓަރުތަކަށް އަގު ދައްކާފައިވާ ކަން މިނިސްޓްރީއަށް އެނގޭ ކަމަށް ވެސް އަމީން ވިދާޅުވިއެވެ.\nއަމީން ފޮނުއްވި ސިޓީގައި ވެންޓިލޭޓަރުތައް ގެންނަ އަގާ ބެހޭ ގޮތުން އެއްވެސް އެއްޗެއް ވިދާޅުވެފައި ނެތަސް، އެ އަގުތައް ރައީސް އޮފީހުގެ އަންޑަ ސެކްރެޓަރީ އަދި ނެޝަނަލް އެމަޖެންސީ އޮޕަރޭޝަންސް ސެންޓަރު (އެންއީއޯސީ) ގެ ތަރުޖަމާނު މުހައްމަދު މަބްރޫކް ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ.\nއަމީން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މެޑްޓެކްއާ ހަވާލު ކުރި ވެންޓިލޭޓަރުތަކުގެ ތެރެއިން 18 ވެންޓިލޭޓަރު އަންނަ މަހުގެ އެކެއްގައި ރާއްޖެ ގެނެވޭނެ ކަން އެ ކުންފުނިން ވަނީ އަންގައިފައެވެ. އަދި އިތުރު 10 ވެންޓިލޭޓަރު މެއި މަހުގެ 15 ގައި ގެނެވޭނެ ކަމަށް ވެސް އަންގާފައިވާ ކަމަށާއި ބާކީ ހުރި ވެންޓިލޭޓަރުތައް ގެނެވޭނެ ދުވަސް ކަށަވަރުވުމުން މިނިސްޓްރީއާ ހިއްސާ ކުރާނެ ވާހަކަ އަންގާފައިވާ ކަަމަށް ވެސް އަމީން ވިދާޅުވިއެވެ.\nއަދި ނާޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ގެންނަން ނިންމި 20 ވެންޓިލޭޓަރު، އެ އުފައްދާ ކުންފުނީގެ ފަރާތުން އުފެއްދުން ލަސްވެފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން އިތުރު ގޮތްތަކެއް ހޯދަމުންދާ ކަމަށް އަންގާފައި އޮތް ކަމަށް ވެސް އަމީން ވިދާޅުވިއެވެ.\nއަދި އެކްސްކިއުޓާ އާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ 75 ވެންޓިލޭޓަރުގެ ތެރެއިން 10 ވެންޓިލޭޓަރު މެއި އެކެއްގައި ރާއްޖެ ގެނެވޭނެކަން އަންގާފައި އޮތް ކަމަށް އަމީން ވިދާޅުވިއެވެ.\nއޭޕްރީލް 29, 2020 16:26\nއިތުބާރުނުކޮށް ކޮންތާކަށްދާނީ ، ފައިސާދީފަވީ\nއޭޕްރީލް 29, 2020 16:38\nރައީސް ޔާމީން ނަންވާނީ. މިހާރު މިހިރަ ރައީސް އަކީ އެއްވެސް ބާރެއް ހުރި ރައީސް ނޫންދޯ.؟ ޕާޓީތަކަށް ގައުމު ބާހާލީމަ ވާންވިގޮތް މިފެންނަނީ ރައްޔަތުން ހަނާވާނީ.


ޖެނުއަރީގައި އޮޒިލް އާސެނަލް ދޫކޮށްލަނީ\nJanuary 06, 2021 22:18:33\nމި ހިނގަމުންދާ ޓްރާންސްފަރ މާކެޓުގައި ޖަރުމަނުގެ މިޑްފީލްޑަރު މެސުޓް އޮޒިލް އާސެނަލް ދޫކޮށްލާނެ ކަމުގެ އިޝާރާތެއް އޭނާގެ އޭޖެންޓް ދީފިއެވެ.\nމިދިޔަ މާޗް މަހުގެ ފަހުން އޮޒިލް އާސެނަލްއަށް މެޗެއް ކުޅެފައިނުވާއިރު ޕްރިމިއަރ ލީގުގެ ސީޒަނުގެ ފުރަތަމަ ބައިގައި އާސެނަލްއިން ނެގި 25 ކުޅުންތެރިންގެ ސްކޮޑްގައި ވެސް އޭނާ ހިމަނާފައެއް ނުވެއެވެ. އޮޒިލް ތުރުކީގެ ފެނަބާޗޭއަށް ބަދަލުވާން އުޅޭ ކަމަށް ބައެއް ރިޕޯޓްތައް ވަނީ ބުނެފައެވެ. ހަމައެހެންމެ އެމެރިކާގެ މޭޖަރ ލީގު ސޮކަރގައި ވާދަކުރާ ޑީސީ ޔުނައިޓެޑުން ވެސް އޭނާ ހޯދުމަށް ޝައުގުވެރިކަން ފާޅުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ރިޕޯޓްތައް ބުނެއެވެ.\nއީއެސްޕީއެންއާ ވާހަކަ ދައްކަމުން އޮޒިލްގެ އޭޖެންޓް ބުނީ ޖެނުއަރީ މަހުގެ ފުރަތަމަ ދުވަހާ ހަމަޔަށް އެއްވެސް ކްލަބަކާއި ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުސަތު އޭނާގެ ކޮންޓްރެކްޓުން ލިބިފައިނުވާ ކަމަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މިހާރު އައިސްފައިވާ ހުށަހެޅުންތައް ބަލަމުން އަންނަ ކަމަށާއި ހުށަހެޅުންތަކުގެ ތަފްސީލްތައް މިހާރު ބަލަމުން އަންނަ ކަމަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ހުށަހެޅުންތައް ލިބިފައިވަނީ ކޮން ކްލަބްތަކަކުން ކަން ހާމަކުރެވެން ނެތް ކަމަށް ވެސް އޭނާ ބުންޏެވެ.\nސީޒަން ނިމިގެންދާއިރު އޮޒިލް އާސެނަލްގައި މަޑުކުރުމަކީ ވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ކަމަށާއި ޖެނުއަރީ ޓްރާންސްފަރ އަދި ހޫނު މޫސުމުގެ ޓްރާންސްފަރ މާކެޓަށް ވެސް ތައްޔާރުވެފައިވާ ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.\nއާސެނަލް ދޫކޮށްލަން އޮޒިލް ބޭނުންނުވާއިރު އޭނާއަށް ކޮންޓްރެކްޓްގެ ދަށުން މަހަކު 350،000 ޕައުންޑް ލިބެއެވެ. އޭނާ ވިއްކާލުމަށް އާސެނަލްއިން މަސައްކަތްކުރި ނަމަވެސް އެދެވޭ އަގެއް ކްލަބަކުން ހުށަނާޅާތީ އޭނާ ވިއްކާލެވޭ ގޮތް އެ ކްލަބަށް ވެފައެއް ނުވެއެވެ.


FSM-FVM thijooreegai huri faisaa vagah nagaifi\nފުވައްމުލަކު ބަދނަދރު ސަރހައްދުގައި ހުންނަ އެފްއެސްއެމް އީޒީ ފިލް ތެޔޮ ފިހަރަ - ފޮޓޯ މުސް އިބްރާހިމް\n2 އޮކްޓޯބަރ 2018, 11:47 |\nފިއުލް ސަޕްލައި މޯލްޑިވްސް (އެފްއެސްއެމް) ފުވައްމުލަކުގެ އީޒީ ފިލް ތެޔޮ ފިހާރާގެ ތިޖޫރީގައި ހުރި ފައިސާތައް ރޭ ވަގަށް ނަގައިފިއެވެ. މިކަލް ނޫހަށް މައުލޫމާތު ދެއްވަމުން އެ އައުޓްލެޓްގެ މެނޭޖަރު މާލިކު ވިދާޅުވީ ފައިސާ ގެންގޮސްފައި ވަނީ ރޭގެ ދަންވަރުގެ ވަގުތެއްގައި ކަމަށް ބެލެވޭ ކަމަށެވެ. ފައިސާ ގެއްލިފައިވާ ކަން އެނގުނީ މިއަދު ހެނދުނު ތެޔޮފިހާރަ ހުޅުވުމުން ކަމަށެވެ.\nތެޔޮ ފިހާރައަށް ވަދެފައ ިވަނީ ފުރާޅުން ޓިނު ނަގައިގެން ކަމަށް ބައެއް ފަރާތަކުން ހާމަކުރެއެވެ. މި މައްސަލަ ފުލުހުންނަށް ރިޕޯރޓު ކޮށްގެން މިހާރު ތަހުގީގު ކުރަމުން ދާކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ.\nފުވައްމުލަކު ބަނދަރު ސަރަހައްދުގައި ހުންނަ އެ ތެޔޮ ފިހާރައިން ރޭ ގެއްލިފައި ވަނީ ގާތްގަޑަކަށް 40000 (ސާޅީސް ހާސް) ރުފިޔާ ކަމަށް މެނޭޖަރު މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ.\n24 ގަޑިއިރު ސެކިއުރިޓީ ބަލަހައްޓާ އެތަނުގެ ސެކިއުރިޓިއަށް މި ވައްކަން ކުރިކަން ނޭނގުން ކަމަށް ވެއެވެ. ރެއަކީ ފުވައްމުލަކަށް ވަރަށް ވިއްސާރަ ރެއަކަށް ވުމުން ގާޑަށް އެތަނުގެ ސެކިއުރިޓީ ރަނގަޅަށް ނުބެލެހެއްޓުނީ ކަމަށް ވެއެވެ.\nރާއްޖޭގެ ގިނަ އިމާރާތާއި ތަންތަނުގައި އަގުހެޔޮކޮށް ސެކިއުރޓީ ބަލަހައްޓަން ހަދައިގެން ސެކިއުރިޓީގެ ކަންކަން ބަލަހައްޓާނެ ގޮތަކާއި މެދު ފުންކޮށް ވިސްނާ އެކަން ރަނގަޅަށް ކުރެވޭނެ ގޮތަކަށް މަގުފަހިކޮށްދީފައި ނުހުންނަކަން ފާހަގަ ވެއެވެ.\nއެގޮތުން ބައެއް އިމާރާތްތަކުގެ ސެކިއުރިޓީން ވާރެއިން ހިޔާވެގެން ތިބެވޭފަދަ ތަންތަން ހަދާފައި ނެތުމާއި، ކަމެއް ދިމާވުމުން އެހީ ހޯދާނެ ފަސޭހަ ގޮތްތަކެއް ވެސް އިންތިޒާމު ކުރެިވިފައި ހުންނަ ކަމަކަށް ނުވެއެވެ.\nފުވައްމުލަކު އެފްއެސްއެމް އީޒީ ފިލް ފިހާރާގައި މިފަދަ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހިފައި ވާގޮތް އެނގިފައެއް ނުވެއެވެ.\nމި ވައްކަމާއި ގުޅިގެން މިއަދު ހެނދުނު އެ ތެޔޮފިހާރަ ވަނީ ވަގުތީ ގޮތުން ބަންދު، ޚިދުމަތް މެދުކަނޑާލާފައެވެ.\nTags: އެފްއެސްއެމް, ވައްކަން