Pension fund aa kulhen noolhey! E'ee fahah rakkaakurun | Mihaaru\nޕެންޝަން ފަންޑުގެ ފައިދާ ލިބެން ފަށަނީ އުމުރުން ދުވަސް ވުމުން\n15 މެއި 2020 - 13:52 51 comments\nޕެންޝަން ފަންޑުން ފައިސާ ނުނެގޭ ކަމުގެ ޝަކުވާ ބައެއް މީހުން ކުރެ އެވެ. އެ ފަންޑުގައި ބައެއް މީހުން ބައިވެރިވަނީ ވެސް މަޖުބޫރުވެގެންނެވެ. ކޮވިޑް-19 އާ ގުޅިގެން ކުރިމަތިވި މާލީ ދަތިތަކާ އެކު އަނެއްކާވެސް މިވަނީ ޕެންޝަން ފަންޑުގެ ވާހަކަ ތިލަވެފަ އެވެ. އެ ފަންޑުން ފައިސާ ނެގޭ ގޮތަށް ފާސްކުރަން ރައްޔިތުން މަޖިލީހުގެ މާވަށު ދާއިރާގެ މެމްބަރު މުހައްމަދު ސައީދު ބިލެއް ވެސް ހުށައެޅުއްވި އެވެ.\nމަޖިލިހުން ބަލައިނުގަތް އެ ބިލްގައި ވަނީ ރައްޔިތުންނަށް ދިމާވެފައިވާ ހާލަތުން އަރައިގަތުމަށް ޕެންޝަން ފަންޑުން އެމީހެްއގެ ޖުމްލަ ފައިސާގެ ތިން ބައި ކުޅަ އެއްބައި ނެގިދާނެ ކަމަށެވެ. އެ ފައިސާ ދޫކުރަން ޖެހެނީ ކުލި ދެއްކުމާއި ކެއިންބުއިމުގެ ހަރަދުތައް ހަމަޖައްސަން އެތައް ބަޔަކަށް ދަތިވެފައިވާތީ ކަމަށް ސައީދު ވިދާޅުވެ އެވެ.\nދައުލަތުގެ އާމްދަނީ އަށް އަސަރުކުރާ ކަންތައްތައް ހިމެނޭ ބިލްތައް ހުށަހެޅޭނީ ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން އެކަނި ކަމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ގަވައިދުގައި އޮވެ އެވެ. އެހެންކަމުން އިދިކޮޅު ޕީއެންސީގެ ނައިބު ރައީސަށް އެ ފުރުސަތެއް ނެތެވެ.\nއެހެން ފައިސާ ނެގޭ ނަމަ މަގުސަދު ހާސިލެއް ނުވޭ\n"ދިވެހިންގެ ނެތް ކަމަކީ ފަހަށް ރައްކާކުރުން. އެހެންވެ ރޯން ޖެހެނީ. ފަހަށް ރައްކާކުރި މީހުން ޝަކުވާއެއް ނުކުރޭ،" ޕެންޝަން ފަންޑުގެ ފައިސާ ނަގަން ބައެއް މީހުން ބޭނުންވާ ސަބަބު، މާލީ ދާއިރާގެ ތަޖުރިބާކާރަކު ވިދާޅުވި އެވެ.\n"އެންމެނަށް އެނގޭ ޕެންޝަންގައި ފައިސާ އެބަ ހުރިކަން. އެހެންވެ އެ ނަގަން އުޅެނީ. އެކަމަކު އެއީ ވަގުތީ ހައްލެއް."\nސައީދު ހުށައެޅުއްވިޔަސް އަދި އެފަދަ ގޮތަކަށް ބަދަލު ގެންނަން ތާއީދުކުރައްވާނެ މެމްބަރުން ތިއްބެވި ނަމަވެސް، ޕެންޝަން ފަންޑަކީ މީހާ ހާލުގައި ޖެހޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު އަތްލާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އަނެއްކާ ރާއްޖޭގެ ޕެންޝަން ފަންޑު އުފައްދާފައި އޮތީ ވެސް، ބޭރުގެ ބައެއް އެފަދަ ފަންޑުތަކުގައި ލިބޭ ފުރުސަތުތަކާ އެކުގައެއް ވެސް ނޫނެވެ. ބައެއް ގައުމުތަކުގައި ޕެންޝަނަށް ރައްކާކުރާ ފައިސާ ނަގަނީ އޭނާއަށް މުސްތަގުބަލަށް ބޭނުންވެދާނެ ބައެއް ކަންކަން ހިމަނައިގެންނެވެ. ހަމައެކަނި ޕެންޝަން ލިބޭ އުމުރު ހަމަވުމުން، ޕެންޝަން ލިބޭ ގޮތަކަށް ނޫނެވެ. އެފަދަ ފަންޑުތަކަށް ޖަމާކުރަން ޖެހޭ ފައިސާގެ މިންވަރު ވެސް މަތިވެ އެވެ.\nއެކަމަކު ރާއްޖޭގައި މީގެ 11 އަހަރު ކުރިން އުފެއްދި ޕެންޝަން ފަންޑުގެ މަގުސަދަކީ ވަޒީފާ އިން ރިޓަޔަކުރާ އިރު އޭނާގެ ދިރިއުޅުން ހަމަޖައްސާނެ މާލީ އެހީތެރިކަން ދިނުމެވެ. މުސާރައިން ކަނޑަނީ ވެސް އެގޮތަށް ބަލައިގެންނެވެ.\nރާއްޖޭގައި ކޮންމެ މީހެއްގެ އަސާސީ މުސާރައިން ހަތް ޕަސެންޓް އަދި ވަޒީފާ އަދާކުރާ ތަނުން ހަތް ޕަސެންޓް ފަންޑަށް ޖަމާކޮށްދެ އެވެ. މުސާރައިގެ ހަތް ޕަސެންޓް ދައްކާ ބައެއް ކުންފުނިތައް ވެސް ރާއްޖޭގައި ހިންގަ އެވެ. އޭގެ މާނައަކީ އެ މުވައްޒަފުންގެ މުސާރައިގެ 14 ޕަސެންޓަށް ވާ ފައިސާ ޖަމާކުރަނީ ސީދާ ކުންފުނިން ކަމެވެ.\nރާއްޖޭގައި މަސައްކަތް ކުރާ އާބާދީގެ ގާތްގަނަޑަށް 80 ޕަސެންޓް މީހުން މޯލްޑިވްސް ރިޓަޔާމެންޓް ޕެންޝަން ސްކީމްގައި ބައިވެރިވެފައިވެ އެވެ. މަހެއްގެ މައްޗަށް ގާތްގަނޑަކަށް 100 މިލިއަން ރުފިޔާ އެ ފަންޑަށް ޖަމާވެ އެވެ.\nޕެންޝަން ސްކީމާ ގުޅޭ ގޮތުން މައުލޫމާތު ދޭން ބޭއްވި ފޯރަމެއް: ރާއްޖޭގައި މަސައްކަތް ކުރާ 80 ޕަސެންޓް މީހުން ވަނީ އެ ސްކީމްގައި ބައިވެރިވެފައި-- ފޮޓޯ: ޕެންޝަން އޮފީސް\nއެއީ ހަމައެކަނި ޖަމާކޮށްފައި ބަހައްޓާ ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. ބައިވެރިންނަށް ލިބޭ ފައިދާ އިތުރުކުރަން ޕެންޝަން އޮފީހުން އަންނަނީ އެފައިސާ އިންވެސްޓް ވެސް ކުރަމުންނެވެ. އެގޮތުން ސަރުކާރުން ޓީ-ބިލް އާއި ޓީ-ބޮންޑް އަދި އެޗްޑީއެފްސީގެ ބޮންޑާއި ސުކޫކް ގަނެ ފަންޑަށް ފައިސާ އިތުރުކުރެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ފިކްސްޑް ޑިޕޮޒިޓްގެ ގޮތުގައި ކޮންމެ މަހަކު ވެސް 10 މިލިއަން ރުފިޔާ ބޭންކްތަކަށް ދޫކުރެ އެވެ. އެ ފައިސާ ދެނީ ބިޑްކޮށްގެން އެންމެ ރަނގަޅު ފައިދާއެއް ޕެންޝަން ފަންޑަށް ދޭ ބޭންކަކަށެވެ.\nމޯލްޑިވްސް އިސްލާމިކް ބޭންކް (އެމްއައިބީ) އާއި އުރީދޫ އަދި ދިރާގުގެ ހިއްސާ ވެސް ޕެންޝަން ފަންޑުން ގަނެފައިވެ އެވެ. މިފަދަ ކޮންމެ އިންވެސްޓްމަންޓެއްގެ ނަތީޖާ އަކީ ޕެންޝަން ފަންޑުގެ މެންބަރުންނަށް ލިބޭ ފައިދާ އިތުރުވަމުން ދިއުމެވެ.\nޕެންޝަން ފަންޑަށް އެމީހެއްގެ މުސާރައިން ޖަމާކުރި ފައިސާ އާއި މަސައްކަތް ކުރި ކުންފުނިން ޖަމާކުރި ފައިސާގެ އިތުރުން ޕެންޝަން ފަންޑުން އިންވެސްޓް ކޮށްގެން ލިބުނު ފައިދާ އެ މީހަކަށް 65 އަހަރު ވުމުން، މަހަކު ވަކި ވަރެއް ލިބެން ފަށަ އެވެ. އެގޮތުން ލިބޭނީ އެމީހެއްގެ ޕެންޝަން ފަންޑުގައި ހުރި ޖުމްލަ ފައިސާ 14 އަހަރަށް ބަހާލުމުން މަހެއްގެ މައްޗަށް ޖެހޭވަރެވެ.\nއުމުރުން 65 އަހަރު ނުވަނީސް ނުވަތަ ޕެންޝަން ފަންޑުގައި ހުރި ހުރިހާ ފައިސާއެއް ނުލިބެނީސް އެމީހަކު މަރުވެއްޖެ ނަމަ އެ ފައިސާ އެމީހެއްގެ އާއިލާއަށް ދެ އެވެ.\nމާލީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާ ތަޖުރިބާކާރަކު، ނަން ނުޖަހަން ޝަރުތުކޮށް، ވިދާޅުވީ ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ސަރުކާރުން މަހަކު 5،000ރ. ދެމުން އައި ނަމަވެސް އެއީ ދައުލަތުގެ އާމްދަނީއަށް އަންނަ ބަދަލަކާ ގުޅިގެން ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ވެސް ހުއްޓިދާނެ ސްކީމެއް ކަމަށެވެ. އަދި އެއީ ޕެންޝަން ފަންޑަކާ ނުލައި ސަރުކާރަށް އަބަދު ކުރެވޭނެ ހޭދައެއް ނޫން ކަމަށާއި ޕެންޝަން ނިޒާމެއް އޮންނަން ޖެހެނީ ވެސް އެހެންވެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\n"މިހާރު ވެސް އަހަރަކު އަސާސީ ޕެންޝަނަށް 1 ބިލިއަން ރުފިޔާ އެބަ ހޭދަކުރޭ. ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކެކޭ އެއްގޮތަށް ރާއްޖޭގެ ވެސް މުސްކުޅިންގެ އާބާދީ މިދަނީ ބޮޑުވަމުން. އެހެންވީމަ ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި އެ ހޭދަ އެތައް ގުނައެއް އިތުވާނެ. ދައުލަތުން އެވަރުގެ ހޭދައެއް ކުރަންވީމަ ތަރައްގީއަށް ހޭދަކުރަން ފައިސާ އެބަ މަދުވޭ. އެހެންވީމަ ޕެންޝަން ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން އެކަން ހަމަޖައްސަން ޖެހެނީ،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nއުމުރުން 65 އަހަރުން މަތީގެ ކޮންމެ މީހަކަށް ޕެންޝަންގެ ގޮތުގައި 5،000 ރުފިޔާ ދެނީ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުންނެވެ. އެހެންކަމުން ރިޓަޔަމެންޓް ޕެންޝަނަށް ސްކީމަށް ފައިސާ ޖަމާކުރި ނަމަވެސް، ދައުލަތުން ޕެންޝަނަށް ކުރަން ޖެހޭ ހޭދަ ދަނީ އަހަރުން އަހަރަށް އިތުރުވަމުންނެވެ. ނޭޝަނަލް ޕޭ ކޮމިޝަނުން ކޮށްފައިވާ ދިރާސާއިން ސާފުވާ ގޮތުގައި މޯލްޑިވްސް ރިޓަޔަމެންޓް ޕެންޝަން ސްކީމުގެ ބޭރުން ޕެންޝަންތަކެއް ދެމުންދާ ނަމަ މިހާރު ހޭދަކުރާ ވަރު ކަމަށް ވާ 200 މިލިއަން ރުފިޔާ، 2058 ގައި 3.8 ބިލިއަން ރުފިޔާ އަށް އަރާނެ އެވެ.\n"ރިޓަޔާމަންޓް އޭޖް އައުމުގެ ކުރިން އެ ފަންޑު ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެ. އެގޮތަށް ބޭނުން ކުރާ ނަމަ އެ ފަންޑުގެ މަގުސަދު އެބަ ގެއްލޭ. ކުރިއާލާ ފައިސާ ނަގާ ނަމަ އެ ފަންޑު ބޭކާރު ފަންޑަކަށް ވެގެން އެބަ ދޭ،"\nމީރާގެ ކުރީގެ އެސިސްޓެންޓް ކޮމިޝަނަރު އަދި މިހާރު ފައިނޭންސާއި ޓެކްސް ކޮންސަލްޓަންޓެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާ އަހުމަދު އަލީ ވިދާޅުވީ ޕެންޝަން ފަންޑުގެ މަގުސަދަކީ ރިޓަޔާކުރާ ހިސާބުން މަރުވަންދެން އަބުރުވެރި ދިރިއުޅުމެއް އުޅެވޭ ވަރުގެ އާމްދަނީއެއް ދިނުމެވެ. އެހެންކަމުން ކުރިއާލާ އެ ފަންޑުން ފައިސާ ނަގާ ނަމަ އެ ފަންޑުގެ މަގުސަދު ހާސިލް ނުވާނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\n"ރިޓަޔާމަންޓް އޭޖް އައުމުގެ ކުރިން އެ ފަންޑު ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެ. އެގޮތަށް ބޭނުން ކުރާ ނަމަ އެ ފަންޑުގެ މަގުސަދު އެބަ ގެއްލޭ. ކުރިއާލާ ފައިސާ ނަގާ ނަމަ އެ ފަންޑު ބޭކާރު ފަންޑަކަށް ވެގެން އެބަ ދޭ،" ކޮންވެންޝަނަލް ފައިނޭސް އާއި އިސްލާމިކް ފައިނޭންސްއިން މާސްޓާސް ޑިގްރީ ހައްދަވާފައިވާ އަހުމަދު ވިދާޅުވި އެވެ.\nޕެންޝަން ފަންޑުގެ ފައިސާ ދޫކުރަން ބައެއް މީހުން ގޮވާ އިރު އެއީ އެގޮތަށް ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް ވެސް އޭނާ ގަބޫލުކުރައްވަ އެވެ. ސަބަބެއް ކަމަށް ވިދާޅުވީ އެ ފަންޑުގެ ފައިސާ ގިނަ ތަންތަނުގައި އިންވެސްޓް ކޮށްފައިވުމެވެ.\n"ކޭޝްއިން ފައިސާ ދޫކުރަން ބަލަންޏާ އެއީ ވާނެ ކަމެއް ނޫން. އެ ފަންޑުގެ ފައިސާ އެހުރީ ތަންތަނުގައި އިންވެސްޓް ކޮށްފައި. އެހެންވީމަ ފައިސާ ދޫކުރުމަކީ އުނދަގޫ ވާނެ ކަމެއް،" އަހުމަދު ވިދާޅުވި އެވެ.\n"އެގޮތަށް އިންވެސްޓް ކޮށްފައި ހުރުމުން އެ ފަންޑުގެ ބައިވެރިންނަށް ފައިދާ އިތުރުވަމުން އަބަދު ވެސް އެދަނީ."\nޕެންޝަން ލިބޭ އުމުރަށް ދިއުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ރިޓަޔަވުމުގެ ކުރިން ވެސް ޕެންޝަން ފަންޑުގެ ފައިސާ ބޭނުން ކުރެވޭނެ ގޮތްތަކެއް މިހާރު ވެސް ވަނީ ހަމަޖައްސައިފަ އެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެއް ގޮތަކީ ގެދޮރު ގަތުމަށް، ޕެންޝަން ފަންޑުގައި ހުރި އެއްޗެއްގެ 80 ޕަސެންޓް ކޮލެޓޮރައިޒްޑް ކުރުމެވެ. އަނެއް ގޮތަކީ ހައްޖަށް ދާން، ވަކި ޝަރުތުތަކެއްގެ ތެރެއިން ފައިސާ ދޫކުރުމެވެ.\nއަހުމަދު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ހައްޖަށް ދާން އެ ފަންޑުން ފައިސާ ދޫކުރުމަކީ ވެސް އެންމެ ރަނގަޅަށް ހިނގާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ރިޓަޔާ ވުމުގެ ކުރިން އެ ފަންޑުން ފައިސާ ދޭ ނަމަ ދޭން ޖެހޭނީ ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ފަދަ ބައްޔަކަށް ހަރަދު ކުރާނެ އެހެން ގޮތެއް ނެތް ހާލަތްތަކުގައި ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\n"ދިރިހުރެގެން ރިޓަޔާމަންޓް އޭޖަށް ދެވޭނީ. އެހެންވީމަ އެ ހާލަތުގައި ބޭނުން ކުރެވިދާނެ. ދެން ގެދޮރު ގަތުމަށް ކޮލެޓްރަލްކޮށް ވެސް ދެވިދާނެ. އެމީހާ ރިޓަޔާވުމަށް ފަހު ދިރިއުޅެން އެ ގެ ހުންނާނެތާ. އެ ނޫން ގޮތްގޮތަށް އެ ފަންޑުން ފައިސާ ނެގިގެން ނުވާނެ،" އަހުމަދު ވިދާޅުވި އެވެ.\nޕެންޝަން ފަންޑުގައި ޖެހުމުގެ ވިސްނުމެއް ސަރުކާރުގެ ނެތް\nމިހާރު ކުރިމަތިވެފައިވާ އިގުތިސާދީ ދަތިކަމުގައި ޕެންޝަން ފަންޑުން ފައިސާ ނެގޭ ގޮތް ހަދަން އިދިކޮޅުން ކުރިން ވެސް ވަނީ ގޮވާލައިފަ އެވެ. އެކަމަކު ފިނޭންސް މިނިސްޓަރު އިބްރާހީމް އަމީރު ވިދާޅުވެފައި ވަނީ ސަރުކާރުގެ ވިސްނުމަކީ މިހާރު ދިމާވެފައިވާ ހާލަތުގައި ޕެންޝަން ފަންޑުގައި ނުޖެހި، އެހެން ގޮތް ގޮތުން ރައްޔިތުންނަށް ލުއިތައް ހޯދައިދިނުން ކަމަށެވެ. އެއީ ކިހާ މުހިއްމު ކަމަކަށް ހުރި ފައިސާއެއްކަން އެންމެން ވެސް ވިސްނަން ޖެހޭނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\n"މިހާރު އަޅުގަނޑުމެން ވިސްނައިގެން ނުވާނެ ޕެންޝަން ފަންޑުގައި ހުރި ފައިސާ ބޭނުން ކުރަން، އެ ފައިސާ ބޭނުންކުރަން ވިސްނުމަކީ އެހާ ބުއްދިވެރި ވިސްނުމަކަށް ނުވެދާނެ،" އަމީރު ވިދާޅުވި އެވެ.\nދަތިވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ނުވަތަ ވަކި އެއްޗެއް ގަންނަން، ވަކި ކަމެއް ކުރަން ބޭނުންވުމުން ބައެއް ޕެންޝަން ފަންޑުގެ ފަހަތުން ދުވުން ހުއްޓާލަން ވެއްޖެ އެވެ. އެއަށް ވުރެ ބޮޑަށް މިހާރު ވެސް މަސައްކަތްކުރަން ޖެހިފައި ވަނީ އެ ފަންޑު ރަނގަޅުކޮށް، އޭގައި އަދިވެސް ގިނަ މީހުން ބައިވެރިކުރާށެވެ. އެއީ ފަރުދީ ގޮތުން ވެސް ތިމާ ވިސްނަން ޖެހޭ އަދި ޒަމާނީ ވަރަށް ބޮޑު ހިމާޔަތެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެން ޖެހޭ ކަމެކެވެ.\nމަސައްކަތްކުރާ އުމުރުގައި ގިނަ މީހުންނަށް ކިރިޔާ ވެސް ފަހަށް ރައްކާ މިކުރެވެނީ ޕެންޝަން ފަންޑުގަ އެވެ. މަޖުބޫރުވެގެން ނަމަވެސް އެއީ ތިމާގެ ހަޔާތުގައި ކޮންމެވެސް ދުވަހަކުން އަނބުރާ ލިބޭނެ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ވަގުތީ ހައްލަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް، ކުރިމަގަށް ބަލައިގެން، ގާނޫނީ ގޮތުން ރާއްޖޭގައި ފަހަށް ރައްކާކުރުމުގެ ހަމައެކަނި ވަސީލަތެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް ޕެންޝަން ސްކީމް ރިޓަޔަމެންޓް ޕެންޝަން އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން އޮފީސް ރިޓަޔަމެންޓަ ޕެންޝަން ޕެންޝަން ފަންޑު މެމްބަރު މުހައްމަދު ސައީދު (މާވަށް)


ފުލުހުންގެ ގާނޫނު (ގާނޫނު ނަންބަރު 5/2008) - Gaanoon.com\n(ގާނޫނު ނަންބަރު 5/2008)\n(ހ) މިއީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުލުހުންގެ މަގްސަދާއި، ދައުރާއި، މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި، ވާޖިބުތަކާއި، ތަބާވާންޖެހޭ ހަމަތަކާއި އުސޫލުތަކާއި، ހިންގުމާއި، ލިބިދީފައިވާ ބާރުތަކާއި، އިމްތިޔާޒުތަކާއި ހިމާޔަތްތަކާއި، އަދި މިނޫންވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުލުހުންނާބެހޭ އެންމެހާ އުސޫލުތައް ކަނޑައަޅައި ބަޔާންކުރުމުގެ ގާނޫނެވެ.\n(ށ) މި ގާނޫނަށް ކިޔާނީ "ފުލުހުންގެ ގާނޫނު" މިހެންނެވެ.\n2 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ މަގްސަދު\nފުލުހުންގެ މަސައްކަތުގެ މަގްސަދުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ:\n(ހ) މުޖުތަމައުގެ އާންމު މަސްލަހަތާއި އަމަންއާންމު ދެމެހެއްޓުން.\n(ށ) ފަރުދުންގެ ފުރާނައާއި މުދަލާއި ގޯތިގެދޮރު ރައްކައުތެރިކޮށް ހިމާޔަތްކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުން.\n(ނ) ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ހައްގުތަކަށް ހުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތައި، އެ ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރުން.\n(ރ) ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުގެ، އެއްގަމާއި، ވަޔާއި، ކަނޑުގައި އަދި ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ދިވެހިންކުރާ ޖިނާއީ ކުށުގެ އަމަލުތައް ހުއްޓުވައި، އެ އަމަލުތަކާ ދެކޮޅަށް ހަރަކާތްތެރިވުން.\n(ބ) ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުގެ، އެއްގަމާއި، ވަޔާއި، ކަނޑުގައި އަދި ދިވެހިރާއްޖޭއިން ބޭރުގައި ދިވެހިން ކުރާ ޖިނާއީ ކުށުގެ އަމަލުތައް ހޯދައި ދެނެގަނެ ތަހްގީގުކުރުން.\n(ޅ) ދިވެހިރާއްޖެއިން ބައިވެރިވެފައިވާ ބައިނަލްއަގްވާމީ މުއާހަދާތަކާއި އެއްބަސްވުންތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގައި ދިވެހިރާއްޖެއާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ހަރަކާތްތެރިވުން.\n(ކ) މަދަނީ ކަންކަމުގައި އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އެހިނދަކަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުން.\n(އ) އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އެހީތެރިވުމާއި، ރައްޔިތުންނާ ގުޅިގެން ފުލުހުންގެ ހިދްމަތް ދިނުން.\n(ވ) މުޖުތަމައުގައި ކުށްކުރުން މަދުކުރުމަށްޓަކައި އާންމު ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުވުން.\n3 ވަނަ މާއްދާ - މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް\n(ހ) މި ގާނޫނާއި މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށް މުއައްސަސާއެއް ގާއިމްކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.\n(ށ) މި ގާނޫނުގެ މަގްސަދަށްޓަކައި، 1 ސެޕްޓެމްބަރ 2004 ގައި އުފައްދާފައިވާ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަކީ ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށްޓަކައި މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ގާއިމްކޮށްފައިވާ މުއައްސަސާކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.\n(ނ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް ހިނގަމުންދާނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައަޅާ މިނިސްޓްރީއެއްގެ ދަށުންނެވެ.\n4 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ ހުވާ\n(ހ) މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ފުލުހުން އަދާކުރަންޖެހޭ އެންމެހައި ވާޖިބުތައް އަދާކޮށް، އުފުލަންޖެހޭ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ޒިންމާދާރުގޮތެއްގައި އަދާކުރުމަށްޓަކައި، މި ގާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ ހުވާ ފުލުހުންގެ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ކުރަންޖެހޭނެއެވެ.\n(ށ) މި ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީހުގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާގައި ހުރި ކޮންމެ ފުލުހެއް މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފުލުހުންގެ ހުވާ ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމަތީގައި ކުރަންވާނެއެވެ.\n(ނ) ފުލުހުންގެ ހުވާގެ މަތީ ދެމިތިބުމަކީ ފުލުހުންގެ ކޮންމެ މީހަކަށް ވާޖިބު ކަމެކެވެ.\n5 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ ދައުރު\n(ހ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަކީ މި ގާނޫނާ، މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާއި އެއްގޮތަށް ފުލުހުން އަދާކުރަން ހަމަޖެހިފައިވާ އެންމެހާ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތަކާއި ޒިންމާތައް އަދާކުރުމައްޓަކައި ދިވެހި ދައުލަތުން އުފައްދާފައިވާ ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގައި ނުހިމެނޭ މަދަނީ ބައެކެވެ.\n(ށ) ފުލުހުންގެ ދައުރަކީ މަދަނީ ދައުރެކެވެ.\n6 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު\nފުލުހުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.\nދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީ ރައްކައުތެރިކޮށް ހިމާޔަތްކުރުން.\nދިވެހިރާއްޖޭގެ ދާހިލީ ސަލާމަތާއި، މުޖްތަމައުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކައުތެރިކަން ގާއިމްކޮށް ދެމެހެއްޓުން.\nދިވެހި ދައުލަތަށް ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމާއި ސިޔާދަތަށް ދާހިލީ ނުރައްކަލެއް ނުވަތަ އުނިކަމެއް އަތުވެދާނެފަދަ ކަންކަމުން ދިވެހި ދައުލަތާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމާއި ސިޔާދަތު ރައްކައުތެރިކޮށްދިނުން.\nއާންމު މަސްލަހަތާއި އަމަންއާންމު ރައްކައުތެރިކަންމަތީ ދެމެހެއްޓުން.\nދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނާއި ގަވާއިދު ތަންފީޒުކުރުމަށްޓަކައި ފުލުހުންގެ ދައުރާ ގުޅިގެން ކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތައްކުރުން.\nދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނާއި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހިންގާ އަމަލުތައް ހޯދައި، ދެނެގަތުން.\nދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންނަށް ނުވަތަ މުޖުތަމައަށް ނުވަތަ އިގްތިސާދަށް އުނިކަމެއް ނުވަތަ ނުރައްކަލެއް ލިބޭ ގޮތަށް\nއެއްވެސް ބަޔަކުކުރާ ޖިނާއީކުށުގެ އަމަލުތައް ހޯދައި، ދެނެގަނެ ތަހްގީގުކުރުން.\nމަގުތަކާއި، އާންމު ތަންތަނާއި، އާންމު ބޭނުންތަކަށް ހެދިފައިވާ ތަންތަނާއި އާންމު ބައްދަލުވުންތަކާއި، އަދި އާންމުން އެއްވާ ތަންތަނުގެ މަސްލަހަތު ބެލެހެއްޓުން.\nމަގުމަތީގެ ޓްރެފިކް ކޮންޓްރޯލްކޮށް ބެލެހެއްޓުމާއި، މަގުމަތީ ހިނގާބިނގާ އުޅުމަށާއި ދަތުރުފަތުރުކޮށް އުޅުމަށް ހުރަސްއެޅޭ ގޮތަށް ހުންނަ ތަކެތި ނެންގުވުން.\nއެއްގަމާއި، ކަނޑުގައި ދުއްވާ އެއްޗެހި ބޭނުންކުރުމަށާއި ދުއްވުމަށް ހެދިފައިފައިވާ ގާނޫނާއި ގަވާއިދުތައް ތަންފީޒުކުރުން.\nދިވެހިރާއްޖެއަށް ދިމާވާ ގުދުރަތީ އަދި އެނޫންވެސް ނުރައްކާތެރި ހާދިސާތަކާއި ހާލަތްތަކުގައި ފުރާނައާއި ގޯތިގެދޮރާއި މުދާ ސަލާމަތްކުރުމުގައާއި ހާލުގައި ޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް އެހީތެރިވުމުގައާއި ކުއްލި ހާލަތްތަކުގައާއި ކަނޑުމަތީގެ ހާދިސާ ތަކުގައި ހަރަކާތްތެރިވުން.\nށަރްއީ އަދި ގާނޫނީ ބާރު ލިބިގެން ކުރާ އަމުރުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގައި ފުލުހުން އަދާ ކުރަންޖެހޭ ދައުރު އަދާކުރުން.\nފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާ މައްލޫމާތު ހޯދައި، އެއްކޮށް، ދިރާސާކޮށް، އެކަމާބެހޭ އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅު އެޅުން.\n7 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ ވާޖިބުތައް\n(ހ) ތިރީގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ކަންކަމަކީ ފުލުހުންގެ ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވާ ކަންކަމެވެ.\nދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީއަށާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނާއި ގަވާއިދަށް ފުރިހައަށް ބޯލަނބައި ކިޔަމަންތެރިވުން.\nފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގައި، ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ހައްގުތަކަށް ހުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތައި، އެހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރުން.\nފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގައި، ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހި، އަދި ވަކި މީހަކަށް ތައައްސުބެއްނެތި، އަދްލުވެރި ގޮތުގައި ފުލުހުންނަށް ލިބިދީފައިވާ އެންމެހާ ބާރާއި އިހްތިޔާރު ބޭނުންކުރުން.\nފުލުހުންގެ ދައުރު ތެދުވެރިކަމާއި އިހްލާސްތެރިކަމާއެކު އަދާކުރުންމަތީ ދެމިތިބުން.\nފުލުހުންގެ ވާޖިބާއި މަސްއޫލިއްޔަތަށް އަމާނާތްތެރިވުމާއި ވަފާތެރިވުންމަތީ ދެމިތިބުން.\nހަވާލުކުރެވޭ ކޮންމެ ރަސްމީ މަސައްކަތެއް އެންމެ ރަނގަޅަށްކުރުން.\nޒާތީ، އިގްތިސާދީ، އިޖްތިމާއީ ނުވަތަ އެހެނިހެން ކުއްލި ހާލަތު މެދުވެރިވެގެން އެހީތެރިކަން ބޭނުންވެފައިވާ ކޮންމެ ފަރުދަކަށް އެހީތެރިވެދިނުމުގައާއި، ގައިރުގާނޫނީ އަމަލުތަކުން އެންމެހައި މީސްތަކުން ހިމާޔަތްކުރުމުގައި ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް ސާބިތުކަންމަތީ ދެމިތިބުން.\nފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގައި، ކޮންމެ މީހެއްގެވެސް އިންސާނިއްޔަތަށް ގަދަރުކޮށް ހުރުމަތްތެރިކޮށްހިތައި، އެންމެހައި މީސްތަކުންގެ އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް ރައްކައުތެރިވެ އެހައްގުތައް ދެމެހެއްޓުން.\nފުލުހުންގެ ވާޖިބު އަދާކުރުމުގައި އެ ހާލަތަކާ ނުބައްދަލު ބާރެއްގެ ބޭނުން ނުހިފުން.\nގާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މެނުވީ، ފުލުހުންނަށް ލިބޭ މައްލޫމާތު އިތުރު ފަރާތަކަށް ހާމަނުކުރުން.\nއެއްވެސް ހާލަތެއްގައި، އެއްވެސް މީހަކާމެދު އަނިޔާވެރި ނުވަތަ އިހާނެތި ނުވަތަ އިންސާނިއްޔަތާ ހިލާފު ނުވަތަ ރަހުމުކުޑަ ގޮތަކަށް ފުލުހުންގެ މީހަކު އަމަލު ނުކުރުމާއި، މީހަކު ލައްވާ އެފަދަ ގޮތަކަށް އަމަލު ނުކުރުވުމާއި، އެހެން މީހަކުވެސް އެފަދަ ގޮތަކަށް އަމަލު ކުރިޔަ ނުދިނުން.\nފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިތިބޭ މީހުންގެ ސިއްހީ ހާލަތަށް ފަރުވާތެރިވެ ރައްކައުތެރިވުމާއި، އެފަދަ މީހަކު ސިއްހީ ފަރުވާއަށް ބޭނުންވެއްޖެ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި އެ ފަރުވާ ލިބިދިނުމަށް ވަގުތުން ފިޔަވަޅު އެޅުން.\nކޮރަޕްށަންގެ އެއްވެސް އަމަލެއް ނުކުރުމާއި، އެފަދަ އެންމެހައި އަމަލުތަކާ ދެކޮޅަށް ހަރަކާތްތެރިވުން.\nފުލުހުންގެ ވާޖިބާ ހިލާފު ކޮންމެ އަމަލެއް ހުއްޓުވަން މަސައްކަތް ކުރުމާއި، ފުލުހުންގެ ވާޖިބާ ހިލާފު އަމަލެއް ކޮށްފިކަމަށް ނުވަތަ ކުރަން އުޅޭކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭނަމަ، ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް ވަގުތުން އެންގުން.\nއިސްލާމްދީނުގެ އަސްލުތަކާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީއާއި، ގާނޫނާއި ގަވާއިދާއި ހިލާފްނުވާ ގޮތުގެމަތިން ވެރިން އަންގާ އެންގުންތަކަށާއި ކުރާ އަމުރުތަކަށް ފަސްޖެހުމެއްނެތި ކިޔަމަންތެރިވުން.\nފުލުހުންގެ ވާޖިބާ ކަނޑައެޅިގެން ހިލާފުވާނެ އަމަލެއް ކުރުމަށް އަންގާ އެންގުމަކަށް، ނުވަތަ ކުރާ އަމުރަކަށް، ކިޔަމަންތެރިނުވުން.\nފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގައި، އެމީހަކު ކުޅަ ކަންތައްތަކާއި، ނުކޮށް ދޫކޮށްލި ކަންތައްތަކާއި، އެމީހެއްގެ އަމުރުގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނަށް ކުރާ އަމުރުތަކަށް، އެމީހަކު އަމިއްލައަށް ޒިންމާވުން.\n(ށ) ގާނޫނީ ގޮތުން ފުލުހުންގެ ވާޖިބު ނުވަތަ މަސްއޫލިއްޔަތު ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އަދާ ކުރުމަކީ ކޮންމެ ފުލުހެއްގެ މައްޗަށްވެސް ލާޒިމު ކަމެކެވެ.\n8 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ ބާރު\n(ހ) ފުލުހުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގެ ތެރޭގައި ކުރެވޭ ކަންތައްތަކާއި، އެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމާ ގުޅިގެން ކުރެވޭ ކަންތައްތަކާއި، ފުލުހުންގެ މަގްސަދުތައް ހާސިލްކުރުމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތައް ކުރުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n(ށ) ގާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މީހުން ހުއްޓުވާ ސުވާލުކުރުމާއި ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި މީހުން ހިފާ ހައްޔަރުކުރުމާއި ތަންތަން ބަލާ ފާސްކުރުމާއި ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާގެ ހަށިގަނޑުން ސާމްޕަލްނަގައި، ހެއްކާގަރީނާ ހޯދައި، އެތަކެތި ހިފަހައްޓައި، ރައްކައުތެރިކުރުމާއި، ޖިނާއީ ކުށުގެ އަމަލުތައް ތަހުގީގުކުރުމާއި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހުން ތަހުގީގަށް ބަންދުކުރުމުގެ ބާރާއި ބަންދުގައި ދެމެހެއްޓުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n9 ވަނަ މާއްދާ - އެމީހަކީ ކާކުކަންސާާބިތުކުރެވޭނެ މައްލޫމާތު ދިނުމަށް އެންގުމުގެ ބާރު\n(ހ) ގާނޫނާ ހިލާފު އެއްވެސް އަމަލެއް ހިނގަމުންދާކަމަށް ށައްކުކުރެވޭ ގެއެއް ނުވަތަ ތަނެއް ނުވަތަ އުޅަނދެއް ނުވަތަ ސަރަހައްދެއްގައި ހުރި މީހެއްގެ ކިބައިން އެމީހަކީ ކާކުކަން ޘާބިތުކުރެވޭނެ މައްލޫމާތު ދިނުމަށް އެންގުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n(ށ) މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެވިފައިވާ އަމުރު ރައްދުވާ މީހާގެ ދިވެހިރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑު، ނުވަތަ ޕާސްޕޯޓް، ނުވަތަ އޭނާއަކީ ކާކުކަން އަންގައިދޭ ރަސްމީ އެހެން ލިޔުމެއް ހުށަހެޅުމުން މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެވިފައިވާ އަމުރަށް ކިޔަމަންވީކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.\n10 ވަނަ މާއްދާ - މަގު، ސަރަހައްދު ވަގުތީ ގޮތުން ބަންދުކުރުން\n(ހ) މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމަކާނުލައި ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށް ހުރަސްއެޅިދާނެކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭނަމަ، ނުވަތަ އެއްވެސް މަގެއް ނުވަތަ ސަރަހައްދެއްގައި ގާނޫނާ ހިލާފު އަމަލެއް ހިނގާނަމަ ނުވަތަ ހިނގާފާނެކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ މަގެއް ނުވަތަ ސަރަހައްދު ވަގުތީ ގޮތުން ބަންދުކޮށް، ފުލުހުން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން މެނުވީ އެއްވެސް މީހަކު ނުވަތަ ބަޔަކު އެ މަގަށް ނުވަތަ އެ ސަރަހައްދަށް ނުވަނުމަށް އެންގުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n(ށ) މިފަދަ އަމުރެއްގެ ދަށުން އެ މަގެއް ނުވަތަ ސަރަހައްދު ވަގުތީ ގޮތުން ބަންދުކުރެވޭނީ ގިނަވެގެން މެދުނުކެނޑި 72 (ހަތްދިހަ ދޭއް) ގަޑިއިރަށެވެ.\n(ނ) މިފަދަ އަމުރެއް ނެރެންޖެހޭނީ އެސިސްޓަންޓް ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަތީ މަގާމެއްގައިހުރި ފުލުހުންގެ ވެރިއެކެވެ.\n11 ވަނަ މާއްދާ - ރައްޔިތުންގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދުމުގެ ހައްގާއި އާންމުންގެ މުދަލާއި ތަކެތި ބޭނުންކުރުން\n(ހ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގައި ޒަރޫރީ ހާލަތްތަކުގައި އާންމު ރައްޔިތެއްގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދުމުގެ ހައްގާއި، އާންމު ރައްޔިތެއްގެ މުދަލެއް، އުޅަނދެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް ބޭނުންކުރުމުގެ ހައްގު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n(ށ) މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިން މީހަކަށް ނުވަތަ ބޭނުންކުރާ އެއްޗަކަށް ގެއްލުމެއް ލިބިއްޖެނަމަ، އެ ގެއްލުމެއްގެ ބަދަލު އެމީހަކަށް ދޭންވާނެއެވެ.\n(ނ) މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހާލަތްތަކުގައި ފުލުހުންނަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް މަނާވެގެންފި ކޮންމެ މީހަކު މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ކުށްވެރިވާނެއެވެ.\n12 ވަނަ މާއްދާ - ސާމާނާއި ވަސީލަތްތަކާއި ހަތިޔާރު ހޯދައި ބޭނުންކުރުން\nސަރުކާރުގެ މުދަލާއި ފައިސާއާބެހޭ ގާނޫނާއި ގަވާއިދުތަކާއި އުސޫލުތަކާ ހިލާފުނުވާ ގޮތުގެމަތިން ފުލުހުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާނޭ އެންމެހައި ސާމާނާއި، އާލާތްތަކާއި، ވަސީލަތާއި، ހަތިޔާރު، އެތެރެކޮށް، ގެންގުޅެ ބޭނުން ހިފުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n13 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންނަށް ބާރާއި އިހްތިޔާރު ލިބިގެންވާ ދާއިރާ\n(ހ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޮންމެ މުވައްޒަފަކަށްވެސް ބާރާއި އިހްތިޔާރު ލިބިގެންވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީއާއި ފުލުހުންގެ ދައުރަށް ނިސްބަތްވާ އެހެން ގާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކާ، ގާނޫނީ ނުވަތަ ށަރްއީ އަމުރުތަކުގައި ކަނޑައެޅިގެންވާ ދާއިރާގެ ތެރޭގައެވެ.\n(ށ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފަކާ ހަވާލުކުރެވޭ ކޮންމެ މަސައްކަތަކީ އެމީހަކަށް ލިބިފައިވާ ބާރާއި އިހްތިޔާރުގެ ދާއިރާގެ ތެރޭގައި އެމީހަކަށް ކުޅަދާނަވެގެންވާ އެންމެ މަތީ މިންވަރަކަށް ފުރިހަމަކުރުމަށް ހަވާލުކުރެވޭ މަސައްކަތެކެވެ.\n(ނ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޮންމެ މުވައްޒަފެއްވެސް އެމީހަކަށް ލިބިގެންވާ އެންމެހާ ގާނޫނީ ބާރާއި އިހްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފަންޖެހޭނީ ގާނޫނާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.\n(ރ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޮންމެ މުވައްޒަފެއްވެސް އެމީހަކަށް ލިބިގެންވާ އެންމެހާ ގާނޫނީ ބާރާއި އިހްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފާގޮތާމެދު އަދި އެމީހެއްގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރާ ގޮތާމެދު ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއަށް ޖަވާބުދާރީވާންޖެހޭނެއެވެ.\n(ބ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ އެއްވެސް މުވައްޒަފަކު، ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގައި ނުވަތަ އެ މީހަކަށް ހަވާލުކުރެވިފައިވާ އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ފުރިހަމަކުރުމުގައި، ގަސްދުގައި އެނގިހުރެ އެ މީހަކަށް ބާރާއި އިހްތިޔާރު ލިބިފައިވާ ދާއިރާގެ ބޭރުން އެހެން މީހެއްގެ މައްޗަށް ބާރު ހިންގައިފިނަމަ ނުވަތަ އެނޫންގޮތަކަށްވެސް އަމަލުކޮށްފިނަމަ އެ މީހަކު އެ ކުރަނީ ކުށެކެވެ.\n14 ވަނަ މާއްދާ - ކިޔަމަންތެރިކުރުވުމަށް އެކަށީގެންވާ ބާރު ބޭނުންކުރުން\nފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގައި އެއްވެސް ފުލުހެއް ކުރާ ގާނޫނީ އަމުރަކަށް ނުކިޔަމަންތެރިކަން ނުވަތަ ގަދަފަދަކަން ދައްކައިފި މީހަކާމެދު ފުލުހުންނަށް ލިބިދޭ ބާރާއި އިހްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފުމުގައި އެ ނުކިޔަމަންތެރިކަން ނުވަތަ ގަދަފަދަކަން ދައްކާ މީހަކު ކިޔަމަންތެރި ކުރުވުމަށްޓަކައި، އެ މަގްސަދު ހާސިލުކުރެވޭނެ އެކަށީގެންވާ ބާރު ބޭނުންކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެކެވެ.\n15 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ ހައްގުތައް\nފުލުހުންގެ ކޮންމެ މީހަކަށް ލިބިގެންވާ ހައްގުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.\n(ހ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގެ ތެރޭގައި އެ މީހަކަށް ލިބޭ އަނިޔާއާއި ހާނީއްކައާއި އެ މީހެއްގެ މުދަލަށް ލިބޭ ގެއްލުމަށް ބަދަލު ލިބިދިނުން.\n(ށ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގެ ތެރޭގައި އެ މީހަކަށް ލިބޭ އަނިޔާއާއި ހާނީއްކައަށް ސަރުކާރުގެ ހަރަދުގައި ބޭސްފަރުވާ ކުރުން.\n(ނ) އެ މީހަކާމެދު ކުރެވޭ ށަކުވާ އަޑުއަހާ، އެއަށް ޖަވާބުދިނުމުގެ ފުރުސަތު އެ މީހަކަށް ލިބިދިނުމަށްފަހު މެނުވީ، އެ މީހަކާމެދު އެއްވެސް ޑިސިޕްލިނަރީ ފިޔަވަޅެއް ނޭޅުން.\n(ރ) އެ މީހަކާމެދު ކުރެވޭ ށަކުވާއަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، އެ މީހަކާމެދު ށަކުވާކުރި ފަރާތުގެ ދައުރެއް ނެތުން، އަދި އެ ފަރާތުގެ އެއްވެސް ނުފޫޒެއް އެ ނިންމުމުގެ މައްޗަށް ނުހިންގުން.\n(ބ) އެ މީހަކު ކުރި ކުށަކަށް އެކަށީގެންވާ ވަރަށްވުރެ ބޮޑު އަދަބެއް ނުލިބުން.\n(ޅ) އެ މީހަކާމެދު އަޅާ ޑިސިޕްލިނަރީ ނުވަތަ އިދާރީ ފިޔަވަޅެއް އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ޕޮލިސް އިންޓެގްރިޓީ ކޮމިށަނަށް ނުވަތަ ށަރްއީ ކޯޓަކަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު ލިބުން.\n(ކ) ފުލުހުންގެ ވާޖިބާ ހިލާފު އަމަލެއް ހުއްޓުވުމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތަށް ކޮށްފައިވާ ރިޕޯޓެއްގެ ސަބަބުން، އެމީހަކާމެދު އެއްވެސް ޑިސިޕްލިނަރީ ނުވަތަ އިދާރީ ފިޔަވަޅެއް ނޭޅުން.\n(އ) ފުލުހުންގެ ވާޖިބާ ކަނޑައެޅިގެން ހިލާފުވާނެ އަމަލެއް ކުރުމަށް އަންގާ އެންގުމަކަށް، ނުވަތަ ކުރާ އަމުރަކަށް، ކިޔަމަންތެރިނުވުމުގެ ސަބަބުން އެ މީހަކާމެދު އެއްވެސް ޑިސިޕްލިނަރީ ނުވަތަ އިދާރީ ފިޔަވަޅެއް ނޭޅުން.\n(ވ) ފުލުހަކާމެދު ކުރެވޭ ދައުވާއެއް ސާބިތުނުވެއްޖެނަމަ އެކަމުގެ ސަބަބުން އެ ފުލުހަކަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ލިބިދިނުން.\n16 ވަނަ މާއްދާ – މިނިސްޓަރު\n(ހ) ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑަނާޅާހާ ހިނދަކު، ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގެ ސިޔާސަތު ކަނޑައެޅުމާއި ފުލުހުންގެ ހިދުމަތުގެ ފެންވަރު ދެމެހެއްޓުމުގެ އެންމެ އިސްވެރިޔަކީ މިނިސްޓަރެވެ.\n(ށ) ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އަމުރާ ހިލާފުނުވާ ގޮތެއްގެމަތިން އަދި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައަޅާ ހުދޫދެއްގެ ތެރޭގައި، ތިރީގައިވާ ކަންތައްތައް ކުރުމުގެ ބާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\nކޮންމެ ހިނދެއްގައިވެސް، ފުލުހުންގެ ވެރިންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ވެރިއަކަށް ލިބިދޭ ގާނޫނީ ބާރާއި އިހްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފުން.\nކޮންމެ ހިނދެއްގައިވެސް ވަކިވަކި ފުލުހުންނަށް ނުވަތަ ފުލުހުންގެ ބަޔަކަށް ނުވަތަ އެންމެހާ ފުލުހުންނަށް ސީދާ އަމުރު ކުރުން.\nމި ގާނޫނުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ކަންތައްތަކަށް ފުރިހަމައަށް އަމަލުކުރުމަށާއި، މި ގާނޫނުގެ މަގްސަދު ހާސިލުކުރުމަށް އެއިރަކަށް ބޭނުންވާކަމަށް މިނިސްޓަރަށް ފެންނަ އެންމެހާ ގަވާއިދުތަކާއި އަމުރުތައް ނެރުން.\n17 ވަނަ މާއްދާ - މިނިސްޓަރުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު\nމި ގާނޫނުގެ މަގްސަދަށްޓަކައި، މިނިސްޓަރުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކަކީ؛\n(ހ) ފުލުހުންގެ ހިދްމަތުގެ ފެންވަރު ދެމެހެއްޓުމާއި މި ގާނޫނުގެ ދަށުން މިނިސްޓަރަށް ހަވާލުކުރެވިފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި އަދި މިނިސްޓަރަށް ލިބިދީފައިވާ އެންމެހާ ގާނޫނީ ބާރާއި އިހްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފުމުގައި، މިނިސްޓަރުގެ ނަޒަރުގައި ފުލުހުންގެ ހިދްމަތުގެ ފެންވަރު އެންމެ ފުރިހަމައަށް އިތުރުކުރެވޭނޭ ގޮތަކަށް އެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމާއި އެ ބާރާއި އިހްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފުން.\n(ށ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރާ ގޮތާއި ފުލުހުންގެ ހިދްމަތުގެ ފެންވަރު މަތިކޮށް ދަމަހައްޓާގޮތް އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށް ބަލަހައްޓައި ޖަވާބުދާރީވުމަށްޓަކައި އެކުލަވާލަންޖެހޭ އުސޫލުތަކާއި ނިޒާމުތަކާއި ގަވާއިދުތައް އެކުލަވާލުމާއި މިކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން ނެރެންޖެހޭ އަމުރުތައް ނެރުމާއި އަޅަންޖެހޭ ހުރިހާ ފިޔަވަޅެއް އެޅުން.\n(ނ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންތައްތައްކާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް ހެދުން.\nކޯޑް އޮފް ކޮންޑަކްޓް އަދި ކޯޑް އޮފް އެތިކްސް.\nހަތިޔާރު ގެންގުޅުމާއި ބޭނުންކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު.\nޑިސިޕްލިނަރީ އަދި އިދާރީ ކުށްތަކާއި، އެ ކުށްތަކަށް އަދަބުދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދު.\nމަގާމުގެ ކުރިއެރުމާއި ށަރަފުގެ ނިށާން ދިނުމާއި މަގާމު ދަށްކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު.\nޗުއްޓީ ނެގުމާއި ސަލާމް ބުނުމާބެހޭ ގަވާއިދު.\nފުލުހުންގެ އައިޑެންޓިޓީ ކާޑު ގެންގުޅުމާއި ބޭނުންކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު.\nމޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންނާމެދު ކުރެވޭ ށަކުވާތައް ތަހްގީގުކޮށް، އެކަންކަމާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅުމާބެހޭ ގަވާއިދު.\nވަޒީފާ އަދާކުރަންވީ ތަންތަން ކަނޑައެޅުމާއި ބަދަލުކުރުމުގެ ގަވާއިދު.\nފުލުހުންނަށް ލިބިދީފައިވާ އެންމެހާ ގާނޫނީ ބާރުތަކާއި އިހްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފުމާބެހޭ ގަވާއިދު.\nފުލުހުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ސާމާނާއި، ވަސީލަތާއި، އާލާތްތައް ގެންގުޅެ، ބަލަހައްޓައި، އެ ތަކެތީގެ ބޭނުން ހިފުމާބެހޭ ގަވާއިދު.\nސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގެ ގަވާއިދު.\nފުލުހުން ރިޓަޔަރ ކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު.\nޕޮލިސް އިންޓެގްރިޓީ ކޮމިށަންގެ ގަވާއިދު.\n(ރ) މި ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަން ފަށާތާ6(ހައެއް) މަސް ދުވަސް ތެރޭގައި މިމާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގަވާއިދުތަކަށް އަމަލުކުރަން ފަށަންވާނެއެވެ.\n18 ވަނަ މާއްދާ - ޕޮލިސް އިންޓެގްރިޓީ ކޮމިށަން\nޕޮލިސް އިންޓެގްރިޓީ ކޮމިށަނަކީ އަމިއްލަ ނަމުގައި ދައުވާ ކުރުމާއި ދައުވާ ލިބިގަތުމާއި އަދި މުއާމަލާތް ކުރުމުގެ ހައިސިއްޔަތު ލިބިފައިވާ މިނިވަން ގާނޫނީ ށަހްސެކެވެ.\n19 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަންގެ މަގްސަދު\nޕޮލިސް އިންޓެގްރިޓީ ކޮމިށަންގެ މަގްސަދުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.\n(ހ) ފުލުހުންގެ ތެރޭގައި ގާނޫނާއި ގަވާއިދަށް ކަމޭހިތުން އިތުރުކުރުން.\n(ށ) ފުލުހުންގެ ތެރޭގައި ހިނގާ ގާނޫނާއި ގަވާއިދާ ހިލާފު އަމަލުތައް މިނިވަންކަމާއެކު ތަހްގީގުކޮށް، ގާނޫނާ އެއްގޮތަށް ފިޔަވަޅުއެޅުން.\n(ނ) ފުލުހުންނަށް އެބައިމީހުންގެ ވަޒީފާ އަދާކުރުމުގައި ބޭނުންވާނޭ ގާނޫނީ ރައްކާތެރިކަން ލިބިދިނުން.\n(ރ) ފުލުހުންގެ ހިދުމަތާބެހޭ ގޮތުން އާންމު ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި އިތުބާރާއި ޔަގީންކަން އިތުރުކުރުން.\n20 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަންގެ މެންބަރުން\n(ހ) ކޮމިށަން އެކުލެވިގެންވަނީ5މެންބަރުންގެ މައްޗަށެވެ.\n(ށ) ކޮމިށަންގެ މެންބަރުން އައްޔަނުކުރާނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ލަފާގެ މަތީން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.\n21 ވަނަ މާއްދާ - މެންބަރުންގެ ސިފަތައް\nކޮމިށަންގެ މެންބަރުން އައްޔަނުކުރާ މީހުންގެ ކިބައިގައި ތިރީގައިއެވާ ސިފަތައް ހުންނަންވާނެއެވެ.\n(ށ) ދިވެހިރައްޔިތަކު ކަމުގައިވުން.\n(ނ) ބުއްދިހަމަޔަށް ހުރި މީހަކު ކަމުގައިވުން.\n(ރ) އުމުރުން 25 އަހަރު ފުރިފައިވާ މީހަކުކަމުގައިވުން.\n(ބ) އިސްލާމްދީނުގައި ހައްދެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް، ނުވަތަ ހިޔާނާތުގެ ކުށެއް، ނުވަތަ ރިށްވަތުގެ ކުށެއް ކުރިކަން ށަރީއަތަށް ސާބިތުވެފައިވާ މީހަކު ކަމުގައި ނުވުން.\n(ޅ) އެ މީހަކީ ކޮމިށަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރެވޭފަދަ ލަޔާގަތާއި ގާބިލިއްޔަތު ހުރި މީހަކު ކަމުގައިވުން.\n(ކ) އެހެން އެއްވެސް ވަޒީފާއެއް އަދާކުރާ މީހަކު ކަމުގައި ނުވުން.\n(އ) ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ނުވަތަ ގާނޫނެއްގެ ދަށުން އިންތިހާބުކުރެވޭ ނުވަތަ އައްޔަނު ކުރެވޭ ސިޔާސީ މަގާމެއް ފުރަމުންދާ މީހަކު ކަމުގައި ނުވުން.\n(ވ) އެއްވެސް ފުލުހެއްގެ ފިރިއެއް، އަންބެއް، ދަރިއެއް، ބައްޕައެއް ނުވަތަ މަންމައެއް ކަމުގައި ނުވުން.\n22 ވަނަ މާއްދާ - މެންބަރުން އައްޔަނުކުރުން\n(ހ) ކޮމިށަންގެ މެންބަރުން އައްޔަނުކުރާނީ، މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ދޭ މަށްވަރާގެ މަތީން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.\n(ށ) މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މަށްވަރާ ހޯދުމަށް އެދޭނީ، އަދި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން މަށްވަރާ ދޭނީ، އަންނަނިވި ގޮތުގެމަތިންނެވެ.\nކޮމިށަނަށް މެންބަރުން އައްޔަނުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ފޮނުވާ ލިޔުމަކުން، އެކަން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހެޅުން.\nކޮމިށަނަށް އެފަހަރަކު އައްޔަނުކުރަންޖެހޭ މެންބަރުންގެ އަދަދަށްވުރެ މަދުނޫން އަދަދަކަށް މީހުންގެ ނަމާއި، އެމީހުންގެ ވަނަވަރު އެ ލިޔުމާއެކު ހިމެނުން.\nމަޖިލީހުން ކަނޑައަޅާ ގޮތް، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސް ފޮނުވާ ލިޔުމަކުން، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް އެންގުން.\n(ނ) ކޮމިށަންގެ މެންބަރުކަމަށް އައްޔަނު ކުރަންވާނީ، ކޮމިށަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރެވޭފަދަ ލަޔާގަތާއި ގާބިލިއްޔަތު ހުރި މީހުންގެ ތެރެއިން، މި ގާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސިފަތައް ފުރިމަވާ މީހުންނެވެ.\n(ރ) ކޮމިށަނަށް އައްޔަނުކުރާނެ މެންބަރުންނާ ގުޅޭގޮތުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މަށްވަރާ ހޯދުމަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ހުށަހަޅާ ނަންތަކަކީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ފެންނަ މީހުންނާއި، އާންމުކޮށް އިއްލާނުކޮށްގެން، އެކަމަށް އިޖާބަދޭ މީހުންގެ ތެރެއިން ހޮވާލެވޭ ނަންތަކެއް ކަމުގައި ވާންވާނެއެވެ. އަދި އެގޮތުން ހުށަހެޅޭ ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި، ވީހާވެސް ބޮޑަށް ގައުމުގެ އެކިދާއިރާތައް ތަމްސީލުވާނެ ގޮތެއްވުމަށް، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ބާރުއަޅަންވާނެއެވެ.\n23 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް\nކޮމިށަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކުރެވިފައި އެވަނީއެވެ.\n(ހ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއާއި ފުލުންނާ ބެހޭގޮތުން އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުން ހުށަހަޅާ ށަކުވާތައް ބަލައި ތަހްގީގުކޮށް، ފިޔަވަޅުއެޅުން.\n(ށ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ފުލުހުންގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ށަކުވާތަކާ ބެހޭ ގޮތުން އެސަރވިސުން ނިންމާ ނިންމުންތަކާ ގުޅިގެން ތަހްގީގުކުރުމަށް މިނިސްޓަރު ހުށަހަޅާ މައްސަލަތައް ތަހްގީގުކޮށް، ކަމާބެހޭ ރިޕޯޓު އަދި ފެންނަގޮތް މިނިސްޓަރަށް ހުށަހެޅުން.\n(ނ) ފުލުހަކު ގާނޫނާ ގަވާއިދާ ހިލާފަށް އަމަލުކުރާކަމަށް ނުވަތަ އޭނާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި އިހުމާލުވެފައިވާކަމަށް ބުނެ އެއްވެސް ފަރާތަކުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ އެކަމެއް ބަލައި ތަހްގީގުކޮށް، ކަމާބެހޭ ރިޕޯޓު އަދި ފެންނަގޮތް މިނިސްޓަރަށް ހުށަހެޅުން.\n(ރ) މި ގާނޫނުގެ 41 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޮމިށަނަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ބަލައި ތަހްގީގުކޮށް ކަމާބެހޭ ރިޕޯޓު އަދި ފެންނަ ގޮތް މިނިސްޓަރަށް ހުށަހެޅުން.\n(ބ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އާ ގުޅިގެން ތަހްގީގުކުރުމަށް މިނިސްޓަރު ހުށަހަޅާ މައްސަލަތައް ތަހްގީގުކޮށް، ކަމާބެހޭ ރިޕޯޓާއި ފެންނަގޮތް މިނިސްޓަރަށް ހުށަހެޅުން.\n(ޅ) ކޮމިށަނުން ބެލި މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ޖިނާއީ ދައުވާއެއް ކުރުމަށް ކޮމިށަނަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި އެކަން ކުރިޔަށް ގެންދިޔުމަށް އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހެޅުން.\n(ކ) ކޮމިށަނަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކާ ގުޅިގެން ކުރެވޭ ތަހްގީގުތަކުގެ އަލީގައި އެފަދަ މައްސަލައެއް ތަކުރާރު ވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގައި އަމަލުކުރެވޭ އުސޫލަކަށް ނުވަތަ ގަވާއިދަކަށް\nބަދަލުގެންނަން ކޮމިށަނަށް ފެންނަނަމަ އެކަމާބެހޭ ލަފާ މިނިސްޓަރަށް ދިނުން.\n24 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަންގެ ރައީސް\n(ހ) ކޮމިށަންގެ މެންބަރުންގެ ތެރެއިން މީހަކު، ކޮމިށަންގެ ރައީސް ކަމުގައި އައްޔަނު ކުރަންވާނެއެވެ.\n(ށ) ކޮމިށަންގެ ރައީސް އައްޔަނު ކުރާނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.\n25 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަންގެ ރައީސްގެ ޒިންމާ\nކޮމިށަންގެ ރައީސްގެ ޒިންމާތަކަކީ:\n(ހ) ކޮމިށަންގެ މަސައްކަތްތައް ރާވައި ހިންގުން.\n(ށ) ކޮމިށަނަށް ހުށަހެޅޭ ށަކުވާތައް ކޮމިށަންގެ މެންބަރުންނާ ބަލަން ހަވާލުކުރުން.\n(ނ) ކޮމިށަންގެ ޖަލްސާތަކުގެ ރިޔާސަތު ބެލެހެއްޓުން.\n26 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަންގެ ނާއިބުރައީސް\n(ހ) ކޮމިށަންގެ މެންބަރުންގެ ތެރެއިން މީހަކު، ކޮމިށަންގެ ނާއިބުރައީސް ކަމުގައި އައްޔަނު ކުރަންވާނެއެވެ.\n(ށ) ކޮމިށަންގެ ނާއިބުރައީސް އައްޔަނު ކުރާނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.\n27 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަންގެ ނާއިބުރައީސްގެ ޒިންމާ\nކޮމިށަންގެ ރައީސަށް އޭނާގެ މަގާމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމަށް ނުކުޅެދިއްޖެ ހާލަތެއްގައި، ނުވަތަ އުޒުރުވެރިވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި، ނުވަތަ އެމަގާމު ހުސްވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި، އޭނާގެ މަގާމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ވަގުތީގޮތުން އަދާކުރާނީ ކޮމިށަންގެ ނާއިބުރައީސެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކޮމިށަންގެ ރައީސަށް ކޮމިށަން ހިންގުމުގައި އެހީތެރިވެދޭންވާނެއެވެ.\n28 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަންގެ މެންބަރުންގެ ޒިންމާ\n(ހ) ކޮމިށަންގެ މެންބަރުންގެ ޒިންމާތައް ތިރީގައި އެވަނީއެވެ:\nކަނޑައެޅިގެން އެނގެން އޮތް އުޒުރެއް ދިމާވެގެން މެނުވީ، ކޮމިށަންގެ ޖަލްސާތަކަށް ހާޒިރުވުން.\nކަނޑައެޅިގެން އެނގެން އޮތް އުޒުރެއް ދިމާވެގެން މެނުވީ، ކޮމިށަނުން ހަވާލުކުރާ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުން.\nކޮމިށަނުން ކުރާ ތަހްގީގުތައް ހިންގުން.\n(ށ) ކޮމިށަންގެ ކޮންމެ މެންބަރަކުވެސް ކޮމިށަނަށް ހިދުމަތް ކުރަންވާނީ މިނިވަންކަމާއި، އަދުލުވެރިކަމާއި އިންސާފުވެރިކަމާއެކުގައެވެ. އަދި އޭނާއާ ހަވާލުކުރެވޭ ކަންކަން ކުރަންވާނީ އެއްވެސް ނުފޫޒަކަށް ލެނބުމެއްނެތި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.\n(ނ) ކޮމިށަންގެ އެއްވެސް މެންބަރެއްގެ އަމިއްލަ މަސްލަހަތެއް ނުވަތަ ފައިދާއެއް ނުވަތަ ދައުރެއް އޮތްކަމެއް ނުވަތަ މައްސަލައެއް، ކޮމިށަނުން ބަލާ ހިނދު، އެކަމެއް ނުވަތަ މައްސަލައެއް ބެލުމުގައި ނުވަތަ ނިންމުމުގައި، އެއްވެސް މިންވަރަކަށް އެ މެންބަރަކު ބައިވެރިވެގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި ކޮމިށަނުން ބަލާ މައްސަލައަކީ، މިފަދަ މަސްލަހަތެއް ނުވަތަ ފައިދާއެއް ނުވަތަ ދައުރެއް އޮތްކަމެއްކަން ނުވަތަ މައްސަލައެއްކަން ކުރިން އެނގިފައިނެތް ނަމަވެސް އެކަން އެގޭހިނދު، އެކަން ކޮމިށަންގެ ރައީސަށް އެންގުމާއެކު، އެކަމެއް ނުވަތަ މައްސަލައެއް ބެލުމުން ނުވަތަ އެމައްސަލައަކާ ގުޅޭގޮތުން ނިންމަންޖެހޭ ނިންމުންތައް ނިންމުމުން އެމެންބަރަކު ތަނާޒިލު ވާންވާނެއެވެ.\n(ރ) ކޮމިށަންގެ ވަޒީފާގެ ހައިޘިއްޔަތުން މެންބަރުންނަށް ލިބޭ މައްލޫމާތަކީ ސިއްރުގެ ގޮތުގައި ހިފަހައްޓަންޖެހޭ މައްލޫމާތެވެ. މިފަދަ މައްލޫމާތެއް ގާނޫނީ ބާރެއް ލިބިފައިވާ ފަރާތެއްގެ ތަހްގީގަކަށްޓަކައި ނުވަތަ ށަރީއަތުގެ ބޭނުމަކަށްޓަކައި މެނުވީ ކޮމިށަންގެ މަސައްކަތާ ނުގުޅޭ އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ހާމަކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.\n29 ވަނަ މާއްދާ - މެންބަރުކަމުގެ ދައުރު\n(ހ) ކޮމިށަނަށް އައްޔަނުކުރެވޭ މެންބަރަކު، އެމަގާމުގައި ދެމިހުންނާނީ އެ މެންބަރަކު އައްޔަނުކުރެވޭ ތާރީހުން ފެށިގެން5(ފަހެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.\n(ށ) މި ގާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ވަކިކުރެވޭ މެންބަރަކު ފިޔަވައި އެހެން ކޮންމެ މެންބަރެއް5(ފަހެއް) އަހަރުދުވަހުގެ އިތުރު ދައުރަކަށް ކޮމިށަނަށް އައްޔަނުކުރެވިދާނެއެވެ.\n30 ވަނަ މާއްދާ - މަގާމު ހުސްވުން\nތިރީގައިމިވާ ހާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ހާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، ކޮމިށަންގެ މެންބަރެއްގެ މަގާމު ހުސްވާނެއެވެ.\n(ހ) މި ގާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އިސްތިއުފާ ދިނުން.\n(ށ) މެންބަރުކަމުގެ ދައުރު ހަމަވުން.\n(ނ) މި ގާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މެންބަރުކަމުން ވަކިކުރުން.\n(ރ) ގާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ނުވަތަ ގާނޫނެއްގެ ދަށުން އިންތިހާބުކުރެވޭ ސިޔާސީ މަގާމަކަށްކުރިމަތިލުން.\n(ބ) މި ގާނޫނުގައި މެންބަރުންގެ ސިފަތައް ކަމުގައި ބަޔާންވެފައިވާ ސިފަތަކުގެތެރެއިން ސިފައެއް އުނިވުން.\n31 ވަނަ މާއްދާ – އިސްތިއުފާދިނުން\n(ހ) ކޮމިށަންގެ މެންބަރަކު އޭނާގެ މަގާމުން އިސްތިއުފާދޭން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ، ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ފޮނުވާ ލިޔުމަކުން އިސްތިއުފާ ދެވިދާނެއެވެ. އަދި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އެ އިސްތިއުފާ ގަބޫލުކުރިކަން އަންގަންދެން އެމީހަކު އެމީހެއްގެ ވާޖިބު އަދާކުރުންމަތީ ދެމިހުންނަންވާނެއެވެ.\n(ށ) މިމާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޮމިށަންގެ ރައީސް ނުވަތަ ނާއިބުރައީސް، ރައީސްކަމުން ނުވަތަ ނާއިބުރައީސްކަމުން އިސްތިއުފާ ދިންކަމުގައިވިޔަސް، ކޮމިށަންގެ މެންބަރުކަމުން އޭނާ އިސްތިއުފާ ދިނީ ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ.\n32 ވަނަ މާއްދާ - މެންބަރުކަމުން ވަކިކުރުން\n(ހ) ތިރީގައިވާ ހާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ހާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، ކޮމިށަންގެ މެންބަރަކު މެންބަރުކަމުން ވަކިކުރުމުގެ އިހްތިޔާރު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބިގެން ވެއެވެ.\n1ށަރުއީ ހުކުމަކުން އިފްލާސްކުރުން.\n2ކޮމިށަންގެ މެންބަރެއްގެ ކިބައިގައި ހުރުމަށް މި ގާނޫނު ލާޒިމުކުރާ ސިފައެއް އުނިވުން.\n3ޖިނާއީ ކުށެއް ކުރިކަން ށަރީއަތަށް ސާބިތުވުން.\n33 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަންގެ މުވައްޒަފުންނާއި ފަންނީ ލަފާދޭނޭ ފަރާތްތައް\nކޮމިށަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކޮށް މަސައްކަތްތައް ކުރުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާނޭ މުވައްޒަފުންނާއި ވަސީލަތްތައް ސަރުކާރުން ފަހިކޮށްދޭންވާނެއެވެ.\n34 ވަނަ މާއްދާ – މުސާރަ\n(ހ) ކޮމިށަންގެ މެންބަރުންގެ މުސާރަ އާއި އެހެނިހެން އިނާޔަތްތައް ކަނޑައަޅާނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.\n(ށ) ކޮމިށަންގެ މެންބަރުންނަށް ދެވޭ މުސާރަ، މަގާމުގެ މުއްދަތުގައި އުންޏެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.\n35 ވަނަ މާއްދާ - ތަހްގީގުކުރުމުގައި ކޮމިށަނަށް ލިބިގެންވާ ބާރުތަކާއި ޒިންމާ\n(ހ) ކޮމިށަނުން ކުރަމުންދާ ތަހްގީގަކާ ގުޅިގެން، އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމުގެ ބާރު ކޮމިށަނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\nހެކިންގެ ގޮތުގައި ހާޒިރުކުރަންޖެހޭ ފަރާތްތައް ކޮމިށަނަށް ހާޒިރުކުރުމާއި ހެކިބަސް ހޯދުން؛\nކޮމިށަނުން ކުރަމުންދާ ތަހްގީގަކާ ގުޅުންހުރިކަމަށް ފެންނަ ފަރާތްތައް ކޮމިށަނަށް ހާޒިރު ކުރުމާއި އެމީހުންގެ ހެކިބަހާއި ބަޔާންހޯދުން؛\nކޮމިށަނުން ކުރަމުންދާ ތަހްގީގަކާ ގުޅުންހުރިކަމަށް ފެންނަ ލިޔެކިޔުންތަކާއި އެހެނިހެން ތަކެތި ހޯދުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކަށާއި އެހެނިހެން ތަންތަނަށް ކޮމިށަންގެ މުވައްޒަފުންގޮސް އެތަންތަނާއި އެތަންތަނުގައި ހުރި ލިޔެކިޔުން ބެލުމާއި ނަކަލުކުރުމާއި ބޭނުންވެއްޖެނަމަ ކޮމިށަނަށް ގެނައުން؛\nވަކި ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން ހާއްސަ މައްލޫމާތެއް ދެވިދާނެ ކަމަށް ކޮމިށަނަށް ފެންނަ ފަރާތްތަކުން، އެ މައްލޫމާތެއް ހޯދުން؛\nކޮމިށަނަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައަކާ ގުޅޭގޮތުން ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތުން ކަނޑައެޅޭ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ކޮމިށަނަށް މައްލޫމާތެއް ދިނުމަށް، ނުވަތަ ރިޕޯޓެއް ހުށަހެޅުމަށް އެންގުން؛\nކޮމިށަންގެ މެންބަރަކު އެކަނި، ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ މެންބަރުންގެ ކޮމިޓީއަކުން މައްސަލަ ބަލައި ތަހްގީގުކުރުން؛\nކޮމިށަނުން ބަލަމުންދާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ހޯދަންޖެހޭ ހެކި ހޯދުމާއި ބަލައިގަތުން؛\nގާނޫނީ ވަކީލުން ގަބޫލުކުރުން؛\nށަރުއީ ހުކުމެއްގެ ދަށުން ނުވަތަ ގާނޫނީ އަމުރެއްގެ ދަށުން، ބަންދުކޮށްފައި ތިބޭ މީހުން ތިބޭ ކޮންމެ ތަނަކަށްވެސް ކޮމިށަނުން ކަނޑައަޅާ އުސޫލެއްގެ މަތިން، ކޮމިށަންގެ މެންބަރަކު ނުވަތަ މެންބަރުން ނުވަތަ ކޮމިށަނުން ކަނޑައަޅާ ބަޔަކު ކޮމިށަންގެ މެންބަރަކާއެކު ނުވަތަ މެންބަރުންނާއެކު ކޮމިށަނުން ކަނޑައަޅާ ވަގުތެއްގައި ކަމާބެހޭ ފަރާތަށް ކުރިން އެންގުމަކާނުލާ ޒިޔާރަތްކުރުން.\n(ށ) ކޮމިށަނުން ކުރެވޭ ތަހްގީގުތަކުގައި، މައްސަލަ ނިންމަންވާނީ، މައްސަލަ ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނާ އެއްޗަކަށާއި އަދި މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންހުރި ހުރިހާ ކަންކަމަށް ރިއާޔަތްކުރުމަށްފަހުއެވެ.\n36 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަންގެ އެހެނިހެން ބާރުތައް\nކޮމިށަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށްޓަކައި، އަންނަނިވި ބާރުތައް ކޮމިށަނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n(ހ) ކޮމިށަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާނެ އެންމެހައި ސާމާނާއި، ވަސީލަތާއި، އާލާތްތައް ހޯދައި،ގެންގުޅެ، އެތަކެތީގެ ބޭނުން ހިފުން؛\n(ށ) ކޮމިށަނުން އެކިއެކި މައްސަލަތައް ބަލައި ތަހްގީގުކުރުމުގައި އަމަލުކުރާނެ މިންގަނޑުތަކާއި، ކޮމިށަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައްޔާއި މި ގާނޫނަށް އަމަލުކުރުމުގައި ގެންގުޅޭނޭ އުސޫލުތައް އެކުލަވާލުން؛\n(ނ) ކޮމިށަނުން ބެލުނު މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ޖިނާއީ ދައުވާއެއް ކުރުމަށް ކޮމިށަނަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި އެކަން ކުރިޔަށް ގެންދިޔުމަށް އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހެޅުން.\n37 ވަނަ މާއްދާ - އެހެން ފަރާތްތަކުން ކުރާ ތަހްގީގު\nތަހްގީގުކުރުމުގެ ގާނޫނީ ބާރުލިބިފައިވާ އެއްވެސް އިދާރާއަކުން މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފެއްގެ މައްސަލައެއް ތަހްގީގުކުރަމުން ގެންދާނަމަ، އެކަމާބެހޭ މައްލޫމާތު ކޮމިށަނަށް އެނގޭނޭ ނިޒާމެއް ކޮމިށަނުން ގާއިމް ކުރަންވާނެއެވެ.\n38 ވަނަ މާއްދާ - އެހެން އިދާރާއަކުން ކުރާ ތަހްގީގަކަށް ލިބިފައިވާ މައްލޫމާތު\nމި ގާނޫނުގެ ދަށުން ކޮމިށަނުން ކުރަމުންގެންދާ ތަހްގީގަކަށް ބޭނުންވާ މައްލޫމާތެއް، ތަހްގީގުކުރުމުގެ ގާނޫނީ ބާރު ލިބިގެން ތަހްގީގުކުރާ މުއައްސަސާއެއްގައި ހުރި ކަމަށް ކޮމިށަނަށް ގަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެފަރާތަށް ލިބިފައިވާ މައްލޫމާތު ހޯދަން އެދުމާއި އެފަދަ މައްލޫމާތު ބޭނުންކުރުމުގެ އިހްތިޔާރު ކޮމިށަނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n39 ވަނަ މާއްދާ - ށަރީއަތުގައި ހިނގަމުންދާ މައްސަލައަކާ ގުޅުން ހުރި މައްސަލަ ބެލުން\nށަރީއަތުގައި ހިނގަމުންދާ މައްސަލައަކާ ގުޅުންހުރި ފުލުހެއްގެ މައްސަލައެއް ކޮމިށަނަށް ހުށަހެޅިއްޖެނަމަ އެމައްސަލަ ބަލަންވާނީ ށަރީއަތަށް އަސަރެއްނުކުރާނޭ ގޮތެއްގެމަތިން ސިއްރު މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ށަރީއަތުގެ މަރުހަލާގައި އޮތް މައްސަލަ ށަރުއީ މަރުހަލާއިން ނުނިމެނީސް އެ މައްސަލައިގެ ރިޕޯޓު ނުވަތަ ހޯދުންތައް އާންމު ކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.\n40 ވަނަ މާއްދާ - ތަހްގީގާ ގުޅޭގޮތުން ލިބޭ ހެއްކާއި މައްލޫމާތު\nކޮމިށަނުން ކުރާ ތަހްގީގަކާ ގުޅިގެން ކޮމިށަނަށް ލިބޭ ހެއްކާއި މައްލޫމާތު، އެ ހެއްކާއި މައްލޫމާތު ހޯދި މައްސަލަ ނޫން އެހެން އެއްވެސް މައްސަލައެއްގައި ބޭނުމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.\n41 ވަނަ މާއްދާ - ކަނޑައެޅިފައިވާ ބާވަތްތަކުގެ ހާދިސާ ހިނގުމުން ކޮމިށަނަށް މައްލޫމާތުދިނުން\nތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެއްވެސް ހާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއިން އެކަން ލަސްނުކޮށް ކޮމިށަނަށް އަންގަންވާނެއެވެ.\n(ހ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވާ މީހަކު މަރުވުން ނުވަތަ އެފަދަ މީހަކަށް ނުރައްކާތެރި ޖިސްމާނީ އަނިޔާއެއް ލިބުން؛\n(ށ) ފުލުހަކު، މީހެއްގެ ފުރާނައަށް ނުރައްކާތެރިވެދާފަދަ ހަތިޔާރެއް ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ބޭނުންކުރުން؛\n(ނ) ފުލުހަކު، ބާރުގެ ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން އެއްވެސް މީހަކު މަރުވުން ނުވަތަ މީހަކަށް ޖިސްމާނީ އަނިޔާއެއް ލިބުން؛\n(ރ) ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ހުރި މީހަކު ފިލުން؛\n(ބ) ފުލުހުންގެ ތެރޭގައި ފުލުހުންގެ ސުލޫކީ ކަންކަމުގައި ފިޔަވަޅު އެޅުން.\n42 ވަނަ މާއްދާ - މައްސަލަ ބެލުމަށްފަހު އަމަލުކުރެވޭ ގޮތް\nކޮމިށަނުން މައްސަލައެއް ބަލާ ނިންމުމަށްފަހު އަމަލުކުރާނީ ތިރީގައިވާ ގޮތަށެވެ.\n(ހ) ތަހްގީގުކުރެވުނީ ފުލުހުންގެ މީހަކު ނުވަތަ ބަޔަކު ގާނޫނާއި ނުވަތަ ގަވާއިދާ ހިލާފުވެގެން ކުރެވުނު ތުހުމަތެއްގައިނަމަ، އެ ތުހުމަތަކާ ބެހޭގޮތުން ކޮމިށަނަށް ފެންނަ ގޮތާއި އަދި މައްސަލައިގައި މިނިސްޓަރު އަމަލުކުރަން ފެންނަ ގޮތެއްގެ ލަފާ މިނިސްޓަރަށް ދިނުން.\n(ށ) ކޮމިށަނުން ކުރެވުނު ތަހްގީގަކާ ނުވަތަ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ޖިނާއީ ދައުވާއެއް ކުރުމަށް ކޮމިށަނަށް ފެންނަނަމަ އެކަން ކުރިޔަށް ގެންދިޔުމަށް އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ފޮނުވުން.\n(ނ) ކޮމިށަނުން ކުރެވުނު ތަހްގީގަކާ ގުޅިގެން، އެފަދަ މައްސަލައެއް ތަކުރާރު ވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގައި އަމަލުކުރެވޭ އުސޫލަކަށް ނުވަތަ ގަވާއިދަކަށް ބަދަލުގެންނަން ކޮމިށަނަށް ފެންނަނަމަ އެކަމާބެހޭ ލަފާ މިނިސްޓަރަށް ދިނުން.\n43 ވަނަ މާއްދާ - ދިފާއުވުމުގެ ފުރުސަތު\nކޮމިށަނުން ބަލައި ތަހްގީގުކުރާ މައްސަލައެއްގައި ތުހުމަތު ކުރެވޭ ފަރާތަކަށް އޭނާގެ ދިފާއުގައި ވާހަކަ ދައްކައި، ނުވަތަ ގާނޫނީ ވަކީލަކު ބޭނުންކޮށްގެން މައްސަލަ ހިނގި ގޮތް ކަމަށް އެފަރާތަކަށް ފެންނަ ގޮތެއް، ނުވަތަ އެކަމުގައި އެފަރާތަކުން އަމަލުކުރި ގޮތްކަމަށް އެފަރާތުން ބުނާ ގޮތެއް ކޮމިށަނަށް ބަޔާންކޮށްދިނުމުގެ ފުރުސަތު އެފަރާތަކަށް ދޭންވާނެއެވެ.\n44 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަންގެ ހުށަހެޅުންތަކަށް އަމަލުކުރުން\nމި ގާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހާ ހިނދަކު، މައްސަލައެއް ބަލައި ތަހްގީގުކުރުމަށްފަހު ކޮމިށަނުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކަށް މިނިސްޓަރު ނުވަތަ އެ ހުށަހެޅުންތައް ހުށަހެޅޭ ފަރާތަކުން އަމަލުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި މިފަދައިން އަމަލުނުކުރާނަމަ، އަމަލުނުކުރާ ސަބަބު އެފަރާތުން ލިޔުމުން ހާމަކުރަންވާނެއެވެ.\n45 ވަނަ މާއްދާ - އެންގުންތަކަށް ތަބާވުން\n(ހ) ކޮމިށަނަށް ހާޒިރުވުމަށް، ނުވަތަ ކޮމިށަނަށް މައްލޫމާތެއް ދިނުމަށް، ނުވަތަ ކޮމިށަނަށް ލިޔުމެއް ހުށަހެޅުމަށް ނުވަތަ ކޮމިށަނަށް ލިބިދޭ ބާރެއްގެ ދަށުން ކަމެއް ކުރުމަށް ނުވަތަ ނުކުރުމަށް އަންގާ އެންގުންތަކަށް ހުރިހާ ފަރާތަކުންވެސް ފުރިހަމައަށް އަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.\n(ށ) ކޮމިށަނުން ކުރަމުންގެންދާ މަސައްކަތަކާ ގުޅިގެން ހޯދުމަށް ކޮމިށަނުން އަންގާ މައްލޫމާތަކީ، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް ފިޔަވައި، ތަހްގީގުކުރުމުގެ ގާނޫނީ ބާރުލިބިގެންވާ އެހެން މުއައްސަސާއަކުން ހިންގާ ތަހްގީގެއްގައި ހިމެނޭ މައްލޫމާތެއް ނަމަ، އެފަދަ މައްލޫމާތެއް ކޮމިށަނަށް ދިނުމަށް އުޒުރުވެވިދާނެއެވެ.\n(ނ) ކޮމިށަނުން ކުރަމުންގެންދާ މަސައްކަތަކާ ގުޅިގެން މައްލޫމާތެއް ދިނުމަށް ނުވަތަ ލިޔުމެއް ދިނުމަށް ކޮމިށަނުން އަންގާ މީހަކީ ނުވަތަ ފަރާތަކީ ގާނޫނީ ގޮތުން މިފަދަ މައްލޫމާތެއް ހާމަކުރުމަށް ނުވަތަ ލިޔުމެއް ދިނުމަށް އުޒުރުވެރިވެވޭނޭ ފަދަ މީހަކަށްވާނަމަ، އެ މައްލޫމާތެއް ހާމަކުރުމަށް ނުވަތަ އެ ލިޔުމެއް ދިނުމަށް އެމީހަކަށް ނުވަތަ އެފަރާތަކަށް އުޒުރުވެރިވެވިދާނެއެވެ.\n46 ވަނަ މާއްދާ - މެންބަރުންނަށާއި މުވައްޒަފުންނަށް ދެވޭ ހިމާޔަތް\nކޮމިށަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގެ ގޮތުންނާއި، ކޮމިށަނަށް ލިބިދޭ ބާރުތަކުގެ ދަށުން އަމަލުކުރުމުގައި ގާނޫނާ ހިލާފުނުވާ ގޮތެއްގެމަތިން ކޮމިށަންގެ މެންބަރަކު، ނުވަތަ މުވައްޒަފަކު ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތުން، ހެޔޮނިޔަތުގައި ކުރާ ކަމަކާމެދު ނުވަތަ، ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ކަމަކާމެދު ދައުވާއެއް ނުއުފުލޭނެއެވެ.\n47 ވަނަ މާއްދާ - ގަވާއިދު ހެދުން\nކޮމިށަނުން އެކިއެކި މައްސަލަތައް ބަލައި ތަހްގީގުކުރުމުގައި އަމަލުކުރާނެ މިންގަނޑުތަކާއި، ކޮމިށަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި ގެންގުޅޭނޭ އުސޫލުތައް ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދު އެކުލަވާލާނީ ކޮމިށަނުންނެވެ.\n48 ވަނަ މާއްދާ – ބައްދަލުވުންތައް\n(ހ) ކޮމިށަންގެ ބައްދަލުވުމެއް މަދުވެގެން މަހަކު އެއްފަހަރު ބާއްވަންވާނެއެވެ.\n(ށ) ކޮމިށަންގެ ކޮންމެ ބައްދަލުވުމެއްގެވެސް ރިޔާސަތު ބަލަހައްޓާނީ، ކޮމިށަންގެ ރައީސެވެ.\n(ނ) ކޮމިށަންގެ ބައްދަލުވުމަކަށް ކޮމިށަންގެ ރައީސަށް ހާޒިރު ނުވެވިއްޖެނަމަ، އެބައްދަލުވުމެއްގެ ރިޔާސަތު ބަލަހައްޓާނީ، ކޮމިށަންގެ ނާއިބުރައީސެވެ.\n(ރ) ކޮމިށަންގެ ބައްދަލުވުމެއްގެ ގާނޫނީ އަދަދަކީ ކޮމިށަންގެ3(ތިނެއް) މެންބަރުންނެވެ.\n49 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަންގެ ނިންމުންތައް\nމުޅި ކޮމިށަންގެ ފެންވަރުގައި ބަލާ މައްސަލަތައް ނިންމުމުގައި، ކޮމިށަންގެ އިއްތިފާގުން އެމައްސަލަތައް ނިންމުމަށް މަސައްކަތް ކުރަންވާނެއެވެ. އެފަދަ މައްސަލަތައް ނިންމުމުގައި، ކޮމިށަންގެ އިއްތިފާގު ނުލިބޭ ހާލަތްތަކުގައި، މައްސަލަތައް ނިންމާނީ، ކޮމިށަންގެ އަގްލަބިއްޔަތުންނެވެ.\n50 ވަނަ މާއްދާ - އަހަރީ ރިޕޯޓް\n(ހ) ކޮމިށަންގެ ހަރަކާތްތަކުގެ މައްޗަށް އެކުލަވާލެވޭ އަހަރީ ރިޕޯޓެއް، ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ 28 ވަނަ ދުވަހުގެ ކުރިން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށާއި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށާއި މިނިސްޓަރަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.\n(ށ) މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަހަރީ ރިޕޯޓުގައި، އެރިޕޯޓުގެ މުއްދަތުގައި ހިނގައިދިޔަ، އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމަނަންވާނެއެވެ.\nކޮމިށަނަށް ހުށަހެޅުނު މައްސަލަތައް.\nކޮމިށަނުން ނިންމި މައްސަލަތަކާއި، އެމައްސަލަތައް ނިންމިގޮތް.\nހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން، ބަލަމުންގެންދާ މައްސަލަތައް.\nމޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއިން އިސްލާހުކޮށް ރަނގަޅުކުރަންޖެހޭކަމަށް އެމުއްދަތުގެތެރޭގައި ކޮމިށަނުން ހުށަހެޅިކަންކަން.\nއިސްލާހުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއިން އަމަލުކުރި ކަންކަމާއި، އަމަލު ނުކުރާ ކަންކަން.\n(ނ) މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ރިޕޯޓް، ރައީ ސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށާއި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށާއި، މިނިސްޓަރަށް ފޮނުވާތާ 45 (ސާޅީސްފަހެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ކޮމިށަނުން އެރިޕޯޓް އާންމުކޮށް ށާއިއުކުރަންވާނެއެވެ.\n(ރ) ދިމާވާ ހާއްސަ ހާލަތެއްގައި، ކޮމިށަނަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި، އެހާލަތަކާއި ގުޅޭ ހާއްސަ ރިޕޯޓެއް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށާއި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށާއި، މިނިސްޓަރަށް ހުށަހެޅުމުގެ އިހްތިޔާރު ކޮމިށަނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n51 ވަނަ މާއްދާ - ބެލުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވާ މައްސަލަ\n(ހ) މި ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަން ފަށާއިރު ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ ދާއިރާއަކަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައެއް ފިޔަވައި، މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ކޮމިށަނަށް މައްސަލައެއް ހުށަހެޅޭނީ އަދި ކޮމިށަނުން މައްސަލައެއް ބެލޭނީ، އެކަމެއްގެ މައްޗަށް މައްސަލަ ބިނާވެފައިވާ ކަންތައް ހިނގާފައިވަނީ މި ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ފަހުގެ ތާރީހެއްގައިކަމަށް ވާނަމައެވެ.\n(ށ) ކޮމިށަނަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން މައްސަލައެއް ހިނގާފައިވަނީ، މި ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ފަހުން ކަމުގައިވިޔަސް، އެހެން ގޮތަކަށް މި ގާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހާ ހިނދަކު، ކޮމިށަނުން އެމައްސަލައެއް ބެލޭނީ، އެކަމެއްގެ މައްޗަށް އެމައްސަލަ ބިނާވެފައިވާ ކަންތައް ހިނގި ތާރީހާއި އެމައްސަލައެއް ކޮމިށަނަށް ހުށަހެޅި ތާރީހާ ދެމެދު، މީލާދީ ގޮތުން2(ދޭއް) އަހަރު ދުވަސް ފުރިހަމަ ނުވާނަމައެވެ.\n52 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް\n(ހ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގެ އެންމެހާ ކަންތައްތައް ރާވާ، ދުވަހުން ދުވަހަށް ހިންގާ ބަލަހައްޓާނެ އެންމެ އިސް ވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ފުލުހުންގެ އެންމެ އިސް އޮފިސަރުންގެ ތެރެއިން ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ މަގާމަށް މީހަކު އައްޔަނުކުރަންވާނެއެވެ.\n(ށ) ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް އައްޔަނުކޮށް ވަކި ކުރާނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.\n(ނ) ފުލުހުންގެ އެންމެ އިސް އޮފިސަރަކީ، އަދި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ އެންމެ އިސް މުވައްޒަފަކީ، ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއެވެ.\n(ރ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް ހިނގަމުންދާނީ، އަދި އެސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުން މަސައްކަތް ކުރަމުންގެންދާނީ، ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ އަމުރާއި ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ.\n(ބ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ހިންގުމާއި، އެސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންނާއި، އެސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންގެ މަސައްކަތާއި، އެސަރވިސްގެ ހިދްމަތުގެ ފެންވަރާމެދު ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް މިނިސްޓަރަށް ޖަވާބުދާރީ ވާންވާނެއެވެ.\n(ޅ) ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއަށް ލިބިގެންވާ އެންމެހާ ގާނޫނީ ބާރާއި އިހްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފާގޮތާމެދު އަދި ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރާ ގޮތާމެދު މިނިސްޓަރަށް ޖަވާބުދާރީ ވާންވާނެއެވެ.\n(ކ) ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއަށް ބާރާއި އިހްތިޔާރު ލިބިގެންވަނީ، މި ގާނޫނާއި މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާއި، ފުލުހުންގެ ދައުރަށް ނިސްބަތްވާ އެހެން ގާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކުގައި ކަނޑައެޅިގެންވާ ދާއިރާގެ ތެރޭގައެވެ.\n53 ވަނަ މާއްދާ - ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ މަސްއޫލިއްޔަތު\nކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.\n(ހ) ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީއާއި، ގާނޫނާއި ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގެ އެންމެހާ ކަންތައްތައް ރާވާ ދުވަހުން ދުވަހަށް ހިންގާ ބެލެހެއްޓުން.\n(ށ) ފުލުހުންނަށް ލިބިދޭ އެންމެހާ ގާނޫނީ ބާރުތަކާއި އިހްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފުމަށް މިންގަނޑުތަކާއި އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމާއި އެކަންތައްތައް ތަންފީޒުކުރުން.\n(ނ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންނާމެދު ކުރެވޭ ށަކުވާތައް ބަލައި ތަހްގީގުކޮށް އެކަމަކާމެދު އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ނިޒާމެއް ގާއިމްކޮށް ހިންގުން.\n(ރ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށާއި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންގެ ހިދުމަތުގެ ފެންވަރު ދަމަހައްޓައި ތަރައްގީ ކުރުމަށް ބޭނުންވާ މިންގަނޑުތަކާއި އުސޫލުތައް އެކުލަވާލުމާއި ތަންފީޒުކުރުން.\n(ބ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންގެ މެދުގައި، ފުލުހުންގެ ދައުރާ އެކަށީގެންވާ ފެންވަރެއްގެ އަހްލާގީ މިންގަނޑެއް އަށަގެންނެވުމާއި ދެމެހެއްޓުން.\n(ޅ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތުގައި އަދާކުރެވޭނެ ގޮތަށް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ އޮނިގަނޑު ތައްޔާރުކޮށް، އެސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުން އިދާރީ ބައިބަޔަށް ބަހައި، އެބައިތަކަށް ވެރިން އައްޔަނުކޮށް، އެބައިތަކުން ކުރާނެ މަސައްކަތް ކަނޑައެޅުން.\n(ކ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ލިބޭ ބަޖެޓާއި ވަސީލަތްތަކުގެ ބޭނުން އެންމެ އެދެވޭގޮތެއްގައި ހިފުން.\n54 ވަނަ މާއްދާ - ޑެޕިއުޓީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް\n(ހ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގެ އެންމެހާ ކަންތައްތައް ރާވާ ދުވަހުން ދުވަހަށް ހިންގާ ބެލެހެއްޓުމުގައި ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއަށް އެހީތެރިވެދިނުމަށްޓަކައި ޑެޕިއުޓީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ މަގާމަށް މީހަކު ނުވަތަ ބަޔަކު އައްޔަނު ކުރަންވާނެއެވެ.\n(ށ) ޑެޕިއުޓީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ މަގާމަށް މީހަކު ނުވަތަ ބަޔަކު އައްޔަނުކޮށް ވަކި ކުރާނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.\n(ނ) ފުލުހުންގެ ދެވަނައަށް އެންމެ އިސް އޮފިސަރަކީ، އަދި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ދެވަނައަށް އެންމެ އިސް މުވައްޒަފަކީ، ޑެޕިއުޓީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއެވެ.\n(ރ) ޑެޕިއުޓީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ މަގާމަށް އެކަކަށްވުރެ ގިނަ މީހުން އައްޔަނުކުރާނަމަ، މިމާއްދާގެ (ޅ) ގައިވާ ހާލަތުގައި ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް މަސްއޫލުވާ އެންމެހާ ކަންކަން ކުރުމާއި، ލިބިފައިވާ ބާރު ވަގުތީގޮތުން ހަވާލުކުރާނެ މީހަކު، ޑެޕިއުޓީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ މަގާމުގައިތިބި މީހުންގެ ތެރެއިން ކަނޑައެޅިފައި ހުންނަންވާނެއެވެ.\n(ބ) ޑެޕިއުޓީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއާ ހަވާލުކުރެވޭ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި، ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއަށް ލިބިދީފައިވާ ބާރާއި އިހްތިޔާރުން ބައެއްގެ ބޭނުން ހިފުމުގެ ހުއްދަ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއަށް ދެވިދާނެއެވެ.\n(ޅ) ތިރީގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ހާލަތްތަކުންކުރެ ހާލަތެއްގައި، މި ގާނޫނާއި މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގެ ދަށުން ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް މަސްއޫލުވާ އެންމެހާ ކަންކަންކުރުމާއި، ލިބިފައިވާ ބާރު ޑެޕިއުޓީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\nއެއްވެސް ސަބަބަކާހުރެ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ނެތުމުން؛ ނުވަތަ\nކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ސަސްޕެންޑްވުމުން؛ ނުވަތަ\nކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ މަގާމު ހުސްވުމުން؛ ނުވަތަ\nއެއްވެސް ސަބަބަކާހުރެ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް އޭނާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް ނުކުޅެދުމުން.\n55 ވަނަ މާއްދާ – ފުލުހުން\n(ހ) ފުލުހުންގެ މަގާމުތަކާއި ރޭންކުތައް ކަނޑައަޅައި ހަމަޖައްސާނީ މިނިސްޓަރެވެ.\n(ށ) މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ފުލުހުންނަށް ވަޒީފާދިނުމާއި މަގާމު ހަވާލުކުރުމާއި، މަގާމުގެ ކުރިއެރުން ދިނުމާއި، މަގާމު ދަށްކުރުމާއި މިކަންކަން ކުރާނީ ގާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓަރެވެ.\n(ނ) ފުލުހުންގެ މަގާމު ނުވަތަ ވަޒީފާ އަދާކުރާތަން ކަނޑައެޅުމާއި ބަދަލުކުރުމުގެ ކަންތައްތައް ހިންގާ ބަލަހައްޓާނީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއެވެ.\n(ރ) މި ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީހުގައި ފުލުހެއްގެ ގޮތުގައި ހުރި ކޮންމެ މީހަކީ މި ގާނޫނާއި މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އައްޔަނުކޮށްފައިވާ މީހެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.\n56 ވަނަ މާއްދާ - ސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީ\nފުލުހުންގެ މަގުސަދާއި، މަސްއޫލިއްޔަތާއި، ވާޖިބު އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އަދާކުރުމަށްޓަކައި ސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގެ ނަމުގައި ހާއްސަ ފުލުހުންގެ ބަޔަކު އުފެއްދުމުގެ އިހްތިޔާރު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n(ހ) ސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގައި ހިމެނޭނީ ހާއްސަ ފުލުހުންގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރުމަށްއެދޭ ބައެކެވެ.\n(ށ) ސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގެ މުވައްޒަފުންނަށް ވަޒީފާދީ، ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި އަމަލުކުރާނީ މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ފުލުހުންނަށް ވަޒީފާ ދީ، ވަކިކުރުމުގައި އަމަލުކުރެވޭ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.\n(ނ) ސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގެ މުވައްޒަފުންގެ މަގާމްތަކާއި ރޭންކްތަކާއި އެންމެހާ އިނާޔަތްތައް ކަނޑައަޅާ، ހަމަޖައްސާނީ މިނިސްޓަރެވެ.\n(ރ) ސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގެ މުވައްޒަފުން ވަޒީފާ އަދާކުރާ ތަންތަން ކަނޑައެޅުމާއި، ބަދަލުކުރުމުގެ ކަންތައްތައް ހިންގާ ބަލަހައްޓާނީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއެވެ.\n(ބ) ސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގެ ހުރިހާ މުވައްޒަފުން މި ގާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފުލުހުންގެ ހުވާކުރަން ވާނެއެވެ.\n(ޅ) ސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގެ މުވައްޒަފުންނަށް މި ގާނޫނުގައި ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވާ އެންމެހާ ބާރުތަކާއި، އިހްތިޔާރުތަކާއި، ހިމާޔަތްތަކާއި ހައްގުތައް ލިބިގެންވެއެވެ.\n(ކ) ސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގެ މުވައްޒަފުން ވަޒީފާގައި ހަރަކާތްތެރިވާންޖެހޭނީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ކަނޑައަޅާ ތާރީހަކުން ފެށިގެން ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ކަނޑައަޅާ މުއްދަތަކަށް މި ގާނޫނުގެ ދަށުން އެކުލަވާލެވޭ ސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގެ ގަވާއިދުގެ ދަށުންނެވެ.\n57 ވަނަ މާއްދާ - ތަމްރީނު ދިނުން\nމި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންނަށް ތަމްރީނު ދިނުމުގެ ކަންތައްތައް ހިންގާ ބަލަހައްޓާނީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއެވެ.\n58 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންނަށް ށަރަފުގެ ނިށާން ދިނުން\n(ހ) މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ފުލުހުންނަށް ށަރަފުގެ ނިށާން ދިނުމަށް ކަނޑައަޅާނީ މިނިސްޓަރެވެ.\n(ށ) މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ފުލުހުންނަށް ށަރަފުގެ ނިށާން ދިނުމުގެ އެންމެހާ ކަންތައްތައް ހިންގައި، ބަލަހައްޓައި އަދި އެކަންކަމާބެހޭ ގޮތުން މިނިސްޓަރަށް ލަފާދޭނެ ބޯޑެއް މިނިސްޓަރު އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ.\n59 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ ޔުނީފޯރމާއި ށަރަފުގެ ނިށާން ހުއްދަ ނެތި ބޭނުންކުރުން\nމި ގާނޫނާއި މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ހުއްދަ ދޭންޖެހޭ ފަރާތަކުން ހުއްދަ ލިބިގެން މެނުވީ މިމާއްދާގެ (ހ) ، އާއި (ށ) ، އަދި (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމެއް ކޮށްފި މީހަކު މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ކުށްވެރިވާނެއެވެ.\n(ހ) ފުލުހުން ބޭނުންކުރުމަށް ހުއްދަދީފައިވާ ރަސްމީ ޔުނީފޯމެއް ނުވަތަ ށަރަފުގެ ނިށާނެއް އުފެއްދުން ނުވަތަ ވިއްކުން ނުވަތަ ބޭނުންކުރުން.\n(ށ) ފުލުހުން ބޭނުންކުރުމަށް ހުއްދަދީފައިވާ ރަސްމީ ޔުނީފޯމެއް ނުވަތަ ށަރަފުގެ ނިށާނެއް ނުވަތަ އެފަދަ އެއްޗެއްގެ ނަކަލެއް މީހަކަށް ނުވަތަ ބަޔަކަށް އޮޅުވާލުމުގެ ނިޔަތުގައި އުފެއްދުން ނުވަތަ ބޭނުންކުރުން.\n(ނ) ފުލުހުން ބޭނުންކުރުމަށް ހުއްދަދީފައިވާ ރަސްމީ ޔުނީފޯމެއް ނުވަތަ ށަރަފުގެ ނިށާނެއް ބޭނުންކުރުމުގެ ހުއްދަ ނެތް މީހަކަށް ދިނުން.\n60 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ ވަޒީފާއިން އިސްތިއުފާ ދިނުން\n(ހ) ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއާއި، ޑެޕިއުޓީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ފިޔަވައި، ފުލުހުންގެ މީހަކު އެމީހެއްގެ މަގާމުން އިސްތިއުފާދޭން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ، ސަބަބު ބަޔާންކޮށް، މިނިސްޓަރަށް ލިޔުމެއް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.\n(ށ) މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ލިޔުން މިނިސްޓަރަށް ފޮނުވިކަމުގައި ވިޔަސް އެ އިސްތިއުފާ ގަބޫލުކުރިކަން އަންގަންދެން އެމީހަކު އެމީހެއްގެ ވާޖިބު އަދާކުރުންމަތީ ދެމިހުންނަންވާނެއެވެ.\n(ނ) ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއާއި، ޑެޕިއުޓީ ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސް އިސްތިއުފާދޭން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ، ސަބަބު ބަޔާންކޮށް، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިޔުމެއް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.\n(ރ) މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ލިޔުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަށް ފޮނުވިކަމުގައިވިޔަސް އެ އިސްތިއުފާ ގަބޫލުކުރިކަން އަންގަންދެން އެމީހަކު އެމީހެއްގެ ވާޖިބު އަދާކުރުންމަތީ ދެމިހުންނަންވާނެއެވެ.\n61 ވަނަ މާއްދާ - ށަރަފުވެރިކަމާއެކު ވަޒީފާއިން ވަކިވުން\n(ހ) ފުލުހުންގެ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރާ މީހުން ފިޔަވައި، ފުލުހުންގެ ވަޒީފާއިން ވަކިވާ ކޮންމެ މީހަކީ މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ރިޓަޔަރމަންޓް ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ށަރަފުވެރިކަމާއެކު ފުލުހުންގެ ވަޒީފާއިން ވަކިވި މީހެއްކަމަށް މިނިސްޓަރަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.\n(ށ) ފުލުހުންގެ މީހަކު ރިޓަޔަރ ކުރެވޭނެ އަންނަނިވި ގޮތްތައް ފުލުހުންގެ ރިޓަޔަރމަންޓް ގަވާއިދުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.\nރޭންކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުމުރު ހަމަވުމުން.\nކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި މުއްދަތަކަށް އެއްމަގާމެއްގައި ހުރުމުން.\nސިއްހީ ހާލަތު ތަންނުދިނުމުން.\nއަމިއްލަ އަށް އެދުމުން.\n(ނ) މިމާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ށަރަފުވެރިކަމާއެކު ފުލުހުންގެ ވަޒީފާއިން ވަކިވާ މީހުންނަށް މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ރިޓަޔަރމަންޓް ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ހާއްސަ އިނާޔަތްތަކާއި އިމްތިޔާޒު ދިނުމުގެ އިހްތިޔާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n(ރ) ފުލުހެއްގެ ވަޒީފާގައި ހުރެވޭނެ އެންމެދޮށީ އުމުރަކީ 60 (ފަސްދޮޅަސް) އަހަރެވެ. މިމާއްދާއަށް އަމަލުކުރަންފަށާނީ މި ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަން ފަށާތާ 1 (އެކެއް) އަހަރު ދުވަސް ވުމުންނެވެ.\n62 ވަނަ މާއްދާ - ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން\nމި ގާނޫނާއި މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ހިލާފުވެގެން، ފުލުހުންގެ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވޭ މީހަކަށް މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ލިބިދޭ އެއްވެސް އިނާޔަތެއް ނުވަތަ އިމްތިޔާޒެއް ނުލިބޭނެއެވެ.\n63 ވަނަ މާއްދާ - ވަޒީފާއަށް ފިލުން\n(ހ) ފުލުހުންގެ މީހަކު ވަޒީފާ ދޫކޮށް ފިލައިގެން ހިނގައްޖެނަމަ ނުވަތަ ވަޒީފާއިން ފިލައިގެން ދާން އުޅެފިނަމަ، އެމީހަކަށް މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އަދަބުދެވޭނެއެވެ.\n(ށ) މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ފުލުހުންގެ މީހަކު ވަޒީފާއިން ފިލިކަމަށް ބެލެވޭނީ، އެމީހަކާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުން އަމިއްލައަށް ބަރީއަވެ، އެމީހަކާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ ޑިއުޓީއެއް ހުއްދަނެތި ދޫކޮށް ދިއުމުން، ނުވަތަ ހުއްދަ ނުހޯދާ 14 (ސާދަ) ދުވަސް ވަންދެން ވަޒީފާއަށް ހާޒިރުނުވެ ހުރުމުން، ނުވަތަ ކުއްލި ހާލަތެއްގައި، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ހުރި ވެރިޔަކު ކުރާ އަމުރަކާ ހިލާފަށް ވަޒީފާއަށް ނުނިކުމެ ހުރުމުން، ނުވަތަ ނުކުތުމަށް ދެކޮޅު ހެދުމުން، ނުވަތަ ދުށްމަނުންނާއި، ބަގާވާތްތެރިންނާ ކުރިމަތިލާންޖެހޭ ފަދަ އޮޕަރޭށަނަލް ހާލަތެއްގައި އެކަން އެނގި ހުރެ ފިލުމުން ނުވަތަ އަޅާނުލާ ހުރުމުންނެވެ.\n(ނ) މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ފުލުހުންގެ މީހަކު ވަޒީފާއަށް ފިލައިގެން ދިއުމަށް ބާރުއަޅައި ނުވަތަ ހިތްވަރުދީ ނުވަތަ އެހީތެރިވެއްޖެ ކޮންމެ މީހަކު މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ކުށްވެރިވާނެއެވެ.\n64 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ މުސާރައާއި އެހެނިހެން އިނާޔަތްތައް\nފުލުހުންގެ މުސާރައާއި އެންމެހާ އިނާޔަތްތައް ކަނޑައަޅާނީ މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓަރެވެ. މުސާރައާއި މާލީ އިނާޔަތްތައް ކަނޑައެޅުމުގައި މިނިސްޓަރ އޮފް ފިނޭންސް އެންޑް ޓްރެޒަރީއާ މަށްވަރާ ކުރަންވާނެއެވެ.\n65 ވަނަ މާއްދާ - ހިދުމަތުގައި އުޅެނިކޮށް ލިބޭ އަނިޔާ\nފުލުހުންގެ މީހަކު ހިދުމަތުގައި އުޅެނިކޮށް އަނިޔާއެއް ލިބިއްޖެނަމަ ނުވަތަ ނުކުޅެދޭ ހާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެމީހަކަށް ހައްގު ބަދަލު ލިބިދެވޭނެއެވެ.\n66 ވަނަ މާއްދާ - ވެލްފެއަރ ފަންޑް\n(ހ) ފުލުހުންގެ ވެލްފެއަރގެ ކަންތައްތައް ރަނގަޅުކުރުމަށްޓަކައި ވެލްފެއަރ ފަންޑެއް އުފައްދައި، އެފަންޑުން ފުލުހުންނަށް ވެލްފެއަރގެ ކަންތައްތަކަށް ހޭދަކުރުމަށް ހުއްދަ ދިނުމުގެ އިހްތިޔާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n(ށ) މިނިސްޓަރަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި، މިމާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ވެލްފެއަރ ފަންޑު އުފައްދައި ހިންގުން ކޮމިށަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއާ ހަވާލުކުރުމުގެ އިހްތިޔާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n(ނ) މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ވެލްފެއަރ ފަންޑު ކުރިއަރުވައި، އިތުރަށް ތަރައްގީކުރުމަށްޓަކައި ގާނޫނާއި ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ފުލުހުންނާއި ފުލުހުންގެ އާއިލާތަކަށާއި، އަދި ފުލުހުންގެ ވަޒީފާއިން ށަރަފުވެރިކަމާއެކު ވަކިވާ މީހުންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ކޯޕަރޭޓިވް އުސޫލުން ވިޔަފާރިކުރެވިދާނެއެވެ.\n(ރ) މިމާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ ވިޔަފާރިކުރުމަށްޓަކައި އުފައްދަންޖެހޭ ގާނޫނީ ށަހްސު، ޖަމްއިއްޔާ ނުވަތަ ޖަމާއަތްތައް ފުލުހުންގެ ތެރެއިން އުފެއްދުމަށް، އެކަމާބެހޭ ގާނޫނުތަކުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ހުއްދަ ދިނުމުގެ އިހްތިޔާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n67 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންނަށް ދެވޭ އިދާރީ އަދަބު\n(ހ) މި ގާނޫނާއި މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ފުލުހުން އަމަލުކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާގޮތާ ހިލާފުވެއްޖެނަމަ، އެކުޅަ ކަމެއްގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ބަލައި މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގެ ދަށުން އެކަމަކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އިދާރީ އަދަބެއް ދެވޭނެއެވެ.\n(ށ) މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގަވާއިދުގައި، ކަނޑައަޅަންވާނީ އަންނަނިވި އަދަބުތަކެވެ.\nހާއްސަ ތަމްރީން ފުރިހަމަކުރުވުން.\nގާބިލްކަން އިތުރުކުރުވާ ފަދަ ހާއްސަ ކައުންސެލިން ދިނުން.\nވަޒީފާ އަދާކުރާތަން ބަދަލުކުރުން.\nކައިރިން ސުޕަރވައިޒްކުރެވޭ ގޮތަށް ވަޒީފާ އަދާކުރުވުން.\n(ނ) ގާނޫނާއި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ފުލުހުން ކުރާ އަމަލަކާމެދު ގާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ފިޔަވަޅު އެޅުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއްނާޅައެވެ.\n68 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވާ ހިމާޔަތް\n(ހ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގައި މި ގާނޫނާއި މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، އެއްވެސް ފުލުހަކު އޭނާގެ ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތުން ނުބައި ނިޔަތެއް ނެތި ކުރާ ކަމަކާމެދު ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ކަމަކާމެދު އެމީހެއްގެ މައްޗަށް އެއްވެސް ދައްވާއެއް ނުއުފުލޭނެއެވެ.\n(ށ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގައި މި ގާނޫނާއި މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، އެއްވެސް ފުލުހަކު އޭނާގެ ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތުން ނުބައި ނިޔަތެއް ނެތި ކުރާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ލިބޭ އެއްވެސް އަނިޔާއަކަށް ނުވަތަ ގެއްލުމަކަށް އެއަމަލުކުރި ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލި ފުލުހެއް ޒިންމާދާރެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.\n(ނ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގައި އެއްވެސް ފުލުހެއް ކުރާ ގާނޫނީ އަމުރަކަށް ނުކިޔަމަންތެރިކަން ނުވަތަ ގަދަފަދަކަން ދައްކައިފި މީހަކާމެދު ފުލުހުންނަށް ލިބިދޭ ބާރާއި އިހްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފުމުގެ ސަބަބުން އެމީހަކަށް ނުވަތަ އެހެން މީހަކަށް ނުވަތަ އެމީހެއްގެ ނުވަތަ އެހެން މީހެއްގެ މިލްކަކަށް ނުވަތަ މުދަލަކަށް ލިބޭ އެންމެހާ އަނިޔާ ނުވަތަ ހާނީއްކަ ނުވަތަ ގެއްލުމަކަށް ފުރިހަމައަށް ޒިންމާވާންޖެހޭނީ އެނުކިޔަމަންތެރިކަން ދެއްކި ނުވަތަ އެގަދަފަދަކަން ދެއްކި މީހެކެވެ.\n(ރ) ފުލުންހުންގެ މީހަކު އެމީހެއްގެ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވިފައިވަނީ މި ގާނޫނުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަމަށް ނުވާނަމަ، އެމީހަކު ވަޒީފާއިން ވަކިވުމަށްފަހުގައިވެސް އެމީހަކަށް މި މާއްދާގެ (ހ) ، (ށ) އަދި (ނ) ގެ ދަށުން ލިބިދީފައިވާ ހިމާޔަތް ލިބިގެންވެއެވެ.\n69 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުން ކުރުން މަނާ ކަންތައް\nފުލުހުންގެ އެއްވެސް މީހަކު އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ ހައިސިއްޔަތުން ނަމަވެސް މިމާއްދާގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އެއްވެސް ކަމެއް ކުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.\n(ހ) ވަކި ފަރާތަކަށް ނުޖެހި އޭނާގެ ވާޖިބު އަދާކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާނެފަދަ އެއްވެސް އަމަލެއް ކުރުން ނުވަތަ އެއްވެސް ހަރަކާތެއްގައި ބައިވެރިވުން.\n(ށ) ވަކި ފަރާތަކަށް ނުޖެހި އޭނާގެ ވާޖިބު އަދާކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާނެކަމާމެދު އާންމު ރައްޔިތުންގެ ހިތުގައި ށައްކެއް އުފެދިދާނެ އެއްވެސް އަމަލެއް ކުރުން ނުވަތަ އެއްވެސް ހަރަކާތެއްގައި ބައިވެރިވުން.\n(ނ) އެއްވެސް ސިޔާސީ ޕާޓީއެއްގެ މެންބަރަކަށްވުން، ނުވަތަ އެއްވެސް ސިޔާސީ ޕާޓީއެއްގެ ހަރަކާތެއްގައި އަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވުން، ނުވަތަ އެއްވެސް ސިޔާސީ ޕާޓީއަކަށް މާލީ ހޭދައެއްކުރުން.\n70 ވަނަ މާއްދާ - ވޯޓުލުމުގެ ހައްގު\nފުލުހުންގެ ކޮންމެ މީހަކަންމެ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީން ދިވެހިރައްޔިތުންނަށް ލިބިދޭ ވޯޓު ލުމުގެ ހައްގު ލިބިގެން ވެއެވެ.\n71 ވަނަ މާއްދާ - ސިފައިންގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދުން\n(ހ) ފުލުހުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގައި ސިފައިންގެ އެހީއަށް ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި ފުލުހުންނަށް ސިފައިންގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދެވިދާނެއެވެ.\n(ށ) ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތްތަކުގައި ފިޔަވައި ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވާ ގާނޫނީ އެއްވެސް ބާރެއް ސިފައިންނަށް ބޭނުންކުރެވޭނީ މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެފަދަ އެހީއަކަށް މިނިސްޓަރު ލިޔުމަކުން އެދުމުންނެވެ.\n(ނ) ދިމާވެފައިވާ ހާލަތަކީ މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ އެހީއަކަށް ލިޔުމަކުން އެދެވެންނެތް ހާލަތަކަށްވާނަމަ އެފަދަ އެހީއަކަށް އަނގަބަހުން އެދުނުކަމުގައިވީ ނަމަވެސް ވީއެންމެ އަވަހަކަށް ލިޔުމުން އެކަމަށް އެދެންވާނެއެވެ.\n72 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށް ދަތިކުރުން ނުވަތަ ހުރަސްއެޅުން\n(ހ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށް ދަތިކުރުން ނުވަތަ ހުރަސްއެޅުން ނުވަތަ މިއިން ކަމެއް ކުރަން އުޅުމަކީ ކުށެކެވެ.\n(ށ) ތިރީގައިވާ އެއްވެސް ކަމެއް ކުރުމަކީ ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށް ދަތިކުރުން ނުވަތަ ހުރަސްއެޅުން ނުވަތަ މިއިން ކަމެއް ކުރަން އުޅުންކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.\nފުލުހުންނަށް ލިބިފައިވާ އެއްވެސް ގާނޫނީ ބާރެއް ނުވަތަ އިހްތިޔާރެއްގެ ބޭނުން ހިފުމަށް އެއްވެސް މާނައެއްގައި ހުރަސްއެޅުން ނުވަތަ ހުރަސްއެޅޭނެފަދަ ކަމެއްކުރުން، ނުވަތަ މިއިން ކަމެއް ކުރަން ރޭވުން ނުވަތަ މިއިން ކަމެއް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވުން ނުވަތަ މިއިން ކަމެއް ކުރުމަށް ގޮވާލުން ނުވަތަ ހިތްވަރުދިނުން ނުވަތަ އެހީތެރިވެދިނުން ނުވަތަ މިއިން ކަމެއް ކުރަން އުޅުން.\nފުލުހުންނަށް ލިބިފައިވާ އެއްވެސް ގާނޫނީ ބާރެއް ނުވަތަ އިހްތިޔާރެއްގެ ދަށުންކުރާ އަމުރަކަށް ނުކިޔަމަންތެރިވުން ނުވަތަ އެއަމުރު ރައްދުވާ މީހަކު އެއަމުރަށް ނުކިޔަމަންތެރިވުމަށް ގޮވާލައި، ހިތްވަރުދީ ނުވަތަ އެނޫންގޮތަކުންވެސް އެހީތެރިވެދިނުން، ނުވަތަ މިއިން ކަމެއްގައި ބައިވެރިވުން ނުވަތަ މިއިން ކަމެއް ކުރަން އުޅުން ނުވަތަ ރޭވުން.\n(ނ) ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށް ދަތިކޮށްފި ނުވަތަ ހުރަސްއަޅައިފި ނުވަތަ މިއިން ކަމެއް ކުރަން މަސައްކަތްކޮށްފި ކޮންމެ މީހަކު ހައްޔަރުކުރުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.\n73 ވަނަ މާއްދާ - ފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރަންހުރި މީހަކަށް ހަމަލާދިނުން\nފުލުހުންގެ ދައުރު އަދާކުރަންހުރި މީހަކަށް ހަމަލާދިނުން ނުވަތަ ހަމަލާދޭން މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ކުށެކެވެ.\n74 ވަނަ މާއްދާ - ބާތިލު އަމުރު\n(ހ) މި ގާނޫނާއި މި ގާނޫނުގެދަށުން ހަދާ އެއްވެސް ގަވާއިދަކާ ހިލާފުވާ ގޮތަކަށް އެއްވެސް އަމުރެއް ކުރާނަމަ، އެއަމުރެއްގެ ހިލާފުވާ ބައެއްވާނީ ބާތިލު އެއްޗަކަށެވެ.\n(ށ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ އެއްވެސް މުވައްޒަފަކު، ގަސްދުގައި އެނގިހުރެ ބާތިލު އަމުރެއް ކުރުމަކީ ކުށެކެވެ.\n(ނ) މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ އެއްވެސް މުވައްޒަފަކު ބާތިލު އަމުރަކަށް ގަސްދުގައި އެނގިހުރެ ކިޔަމަންވުމަކީ ކުށެކެވެ.\n75 ވަނަ މާއްދާ - ވަކި އަދަބެއް ކަނޑައެޅިފައި ނުވާ ކުށުގެ އަދަބު\nމި ގާނޫނުގައި ވަކި އަދަބެއް ކަނޑައެޅިފައިނުވާ ކުށަކަށް ދެވޭނެ އަދަބަކީ 12,000 (ބާރަ ހާސް) ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑު ނޫން އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން، ނުވަތަ6(ހައެއް) މަސްދުވަހަށްވުރެ ދިގު ނޫން މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުން، ނުވަތަ 12,000 (ބާރަ ހާސް) ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑު ނޫން އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމާއެކު6(ހައެއް) މަސްދުވަހަށްވުރެ ދިގު ނޫން މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުމެވެ.\n76 ވަނަ މާއްދާ – މާނަ\n(ހ) މިމާއްދާގެ (ށ) އާއި ހިލާފުނުވާނަމަ، މި ގާނޫނުގެ މާއްދާތައް މާނަކުރާނީ އެމާއްދާތަކުގެ އިބާރާތުން ދޭހަވާ އާންމު މާނައާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.\n(ށ) ތިރީގައިވާ ބަސްބަހާއި އިބާރާތްތައް މާނަކުރާނީ ތިރީގައިއެވާ ގޮތަށެވެ.\n"މިނިސްޓަރު" ގެ މާނައަކީ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއާ ހަވާލުވުމަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައަޅާ މިނިސްޓްރީއެއް ހިންގުމަށް ހުންނަ މިނިސްޓަރެވެ.\n"ފުލުހުން" ގެ މާނައަކީ ފުލުހުންގެ ހުވާ ކޮށްފައިތިބި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންނެވެ.\n"ކޮމިށަން" ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީ ޕޮލިސް އިންޓަގްރިޓީ ކޮމިށަނަށެވެ.\nފަނޑިޔާރުން ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ ށަރީއަތް ކުރުމަށްޓަކައި ގާނޫނުއަސާސީގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އައްޔަނުކުރާ ކޮންމެ މީހަކަށެވެ.\n77 ވަނަ މާއްދާ - އަމަލުކުރަންފަށާ ތާރީހް\nމި ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަން ފަށާނީ، މި ގާނޫނު ފާސްވެ ތަސްދީގުކޮށް، ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ށާއިއު ކުރާދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ.\nއިސްލާމްދީނާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީ ހިމާޔަތްކުރުމުގައި ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަންމަތީ ދެމި ހުރުމަށާއި ދިވެހި ގައުމުގެ އަމަންއަމާންކަމާއި ސުލްހަމަސަލަސްކަން ދަމަހައްޓާ، ދިވެހި ދައުލަތާއި ވެރިންނާއި، ރައްޔިތުންނާއި މުދާ ހިމާޔަތްކުރުމުގައި ހަށިގަނޑާއި ފުރާނައިން ގުރުބާންވުމަށް ކެރިހުރެ، މާތްﷲ ގަންދީ ހުވާކުރަމެވެ.\nމި ގާނޫގެ ދަށުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދު\nޕޮލިސް ރިކޯޑު ހާމަކުރުމުގެ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު 159/2015)\nޔުނިފޯމާބެހޭ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު 46/2013)\nޕޮލިސް އިންޓެގްރިޓީ ކޮމިށަނުން މައްސަލަތައް ބަލައި ތަހުގީގުކުރުމުގައި އަމަލުކުރާނެ މިންގަނޑުތަކާބެހޭ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު 39/2014)\nމާލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންނަށް ބޯހިޔާވަހިކަން ފޯރުކޮށް ދިނުމުގެ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު 558/2013)\nކްރައިމް ޕްރެވެންށަން ކޮމިޓީގެ ގަވާއިދު (2013)\nސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގެ ގަވާއިދު (2013)\nޕޮލިސް އިންޓަރގްރެޓީ ކޮމިށަނުން މައްސަލަތައް ބަލައި އަމަލުކުރާ މިންގަނޑުތަކާބެހޭ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު 46/2011)\nވަޒީފާއާބެހޭ ގަވާއިދު (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރިވިސް) (ގަވާއިދު ނަންބަރު 4/2009)\nސްޕެށަލް ކޮންސްޓެބްލަރީގެ ގަވާއިދު - 2009\nފުލުހުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ސާމާނާއި، ވަސީލަތާއި، އާލާތްތައް ގެންގުޅެ، ބަލަހައްޓައި، އެތަކެތީގެ ބޭނުން ހިފުމާބެހޭ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު MPS-14/2009-1)\nފުލުހުންގެ އާންމު ގަވާއިދު (2009)\nޗުއްޓީ ނެގުމާއި ސަލާމް ބުނުމާބެހޭ ގަވާއިދު (2009)\nމައްސަލަތަކުގައި ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނެވޭ ތަކެތި ނައްތާލުމުގެ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު އެމް.ޕީ.އެސް. 4-2009/20)\nޑިސިޕްލިނަރީ އަދި އިދާރީ ކުށްތަކާއި އަދި އެ ކުށްތަކަށް އަދަބު ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދު (2009)\nހަތިޔާރު ގެންގުޅުމާއި ބޭނުންކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު (2008)\nމަގާމުގެ ކުރިއެރުމާއި ށަރަފުގެ ނިށާން ދިނުމާއި، މަގާމު ދަށްކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު (2008)\nފުލުހުން ރިޓަޔަރ ކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު (2008)\nފުލުހުންގެ އައިޑެންޓިޓީ ކާޑު ގެންގުޅުމާއި ބޭނުންކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު (2008)\nފުލުހުންނަށް ލިބިދީފައިވާ އެންމެހާ ގާނޫނީ ބާރުތަކާއި އިހްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފުމާބެހޭ ގަވާއިދު (2008)\nގުޅުން ހުރި ގަވާއިދު\nއިއްޒަތްތެރިންނަށާއި މުއައްސަސާތަކަށް ސެކިއުރިޓީ ދިނުމުގައި ފުލުހުން އަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު (2008)\nS93_ގާނޫނު ނަންބަރ 2008-5.pdf


SunOnline: Minister Zaha aa Majlis gai suvaalu kuranee\nމަޑުއްވަރީ އައިސްޕްލާންޓްގެ މަސައްކަތް ލަސްވާތީ ޒަހާއާ ސުވާލުކުރަނީ\nޝަފްނާ ހުސައިން 13 Jul 2020, 14:59\n--- ފޮޓޯ/ މަޖިލިސް\nއިންޑިއާގެ ސަރުކާރުގެ ހިލޭ އެހީގެ ދަށުން ރ. މަޑުއްވަރީގައި ބަހައްޓާ އައިސްޕްލާންޓާ ގުޅޭގޮތުން ފިޝަރީޒް މިނިސްޓަރު ޒަހާ ވަހީދުއާ ސުވާލުކުރަން ހުށަހަޅުއްވައިފި އެވެ.\nމިނިސްޓަރާ ސުވާލުކުރައްވަން ހުށަހެޅުއްވީ މަޑުއްވަރީ ދާއިރާގެ މެމްބަރު އާދަމް ޝަރީފް އުމަރެވެ.\nއިންޑިއާގެ އެހީގައި މަޑުއްވަރީގެ އިތުރުން ކ. ގާފަރުގައި 25 ޓަނުގެ އައިސްޕްލާންޓް ބަހައްޓަން ނިންމައި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރީ މިދިޔަ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 13 ވަނަ ދުވަހު އެވެ.\nބީލަމުގެ އުސޫލުން އެ ޕްލާންޓުތައް ހަރުކުރުމަށް ހަވާލުކުރީ ވީއޭއެމް އެންޑް ކޯ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާއެވެ. މަސައްކަތް ހަވާލުކުރީ ފަސް މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި މަސައްކަތް ނިންމާ ގޮތަށެވެ.\nއެހެންކަމުން މިނިސްޓަރު ޒަހާއާ ސުވާލުކުރަނީ އައިސްޕްލާޓް ގާއިމުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ލަސްވަނީ ކީއްވެތޯ އާއި އަދި އައިސްޕްލާންޓުގެ މަސައްކަތް ނިންމައި ހިދުމަތް ލިބެން ފަށާނީ ކޮން އިރަކުންތޯ އޮޅުންފިލުވުމަށެވެ.\nމަޖިލީހުގެ ގަވާއިދު ބުނާގޮތުން މެންބަރަކަށް ވަޒީރަކާ ސުވާލުކުރެވޭނީ، އެ ވަޒީރަކާ ކުރަން ބޭނުންވާ ސުވާލުގެ ނޯޓިސްް މަޖިލީހުގެ ރައީސްް މެދުވެރިކޮށް، އެ ވަޒީރަކަށް ލިޔުމުން ފޮނުވައި، 14 ދުވަހުގރ މުއްދަތު އެ ނޯޓިހުގެ ތާރީހުން ފެށިގެން ދިނުމަށްފަހު، މަޖިލީހުގެ ޖަލްސާއެއްގަ އެވެ.\nނަމަވެސް، 14 ދުވަހުގެ ކުރިންވެސް މަޖިލީހަށް ޖަވާބުދާރީވުމަށް ވަޒީރު ތައްޔާރުވެފައިވާކަމަށް މަޖިލީހަށް ލިޔުމަކުން އެންގިދާނެ ކަމަށާއި އެފަދަ ލިޔުމެއް ވަޒީރެއްގެ ފަރާތުންް މަޖިލީހަށް ލިބުމުން 14 ދުވަހުގެ ކުރިން ވެސް އެ ވަޒީރަކާ ސުވާލުކުރުން މަޖިލީހުގެ ޖަލްސާގައި އެޖެންޑާކުރުމުގެ އިހްތިޔާރު މަޖިލީހުގެ ރައީސަށް ލިބިގެންވެ އެވެ.\nމަހިބަދޫގައި އާލާކުރި ފާނަތައް އެމްސްޓަޑޭމްއަށް\n45 ބައިވެރިންނާއެކު ދަނޑުވެރިންގެ ފޯރަމް ފަށައިފި\nދަނޑުވެރިކަމަށް ދޫކުރާ ހަ ރަށެއް އިއުލާނުކޮށްފި


SunOnline: Riyaasathun ves memberun ves gavaaidhaa hilaafu!\nޝަފްނާ ހުސައިން 02 Jun 2020, 16:36\nރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް ބައެއް މީހުން ސިފަކުރަނީ ރާއްޖޭގެ "ހައިވާނު ބަގީޗާ"ގެ ގޮތުގަ އެވެ. މަޖިލިސް ރަމްޒުކުރުމަށް އެ އިބާރާތް ބޭނުންކުރަން ފެށީ، މެމްބަރުން އެކަކު އަނެކަކަށް އެއްޗެހި ގޮވާ، މަޖިލީހުގެ ތަޅުމުގައި މާރާމާރީ ހިންގައި، މޫނަށް ފެން ޖަހައި، ދުންމާރި ފުމެ، ގާނޫނު އަސާސީ މައްޗަށް ފައިން އަރާ ހިސާބަށް ކަންކަން ދިއުމުންނެވެ.\nމަޖިލީހުގެ މެމްބަރުންގެ މިފަދަ ދަށް ފެންވަރުގެ އަމަލުތައް މީގެ ކުރިން އެތައް ފަހަރެއްގެ މަތިން ރައްޔިތުންނަށް ވަނީ ފެނިގެން ގޮސްފަ އެވެ. ރިޔާސަތުގެ މޭޒާ ހަމައަށް އަޑުގަދަކުރާ ހިއްޕަވައިގެން މަޖިލީހުގެ އިއްޒަތްތެރި މެމްބަރުން ވަޑައިގެން އަޑުގަދަ ކުރައްވާފައި އެބަހުއްޓެވެ. ނަވާރަ ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ދެވަނަ ދައުރު ފެށުމާ ހަމައަށް އެފަދަ މަންޒަރުތަކެއް މަދުން ނޫނީ ނުފެނެ އެވެ.\n2015 ވަނަ އަހަރުގެ މަޖިލިސް ޖަލްސާއެއްގެ ތެރެއިން --\nނަމަވެސް ރޭ ވެގެންދިޔައީ ތަފާތު ރެޔަކަށެވެ. ރޭ 1:30 ގައި މަޖިލީހުގެ ޖަލްސާއެއް ތާވަލު ކުރީ ބޮޑު ނިންމުމެއް ނިންމާށެވެ. ގާނޫނުއަސާސީ އިސްލާހު ކުރުމުގެ ބިލު ފާސްކުރުމުގެ މަސައްކަތެވެ. ރޭގެ ޖަލްސާ ފެށުމުގެ ކުރިން ވެސް މަޖިލީހުގެ ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ މެދުގައި އުފެދިފައި އޮތް ނުތަނަވަސްކަން ރައްޔިތުންނަށް ވެސް އިހުސާސް ކުރެވުނެވެ. އެހެންކަމުން ގިނަ އަދަދެއްގެ ރައްޔިތުން ވެސް ނިދި ނަގާލުމަށްފަހު ރޭ ތިބީ މަޖިލިސް ބަލާށެވެ.\nހުރިހާ ރައްޔިތުންގެ ކުރިމަތީގައި ރޭ އަނެއްކާ ވެސް މަޖިލީހުން ފެނިގެން ދިޔައީ ހުތުރު މަންޒަރެކެވެ. "އިއްޒަތްތެރި" މެމްބަރުން ލަދުވެތިވާން ޖެހޭ މަންޒަރުތަކަކެވެ. އެކަން އެގޮތަށް މެދުވެރިވާން ޖެހޭ ސަބަބެއް ވެސް ނެތެވެ. އެއަށްވުރެ ރީތިކޮށް، އޮމާންކޮށް އެކަން ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ އެވެ.\nޖަލްސާގެ މަސްލަހަތު ގޯސްވެގެން ދިޔަައީ، ޖަލްސާ ފައްޓަވައިދެއްވަމުން، މަޖިލީހުގެ ރައީސް، މުހައްމަދު ނަޝީދު ދެއްކެވި ވާހަކައަކާ ގުޅިގެން، އިދިކޮޅުގެ އެންމެ އަޑުގަދަ މެމްބަރު، ނައިފަރު ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަހްމަދު ޝިޔާމް އަޑުގަދަ ކުރަން ފެއްޓެވި ހިސާބުންނެވެ.\nޖަލްސާ ފައްޓަވައިދެއްވަމުން ނަޝީދު ވިދާޅުވީ ގާނޫނު އަސާސީ އިސްލާހު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ދަންވަރުގެ ވަގުތުގައި ކުރާން ޖެހުމުން ދިވެހި ހުރިހާ ރައްޔިތުންގެ ކިބައިން މައާފަށް އެދިވަޑައިގަންނަވާ ކަމަށެވެ.\nޖަލްސާ މެންދަމުގެ ވަގުތެއްގައި ބާއްވަން ޖެހުމުގެ އިލްޒާމް ނަޝީދު އެޅުއްވީ މައިނޯރިޓީ ލީޑަރާއި، އިދިކޮޅު ޕީޕީއެމް/ޕީއެންސީ ކޯލިޝަންގެ ބޮލުގައެވެ. ކޮމިޓީ ރިޕޯޓު އަވަހަށް ތަޅުމަށް ގެނައުމަށް ޕީޕީއެމް އިން ދެކޮޅު ހެދުމުންނެވެ.\n"އާންމު ގޮތެއްގައި ކޮމެޓީ ރިޕޯޓަށް ވަގުތު އިއްޒަތްތެރި މެމްބަރުން ބޭނުންވެވަޑައިގަންނަވަނީ، އިސްލާހެއް ހުށަހެޅުއްވުމަށްޓަކައި. އެހެން ނަމަވެސް އެއްވެސް އިސްލާހެއް ވެސް ރިޕޯޓަށް ހުށަހަޅުއްވާފައެއް ނުވޭ. އެހެންވީމާ އަޅުގަނޑަށް ގެނުނު ގޮތުގައި ވާދަވެރި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުން، ހާއްސަ ގޮތެއްގައި ޕީޕީއެމް ޕީއެންސީން އަމަލުކުރައްވާފައި މިވަނީ ވަރަށް ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަ ގޮތަކަށް،" ނަޝީދު ވިދާޅުވި އެވެ.\nނަޝީދު ވިދާޅުވީ އިދިކޮޅުން މަސައްކަތްކުރަނީ މަޖިލިސް ހިސޯރުކުރުމަށް ކަމަށެވެ. އަދި މަޖިލިސް ގަވާއިދުގެ ހަނި ދާއިރާއަކުން އެ ރިޕޯޓުގެ މަސައްކަތް އަވަސްނުކޮށް ޕީޕީއެމް އިން މަޖިލިސް ހުއްޓުވާފައި ބާއްވަން އުޅުނީ ކަމަށް ވިދާޅުވި އެވެ.\nއިދިކޮޅު ކޯލިޝަނަށް ފާޑުވިދާޅުވަމުން ދެން ނަޝީދު ދައްކަވަން ފެއްޓެވީ މަޖިލީހުގެ ނަންބަރުތަކެވެ. އެމްޑީޕީގެ 65 މެމްބަރުން މަޖިލީހުގައި އެބަ ތިބި ކަމާއި، މަޖިލީހުގެ ގަވާއިދާއި ގާނޫނުއަސާސީ ބަދަލުކުރަން ބޭނުންވިޔަސް އެމްޑީޕީއަށް އެކަން ކުރެވޭނެ ވާހަކައެވެ. ސުޕަ މެޖޯރިޓީ އޮތް ވާހަކައެވެ. އެކޮޅުގެ ބާރު ގަދަ ކަމާއި، އިދިކޮޅުގެ ނިކަމެތިކަމެވެ. އެ ހުރިހާ ބާރެއް އޮވެ، "ރަނުން ރަނަށް" ބިލުގެ މަސައްކަތް ނިންމަން ރާވައިގެން އިންނެވި ވާހަކަ އިހަށް ބާއްވާށެވެ.\nނަޝީދު ވާހަކަދައްކަވަމުން ގެންދެވި އިރު، މެމްބަރު ޝިޔާމް ނިޒާމީ މައްސަލައެއް ނަންގަވައި ފުރުސަތަކަށް އެދެމުން ދިޔަ އެވެ. ނަމަވެސް އެ ފުރުސަތު ރިޔާސަތުން ނުދިނުމުން، ނަޝީދުގެ ވާހަކަފުޅު އެހިސާބަށް ދިޔަތަނާ މެމްބަރު ޝިޔާމް ވަނީ އެ ވާހަކަތަކާ ދެކޮޅަށް އަޑުއުފުލަން ފައްޓަވައިފައެވެ. ސުޕަ މެޖޯރިޓީ އޮވެ ބިލުގެ މަސައްކަތް ލަސްކުރީ އެމްޑީޕީން ކަމަށާއި އަދި ޖަލްސާއަކީ ގާނޫނާ ހިލާފަށް ބާއްވާ ޖަލްސާއެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެ އަޑުގަދަކުރެއްވިއެެވެ.\n"އަޅުގަނޑު މިހާރު މި އިއްވަނީ ނައިިފަރު ދާއިރާގެ އިއްޒަތްތެރި މެމްބަރުގެ ނަން. ނައިފަރު ދާއިރާގެ މެމްބަރު މަޖިލީހުން ބޭރަށް ނުކުންނަވާ،"\nޝިޔާމް އަޑުގަދަކުރައްވަން ފެއްޓެވުމާއެކު ރިޔާސަތުން އެންގެވީ މިހެންނެވެ. ނަމަވެސް މިއީ 19 ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކޮށްފައިވާ މަޖިލީހުގެ ގަވާއިދާ ކަނޑައެޅިގެން ހިލާފަށް އެންގެވި އެންގެވުމެކެވެ.\nމަޖިލިސް ގަވާއިދު ބުނާގޮތުން، މެމްބަރެއްގެ ނަން އިއްވާ ތަޅުމުން ބޭރަށް ނުކުންނަށް ރިޔާސަތަށް އެންގޭނީ ގަވާއިދަށް ހުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތުމަށް ނަސޭހަތްތެރިވުމަށްފަހު އެވެ.\nމަޖިލީހުގެ ޖަލްސާއެއް ދެމިއޮތްހާ ހިނދަކު، މަޖިލީހުގެ ރައީސް ގާނޫނުއަސާސީއާ، މަޖިލީހުގެ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ކުރާ ކޮންމެ އަމުރަކަށް މެންބަރުން ފުރިހަމައަށް ކިޔަމަންވާން ޖެހޭނެ އެވެ.\n"ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މަޖިލީހުގެ ރައީސް ކުރާ އަމުރަކަށް މެންބަރަކު ކިޔަމަންނުވެއްޖެނަމަ، ކިޔަމަންވުމަށް، އެ މެންބަރަކަށް މަޖިލީހުގެ ރައީސް ނަސޭހަތްތެރިވާންވާނެއެވެ. މިކަމަށް މަޖިލީހުގެ ރައީސް ބޭނުންކުރާނެ އިބާރާތަކީ" (މެންބަރެއްގެ ދާއިރާގެ ނަން އިއްވުމަށްފަހު) އިއްޒަތްތެރި މެންބަރު ގަވާއިދަށް ހުރުމަތްތެރިކޮށް ހިއްތެވުމަށް ނަސޭހަތްތެރިވަން،" ގަވާއިދުގައި ބުނެފައިވެ އެވެ.\nނަސޭހަތަށް ވެސް މެމްބަރު ކިޔަމަން ނުވެއްޖެނަމަ، ދެން ރިޔާސަތުން ދޭންޖެހޭނެ ކަމަށް ގަވާއިދު ބުނަނީ އިންޒާރެކެވެ.\nމިކަމަށް މަޖިލީހުގެ ރައީސް ބޭނުންކުރަން ޖެހޭ އިބާރާތަކީ "އިއްޒަތްތެރި މެންބަރު ގަވާއިދަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިއްތެވުމަށް އަދިވެސް އެއްފަހަރު ދަންނަވަން. ދެން ޖެހޭނީ ނަން އިއްވަން" ކަމަށެވެ.\nއިންޒާރުކުރުމުންވެސް އެ މެންބަރަކު ކިޔަމަންނުވެއްޖެނަމަ، މަޖިލިސް ދޫކޮށްފައި ދިއުމަށް އެ މެންބަރަކަށް އެންގުމުގެ އިހްތިޔާރު މަޖިލީހުގެ ރައީސަށް ލިބިގެންވެ އެވެ. ނަން އިއްވައި ތަޅުން ދޫކޮށް ވަޑައިގަތުމަށް މެމްބަރަކަށް އެންގޭނެ ކަމަށް މަޖިލީހުގެ ގަވާއިދު ބުނާ ގޮތަކީ މިއީ އެވެ.\nނަމަވެސް ރޭގެ ޖަލްސާގައި ކަންތައް ހިނގީ މިއާ ދިމާ އިދިކޮޅަށެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ވެސް އެއްވެސް ނަސޭހަތެއް އަދި އިންޒާރެއް ދިނުމަކާ ނުލައި ރިޔާސަތުން ވަނީ މެމްބަރުގެ ނަން އިއްވައި ތަޅުން ދޫކޮށް ވަޑައިގަތުމަށް އަންގަވައިފަ އެވެ. ގަވާއިދުގައި ބުނެފައިވާ އޯޑަރު އައީ އޭގެ ފަހުންނެވެ.\n"އިއްޒަތެރި މެމްބަރު ގަވާއިދަށް ހުރުމަތްތެރިކޮށް ހިއްތެވުމަށް ދަންނަވަން. ނައިފަރު ދާއިރާގެ މެމްބަރުގެ ނަން އަޅުގަނޑު ތިން ފަހަރަށް އިއްވައިފިން. ނައިފަރު ދާއިރާގެ މެމްބަރު މި ހޯލު ދޫކޮށް ވަޑައިގަންނަވާ،" ނަޝީދު ވިދާޅުވި އެވެ.\nނަޝީދުގެ އެންގެވުމާއެކު ޝިޔާމް ވަނީ މަޖިލީހުގެ ގަވާއިދަށް އިހުތިރާމް ކުރަން ރިޔާސަތަށް ދަންނަވައިފަ އެވެ. އެހިސާބުން މަޖިލީހުގެ ސާޖަންޓް އެޓް އާމްސް އަށް ނަޝީދު އެންގެވީ "އޭނާ ނެރޭ" އެވެ.\nމަޖިލީހުގެ ރައީސް މެންބަރެއްގެ ނަން އިއްވައިފިނަމަ، އެ މެންބަރަކަށް ޖަލްސާގެ ބާކީ އޮތް ބައިގައި ބައިވެރިވުމުގެ ހައްގު ގެއްލޭނެ އެވެ. އަދި އެ މެންބަރަކު ވަގުތުން ޖަލްސާ ދޫކޮށް ދާންވާނެ އެވެ.\nމަޖިލީހުގެ ތަޅުމުން މެމްބަރު ޝިޔާމް ނެރުމަށް ސާޖަންޓް އެޓް އާމްސް މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ --\nނަޝީދުގެ އެންގެވުމާ އެއްގޮތަށް މެމްބަރު ޝިޔާމް ތަޅުމުން ނެރުމަށް، ސާޖަންޓް އެޓް އާމްސް ވަނީ ޝިޔާމް ގާތަށް ވަޑައިގެންފަ އެވެ. އަދި ސާޖަންޓް އެޓް އާމްސް އާއެކު ވަޑައިގަތުމަށް ޝިޔާމް ކޮޅަށް ތެދުވެވަޑައިގެން ގޮސް ވަކި ހިސާބަކުން ހުއްޓިވަޑައިގެން އަނެއްކާވެސް ވާހަކަދައްކަވަން ފެއްޓެވި އެވެ.\nއެހެން ހުންނަވަނިކޮށް ފޭދޫ ދާއިރާގެ މެމްބަރު ނިހާދު ޝިޔާމް ގާތަށް ވަޑައިގެން އެއްޗެއް ވިދާޅުވުމަށް ފަހު އަނބުރާ ވަޑައިގަންނަ މަންޒަރު ފެނުނެވެ.\nމަޖިލީހުގެ ރައީސް މެންބަރެއްގެ ނަން އިއްވުމުން އެ މެންބަރަކު ޖަލްސާ ދޫކޮށް ދިއުމަށް އިންކާރުކޮށްފިނަމަ، ގަވާއިދުގެ ބޭނުމަށް، އެ މެންބަރަކު ޖަލްސާއަށް ހާޒިރުވެ ނެތްކަމަށް ބަލައި، އެ ޖަލްސާ ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގެ ބާރު މަޖިލީހުގެ ރައީސަށް ލިބިގެންވެ އެވެ.\nމީގެކުރިން ވެސް 19 ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި ވަނީ އެގޮތަށް އަމަލުކޮށްފައެވެ. މިދިޔަ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ ފަސް ވަނަ ދުވަހު މަހިބަދޫ ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަހްމަދު ތޯރިގު (ޓޮމް) މަޖިލީހުގައި ދުންމާރި ފުމެ، އަޑުގަދަކުރުމުގެ ސަބަބުން ތޯރިގުގެ ނަން އިވައި ތަޅުން ދޫކޮށް ވަޑައިގަތުމަށް ރިޔާސަތުން ވަނީ އަންގައިފަ އެވެ.\nމެމްބަރު ތޯރިގު ތަޅުމުން ނެރުމަށް ސާޖަންޓް އެޓް އާމްސް މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ --\nނަމަވެސް ތޯރިގު އެގޮތަށް އަމަލުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި މަޖިލީހުގެ ސެކިއުރިޓީ އިން ތޯރިގު ތަޅުމުން ނެރެން ކުރި މަސައްކަތް ވެސް ކާމިޔާބުވާ ގޮތެއް ނުވިއެވެ.\nއެހެންކަމުން މަޖިލީހުގައި މެމްބަރު ނެތް ކަމަށް ބަލައިގެން ނަޝީދު ވަނީ ޖަލްސާ ކުރިއަށް ގެންދަވައިފައެވެ. އަދި "ވާހަކަ ނުދައްކާ ހިމޭނުން އިންނަވަން" ނަޝީދު ވަނީ ތޯރިގަށް އަންގަވައިފައެވެ.\nގަވާއިދުގައި ބުނެފައި އޮތީ އެގޮތަށެވެ. ރޭގައި ވެސް ހަމަ އެގޮތަށް އަމަލުކުރެވުނީހެވެ.\nމަޖިލީހުގެ ޖަލްސާއެއް ކުރިއަށް ގެންދެވެން ނެތް މިންވަރަށް މަޖިލީހުގެ ނިޒާމު ގެއްލިއްޖެކަމަށްވާނަމަ، މަޖިލީހުގެ ޖަލްސާ އެހެން ވަގުތަކަށް ފަސްކުރުމުގެ ބާރު މަޖިލީހުގެ ރައީސަށް ގަވާއިދުން އޮތީ ދީފައެވެ.\nމެމްބަރު ޝިޔާމް މަޖިލީހުގެ ތަޅުމުން ނެރުމަށް ނަޝީދު އިޝާރާތް ކުރައްވަނީ ---\nދެން ފެނުނީ އަނެއްކާވެސް ރިޔާސަތުން ފެނިގެންވާނެ އަމަލެއް ނޫނެވެ. އަތުގެ އިޝާރާތުން، އެމްޑީޕީ މެމްބަރުންނަށް މަޖިލީހުގެ ރައީސް އަންގަވަމުން ގެންދެވީ ޝިޔާމު ތަޅުމުން ނެރުމަށެވެ. ނަޝީދުގެ މި އިޝާރާތާއެކު އެމްޑީޕީގެ ބައެއް މެމްބަރުން ތެދުވެ، ޝިޔާމް ވަށާލިއެވެ. އަދި ހޫނު ޒުވާބެއް ފެށިގެން ދިޔައެވެ.\nވަރުގަދަ ބަހުގެ ހަމަލާތަކެއް ބަދަލު ކުރުމަށްފަހު އެންމެ ފަހުން އެއް މެމްބަރަކު އަނެއް މެމްބަރެއްގެ ގަޔަށް އަތް ލައި، ބައެއް މެމްބަރުންނަށް ހާނީއްކަވެގެން ދިޔައެވެ. އަދި ޝިޔާމް ތަޅުމުން ބޭރުކުރީ އެމްޑީޕީ މެމްބަރުންނެވެ. އޭރު ޝިޔާަމް ތުރުކުރައްވައިގެން ހުންނެވި ގަމީސް ވެސް އޮތީ ވީދާލައިފައެވެ.\nމެމްބަރު ޝިޔާމް ތުރުކުރައްވައިގެން ހުންނެވި ގަމީސް ވީދާލާފައި -- ފޮޓޯ/ޕީޕީއެމް\nމަޖިލީހުގެ ޖަލްސާތައް ހިނގަމުންދާ ވަގުތުތަކުގައި، މަޖިލީހުގެ ރައީސް އަންގާ ގޮތެއްގެމަތިން މަޖިލީހުގެ ގަވާއިދު ހިފެހެއްޓުމުގެ ޒިންމާ އުފުލުން ގަވާއިދުން މަތިކޮށްފައި ވަނީ މަޖިލީހުގެ ސާޖަންޓް އެޓް އާމްސް އާއެވެ.\nމަޖިލީހުގެ ޖަލްސާގައި ހާޒިރުވެ އިނުމަށް ހުއްދައޮތް މީހަކު ފިޔަވައި، އެނޫން މީހަކު ޖަލްސާއެއް ހިނގަމުންދާ ވަގުތު، މަޖިލިސްކުރާ މާލަމުގައި ނުބެހެއްޓުމަކީ ސާޖަންޓް އެޓް އާމްސްގެ މަސްއޫލިއްޔަތެވެކެވެ. އެ ބާރު ގަވާއިދުން ދީފައި އޮތީ ވެސް ސާޖަންޓް އެޓް އާމްސް އަށެވެ. އެއްވެސް މަޖިލިސް މެމްބަރަކަށް އެ ބާރެއް ދީފައެއް ނެތެވެ.\nއެހެންކަމުން ރޭގައި މަޖިލީހުގެ ތަޅުމުގައި ކަންތައްތައް ހިނގާދިޔައީ ކަނޑައެޅިގެން މަޖިލީހުގެ ގަވާއިދާ ހިލާފަށެވެ. އަދި އެކަމަށް ހިތްވަރު ލިބިގެން ދިޔައީ ރިޔާސަތުން ކުރ އިޝާރަތަކާ ގުޅިގެން ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރެއެވެ.\nއިދިކޮޅު ޕީޕީއެމް ކޯލިޝަންގެ މެމްބަރުން ވެސް ވަނީ ޝިޔާމަށް އަނިޔާކުރުމަށް ރިޔާސަތުން އެންގެވި ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރައްވައިފައެވެ. މަޖިލީހުގައި އިންނަވާ އަމިއްލަ މެމްބަރު، ވިލިމާލެ ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަހްމަދު އުޝާމް ވެސް ވިދާޅުވީ ހަމަ އެގޮތަށެވެ.\n"މަޖިލީހުގައި ނަން އިއްވީމަ ގަވާއިދަށް ހުރުމަތްތެރިކޮން ހިތާ ބޭރަށް ނިކުންނަން ޖެހޭނެ. ނުނިކުމެއްޖެނަމަ އަމަލުކުރަން ޖެހޭ ގޮތްވެސް ގަވާއިދުގައި އެބައޮތް. އެއާހިލާފަށް މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންގެ މެދުގައި ހަމަނުޖެހުން ހިންގުމަށް ހިތްވަރުލިބޭގޮތަށް ރިޔާސަތުން އަމަލުކުރުމަކީ ދެރަކަމެއް،" މެމްބަރު ވިދާޅުވިއެވެ.\nކުރީގެ މަޖިލިސް މެމްބަރު ރީކޯ މޫސާ މަނިކު ވެސް ވަނީ ރޭ ހިނގާދިޔަ ކަންކަމަށް ނަޝީދު ހިތްވަރުދެއްވާފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވެ އެކަން ކުށްވެރިކުރައްވައިފަައެވެ.\n"މެމްބަރެއްގެ ނަން އިއްވުމުން ބޭރަށް ނުދާނަމަ މަޖްލިސް މެދުކަނޑާލާސެކިއުރިޓީން ލައްވާ އެ މެމްބަރަކު ތަޅުމުން ނެރެންޖެހޭނީ. އެއާހިލާފަށް ރިޔާސަތުން އެހެން މެމްބަރުންނަށް އަންގައިގެން މެމްބަރުންލައްވާ އެއްވެސް މެމްބަރަކު ތަޅުމުން ބޭރުކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ނޫން. އެފަދަ އަމަލެއް ކުރުމަކީ ކުށެއް،" ރީކޯ ވިދާޅުވިއެވެ.\nރީކޯ ވިދާޅުވީ އެއްވެސް އިންސާނެއްގެ ނަފްސަށް ބަޔަކު ކުޑަވެސް އަނިޔާއެއްދޭއިރު އެކަން ނުހުއްޓުވާ އެކަމަށް ފޯރިދޭން ނަޝީދު ހުންނަވާފާނެ ކަމަށް އުންމީދުނުކުރައްވާ ކަމަށެވެ.\nއެހެން ނަމަވެސް ރޭގައި ފެނިގެން ދިޔައީ އެ މަންޒަރެވެ. އެމްޑީޕީ މެމްބަރުން ޝިޔާމް ގައިގައިި އޮޅުލައިގެން ތަޅުމުން ބޭރުކުރަން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔަ އިރުވެސް، އެކަން ހުއްޓުވަން ރިޔާސަތުން އެއްވެސް ވަރަކަށް މަސައްކަތް ކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ. ކުޅިބަލަން އިންނެވީއެވެ. އަދި ދޭތެރެއަކުން ޝިޔާމް ނެރުމަށް މެމްބަރުންނަށް އިޝާރާތްވެސް ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ.\nސިއްހީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު އިއުލާނުކޮށްފައި ވަނިކޮށް، މެމްބަރުން ތަޅުމަށް ވަޑައިގެން ޖަލްސާތައް ބާއްވަން ފެށީ އެޗްޕީއޭގެ ހުއްދައާއެކު، ހާއްސަ އުސޫލުތަކަކަށް އަމަލުކުރަން އެއްބަސްވެގެންނެވެ. ގައިދުރުކަން ބެހެއްޓުމަށް އެއްބަސްވަމުންނެވެ.\nނަމަވެސް ރޭގައި މެމްބަރުން ވަނީ އެ އެއްބަސްވުމާވެސް ހިލާފުވެވަޑައިގެންފައެވެ. ގައިދުރުކަމެއް ނެތެވެ. ތަޅާފޮޅަމުން ދިޔައިރު މާސްކުތައް ވެސް ނޭފަތުން ތިރިއަށް ފައިބަމުން ދިޔައެވެ.\nގަވާއިދު ބުނާގޮތުން މެންބަރުންގެ އަމަލުތައް އަބަދުވެސް ބަހައްޓަންވާނީ މަޖިލީހުގެ ގަދަރާއި ޝަރަފާއި ކަރާމާތާއި އަބުރު ދެމެހެއްޓޭނެ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ. މަޖިލީހުގެ ގަވާއިދުގެ ރޫހަށް މަޖިލީހުގެ މެންބަރުން އަބަދުވެސް އިހްތިރާމް ކުރަންޖެހޭނެއެވެވެ.\nރޭގައި ގައިމުވެސް ތަޅުމުން ފެނިގެން ދިޔައީ މުޅިން އެހެން ރޫހެކެވެ. މަޖިލީހުގެ ރިޔާސަތުން ވެސް ގަވާއިދާ ހިލާފު އަމަލުތަކެއް ފެނިގެން ދިޔަ އިރު، މެމްބަރުންގެ ކިބައިން ވެސް ފެނިގެން ދިޔައީ އެ މަންޒަރެވެ. ތަޅުމުގައި މަޖިލިސް ޖަލްސާތައް އަލުން ފެށި ދުވަހު ރިޔާސަތުން ފަހުރުވެރިކަމާއެކު ވިދާޅުވި، "ރިވެތި ނާމޫނާ" އާ ދިމާ އިދިކޮޅު މަންޒަރެކެވެ.


09 މެއި 2020 - 09:296comments\n(މޭ 8، 2020، ހުކުރުދުވަހުގެ ބަޔާ ގުޅޭ)\nއެކަމަކު އޭގެ ކުރިން މައުސޫމްގެ މަރާ ބެހޭ ވާހަކަތަކުން އޭނާއަށް އުނދަގޫނުކޮށްފިއްޔާ ކިތައްމެހާވެސް ރަނގަޅެވެ. މައުސޫމުގެ މުޅި އާއިލާ ގަތުލުކުރުމުގެ ޝޮކާއި ހިތާމައިން އޭނާއަށް ވެސް އަދި ސަލާމަތެއް ނުވެވެ އެވެ. ލަންކާ އިން އެނބުރި ރާއްޖެ އައިތާ މިވީ ހަފުތާއެކެވެ. ގާތިލުން ހޯދުމަކީ އޭނާގެ އެންމެ ބޮޑު އަޒުމެވެ. ކުށެއް ނެތް ފަސް އިންސާނުންގެ ލޭ، އެހާ އަނިޔާވެރިކޮށް އޮހޮރުވާލި ބަޔަކު، މިނިވަންކަމާ އެކު އުޅުމުގެ ފުރުސަތެއް އޭނާ ނުދޭނެ އެވެ. އޭނާ އާއި ނާވިޝް އާއި ޒަވީން މިހާރު ނުކުމެ ތިބީ އެ މަސައްކަތަށެވެ. ދުނިޔޭގައި ނެތަސް، އަނިޔާ ލިބުނު މީހުންނާއި ކުދިންނަށްޓަކައި، ތިން ރަހުމަތްތެރިންގެ ހިތްވަރު ނެރެ، އެކަން ކޮޅެއްގައި ޖައްސާނެ އެވެ.\nފާތިރަށް އެ ގެ ކައިރިއަށް ދެވުނު އިރު، ކުރިއެކޭ ވެސް އެއްގޮތަށް، ހުދު ގަމީހާއި މުންޑުގައި، ހަތަރު ފަހުލަވާނުން ސަފަކަށް އެތުރިގެން، ގޭ ދޮރުމަތީ ތިއްބެވެ. ގެއަށް ވަންނަންވާ ގޮތް އޭނާއަށް މިހާރު އެނގެ އެވެ. އެހެންކަމުން އެމީހުން އޭނާއަށް އެއްވެސް އިރުޝާދެއް ނުދެ އެވެ.\nބިސްމިނުގެ ބަރަކާތާ އެކު ގޭގެ އޮޅިގަނޑުން އެތެރެއަށް އޭނާ ފިޔަވަޅު އެޅި އެވެ. ދެން ދަލޭކަދައިތަ އޮތް އެނދު ކައިރިއަށް ގޮސް، އެ މާތް މުސްކުޅިޔާގެ ސާފު މޫނަށް ނަޒަރު ހުއްޓާލި އެވެ. ލޯ މަރާލައިގެން އަމާންކަމުގަ އެވެ. އަބަދުވެސް ފެންނާނީ ރަނގަޅު، ސީދާ ހުވަފެންތަކެވެ. ދުނިޔޭގެ އުނދަގުލެއް ނެތެވެ. ހިޔާމަތްކުރާނެ ވަރުގަދަ ފިރިހެނުންގެ ބަޔަކު، ބޭރުގައި އެ ތިބީ އެވެ. ކާން ދިނުމާއި ފެންވެރުވުން ފަދަ ކަންކަން ކޮށްދޭނެ ފަސް އަންހެނުން އެ އުޅެނީ ޖެހިގެން ހުރި ގޭގަ އެވެ.\nފާތިރު އެ ވިސްނުމުގައި ހުއްޓާ ދަލޭކަދައިތަ ލޯ ހުޅުވާލި އެވެ. ފާތިރާ ދިމާއަށް ބަލައިލި އެވެ. ހިނިތުންވެލި އެވެ.\n"އިށީނދޭ!" ދަލޭކަދައިތަ ބުންޏެވެ.\nފާތިރު އެނދު ކައިރީގައި ހުރި ގޮނޑީގައި އިށީނެވެ.\n"ރޭ ވަރަށް އާދަޔާ ހިލާފު ކަންތައްގަނޑެއް މިރަށުގައި ހިނގައިފި،" ދަލޭކަދައިތަ ބުންޏެވެ.\nފާތިރު އިނީ އަޑުއަހާށެވެ.\n"އެހިސާބަށް ދިއުމުގެ ކުރިން އެހެން ވާހަކައެއް ބުނެލާނަން. ފާތިރަށް ފެންނާނެ ބޭރުގައި ތިބި ވީރު މުހައްމަދާއި އޭނާގެ ދަރިން. އިންސާނުންގެ ގޮތުގައި ފެނުނަސް އެއީ އަސްލު އިންސާނުންނެއް ނޫން،" ދަލޭކަދައިތަ އެހެން ބުނުމުން، އޭނާއަށް ލިބުނީ ސިހުމެކެވެ. އެ މީހުންގެ އިސްކޮޅުން ތަންކޮޅެއް ބޮޑުވާއި ކަޅުކަން ފިޔަވައި ތަފާތު އެހެން ސިފައެއް، ބޭރު ފުށުން އޭނާއަކަށް ނުފެނެ އެވެ.\n"ދެން ފާތިރުގެ ހިތަށްއަރާފާނެ އަހަންނަކީ ވެސް އިންސާނެއް ނޫނޭ. ނޫން، އަހަންނާއި އަހަރެންގެ އާއިލާގެ އެންމެންނަކީ ވެސް އިންސާނުން. އެކަމަކު ތަފާތަކީ އާންމު މީހާއަށް ނުލިބޭ އިލްމުވެރިކަމާއި ބާރުތަކެއް ލިބުން، އެއީ ވެސް ސަބަބުތަކެއް އޮވެގެން،" ދަލޭކަދައިތަ، އޭނާގެ އެ މުސްކުޅި އުމުރާ އެކު ވެސް، ފަސޭހަކަމާއި ސާފުކަމާ އެކު ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔަ އެވެ.\nއޭގެ ފަހުން އޭނާއަށް ކިޔައިދިނީ އޭގެ ކުރިން ނޭނގޭ ވާހަކަތަކެކެވެ.\nރާއްޖެ އިސްލާމް ވުމާ އެކު ދެ ބާރެއް އުފެދުނެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެއް ބާރަކީ ކަޅު ހިޔަނިތަކެވެ. އެއީ އޭރުގެ ބުދުދީނުގެ ހާމުދުރުންގެ ސަލާމަތަށް ގެންގުޅުނު ޖިންނީންގެ ތެރެއިން ވެސް ނުވާ އަދި އިންސާނީ ދަރިފަސްކޮޅަށް ވެސް ނިސްބަތްނުވާ ބައެކެވެ. ކަޅު ހިޔަނިތަކެއްގެ ގޮތުގައި ފެނުނަސް، އުފެދިފައި ވަނީ މަހާއި ކަށިންނެވެ. ހަށިގަނޑުގައި ހިނގަނީ ހޫނު ލެ އެވެ.\nމި ހިޔަނިތައް އާންމުންނަކަށް ނުފެނެ އެވެ. އޭގެ ސަބަބަކީ އެ ހިޔަނިތައް ބަލިކުރާނެ ފަހުލަވާނުންނާއި، އިލްމުވެރިން ވެސް އުޅުމެވެ. އިލްމުވެރިންގެ އެއް ބަޔަކީ، ދަލޭކަދައިތަގެ އާއިލާ އެވެ. ފަހުލަވާނުންގެ އެއްބަޔަކީ ވީރު މުހައްމަދާއި އޭނާގެ ދަރިންނެވެ.\nއާންމުންގެ ދިރިއުޅުމަށް ފާވެ، ބައެއް މީހުން ދީނުން ބޭރުކޮށް، އަނެއް ބަޔަކު ބޮޑު ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރެއަށް ވެއްޓޭނެ އޮތީ އެންމެ ގޮތެކެވެ: ހިޔަނިތަކާ ދެކޮޅަށް ނުކުންނަ އިލްމުވެރިންނާއި ފަހުލަވާނުން އެއްކޮށް ހުސްކޮށްލުމެވެ. އެކަމަކު ދިވެހިން އިސްލާމްވި ފަހުން ވޭތުވެދިޔަ 860 އަހަރަށް ވުރެ ދިގު މާޒީގައި މިހާތަނަށް އެކަން ކުރެވިފައެއް ނުވެ އެވެ. އަދި ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ވެސް ހިޔަނިތަކަށް އެ ކާމިޔާބީއެއް ނެތެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި އޮތް ޔަގީންކަމަކީ، ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ހިޔަނިތައް ކޮންމެވެސް ހިސާބަކުން ނައްތާލާނެ އިލްމުވެރިންގެ ބަޔަކު އުފެދޭނެ ކަމެވެ.\nއެ ދުވަހެއް އަދި ނާދެ އެވެ. އެހެންކަމުން ދެ ބައި މީހުންގެ މެދުގައި ހިނގާ ހަނގުރާމަ އަދި ދަނީ ކުރިއަށެވެ. ފިއްލަދު އާއި މަލިކާއި ރާއްޖޭގެ ބައެއް އެހެން ހިސާބުތަކުގަ އެވެ.\nއެ ހަނގުރާމަ އާންމުންނަކަށް ނުފެނެ އެވެ. އެކަމަކު ހަނގުރާމަ ފެނުނު މީހަކު ވާނީ އިލްމުވެރިޔަކަށް ނޫނީ ފަހުލަވާނަކަށެވެ. ހަނގުރާމަ ފެންނާނީ ވިސްނުމުގައި އެ ގާބިލްކަން ހުރި، އަމިއްލަ އެއްވެސް އެދުމެއް ނެތި، ދީނަށާއި އިންސާނިއްޔަތުކަމަށް ގުރުބާންވާން ތައްޔާރަށް ތިބޭ މީހުންގެ ތެރެއިން ވެސް ވަކި ބަޔަކަށެވެ. އެއީ ގުދުރަތީ ނިޔާއެކެވެ. އެއީ ދަލޭކަދައިތައަށް ނުވަތަ އިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން އެހެން މީހަކަށް ވެސް އަމިއްލައަށް ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.\nކަޅު ހިޔަނިތައް އަސްލު ހަނގުރާމައަށް އަންނަނީ، އިލްމުވެރިންނާއި އިލްމުވެރިންގެ ތެރެއަށް ވަނުމުގެ ފުރުސަތު އޮތް މީހުން ނެތިކޮށްލާށެވެ. ނުވަތަ ބިރުދައްކައިގެން އެ މީހުން މޮޔަކުރާށެވެ. ވިސްނުމުގައި ގާބިލްކަން ހުއްޓަސް ކުއްލިއަކަށް ފެންނަ ބިރުވެރި މަންޒަރުތަކުން، ބުއްދި ފިލާދާ މީހުން އުޅެ އެވެ.\nފަހުލަވާނުންނަކީ އިންސާނުންގެ ގޮތުގައި ތިބި ޖިންނީންގެ ބައެކެވެ. އެކަމަކު އެ މީހުންނަށް އަސްލު ޖިންނިއެއްގެ ގޮތަށް، އަލިފާނަށް ބަދަލެއް ނުވެވެ އެވެ. އިންސާނުންގެ ސިފަ ލިބުނު ގޮތަށް އެމީހުން ދެމިގެން އެދަނީ އެ ސިފައިގަ އެވެ. އޭގެ އަންހެނުން ވެސް އުޅެ އެވެ. ވީރު މުހައްމަދާއި އޭނާގެ ހުރިހާ ދަރިން ކައިވެނިކުރީ ފިއްލަދޫގެ މީހުންނަކާ ނޫނެވެ. ކައިވެނިކުރަން ވީމާ އެ މީހުން ދަނީ އެހެން ރަށްރަށަށެވެ. އެ ދަރިފަސްކޮޅުގެ މީހުން އުޅޭ ރަށްރަށް، ވީރު މުހައްމަދުމެންނަށް އެނގެ އެވެ.\nފިއްލަދޫގައި ދިރިއުޅެމުން އަންނަ ފަހުލަވާނުންގެ ހަމައެކަނި އާއިލާއަކީ އެ އެވެ. އެކަމަކު ވީރު މުހައްމަދަށާއި އޭނާގެ ހަތަރު ފިރިހެން ދަރިންނަށް މިހާތަނަށް ލިބިފައި ވަނީ ވެސް ހުސް ފިރިހެން ކުދިންނެވެ. އެހެންކަމުން އެހެން ހިސާބެއްގައި އުޅޭ ފިރިހެން ފަހުލަވާނަކު ފިއްލަދުއަށް އައިސް ކައިވެނިކުރާނެ އަންހެނަކު ލިބޭކަށް ނެތެވެ. ހަމަ އެގޮތަށް ވީރު މުހައްމަދުގެ ކާފަ ދަރިން ބޮޑުވެގެން ކައިވަނިކުރަން އަންހެނަކު ހޯދަން ދާން ޖެހޭނީ ވެސް އެހެން ރަށްރަށަށެވެ.\nއެ ހުރިހާ ވާހަކައެއް ކިޔައިދީ ނިމުނު އިރު ފާތިރު އިނީ ހައިރާންވެފަ އެވެ. އެކަމަކު އޭނާގެ ހިތަށް ވަރަށް ބޮޑު ނުތަނަވަސްކަމެއް ވަނެވެ. އޭނާގެ ހިޔާލުން އެ ހަގީގަތް ނެރެ އެއްލައެއް ނުލެވުނެވެ: ދަލޭކަދައިތަ ކައިރިއަށް ޒިޔާރަތްކުރި ފުރަތަމަ ރޭ އޭނާއަށް، އެ ހަނގުރާމަ ފެނުނެވެ. އަދި އެ ހިޔަނިތައް މިހާރު އެ އުޅެނީ އޭނާގެ ފަހަތުން ކަމަށް، ދަލޭކަދައިތަ އެރޭ ބުންޏެވެ.\n"ތި ގޮތަށް ވިސްނުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތް،" ފާތިރު އިން ގޮތް ފެނިފައި، ދަލޭކަދައިތަ ބުނި އަޑު އިވުނެވެ. އޭނާ ކުއްލިއަކަށް ސަމާލުކަމަށް އަ އެވެ.\n"ދައްތަ ތިބުނީ ކީކޭ؟" ފާތިރަށް އަހާލެވުނެވެ.\n"މިވަގުތު ނުވިސްނާށޭ. ފުރަތަމަ އަހަރެން ބުނި ވާހަކަ އަދި މި އުޅެނީ ނުނިމިގެން. ރޭ މި ރަށުގައި ހިނގި އެ ބޮޑު ކަންތައްގަނޑު އެއީ އަހަރެން ހީކުރި ވެސް ކަމެއް ނޫން،" ދަލޭކަދައިތަ ވާހަކަ ފެށި އެވެ.\nރޭ އިރާކޮޅު އޭނާއަށް ފެނުނީ ހުވަފެނެކެވެ. ދައްޕަރުގައި ދޮންއިސްމާއިލްގެ ޒަހަމްވި ހަށިގަނޑު ފުރަތަމަ ބޭއްވި އަށި ހުރި ތަނުގެ ހަމަ ކުރިމަތިން ގޮނޑުދޮށަށް ލައްގާފައި އޮތް ލަކުޑި ކުޑަކުޑަ ދޯންޏެކެވެ. އެތަނުގައި އެ އޮތްތޯ ބަލަން، ވީރު މުހައްމަދު ފޮނުވި އެވެ. އެ ދޯނި އެތަނުގައި އޮތެވެ. ގެއަށް ގެނެސް ބަލައިލި އިރު، އޭގެ ތެރެއިން އޮޅާލާފައި އޮތް ފަތެއް ފެނުނެވެ.\nދަލޭކަދައިތަ އެ ކިޔާ ނިންމާލި އިރު، ލޮލުން ކަރުނަ ފޭބި އެވެ. އޭނާގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ބޭބެ މަލިކުގައި އޮތްކަން އެނގުނީ އަދި ކިރިޔާ އެވެ. އެދުރު ހުސޭނު ބުނެފައި އޮތީ، އޭނާގެ ހުރި ހަމައެކަނި އަންހެން ދިރިފުޅު ހައްވައަށް މަރުން ސަލާމަތްވެވެން އޮތީ މަލިކުން ބޭރުކޮށްގެން ކަމެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ މިހާތަނަށް ބޭނުންނުކޮށް އޮތް އެކަމަކު އެއް ފަހަރު އިހުތިޔާރުކުރެވޭ، ވަރުގަދަ ތޫފާންގެ ތެރޭގައި ހައްވަ ފުރުވާލި ވާހަކަ އާއި ހަމަ އެރޭ ފިއްލަދުއަށް ކައިރިކުރާނެ ވާހަކަ، އޭގައި އޮތެވެ.\nބޭބެ ދެން ކުރި އާދަޔާހިލާފު އަނެއް ކަމަކީ، ހިޔަނީގެ ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ އަންހެނަކު އިންސާނަކަށް ބަދަލުކޮށް، ކައިވެނިކުރުމެވެ. އެއީ ވަރަށް މަދު އިލްމުވެރިޔަކަށް ނޫނީ މިހާތަނަށް ވެފައި އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަން އެގޮތަށް ކުރެވޭނީ ވެސް، އޭގެ އަންހެނަކު، އިންސާނަކު ދެކެ ލޯބިވެ، އޭނާގެ ބައިގަނޑު ދޫކޮށް އައުމުންނެވެ.\n"ކޮއްކޯ އެވެ. ހައްވައަކީ އިންސާނެއް ނަމަވެސް އޭނާގެ އެއް ބައި ގުޅިފައި ވަނީ ހިޔަނިތަކާ އެވެ. އެއީ ބޭބެގެ ލޯބި ހައްވަ އެވެ. ތިން ކައިވެނި ރޫޅި އެކަމަކު ހިތާމައިގައި ކަރުނަ ތިއްކެއް ވެސް ބޭރުކޮށްފައި ނުވާ ހިތްވަރުގަދަ އަންހެނެކެވެ. ދަރިއެއް ލިބުމުގެ ނަސީބު އަދި ނެތް، އެކަމަކު ހިތްހެޔޮ، އަމާނާތްތެރިއެކެވެ. ބޭބެއަށް މިރަށުން ނުފޭބޭނެކަން ކޮއްކޮއަށް އެނގޭނެ އެވެ. ބޭބެ މި އެދެނީ ބޭބެގެ ހައްވަ ހިމާޔަތްކޮށްދިނުމަށެވެ. އޭނާއަށް ރަނގަޅު ފިރިއަކު ހޯދައިދޭށެވެ. އޭނާއަށް ކުއްޖަކު ލިބެން ކުރެވެން އޮތް ކަމެއް ވިއްޔާ ކޮށްދޭށެވެ. ބައްޕަ ބުނި ވާހަކަ މިހާރު ވެސް ބޭބެ ހަނދާން އެބަ ހުއްޓެވެ. ހުސޭނަށް ވުރެ މޮޅުވާނީ ދަލޭކަ އެވެ،" ފަތް ނިންމާލާފައި އޮތީ މި ބަސްތަކުންނެވެ.\nދަލޭކަދައިތަ ހިމޭންވެލި އެވެ. އެހާ ދިގުކޮށް ވާހަކަ ދެއްކުމާ އެކު ވަރުބަލިވެ، ކުޑަ ހިނދުކޮޅެއް ބޭނުންވީ އެވެ.\n"ފާތިރުގެ ކަނާތް ތިލަ ދީބަލަ!" ދަލޭކަދައިތަ އެދުނެވެ. ފާތިރު އަތް ނަގައި، ދަލޭކަދައިތަގެ އަތްތިލަ މަތީގައި ބޭއްވި އެވެ. ދަލޭކަދައިތަ ބާރަށް ހިފަހައްޓާލި އެވެ.\nފާތިރުގެ ހަށިގަނޑުގައި އުފެދުނީ މަޑު ފިނިކަމެކެވެ. އޭނާގެ އެއްވެސް އިހުތިޔާރެއް ނެތި ލޯ މަރާލެވުނެވެ.\nފެންނަން ފެށީ އިރުއޮއްސޭ މަންޒަރެކެވެ. ރަށެއްގެ ރީތި ގޮނޑުދޮށެވެ. އޭނާ އެކަނިމާއެކަންޏެވެ. އެއް ފަރާތަށް ބަލައިލި އިރު އިސްކޮޅުން ދިގު، ހިމަތޮޅި އަންހެނަކު އޭނާއާ ދިމާއަށް، މަޑުމަޑު ހިނގުމެއްގައި، އާދެ އެވެ. ލައިގެން ހުރީ ރަތް ކުލައިގެ ހެދުމެކެވެ.\nޒުވާން އަންހެންމީހާ އައިސް ހުއްޓުނީ އޭނާގެ ހަމަ ކުރިމައްޗަށެވެ. ފާތިރު ހައިރާންވެގެން ބަލައިލި އެވެ. އެއީ އޭނާ ދަންނަ އަންހެނެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެހާ ރީތި އަންހެނަކު މީގެ ކުރިއަކުން ފެނިފައެއް ވެސް ނުވެ އެވެ. ހެދުމުގެ އަތުކުރި ހުރީ، އުޅަނބޮއްޓަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް ތިރިއަށެވެ. އެހެންކަމުގެ އަތުގެ އެ ބައި ފެންނަން އޮތެވެ. މޫނާއި ކަނދުރާ އާއި އަތުގެ އޮމާން ހަންގަނޑު ވެސް އަޖައިބެއްހާ ރީއްޗެވެ.\nއަންހެންމީހާ ހިނިތުންވެލި އެވެ. ލޮލުގައި އުފާވެރިކަމެވެ. އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކާ ހަމައެކަނި ފާތިރުގެ ލޮލަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުރީ އެވެ. ފާތިރުގެ ނަޒަރު އެހެން ދިމާލަކަށް ބަދަލެއް ނުކުރެވުނެވެ.\nކުއްލިއަކަށް ލޯ ހުޅުވުނެވެ. ދަލޭކަދައިތަ، ފާތިރުގެ އަތުން ދޫކޮށްލީ އެވެ.\n"ބޭރަށް ނުކުމެލާ އިރުކޮޅަކަށް!" ދަލޭކަދައިތަ ބުނެލި އެވެ. އެވީ ގޮތް ފާތިރަށް އެނގެ އެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ ގެއިން ބޭރަށް ނުކުތެވެ. އޭރު ވީރު މުހައްމަދުގެ އަންހެނުންނާއި ދަރިންގެ އަނބިން، ބޭރު ދޮރުގެ ދެ ފަރާތުގައި އެތުރިގެން ތިއްބެވެ. ފާތިރުގެ އަތުގައި ބީހިލުމުން ވުލޫއު ގެއްލުމާ އެކު، އެ މީހުން އެ އައީ ދަލޭކަދައިތަ ތާހިރުކުރާށެވެ.\nހަނދުވަރު ނެތް ރެއެކެވެ. އެހެންކަމުން ބޭރު އޮތީ އަނދިރިކޮށެވެ. ދެ ގޭގައި ވެސް ކަރަންޓް ބޭނުންނުކުރާތީ، ގެއިން ބޭރަށް ފެތުރިފައި ވަނީ ގޭ ތެރޭގައި ދިއްލާފައި ހުރި ފުޅިބައްތީގެ މަޑު އަލިކަމެވެ.\nމިއީ ފާތިރުގެ ހިތަށް ވެސް ގެނެވުނު ދުވަސްތަކެއް ނޫނެވެ. މިކަހަލަ ރަށަކަށް އައިސް، މިކަހަލަ ކަންތައްގަނޑެއްގެ ތެރެއަށް ވަނުމުގެ ކުޑަ ވެސް އެދުމެއް އޭނާގެ ނެތެވެ. އެކަމަކު މަހުޖަނު ނަލަ އިބްރާހިމް ރަހީނުކޮށް، ގަދަކަމުން ބުނުވި ވާހަކަތަކުން އޭނާއަށް އާދެވުނީ މި ރަށަށެވެ. ޒިޔާރަތްކުރެވުނީ މި ގެއަށެވެ. އެކަމަކު މިއީ އޭނާގެ ހަޔާތުގައި ލިއެފައި އޮތް ސަފުހާތަކެއްކަން، ދަލޭކަދައިތަގެ ފުރަތަމަ ބައްދަލުވުމުން ވެސް އެނގުނެވެ. އަދި މިރޭ ކިޔައިދިން ވާހަކަތަކުން އޭނާގެ ހިތުގައި މިހާރު އޮތް ނުތަނަވަސްކަމަކީ ނުވަތަ ހަގީގަތަކީ، އާންމު މީހަކަށް ވުރެ އޭނާއަށް ލިބިފައިވާ ވިސްނުމުގެ ބާރު ގަދަ ކަމެވެ. އޭނާގެ ފަހަތުން އެ ހިޔަނިތައް އުޅޭ ކަމެވެ.\nއަނެއްކާ އޭނާއަކީ ވެސް މި އަޖައިބެއް ކަހަލަ ދިރިއުޅުމެއްގައި އުޅޭ އިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން އެކެއް ހެއްޔެވެ؟ އެއީ މީގެ ކުޑައިރުކޮޅެއް ކުރިން ދަލޭކަދައިތަ ކުރިމަތީގައި އިން އިރު ވެސް އޭނާގެ ހިތަށްއެރި، އެކަމަކު ދުރުވާން އުޅުނު ސުވާލެކެވެ.\n"ދެން ވަދޭ!" ބޭރުން ފެންނަން އޮތް އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއަށް ވިސްނުން ދޫކޮށްލައިގެން ހުއްޓާ އޭނާއަށް އިވުނީ ފިރިހެނަކު އެހެން ބުނި އަޑެވެ. ބަލައިލި އިރު، ދަލޭކަދައިތަ ރީތިކޮށްފައި، އަންހެންވެރިން ނުކުމެ ހިނގައިގެންފި އެވެ.\nފާތިރު ގެއަށް ވަދެ، މަޑުމަޑުން ގޮސް ގޮނޑީގައި އިށީނެވެ. ދަލޭކަދައިތަ އޮތީ ހިނިތުންވެފަ އެވެ.\n"މުޅި ހަޔާތް ބަދަލުވެދާނެ ހަމަ ކުއްލިއަކަށް ވެސް. ފާތިރު މިގެއަށް އައި ފުރަތަމަ ދުވަހު އަހަރެން މިގޮތަކަށް ހިއެއް ވެސް ނުކުރަން. އެކަމަކު މިހާރު މި ވަނީ ފާތިރުގެ ކިބައިން ވަރަށް ބޮޑު ކަމަކަށް އެދެން ޖެހިފައި،" ދަލޭކަދައިތަ ބުންޏެވެ.\n"މިއީ ފާތިރަށް ނުކުރެވޭނެ ވަރުގެ ކަމެއް ވެސް ނޫން. ފާތިރަށް ގެއްލުމެއް ލިބޭނެ ކަމެއް ވެސް ނޫން،" ފާތިރު ހައިރާންވެފައި އިނުމުން، އިތުރަށް ދަލޭކަދައިތަ ބުނެލި އެވެ.\n"އަހަންނަށް ކޮށްދެވެން އޮތް ކަމެއް ވިއްޔާ، ނޫނެކޭ ނުބުނާނަން،" ހިތުގައި ބާރަށް ވިންދު ޖަހަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް އޭނާ ބުންޏެވެ.\n"ކޮއްކޯ، އާދެ ބަލަ!" ދަލޭކަދައިތަ ބުނި އަޑު އިވުނެވެ. ފާތިރަށް ބޭއިހުތިޔާރުގައި ވެސް ބަލައިލެވުނީ ރަނގަޅު ދިމާއަށެވެ. ފެން ރުނބާ ބަހައްޓާފައި ހުރި ކޮޓަރި އެވެ. ދަލޭކަދައިތަގެ ޒަވާޖީ ހަޔާތުގައި ބޭނުންކުރި ކޮޓަރި އެވެ. ފަޅަށް ހުންނަތާ ބައި ގަރުނަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވެއްޖެ އެވެ.\nގޭތެރެއަށް ފެތުރިފައި އޮތް، މަޑު ރަތް ކުލައިގެ އަލިކަމުގެ ތެރެއަށް ނުކުތީ ހައްވަ އެވެ. މީގެ ކުޑައިރުކޮޅެއް ކުރިން ފާތިރަށް ލޯ މެރިފައި އިނދެވުނު ސިކުންތުކޮޅުގެ ތެރޭގައި ފެނުނު ރީތި އަންހެނާ އެވެ.\nލިބުނު ސިހުމާ އެކު ފާތިރަށް ތެދުވެވުނެވެ. ގޮނޑި ނުވެއްޓުނީ ވެސް ކިރިޔާ އެވެ. ހައްވަ އައިސް އޭނާގެ ކައިރިއަށް، އެކަމަކު ދަލޭކަދައިތައާ ދިމާއަށް ކުރިމަތިލައިގެން ހުއްޓުނެވެ. ފާތިރާ ދިމާއަށް ބަލައި ވެސް ނުލަ އެވެ.\n"މިއީ ހައްވައަކީ. މިއީ އަހަރެންގެ ކޮއްކޮއަކީ. އަހަރެން ބޭނުންވަނީ ހައްވައާ ފާތިރު ކައިވެނިކުރުވަން. ދައްތަގެ މި އެދުމަށް ނޫނެކޭ ނުބުނާތި،" ހައްވަގެ އަތުގައި ހިފަހައްޓާލަމުން، ހައްވަގެ މޫނަށް ބަލަން އޮވެ، ދަލޭކަދައިތަ ބުންޏެވެ. އެކަމަކު ވާހަކަ އެ ނިންމާލީ އަމުރަކުންނޭ ފާތިރުގެ ހިތަށްއެރި އެވެ.\nއޭނާ ބުނާނީ ކީކޭ ހެއްޔެވެ؟ އެތައް އަހަރަކަށް ފަހު، ތިން ވަނަ ކައިވެނީގެ ބިންގާ އެޅިތާ އަދި މަހެއް ނުވެ އެވެ. އެ އޮތް ހުރިހާ ދުވަހު އޭނާ ހުރީ، ހިތްހަމަޖެހޭ، ތެދުވެރި އަންހެނަކު ނުވެގެންނެވެ. އޭނާގެ ހިތުން ސުހާނާ ޖާގަ ހޯދީ ވެސް ހީކުރި ކަހަލަ ގޮތަކަށެއް ނޫނެވެ. ކައިވެންޏަށް ފަހު މިދިއަ ދުވަސްކޮޅުގައި ދެ މީހުން އުޅުނީ ނުހަނު އުފަލުންނެވެ.\n"ކީއްވެ ފާތިރު މަޑުން ތިހުރީ؟ ގަބޫލު ނޫނީތަ؟" ދަލޭކަދައިތަ ސުވާލުކުރި އެވެ.\nއޭނާއަށް އެހެން ބުނެވޭކަށް ނެތެވެ. އޭނާ އެ ހުރީ އާދަޔާ ހިލާފު ބާރުތަކެއް ލިބިފައިވާ ބައެއްގެ މެދުގަ އެވެ. ދަލޭކަދައިތަ ބުނި ވާހަކަތައް ދިމާވާ ނަމަ، އޭނާއަކީ ވެސް އޭގެ ތެރެއިން އެކަކަށް ވުން ކައިރި އެވެ. އެހެންކަމުން އަމިއްލަ ބާރެއް ނެތް މާހައުލެއްގައި އޭނާއަށް ބުނެވޭ އެއްޗަކުން ދެން ދިމާވާނީ ކޮން ކަމެއް ކަމެއް ވެސް ނޭނގެ އެވެ. އެހެންކަމުން ދަލޭކަދައިތަގެ ކުރިމަތީގައި އޭނާއަށް ނޫނެކޭ ބުނެވޭކަށް ނެތެވެ.\n"ތިކަން ކޮށްދޭނަން،" ފާތިރަށް ބުނެވުނެވެ.\nދެން ފެނުނީ ވީރު މުހައްމަދާއި އޭނާގެ ތިން ދަރިއަކު، ކުޑަ މޭޒަކާއި ހަތަރު ގޮނޑި ހިފައިގެން ގެއަށް ވަން ތަނެވެ. މޭޒު ބަހައްޓާ، އޭގެ މަތީގައި ހުދު ފޮތިގަނޑެއް އަޅާލި އެވެ. ގޮނޑިތައް ތަރުތީބުކޮށްލި އެވެ.\n"ހައްވަގެ އަތުގައި ހިފައިގެން ގޮސް، އަހަންނާ ކުރިމަތިވާ ގޮތަށް ހުރި ދެ ގޮނޑީގައި އިށީނދޭ!" ދަލޭކަދައިތަ ބުންޏެވެ.\nފާތިރަށް ހުރެވުނީ ގަނޑުވެފަ އެވެ. ހުރިހާ ކަމެއް ވަމުން އެދަނީ މީހެއްގެ ހިތަށް ވެސް ނާރާހާ އަވަހަށެވެ. ފާތިރު، އޭނާއާ ޖެހިގެން ހުރި ހައްވަގެ އަތް ތިލާގައި މަޑުމަޑުން ހިފާލި އެވެ. ދަލޭކަދައިތަގެ އަތުގައި އަތް ޖެހުމުން، ހަށިގަނޑަށް އަަރައިގެން ދާ ކަހަލަ ފިނިކަމެއް މިފަހަރު ވެސް އިހުސާސްވި އެވެ. މިއީ ހަމަ އަޖައިބެކެވެ.\nވީރު މުހައްމަދާއި އޭނާގެ އެއް ދަރި، އަނެއް ދެ ގޮނޑީގަ އެވެ. ކުޑަކުޑަ އިރުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ކައިވެނިކޮށް ނިމިއްޖެ އެވެ. ގޮނޑިތަކާއި މޭޒު ހިފައިގެން އެ މީހުން ގެއިން ނުކުތެވެ. ބޭރުން ދޮރު ލެއްޕި އެވެ.\n"އާދެ ބަލަ!" ދަލޭކަދައިތަ ގޮވާލި އެވެ. ފާތިރު، އޭނާގެ އާ އަނބިމީހާގެ އަތުގައި ހިފަހައްޓާލައިގެން ގޮސް، ދަލޭކަދައިތަގެ ކުރިމަތީގައި ހުއްޓުނެވެ. އޭނާގެ އުފާވެރި ހިނިތުންވުމެވެ. ދެން ފާތިރަށް ފެނުނީ ދަލޭކަދައިތަގެ ލޮލުން ކަރުނަ ފައިބަން ފެށި ތަނެވެ.\n"ދައްތައަށް ތި ކޮށްދިނީ ދުވަހަކު ވެސް ހިތުން ފިލައިގެން ނުދާނެ ހެޔޮ ކަމެއް، ފާތިރު. މަރު އެނދުގައި އޮތް އަންހެނަކު ހަމަ ބުނެލާ އިރަށް، ނުވެސް އެނގޭ، ނުވެސް ދަންނަ މީހަކާ ކައިވެނިކުރާކަށް ކޮންމެ ކޮންމެ މީހަކު އާނބަހެއް ނުދޭނެ. އެކަމަކު ފާތިރު އަހަންނަށް ތި ކުރީ ވަރަށް ބޮޑު އިތުބާރެއް،" ކަރުނަތައް ފައިބަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް، ހުއްޓުމެއް ނެތި، އެހާމެ ސާފުކޮށް ދަލޭކަދައިތަ ވާހަކަ ދެއްކި އެވެ.\n"ކޮއްކޯ! ދައްތަ މި ނިންމުން ނިންމާނީ ސަބަބެއް އޮވެގެން ކަމަށް ގަބޫލުކުރޭ! ކޮއްކޮއަކަށް ނުލިބޭނެ މިކަހަލަ ތެދުވެރިއެއް. ހިތްވަރުގަދަ މީހެއް. މިއީ ކޮއްކޮގެ ބައްޕަ ދައްތަ ކައިރީގައި އެދުނު އެދުމެއް،" ދަލޭކަދައިތަ ބުންޏެވެ.\nއޭނާ ލޯ މަރާލި އެވެ. އެއްޗެކޭ ނުބުނެ އެވެ. ހިމޭންކަމުގެ ވަގުތުކޮޅެކެވެ.\n"އެހެރީ ކޮޓަރި. ދެ މީހުން ދައްކާނެ ވާހަކައެއް ދައްކާލަށް ދެން ދޭ!" ލޯ ހުޅުވުމެއް ނެތި، އެންމެ ފަހުން ދަލޭކަދައިތަ ބުނެލި އެވެ.\nފުރަތަމަ ހިނގައިގަންނާނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ފާތިރަކަށް ނުކެރުނެވެ. ހައްވައަކަށް ނުކެރުނެވެ. ދެ މީހުންނަކީ ވެސް ބީރައްޓެހިންނެވެ. ދެ މީހުން ވެސް މި ވަގުތަށް ތައްޔާރުވެފައެއް ނެތެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ބައްދަލުވި ވަގުތު، ކައިވެނިކޮށް ވެސް ނިމުނީ އެވެ.\nފުރަތަމަ ހިނގައިގަތީ ފާތިރެވެ. އޭނާ ހުރީ އަދިވެސް ހައްވަގެ އަތުގައި ހިފަހައްޓާލައިގެންނެވެ. އެ އަތުން ދޫކޮށްލާނެ ވަގުތެއް ނުލިބެ އެވެ. އެފަދަ ކަމަކަށް ހިޔާލުކޮށްލެވޭ ކަހަލަ ޖާގައެއް ވެސް ނުލިބެ އެވެ.\nމުޅި ދަތުރު ބަދަލުވެގެން މިދިއައީ މުޅިން އެހެން މިސްރާބަކަށެވެ. އޭނާގެ ހަޔާތުގެ ސަމުގާގެ ކަށި ވެސް އެ އެނބުރުނީ އެހެން ދިމާއަކަށެވެ.\n(ހަތް ވަނަ ބައި، މޭ 12، 2020، އަންގާރަ ދުވަހު)