ޕާޓީގެ އަސާސީ ޤަވާޢިދަށް ޢަމަލުނުކުރާ ބަޔަކު، ޤާނޫނުއަސާސީއަށް ޢަމަލުކުރާނެތަ؟ |\nޕާޓީގެ އަސާސީ ޤަވާޢިދަށް ޢަމަލުނުކުރާ ބަޔަކު، ޤާނޫނުއަސާސީއަށް ޢަމަލުކުރާނެތަ؟\nދިވެހި ދައުލަތުގެ ދީނަކީ މާތްވެގެންވާ އިސްލާމް ދީންކަމަށާއި، އިސްލާމްދީނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުގެ މައިގަޑު މަޞްދަރުކަމަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިސްލާމްދީނުގެ އަޞްލަކާ ޚިލާފު އެއްވެސް ޤާނޫނެއް ނުހެދޭނެ ކަމަށް މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ، "ޤާނޫނުއަސާސީ އާއި ޤާނޫނުގައި ވަކި ގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާކަންކަން ނިންމުމުގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އެކަމެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތަށް ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތް ކުރުމަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 މާއްދާގައި ލާޒިމުކޮށްފައިވެއެވެ.\nފަނޑިޔާރުންނަކީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޖަދުވަލު 1 ގެ5ވަނައަށް އޮންނަ ހުވައި ކުރެއްވުމަށްފަހު މަޤާމަށް ޢައްޔަނުކުރެވޭ ބޭޅުންނެވެ. މާތް ﷲ ގަންދީކުރައްވާ ހުވަޔަކީ؛ (1) އިސްލާމް ދީނަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތުމަށާއި، (2) ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ އާއި ޤާނޫނު ދެމެހެއްޓުމަށާއި، (3) ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށާއި، (4) މަޤާމުގެ ވާޖިބުތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ އާއި ޤާނޫނާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތީން، ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު، އަދާކުރުންމަތީ ދެމިހުރުމަށް ކުރާ ހުވައެކެވެ.\nފަނޑިޔާރުންނެކޭ އެއްފަދައިން، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކޮންމެ މެމްބަރަކީވެސް، (1) އިސްލާމް ދީނަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތުމަށާއި، (2) ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ އާއި ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުތައް ދެމެހެއްޓުމަށާއި، (3) ދިވެހި ޤައުމަށް އިޚްލާޞްތެރިވުމަށާއި، (4) މެމްބަރެއްގެޙައިޘިއްޔަތުން އަދާކުރާންޖެހޭ ވާޖިބުތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ އާއި ޤާނޫނާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތީން، ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު، އަދާކުރުންމަތީ ދެމިހުރުމަށް މާތް ﷲ ގަންދީ ހުވާކޮށްގެން ތިބި ބަޔެކެވެ.\nދެން އޮތީ، ކޮންމެ ގޮތަކުން ނަމަވެސް، ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ބާރުތަކަށް ސަވާރުވެގެން ތިބި "އިއްތިޙާދު ސަރުކާރުގެ" މައި ޕާޓީ ކަމުގައިވާ އެމްޑީޕީގެ އަސާސީ ޤަވާޢިދެވެ. އަހުރެން ހިތުން، މި ޕާޓީގެ ކޮންމެ މެމްބަރަކުވެސް، މިޕާޓީއާއި ގުޅޭނީ، ޕާޓީގެ އަސާސީ ޤަވާޢިދު ޤަބޫލުކޮށްގެންނެވެ. ސުވާލަކީ، މި ޕާޓީގެ ކިތައް މެމްބަރުން ޕާޓީގެ އަސާސީ ޤަވާޢިދު ދެކި، ކިޔާ ހަދާފައިވޭ ބާވައެވެ؟\nޖޫން 30، 2018 ގައި ބޭއްވި، ޕާޓީގެ އާދަޔާއި ޚިލާފު ކޮންގްރެސްއިން އިޞްލާޙްކޮށް ފާސްކޮށްފައިވާ، ޕާޓީގެ އަސާސީ ޤާވާޢިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާ ފަށާފައިވަނީ، "ރައްޔިތުންގެ ކިބައިން ހޯދާ އަމާނަތެއްގެ މަތިން އެމްޑީޕީ މަސައްކަތްކުރާނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިކަން އޭގެ އިންޞާފުވެރި ހަމަގޮތުގައި ކުރުމަށެވެ." ތިލަކޮށް ބުނާނަމަ، އެމްޑީޕީ އިން ކުރާ ވެރިމަކެއް ކުރާނީ "ރަށްޔިތުންގެ ކިބައިން ހޯދާ އަމާނާތެއްގެ" ގޮތުގައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، ވެރިކަން އަތުޖެހުމުން ކަންކުރަނީ އެހެން ހެއްޔެވެ؟ ޕާޓީގެ ޢާއްމު މެންބަރެއްގެ ނުވަތަ ރައްޔިތެއް ޙައްޤެއް އޮތްކަން ދަނޭހެއްޔެވެ؟ ނުދަނެއެވެ.\nމި މާއްދާގައި، އެމްޑީޕީ އިން ކުރާނެ ކަމަށް ބުނެފައިވާ އެހެނިހެން ކަންކަމަށްވެސް ބަލާލަމާހެއްޔެވެ؟\n(ހ) މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީން ޙިމާޔަތްކޮށް ރައްކާތެރިކުރުމާއި އެހެން އެއްވެސް ދީނަކަށް ފުރުޞަތު ނުދިނުން.\n(ށ) ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމާއި އިސްތިޤްލާލު ދެމެހެއްޓުން.\n(ނ) ދިވެހިރާއްޖޭގައި އަމަންއަމާންކަމާއި ޞުލްޙަމަސަލަސްކަން ދެމެހެއްޓުން.\n(ރ) ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުޅުވާލެވިގެންވާ، މިނިވަން ވިޔަފާރީގެ ގިއުގަނޑެއްގެ ތެރޭގައި ހަރުދަނާ އިޤްތިޞާދެއް ބިނާކުރުން.\nވަރަށްވެސް ރަނގަޅު އަސާސްތަކެކެވެ. އެހެން ކަމުން، ޕާޓީން ކަނޑައަޅާފައިވާ، ވެރިކަން ކުރުމުގެ އަސާސްތަކަށް ވަކިވަކިން ބަލާލަމާހެއްޔެވެ؟\n1. އަސާސީ ޤަވާޢިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ، "މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީން ޙިމާޔަތްކޮށް ރައްކާތެރިކުރުމާއި އެހެން އެއްވެސް ދީނަކަށް ފުރުޞަތު ނުދިނުމަށް" ކަނޑައަޅާފައި އޮތް އޮތުމަށް އެޕާޓީގައި ނަގާކިޔަން ތިބި، ޚާއްޞަކޮށް، ޕާޓީގެ އެއްމެ އިސްފަރާތް ކަމުގައިވާ ރައީސް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ޞާލިޙް ނުވަތަ ޕާޓީގެ ރަޢީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ކިބައިން ފެނޭހެއްޔެވެ؟ ނުފެނެއެވެ. މުޅިންވެސް ފެންނަނީ މި އުޞޫލާ ކަނޑައެޅިގެން ޚިލާފަށް، އެހެން ޤައުމިއްޔަތެއް ގެނައުމަށް ވަކާލާތުކުރަމުންދާތަނެވެ. އެމްޑީޕީއަށް ވެރިކަން އަތުޖެހޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އެންމެ ފުރަތަމަވެސް ފަށައިގަންނަނީ އިސްލާމްދީނާއި ބީރައްޓެހި ފިކުރުތައް ތަޢާރަފުކޮށް، ދަރިވަރުންގެ ހިތްތަކުން ދީނަށް އޮންނަ ލޯބި ފޮހެލުމަށެވެ. ރައްޔިތުންގެ ހިތްތަކުން ދީނުގެ ޢަޤީދާ ބަލިކަށިކޮށްލުމަށެވެ. ސުކޫލްތަކުގެ މަންހަޖުން ފެށިގެން ޤާނޫނުތަކަށްވެސް އަލްމާނީ ފިކުރުތައް ގެނެސްގަތުމަށެވެ. މި ސަރުކާރުގެ ތެރެއިން ފެންނަންފެށި އަނެއްކަމަކީ ކޯޓުތަކުން، އިސްލާމީ ޝަރީޢާ ކިޔަވައިވިދާޅުވެގެން ތިއްބެވި ބޭފުޅުން ބޭރުކުރުމެވެ. މިއީ އަލްމާނީ ސިޔާސަތު ތަންފީޒުކުރުމަށް ކޮށަމުންދާ އެންމެ ފަހުގެ މަރުޙަލާއެވެ. ކުރީގައި މިކަން ނުކުރެވުނީ މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ ނެތުމުންނެވެ.\n2. ޕާޓީގެ އިސް ފަރާތްތަކުން، ޕާޓީގެ އަސާސީ ޤަވާޢިދާއި ކަނޑައެޅިގެން ޚިލާފަށް މަސައްކަތްކުރަމުންދާ އިރުވެސް، މި ފަރާތްތައް ޖަވާބުދާރީ ކުރުވަން ޕާޓީގެ ތެރެއިންވެސް، އަދި އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުންވެސް އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ނުކުރެއެވެ. މި މީހުން ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމަށް ޕާޓީގެ ތެރޭގައި އޮތީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި ތިބި ޕާޓީގެ މެމްބަރުންނާއި (ޕީޖީ ގްރޫޕުންނާއި) ޤައުމީ މަޖިލީހެވެ. ނަމަވެސް، ޕީޖީ ގްރޫޕަކީވެސް، އަދި ޤައުމީ މަޖިލީހަކީވެސް ދެ ފީކުދާނެވެ. ނަޝީދަށް ޘަނާކިޔާ، ނަޝީދުގެ ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލް އޮންނަ ނަޝީދުގެ ދެ "ކިޗަން ކެބިނެޓް" އެވެ. އެއީ ނަޝީދު އަތްނެގި ގޮތަކަށް އަތްނަގަން ތިބޭ ބައެކެވެ. ނަޝީދުގެ ފިކުރާ ޚިލާފުވެއްޖެ ކޮންމެ މީހެއް ޕާޓީން ބޭރުކޮށް އެއްލާލާނެއެވެ. ޑރ. އިބްރާހީމް ދީދީ އާއި، އަލްހާނު ފަހުމީ އާއި ރީކޯ މޫސާ މަނިކާއި ފުރަހަނި ޝުޢައިބަކީ މިގޮތުން އެކަހެރިކޮށްލެވުނު، ޕާޓީއަށް ނުހަނު ބޮޑެތި ޚިދުމަތްކުރައްވާފައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުންނެވެ. މި ޕާޓީގައި، ނަޝީދު ފިޔަވައި އެހެން ކޮންމެ މެމްބަރަކީ، އަދި ޚާއްޞަކޮށް، ނަޝީދުގެ ލީޑަރޝީޕަށް ޗެލެންޖުކުރާ، ނުވަތަ ޗެލެންޖްކޮށްފާނެ ކޮންމެ މީހަކީ "ޑިސްޕެންސަބަލް" މީހެކެވެ. ކޮންމެވެސް ބަހަނާއެއްގައި ބޭރުކޮށްލާނެއެވެ.\n3. އަސާސީ ޤަވާޢިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވަނީ "ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމާއި އިސްތިޤްލާލު ދެމެހެއްޓުން" ކަމަށް ވިއަސް، މި ޕާޓީގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާދަތު ދިފާޢުކޮށް، އިސްތިޤްލާލު ދެމެހެއްޓުމަށް ކުރި އެއްވެސް ކަމެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. ކުރާ ކަންކަމުން ފެންނަނީ ޤައުމުގެ ސިޔާދަތާއި އިސްތިޤުލާލަށް ނުރައްކާކޮށް، ޤައުމަށް ޤައްދާރުވަމުންދާތަނެވެ. އެމްޑީޕީ އަކީ ހިންގުމުގެ ނިޡާމުގައި ޗެކް އެންޑް ބެލެންސް ސިސްޓަމްތަކެއް ޤާއިމުކުރެވިފައި އޮތް ޕާޓީއެއް ނަމަވެސް، ޤައުމުގެ ސިޔާދަތާއި އިސްތިޤުލާލާއި ކުޅެމުންދާއިރުވެސް، ޕާޓީގެ ތެރޭގައި އެއްވެސް ވަރެއްގެ މަޝްވަރާއެއް ކުރާނެ ނުވަތަ ކުރެވޭނެ ފުރުޞަތެއް ނޯވެއެވެ. ކަން ކުރަނީ ޕާޓީގެ ރައީސް ނަޝީދު ހިތަށްއެރި ގޮތަކަށެވެ. ސަރުކާރުގައި ތިބެގެންވެސް، އަދި އިދިކޮޅުގައި ތިބެގެންވެސް، މި ޕާޓީން ޢަމަލުކޮށްފައިވަނީ، އަދި މިހާރުވެސް ޢަމަލުކުރަމުންދަނީ އެމެރިކާއާއި އިންޑިއާގެ މަޞްލަޙަތު އިސްކޮށްގެން، މި ދެޤައުމުގެ މަޞްލަޙަތަށްޓަކައި، އަމިއްލަ ޤައުމުގެ ސިޔާދަތާއި އިސްތިޤުލާލު ޤުރުބާންކުރަމުންދާ ތަނެވެ. މިފަދަ ކަމެއްގައިވެސް، 50،000 މެމްބަރުން ތިބިކަމަށް ދަޢުވާކުރާ "ސިޔާސީ" ޕާޓީއެއްގެ ތެރެއިން، ޤައުމުގެ ދިފާޢުގައި، އަދި ޤައުމުގެ މަޞްލަޙަތުގައި، ބަހެއްބުނެލަން ކެރުނު އެންމެ މެމްބަރެއްވެސް ނެތެވެ. ސިޔާސީ ޕާޓީއަކަށްވުރެ، އެމްޑީޕީ އަކީ ނަމުން ޑިމޮކްރެޓިކް، ކަމުން ޚުދުމުޚުތާރު ކަލްޓެކެވެ. މެމްބަރުންނަށް އޮންނަހާވެސް މަސައްކަތަކީ މަގުތަކަށް ނުކުމެ ހޯބޯލެވުމެވެ. މި ނޫން ކަމެއްގައި، ޕާޓީގެ ލީޑަރޝިޕުން ޕާޓީގެ މެމްބަރުންގެ ބޭނުމެއްނުހިފައެވެ.\n4. އަސާސީ ޤަވާޢިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި "ދިވެހިރާއްޖޭގައި އަމަންއަމާންކަމާއި ޞުލްޙަމަސަލަސްކަން ދަމަހައްޓާނެ" ކަމަށް ބުނެފައި އޮތަސް، ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު ބައްޓަންކުރަމުންދާ ގޮތުންނާއި ޕާޓީގެ ބޮޑުން ދައްކާ ވާހަކަތައް ނުހުއްޓުވައިފިނަމަ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިހާރު މިއޮތް އަމާންކަމާއި ޞުލްޙައެއް ނޯންނާނެއެވެ. މާޡީގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތައް ބަލާއިރު، ދެވަނަ ބޮޑުހަނގުރާމައިގައި ޖަޕާނު މީހުން މި ސަރަޙައްދަށް ވަނީ އިނގެރޭސީންގެ ހަނގުރާމަ މަތީ މަރުކަޒެއް މި ރާއްޖޭގައި އޮތީމައެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ، ޖަޕާނަށް އުފުލަމުން ދިޔަ ތެލާއި މަޢުދަނާއި އެހެނިހެން މުދާ ހުރަސްކުރަމުންދިޔައީ މި ސަރަޙައްދުން ކަމަށް ވެފައި، މި ވިޔަފާރިއަށް އެމެރިކާ އާއި އިނގެރޭސީން ހުރަސް އަޅަންފެށުމުންނެވެ. އެންމެ ފަހުން ޖަޕާނަށް މަޖުބޫރުވީ އެމީހުންގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި މި ސަރަޙައްދަށް ވަނުމަށެވެ. ދެން ކަންވެގެންދިޔަގޮތް އެއޮތީ ތާރީޚުން ފެންނާށެވެ.\nއެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް ގޮތުގައި، މިއަދު ދުނިޔޭގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު އިޤްތިޞާދީ ބާރަކީ ޗައިނާއެވެ. އެމެރިކާ ރުހުނަސް ނުރުހުނަސް، ޗައިނާ ހުއްޓުވުމުގެ މާލީ އަދި މިލިޓަރީ ބާރެއް ނުވަތަ ޤާބިލުކަމެއް މިއަދު އެމެރިކާއަށް ލިބިގެނެއް ނުވެއެވެ. އިންޑިއާ ކަނޑަކީ 1،300،000 އަކަ ކިލޯމީޓަރުގެ ބިޔަ ސަރަޙައްދެކެވެ. މި ބިޔަ ސަރަޙައްދު ހުރަސްކޮށް އަހަރަކު ތިން ޓްރިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ ވިޔަފާރި ހިނގައެވެ. އަދި ޗައިނާއަށް އެތެރެކުރެވޭ ތެލުގެ 80 އިންސައްތަ އުފުލަނީ މި ސަރަޙައްދު ހުރަސްކޮށެވެ. ދުނިޔޭގައި ކުރެވޭ ކަނޑުބޯޓުފަހަރުގެ ދަތުރުތަކަށް ބަލާއިރު، 33 އިންސައްތަ ދަތުރުކުރަނީވެސް މި ސަރަޙައްދުގެ ތެރެއިންނެވެ. އެހެން ކަމުން، ޗައިނާގެ މިނިވަން ވިޔަފާރިއަށް ހުރަސްއެޅުމަށް އެމެރިކާ އިސްވެ އޮވެ، އިންޑިއާ ލައްވާ މިކުޅޭ ކުޅިއަށް ޗައިނާއިން ފާރަވެރިނުވެ ނޯންނާނެއެވެ.\nބިޔަ ބޮޑު ދެބާރުގެ މެދުގައި ހިނގަމުން މިދާ ވާދަވެރިކަމުގެ ތެރެއަށް ރާއްޖެ ވެއްދުމަށް، އެމްޑީޕީއިން ޙިޞާރުކޮށްފައިމިވާ ޚުދުމުޚުތާރު ވެރިމަކުގެ ފަރާތުން ކުރަމުން މިގެންދަނީ ވަރަށްވެސް ނުރައްކާތެރި، ނޭއްގާނީ ކަންތައްތަކެކެވެ. އެކަންކަމުގެ ސަބަބުން، ރާއްޖޭގެ އަމަންއަމާންކަމާއި ޞުލްޙަމަސަލަސް ކަމަށް ސީދާގޮތުންނާއި ނުސީދާ ގޮތުން ހުރަސްއެޅޭނެ ކަންކަމެވެ.\nދިވެހިރާއްޖޭގައި އަމަންއަމާންކަމާއި ޞުލްޙަމަސަލަސްކަން ދެމެހެއްޓުމަކީ ޕާޓީން ކުރާނެ ކަމެއް ކަމަށް ފޮތުގަ ލިޔެފަ އޮތަސް، ކަންކުރަނީ ދިމާ އިދިކޮޅަށެވެ. މިކަން މިމީހުން ހީކުރިވަރަށްވުރެ އަވަހަށް ރައްޔިތުންގެ ސަމާލުކަމަށް އައިސްފައިވާތީ، ރައްޔިތުން ހަންމަތަކުރަން އެބަޖެހެއެވެ. މިކަން ކުރެވެން އަންނަނީ ޚުދުމުޚުތާރު ވެރިކަމެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. ޚުދުމުޚުތާރު ވެރިކަމަކީ، އަމަންއަމާންކަމާއި ޞުލްޙަ މަސަލަސްކަން ދަމަހައްޓައިގެން ކުރެވޭނެ ވެރިކަމެއް ނޫނެވެ. ޚުދުމުޚުތާރު ވެރިކަމެއް ދަމަހައްޓަން ދުޝްމަނެއް ނުވަތަ ބިރެއް އުފަންކުރަން ޖެހެއެވެ. މިކަން ކުރުމުގެ ދެ ބޭނުމެއް އޮވެއެވެ. އެއް ބޭނުމަކީ އިދިކޮޅު ސިޔާސީ ފަރާތްތަކާއި މުޅި ރައްޔިތުން ހަންމަތަކޮށްފައި ބޭއްވުމެވެ. ދެވަނަ ބޭނުމަކީ ހަރުކަށި ޤަނޫނުތައް ތަޢާރަފުކޮށް، ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުތައް ފޭރިގަތުމެވެ. މިކަމަށް ނަޝީދު އުފަންކޮށްގެން އުޅޭ ދެ ދުޝްމަނުންނަކީ "ހަރުކަށި ފިކުރާއި" "އަނދިރި ދައުލަތެވެ." މި "ވާރޗުއަލް" ދުޝްމަނުންގެ ރިމޯޓް ގެންގުޅެނީވެސް ޚުދު ނަޝީދެވެ. އަދި މި ދެ ދުޝްމަނުންގެ "މޯޑަސް އޮޕަރަންޑީ" ކަނޑައަޅަނީވެސް ނަޝީދެވެ. އެހެން ކަމުން، ވަގުތު ފާއިތުނުވަނީސް، އެމްޑީޕީގެ ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދާއި ރައީސް ޞޯލިޙު ކުޅެމުން މިދާ ނުރައްކާތެރި ސިޔާސީ ޗަރުކޭސް ހުއްޓުވަންޖެހެއެވެ. މިއީ ޤައުމީ ވާޖިބެކެވެ.\n5. އަސާސީ ޤަވާޢިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި "ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުޅުވާލެވިގެންވާ، މިނިވަން ވިޔަފާރީގެ ގިއުގަނޑެއްގެ ތެރޭގައި ހަރުދަނާ އިޤްތިޞާދެއް ބިނާކުރާނެ" ކަމަށް އޮތަސް، އިދިކޮޅުގައި ތިބެގެންވެސް ވަކާލާތުކުރަމުންދިޔައީ މި އަސާސްއާއި ކަނޑައެޅިގެން ޚިލާފަށެވެ.\nރާއްޖެއަކީ ފަސް ލައްކަ ވެސް ހަމަނުވާ އާބާދީއެއް ދިރިއުޅެމުން އަންނަ ޖަޒީރާ ޤައުމެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ޖިއޮގްރަފިކް ސަރަޙައްދުގެ ބޮޑުމިނަކީ 90،000 އަކަ ކިލޯމީޓަރެވެ. ޚާއްޞަ އިޤްތިޞާދީ ސަރަޙައްދުގެ ބޮޑުމިނަކީ 1،000،000 (އެއް މިލިއަން) އަކަ ކިލޯމީޓަރެވެ. މައިގަނޑު އިޤްތިޞާދީ މަސައްކަތަކީ މަސްވެރިކަމާއި ފަތުރުވެރިކަމެވެ. އެކްސްޕޯޓް ބިނާވެފަ އޮތީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ކަނޑުމަހާއި ފަރުމަހުގެ ބާވަތްތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު ވަޡީފާ އަދާކުރާ ދެ ޞިނާޢަތަކީވެސް މަސްވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތާއި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތެވެ. މިއާއި ޚިލާފަށް، ދިވެހިންނަކީ ދަތްކޮށްޓާ އިލޮށިކޮޅުން ފެށިގެން އެންމެ ފަހުގެ ފޯނަށް ދާންދެން އިމްޕޯރޓްކުރާ ބައެކެވެ. ރާއްޖެއަށް އެންމެ ގިނަ އަދަދަކަށް ބޭރުފައިސާ އެތެރެކޮށްދޭ ދެ ޞިނާޢަތަކީ މަސްވެރިކަމާއި ފަތުރުވެރިކަމެވެ.\nކަސްޓަމްސްގެ 2018 ވަނައަހަރުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ރާއްޖެއިން އެކްސްޕޯރޓް ކުރެވިފައިވާ މައިގަނޑު ބާވަތްތަކަކީ، ކުރިންވެސް ދެންނެވިހެން، ކަނޑުމަހާއި ފަރުމަހުގެ ބާވަތްތަކެވެ. ރާއްޖޭގެ އެކްސްޕޯރޓް މުދާ (މަހުގެ ބާވަތްތައް) އެކްސްޕޯރޓްކުރެވިފައިވާ ޤައުމުތަކަށް ބަލާއިރު، ލިސްޓްގެ އެންމެ މަތީގައި އުޅޭ ފަސް ޤައުމަކީ ތައިލެންޑް (USD 65.3m)، އޮމާން (USD 32.4m)، ޖަރުމަނުވިލާތް (USD 23.7)، އެމެރިކާ (USD 19.3m)، ފްރާންސް (USD 17.5) އެވެ.\nރާއްޖެއަށް މުދާއެތެރެކުރެވޭ (އިމްޕޯޓްކުރެވޭ) ޤައުމުތަކަށް ބަލާއިރު، ލިސްޓްގެ އެންމެ ކުރީގައި އޮތް5ޤައުމަކީ ޔުނައިޓަޑް އެރެބް އެމިރޭޓްސް/ޔޫ.އޭ.އީ. (USD 544m)، ޗައިނާ (USD 507m)، ސިންގަޕޫރު (USD 379m)، އިންޑިއާ (USD262m)، މެލޭޝިއާ (USD222m) އެވެ.މި މަޢުޞޫޢަކީ ތަންކޮޅެއް ތަފްޞީލުކޮށް ގެންނަަން ބޭނުންވާ މަޢުޞޫއެއްކަމުން، އެހެން ލިޔުމެއްގައި، މި އަސާސްގެ މައްޗަށް ބަލާލާނަމެވެ.\nމިކަން މިހެން އޮތްނަމަވެސް، އިދިކޮޅުގައި ތިބެގެންވެސް ޗައިނާއާއި ޖެހިގެންފިއެވެ. ވެރިކަން ހަމަ އަތުޖެހުމުން ފުރަތަމަ ވެސް އުޢުލާނުކުރީ ޗައިނާގެ މަޝްރޫޢުތައް ހުއްޓާލާނެ ވާހަކައާއި، ޗައިނާއާއި އެކު އޮތް މިނިވަން ފިޔަފާރީގެ އެއްބަސްވުން އުވާލާނެ ވާހަކައެވެ. އެވަރުންވެސް ފުއްދާލީއަކީ ނޫނެވެ. ޗައިނާއިން ރާއްޖެއަށް އެހީވެފައިވާ ކަމަށް ޤަބޫލުނުކުރާ ކަމަށާއި، ޗައިނާއިން ވަނީ ދަރަނީގެ ދަންތުރައެއްގައި މި ޤައުމު ޖައްސާފައި ކަމަށް ބުނެ ޗައިނާ ބަދުނާމުކޮށް، ޗައިނާއަށް ޙައްޤުނޫން އެތައް ދޮގު އިލްޒާމުތަކެއް ޗައިނާގެ ބޮލުގައި އަޅުވައި، ޗައިނާގެ ޟަމީރަށް އަނިޔާކުރީއެވެ.\nއެހެންކަމުން، އެބައެއްގެ އެހީގައި ވެރިކަން އަތުޖެހުނު އިންޑިއާ ރުއްސުމަށްޓަކައި، "ހުޅުވާލެވިގެންވާ، މިނިވަން ވިޔަފާރީގެ ގިއުގަނޑެއްގެ ތެރޭގައި ހަރުދަނާ އިޤްތިޞާދެއް ބިނާކުރެވެން އޮތް" ހުރިހާ ދޮރުތަކެއް މިސަރުކާރަށް ވަނީ ބަންދުވެފައެވެ.\nދެ އަހަރުވާއިރު، މި ސަރުކާރުގެ އެއްވެސް އިސްވެރިއަކަށް ޗައިނާއަށް ޒިޔާރަތްވެސް ކޮށްނުލެވުނެވެ. ކުރުކޮށް ދަންނަވާނަމަ، "ހުޅުވާލެވިގެންވާ، މިނިވަން ވިޔަފާރީގެ ގިއުގަނޑެއްގެ ތެރޭގައި ހަރުދަނާ އިޤްތިޞާދެއް ބިނާކުރެވޭނެ" އެއްވެސް ފުރުޞަތެއް މިސަރުކާރަކަށްނެތެވެ. އެއަށްވުރެ މިސަރުކާރު އޮތީ އިންޑިއާގެ އުނގުގައި ތާށިވެފައެވެ.\nއަސާސީ ޤަވާޢިދުގައި ހިމެނޭ މިހާ މުހިއްމު ކަންކަމާއި ޕާޓީގެ ވެރިން ޚިލާފުވަމުންދާއިރުވެސް، މިއިން މީހަކު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމުގެ އެއްވެސް ބާރެއް، ޕާޓީގެ އެއްވެސް ގުނަވަނަކަށް ލިބިގެނެއްނުވެއެވެ. މިވަރުގެ ޕާޓީއެއްގައި، ޢާއްމު މެމްބަރަކަށް ޢަމުދުން އޮންނާނީ ކޮން ބާރެއްހެއްޔެވެ؟


17 އޮކްޓޯބަރ ހަލީމް\nޕެކްޓާ ސަންޓް ސަރވެންޑާ (Pacta Sunt Servanda) އަކީ ލެޓިން ބަހެކެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން އޭގެ މާނައެއް ކަމުގައި ޢިލްމުވެރިން ބަޔާން ކުރައްވާފައިވަނީ “agreements must be kept” މިފަދައިންނެވެ. މީގެން ދޭހަވާ މާނައަކީ “އެއްބަސްވުންތަކާއި އެއްގޮތަށް ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭނެއެވެ.” ނުވަތަ “އެއްބަސްވުން ތަކަށް ކަމޭހިތަން ވާނެއެވެ.” ވުމާއެކު ޕެކްޓާ ސަންޓް ސަރވެންޑާގެ ދަށުން އެކުލަވާލެވޭ މުޢާހަދާތަކާއި، އެއްބަސްވުންތަކުގައި، އެމުޢާހަދާތަކާއި، އެއްބަސްވުންތަކުގެ ބައިވެރިން ކުރުމަށް ލާޒިމްކުރާ ކަންތައްތަކާއި، އަދާކޮށްދޭންޖެހޭ ޙައްޤުތައް ފުރިހަމައަށް އަދާކޮށްދޭން ޖެހޭނެ ކަމާއި، އެކަންތަކާއި ޚިލާފުވުން އެއީ މުޅި މުޢާހަދާއާއި ޚިލާފުވުން ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.\nމި އުޞޫލުވަނީ ވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީސްގެ 26 ވަނަ މާއްދާގައިވެސް ކަނޑައަޅާފައެވެ. މިމާއްދާގައި ބުނާ ގޮތުން އެމައްޗަށް ޢަމަލުކުރެވޭ ކޮންމެ މުޢާހަދާއަކީ އެއިން ބަނދެވޭ މުޢާހަދާއެކެވެ. އަދި އޭގައިވާ ކަންކަން ހެޔޮ ނިޔަތު (Good Faith) ގައި މުޢާހަދާގެ ބައިވެރިން ތަންފީޒުކުރަންޖެހެއެވެ. ވުމާއެކު މުޢާހަދާއަކާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، އެމުޢާހަދާގެ ބައިވެރިން އެކަމުގެ ޒިއްމާ އުފުލަންޖެހެއެވެ. އަދި އެހެންމެ އެއްވެސް މުޢާހަދާއަކަށް ބަދަލެއް ނުވަތަ އިސްލާޙެއް ގެންނަނަމަ، އެފަދަ ބަދަލެއް ނުވަތަ އިޞްލާޙެއް ގެނެވޭނީ، އެމުޢާހަދާއެއްގައި ބައިވެރިވާ ހުރިހާ ބައިވެރިންގެ ރުހުން ލިބިގެންނެވެ. އަދި އެއިސްލާޙަކަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ދެކޮޅު ހަދާނަމަ އެފަރާތަކަށް އެއިސްލާޙަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމެއްވެސް ނުކުރެވޭނެއެވެ. މިއީވެސް ޕެކްޓާ ސަންޓް ސަރވެންޑާގެ އުޞޫލުގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަމެކެވެ.\nވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީޒް ބުނާގޮތުން ބައިނަލްއަޤުވާ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ގޮތުގައި ތަންފީޒު ކުރެވޭ ކޮންމެ މުޢާހަދާއަކީ އެމައްޗަށް ޢަމަލު ކުރުމަށް ބައިވެރިވާ ހުރިހާ ބައިވެރިންނަށް ލާޒިމްކުރާ އަދި އެފަރާތްތަކުން އޭގެ މައްޗަށް ހެޔޮ ނިޔަތާއި އެކު ޢަމަލުކުރެވޭ އެއްޗަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. ޕެކްޓާ ސަންޓް ސަރވެންޑާއަކީ ހެޔޮ ނިޔަތާއި ގުޅިފައިވާ ޤާޢިދާއެއްކަމުގައި ވީނަމަވެސް، ޕެކްޓާ ސަންޓް ސަރވެންޑާ އަކީ ހެޔޮނިޔަތާއި މުޅިން އެއްވަރު އެއްޗެއް ނޫނެވެ. މީގެ ސަބަބުން ދައުލަތްތަކުން އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބުތަކަށް އިޙްތިރާމް ކުރުމަށް ބާރު އެޅެއެވެ. އަދި އެދައުލަތެއްގެ ދާޚިލީ ޤާނޫނު ހުއްޖަތެއް ކަމުގައި ދައްކައިގެން، މުޢާހަދާއެއްގެ ދަށުން އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބަކުން ބަރީޢަ ނުވެވޭނެކަން މިކަމުން ކަށަވަރު ކޮށްދެއެވެ.\nމިޤާޢިދާއަކީ މަދަނީ ޤާނޫނުގެ އިޚްތިޞާސްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ހިމެނިގެންވާ ހެޔޮ ނިޔަތް އެކުލެވިގެންވާ ރަނގަޅު އަޚުލާޤާއި ގުޅިފައިވާ ޤާޢިދާކަމުގައި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ކޮމަންލޯ (Common Law) ގެ އިޚްތިޞާސްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ދައުލަތްތަކުގައި ވިޔަފާރީގެ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ތެރޭގައި ހެޔޮ ނިޔަތުގެ ޤާޢިދާ ނުހިމަނާތީ، ޕެކްޓާ ސަންޓް ސަރވެންޑާގެ ތެރޭގައި ހެޔޮ ނިޔަތުގެ ޤާޢިދާ އެކުލެވިގެންވެއެކޭ ނުބުނެވޭނެއެވެ.\nޕެކްޓާ ސަންޓް ސަރވެންޑާއަށް އިންފާރު ކަނޑައަޅައިދޭ ހަމައެކަނި އެއްޗަކީ ޢާއްމު ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނުގެ ބާރުވެރި ޤާޢިދާ ކަމަށްވާ ޖުސް ކޮޖެންސްގެ ޤާޢިދާއެވެ. އަދި ހަމަ މިއާއެކު ޢުރުފީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނު ނުވަތަ ކަސްޓަމަރީ އިންޓަރނޭޝާނަލް ލޯ (Customary International Law) ގެ ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ކަމަށްވާ “ކްލައުޒުލާ ރޭބުސް ސިކް ސްޓަންޓިބުސް” (clausula rebus sic stantibus) ގެ ދަށުންވެސް ބަދަލުވާ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް މުޢާޙަދާއެއްގެ ވާޖިބެއް އަދާނުކޮށް ދޫކޮށްލެވިދާނެއެވެ.\nއިސްލާމްދީނާއި ޕެކްޓާ ސުންޓް ސަރވޭންޑާ\n17 ވަނަ ޤަރުނުގައި ހޫގޯ ގްރޯޝިއަސް އެކުލަވާލި ޕެކްޓާ ސަންޓް ސަރވެންޑާ (Pacta Sunt Servanda) މިޤާޢިދާއަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ހުޅަނގުގެ ޤާނޫނުގެ އަސާސީ ޤަވާޢިދަށް ވާއިރު، އެޤަވާޢިދަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިސްލާމީ ޤާނޫނުގެ ވެސް އަސާސީ ޤަވާއިދެކެވެ. ސަބަބަކީ އެބިނާވެފައިވަނީ ޤުރުއާނާއި ސުންނަތަށް އެއްގޮތަށެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއްއަސާސް ކަމަށްވާ “ޢަހްދަށް ވަފާތެރިވުމުގެ ޤާޢިދާ” (قاعدة الوفاء بالعهد) ގެ މަފްހޫމްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ޤާޢިދާއެކެވެ.\nޤުރުއާނާއި ސުންނަތުގެ އަލީގައި ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ބައެއް ޓްރިޓީތަކުގެ ތެރެއިން “ހުދައިބިއްޔާގެ އެއްބަސްވުން” ގައި ވަނީ ބާރުގަދަ އެހެން ފަރާތްތަކާ އެކު މިފަދަ މުޢާހަދާތަށް ކުރެވޭނެ އުސޫލުތައް ކީރިތި ރަސޫލާ ބަޔާން ކުރައްވާފައެވެ. އެހެނީ، ޢަޤުދަށް ވަފާތެރިވުމަށާއި، އަޙްދަށް ތެދުވެރިވުމަށް މާތް ﷲ އަންގަވާފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އެތައް އާޔަތެއްގައި މިކަމުގެ މައްޗަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި މިޤާޢިދާގެ މަޤާމަށް ބަލާއިރު، މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ) المائدة: 1 މާނައަކީ: ” އޭ إيمان ވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން، ޢ ތައް ފުއްދާށެވެ!”\nމިއާޔަތުގައިވާ “ޢަޤުދު” މިލަފުޒުގެ މާނައާބެހޭ ގޮތުން ޢިލްމުވެރިން ވަރަށް ގިނަ ގޮތްގޮތަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. މިގޮތުން އަލްއަސްފަހާނީ ވިދާޅުވެފައިވަނީ “ޢަޤުދު” ގެ މާނައިގެ ތެރޭގައި ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ އެއްބަސްވުން ހިމެނެއެވެ. މިގޮތުން އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ތަބަޢަވުމަށް މާތް ﷲ އަށް މުސްލިމުންވެފައިވާ ޢަހުދާއި، އެމީހެއްގެ ނަފްސުގެ މައްޗަށް ކުރުން ލާޒިމްކޮށް ވާ ޢަހުދާއި، ދޭދޭ ފަރުދުންނާއި ޖަމާޢަތްތަކުގެ މެދުގައިވާ ޢަހުދު ހިމެނޭކަމުގައި ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.\nއަދިވެސް ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ. (وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلا تَنْقُضُوا الأيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ. وَلا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكَاثًا تَتَّخِذُونَ أَيْمَانَكُمْ دَخَلا بَيْنَكُمْ أَنْ تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبَى مِنْ أُمَّةٍ إِنَّمَا يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ وَلَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ) النخل: 91-92. މާނައަކީ: “ތިޔަބައިމީހުން اللَّه އަށް عهد ކޮށްފިނަމަ، އެ عهد ތިޔަބައިމީހުން ފުއްދާށެވެ! އަދި ހުވާތައް ގަދަކޮށް، ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހު، ތިޔަބައިމީހުން އެ ހުވާތައް އުވައިނުލާށެވެ! އެހެނީ، ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް، ހެކިވެ ޖާމިނުވެވޮޑިގެންވާ ފަރާތެއް ކަމުގައި، ތިޔަބައިމީހުން ލާފައިވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން ކުރާ ކަންތައް، اللَّه ދެނެވޮޑިގެންވެތެވެ. އަދި އުއިގުޅައި، ރޮދިއަޅައި ހަރުކުރުމަށްފަހު، އެތިއެތިކޮޅަށް އެ ކޮށައި ހަލާކުކޮށްލި ކަނބުލޭގެ ފަދައިން، ތިޔަބައިމީހުން ނުވާށެވެ! (އެބަހީ: عهد ތަކުގެ ބާރު ލިބިގަތުމަށްފަހު، އެ عهد ތައް އުވައިލާ ބަޔަކު ކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން ނުވާށެވެ!) ތިޔަބައިމީހުންގެ މެދުގައި، ފަސާދަވެރިކަން އުފެއްދުމަށްޓަކައި އޮތް އެއްޗެއްކަމުގައި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ހުވާތައް ހަދަމުއެވެ. (އެއީ) ތިޔަބައިމީހުންކުރެ އެއްބަޔަކު، އަނެއްބަޔަކަށްވުރެ ގިނަބަޔަކުކަމުގައި ވެދާނެތީއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه، ތިޔަބައިމީހުން އެކަމުން امتحان ކުރައްވަތެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން، خلاف ވެ އުޅުނުކަންތައް، قيامة ދުވަހުން އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ބަޔާންކޮށްދެއްވާނެކަން ކަށަވަރެވެ.”\nކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އިތުރުން، ކީރިތި ރަސޫލާގެ ސުންނަތުންވެސް ބުނެވިދިޔަ ޤާޢިދާއަކީ އިސްލާމް ދީން އެކަމަށް ބާރުއަޅާފައިވާ ޤާޢިދާއެއްކަން އެނގެއެވެ. އެހެނީ عن انس بن مالك ގެފާނު އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ޙަދީޘެއްގައި ވެއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (لا إيمان لمن لا أمانة له و لا دين لمن لا عهد له)  މާނައަކީ: “އަމާނާތްތެރިކަމެއް ނެތްމީހާގެ ކިބައިގައި އީމާންކަމެއް ނެތެވެ. އަދި ޢަހްދަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ނުހިތާ މީހެއްގެ ދީނެއް ނެތެވެ.”\nމުޢާހަދާއަކީ ޤައުމުތަކެއްގެ، ނުވަތަ ސޮވްރިން އެންޓިޓީތަކެއްގެ މެދުގައި ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ފަރާތްތަކަކުން ވަކި ކަމެއްގެ މައްޗަށް ވާހަކަ ދައްކައި މަޝްވަރާކުރުމަށްފަހު، އެއްބަސްވެ ނިންމާ ނިންމުމެކެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި މުޢާހަދާއަކީ މުޢާހަދާއެއް ކުރުމުގެ އަހްލިއްޔަތު ލިބިފައިވާ ބައިނަލް އަޤުވާމީ ފަރާތަކުން އެބައެއްގެ ހެޔޮ ނިޔަތް އެކަން ކުރުމަށް އޮވެ، އެބައެއްގެ މެދުގައި ޤާނޫނީގޮތުން ބަނދެވޭގޮތަށް އުފައްދާ އެއްބަސްވުމެކެވެ.\nވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީ 1969 ގެ މާއްދާ2(1) (އޭ) ގައި އެ ކޮންވެންޝަންގެ މަޤްޞަދަށްޓަކައި މުޢާހަދާގެ މާނައަކީ ދޭއް (Bilateral) ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ (Multilateral) ސިޔާދަތު ލިބިގެންވާ (Sovereign) ދައުލަތްތަކެއްގެ މެދުގައި ކަމަކާއިމެދު ވަކިގޮތްތަކެއް ކަނޑައަޅައި އެއްބަސްވާ އެއްބަސްވުމެވެ. މަލްޓިލެޓެރަލް (Multilateral) މުޢާހަދާއެއްގެ މިސާލަކީ ޔުނައިޓެޑް ނޭޝަންސް ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ދަ ސީ (United Nations Convention on the Law of the Sea) އެވެ. އަދި ބައިލެޓެރަލް (Bilateral) މުޢާހަދާއެއްގެ މިސާލަކީ ކެނެޑާ-އާޖެންޓީނާ އިންވެސްޓްމެންޓް ޓްރީޓީ (Canada-Argentina Investment Treaty) އެވެ.\nމުޢާޙަދާއަކީ ދެފަރާތަކުން މުޢާހަދާއަކުން އުފެދޭ ނަތީޖާއަކީ އެމުޢާހަދާއެއްގެ ބައިވެރިން، އެއްފަރާތުން އަނެއް ފަރާތުގެ މައްޗަށް ވަކިކަންތައްތަކެއް ކުރަން ނުވަތަ ނުކުރަން ލާޒިމްވުމެވެ. ނުވަތަ ބައިވެރިންގެ މައްޗަށް ވަކި ކަހަލަ އިލްތިޒާމްތަކެއް އުފެދިގެން ދިޔުމެވެ. މިގޮތުން އުފެދޭ މުޢާހަދާއެއްގައި ބައިވެރިން އެއްފަރާތުން އަނެއްފަރާތަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބުތަކާއި، ބައިވެރިންނަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤުތައްވެސް ބަޔާންކުރެވިގެންދެއެވެ.\nބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނުގައި “Treaty” ނުވަތަ “މުޢާހަދާ” މި ނަން ބައިނަލްއަޤުވާމީ ގޮތުން އެއްބަސްވެފައިވާ ތަފާތު އެތައްބާވަތެއްގެ އެއްބަސްވުމަކަށް ކިޔާފައިވެއެވެ. މުޢާހަދާތަކާއި ބެހޭ ޤާނޫނުގެ މައްޗަށް އެކުލަވާލެވިފައިވާ ވިއެނާގެ މަހާސިންތާ ނުވަތަ ވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީޒް 1969(Vienna Convention on the Law of Treaties) ގައި ބުނާ ގޮތުން މުޢާހަދާއަކީ މިފަދަ މުޢާޙަދާތައް ތަންފީޒުކުރުމާއި، ތަރުޖަމާކުރުމުގެ ބާރުވެރިކަން ލިބިގެންވަނީ ބައިނަލްއަޤުވަމީ ޤާނޫނުގެ މައްޗަށެވެ. ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނުގެ ދަށުން މުޢާޙަދާގެ ތެރޭގައި ދައުލަތްތައް ފިޔަވައި ބައިނަލްއަޤުވާމީގޮތުން އުފެދިފައިވާ މުނައްޒަމާތަކާއެކު ދައުލަތްތަކުން އެއްބަސްވާ އެއްބަސްވުންތައްވެސް ހިމެނެއެވެ.\nމުޢާޙަދާއެއްގެ މައުޟޫޢުތަކުގެ ތެރޭގައި ބައިނަލްއަޤުވާމީ ގުޅުންތަކާއި ގުޅޭ އެންމެހައި މައުޟޫޢުތައް ހިމެނިގެންވެއެވެ. މިގޮތުން ޞުލްޙައާއި، ވިޔަފާރިއާއި، މިނިވަންކަމާއި، ސަރަޙައްދީ އިމާއި، އިންސާނީ ޙައްޤުތަކާއި، އިމިގްރޭޝަންފަދަ ތަފާތު އެތަކެއް މައުޟޫޢުތަކެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ.\nވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީޒް (Vienna Convention on the Law of Treaties) ގައި މުޢާޙަދާތަކާއި ބެހޭ ޤާނޫނުގެ އަސާސީ ޤާޢިދާތަކާއި، މުޢާޙަދާތައް ނިމޭގޮތާއި، މުޢާޙަދާއެއް އެކުލަވާލެވޭ ގޮތާއި، ބައިވެރިން މުޢާޙަދާގެ މައްޗަށް އިލްތިޒާމް ކުރެވޭ ގޮތާއި، މުޢާޙަދާތައް ތަންފީޒު ކުރެވޭ ގޮތާއި އަދި މުޢާޙަދާތައް ތަރުޖަމާ ކުރެވޭ ގޮތްތައް އެކުލެވިފައި ވެއެވެ. މިކޮންވެންޝަންގެ ދަށުން ދައުލަތްތަކާއި، ވަކި ދައުލަތަކަށް ނިސްބަތްނުވާ މުނައްޒަމާތަކާއި ދެމެދު ކުރެވޭ މުޢާޙަދާތަކާއި ގުޅޭ ކަންތައްތައް އެކުލެވިގެންނެއް ނުވެއެވެ.\nމުޢާހަދާ ނުވަތަ “Treaty” ގެ ތާރީޚަށް ބަލައިލާއިރު މިއަކީ ދިގު ދެމިގެންވާ ތާރީޚެއް ލިބިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. މާތް ރަސްކަލާނގެ ދުނިޔޭގައި ފުރަތަމަ އިންސާނުން ކަމުގައިވާ އާދަމް ޢަލައިހިއްސަލާމާއި، ޙައްވާ ޢަލައިހިއްސަލާމް ލެއްވުމަށްފަހު އެދެކަނބަލުންގެ ކިބައިން އިންސާނީ ދަރިފަސްކޮޅު ދުނިޔޭގައި ފެތުރި ގިނަވެގެން ދިޔަ ހިސާބުން ފެށިގެން ދުނިޔޭގެ އެބިއްމިބިތުގައި އެކިއެކި މުޢާހަދާތައް ކުރެވެމުން އަންނަކަން ދުނިޔޭގެ ޒަމާންވީ ތާރީޚު ހެކިދެއެވެ. މިގޮތުން އެކިއެކި ރަސްކަންތަކުގެ މެދުގައި ކުރެވުނު ޞުލްޙައިގެ މުޢާހަދާތަކާއި، ވިޔަފާރީގެ މުޢާހަދާތައް ހިމެނެއެވެ. މިގޮތުން އެންމެ އިހުޒަމާނުގައިވެސް ދޭދޭ ޤައުމުތައް ނުވަތަ ޤަބީލާތަކުގެ މެދެގައި، ދެފަރާތުން އެއްބަސްވެ ޢަމަލު ކުރެވެމުން އަންނަ ވިޔަފާރީގެ ގުޅުންތައް ހިނގާފައި ވާކަން ތާރީޚު ހެކިދެއެވެ. މިގޮތުން އުފެދިގެން އައި މުޢާހަދާތަކަކީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނުގެ ފެށުން ކަމުގައި ޢިލްމުވެރިން ބަޔާން ކުރެއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން މުޢާހަދާތަކަކީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނުގެ އެންމެ ޒަމާންވީ އެއްވައްތަރު ކަމުގައިވެސް ޢިލްމުވެރިން ބަޔާން ކުރެއެވެ. މިގޮތުން މިޞްރީންނާއި ހިއްޘިއްޔީންގެ ދެމެދުގައި މީލާދީ ސަނަތުގެ 1280 އަހަރު ކުރީގައިވެސް މުޢާހަދާއެއް ކުރެވިފައި އޮތްކަމަށް ތާރީޚު ދިރާސާ ކުރައްވާ ޢިލްމުވެރިން ބަޔާން ކުރައްވައެވެ.\nބައިނަލް އަޤްވާމީ މުޢާހަދާއިން ދައުލަތްތަކުގެ ގުޅުންތައް އިންތިޒާމްކުރެވުމުގެ ފެށުން އައިސްފައިވަނީ ކެތޮލިކް ދައުލަތްތަކާއި ޕްރޮޓެސްޓަންޓުންނާދެމެދު ތިރީސްއަހަރަށް ދެމިގެންދިޔަ ހަނގުރާމައަށް ފަހުގައެވެ. މި ހަނގުރާމަ ނިމިގެންދިޔައީ 1648 ވަނަ އަހަރު ކުރެވުނު ވެސްޓްޕާލިޔާ މުޢާހަދާއިންނެވެ. އެއަށްފަހު ދައުލަތްތަކުގެ ގުޅުންތައް ތަންޒީމްކުރުމުގެ އާ މަރުޙަލާއެއް އައެވެ. މިގޮތުން ވިއެނާ ކޮންފަރެންސް (1814-1818) ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. އަދި އަޅުންގެ ވިޔަފާރިކުރުމާއި، ބައިނަލް އަޤުވާމީ ދެބަސްވުންތައް ސުލްހަވެރިކަމާއެކު ޙައްލުކުރުމުގެ މިންގަނޑުތައް ކަނޑައެޅި ޕެރިސްގެ މުޢާހަދާ 1814 އެޑޮޕްޓްކޮށްފައިވަނީވެސް މިމަރުޙަލާގައެވެ. ހަމައެހެންމެ ރެޑް ކްރޮސްއާބެހޭ މުޢާހަދާ 1864 އަދި ޖެނީވާ ކޮންވެންޝަން 1949 ވެސް ވުޖޫދަށް އައިސްފައިވަނީ މިމަރުޙަލާގައެވެ.\nއިސްލާމީ ތާރީޚަށް ބަލައިލުމުންވެސް މުޢާހަދާގެ ދިގު ތާރީޚަށް ހެކި ލިބިގެން ދާނެއެވެ. މިގޮތުން އިސްލާމީ ތާރީޚުގެ ތެރެއިން ސަލާމާއި ޞަލަވާތް ލެއްވި އިތުރު އެކަލޭގެފާނުންގެ ޒަމާނުން ފެށިގެން ޚަލީފާވެރި ބޭކަލުންނާއި، މުސްލިމުންގެ އެކިއެކި ރަސްކަންތަކާއި، ވެރިކަންތަކުން އެކި ފަރާތްތަކާއި އެކު ތަފާތު އެކި މުޢާހަދާތައް ކުރެވިފައި ވެއެވެ. އަދި މިފަދަ މުޢާހަދާތަކަކީ މިޒަމާނުގެ އުޞޫލުތަކާއި އެއްގޮތަށް ލިޔެވި ޢަމަލު ކުރެވުނު މުޢާހަދާ ތަކެކެވެ. މިގޮތުން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ އެއް މުޢާހަދާއަކީ ސަލާމާއި ޞަލަވާތް ލެއްވި އިތުރު އެކަލޭގެފާނު މައްކާގެ މުޝްރިކުންނާއެކު މީގެ ސާދަ ޤަރުނު ކުރިން ހެއްދެވި މަޝްހޫރު ޙުދައިބިއްޔާގެ ޞުލްޙައިގެ އެއްބަސްވުމެވެ.\nމުޢާހަދާއަކީ މިފަދަ ދިގު ތާރީޚެއް އެއަށް ލިބިފައިވާ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވީނަމަވެސް މިކަމުގެ އުޞޫލުތައް ކޯޑިފައި ކުރެވިގެން ގޮސްފައިވަނީ ވަރަށް ފަހުން ނެވެ. 20 ވަނަ ޤަރުނުގެ ކުރީކޮޅުން ފެށިގެން ލީގް އޮފް ނޭޝަންސް އިންނާއި، އެއަށްފަހު ޔުނައިޓެޑް ނޭޝަންސް ގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް ލޯ ކޮމިޝަން އިން އެކަމާއި ބެހޭ ޚާއްޞަ ޑްރާފްޓްތަކެއް ތައްޔާރުކޮށް 1969 ގައި ވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީޒް (Vienna Convention on the Law of Treaties) ޤާއިމުވެ 1980 އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 27 ވަނަ ދުވަހު އެއަށް ޢަމަލު ކުރެވެން ފެށުނެވެ.\nވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީޒް 1969\nވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީޒް (1969) އަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތައް އެކުލަވާލުމުގައި އާއްމުކޮށް ބޭނުންކުރާ އަސާސީ އުޞޫލުތަކާއި ޤަވާޢިދުތަކާއި އާދަކާދަތައް އެއްލިޔުމެއްގައި ސާފުކޮށް އެނގެންއޮންނަ މިންގަޑެއް އެކުލަވާލުމާބެހޭ މުޢާހަދާއެވެ. ބާރަވަނަ ޤަރުނުގެ މެދުތެރެއިން ފެށިގެން ކަސްޓަމަރީ އިންޓަރނޭޝަނަލް ލޯގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މުޢާހަދާ ނުވަތަ ޓްރީޓީތައް އޮތީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ގޮތުން ޢަމަލުކުރެވޭ ޤަވާޢިދުތަކަކަށް ވެފައެވެ. އަދި 1949 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވުނު އިންޓަރނޭޝަނަލް ލޯ ކޮމިޝަންގެ ފުރަތަމަ ބައްދަލުވުމުގެ ތެރެއިން މަޝްވަރާ ކުރެވުނު ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އިސްވެ ދެންނެވުނު ޤަވާޢިދުތައް ތަރައްޤީ ކުރުމުގެ ވާހަކަތައް ހިމެނެއެވެ. މިގޮތުން މަޝްވަރާ ކުރުމަށްފަހު މިކަމަށްޓަކައި ޖޭމްސް ބްރިއަރލީ ނަމަކަށް ކިޔޭ ފަރާތެއް އެކަމުގެ ޚާއްޞަ ރެޕަރޓުއަރ ކަމަށް ހަމަޖެއްސުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެމަސައްކަތް ނުނިމެނީސް 1952 ވަނަ އަހަރު އޭނާ އެކަމުން އިސްތިއުފާ ދިނެވެ. އޭނާގެ ބަދަލުގައި އެމަޤާމަށް ހަމަޖެއްސުނު ދެފަރާތް ކަމަށްވާ ސަރ ހަރޝް ލޯޓަރޕެކްޓް އާއި، ސަރ ޖެރާލްޑް ފިޒްމޮރީސް އާ ދެބޭފުޅުން އަލުން އެމަސައްކަތް ފަށައިގެން އައިސް އެދެބޭފުޅުންގެ މަސައްކަތްވެސް މުޅީން ނުނިމެނީސް އެދެބޭފުޅުން އިންޓަރނޭޝަނަލް ކޯޓް އޮފް ޖަސްޓިސްއަށް އިންތިޚާބު ވުމާއި ގުޅިގެން މަޤާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވިއެވެ. މިއަށްފަހު މިމަޤާމަށް 1961 ވަނަ އަހަރު އެންމެ ފަހުން ހަމަޖެއްސުނު ސަރ ހަމްފްރީ ވޯލްޑޮކް، ބައިނަލްއަޤުވާމީ މަހާސިންތާއަކަށް ނުވަތަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ކޮންވެންޝަނަކަށް ބޭނުންވާ މިންވަރަށް މަޢުލޫމާތު އެއްކޮށް ޚާއްޞަ ޑްރާފްޓްތަކެއް ތައްޔާރު ކުރިއެވެ. މިގޮތުން އޭނާ ހުށަހެޅި ހަރިޕޯޓެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް 1966 ގައި ކޮމިޝަނުން އދގެ ޖެނެރަލް އެސެމްބްލީއަށް އެކަމާއި ގުޅޭ ފައިނަލް ޑްރާފްޓެއް ހުށަހެޅިއެވެ. އަދި އެމައްސަލާގައި ބައިނަލްއަޤުވާމީ މަހާސިންތާއެއް ބޭއްވުމަށް ޖެނެރަލް އެސެމްބްލީއަށް ލަފާއެރުވިއެވެ. ކޮމިޝަންގެ މިލަފާގެ ދަށުން 1966 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު5ވަނަ ދުވަހު ޖެނެރަލް އެސެމްބްލީގެ ރިޒޮލިއުޝަން ނަންބަރު 2166 (XXI) ގެ ދަށުން އެމަސައްކަތް ފަށައިގަތުމަށްޓަކައި ޚާއްޞަ ޤަރާރެއް ފާސް ކުރެވުނެވެ. މިޤަރާރުގެ ދަށުން މިކަމާއިގުޅޭ ފުރަތަމަ މަހާސިންތާ ބޭއްވުނީ 1968 ވަނަ އަހަރު ވިއެނާގައެވެ. އަދި މީގެ ދެވަނަ މަހާސިންތާ ބޭއްވުނީ 1969 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އެބައްދަލުވުންވެސް ބޭއްވުނީ ވިއެނާގައެވެ.\nޔުނައިޓެޑް ނޭޝަންސް ކޮންފަރެންސް އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީޒް އަކީ މަސައްކަތް ކުރުމުގެ އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ވޯޓުލައިގެން ގޮތެއް ނިންމުނު މިފަދަ އެންމެ ފަހުގެ އަދި އެންމެ ބޮޑު ކޯޑިފިކޭޝަންއާއި ގުޅޭ ކޮންފަރެންސެވެ. ކޮންވެންޝަންގެ ފައިނަލް ދެލިކޮޕީ ބަލައިގަތީ 79 ވޯޓު 1 ވޯޓުގެ ތަފާތަކުންނެވެ. މިފަދަ ބޮޑު އަޣުލަބިއްޔަތަކުން މިކަން ބަލައިގަނެވުނު މައިގަނޑު ސަބަބެއް ކަމުގައިވީ މުޢާހަދާތަކާއި ގުޅޭގޮތުން ކަސްޓަމަރީ އިންޓަރނޭޝަނަލް ލޯގައި އެކުލެވިގެންވާ ގިނަކަންތައްތައް އެއްވެސް އިޚްތިލާފެއް ނެތި ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުން ޤަބޫލުކޮށްފައިވާ ކަމެވެ.\nމިގޮތުން އެކުލަވާލެވުނު ކޮންވެންޝަންގައި ހިމެނޭ މައިގަނޑު ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށް އަލި އަޅުވާލާނަމެވެ. ކޮންވެންޝަންގެ 1 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންވެގެން ވާގޮތުން މިކޮންވެންޝަންގައި ބަޔާންކުރާ މުޢާހަދާތަކަކީ ދައުލަތްތަކުގެ މެދުގައި އެކުލަވާލެވޭ މުޢާހަދާތަކެވެ. ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުނައްޡަމާތަކުން އެކުލަވާލާ މުޢާހަދާތައް މިކޮންވެންޝަންގެ ދަށަކަށް ނާދެއެވެ. މިކޮންވެންޝަންގެ ފުރަތަމަ ހަތަރު ބައި އެކުލެވިގެންވަނީ އަލުން ޒަމާނީ ކުދިކުދި އިޞްލާޙުތަކާއި އެކު ކޯޑިފައި ކުރެވިފައިވާ ކުރީގައިވެސް ބޭނުން ކުރެވެމުން އައި ކަސްޓަމަރީ އިންޓަރނޭޝަނަލް ލޯއެވެ. ދެން އޮތީ ރިޒަރވޭޝަންތަކާއި ބެހޭގޮތުން އައިސްފައިވާ ބައެވެ. މިގޮތުން ރިޒަރވޭޝަނެއްގެ ގޮތުގައި އެކުލެވޭ “ރިޒަރވޭޝަން ޓު ދަ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ޕްރިވެންޝަން އެންޑް ޕަނިޝްމެންޓް އޮފް ދަ ކްރައިމް އޮފް ޖެނަސައިޑް” (Reservations to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide) ގެ ކަންތަކުގައި ކޮންވެންޝަނުން ތަބާވަނީ އިންޓަރނޭޝަނަލް ކޯޓް އޮފް ޖަސްޓިސް (International Court of Justice) ގެ “އެޑްވައިޒަރީ އޮފީނިއަން” (Advisory Opinion) އަށެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން މުޢާހަދާއެއްގެ މަޤްޞަދާއި، އޭގެން ޙާޞިލްކުރަން ބޭނުންވާ ލަނޑުދަނޑިތަކާއި މުޅީން ޚިލާފަށް ހުންނަ ރިޒަރވޭޝަންތަކަށް ޖާގަ ނުދެވޭނެކަމަށް ކޮންވެންޝަންގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ (c) ގައި ބަޔާން ކޮށްފައި ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުންވެސް ރިޒަރވޭޝަންތަކާއި ގުޅޭ ގިނަ ކަންތައްތަކެއް މިކޮންވެންޝަންގައި ބަޔާންވެގެން ވެއެވެ. ކޮންވެންޝަންގެ5ވަނަ ބައިގައި ބަޔާންވެގެން ވަނީ މުޢާހަދާއެއް ބާޠިލްވާނެ ގޮތާއި، ނިމުމަކަށް އަންނަ ގޮތާއި، މުޢާހަދާތަކުގެ ދަށުން ކުރެވޭ ކަންތައްތައް ހުއްޓުމަކަށް ގެނޭވޭ ގޮތްތަކެވެ.\nމިކޮންވެންޝަންގެ ދަށުން ތަރައްޤީކޮށް އެކުލަވާލެވުނު އެންމެ ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ އެއްއުޞޫލަކީ ޖުސް ކޮޖެންސް (Jus Cogens) ގެ އުޞޫލެވެ. މިކަން ކޮންވެންޝަންގެ 53 ވަނަ މާއްދާއާއި، 64 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވާނެއެވެ. މިމަޒުމޫނުގެ ދެން ޖެހިގެން އޮންނަ ބައިގައި ޖުސް ކޮޖެންސް (Jus Cogens) އާއި ބެހޭ އިތުރު ތަފްޞީލުތައް ލިޔެވިފައި ވާނެއެވެ.\nއިސެވެ ދެންނެވުނު ޔުނައިޓެޑް ނޭޝަންސް ކޮންފަރެންސް އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީޒް އެކުލަވާލެވުނު ވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީޒް އެކުލަވާލެވުނީ 1969 ވަނަ އަހަރުގައި ކަމުގައި ވީނަމަވެސް މިކޮންވެންޝަނަށް ޢަމަލު ކުރަން ފަށާފައިވަނީ 1980 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 27 ވަނަ ދުވަހުގައެވެ. އަދި މިމަޒުމޫނު ލިޔުމަށްޓަކައި ރިފަރެންސަކަށް ބަލާފައިވާ ލިޔުމުގައި ވާގޮތުން 15 ޑިސެމްބަރު 2008 ވަނަ އަހަރާއި ހަމައަށް 108 ދައުލަތަކުންވަނީ މިކޮންވެންޝަންގައި ސޮއިކޮށްފައެވެ.\nޖުސް ކޮންޖެންސް (Jus Cogens)\nޖުސް ކޮޖެންސް (Jus Cogens) އަކީ ލެޓިން ބަހުން އޮންނަ، ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނު (International Law) ގައި ހިމެނޭ އެއިން އުނިކުރުން ހުއްދަވެގެން ނުވާ، އެއަށް ޢަމަލު ކުރުން ލާޒިމް ޤާނޫނީ ޤާޢިދާއެކެވެ. އަދި އެއަކީ ހުރިހާ ދައުލަތްތަކަކުންވެސް އެއަށް ތަބާވާ ޤާޢިދާއެކެވެ. ޖުސް ކޮޖެންސްގެ ލަފްޒީ އިނގިރޭސި މާނައެއްކަމުގައި އިނގިރޭސި ބަހުގެ ޤާނޫނީ ރަދީފުތަކުގައި އޮންނަނީ “Compelling Law” އެވެ. ދޭހަވާ މާނައަކީ މަޖުބޫރު ކުރުވަނިވި ޤާނޫނެވެ. ޖުސް ކޮޖެންސްއަކީ ޤާނޫނުގެ އެންމެ އުހުގައިވާ ގޮތްޕެވެ. އެހެން ހުރިހާ ޤާނޫނުތަކުގެ މައްޗަށް ޖުސް ކޮޖެންސްވަނީ އިސްވެގެންނެވެ. މިހެންކަމުން ޖުސް ކޮޖެންސްއާއި ޚިލާފަށް ޤާއިމުކުރެވޭ އެއްވެސް މުޢާހަދާއެއް ޞައްޙައެއް ނުވާނެއެވެ.\nޖުސް ކޮޖެންސްގެ މަފްހޫމަކީ 19 ވަނަ ޤަރުނުގެ ތެރޭގައި އުފެދުނު މަފްހޫމެކެވެ. މިގޮތުން ޝަރުޢީ މަރުޙަލާއެއްގައި މިމަފްހޫމް ބޭނުން ކުރެވިފައިވާ އެންމެ ކުރީގެ އެއް މިސާލަކީ ފްރެންޗް-މެކްސިކަން ކްލެއިމްސް ކޮމިޝަން (French-Mexican Claims Commission) އިން 1928 ގައި ނިންމާފައިވާ ޕެބްލޯ ނާޖެރާ މައްސަލަ (Pablo Nájera Case) އެވެ. އަދި އެފަދަ ދެވަނަ މިސާލަކީ ޕަރމަނެންޓް ކޯޓް އޮފް އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖަސްޓިސް (Permanent Court of International Justice) އިން 1934 ގައި ބެލި އޮސްކާ ޗިން (Oscar Chinn Case) މައްސަލާގައި ފަނޑިޔާރު ޝޫކިންގ (Judge Schücking) ގެ ރަޢުޔެވެ. މިފަހުގެ ދުވަސްވަރަށް ބަލާއިރު އިންޓަރނޭޝަނަލް ކޯޓް އޮފް ޖަސްޓިސް (International Court of Justice) އިން ބަލަމުން އަންނަ ގިނަ މައްސަލަތަކުގައި ޖުސް ކޮޖެންސްގެ މިޤާޢިދާ އަންނަނީ ބޭނުން ކުރެވެމުންނެވެ.\nޖުސް ކޮޖެންސްގެ މިޤާޢިދާ ގެ އަޞްލާއި މެދު މިދާއިރާގެ ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައިވަނީ އިޚްތިލާފު އުފެދިފައެވެ. ބައެއް ޢިލްމެވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި ޖުސް ކޮޖެންސްއަށް ބާރުލިބި އެއަށް ޢަމަލު ކުރެވެނީ މުޢާހަދާއާއިބެހޭ ޤާނޫނު ނުވަތަ treaty law ގެ ދަށުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަނެއްބައި ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ އެއީ އޭގެ ޒާތުގައި ވަކި މުޢާހަދާއެއްގެ ދަށުން ނުވަތަ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ވުޖޫދަށް އަންނަ އެއްޗެއް ނޫން ކަމުގައެވެ. ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ޖުސް ކޮޖެންސްއަށް ވުމަށްޓަކައި ޢާއްމު4ކްރައިޓީރިއާއެއް ފުރިހަމަ ވާންޖެހޭނެ ކަމަށް ވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީޒް (Vienna Convention on the Law of Treaties) ގެ 53 ވަނަ މާއްދާއިން ދޭހަވެއެވެ. މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުން ޤައުމުތަކުން ވަކި ކަމެއް އުޞޫލެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތްކަމަށް ބަލާނެ މިންގަނޑެއްގެ ކަނޑައަޅާފައިނުވުމާއެކު، މިކަމުގައި ބަލާނެ މިންގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި މުޖުތަމަޢުގެ ބޮޑުބައި އުޞޫލެއް ވަކި ގޮތަކަށް ބަލައިގަތުން ފުދޭކަމަށް ޤަބޫލުކޮށްފައިވާކަންވެސް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އަދި މިގޮތުން ހަތަރު ރުކުނެއް ފުރިހަމަވުން ލާޒިމުވެއެވެ. އެއީ،\n1- ޢާއްމު ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނުގެ ޤަވާޢިދުތަކާއި އެއްދަރަޖައެއްގެ އެއްޗަކަށްވުން؛\n2- ބައިނަލްއަޤުވާމީ ދައުލަތްތަކުގެ މުޅި ޖަމާޢާތުން ބަލައިގަތުން؛\n3- އެއަށް އުނިކަމެއް ނާންނަ ފަދަ އެއްޗެއް ކަމުގައިވުން؛ އަދި\n4- އެ ބަދަލުކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި އެއާއި އެއްދަރަޖައެއްގެ އެއްޗަކުން ކަމުގައިވުން.\nމިކްރައިޓީރިއާތަކުގެ ތެރެއިން “ބައިނަލްއަޤުވާމީ ދައުލަތްތަކުގެ މުޅި ޖަމާޢާތުން ބަލައިގަތުން”، މިކްރައިޓީރިއާއަކީ އެއާއި މެދުގައި ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި އިޚްތިލާފު އުފެދިފައިވާ ކްރައިޓީރިއާއެކެވެ. މިގޮތުން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ބުރަވެލައްވާ ގޮތުގައި އޭގެ މާނައަކީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ދަޢުލަތްތަކުގެ އަޣްލަބިއްޔަތު އެކަމަކަށް ލިބިފައި ވުމެވެ. އެހެނީ އެފަދަ ކަމަކަށް ހުރިހާ ދައުލަތެއްގެ އާނބަސް ހޯދަން ޖެހިއްޖެ ނަމަ ވަކިވަކި ޤައުމުތަކަށް މާބޮޑަށް ވީޓޯގެ ބާރާއި އެއްވަރުގެ ބާރެއް ދެވެނީއެވެ.\nޖުސް ކޮޖެންސްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އަނިޔާވެރިކަމާއި އެކު ބާރުގެ ބޭނުންކުރުމާއި، ހަނގުރާމައިގެ ޖަރީމާތަކާއި، ޤަތުލުޢާއްމާއި، އިންސާނިއްޔަތާއި ދެކޮޅަށް ހިންގޭ ޖަރީމާތަކާއި، އަޅުވެތިކުރުމާއި، ނަސްލީ ތަފާތުކުރުންތަކާއި، ކަނޑުފޭރުމާއި، އަނިޔާކުރުން ހުއްޓުވުން ހިމެނެއެވެ. އަދި މިނޫންވެސް މިފަދަ އެތައްކަމެއް މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. ނިއުރެމްބަރގް ޓްރައިބިއުނަލް (Nuremberg Tribunal) އަށްފަހު ފަރުދީ ގޮތުން ހިންގޭ ޖިނާއީ ކުށްތަކަށްވެސް ޖުސް ކޮޖެންސްގެ ޤާޢިދާ ބޭނުން ކުރެވޭނެ ކަމަށް ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުން ވަނީ ބަލައިގެންފައެވެ.\nމުޢާހަދާއެއް ވުޖޫދަށް އައިސް އެ މުޢާހަދާއިން ޤައުމުތައް\nބަނދެވުމާ ދެމެދު ކަޑައްތުކުރާ މަރުޙަލާތައް\nމުޢާހަދާއެއް ވުޖޫދަށް އައިސް އެމުޢާހަދާއަކުން ޤައުމުތައް ބަނދެވުމާ ދެމެދު ކަނޑައްތުކުރާ މަރުޙަލާތައް ތަފާތު އެތައް ބަޔަކަށް ބަހާލެވިދާނެއެވެ. މިގޮތުން މައިގަނޑު4މަރުޙަލާއެއް ފާހަގކޮށްލެވެއެވެ.\n1- މަޝްވާރާކުރުމުގެ މަރުޙަލާ:\nމި މަރުޙަލާއަކީ މުޢާހަދާގައި ބައިވެރިވާ ޤައުމުތަކުން ނުވަތަ މުޢާހަދާއަކަށް ވާޞިލުވުމަށްޓަކައި އެމުޢާހާދާއެއްގައި ބައިވެރިވާ ދައުލަތްތަކުން އެފަރާތްތަކުގެ ފިކުރާއި ވިސްނުން ހުރިގޮތް ބަޔާންކޮށް، އެއްފަރާތުން އަނެއްފަރާތަށް މި ވިސްނުމާއި ފިކުރު ބަދަލުކުރާ މަރުޙަލާއެވެ. ބައެއްފަހަރު މި މަރުޙަލާގައި މަޝްވަރާ ކުރުމުގައި ވަކި މައުޟޫއެއް ކަނޑައެޅިފައި ނޯވެއެވެ. އަދި މައުޟޫ ހުޅުވާލައިގެންވެސް ބައެއް ފަހަރު މަޝްވަރާކުރެވެއެވެ މިގޮތުން އެޤައުމެއްގެ ނުވަތަ މުޢާހަދާގެ ތަމްހީދީ ބައިވެރިންގެ އިންޓްރެސްޓް ހުރި ދާއިރާތަކަށް މަޝްވަރާކުރެވިދާނެއެވެ. މި ގޮތުން އިޤްތިޞާދީ ދާއިރާ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ގުޅުންތަކާމެދު މެދުވެސް މި މަރުޙަލާގައި މަޝްވަރާ ކުރުވެދާނެއެވެ. މި މަރުޙަލާގައި އޯރަލް އަދި ޑޮކިޔުމެންޓްރީ ޒަރީޢާއިންވެސް މަޝްވަރާ ބަދަލުކުރެވިދާނެއެވެ. ވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީސް ގެ7ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުން ޤައުމުތަކުގެ އިސް ވެރިންނާއި ފޮރިން މިނިސްޓަރުންނަކީ މިފަދަ މަޝްވަރާތައް ކުރުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކެވެ.\n2- މުޢާހަދާގެ ޢިބާރާތްތައް އޮންނާގެ ގޮތް ކަނޑައެޅުމުގެ މަރުޙަލާ\nމިއީ، މުޢާހަދާގައި ހިމެނޭ ޢިބާރާތްތައް ހުންނަށްވީ ގޮތް ކަނޑައަޅާ މަރުޙަލާއެވެ. މުޢާހަދާގެ ބައިވެރިންގެ އިޒުނައާއި ނުލައި މުޢާހަދާއެއްގެ ޢިބާރާތްތައް އެޑޮޕްޓް ނުކުރެވޭނެކަމަށް ވިއެނާ ކޮންވެންޝަން ގެ9ވަނަ މާއްދާގައި ކަނޑައަޅާފައި ވެއެވެ. އަދި މިނޫން ގޮތަކަށް ޢިބާރާތް އެޑޮޕްޓްކުރިނަމަވެސް އެއިން އެއްވެސް ޤާނޫނީ އިލްތިޒާމާތެއް ނުއުފެދޭނެއެވެ. އަދި މުޢާހަދާގެ ޢިބާރާތަށް އެއްބަސްވުމާއެކު އެޢިބާރާތަކީ އެންމެ ފަހުން އެއްބަސްވި ޢިބާރާތްކަމާއި އެޢިބާރާތަށް އުނިއިތުރު ނުގެނެސް ހުށަހެޅުމަށްޓަކައި ސޮއިކުރާ ފަރާތުން އެޢިބާރާތުގެ ލިޔުމުގައި ސޮއިކުރެވޭނެއެވެ. މިކަން ކުރިއަށްދާނެ ގޮތް ވިއެނާ ކޮންވެންޝަންގެ 12 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.\n3- މުޢާހަދާގައި ބަނދެވޭ މަރުޙަލާ:\nޢާއްމުގޮތެއްގައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާއެއް އުފެދެނީ ޔުނައިޓެޑް ނޭޝަންސްގައި ހިމެނޭ ދޭދޭ ޤައުމުތަކުގެ މެދުގައި މައްސަލައަކާއި މެދު ބަހުސް ކުރެވި ހުރިހާ ފަރާތަކަށް ނުވަތަ ގިނަ ފަރާތްތަކަކަށް އެއްބަސް ވެވޭ ކަންތައްތަކެއް މައްޗަށެވެ. މިފަދަ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ދަށުން ބައިވެރިވާ ޤައުމުތައް އެމުޢާހަދާއެއްގައި ބަނދެވޭނެ ގޮތެއް ޢާއްމު ގޮތެއްގައި އެފަދަ މުޢާހަދާއެއްގައި ބަޔާން ކުރެވިފައި ވާނެއެވެ. މިގޮތުން އެންމެ ޢާއްމު ގޮތެއްގައި ދައުލަތްތަކުން ބަނދެވޭނީ އެދައުލަތަކުން އެމުޢާހަދާއެއްގައި ސޮއި ކުރުމަށްފަހު އެދައުލަތަކުން އެތަޞްދީޤު ކުރުމުންނެވެ. ބައެއް މުޢާހަދާތަކުގައި ސޮއިކުރުމުންވެސް ޤާނޫނީ ގޮތުން އެމުޢާހަދާއެއްގައި އެދައުލަތަކުން ބަނދެވިދެއެވެ. ސޮއި (Signature) އާއި، ތަޞްދީޤު ކުރުން (Ratification) މިއީ ދައުލަތަކުން މުޢާހަދާއެއްގައި ބަނދެވޭ ބަނދެވުން ރަމްޒުކޮށްދޭ ދެ ދަލީލެވެ. ސޮޔަށް ބަލާއިރު މިއީ އެކަން ކުރާ ޙާލަތަށް ބަލައި އޭގެ ތަރުޖަމާ ނުވަތަ މާނައަށް ބަދަލު އަންނަ އެއްޗެކެވެ. މިގޮތުން ޢާއްމު ގޮތެއްގައި ދެވައްތަރެއްގެ ސޮއެއް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. އެއީ Simple Signature އާއި Definitive Signature އެވެ.\nމުޢާހަދާއެއްގައި Simple Signature އެއް ކޮށްފިނަމަ އޭގެ މާނައަކީ އެދައުލަތަކުން އެމުޢާހަދާ ތަޞްދީޤު ކުރަން ޖެހޭނެކަމެވެ. އަދި މިއާއެކު ދައުލަތަކުން މުޢާހަދާއެއްގައި Definitive Signature އެއް ކޮށްފިނަމަ އެއީ ތަޞްދީޤު ކުރަންޖެހޭ މުޢާހަދާއެއް ނޫނެވެ. Simple Signature ކުރެވެނީ ޢާއްމު ގޮތެއްގައި މަލްޓިލިޓެރަލް މުޢާހަދާ ތަކުގައެވެ. މިފަދަ މުޢާހަދާތަކެއް އެދައުލަތަކުން ޤާނޫނީ ބަނދެވުމަކުން ބަނދެވޭނީ އެދައުލަތެއްގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަކުން ނުވަތަ ޕާލަމެންޓުން އެ މުޢާހަދާއެއް ތަޞްދީޤު ކުރުމަށް ފަހުގައެވެ. އެހެން ނޫނީ ހަމައެކަނި ސޮއިކުރުމަކުން އެމުޢާހަދާއެއްގައި ވާކަންތައްތަކެއް އެދައުލަތެއްގެ މައްޗަކަށް ނުހިންގޭނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ސޮއިކުރުމަށްފަހު، އެފަދަ މުޢާހަދާއެއް އެދައުލަތަކުން ތަޞްދީޤު ނުކުރިޔަސް އެމުޢާހަދާއެއްގައި ބަޔާންކުރާ މަޤްޞަދުތަކާއި ޚިލާފު ނުވާނޭހެން އެފަދަ ދައުލަތަކުންވެސް ހެޔޮ ނިޔަތުގައި މަސައްކަތް ކުރަންވާނެއެވެ.\nމުޢާހަދާއެއްގައި Definitive Signature ސޮއި ކުރެވެނީ އެސޮއިކުރާ ދައުލަތަކުން އިތުރު ތަޞްދީޤު ކުރުމަކާއި ނުލައި އެމުޢާހަދާއެއްގައި ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަނދެވޭ ފަދަ މުޢާހަދާ ތަކުގައެވެ.\nވިއެންނާ ކޮންވެންޝަންގެ 11 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުން، ޤައުމަކުން މުޢާހަދާއަކުން ބަނދެވުމަށް ހުއްދަ ދެވޭނެ ގޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި އެމުޢާހަދާއެއްގައި ސޮއިކުރުން، މުޢާހަދާއަކަށް ވަނުމަށްޓަކައި ބަދަލުކުރަންޖެހޭ ލިޔުންތައް ބަދަލުކުރުން، އެމުޢާހަދާއެއް ރެޓިފައިކުރުން، އަދި މުޢާހަދާ ޤަބޫލުކުރުމަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ގޮތްތަކެކެވެ. މިފަދައިން ތަފާތު ގޮތް ގޮތަށް މުޢާހަދާއިން ބަނދެވޭ ގޮތަށް އޮތުމުން ޤާނޫނީ ގޮތުން ގިނަ އޮޅުންތަކަށް ޖާގަދޭކަމަށް ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް މުޢާހަދާއަކުން ބަނދެވޭ އެންމެ ޢާއްމު ގޮތަކީ މުޢާހަދާގައި ސޮއިކުރުމާއި، މުޢާހަދާއެއް ރެޓިފައިކުރުންކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.\n4- މުޢާހަދާއަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ މަރުޙަލާ:\nމި މަރުޙަލާއަކީ މުޢާހަދާގެ ބައިވެރިން މުޢަހަދާއަށް ޢަމަލުކުރަންފަށާ މަރުޙަލާއެވެ. މިގޮތުން މުޢާހަދާއަކަށް ޢަމަލުކުރަންފެށޭނީ އެމުޢާހަދާއެއްގެ ބައިވެރިން އެމުޢާހަދާއަކުން ބަނދެވި ދިޔުމުގެ ހުއްދަ ދިނުމުންނެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި ޤައުމަކުން އެމުޢާހަދާއަކަށް ޢަމަލުކުރަންފަށާނެ ތާރީޚް ފަސްކުރުމަކީ މުޢަހަދާގެ ބައިވެރިއަކަށް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. މިގޮތަށް ޤައުމުތަކުން މުޢާހަދާއަކަށް ޢަމަލުކުރުން ފަސްކުރުމުގެ މައިގނަޑު ބޭނުމަކީ އެޤައުމުތަކުގައި ދާޚިލީ ގޮތުން ޢަމަލުކ ކުރެވެމުންދާ މުނިސިޕަލް ޤާނޫނުތަކަށް މުޢާހަދާގެ ސަބަބުން ގެންނަންޖެހޭ އިސްލާޙުތައް ގެނައުމަށް ބޭނުންވާ ވަގުތު ހޯދުމެވެ.\nޕެކްޓާ ސުންޓް ސަރވޭންޑާ މިޤާޢިދާއަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ހުޅަނގުގެ ޤާނޫނުގެ އަސާސީ ޤަވާޢިދެވެ. މިއީ، އަހުދަށް ވަފާތެރިވުމުގެ ޤާޢިދާއެވެ. މި ޤާއިދާއަކީ 17 ވަނަ ޤަރުނުގައި ހޫގޯ ގްރޯޝިއަސް އެކުލަވާލި ޤާޢިދާއެކެވެ. މި ޤާޢިދާއަކީ ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ޤައުމުތަކުންވެސް ބަލައިގެންފައިވާ އުޞޫލެކެވެ.\nވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ޓްރީޓީޒް (1969) އަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތައް އެކުލަވާލުމުގައި އާއްމުކޮށް ބޭނުންކުރާ އަސާސީ އުޞޫލުތަކާއި ޤަވާޢިދުތަކާއި އާދަކާދަތައް އެއްލިޔުމެއްގައި ސާފުކޮށް އެނގެންއޮންނަ މިންގަޑެއް އެކުލަވާލުމާބެހޭ މުޢާހަދާއެވެ. މި މުޢާހަދާ ވުޖޫދުވުމަށްފަހު ދުނިޔޭގެ ޤައުމުތަކުން ގެންދަނީ މި މުޢާހަދާއަށް ބޯލަބައި ކިޔަންވަމުންނެވެ. އަދި މި މުޢާހަދާގެ ބޭރުން ހެދޭ ބައިނަލްއަޤުވާމީ އެއްބަސްވުންތަކަކީ ޤާނޫނީގޮތުން ބަލައިގަނެވޭނެ އެއްޗެއްނޫނެވެ.\nޖުސް ކޮޖެންސްއަކީ ބާރު ގަދަ ޤާނޫނެވެ. މިއީ ހުރިހާ ޤައުމުތަކެއްވެސް އެއިން ބަނދެވޭ އަދި އެއަށް ތަބަޢަވުމުގައި އެއްވެސް އިސްތިސްނާއެއް ނުވާ ވަރަށް އަސާސީ އަދި މުހިއްމު ބައިނަލް އަޤުވާމީ ޤާނޫނުގެ އަސާސްތަކެއް ނުވަތަ ޤާޢިދާތަކެކެވެ. މިގޮތުން ޖުސް ކޮޖެންސްގެ އުޞޫލުގެ ދަށުން މަނާކުރާ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި އަޅުވެތިކުރުމާއި މަގުފޭރުން ހިމެނެއެވެ.\nއިސްވެދެންނެވުނު އުޞޫލުތަކާއި ކަންކަން ހުޅަނގުގެ ފަރާތްތައް އުފެއްދުމުގެ ކުރިން އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި މިކަންކަން ވަނީ ލައްވާފައެވެ. ޢަހުދަށް ވަފާތެރިވުމާއި ރިވެތި ގޮތުގައި މުޢާމަލާތް ކުރުމަކީ އިސްލާމީ ރިވެތި އަޚުލާޤެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ ނަޒަރުގައި ދޮގު ހެދުމާއި، ވަޢުދާ ޚިލާފުވުމަކީ މުނާފިޤުކަމުގެ ޢަލާމާތެކެވެ. ދޮގު ހެދުމާއި، ވަޢުދާ ޚިލާފުވުމަކީ މުނާފިޤުކަމުގެ ޢަލާމާތެއްކަން ބަޔާންކުރައްވައި ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. “މުނާފިޤުންގެ ޢަލާމާތް ތިނެކެވެ. ވާހަކައެއް ދައްކައިފިނަމަ ދޮގު ހަދާނެއެވެ. ވަޢުދެއް ވެއްޖެނަމަ ޚިލާފުވާނެއެވެ. އަމާނާތެއް ޙަވާލުކުރެވިއްޖެނެމަ ޚިޔާނާތްތެރިވާނެއެވެ.” ދެން މުނާފިޤުންގެ ޙާލަކީ ކޮބައިތޯ ބަލާލާއިރު، އެމީހުންގެ ޙާލު ބަޔާންކުރައްވައި މާތްﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. )إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرًا) النساء: 145 މާނައަކީ: “ހަމަކަށަވަރުން، منافق ން ވާހުށީ، ނަރަކައިގެ އެންމެ ދަށުވަތްގަނޑުގައެވެ. އަދި، އެއުރެންނަށް نصر ވެރިވާނޭ އެއްވެސް ފަރާތެއް ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައެއް ނުގަންނަވާނޫއެވެ.”\nމީސްތަކުން އަޅުވެތި ނުކުރުމާއި މަގުފޭރުމާއި ވައްކަމާއި މިފަދަ ހުރިހާ ކަމަކީ އިސްލާމްދީން މަނާކުރައްވާފައިވާ ކަންކަމެވެ. އެހެންކަމުން ދަންނަވާލަން ޖެހެނީ މިއަދުގެ ދުނިޔޭގައި ހުޅަނގުގެ މީހުން އުފެއްދިކަމަށްބުނާ އުޞޫލުތަކާއި ހަމަތަކާއި ޤާޢިދާތަކަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުން ކޮޕީ ކޮށްފައިވާ އުޞޫލުތަކާއި ޤަވާޢިދުތަކާއި ހަމަތަކެއް ކަމަށެވެ.\n Leeson, Howard A. Saskatchewan Politics: Crowding the Centre. (Regina: Canadian Plains Research Center, 2008) p. 224.\n Dixon, Martin. Textbook on International Law. 6th Ed. (New York: Oxford University Press, 2007) p. 54.\n The Columbia Encyclopedia, 6th Ed. (Columbia University Press, 2012), s.v. “International Law,” http://www.questia.com/read/1E1-intllaw. (Accessed 1 September 2012).\n Kaczorowska , p.79.\n Kaczorowska , p 79.\n Kaczorowska, Alina. Public International Law.(New York: Routledge, 2010) p.79.\n Article: 40 (4) Vienna Convention on the Law of Treaties (1969).\n الحديث اسناده حسن لاجل ابى هلال وهو محمد بن سليم الراسبى وثقوه على لين فيه وحسنه الهيثمى فى المجمع وذكر الخلاف فيه والحديث عند ابن حبان والبيهقى فى المسند رقم 12324


Kuneege fee Utility bill akah ithurukuran mashavaraakuranee - Dhiyares\nއެހެންނަމަވެސް ވެމްކޯއަށް އެބަޖެހޭ ޖީއެސްޓީ ދައްކަން. އެހެންކަމުން އެކަމަށް ގެންނަންޖެހޭ ބަދަލުތަކެއް އެބަހުރި. އެއްގޮތަކީ ޓެކްސްގެ ގާނޫނަށް ބަދަލުގެނައުން. އެގާނޫނަށް ބަދަލު ގެނައުމުގެ އިތުރުން ކުނިމެނެޖްކުރުމާއި ބެހޭ ގާނޫނަށް ގެންނަންޖެހޭ ޑްރާފްޓް ކޮށްފައި. މިވަގުތު ސަރުކާރުގެ ޕޮލިސީތަކަށް މިއައި ބަދަލާއި ގުޅިގެން އެންޑޯޒް ކުރުމަށްޓަކައި މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުން މިދަނީ.\nއެންވިޔަރަމެންޓު މިނިސްޓްރީގެ ޑީޖީ އަޙްމަދު މުރުތަޟާ\nކުނި މެނޭޖުކުރުން ވެމްކޯ


Noosverinnah Biru Dhahkkaanama Fiyavalhu Alhan IFJ In Govaalaifi\nނޫސްވެރިކަމަުގެ މިނިވަންކަން ދަމަހައްޓައިދިނުމަށް ގޮވާލާ ކުރި އަޑުއުފުލުމެއްގެ ތެރެއިން: ފައިލް ފޮޓޯ\nނޫސްވެރިންނަށް ބިރު ދައްކާނަމަ ފިޔަވަޅުއަޅަން އައިއެފްޖޭ އިން ގޮވާލައިފި\n24 މޭ 2022 - 13:56:00\nނޫސްވެރިކަމުގެ މަސައްކަތްތަކުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ނޫސްވެރިންނަށް ބިރުދެއްކުމުގެ އަމަލުތައް ނުހިންގުމަށް ނޫސްވެެރިންގެ ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ބައިނަލްއަޤުވާމީ އެންމެ ބޮޑު ޖަމުއިއްޔާ އިންޓަނޭޝަނަލް ފެޑެރޭޝަން އޮފް ޖާނަލިސްޓްސް (އައިއެފްޖޭ) އިން ގޮވާލައިފިއެވެ.\nއައިއެފްޖޭ އިން މިގޮތަށް ގޮވާލާފައިވާއިރު ޕީޕީއެމް/ޕީއެންސީ ކޯލިޝަނުން މާލޭގައި ކުރިއަށްގެންދިޔަ "އިންޑިއާ އައުޓު" ހަރަކާތް ކަވަ ކުރަން ދިޔަ ބައެއް ނޫސްވެރިންނަށް ފުލުހުންގެ ފަރާތުން އިންޒާރުތަކެއްދީފައިވާ މައްސަލައެއް ވަނީ ފެންމަތިވެފަ އެވެ.\nއައިއެފްޖޭއިން ނެރުނު ނޫސްބަޔާނެއްގައި ވިދާޅުވެފައި ވަނީ، މިމައްސަލަ މޯލްޑިވްސް ޖާނަލިސްޓް އެެސޯސިއޭޝަން (އެމްޖޭއޭ)ގެ ސަމާލުކަމަށް ގެނެސްފައިވާ ކަމަށެވެ.\nނޫސްވެރިންނަކީ މިނިވަން ބައެއްގެ ގޮތުގައި ޒިންމާދާރު މަސައްކަތްތަކެއް ކުރާ ބައެއްކަން ފާހަގަކޮށް، މި ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވަނީ ނޫސްވެރިންނަށް އިންޒާރުދީ ބިރު ދައްކާ މިފަދަ މައްސަލަތައް ބެލުމަށްފަހު ފިޔަވަޅު އަޅައިދިނުމަށް ދިވެހި ސަރުކާރަށް ގޮވާލާ ކަމަށެވެ.\nއިއެފްޖީއޭއިން ނޫސްވެރިންގެ ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް ގޮވާލާ މިފަދަ ބަޔާނެއް ނެރެފައިވާއިރު މީގެ ކުރިންވެސް ވަނީ ނޫސްވެރިންނަށް މުޒާހަރާތަކުގެ ތެރެއިން ބިރުދައްކައި ފުރައްސާރަ ކުރާ މައްސަލަތަށްވެސް ޖާނަލިސްޓް އެސޯސިއޭޝަނަށް ހުށަހެޅިފަ އެވެ.\n"ނިޝާން ހައްޔަރު ކުރީ ދަރިފުޅުގެ ކުރިމައްޗަކު ނޫން"\nވީޑިއޯ ތަކުގެ މައްސަލަ ބަލަން ފެށީ މާޗު މަހު\nދެ މުސަޅެއްގެ ވެރިފަރާތް ހޯދަން އިއުލާނުކޮށްފި


ދެމަފިރިންނަށް އެ މީހުންގެ އިޙުސާސްތައް އެނގޭ މިންވަރު ކުޑަ: ދިރާސާ – ދިވެހި ނޫސް\nHome ⁄ ދީން ⁄ ދެމަފިރިންނަށް އެ މީހުންގެ އިޙުސާސްތައް އެނގޭ މިންވަރު ކުޑަ: ދިރާސާ\nދެމަފިރިންނަށް އެ މީހުންގެ އިޙުސާސްތައް އެނގޭ މިންވަރު ކުޑަ: ދިރާސާ\nNidhaau 11 months ago0Comment ދީން\nދެމަފިރިންގެ ގުޅުމަކީ އެންމެ ގާތް ގުޅުންކަން އެންމެންވެސް ޤަބޫލުކުރެއެވެ. އެހެން މީހުންނާ އަޅާ ބަލާއިރު ދެމަފިރިން އެކަކު އަނެކަކުގެ ވާހަކަތައް މާބޮޑަށް ދެނިގަންނަކަމަށް ހުރިހާ މީހުންވެސް ޤަބޫލުކުރެއެވެ.\nހަމަޔަޤީނުން ވެސް ތިބާގެ ވިސްނުން ވެސް ހުންނާނީ އެގޮތަށްކަން އެނގެ އެވެ. ނަމަވެސް ސައިންސްވެރިންގެ ހޯދުމަކުން އެކަން އެހެން ނުވާކަމަށް ދައްކައިފިއެވެ. ދެރަހުމަތްތެރިންނަށް އެކަކު އަނެކަކު އެނގޭއިރު ދެމަފިރިންނަކަށް ނޭނގެއެވެ.\nދެމަފިރިންގެ ގުޅުމަކީ އެންމެވަރުގަދަ، އެންމެ ނިކަމެތި ،އެންމެ ނާޒުކު، އެންމެ ހަމަޖެހުންލިއްބައިދޭ، އަދި ބައެއްފަހަރު އެންމެ ހިތްދަތިކަން ގެނެސްދޭ ގުޅުމެވެ. ޖޯކު ލިޔާމީހުން އެންމެގިނަ ޖޯކު ހަދާފައިވަނީވެސް ދެމަފިރިންގެ ގުޅުމާބެހޭގޮތުންނެވެ.\nއަދި ވަރަށްގިނަ އަންހެނުން ބުނާވާހަކައެއް އޮވެއެވެ. އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އެއްގޮތަކަށްވެސް އަހަރެން ބުނާގޮތަކަށް ނަހަދައެވެ. ގިނަފިރިހެނުން ބުނަމުންދަނީ އަނބިމީހާ އޭނާގެ ވާހަކަތަކަށް ސަމާލުކަން ނުދޭވާހަކައެވެ. ނަފުސާނީ ޢިލްމުވެރިންބުނާގޮތުގައި މިފަދަ ޝަކުވާތައް އެއުފެދެނީ އެދެމީހުން އެކަކު އަނެކަކު ރަނގަޅަށް ނުދަންނާތީއެވެ. ކޮންމެ އަންބަކު ނުވަތަ ފިރިޔަކުވެސް ބުނަމުންދަނީ ހަޔާތުގެ ބައިވެރިޔާގެ ހުރިހާ ކަމެއްވެސް އެނގޭކަމަށެވެ.\nނަމަވެސް ނަފުސާނީ ޢިލްމުވެރިން ބަޔާން ކުރަނީ އެހެން އެބުނަނީ އެދެމީހުންގެ ދެމެދުގައިވާ އުފާވެރި ގުޅުމެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. ދެމަފިރިންނަށްވުރެ ދެ ރަހުމަތްތެރިން އެކަކު އަނެކަކު މާރަނގަޅަށް ދެނިގަނެއެވެ. ދައްކާވާހަކަ ނޭނގިގެން އުޅެނީކާކުތޯ ސުވާލުއުފެދިއްޖެނަމަ ވިސްނަވީ ދެމީހުންކުރެ އެކަކުގެ ވާހަކަ އަނެކަކަށް ނޭނގިގެން އެއުޅެނީ ދެމަފިރިންނަށްކަން ޔަޤީންކުރާށެވެ.\nއިނގިރޭސި މުޙާވަރާއެއްގައިވެއެވެ. “ ކައިވެންޏަކީ ދެމީހުންގެ ކުށްހީތަކަށް ކިޔާނަމެކެވެ.“\nނަފުސާނީ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ މި މުޙާވަރާ ހަމައެކަނި ޖޯކަކަށް ހަދާ ނިންމާލާކަށް ނުވާނެއެވެ. އެހެނީ ގިނަ ދެމަފިރިން ޤަބޫލުކުރާގޮތުގައި އޭނާގެ ޙަޔާތުގެ ބައިވެރިޔާއަށް އޭނަޔާބެހޭ ވަރަށް ގިނަ އެއްޗިހިއެނގެއެވެ. އެހެންވުމުން ވާހަކައެއްބުނާއިރު ކޮންމެހެން އެހާތަފުޞީލް ކުރާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. މާހިރުން ވިދާޅުވަނީ ދެމަރިންގެ މައްސަލަ އުފެދުމުގެ އަސްލަކީ މީއެވެ. އަހަރެމެން ރައްޓެހިންނަށް ނުވަތަ ބީރައްޓެހިންނަށްވެސް ކަމަކާމެދު އެއްޗެއް ބުނާނަމަ އެކަމެއް ވަރަށް ތަފުޞީލްކޮށް ކިޔައިދެއެވެ. މީގެ ބަދަލުގައި ވިސްނަނީ ހަޔާތުގެ ބައިވެރިޔާއަށް އެހާތަފުޞީލް ކުރާކަށް ނުޖެހޭނެކަމަށެވެ. އެއީ އޭނާއަށް އަހަންނާބެހޭގޮތުން ވަރަށް ގިނައެއްޗިހިއެނގޭނެއެވެ.\nއެމެރިކާގެ ޔުނިވަސިޓީއެއްކަމުގައިވާ ޝިކާގޯގެ މާހިރުން ވިދާޅުވާގޮތުގައި ދެމަފިރިން ވަރަށްބޮޑަށް ވިސްނަން ވީ ކަމެއް އެބައޮތެވެ. އެއީ ދެމަފިރިން އެކަކު އަނެކަކު ވަރަށް ރަނަގަޅަށް ދަންނަކަމަށް ޤަބޫލުކޮށްފިނަމަ ދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި ކުށްހީތައްއުފެދި އެކަމުގެ ސަބަބުން ދެމީހުން ދުރުވެ މައްސަލަތައް އުފެދޭތަން އަންނާނެކަމެވެ. މިކަން ދިރާސާކުރުމުގައި ބައިވެރިވި ޕްރޮފެސަރަކު ވިދާޅުވިއެވެ. ދެމަފިރިން އެކަކު އަނެކަކާ ލޯބިން…\nޕްރައިމަރީން ނާކާމިޔާބުވި މީހުން އިންތިޚާބުގައި ވާދަކުރާނަމަ ޕާޓީން ވަކިކުރާނަން: އެމްޑީޕީ\nކޮރޯނާ ވައިރަސް އާ ކުރިމަތިލުމުގެ ޤާބިލުކަން އެއްވެސް ބައަކަށް ލިބިފައެއް ނުވޭ! ނުވެސް ލިބޭނެ!: ޑރ. އިޔާޟް\nވައްކަމާއި ނަހަމަ ގޮތްގޮތުން ފައިސާ އާއި މުދާ ހޯދާމީހާއަށް އެތަކެތި ވެގެންދާނީ އޭނާ އާއި އަނބިދަރިންގެ ހަލާކަށް، ހުކުރުޚުތުބާ\nގެއިން ނުކުންނަ ނަމަ މިދުޢާ ކުރަން ހަނދާންކުރާތި!\nރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަސްތައް


(1 ޖުލައި 2019 އާ ގުޅޭ)\n"ކޮބާ މަންމާ، މަ ބުނީމެއްނު އޭރުވެސް މިދުވަސް އަންނާނެއޭ، ދާއިން އެކައިވެންޏެއް ކުރަން ގަބޫލުވާނެކަމެއް ނެތޭ، މިއަދު މިއޮތީ އެދުވަސް އައިސްފަ، ޒާރާ އެއުޅެނީ ކޮންފަދަ ހާލެއްގަ، އަދި އިންނަންވެސް އެނގުނީ ދަރިވަރުގެ ޅައަންހެން ކުއްޖަކާ، އެއަންހެން ކުއްޖާއަށްވެސް ސާބަސް، ބޮޑު މުސްކުޅިޔަކަސް އިންނަން ކެރުނީތީ މަ ހަމަ ހައިރާންވަން، ރަނގަޅަށްވެއްޖެއްޔާ އެއުޅެނީ ހަމަ ފައިސާގެ ދަހިވެތިކަމުގަ........." ފަލަކްއަށް ކުއްލި ސިހުމެއް ގެނުވީ ފަހީމާއެވެ.\n"ފަލަކް...........ތީތަ މިވަގުތު ދައްކަން އެނގުނު ވާހަކައަކީ، ފުކެއްބޮޑުވަރުތީ..........ޒާރާ އެއައީ ދާއިން އޭނަ ދޫކޮއްލައިގެނެއް ނޫނޭ، އަދި އެގޭމީހުން އޭނައަށް ގޮތެއް ހަދައިގެންނެއްވެސް ނޫން، އަދި ކީއް، މަންހާ ޒާރާ ލައްވާ ގުލާނު ކުރުވާތިއެއްވެސް ނޫން.........ކީއްވެތަ ކޮންމެކަމެއް އެއޮންނަ އެންމެ ނުބައި ގޮތަށް ތިވިސްނަނީ، ޒާރާއަށް ދާއިން ވަރުގެ ފިރިއެއް ނުލިބޭނެ، ޒާރާ މަންމަގެ ނަސޭހަތަކީ ދެކުދިން ވަކިނުވައްޗޭ ދުވަހަކުވެސް......" ފަހީމާ ފަލަކްގެ ވާހަކަ އާއިމެދު ހިތްހަމަ ނުޖެހި އޭނައަށް ބާރަށް އެއްޗެކޭ ބުނުމަށްފަހު ޒާރާއަށް ލޯތްބާއިއެކު ނަސޭހަތްތެރިވާންފެށިއެވެ.\nޒާރާ ހަމައަކަށް އެޅުމުން ފަހީމާ އެދުނީ ހަވީރުގެ ސައިބޯން ދިއުމަށެވެ. ގެއަށް ގޮސް ދާއިން އާއި ކުރިމަތިލާންވާނީ ވަރަށް ހަމަޖެހިފައި ހުރެގެން ކަމަށް ފަހީމާ ބުންޏެވެ. ޒާރާ ފަހީމާގެ ވާހަކަތައް ގަބޫލުކުރިއެއްކަމަކު ފަލަކް ދޭތެރެއަކުން ބުނެލާ އެއްޗަކަށްވެސް އޭނަގެ ހިޔާލާ ފިކުރު ހިންގެއެވެ. އިރުއޮއްސި މަގުރިބު ނަމާދަށް ގޮވިވަގުތު ފަހީމާވަނީ ނަމާދަށް އެރުމަށެވެ. ޒާރާ ފަލަކްގެ ކޮޓަރީގައި އިނެވެ.\n"ޒާރާ، މަބުނާނެ ވާހަކައެއްނެއް، ދާއިން ގެއްލިދާނެ ދެން..........." ފަލަކް އޭނަގެ އެނދުމައްޗަށް ބަންޑުން ވެއްޓިގަނެގެން އޮވެ ޒާރާ އާއި ވާހަކަދެއްކިއެވެ.\n"އަހަރެންދެން ހަދާނީ ކިހިނެއް، ދޮންތަ ބުނެބަލަ........އަހަންނަށްވެސް ފީލްވޭ ދާން އަހަންނާއި ދުރުވާކަން" ޒާރާ ދެރަވެފައި އިނދެ ފަލަކްގެ ހިޔާލެއް ހޯދިއެވެ.\n"ދުރުވަނީ ޒާރާވެސް އޭނަ ދުރުވާން ފުރުޞަތުދޭތީވެ، ނިކަން މުށުތެރެއަށް ގެނެސްލާބަލަ، އޭރުން ތި މަންހާއަކަށް ފޮންޏެއް ނުވެވޭނެ" ފަލަކް ފޮނިގޮތަކަށް ބުނެލިއެވެ.\n"އެހެން ކިހިނެއް ހަދާނީ، މިއަދު ދަރިފުޅާ ހަނގުއަނބި ގޮވައިގެން ގެއަށް އެއައީ، މާބުރެހެއްދެން ދާން އެނބުރޭނީ މަންހާގެ ގާތުގަ، އުޒުރަކަށް ދައްކާނީ ދަރިފުޅުގެ ގާތަށް ދާންޖެހޭނެ ކަމަށް، ތިމަންނަގެ ދަރިއެއްވީމަ އެކުއްޖާއަށް އަޅާލާ ލޯބިދޭންޖެހޭނެ ކަމަށް...........ދެން ދޮންތަ ބުނެބަލަ މިވަރުގެ މީހަކު އަހަރެންގެ މުށުތެރެއަށް ވަންނާނެތަ؟" ޒާރާ އޭނައަށް ވިސްނިފައިވާ ގޮތަށް ކަންތައްތައް ކިޔާދިނެވެ.\n"ކަމެއްވީމަތާ ދާއިން ޒާ ވަރިނުކޮށް އެހުންނަނީ، އޭގެ ބޭނުން ހިފާބަލަ.........ދަރިފުޅު ބަލާނީ ޒާރާ، އޭރުން ދާއިންވެސް ހުންނާނީ ޒާރާގެ ގާތުގަ، ކޮންމެގޮތެއްވިޔަސް ދާއިންއަކީ ޝަކުވާކޮށް މައްސަލަ ޖައްސާ ޓައިޕްގެ ފިރިހެނެއްނޫން، އޭނައަށް އެދަރިފުޅު މަންހާ ގެންގުޅުނަސް ޒާރާ ގެންގުޅުނަސްވާނީ ހަމަ އެއްގޮތެއް.........ދެން އަނެއްކާ މިދުވަސްކޮޅު މަންހާ އެއުޅެނީ ވިހައިގެން އަދި ގަދަނުވެވިގެން، އޭނަ ގަދަވަންވާއިރަށް ޒާރާއަށް އެތަށް ކަމެއް ކުރެވޭނެ، ދާއިން އާއި ކްލޯސްވެލަން މިއަށްވުރެ ރަނުގެ ފުރުޞަތެއް ކޮބާ، އޭރުން ތިމަންހާވެސް ހުންނާނީ ބާކީވެފަ" ފަލަކް މޮޅު ހިޔާލެއް ހިއްޞާކޮއްލިއެވެ. ޒާރާ ކުޑައިރުކޮޅަކު ވިސްނުމުގެ ތެރެއަށް ގެއްލިގެންދިޔައެވެ.\n"އާރ ޔޫ ޝުއަރ ދޮންތާ......މަންހާ އެހާ ގޯސް ކުއްޖެއް ވައްތަރެއް ނުޖަހާ، އޭނަ އަހަންނަކަށް ގޯހެއްނޫން.......ރަނގަޅުވާނެތަ އެކަހަލަ ކަމެއްކުރަން..........އެކަމަކު........." ޒާރާ ވިސްނަމުން ވާހަކަދެއްކިއެވެ.\n"ޒާ، އަހަރެންގެ ކޮއްކޮ އެންމެ ލޯބިވާ މީހާ ގެއްލިގެން ދިޔަކަ ނުދޭނަން، ބުނަން ވިސްނަންވީ ވަގުތެއް ނޫން މީ، ޢަމަލް ކުރަންވީ ވަގުތު މީ......." ފަލަކް ތެދުވެ ސީރިއިސްވެލާފައި ޒާރާގެ ކޮނޑުގައި އަތްބާއްވާލަމުން ބުނެލިއެވެ.\nފަލަކްދެއްކި ވާހަކައަށް އިތުރަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ބުނާކަށް ޒާރާ ބޭނުމެއްނުވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އޭނަގެ ސިކުނޑީގައި ފަލަކް ބުނި ކޮންމެ ލަފްޒެއްވެސް ބިންވަޅުނެގިފައިވެއެވެ. އޭނަގެ ލޯބިވާ ދާއިން އާއި ދުރަށް ދާކަށް އޭނަ ފަހަރެއްގައިވެސް ބޭނުމެއްނޫނެވެ.\nފަހީމާ މަޤްރިބު ނަމާދުން ފައިބާ ޒާރާ ކޮބާތޯ ބަލާލިއިރު އޭނަ އުޅެނީ ގެއަށް ދިއުމަށެވެ. ސިޓިން ރޫމުގައި ފަލަކް އާއި ވާހަކަދައްކަން ހުރި ޒާރާގެ ގާތަށް ފަހީމާ ދިޔައެވެ.\n"ދަރިފުޅު ދަނީތަ، އަދި އަންނައްޗޭ މަންމަ ގާތަށް، ކާރު އަންނަންދެން ދޯ ތިމަޑުކުރަނީ، ދާއިންތަ ބަލާ އަންނަނީ" ފަހީމާ އޭނަގެ އަތުގައި އޮތް ބުރުގާ ހެޔޮވަރުކޮއްލަމުން ބުނެލިއެވެ. އަދި ޒާރާގެ ބުރަކަށީގައި ފިރުމާލިއެވެ.\n"ނޫން، އަޅުގަނޑު އައީ ޓެކްސީއެއްގަ، ރަނގަޅުވާނެ، ޓެކްސީއެއްގަ ގެއަށްދާނީވެސް، އަދި އަންނާނަން މަންމާ، އެހާ ލަސްވަންދެން ނީދެވޭނެއެއްނު، ދާއިން އަޅުގަނޑު ހޯދަވެސް ފާނެ، އަޅުގަނޑު މިއައީ ފޯނުވެސް ބާއްވާފަ" ޒާރާ ހަމަޖެހިލާފައި ހުރިގޮތްދައްކަމުން ބުނެލިއެވެ.\n"އެހެންތަ، އެހެންވީރު ދާއިން ހުންނާނީ މިހާރު ވަރަށް ކަންބޮޑުވެފަ، ފަލަކް އެމަންޖެއަށް ކާރަކަށް ގުޅާދީފިންދޯ، ހާދަ އިރެކޭ އެނަގަނީ ކާރު އަންނަން، އަދި ގުޅާބަލަ" ފަހީމާ ބުނެލިއެވެ.\n"ސާބަހޭ މަންމާ، ދެންމެއަކު އެއްނު މިގުޅީ، އަދި ކާރު ނައިސްގެން އުޅޭވަރެއް ނުވެއެއްނު" ފަލަކް ބުނެލިއެވެ.\nމަންހާގެ ކޮޓަރީގައި ދަރިފުޅު އުރާލައިގެން ދެކޮޅަށް ހިނގާލަ ހިނގާލަ ދާއިން ހުއްޓެވެ. މަންހާ އެނދުގައި ކުރުއަތްމައްޗަށް ދާއިންގެ ހަރަކާތްތަކަށް ބަލަންއޮތީ ހިނިތުންވެލައިގެންނެވެ. ދާއިން ދަރިފުޅު ކުޑައެނދުގައި ބާއްވާލާފައި އައިސް އެނދުގެ މަގަތުގައި މަންހާގެ ގާތުގައި އިށީނެވެ.\n"މިހާރު ކިހިނެއް، ތަދުވޭތަ؟" ދާއިން މަންހާގެ މޫނުމައްޗަށް ވެއްޓިފައިވާ އިސްތަށިކޮޅުތައް ކަންފަތްކައިރީ އަޅުވާލަމުން އަހާލިއެވެ.\n"ރަނގަޅު" މަންހާ އަވަހަށް ބުނެލިއެވެ.\n"އަހަރެން އިމީ ފޮނުވާނަންއެނގޭ، އޭނަ ކައިރީ ބުނާނަން މަންހާ ރަނގަޅުވަންދެން އެހަށް މިބައިގަ އުޅޭށޭ" ދާއިން ބުނެލިއެވެ.\n"އޭރުން މަންމަމެން ބައިގަ ކައްކާނީ ކާކު؟ މަންމަ ބުނި ބޭބީ ފެންވަރުވާނީ މަންމައޭ، އަހަންނަށް އެހެންކަންތައްތައް ކޮއްލެވޭނެއެއްނު" މަންހާ ބުނެލިއެވެ.\n"އަހަރެން ބޭނުން މިދުވަސްކޮޅު މަންހާ ގަދަވަންދެން ހުރިހާ ވަގުތަކު މީހަކު މަންހާގެ ގާތުގައި މީހަކު ހުންނަން، ދުވަސްކޮޅަކަށް ސޯފިއާ އަށްވެސް ކެއްކިދާނެއެއްނު..........އެކަމަކު މަންހާ ބޭނުންގޮތެއް......." ދާއިން މަންހާގެ ކޯތާފަތުގައި ފިރުމާލިއެވެ.\n"ސޯފީއަކަށް ނޭގޭނެ އެހާ މީރުކޮއް ކައްކާކަށް، އައިލްބީ އޯކޭ، ޑޯންޓްވޮރީ" މަންހާ ދާއިންގެ އަތުގައި ފިރުމާލަމުން ބުނެލިއެވެ.\n"އޯކޭ، އަންނާނަން ޒާރާ ގެއަށް އައިސްފިތޯ ބަލާލާފަ، އިމީ ލައްވާ ކާއެއްޗެހިވެސް ފޮނުވާނަން، އަން..............ފޯނު ހިފައިގެން އޮވޭ، އޭރުން ކަމެއްވިޔަސް ގުޅާލެވޭނީ މީހަކަށް، ބޭރު ދޮރުތަޅުލާފަ އަހަރެން މިދަނީ، އިމީ މެން މީހަކު ނޫނީ މަންމަ އަޔަސް ތަޅުދަނޑި އޮންނާނެ، މަން ނުޖެހޭނެ ބޭރު ދޮރުހުޅުވަން ދާކަށް، އެނގޭ........ދެން ބުނަން ނިދަން އޮށޮންނަމުން ކޮޓަރި ދޮރު ތަޅުލާތި، އެކަމަކު އޭގެ ކުރިން އަހަރެން އަންނާނަން" ދާއިން މިހެން ބުނެ ރީތިވާ މޭޒުމަތީގައި އޮތް މަންހާގެ ފޯނުނަގާ އޭނަގެ އަތަށް ލާދިނެވެ. އަދި މަންހާގެ ނިތްކުރީގައި ބޮސްދީފައި އެކޮޓަރިން ނުކުންނަން ހިނގައިގަތެވެ.\n"މަންމާ........އަދިވެސް ޒާރާ ގެއަށް ނާންނަނީތަ" އެޕާރޓްމަންޓަށް ވަދެގެންދިޔަ ދާއިންއަށް ކާމޭޒުތައްޔާރު ކުރުމަށް އިމީ އާއިއެކު އުޅުނު މޫމިނާ ފެނުމުން އަހާލެވުނެވެ.\n"އެބަ އުޅޭ ކޮޓަރީގަ، މަންމަ ކާންވީނޫންހޭ ބުނީމަ މިރެއަކު ނުކާނަމޯ ކިޔާފަ ނުނިކުމެ އެބައޮތް އެނދުގަ" މޫމިނާ ދާއިންއަށް ބަލާލުމަށްފަހު ބުނެލިއެވެ.\n"އިމީ، މަންގެ ކާއެއްޗެހި މައްޗަށް ގެންދައްޗޭ" ދާއިން ހަނދާންކޮއްދޭފަދަ ގޮތަކަށް ބުނެލިއެވެ.\n"ނޫން، މަންމަ ދާނީ މަންހާއަށް ކާއެއްޗެހި ހިފައިގެން، ދަރިފުޅު އެއްވެސް ކަމަކާ ކަންބޮޑުވާކަށް ނުޖެހޭނެ، މަންގެ ހުރިހާ ކަމެއް ކޮއްދެން މަންމަ މިހުރީނު" މޫމިނާ އިތުބާރުކުރާށޭ ބުނާފަދަ ހިނިތުންވުމެއް ދާއިންދިނެވެ. އޭގެ ޖަވާބުގައި ދާއިންވެސް ހިނިތުންވެލާފައި އޭނަގެ ކޮޓަރި އާއި ދިމާލަށް ހިނގައިގަތެވެ.\n"ޒާ......." ކޮޓަރިއަށްވަތްއިރު ޒާރާ ފެންނަން ނެތުމުން ދާއިން މަޑުމަޑުން ޒާރާއަށް ގޮވާލިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއްވެސް ޖަވާބެއް ނައެވެ. ބެލްކަންޏަށް ހުޅުވާލެވިފައިވާ ދޮރުގެ ފަރުދާތަށް ވަޔާއިއެކު ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހެލިލަމުންދިޔަތަން ފެނުމުން އެންމެ ފުރަތަމަވެސް ދިޔައީ އެދިމާލަށެވެ. އޭރު ޒާރާ ބެލްކަނީގައި ހުރި ބީޗް ގޮނޑީގައި ހަށިގަނޑު ދަމާލައިގެން އަރިއަކަށް އޮތްއިރު އޭނަގެ ގައިގާ ފިނިން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި އުނަގަނޑާއި ހަމައިގައި ރަޖައެއް އަޅާލެވިފައިއޮތެވެ. ދެލޯ މަރާލައިގެން އޮތް ޒާރާއަށް ދާއިން އިރުކޮޅަކު ބަލަހައްޓައިގެން ހުއްޓެވެ. ދާއިންގެ ސިކުނޑީގައި މާޒީގެ އެކިއެކި ލޯބިވެތި މަންޒަރުތައް އާވެގެންދިޔައެވެ. މަޑުމަޑުންގޮސް ޒާރާގެ ކައިރީގައި ހުއްޓި ތިރިވެލާފައި އެތަނަވަސް ނިތްކުރީގައި ބޮސްދިނެވެ.\n"ޒާ، މީ މަށޭ، ދާން" ސިހިގެން ދިޔަ ޒާރާގެ ކޮނޑުގައި ދެއަތުން ހިފަހައްޓާލަމުން ދާއިން ބުނެލިއެވެ. ޒާރާ ގޮނޑީގައި ކުޑަކޮށް ތެދުވެލަމުން އިށީނެވެ. ދާއިން ޒާރާގެ ފައިކައިރީ ގޮނޑިން ތަންކޮޅެއްގައި އިށީނދެލިއެވެ.\n"ދާން، ވާހަކައެއް އަހަންތައް؟" ޒާރާ ދާއިންއަށް ބަލަން އިރުކޮޅަކު އިނދެފައި ބުނެލިއެވެ.\n"އައި މިސް ޔޫ، ޒާ، ދެން އެގޮތަށް އަހަރެން އެކަނިކޮއްނުލައްޗޭ، އަހަރެން ޒާދެކެ ވަރަށް ލޯބިވޭ........ވަރަށް ލޯބިވޭ........" ދާއިން ޒާރާގެ އަތުގައި ދެއަތުން ހިފާލިއެވެ.\n"ދާން...........ދެވަނަ ކައިވެންޏެއް ކުރީ ކުއްޖަކު ބޭނުންވެގެންތަ؟" ޒާރާ އޭނަގެ ހުރިހިތްވަރެއް ނެރެމުން އެސުވާލު ދާއިން އާއިކުރިއެވެ. އަދި ދާއިންގެ މޫނަށް ބަލަންއިނީ ފުރިހަމަ ޖަވާބަކަށް އެދިގެންނެވެ.\n"ޒާ، އަހަރެން ޒާއަށް ބޭވަފާތެރިވިއްޔޭ ބުނަންތަ ތިއުޅެނީ، އެހެންނުބުނައްޗޭ، އެތަށް އަހަރަކަށްފަހު އަހަރެންގެ ޒާރާ އެނބުރި އަހަންނަށް ލިބުނަދީ، ޒާއަކަށް ނޭގޭނެ، އަހަރެން ޒާ އާއި ނުލާ ވަރަށް އެކަނިވި، ދުވަހަކުވެސް މީހަކަށް އިހްސާސްނުކުރެވޭނެ އަހަރެންގެ އެކަނިވެރި ދިރިއުޅުން، އަހަރެން ޒާރާއަށް ކުރި އިންތިޒާރު........އަހަރެންގެވެސް އިޙްސާސްތަކެއްވޭ، އެކަންތައްތަކާ އަޅާނުލަން ވަރަށް މަސައްކަތްކުރިން.........އެކަމަކު އަހަރެންނަށް އިތުރު ބައިވެރިއަކު ހިޔާރުކުރަން މަޖުބޫރުވީ، ތަގުދީރު އަހަރެން އެފަދަހާލަތަކަށް ދިއުމަށް މަޖުބޫރުކުރުވީ........މަންހާ ހިޔާރުކުރީ އޭނަގެ ރީތިކަން ފެނިފައެއްނޫން.......އަހަންނަށްކަށްނޭގެ މަންހާ ފަދަ އަންހެން ކުއްޖަކު އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް ނުދެކެން، އަހަރެންނަކީ އޭނަގެ ދުނިޔެ، އެފަދަ މާތް އަޚްލާގެއް ދުވަހަކުވެސް ނުދެކެން، އޭނަގެ ހިތް ސާފުކަމާ އޭނަ އަހަރެންދެކެ ލޯބިވާވަރު ފެނިފަ އަހަރެންވެސް ހައިރާންވޭ، ބިރުގަނޭ އަހަންނަށް އޭނަގެ ހިތުގަޖެހޭފަދަ ކަމެއް ކުރެވިދާނެތީ، ޒާއަށް ނޭގުނަސް މަން އަބަދުވެސް ބުނާނެ ޒާރާ އަދި ރަނގަޅުވާނެ، ކޮންމެ ކަމަކަށްވެސް ވަގުތު ބޭނުންވާނެއޭ، ދާއިންވާނެއޭ ވަރަށް ކެތްތެރިވާން، ދާއިން ނުވާނެއޭ ޒާރާއެކަނި ކޮއްލައިގެން............" ދާއިން ޒާރާގެ އަތުގައި ހިފައިގެން އިސްޖެހިފައި އިނދެ ވާހަކަދެއްކިއެވެ.\n"ތީ މިހާރު އަހަރެންގެ ދާންއެއްނޫން" ޒާރާ ރޮވިފައިވާ އަޑަކުން ބުނެލިއެވެ. ދާއިން ހާސްވެފައި ޒާރާއަށް ބަލާލަމުން ދެފަރާތަށް ބޯހޫރުވާލީ ނުރޯށޭ ބުނުމަށެވެ. އަދި އަވަސް އަވަހަށް ޒާރާގެ ކޯތާފަތް ފޮހެލަދެމުން އެމޫނުގައި ދެއަތުން ހިފާލިއެވެ. ޒާރާއަށް ކުރިއަށްވުރެބޮޑަށް ރޮވުނެވެ. ދާއިން ޒާރާގެނެސް އޭނަގެ މޭގައި ޖައްސާލަމުން ބާރުކޮއްލިއެވެ.\n"އެހެންނުބުނޭ ޒާ، އަދިވެސް ތިއަށްވުރެ ލޯބިވާ އެހެން އެއްވެސް އަންހެނެއް ނުހުންނާނެ، ޒާ އާއި ނުލާ އަހަރެންނަށް ނޫޅެވޭނެ.......ވީއިރު ތިހެން ނުބުނޭ ޒާ، އަހަރެން އަދިވެސް ލޯބިވަނީ ޒާދެކެ" ދާއިން އޭނަގެ މެޔާއިލާ ޒާރާ ބޮނޑިކޮއްލަމުން ބުނަމުންދިޔައެވެ.\n"އަހަރެންގެ ދާންގެ ދުލުން އެހެން އަންހެނަކަށް ދުވަހަކުވެސް ތަޢުރީފެއް ނުކުރާނެ" ޒާރާ ރޮމުން ގިސްލަމުން ކަހަލަ ގޮތަކަށް ބުނެލިއެވެ.\n"މީ ޒާރާގެ ދާން، ހަމައެކަނި ޒާރާގެ ދާން...........ދެން އެހެން އަންހެނަކަށް ތައުރީފު ކުރާއަޑެއް ނީވޭނެ، އެންމެ ރަނގަޅެއްނު، ދެން ނުރޮއެ ހުއްޓާލާ........އަހަރެން ބުނީމަ ގަބޫލު ކުރޭ، އަހަރެން އަދިވެސް އެންމެ ލޯބިވަނީ ޒާރާދެކެ، ޒާރާގެ އުފަލަކީ އަހަރެންގެ ހިތްހަމަޖެހުން، ޒާރާ ދެރަވެގެން ތިހެން ރޯތަން ބަލާކަށް އަހަންނަކަށް ނުކެރޭނެ، ޕްލީޒް، އާދޭސްކޮއްފަ މިބުނީ، ދެން ހުއްޓާލާ...." ދާއިން ޒާރާގެ މޫނުގެ އެތަން މިތަނުގައި ބޮސްދޭންފެށިއެވެ. މަޑުމަޑުން ގޮނޑީގައި ޒާރާ ބާއްވާލަމުން ދާއިންގެ ހަށިގަނޑުވެސް ގޮނޑީގައި ދަމާލަން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. ދާއިންގެ އަތުގެ ތެރެއަށް ޒާރާގެނެސްލީވެސް އެހާމަޑުމަޑުންނެވެ. އަދި ދާއިންގެ ބޮސްދިނުންތަކުން ޒާރާގެ ހިތްފުރާލަދޭން އޭނަ މަސައްކަތްކުރަމުންދިޔައެވެ. ޒާރާގެ ރުއިންވެސް މަޑުވެ ދާއިންގެ ބީހުންތަކަށް މަރުޚަބާ ކިޔެންފެށުނީ ކިހިނެއްކަމެއްވެސް ނޭގެއެވެ.\n"އަހަރެން ވަރަށް ލޯބިވޭ ދާންދެކެ، އަހަރެން ބިރުގަނޭ ދާން އަހަރެންގެ އަތުން ބީވެދާނެތީ" ޒާރާ މަޑުމަޑުން ދާއިންގެ ކަންފަތްދޮށުގައި ބުނެލިއެވެ.\n"އަހަރެން ޒާރާ އާއި ދުރަކަށް ދުވަހަކުވެސް ނުދާނަން، އެއަށްވުރެ މާލޯބިވޭ، ޒާދެކެ ލޯބިވާވަރު ބަޔާންކުރާނީ ކިހިނެއްކަމެއް އަހަންނަކަށް ނޭގެ، އައި ލަވް ޔޫ ސޯ މަޗް..........." މަސްތީއޮއެވަރެއްގައި ޖެހެމުންދިޔަ ދާއިން ލޯތްބާއިއެކު ބުނެލިއެވެ. އަދި ގޮނޑިން ތެދުވެ ޒާރާއަށް އަތްދިއްކޮއްލިއެވެ. ޒާރާ ތެދުވެ ދާއިންގެ އަތުގައި ހިފާލި ހިނދު ދާއިން އޭނަގެ އަތުގެތެރެއަށް ޒާރާ ކުއްލިއަކަށް ދަމައިގަތެވެ. އަދި އޭނަގެ އަތްދަނޑިމައްޗަށް މަސްތީގޮތަކަށް އުފުލާލައިގެން ކޮޓަރީގެތެރެއަށްވަނެވެ. ރޮވިފައިވީ ކަމަކު ޒާރާގެ ތުންފަތަށް ހިނިތުންވުމެއް ވެރިކުރުވައިފިއެވެ. ދާއިންގެ ކަނދުރާއާއި ދިމާލު މޫނުފޮރުވާލި ޒާރާ މަޑުމަޑުން ކަރުގައި ވަސްގަންނަމުންގޮސް ދާއިންގެ ކަންފަތު ފޫޅުގައި ދަތްއަޅާލިއެވެ. އެހިނދު ދާއިންގެ ލާނެއް ހުނުމުގެ އަޑު ކޮޓަރިއަށް ފެތުރިގެންދިޔައެވެ. އެހަރަކާތާއިއެކު ދާއިން ޒާރާ އެނދުމައްޗަށް އެއްލިއެވެ. ޒާރާގެ ހުނުމުގެ އަޑުވެސް އިވިގެންދިޔައެވެ.\n"ދަރިފުޅާ، ދާއިން..........ކޮންއިރަކުން ކަނީ.........." މޫމިނާގެ އަޑާއިއެކު ކޮޓަރީގައި ޓަކި ޖަހާލިއަޑުއިވިގެންދިޔައެވެ. ދާއިން ތުންފަތުގައި ޝަހާދަތް އިނގިލި ޖައްސާލަމުން އަޑުމަޑުކުރުމަށް ޒާރާއަށް އިޝާރާތްކުރިއެވެ.\n"މަންމާ، އަޅުގަނޑާ ޒާ ފަހުން ނުކުމެ ކާލަފާނަން، ލަސްވަންޏާ މަންމަ ނިދަން ވަނަސް އެންމެ ރަނގަޅު" ދާއިން ކޮޓަރި ދޮރުކައިރިއަށް ޖެހިލަމުން ބުނެލިއެވެ. އަދި ކޮޓަރީގައި ދިއްލާފައި ހުރި ހުދުއަލީގެ ބޮކި ނިއްވާލުމަށްފަހު ނިދާބޮކި ޖައްސާލިއެވެ. އޭގެ އަލިވެސް ހުރިވަރަށްވުރެ ފަޑުކޮއްލިއެވެ. ޒާރާ ހޭންފެށިއެވެ. އަދި މަޑުމަޑުން އެނދުން ފައިބަން ފެށިއެވެ. ދާއިން އޭނަ ލައިގެން ހުރި ޓީޝާރޓު ބާލާފައި ޒާރާ އާއި ދިމާލަށް އެއްލިއެވެ. ސަމާސާތަކުގައި ހުޅުރޯވެ ދެމީހުންނަށް ދުރުނުވެވޭ ހިސާބަށް ކަންތައް ދިޔައެވެ. ޒާރާގެ ދުލުންނާއި ދާއިންގެ ދުލުން ލޯބީގެ އެތަށް ލަފްޒެއް ބޭރުވަމުންދިޔައެވެ. ދާއިންގެ ހިތަށް ތަފާތު ހިތްހަމަ ޖެހުމެއް ލިއްބައިދިނެވެ.\nދަންވަރުގެ ވަގުތެވެ. އިރުއިރުކޮޅާ މަންހާއަށް ހޭލެވެއެވެ. ނިންޖަކަށްވާ ކަހަލަ ނިންޏެއް އޭނައަށް ނުނިދެއެވެ. އެއިން ކޮންމެ ފަހަރަކު ދާއިން ކޮބާތޯ ބަލާލެވެއެވެ. ބާލީސް ދަށުގައި އޮތް ފޯނު ބަލާލިއެވެ. އޭރުން ގަޑިން ދޭއްޖަހައިފިއެވެ. ކުޑަދަރިފުޅު ފުންނިންޖަކުން ނިދާލާފައިއޮތެވެ. ވަށައިގެންވަނީ ހަމަހިމޭންކަމެވެ. ދާއިން އޭރުވެސް ނާދެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ދާއިން ވީ ކޮންތާކުކަން އޭނައަށް އެނގެއެވެ. ނުބައި ހިޔާލުތައް އެދަންވަރު އޭނަ ވަށާލަން މަސައްކަތް ކުރަނީއެވެ. މޭވެސް ތެޅެނީ މާވަރަކަށެވެ. ހިތަށް ތަދުވަނީ ސިކުނޑިއަށް ޝައިތާނާލާދެމުންދިޔަ ނުބައި ވަސްވާސް ތަކުންނެވެ. ނިދޭތޯ މަންހާ ވަރަށް މަސައްކަތްކުރިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެކަމެއް ކާމިޔާބެއް ނުވިއެވެ. ހިތާ ހިތާ ﷲގެ ކިބަފުޅަށް ދުޢާކުރަން މަންހާ ފެށިއެވެ. ޝައިތާނާގެ ނުބައިވަސްވާސްތަކުން އޭނަ އާއި އޭނަގެ ދަރިފުޅު ރައްކާތެރިކުރެއްވުމަށެވެ. ދާއިން އާއި ޒާރާގެ މައްޗަށް އެހިތުގައި ލޯބިޖެއްސެވުމަށެވެ. އެހިނދު އޭނަގެ ސިކުނޑިއަށް ހިޔާލެއް އައެވެ. މަޑުމަޑުން އެނދުގައި ހިފަހައްޓާލަމުން މަންހާ ތެދުވިއެވެ. އިރުކޮޅަކު ހުއްޓިލައިގެން ހުރުމަށްފަހު ހިނގައިގަތީ ބެލްކަނި ކައިރީ ހުރި މޭޒުގެ މަތީއޮތް ލެޕްޓޮޕް ނެގުމަށެވެ.\nމަންހާއަށް އަރާމުވާނޭފަދަ ގޮތަކަށް އެނދުގައި އޮށޯވެލައިގެން އޮވެ އޭނަގެ ލެޕްޓޮޕްގައި ފޮރުވާފައިވާ ފޯލްޑަރ ފެންނަގޮތް ހަދާލިއެވެ. އަދި އޭނަގެ މަސައްކަތް ފެށިއެވެ. ހިތުގައިވާއެއްޗެއް ލިޔަމުންދިޔައީ ސާފު އިނގިރޭސި ބަހުންނެވެ. ބަސްތަކުގައި ފަށުވިކަމާއި ހިތްދަމައިގަންނަ އެތަށްކަމެއްވެއެވެ. އެގޮތަށް އޭނަ އެތަށް އިރެއް އެކަމުގައި ހޭދަކުރިއެވެ.\nހަށިގަނޑަށް ލިބިފައިވާ ވަރުބަލިކަމާއިއެކު ދާއިން ސައިޑްޓޭބަލް މަތީ ހުރި ގަޑިއަށް ބަލާލިއެވެ. ދަންވެފައި ވުމުން މަންހާއަށް ގުޅާލަން ހިތަށް އަރާފަވެސް ހިޔާލުބަދަލުވިއެވެ. އަރާމު ނިންޖަކުން އޭނަގެ ކައިރީގައި ނިދިފައި އޮތް ޒާރާއަށް ބަލާލިއެވެ. ދާއިންގެ އަތުގައި އަތްއަޅުވާލައިގެން ޒާރާ ނިދާފައި އޮތް އިރު އެމޫނުމަތިން ހިތްހަމަޖެހުން ފެނިގެންދެއެވެ. ދާއިންގެ ތުންފަތަށް ލުއި ހިނިތުންވުމެއްވެރިވެގެންދިޔައެވެ. ކީއްވެކަމެއް ނޭގެއެވެ. އެވަގުތުވެސް އޭނައަށް ހަނދާންވީ މަންހާއެވެ. މަންހާ އާއިއެކު އެފަދަ ލޯބިވެތި ރެއެއް ފުރަތަމަ ހޭދަވެގެންދިޔަގޮތެވެ. އެރޭ ދާއިންއަށް މަންހާގެ ފަރާތުން ފެނިގެން ދިޔައީ ލަދުވެތިކަމާއި ފަސްޖެހެވުމާއި އޭނަގެ ޅަކަމެވެ. ކޮންމެ ކަމަކަށް ދާއިންއަށް އިސްނަގަން ޖެހުނުގޮތެވެ. އަދި ބިނދެނުލާ ގަހުގައި ފޮޅިފައިވާ ތާޒާމަލުގެ ނާޒުކުކަމެވެ. ޒާރާ އާއި މަންހާ އާއި ދެމެދު ހުރި ތަފާތުކަމެވެ. އަދިވެސް މަންހާއަކީ އެމަޑުމައިތިރި ނާޒުކު ފިޔަތަކުގެ ވެރިޔާއެވެ. ދާއިން މޭގައި އަތްހާކާލަމުން ތެދުވަން އުޅުނުވަގުތު ޒާރާ ސިހިފައި އޭނަގެ އަތުގައި ހިފިއެވެ.\n"ދަނީތަ؟ ކޮންތާކަށް" ޒާރާ ވަރުބަލި ކަމާއިއެކު ބުނެލިއެވެ. ދާއިން އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެ އަނެއްކާވެސް އެނދުގައި އޮށޯތީއެވެ. ޒާރާގެ ނިތުގައި ބޮސްދެމުން އޭނަގެ ގައިގާ ފިރުމާލިއެވެ.\nމަންހާ ލެޕްޓޮޕް ކޮޓަރީގައި ހުރި ޕްރިންޓަރާއިގުޅާލުމަށްފަހު އެތަށް ކަރުދާހެއް ޕްރިންޓަށް ފޮނުވާލިއެވެ. އަދި އަނެއްކާވެސް އެނދުން ތެދުވެގެންގޮސް އޭނަ ހެދުންތައް އަޅުވާފައި ހުންނަ ކޮޓަރިއަށްވަނެވެ. ބޮކި ދިއްލާލުމާއިއެކު އެންމެ އެތެރެއަށް ވަދެގެން ގޮސް މަތީޝެލްފެއްގައި ހުރި ދެފޮށިނެގިއެވެ. މަންހާ ބޭނުންވި ފޮށިއިނީ އެންމެ ބިއްދޮށުގައެވެ. ހީވާގޮތުން އެފޮށި އެއިނީ މީހަކަށް އަޅައިނުގަންނާނޭފަދަ ގޮތަކަށް ފޮރުވާފައެވެ. އެހިސާބަށް އޭނަގެ އަތްނުފޯރުމާއިއެކު އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް އެރުމަކީ އޭނަ މިހާރު ހުރި ހާލަތުގަ މޮޔަކަމެއްކަން އެނގުނެވެ. އެހެންވެ ފައިވާން ކަބަޑުގެ ދޮރުފަތް ކަހާލަމުން އެތަނުން އެންމެ ދިގު ފުންނާބުލީ ފައިވަންނެގިއެވެ. އޭގެ އެހީގައި މަންހާ ފޮށިގަނޑު ނެގިއެވެ. އެހިފައިގެން އޭނަ އައީ ޕްރިންޓަރު ކައިރިއަށެވެ. އެމޭޒުމަތީ ފޮށިބެހެއްޓުމަށްފަހު ހުޅުވާލިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އިތުރު ފޮށިގަނޑެއް އިނެވެ. އެވެސް ހުޅުވާލިއެވެ. އޭރު ކުޑަކޮށް ވައްކޮއްއިން ސެންޓުފުޅި އަކާއި އޮރެންޖުކުލައިގެ ކަޅުފިނިފެންމާ ތަކެއް ޖެހި ސިޓީއުރަތަކެއް އޭގައި ހުއްޓެވެ. މަންހާ ސިޓީއުރައެއް ނަގާ ސެންޓުފުޅި ހިފައިގެން ނުކުތީ ބެލްކަންޏަށެވެ. އަދި ސިޓީއުރައަށް ސެންޓުޖަހަންފެށިއެވެ. ސެންޓުގެ މީރުވަސް ފެތުރިގެންދާކަށް ގިނައިރެއް ނުނެގިއެވެ. މުޅި ހިސާބުވެސް ހީވަނީ އެއްވަސް ކޮއްލާފައިވާހެނެވެ.\nފަތިހުގެ ފިނިފިނި ވައިރޯޅިތައް ބެލްކަނީގެ ފަރުދާތަކުގައި ބީހިލާފައި ކޮޓަރިތެރެއަށް ވަންނަމުންދިޔައެވެ. ޒާރާގެ ގައިގާ ހިފަހައްޓާލައިގެން ދާއިންއަށް ނިދިފައި އޮތެވެ. ޒާރާ އާފުރެލަމުން ދާއިންގެ އަތް ދުރައްޖައްސާލާފައި މަޑުމަޑުން ތެދުވެ މޯޅިއަކަށް ދެމިލިއެވެ.\n"ހެނދުނުވީތަ؟ ހާދަ އަވަހަކަށް، ޒާ....އާދެބަލަ، ހާދަފިންޏޭ......އާދެބަލަ ބައްދާލަން" ފުރޮޅިލި ދާއިން ޒާރާއަށް ބުނެލިއެވެ. ލުއި ހުނުމަކާއިއެކު ޒާރާބޮޑު ރަޖާގެ ދަށަށްވަދެ ދާއިންއާއި ގާތްވެލިއެވެ. ދެހަށިގަނޑުގެ ހޫނު އިޙްސާސް ކުރެވޭވަރަށެވެ.\nހެނދުނުގެ ނާސްތާ ހިފައިގެން އަށެއްޖަހާލާކަން ހާއިރު މޫމިނާ މަންހާގެ ކޮޓަރިއަށް ދިޔައިރު މަންހާހުރީ ދަރިފުޅު އުރާލައިގެން ބެލްކަނީގެ ދޮރުން ކޮޓަރިއަށް އެޅެމުންދިޔަ އަވިކޮޅުގައި ހިނގާލަ ހިނގާލައެވެ.\n"ދަރިފުޅު ތެދުވެގެން ކީއްތިކުރަނީ، އެމަންޖެ މާބޮޑަށް ރޮނީތަ؟ ގެނޭ މަންމައަތަށް.......އަވަހަށް ހިނގާ ސައިބޯން، ކާމޭޒު މަތީ ހުންނާނެ ސައިތަބަށް ބަހައްޓާފަ........އަދި ތިހެން ތެދުވެ އުޅޭކަށް ނުވާނެ، ހަށިގަނޑު އަދިވެސް ވަރަށް ޅަވާނެ، އަރާމުކުރަންވާނެ، މަންމަ މިހުރީނު ހުރިހާ ކަމެއްކޮއްދެން..............މަންހާ، މިމަންޖެ ވައްތަރީ ހަމަ ދާއިން އާ ދޯ....." މޫމިނާ ބުނެލިއެވެ.\n"އަޅުގަނޑު އޭރުވެސް ބުނީމެއްނު ދާއިން އާއޭ ވައްތަރީ" މަންހާ ހިނިއައިސްފައި ބުނެލިއެވެ. އޭނަ ހުރީ ދާއިން ކޮބާތޯ އަހާލާހިތުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެހާހިތްވަރެއް ނުލިބުނެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މިހާރު ޒާރާވެސް ރަނގަޅުވެފައި ވުމުންނެވެ.\n"ކޮބާ މިހާރު ދަރިފުޅުމެން މިމަންޖެއަށް ކިޔާނެ ނަމެއް ހޯދައިފިންތަ؟" މޫމިނާ މާމަދަރިފުޅާއީ މަންހާ އާއިއެކު ކޮޓަރިން ނުކުންނަމުން އަހާލިއެވެ.\n"ލައްބަ މަންމާ، އަޅުގަނޑު ނަމެއް ހޯދައިފިން، އެކަމަކު އަދި ދާއިން ގާތު ނުބުނަން، ހީވަނީ އޭނައަށްވެސް ކަމުދާނެހެން" މަންހާބުނެލިއެވެ.\n"ކޮންނަމެއްތަ، އަނެއްކާ ބައިވަރު ނަންތަކެއްތަ؟" މޫމިނާ އެނގެންބޭނުންވެފަ ހުރިވަރު މަންހާއަށް އެނގުނެވެ.\n"އަޅުގަނޑު ހިޔާރުކުރީ ތިންނަމެއް، އެއީ ހުމާ އާއި ލިޔާނާ އާއި ނެހާ، އެތަނުން އަޅުގަނޑަށް ހަމަ އެންމެ ކަމުދިޔައީ ނެހާ، އަޅެ މަންމަ ބުނުއްވަބަލަ، އެތަނުން ކޮންނަމެއްތޯ މަންމައަށް އެންމެ ކަމުދަނީ" ކާމޭޒު ކައިރީ މަޑުމަޑުން ބަލައިގެން އިށިން މަންހާ ބުނެލިއެވެ.\n"ނެހާ......މަންމައަށްވެސް ކަމުދަނީ އެނަން، މާނަ ކިހިނެއްވަނީ، ރަނގަޅު މާނައެއް އެކުލެވޭތަ" މޫމިނާ ހިނިއައިސްފައި ބުނެލިއެވެ.\n"ހޫމް، އަޅުގަނޑު މާނައަށްވެސް ބެލީމޭ މަންމާ، ދާއިންއަށް ކަމުދާނެހެން ހީވަނީ" މަންހާ ބުނެލިއެވެ. އަދި ކާންފެށިއެވެ.\n"ދެން އޮތީ ނަންކިޔުމުގެ ކަންތައްތައް ދޯ، ބުރަ ދުވަހަކަށް ވާނެ އެދުވަސް........އެނގޭތަ ކާއިލް މިއުޅެނީނު، އޭނަގެ މަންމަ ވަރަށް މޮޅުވާނެ ދިވެހި އެއްޗެހި ކައްކަން، މަންމަ ބޭނުމެއްނޫން ތަނަކަށް އޯޑަރުކޮއްގެން ކައްކައިގެން ގެންނާކަށް.........މަންމަ ބޭނުންވަނީ މިގޭގަ ކައްކަން، ކާއިލް މަންމަ ހުދާ އާއި އަދި ދަރިފުޅު ބައްދަލެއް ނުވޭދޯ، އެއީ ވަރަށް ހިތްހެޔޮ މީހެއް" މޫމިނާ މާމަދަރިފުޅު ގޮވައިގެން ދެކޮޅަށް ނާނާ ކިޔާލަމުން ބުނެލިއެވެ.\n"ދާއިން ބުނި ކާއިލް މަންމަ އާއި މިފެމިލީ އާއި ތިމާގެ ވާހަކަ، އަދި ދުވަހަކުވެސް އެފެމެލީ މީހަކު ނުދެކެން ކާއިލް ނޫނީ، ދެން މަންމަގެ ތިހިޔާލަށް އަޅުގަނޑުވެސް ތާއީދު، އޭރުން މަޖާވާނީ، މަންމަ ކާއިލްގެ މަންމަ އާއި ވާހަކަދައްކަންވީނޫންތޯ، އެދުވަހު އަހަރުމެންގެއަށް އައިސް އެކަން ކޮއްދިނުމަށް، އަޅުގަނޑުވެސް ގޭހުރިހާ އެންމެން ގާތު ބުނާނަން އެދުވަހު މިގޭގައޭ އުޅެންވާނީ، އެންމެ ރަނގަޅުތަ މަންމާ" މަންހާ އުފާވެލާފައި ބުނެލިއެވެ.\n"ހޫމް......އެންމެ ރަނގަޅު" މޫމިނާ ހިނިއައިސްފައި ހުރެ ބޯޖަހާލިއެވެ.\nމަންހާ ސައިބޮއެ ނިމުމާއިއެކު މޫމިނާ އަވަސްވެގަތީ މާމަދަރިފުޅު ފެންވަރުވާލާ ނަލަކޮއްލުމަށެވެ. ފާހާނާތެރޭ މަންހާ މޫމިނާއަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮއްދެއްމުންދިޔައެވެ.\n"ދަރިފުޅާ...............މިނިމުނިއްޔޭ.........ދަރިފުޅާ....ހާދަ ވަރަކަށޭ ރޮވެނީ ދޯ......." މޫމިނާ މާމާދަރިފުޅާއިވާހަކަދައްކަމުންދިޔައެވެ. އަޅާލާ ކޮންމެ ފެންފޮދަކާއިއެކު ތުއްތުކުއްޖާގެ ރުއިން ބާރުވެއެވެ.\n"މަންމާ، ފެންއެހާ ފިންޏެއްވެސް ނޫނެއްނު، ދެންކީއްވެތަ އެވަރަށް އެރޮނީ، ފެންވަރުވާ ކޮންމެ ގަޑިއެއްގަ އެވަރަށް ރޮއޭ، ދެން ރީތިކޮށްނިމޭއިރު އޮންނާނީ ނިދާފަ" މަންހާ މޫމިނާގެ ގާތުން އަހާލިއެވެ.\n"އެހެންނުވާނީ މިއޮތީ ހުރިހާކަމެއްވެސް ބައްޕަ އާއި އެއްގޮތްކޮއްލައިގެންވިއްޔަ، ދާންވެސް ވަރަށް ރޯނެ ކުޑައިރު.......ދެއަހަރުވީއިރުވެސް ފެންދެކެ އޭނަ އެގަންނަ ބިރެއް ނޭގެ ބުނަންވެސް، އެކަމަކު ކަމެއްވެސް ދިމާވީއެއްނޫނޭ، އޭނައަށް ކަމުނުދަނީ ފެނުގަޖެހެން......." މޫމިނާ މާމަދަރިފުޅު މަންހާގެ އަތުގައި އޮތް ތުވާލީގެ ތެރޭ އޮޅާލަމުން ބުނެލިއެވެ. އަދި މަންހާ އާއިއެކު ފާހާނާއިން ބޭރަށް ނުކުތުމަށް ހިނގައިގަތެވެ.\n"އެކަމަކު މިހާރު އޭގެ އިދިކޮޅު ދޯ.......އަބަދުހެން ހުންނާނީ ފެންވަރާ ފްރެޝްވެލައިގެން......." މަންހާ ލުއިހީލުމަކާއިއެކު ބުނެލިއެވެ. މޫމިނާވެސް މަންހާ އާއިއެކު ހީލިއެވެ. މޫމިނާ މާމަ ދަރިފުޅު ރީތިކުރުމަށް ކޮޓަރީގެ އެއްފަރާތުގައި އެކަމަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ މޭޒުގެ ކައިރިއަށް ޖެހިލިއެވެ. މަންހާ މޫމިނާގެ ހަރަކާތްތަކަށް ސަމާލުވެ ބަލަމުންދިޔައެވެ. އޭނައަށް އެހުރިހާ ކަމަކީ މުޅިން އާކަންތައްތަކަށްވާތީ އޭނަގެ ދަރިފުޅު ރަނގަޅަށް ގެންގުޅޭނެ ގޮތް ދަސްކުރަން ބޭނުންވާތީއާވެސް އެކުއެވެ. މިއަދު އޭނައަށް ހުރިހާ ކަމެއް ދައްކައިދޭން އެންމެ ގާތުގައި ހުރި މަޔަކީ އެއީއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ވަސީމާގެ މަތިން އޭނަ ހަނދާންނުކުރާ އެންމެ ދުވަހެއްވެސް ނުދެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ދާއިންގެ ދަރިއަކަށް ބަލިވެއިންކަން އެނގުނީއްސުރެން ފެށިގެންނެވެ. އެހިނދު މަންހާގެ ސިކުނޑިއަށް ހިޔާލެއްއައެވެ. އެއާއިއެކު ހިނިތުންވެލެވުނެވެ.\n"މަންމާ، ޒާރާ ރަނގަޅުތަ..........އެމީހުން ސައިބުއީތަ" މަންހާ އެހެން އަހާލީ މޫމިނާ އެހާއިރުވީއިރުވެސް އެމީހުންނާއި ބެހޭ އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދެއްކުމުންނެވެ.


ބަޖެޓްގެ ދަތިކަމާހެދި ޅޮހީ ޕްރީސްކޫލް ބަންދުކުރަނީ. | Naares\n21 މާރިޗު 2013\nނ.ޅޮހީ ޕްރީސްކޫލް ގެ ކިޔެވުން އިތުރު ފައިސާ ނެތި މިއަހަރުގެ އެޕްރީލް ގެ ފަހުން ކުރިޔަށް ނުގެންދެވޭނެ ކަމަށް ޅޮހީކައުންސިލުން ބުނެފިއެވެ.\nލަންދޫއިންފޯއަށް ދެއްވި ޚާއްޞަ ބަސްދީގަތުމެއްގައި ޅޮހީ ކައުންސިލްގެ ނައިބުރައީސް ވިދާޅުވީ ކުރިން އަހަރު ޕްރީސްކޫލް ހިންގުމަށް ޖުމުލަ 66000 ރުފިޔާލިބިފާވާއިރު މި އަހަރު ލިބުނީ 18000 ކަމަށެވެ. އެއީ މަހަކަށް 2000 ރުފިޔާގެ ރޭޓުން ނަމަ4މަހުގެ މުސާރަ ކަމުގައި ކަމަށް އެބޭފުޅާވިދާޅުވިއެވެ.\nޅޮހީކައުންސިލްގެ ނައިބްރައީސް އިތުރަށްވިދާޅުވީ މިހާތަނަށް ނ.އަތޮޅުގެ އަތޮޅު ކައުންސިލާ އެކު ކުރެވުނު މަޝްވަރާތަކުން ޕްރީސްކޫލް ހިންގުމަށް އިތުރު ފައިސާ ލިބޭނެ ކަމުގެ އެއްވެސް އުންމީދެއް ނެތްކަމުގައެވެ. އަދި މުސާރަދިނުމާއި އެހެނިހެން ޚަރަދު ހަމަޖެއްސޭނެ ގޮތެއްވެސް މިހާރު ނެތްކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.\nމިކަމުގެ މައުލޫމަތު ބެލެނިވެރިންނަށް ދިނުމުން ބެލެނިވެރިން ޅޮހީ ކައުންސިލް ކުށްވެރިކޮށް ނުރުހުން ފާޅުކޮށްފައި ވީނަމަވެސް ކައުންސިލްގެ ނައިބްރައީސް ވިދާޅުވީ ޅޮހީ ކައުންސިލްގެ އިހުމާލެއް އެކަމުގައި އޮތް ކަމަށް ގަބޫލު ނުކުރައްވާ ކަމުގައެވެ. ކައުންސިލުން މިހާރު މިދަނީ ފީ އެއް ނަގައިގެންނަމަވެސް ޕްރީސްކޫލްގެ ކިޔެވުން ކުރިޔަށް ގެންދެވޭނެ ގޮތެއް ވޭތޯކަމުގައި ކަމަށްވެސް އެނާ ވިދާޅުވިއެވެ.\nބައެއް ބެލެނިވެރިން އަޅުގަނޑުމެންނަސް ހުށަހެޅުއްވި ވަތަނިއްޔާ އިން މަހަކު ލިބޭ 2000ރުފިޔާ އާއި ދިރާގުން މަހަކު ލިބޭ 4000 ރުފިޔާ އިން ޕްރީ ސްކޫލް ހިންގަން. އެހެންނަމަވެސް ސަރުކާރު ބަދަލުވުމަށްފަހު އެފައިސާ ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީއަށް ފޮނުވަން އެ މިނިސްޓްރީން އަންގާފައިވާތީ އެފައިސާ ފޮނުވަމުން މިދަނީ. އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.\nއަޅުގަންޑުމެނަށް ބަޖެޓް ނުދޭތާ ފެނިގެން މިދަނީ ރަށަށް ލިބޭ މިފަދަ މަދުފައިސާ ކޮޅުވެސް ސަރުކާރަށް ނަގާތަނެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ގެ ތުއްތު ދަރިންނަށް ނުކިޔެވުނަސް ސަރުކާރަށް މިހާރު އޮކޯ އޭ ބުނާކަހަލައެވެ. ޅޮހީ ކައުންސިލްގެ ނައިބުރައީސް ވިދާޅުވިއެވެ.\nއެހެންކަމުން އަޅުގަނޑު ސަރުކާރަށް ގޮވާލަން މިކަން ހައްލުކޮށް އަޅުގަންޑުމެން ގެ ރަށަށް ވަންނަ ފައިސާ ރަށުގަ ހުންނާނެ ގޮއް ހައްދައިވައި ދެއްވުމަށް . އެމްޑީޕީގެމެޖޯރިޓީ އޮންނަ ޅޮހީ ކައުންސިލްގެ ނައިބްރައީސް މިއަދު ވިދާޅުވިއެވެ.


ޞިނާޢީ ސަރަޙައްދު4ނަންބަރު ބިން ކުއްޔަށްދޫކުރުން\nރަތަފަންދޫ ޞިނާޢީ ސަރަޙައްދު4ނަންބަރު ބިން ކުއްޔަށްދޫކުރުން.\nރަތަފަންދޫ ޞަނާޢީ ސަރަޙައްދުގެ4ނަންބަރު ބިން މިހާރު އެބިމުގައި ހުރި ޢިމާރާތްތަކާއެކު 10 އަހަރުދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ކުއްޔަށް ދޫކުރުމަށް ވަނީ ބޭނުންވެފައެވެ.\nވީމާ، މިބިން ކުއްޔަށް ހިފުމަށް ޝައުޤުވެރިވެލައްވާ ފަރާތްތަކުން 15 ފެބުރުވަރީ 2016 ވާ އަންގާރަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު 10:30 އަށް ޕްރޮޕޯޒަލް ހުށަހެޅުއްވުން އެދެމެވެ. ތަން ބައްލަވަން ބޭނުންފުޅުވެލައްވާ ފަރާތްތަކުން ރަތަފަންދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރާގެ ނަންބަރު: 6840016 ފޯނާއި ރަސްމީގަޑީގައި ގުޅުއްވުމުން އެކަމުގެ އިންތިޒާމު ހަމަޖައްސައިދެވޭނެއެވެ. މިއިދާރާއިން ކުރެވުނު ނަންބަރު: IUL)420-PM/242/2016/2) ގެ އިޢުލާނަށް ހުށަހެޅުނު އަންދާސީހިސާބުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ އަންދާސީހިސާބެއް ފިޔަވައި ދެންހުރި އަންދާސީހިސާބުތަކުގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުވާތީ އެއިޢުލާން ވަނީ ބާޠިލުކުރެވިފައެވެ.\nޞިނާޢި ސަރަޙައްދު4ނަންބަރު ބިން މިހާރު ތަނުގައި ހުރި ޢިމާރާތްތަކާއެކު\n1 ނަންބަރު ކޮޓަރި 16x9 ފޫޓުގެ އެތެރޭގައި ސިމެންތި ޖަހައި ތަޅުންއަޅައި ތަޅުމުގައި މުށިޖަހައި ރެއިންބޯ ދޮރުފަތެއް ހަރުކޮށްފައި ތަޅު ހަލާކުވެފައި އަދި މިކޮޓަރީގެ ތެރޭގައި ½5 xފ½4 ގެ ފާޚާނާއެއް ތަޅުމުގައި މުށިޖަހައި ފާޚާނާގެ ތަށްޓާއި ދޮރުފަތް ރަނގަޅު ތަޅު ހަލާކުވެފައި ( އެއްވެސް ސޮކެޓެއް އަދި ސްވިޗެއް ނެތް ) ނޯޓް: މިކޮޓަރީގެ ހުޅަނގުދެކުނުކަންމައްޗަށްވާގޮތަށް ރެނދެއް އަޅައިވަނީ ކަނޑައިގެންގޮސްފައެވެ.\n2 ޢިމާރާތް 20x54.58 ފޫޓުގެ ( އެތެރޭގައި3ކޮޓަރި ހިމެނިފައި ) އެޅިގަލުން ރާނައި ސިމެންތިޖަހައި ޖަންގަލީ ލަކުޑިއާއި ރުއްވަކަރުން މަތިވަޑާން އަރުވައި ދަގަނޑުޓިނުން ހިޔާކޮށްފައި.\n1 ކޮޓަރި 20x19.08 ފޫޓުގެ އެތެރޭގައި 6x7 ފޫޓުގެ ފާޚާނާއަކާއެކު އެތެރޭގައި ސިމެންތި ޖަހައި ތަޅުން އަޅައި ތަޅުމުގައި މުށިޖަހާފައި ދޮރުފަތެއްނެތް އަދި އެތެރޭގައި އެއްވެސް އެއްޗެއްނެތް .\n1 ކޮޓަރި 20x20.25 ފޫޓުގެ އެތެރޭގެ ބިތްތަކުގައި ސިމެންތިޖަހައި ތަޅުން އަޅާފައި ދޮރުފަތެއްނެތް .\n1 ކޮޓަރި 12x20 ފޫޓުގެ އެތެރޭގެ ބިތްތަކުގައި ސިމެންތިޖަހައި ތަޅުން އަޅާފައި ދޮރުފަތެއްނެތް .\n1 ފެންވަޅު4ފޫޓު ޑައިމީޓަރުގެ ގޯތިތެރޭގައި\n2 ޓޭންކް 4x7.5 ފޫޓުގެ އުސް3ފޫޓު އެތެރޭގައި މުށިޖަހާފައި ގޯތިތެރޭގައި.\n1 ޓޭންކް މަސްދޮންނަބަޔާއެކު 4x11 ފޫޓުގެ އެތެރޭގައި މުށިޖަހާފައި\nއިސްވެ ދެންނެވުނު ބިމަށް ޕްރޮޕޯޒަލް ހުށަހަޅުއްވާއިރު ބިން ތަރައްޤީ ކުރުމަށް ގަސްތުކޮށްފައިވާގޮތް، ކުއްޔަށް ހިފުމަށް ހުށަހަޅުއްވާ ކުލި، އިޖުތިމާޢީ ކަންކަމަށް ޚަރަދުކުރާނެ ގޮތުގެ ތަފުސީލު ހުށަހަޅުއްވަންވާނެއެވެ.\nއިޖުތިމާޢީގޮތުން ވެދެވޭ ޢިނާޔަތް\nބިން ކުއްޔަށް ހިފިފަރާތުން 18 މަސްދުވަސް ނުވަނީސް ބިންދޫކޮށްލާނަމަ ބިން ބޭނުންކުރި މުއްދަތަށް ފައުންޑޭޝަންގެ އަގަށްވާ ފައިސާ ކައުންސިލަށް ދައްކަންޖެހޭނެއެވެ. ބިން ކުއްޔަށް ހިފި މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން ބިން ދޫކޮށްލާނަމަ، ބިމުގެ ކުއްޔާއި، އިޖުތިމާޢީ ކަންކަމަށް ޚަރަދު ކުރުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާ ފައިސާގެތެރެއިން6މަސްދުވަހުގެ ފައިސާ ކައުންސިލަށް ދައްކަންޖެހޭނެއެވެ.\n1- ރަޖިސްޓަރީވެގެން ހިންގާ ކުންފުންޏެއްނަމަ ކުންފުނީގެ ރަޖިސްޓަރީގެ ކޮޕީއާއި އަހަރީ ފީދައްކާފައިވާ ރަސީދުގެ ކޮޕީ އަމިއްލަ ފަރާތެއްނަމަ އައިޑީކާޑުގެ ކޮޕީ\n2- ކޮމްޕެނީ ޕްރޮފައިލް\nމިމާކްސް ދެވޭނީ މިކައުންސިލްގެ ޓެކްނިކަލް އިވެލުއޭޝަނުން ފާސްވާ ފަރާތްތަކުން ހުށަހަޅައިފައިވާ އެންމެބޮޑު އަދަދަކީ ބެންޗްމާކު ކަމަށް ބަލައިގެން ކަނޑައެޅިފައިވާ % އެއް ހުށަހެޅުނު ޢިނާޔަތްތަކުގެ މެދުގައި ބަހާލައިގެންނެވެ.\n15 ރަބީއުލްއާޚިރު 1437\nސުންގަޑި: 15 ފެބުރުވަރީ 2016 1030


Gas gina Madivaru hanafas kohlaifi! | Mihaaru\nއޭރުގެ މަޑިވަރާއި، ރުއް ގަސް ކަނޑަޅައި ހަނަފަސްކޮށްލާފައިވާ މަޑިވަރު--\nގަސް ގިނަ މަޑިވަރު ހަނަފަސް ކޮށްލައިފި!\n07 ނޮވެމްބަރ 2018 - 19:21 91 comments\nމަތީގައި އެވާ ފޮޓޯއިން އެފެންނަނީ އެއާޕޯޓެއް ހެދުމަށް ގެނެސްފައިވާ ބަދަލާއި ކުރިން އެ ރަށް އޮތް ގޮތެވެ. އެއީ ރުއްގަހުން "ފުރިފައި" އޮތް ޅ. މަޑިވަރެވެ. ނަމަވެސް އެއާޕޯޓަކަށްޓަކައި އެރަށް މިހާރު ވަނީ ހަނަފަސްކޮށްލާފަ އެވެ.\nމިއަހަރާ ހަމައަށް އެއީ ސިފައިންގެ ތަމްރީނު މަރުކަޒެކެވެ. އެމްއެންޑީއެފްގެ ނޮދަން އޭރިއާ ހެޑް ކުއާޓާ އެވެ. ޖަންގަލި ބޮޑު ރަށެކެވެ. އިމާރާތްކޮށްފައިވަނީ މަދު އިމާރާތެކެވެ. ދިގުމިނުގައި 1.5 މޭލް ހުންނަ އެރަށުގެ އެއްކޮޅުން އަނެއް ކޮޅަށް ގިނަ އަދަދެއްގެ ރުއްގަސް ހުރެ އެވެ. އޭގެ ތެރެއިންވެސް އެންމެ ގިނައީ ރުކެވެ. ރަށް ކިތަންމެ ހަނި ނަމަވެސް ރުއްގަސް ގިނަ ކަމުން ރަށުގެ އެއް ފަރާތުން އަނެއް ފަރާތެއް ނުފެނެ އެވެ.\nޅ. މަޑިވަރު ތަރައްގީ ކުރަން ނުފަށާއިރު ނަގާފައިވާ ފޮޓޯއެއް-- ފޮޓޯ: އަލީ ޝަރީފް\nޅ. އަތޮޅުގެ ރައްޔިތުންގެ ބޮޑު އުއްމީދަކަށް ވެފައިވާ އެއާޕޯޓް އެޅުމަށް މަޑިވަރު، މަޝްހޫރު ވިޔަފާރިވެރިޔާ ޗަމްޕާ މުހައްމަދު މޫސާ (އުއްޗު) ގެ ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ ކުރެއްދޫ ހޯލްޑިންގްސްއާ ހަވާލު ކުރީ މިދިޔަ މެއިމަހުގެ ފަހުކޮޅެވެ. ޑޮމެސްޓިކް އެއާޕޯޓެއް ހަދައި އަންނަ އަހަރު ހުޅުވާ ގޮތަށެވެ.\nފެހިކަން ގަދަ އެރަށް އެ ކުންފުންޏާ ހަވާލުކުރީ 1.2 ކިލޯމީޓަރުގެ ރަންވޭއަކާއެކު ސިޓީ ހޮޓަލެއް ހިންގުމަށެވެ. އެ މަސައްކަތް ފެށިތާ ހަތަރު ވަރަކަށް މަސްވެފައިވާއިރު މިއަދު އެއީ ކުރީގެ ރަށެއް ނޫނެވެ. ރަށުގެ މުޅި ވައު ކޮށާލައި މިއަދު އެއީ ހަނަފަސް ބިމެކެވެ. ކުރިން ރުއްގަހުން ފުރިފައިވާ އެ ރަށުގައި މިހާރު ރުއްގަސް ހުރީ ކުޑަ ސަރަހައްދެއްގައި އެކަންޏެވެ.\nމަޑިވަރުން ރުއް ގަސް ކަނޑަޅައި ހަނަފަސްކޮށްލާފައި-- ފޮޓޯ: އަދިއްޔު\nއެރަށް ކައިރީގައިވާ ޅ. ނައިފަރު މީހަކު ބުނިގޮތުގައި މަޑިވަރުން ގިނަ އަދަދެއްގެ ރުއް ގަސް ނަގައި އެއްބައި ގަސް އަންދާފައިވެ އެވެ. އަދި ގިނަ އަދަދެއްގެ ރުއްގަސް އަލަށް ހަދާ ބައެއް ރިސޯޓްތަކަށް ގެންގޮސް ފައިވާ ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.\n"މިހާރު ގަސް ހުރީ އެތަނުގައި މަސައްކަތް ކުރާ މީހުން ތިބޭ ސަރަހައްދާއި ތުނޑީގައި ހުރި ރުއްތަކެއް އެކަނި. ކިތަންމެ ހަނި ރަށަކަށް ވިޔަސް ކުރިން އެއީ އެއްކޮޅުން އަނެއް ކޮޅު ނުފެންނަ ރަށެއް. ރުއްގަސް ގިނަކަމުން،" އޭނާ ބުންޏެވެ.\n"މިހާރުވެސް އެބަހުރި ކަނޑާފައި ހުރި ރުއް ބުރިތަކެއް އެކި ހިސާބުތަކުގައި ބަހައްޓާފައި. އެކަމަކު އެއީ އެރަށުގައި ހުރި ރުކާ ބަލާއިރު މަދު އަދަދެއް. އަނެއް ބައި ރުއްގަސް ގެންދިޔައީ ކަމަށް މީހުން ބުނަނީ."\nއެއާޕޯޓެއް އަޅަން އެ ފެހި ރަށް ހަނަފަސް ކޮށްލުމުން ގިނަ ބަޔަކު އަންނަނީ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރަމުންނެވެ. ހާއްސަކޮށް އެންވަޔަރަމަންޓް ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (އީޕީއޭ) އިން އެކަން ނުހުއްޓުވާ ވަނިކޮށް އެރަށް "ހަލާކު" ކޮށްލުމުން ކިޔާ ފާޑުކިޔުން އިތުރެވެ.\nމަޑިވަރު މަތިން ނަގާފައިވާ ވީޑިއޯއެއް--\nއީޕީއޭގެ ޑިރެކްޓަ ޖެނެރަލް އިބްރާހިމް ނައީމް ވިދާޅުވީ އެކަމާ ގުޅޭގޮތުން އެއްވެސް އިންސްޕެކްޝަންއެއް ހަދާފައިނުވާ ކަމަށެވެ. އިތުރު ތަފްސީލެއްނުދެ އެވެ. އެހެންކަމުން އެއީ އީއައިއޭ ހަދައިގެން ކުރަމުން ގެންދާ މަސައްކަތެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަންވެސް އެނގޭގޮތެއްނުވި އެވެ. އެ ސުވާލުތަކަށް އީޕީއޭއިން ޖަވާބެއް ނުދިނެވެ.\nރުއްގަސް ނެގުމާ ބެހޭ ގޮތުން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދު ބުނާ ގޮތުން 10 ރުކަށް ވުރެ ގިނައިން ރުއް ކަނޑަން ނުވަތަ އުފުރާ ނަމަ އީޕީއޭގެ ހުއްދައެއް ނަގަން ޖެހެ އެވެ. އަދި 200 ރުކަށް ވުރެ ގިނައިން އެއް ފަހަރާ ރުއް ނަގާ ނަމަ އީއައިއޭ ރިޕޯޓް ހަދަން ޖެހެ އެވެ. ނަމަވެސް ޓޫރިޒަމް މަސައްކަތްތަކަށް ހުއްދަ ދެނީ ޓޫރިޒަމް މިނިސްޓްރީންނެވެ.\nމަޑިވަރުގައިި އެއާޕޯޓެއް ހެދުމަށް އެރަށް ހަނަފަސް ކޮށްލާފައިވާއިރު ތިމާވެށީގެ ތަޖުރިބާކާރުން ބުނަނީ އެކަން އެގޮތަށް ނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާގައި އަޑުއުފުލަމުން އަންނަ ތިމާވެށީގެ އެކްޓިވިސްޓެއް ކަމަށްވާ އަބްދުﷲ އާދަމް (އެޑަމް) ބުނާގޮތުގައި ވަކި މަޝްރޫއެއް ހިންގުމަށް ކަމަށް ބުނެ ރަށްރަށް ފިނޮޅަކަށް ހެދިގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ.\n"މިއީ ވަރަށް ރައްކާތެރިކަން ކުޑަ އަދި ގެއްލުންހުރި ގޮތެއް. ގަހަކީ ފަސްގަނޑު ހިފަހައްޓާ ރަށް ގިރުން ކުޑަ ކޮށްދޭ ވަސީލަތް. އޭގެ ސަބަބުން އުދައެރުން ކުޑަކޮށްދޭ. މިއީ އެކަންކަމަށް ހުރި ނުރައްކަލެއް،" އެޑަމް ބުންޏެވެ.\nރާއްޖޭގެ ފަޅު ރަށްތަކާއި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުން ގިނަ އަދަދަކަށް ރުއް އުފުރައިގެން ގެންދާ މައްސަލަ މިހާރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑުވެފަ އެވެ. އެއީ ފަޅު ހިއްކައިގެން ހިއްކާ ރިސޯޓްތަކާއި ހަދާފައިވާ ބައެއް ރިސޯޓްތައް ފެހިކުރުމަށް ކުރާ ވިޔަފާރިއަކަށް ވަނީ ވެފަ އެވެ. އެއީ ރާއްޖޭގެ ނާޒުކު ތިމާވެއްޓަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުންތަކެއް ކަމަށް ތިމާވެށީގެ ތަޖުރިބާކާރުން ބުނެ އެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް ތިމާވެށި އީޕީއޭ ވައި ނުސާފުވުން ޅ. މަޑިވަރު\n500 ރުއް ގެންދަން އުޅުމުން ހުއްޓުވައިފި\nޅައިމަގުން އިތުރަށް ނެގި 25 ރުއް އިންދަން އަންގައިފި\nޅައިމަގުން އެއްފަހަރާ 500 ރުއް ވިއްކާލައިފި!


ކޮރޯނާ ވައިރަސްއާ ގުޅޭ މުހިއްމު މަޢުލޫމާތުތަކެއް ޗައިނާއިން ސިއްރުކުރޭ: ޕޮމްޕެއޯ\nޙުސައިން އަފްޝަން 25 މާރިޗު 2020 10:22\nޗައިނާއިން ކޮރޯނާ ވައިރަސްއާ ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރި ގޮތަަށް އެމެރިކާގެ ސެކްރެޓަރީ އޮފް ސްޓޭޓު (ޚާރިޖީ ވަޒީރު) މައިކް ޕޮމްޕެއޯ ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވެއްޖެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވެފައިވަނީ ޗައިނާގެ ކޮމިއުނިސްޓު ޕާޓީންދަނީ ކޮރޯނާ ވައިރަސްއާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުމުގައި ދުނިޔެއަށް މުހިއްމުވާ ބައެއް މަޢުލޫމާތު ވަންހަނާކުރަމުން ކަމުގައެވެ.\nވޮޝިންޓަން ވޮޗް ރޭޑިއޯ ޕްރޮގުރާމަށް ދެއްވި ބަސްދީގަތުމެއްގައި ޕޮމްޕިއޯވަނީ ތަކުރާރުކޮށް ޗައިނާއިން މަޢުލޫމާތު ހިއްސާކުރުން ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން މުޅި ދުނިޔެ ހިރާސެއްގެ ތެރެއަށް ވެޓިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމުގައި ތުހުމަތުކުރައްވާފައެވެ. އަދި އޭގެ އިތުރަށް ޗައިނާއިން ދުނިޔޭގެ އެތައް ހާސް ބައެއް ނުރައްކަލުގެ ތެރެއަށް ލާފައިވާ ކަމުގައިވެސް ޕޮމްޕެއޯ ތުހުމަތުކުރެއްވިއެވެ.\nއަދި އޭގެ އިތުރަށް އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އޭނާގެ އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކީ ޗައިނާގެ ކޮމިއުނިސްޓު ޕާޓީން ނުވައި މަޢުލޫމާތު ދިނުމާއި ވަންހަނާކުރުމުގެ އުކުޅުތައް ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން ދުނިޔެއަށް މުހިއްމުވާ އަސާސީ މަޢުލޫމާތު ނުލިބުން ކަމުގައެވެ. އަދި އެމަޢުލޫމާތަކީ މިފަދަ ކަމެއް މުސްތަޤުބަލުގައި ހިނގުން ހުއްޓުވުމަށް އަދި އިތުރު ކޭސްތަކެއް މަދުކުރުމަށް ބޭނުންވާ މުހިއްމު މަޢުލޫމާތުތަކެއް ކަމުގައެވެ.\nއޭގެ އިތުރަށް ރަޝިޔާއާއި އީރާނުން މިވައިރަހާ ގުޅިގެން ނުބައި މަޢުލޫމާތު ފެތުރުމުގެ ބޮޑު މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައިވާ ކަމުގައިވެސް ޕްމެޕެއޯ ތުހުމަތުކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އެގޮތުން ޗައިނާއާއި ރަޝިޔާއާއި އީރާނުންވެސްދަނީ ދޮގު މަޢުލޫމާތު ފަތުރަމުން ކަމުގައި އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެގޮތުން މިބައްޔަކީ އެމެރިކާ ޢަސްކަރިއްޔާއިން ފެތުރި ބައްޔެއް ކަމުގައި ނުވަތަ މިބަލި އެންމެ ފުރަތަމަ ފެށިގެން އައީ އިޓަލީގައި ކަމުގައި ބުނެ ދައްކާ ވާހަކަތަކަކީ ޒިންމާއިން ރެކުމަށް ކުރާ މަސައްކަތެއް ކަމުގައި ވިދާޅުވިއެވެ.\nޗައިނާގެ ސިޔާސަތުތަކަށް ޕޮމްޕެއޯ ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވިނަމަވެސް މިވައިރަސްއަށް ޗައިނާ ވައިރަސް ނުވަތަ ވޫހާން ވައިރަސްގެ ނަމުން މުޚާޠަބުކުރައްވާފައިނުވެއެވެ. އެފަދައިން އެނަން ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބިން ޗައިނާގެ ނުރުހުން ވަރަށް ބޮޑަށް އެބަސް ބޭނުންކުރި ފަރާތްތަކަށް އަމާޒުވެފައިވެއެވެ.\n23 % ދެރަވި\nޗައިނާ އެމެރިކާ ކޮވިޑް-19 ކޮރޯނާ ވައިރަސް\nMarch 13, 2020 19:50:32\nކޮވިޑް-19: އެމެރިކާއިން ބައެއް ސާމާނު ރާއްޖެއަށް ހަދިޔާކޮށްފި\nMarch 17, 2020 13:03:32\nކޮވިޑް-19: ޗައިނާ އެތެރެއިން ފެންނަ ކޭސްތަކަށްވުރެ ބޭރުން އަންނަ ކޭސްތައް ގިނަ


Fazeel aai ekuverin ge bandhu ithuru kohfi\nޝިމާގެ ކޮއްކޮ ގޮވައިގެން ފިލަނިކޮށް ހައްޔަރުކުރި ފަޒީލް: ބަންދު ވަނީ އިތުރުކޮށްފަ\nޑިންގީއެއް ބަންޑުން ޖަހާލައިގެން ގެއްލުނު އައިމިނަތު ޝިމާގެ ކޮއްކޮ ގޮވައިގެން ފިލަން އުޅުނު ތިން މީހުންގެ ބަންދަން އިތުރު 15 ދުވަސް ކޯޓުން ޖަހައިފި އެވެ.\nއެމީހުން ހައްޔަރު ކުރުމަށްފަހު މި މަހުގެ 11 ވަނަ ދުވަހު ބަންދަށް 15 ދުވަސް ޖެހި އެވެ. އެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން މިއަދު އަނެއްކާ ވެސް ތިން މީހުންގެ ބަންދަށް 15 ދުވަސް ލ. ގަން މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ޖަހާފައިވާ ކަމަށް ފުލުހުންގެ މީޑިއާ އޮފިޝަލް ވިދާޅުވި އެވެ.\nއެ ތިން މީހުންގެ ތެރޭގައި ޝިމާއާއެކު ޑިންގީގައި ދަތުރުކުރި އިބްރާހިމް ފަޒީލް ވެސް ހިމެނެ އެވެ.\nޝިމާގެ އާއިލާއިން ވެސް މީގެ ކުރިން ވެސް ފަޒީލަށް ގިނަ ތުހުމަތުތަކެއް ކޮށްފައިވެ އެވެ. އެގޮތުން ޝިމާ ގެއްލުނީ ނޫން ކަމާއި ގެއްލުވާލީ ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެ އެވެ.\nޑިންގީ ބަންޑުޖަހާލި ހާދިސާއަށް ދުވަސްތަކެއް ވެފައިވާއިރު މިހާތަނަށް ޝިމާގެ އެއްވެސް ނިޝާނެއް ފެނިފައެއް ނުވެ އެވެ. އަދި އެ ޑިންގީ ވެސް ފެނިފައެއް ނުވެ އެވެ.ޑިންގީ ބަންޑުން ޖަހާލުމުން ފަޒީލް ފަތާފައި އެހީ ހޯދުމަށް ދިޔައީ ސިކްސް ސެންސް ރިސޯޓަށެވެ.\nއޭގެފަހުން ޝިމާގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ އަންހެން ކޮއްކޮ ގޮވައިގެން ވެސް ފަޒީލް ޑިންގީއެއްގައި ނުކުތެވެ. ފުލުހުން އެ ޑިންގީ ހުއްޓުވިއިރު ފަޒީލާއި އޭނާގެ ދެ އެކުވެރިން ތިބީ މޫނު ނިވާކޮށްގެންނެވެ. އެ ޑިންގީ ސިކްސް ސެންސް ރިސޯޓު ކައިރިން ހުއްޓުވުމަށްފަހު ތިން މީހުން ވެސް ހައްޔަރުކުރި އެވެ. އެކަމަކު އެ ހާދިސާއާ ގުޅޭ އެއްވެސް ތަފްސީލެއް ފުލުހުން އަދި ނުދެ އެވެ.\nމޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސާވިސް ލ. ގަން ކުށްކުރުން + ޝިމާ ގެއްލުން


SunOnline: Fili massalaigai Adeeb ah3mahuge jalu hukumeh annanee\nފިލިކަމަށް އަދީބު އިއުތިރާފް ވުމުން ތިން މަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އަންނަނީ\nމުހައްމަދު މުޒައްޔިން ނާޒިމް 17 Sep 2019, 13:07\nޝަރީއަތުގެ މަޖިލީހުގައި އަދީބު: ކުށަށް އިއުތިރާފުވުމުން ތިން މަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް --- ފައިލް ފޮޓޯ\nކުރީގެ ނައިބު ރައީސް އަހްމަދު އަދީބު ޕާސްޕޯޓު ހިފަހައްޓާފައި ވަނިކޮށް، ފިލި މައްސަލައިގައި ޝަރީއަތުގެ މަޖިލީހުގައި ކުށަށް އިއުތިރާފު ވުމުން ތިން މަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އައުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެއްޖެ އެވެ.\nސުޕްރީމް ކޯޓްގެ އަމުރަކަށް ފުރުން މަނާކޮށް، ޕާސްޕޯޓް ހިފަހައްޓާފައި ވަނިކޮށް، އަދީބު ފިލަން މަސައްކަތް ކުރިނިކޮށް، އިންޑީއާގެ ޓުޓްކޮރިން އިން އެ ގައުމުގެ ފުލުހުން ވަނީ އަދީބު ހިފަހައްޓައި އަނބުރާ ރާއްޖެއަށް ފޮނުވާލައިފަ އެވެ.\nމި މައްސަލައިގައި ގާނޫނު ހިންގުމަށް ހުރަސް އެޅި ކަމުގެ ކުށުގެ ދައުވާ ޕްރޮސިކިއުޓާ ޖެނެރަލް އޮފީހުން ކޮށްފައިވަނީ، މިދިޔަ މަހު 27 ވަނަ ދުވަ އެވެ.\nމި މައްސަލައިގައި މިއަދު ފުރަތަމަ އަޑުއެހުން ބޭއްވި އިރު، ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ދައުވާ ސާފު ކޮށްދެއްވަމުން، ޕަބްލިކް ޕްރޮސެކިއުޓާ އަހްމަދު ނައުފަލް ވިދާޅުވީ، އަދީބު ފިލި މައްސަލައިގައި ދައުވާ ކުރަނީ، ގާނޫނުލް އުގޫބާތުގެ 533 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ އެއްވަނަ ނަމްބަރާއި ދެވަނަ ނަމްބަރު އަދި (ނ) ގެ ދަށުން ކަމަށެވެ.\nގާނުނުލް އުގޫބާތުގެ 533 ވަނަ މައްދާ: ގާނޫނު ހިންގުމަށް ހުރަސް އެޅުން\n(ހ) އަންނަނިވި ހާލަތްތަކުގައި އަންނަނިވި އަމަލުތައް ކުރާ މީހާ އެ ކުރަނީ ކުށެކެވެ؛\n1 - ތިމާއަށް އެނގިހުރެ ގާނޫނުގެ ބާރު ހިންގުމަށް ނުވަތަ ދައުލަތުގެ މަސައްކަތްކުރުމަށް، އަންނަނިވި ގޮތްގޮތުން ކުރެ ގޮތަކުން، ހުރަސް އެޅުމާއި އެކަމަށް ދަތިކުރުމާއި، އެކަމުގެ މަގްސަދު ހާސިލުވިޔަ ނުދިނުން؛\n(2) (i) މާއްދީ ގޮތުން ހުއްޓުވައިގެން ނުވަތަ ހުރަސް ކުރިމަތިކުރުވައިގެން، ނުވަތަ ރަސްމީ ވާޖިބަކާ ހިލާފުވެގެން، ނުވަތަ އެނޫންވެސް ހުއްދަ ނޫން އަލެއް ކޮށްގެން؛\n(ނ) - މި ކުށަކީ ޖުނުހުގެ އެއް ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެއް.\nނައުފަލް ވިދާޅުވީ، މި ކުށަކީ ޖުނަހުގެ އެއްވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށަކަށްވުމުން، ދައުވާ ސާބިތުވެއްޖެ ނަމަ، އަދީބަށް އަންނަނީ، ހަތަރު މަހާއި 24 ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް ކަމަށެވެ. އަދި ކުށަށް އިއުތިރާފު ވެއްޖެ ނަމަ، އަންނާނީ ތިން މަހާއި 18 ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް ކަމަށް ނައުފަލް ޝަރީއަތުގައި ފާހަގަ ކުރެއްވި އެވެ.\nގާނުނުލް އުގޫބާތުގައިވާ ގޮތުން، ޖުނަހުގެ އެއް ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށުގެ އަދަބުގެ އަސާސީ މިންގަނޑަކީ، ހަތަރު މަހާއި 24 ދުވަހެވެ. ނަމަވެސް ގާޒީ ބޭނުން ވެއްޖެ ނަމަ، އެންމެ ބޮޑު އަދަބުގެ ގޮތުގައި އެއް އަހަރު ކަނޑައެޅިދާނެ އެވެ. ގާނޫނު އޮންނަ ގޮތުން އެންމެ ކުޑަ އަދަބަކީ، އެއް މަހާއި ހަ ދުވަހެވެ.\nއަދީބު ފިލުމަށް ފަހު، މިދިޔަ މަހު ހަތަރު ވަނަ ދުވަހު، މާލެ ގެނެސް ބޭއްވި ބަންދުގެ މަޖިލީހަށް ގެންދިޔުމުން ވެސް އޭނާ ވަނީ ކުށަށް އިއުތިރާފުވެ، މާފަށް އެދިފަ އެވެ. ފިލަން މަސައްކަތް ކުރީ، ފުރާނައަށް ނުރައްކާވުމުން މަޖުބޫރު ވެގެން ކަމަށާއި އެފަދަ ކަމެއް ތަކުރާރުނުކުރާނެ ކަމަށް ވެސް އަދީބު ވިދާޅުވި އެވެ.\nމިއަދު އަޑުއެހުމުގައި އެވާހަކަތައް ތަކުރާރު ކުރައްވަމުން އަދީބު ވިދާޅުވީ، ދައުވާއަށް މިއަދުވެސް އިންކާރު ނުކުރާ ކަމަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، ގާޒީ ހުކުމް ކުރައްވާ އިރު، އޭނާގެ ސިއްހީ ހާލަތައް ރިއާޔަތް ކުުރުމަށް އަދީބު އެދިވަޑައިގަތެވެ. އެގޮތުން އޭނާ ވަނީ ޝަރީއަތުގެ މަޖިލީހުގައި އޭނާގެ މެޑިކަލް ރިޕޯޓު ޕީޖީއަށާއި ގާޒީއަށް އަރުވާފަ އެވެ.\nމައްސަލަ ބައްލަވާ ގާޒީ، އިސްލާމާއިލް އަލީ ވިދާޅުވީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނުގައި ބުނާގޮތުން އަދީބު ކުށަށް އިއުތިރާފް ވެފައިވާތީ، އަވަސް ނިޔާއެއް ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި ދެންނަ އަންނަ އަޑުއެހުމެއް ފަސް ދުވަސް ތެރޭގައި ބާއްވަވާނެ ކަމަށެވެ.\nމިހާރު އަދީބު ފިލި މައްސަލައިގެ އިތުރުން އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ ހަމައެކަނި މައްސަލައަކީ ސްޕްރީމް ކޯޓުގައި އޮތް ޅ. މާބިންހުރާގެ މައްސަލައެވެ. އެއީ މާބިންހުރާ ކުރެއްދޫ ހޯލްޑިންގްސްއަށް ކުއްޔަށް ދީގެން ދައުލަތަށް ލިބެން ޖެހޭ އެކުއިޒިޝަން ކޮސްޓްގެ ފަސް މިލިއަން ޑޮލަރަށް އަދީބު ހިޔާނާތްތެރިވި މައްސަލައިގައި އިސްތިއުނާފް މައްސަލަ އެވެ. މިދިޔަ މަހު ހަ ވަނަ ދުވަހު ސްޕްރީމް ކޯޓުން ވަނީ އެ މައްސަލައިގައި ޝަރީއަތުން ވަކި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން އަދީބު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކޮށްފަ އެވެ. ނަމަވަސް މިހާރު ކަރެކްޝަންސް އިން ވަނީ އޭނާ ގޭ ބަންދަށް ބަދަލުކޮށްފަ އެވެ.


SunOnline: Golden Futsal challenge: Alifushi, Gan, adhi Thimarafushives quarter ah\nގޯލްޑަން ފުޓްސަލް ޗެލެންޖު: އަލިފުށްޓާއި ގަން އަދި ތިމަރަފުށިވެސް ކުއާޓާއަށް\nމުޙައްމަދު ޝަމްޢޫން 06 Aug 2018, 15:14\nގޯލްޑަން ފުޓްސަލް އެސޯސިއޭޝަނުން އިންތިޒާމްކޮށްގެން ބާއްވާ ސޮނީ ސްޕޯޓްސް ގޯލްޑަން ފުޓްސަލް ޗެލެންޖްގެ ކުއާޓާ ފައިނަލަށް، ލ. ގަމާއި ރ. އަލިފުށި އަދި ތ. ތިމަރަފުށިވެސް ދަތުރުކޮށްފިއެވެ.\nރޭ ކުޅުނު ގަދަ 16ގެ މެޗުތައް ކާމިޔާބުކޮށް، އެ ތިން ޓީމުންވެސް ކުއާޓާގެ ޖާގަ ޔަގީން ކޮށްފައިވާ އިރު، މިހާތަނަށް ކުއާޓާއަށް ގޮސްފައި ވަނީ ފަސް ޓީމެކެވެ. ގަމާއި އަލިފުށި އަދި ތިމަރަފުށީގެ އިތުރުން ދެން ކުއާޓާއަށް ގޮސްފައި ވަނީ އޮޓޮމެޓިކުން ޒޯން ޗެމްޕިއަންކަން ލިބުނު ސ. ފޭދުއާއި ޒޯން އެކެއްގެ ރަނަރަޕް ކ. މާފުށްޓެވެ.\nރޭ ކުޅުނު ގަދަ 16ގެ މެޗުގައި ގަމުން ވާދަކުރީ ފ. ނިލަންދުއާއެވެ. އެ މެޗު ގަމުން ކާމިޔާބުކުރީ 5-0ގެ ނަތީޖާއަކުންނެވެ. މެޗުގައި ގަމު ޓީމުގެ ހުސައިން ނާޝިދު ދެ ގޯލް ޖެހި އިރު، އަނެއް ތިން ގޯލް ކާމިޔާބުކޮށްދިނީ ހުސައިން ޝަރީފް (އޮންލީ)އާއި އަހުމަދު ޖުނައިދު އަދި އަބްދުﷲ ޖުނައިދެވެ.\nއަލިފުށިން ކުއާޓާގެ ޖާގަ ހޯދީ 4-1ގެ ނަތީޖާއަކުން ގއ. ދާންދޫ ބަލިކޮށްގެންނެވެ. މެޗުގައި އަލިފުށީގެ އިބްރާހީމް ފުރުގާން (ފުގޭ)އާއި އަހުމަދު ވިޖުދާން، ކޮންމެ ކުޅުންތެރިއަކު ދެ ގޯލް ޖަހައިދިން އިރު، ދާންދޫގެ ހަމައެކަނި ގޯލް ޖަހައިދިނީ މުހައްމަދު އަބްދުއްސައްތާރެވެ.\nރޭގެ އަނެއް މެޗުގައި ތިމަރަފުށިން އދ. ދަނގެތި ބަލިކުރީ ތަފާތު ބޮޑު 7-0ގެ ނަތީޖާއަކުންނެވެ. މެޗުގައި ތިމަރަފުށީގެ ޒިޔާން ވަނީ ފަސް ގޯލް ޖަހައިފައެވެ. އެޓީމުގެ އަނެއް ދެ ގޯލް ކާމިޔާބުކޮށްދިނީ އަހުޝަމްއާއި މިސްބާހެވެ.\nގޯލްޑަން ފުޓްސަލް ޗެލެންޖުގައި ގަދަ 16ގެ މެޗުތައް މިރޭވެސް ކުޅޭނެއެވެ. މ. ދިއްގަރުން ބ. އޭދަފުށްޓާ ދެކޮޅަށް ނުކުންނަ އިރު، ހދ. ނާވައިދޫން ނުކުންނާނީ އއ. ބޮޑުފުޅަދުއާ ދެކޮޅަށެވެ. މާލޭން ބައިވެރިވި ހަމައެކަނި ޓީމު، މާފަންނުން މިރޭ ނުކުންނާނި ހއ. ވަށަފަރާ ދެކޮޅަށެވެ.\nމިދިޔަ އަހަރުގެ މުބާރާތުގެ ފައިނަލުގައި ފޭދޫ ބަލިކޮށް، ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދީ ހެންވޭރުންނެވެ. އެ މެޗުން ހެންވޭރު މޮޅުވީ 3-0ގެ ނަތީޖާއަކުންނެވެ.


Asia Pacific ge 15 qaumakaa eku dhuniyeyge enme bodu trade bloc ehbasvumugai soikohfi | Jazeera\tއޭޝިއާ ޕެސިފިކްގެ 15 ގައުމަކާއެކު ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު ޓްރޭޑް ބްލޮކްގެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށްފި - Jazeera\nއޭޝިއާ ޕެސިފިކްގެ 15 ގައުމަކާއެކު ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު ޓްރޭޑް ބްލޮކްގެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށްފި\nސާއިފް ޝިޔާދު November 15, 2020 79 views0\nއޭޝިއާ އަދި ޕެސިފިކަށް ނިސްބަތްވާ 15 ގައުމެއް ހިމެނޭގޮތަށް ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު ޓްރޭޑް ބްލޮކްގެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށްފިއެވެ.\nރީޖަނަލް ކޮމްޕްރިހެންސިވް އިކޮނޮމިކް ޕާޓްނާޝިޕް (އާރު.ސީ.އީ.ޕީ) ގައި ހިމެނެނީ އޮސްޓްރޭލިއާ، ނިއު ޒީލެންޑް، ބްރޫނާއި، ލާއޯސް، ވިއެޓްނާމް، ޗައިނާ، ކެމްބޯޑިއާ، މިޔަންމަރ، ޖަޕާން، ދެކުނު ކޮރެއާ، ތައިލޭންޑް، މެލޭޝިއާ، ސިންގަޕޯރ، ފިލިޕީންސް އަދި އިންޑޮނޭޝިއާއެވެ. މިއީ މުޅި ދުނިޔޭގެ އިގްތިޞާދުގެ އުފެއްދުންތެރިކަމުގެ ތިން ބައިކުޅަ އެއްބައި ހިއްސާކުރާ ގައުމުތަކެވެ. މި އެއްބަސްވުމާއެކު އާރު.ސީ.އީ.ޕީ ވެގެންދާނީ ދުނިޔޭގެ ތާރީހުގައި ސޮއިކުރެވިގެންދިޔަ އެންމެ ބޮޑު ޓްރޭޑް ބްލޮކް އެގްރީމަންޓަށެވެ.\nމިއީ މި ސަރަހައްދުގައި ޗައިނާގެ ނުފޫޒު އިތުރަށް ވަރުގަދަވެގެންދާނެ ކަމެކެވެ. އެގޮތުން މި އެއްބަސްވުމުގައި އެމެރިކާ ނުހިމެނޭއިރު 2017 ވަނަ އަހަރު ރައީސް ކަމާއި ހަވާލުވެވަޑައިގެން ޑޮނާލްޑް ޓްރަމްޕް ވަނީ އޭޝިއާ ޕެސިފިކް ޓްރޭޑް ޕެކްޓުން އެމެރިކާ ވަކިކޮށްފައެވެ.\nމި ސޮއިކުރެވުނު އައު އެއްބަސްވުން ގާއިމްކުރުމަށް މިދިޔަ އަށް އަހަރު ދުވަހު ވަނީ މަޝްވަރާ ކުރެވިފައެވެ. އިންޑިއާއިން ވެސް މި މަޝްވަރާތަކުގައި ބައިވެރިވި ނަމަވެސް މިދިޔަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި އެ ގައުމުން ވަނީ މި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއި ނުކުރުމަށް ނިންމާފައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ކުރިޔަށް އޮތް ތަނުގައި ވެސް މި ޕާޓްނާޝިޕާއި ގުޅުމުގެ ފުރުސަތު އިންޑިއާއަށް އޮތް ކަމަށް ލީޑަރުން ވަނީ ބުނެފައެވެ.\nމި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރެވުނީ އާސިއާންގެ ވާރޗުއަލް ސަމިޓްގެ ހަވާސާގައި ބޭއްވުނު ރަސްމިއްޔާތެއްގައެވެ. މި ގައުމުތަކުގެ ލީޑަރުން ގަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި މި އެއްބަސްވުމާއެކު ކޮވިޑް 19 އާ ގުޅިގެން ދިމާވެފައިވާ އިގްތިޞާދީ ގޮންޖެހުންތަކުން އަރައި ގަތުމަށް އިތުރު ބާރެއް ލިބިގެން ދާނެއެވެ.


Rizey Eagles gai madukohfi | Mihaaru\nއީގަލްސްގެ ފޯވާޑް އަހުމަދު ރިޒުވާން (ރިޒޭ).-- ފޮޓޯ: ނިޝާން އަލީ/ މިހާރު\nރިޒޭ އީގަލްސްގައި މަޑުކޮށްފި\n12 މާޗް 2019 - 10:54 1 comment\nމިދިޔަ އަހަރު ކްލަބް އީގަލްސްގައި މޮޅު ކުޅުމެއް ދެއްކި އަހުމަދު ރިޒުވާން (ރިޒޭ) ކްލަބް އީގަލްސްއާ އެކު ހަދާފައިވާ އެއްބަސްވުންއާ ކުރިއިރު، އެ ޓީމަށް ކުޅޭ ޒުވާން ކުޅުންތެރިއާ ހަސަން ރާއިފް އަހުމަދު (ހަންނަ) ކްލަބްގައި މަޑުކުރާނެ ކަމުގެ އުއްމީދު އެބައޮތް ކަމަށް އީގަލްސް އިން ބުނެފި އެވެ.\nއީގަލްސް އިން ބުނީ ރިޒޭގެ އިތުރުން އެހެން ކުޅުންތެރިން ވެސް އެ ކްލަބާ އެކު ހަދާފައިވާ އެއްބަސްވުން އާ ކުރާނެ ކަމަށެވެ. އީގަލްސް އިން ވަނީ ޓީމު ވަރުގަދަ ކުރުމުގެ ގޮތުން، މިދިޔަ ސީޒަނުގައި ނިއު އަށް ކުޅުނު ކުރީގެ ކެޕްޓަން އިމްރާން ނަޝީދު (އިންމަ) އާއި ފުލްބެކް ހިސާމް ސަލީމް (ކޮކީ) ގެންގޮސްފަ އެވެ.\nއުމުރުން 23 އަހަރުގެ ރިޒޭ، އަންނަނީ 2014 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ކްލަބް އީގަލްސް އަށް ކުޅެމުންނެވެ. ރާއްޖޭގެ 19 އަހަރުން ދަށުގެ ގައުމީ ޓީމުން ކެރިއަރު ފަށައި ފަހުން އީގަލްސް އަށް ބަދަލުވެ ރިޒޭ ވަނީ އެ ޓީމާ އެކު ޔޫތު ޗެމްޕިއަންޝިޕް ކާމިޔާބު ކޮށްފަ އެވެ. އަދި އީގަލްސް އިން 2016 ވަަނަ އަހަރުގެ ޕްރެޒިޑެންޓްސް ކަޕް ފައިނަލުގައި ޓީސީ ސްޕޯޓްސް ކްލަބް އަތުން 1-0 އިން މޮޅުވި މެޗުގައި ލަނޑު ޖެހީ ރިޒޭ އެވެ.\nމިދިޔަ ސީޒަނަކީ ރިޒޭގެ ކެރިއަރުގައި އޭނާ އެންމެ ރަނގަޅު ކުޅުމެއް ދެއްކި އަހަރެވެ. އޭނާ ވަނީ މިދިޔަ ސީޒަނުގައި ޖުމްލަ 33 ލަނޑު ޖަހައިފަ އެވެ. ރިޒޭ ވަނީ މިދިޔަ އަހަރުގެ ދިރާގު ދިވެހި ޕްރިމިއާ ލީގުގައި ޖެހިޖެހިގެން ފަސް މެޗުގައި ހެޓްރިކް ހަދައި ދުނިޔޭގެ ރެކޯޑަކާ ވެސް ހަމަކޮށްފަ އެވެ.\nގައުމީ ފުޓްބޯޅަ ޓީމުން މިދިޔަ އަހަރު އެންމެ ފުރަތަމަ ރިޒޭ އަށް ފުރުސަތެއް ނުލިބެ އެވެ. އޭނާ އަލުން ގައުމީ ޓީމުގައި ހިމެނުނީ މިދިޔަ އަހަރު މެލޭޝިއާއާ ދެކޮޅަށް ނޮވެމްބަރު މަހު ރާއްޖެ ކުޅުނު އެކުވެރި ކަމުގެ މެޗަށް ނެގި ސްކޮޑުގަ އެވެ.\nއީގަލްސް އަށް ހަންނަގެ ކުޅުން ފެނުނީ 2015 ވަނަ އަހަރުގެ މިނިވަން ޗެމްޕިއަންޝިޕްގައި އޭނާގެ އުފަން ރަށް ކަމަށްވާ ހިތަދޫގެ ޓީމަށް ކުޅެނިކޮށެވެ. އީގަލްސް އިން އެ ފަހަރު ހަންނަ ހޯދަން ކުރި މަސައްކަތް ކާމިޔާބެއް ނުވި އެވެ. އެކަމަކު ޖެހިގެން އައި 2016 ވަނަ އަހަރު ހަންނަ ވަނީ ޓީސީގެ ޓަރަޔަލްގައި ބައިވެރިވެފަ އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އޭނާ ފަހުން ނިންމީ އީގަލްސް އަށް ސޮއިކުރާށެވެ.\nދާދި ފަހުން ނިމުނު ޔޫތު ޗެމްޕިއަންޝިޕްގައި އީގަލްސްގެ ކެޕްޓަން ބޭންޑް އަޅައިގެން ކުޅުނު ހަންނަ ހޯދަން އެހެން ކްލަބްތަކުން ވެސް މަސައްކަތް ކުރަމުން އަންނަކަން ވަނީ އެނގިފަ އެވެ.\nމިދިޔަ ސީޒަނުގައި މުހައްމަދު ޝިޔާޒް (މޯހަން)ގެ އިރުޝާދުގެ ދަށުން ކުޅުނު އީގަލްސް ވަނީ އެސްޓީއޯ މާލޭ ލީގުގެ ދެ ވަނަ ހޯދައި ދިވެހި ޕްރިމިއާ ލީގުގެ ތިން ވަނައިގައި ނިންމާލައިފަ އެވެ.


Dhagadey Ge Hatrick Aa Eku New Molhu Vejje - Vaguthu\nދަނގަޑޭގެ ހެޓްރިކާ އެކު ނިއު މޮޅުވެއްޖެ\nއަލީ އަޝްފާގް (ދަގަނޑޭ) ގެ ހެޓްރިކާ އެކު 1-3 އިން އިންޑިޔާގެ އައިޒޯލްގެ މައްޗަށް ނިއުރޭޑިއަންޓުން ކުރި ހޯދައިފިއެވެ.\nފުރަތަމަ ހާފްގައި އައިޒޯލްއިން ވަނީ ރަނގަޅަށް ކުޅެ މެޗްގެ 30 ވަނަ މިނިޓްގައި ލަނޑުޖަހާ ލީޑް ނަގާފައެވެ. މި ހާފްގައި ނިއުގެ ފަހަތުން ގިނަ މައްސަލަތަކެއް ފާހަގަ ކުރެވުނެއެވެ. އެގޮތުން އައިޒޯލް ޖެހި ލަނޑުވެސް ޖަހާފައިވަނީ ފަހަތުން ހެދުނު ގޯސްތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ.\nނަމަވެސް ނިއުގެ ކުރިޔަށް ކުޅޭ އަޝްފާގު އަދި ސެންޓޭގެ ފަރާތުން ރަނގަޅު ކޮންބިނޭޝަނެއް ފެނި ނިއުގެ ކުރިން ވަނީ ރަނގަޅު ހަމަލާތަކެއް ވެސް އުފައްދާފައެވެ.\nލިބުނު ހުސް ފުރަސަތެއްގައި އައިޒޯލްއަށް އެމީހުން ޖެހި ހަމައެކަނި ލަނޑު ކާމިޔާބުކޮށްދިނީ އަންދުރޭ އެވެ. ނަމަވެސް އެހިސާބުން ނިއު އިން ވަނީ މެޗްގެ ކޮންޓްރޯލް ނަގާ ކުޅުން ވަރުގަދަ ކޮށްފައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އަޝްފާގު ވަނީ ލިލީ ދިން ރީތި މޮޅު ފާހަކުން ނިއުއަށް ނަތީޖާ ހަމަހަމަ ކޮއްދީފައެވެ. މި ގޯލަށްފަހު ސެންޓޭއަށް ވެސް ވަނީ ނަތީޖާ ބަދަލުކޮށްލަން ރަނުގެ ފުރުސަތެއް ލިބިފައެވެ. ނަމަވެސް ސެންޓޭ ގޯލަށް ފޮނުވާލި ބޯޅަ އިދިކޮޅު ޓީމްގެ ކީޕަރ ވަނީ ހުޝިޔާރުކަމާއެކު ދިފާއުކޮށްފައެވެ.\nފަހު ހާފް ފަށައިގެންވެސް ނިއުއިންވަނީ ރަނގަޅަށް ކުޅެ އައިޒޯލްގެ ގޯލަށް ނުރައްކާ ކޮށްފައެވެ. ނިއުގެ ކުޅުން ވަރުގަދަ ކުރުންވީ އައިޒޯލް މެޗް ލަސްކުރަން ފެށުމެވެ. މެޗު ލަސްކުރުމުގެ ސަބަބުން ނިއުއަށް ކުޅެން އުދަގޫވި ނަމަވެސް މެޗްގެ 75 ވަނަ މިނިޓްގައި އައިޒޯލްގެ ލަލްރަމުންމާވިއާ އަށް ރަތްކާޑު ދެއްކި ހިސާބުން ނިއު އަށް ވަނީ ފަސޭހަތަކެއް ވެގެން ގޮސްފައެވެ.\nއެ ކުޅުންތެރިޔާ ދަނޑުން ބޭލިތާ މާގިނަ އިރުތަކެއް ނުވެ ކޮކީ ހުރަސްކޮށްލި ބޯޅައަކުން އަޝްފާގު ބޮލުން ޖަހައިދިން ހިތްގައިމް ލަޑުން ނިއު ވަނީ ލީޑް ނަގައިފައެވެ. އެއާއެކު ނިއުގެ ކުޅުންވަނީ އިތުރަށް ވަރުގަދަ ކޮށްފައެވެ. ހަމަޖެހިގެން ބޯޅަ ގިނަވަގުތު ހިފަހައްޓައިގެން ކުޅެން ފެށިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މެޗު ނިމެން ފަސް މިނެޓަށް ވެފައިވަނިކޮށް ދަނގަޑޭ ވަނީ ނިއުގެ ތިންވަނަ ގޯލު ކާމިޔާބުކޮށްދީ އޭނާގެ ހެޓްރިކް ފުރިހަމަކޮށްފައެވެ.\nމި މޮޅާއެކު ގްރޫޕް ސްޓޭޖްގައި ކުޅުނު ދެ މެޗުން މޮޅުވެ ގްރޫޕްގެ އީގެ އެއްވަނައިގައި ވަނީ ނިއުރޭޑިއަންޓެވެ. މި މުބާރާތުގެ މެޗެއްގައި ދެން ނިއުރޭޑިއަންޓް ނިކުންނާނީ މި މަހުގެ 10 ވަނަ ދުވަހު އިންޑިޔާގެ ބެންގަލޫރާއި ދެކޮޅަށެވެ.\nއަމީރީ: އަދިވެސް ރާއްޖޭ ލީގުގައި ކުޅެން ތައްޔާރަށް!\nއަމީރީއަށް 45،000 ޑޮލަރު، 45 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދިނުމަށް ފީފާއިން ނިއުއަށް އަންގައިފި\nނިއުއާއެކު ފުރަތަމަ ޑިވިޝަންގެ ގިނަ ކްލަބުތައް އެފްއޭއެމްއާ ދެކޮޅަށް، ސަބަބުތައް ހާމަކޮށްފި!\nމާޗް 14, 2018 20:45\nމަރުޙަބާ ނިއު.ސާބަސް ދަގޭ.މި މަހުގެ 10 ދެން އަންނާާނެބާ؟


SunOnline: Guraidhoo ge covid haalathu goas, Rah lockdown kohfi\nގުރައިދޫގެ ކޮވިޑް ހާލަތު ގޯސް، ރަށް ލޮކްޑައުން ކޮށްފި\nއައިޝަތު ނުޒުހާ 24 Oct 2021, 15:19\nކ. ގުރައިދޫ -- ސަން ފޮޓޯ/ ފަޔާޒު މޫސާ\nކ. ގުރައިދޫގެ ކޮވިޑް ހާލަތު ގޯސްވެ، މުޅި ރަށް ލޮކްޑައުން ކޮށްފިއެވެ.\nއެ ރަށް ލޮކްޑައުން ކުރުމަށް ނިންމައިފައިވަނީ އެ ރަށުގެ ކޮވިޑް ޓާސްކް ފޯހުން ރޭ ބޭއްވި ބައްދަލުވުމަށް ފަހުގައެވެ.\nގުރައިދޫ ކައުންސިލްގެ ރައީސް ހުސައިން ޔާމީން މުހައްމަދު "ސަން"އަށް ވިދާޅުވީ ރާއްޖެގައި ކޮވިޑް-19 ފެތުރެން ފެށި ފަހުން އަދި ގުރައިދޫގެ ހާލަތު މިހާ ގޯސްވެފައިނުވާ ކަމަށެވެ.\nކޮވިޑް ކޭސްތަކެއް ފެނި ހަތަރު ވަނަ ފަހަރަށް އެ ރަށް މޮނިޓަރިން އަށް ލައިފައިވާއިރު، ޔާމީން ވިދާޅުވީ މިވަގުތު ވެސް ރަށުގައި އެކްޓިވް ކޭސްގެ ގޮތުގައި 108 މީހުން އެބަ ތިބި ކަމަށެވެ.\n"15 މީހުން ފުރަތަމަ ޕޮޒިޓިވް ވީ. އެ މީހުންގެ ޑައިރެކްޓު ކޮންޓެކްޓުންގެ ގޮތުގައި ނެގުނު ޖުމްލަ 324 ސާމްޕަލްގެ ތެރެއިން އަލަށް މި ޕޮޒިޓިވް ވީ 88 މީހުން،" ޔާމީން ވިދާޅުވިއެވެ.\nޔާމީން އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ޕޮޒިޓިވް ވީ މީހުންގެ ތެރެއިން ހަ މީހެއްގެ ހާލު ދެރަވެގެން ކޮވިޑް ފެސިލިޓީއަށް ބަދަލުކުރެވުނު ކަމަށާއި އެހެންނަމަވެސް މިހާރު އެ މީހުންގެ ހާލަތު ސްޓޭބަލް ކަމަށެވެ.\nރަށް ލޮކްޑައުން އަކަށް ދިއުމާއެކު އެ ރަށުގައި ވަނީ ރޭގަނޑު 9:00 އަކުން ފެށިގެން ފަތިހު 4:00 އަކަށް ކާފިއު ވެސް އިއުލާނުކޮށްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ވެސް ރެސްޓޯރެންޓުތަކާއި ފިހާރަތައް ބަންދުކޮށް، ދެމުން ގެންދާނީ ހަމައެކަނި ޑެލިވެރީގެ ހިދުމަތް ކަމަށް ޔާމީން ވިދާޅުވިއެވެ.\nޔާމީން އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ކާފިއު ވަގުތުގައި އާންމުން ބޭރަށް ނުކުންނަ މިންވަރު ބަލައި، ކާފިއު ވަގުތު އިތުރުކުރުމަށް މަޝްވަރާ ކުރާނެ ކަމަށެވެ.\n"އެކަމަކު އިރާދަކުރެއްވީތީ އަޅުގަނޑުމެން މީގެ ކުރިން ދެ ފަހަރަކު ވެސް ފިޔަވަޅުތައް އަޅައިފިން، ހަމަ ރައްޔިތުން ވަރަށް އެއްބާރުލުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދެއްވި. އެހެންވީމަ މި ފަހަރު ވެސް އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ އަޅުގަނޑަށް ޔަގީން ރައްޔިތުންގެ އެއްބާރުލުން ލިބޭނެ،" ޔާމީން ވިދާޅުވިއެވެ.\nރަށަށް ކޮވިޑް ފެތުރެން ފެށި ގޮތް މިހާތަނަށް އެނގިފައިނުވާ ކަން ފާހަގަކުރައްވަމުން ޔާމީން އިތުރަށް ވިދާޅުވީ އެންމެ ފުރަތަމަ ރިޕޯޓު ކުރެވުނީ ހާއްސަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ މީހުން ބަލަހައްޓާ މަރުކަޒުން ޕޮޒިޓިވް ވި ތިން ކޭހެއް ކަމަށެވެ.\nހާއްސަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ މީހުންގެ މަރުކަޒުގައި ކޮވިޑް-19 ފެތުރުމާ ގުޅިގެން އެ މަރުކަޒު ވެސް ވަނީ މީހުން ވަދެ، ނުނިކުމެވޭހެން ލޮކްޑައުން ކޮށްފައެވެ.\nގުރައިދޫގެ ވެކްސިން ޖެހޭ އާބާދީގެ 90 ޕަސެންޓަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ވަނީ ވެކްސިންގެ ދެ ޑޯޒު ފުރިހަމަކޮށްފައެވެ.\nމޫދާ ދޯޅަ ޝައްމާގެ ވަކިވުން ހިތްދަތި!\nގުރައިދޫގައި ކުޑަ ކުއްޖަކު މޫދަށް ގެނބިގެން މަރުވެއްޖެ


Ronaldo Record Akaa Dhimaalah, Juventus Ah Bodu Lead Eh - Vaguthu\nސެރެއާއޭގައި ރޭ ކުޅުނު މެޗުގައި ޔުވެންޓަސްއިން 3-0ގެ ނަތީޖާއަކުން ސަސުއޯލޯ ބަލިކޮށްފިއެވެ.\nރޭގެ މެޗުން މޮޅުވެ އެޓީމު ވަނީ ތާވަލުގެ އެއްވަނައިގައި 11 ޕޮއިންޓްގެ ލީޑެއް ނަގާފަައެވެ. ރޭގެ މެޗުގައި ރޮނާލްޑޯ ޖެހި ގޯލާއެކު އޭނާ ވަނީ އެންމެފަހުން ކުޅުނު އަވޭ ނުވަ މެޗުގައިވެސް ގޯލް ޖަހާފައެވެ. ސިރިއާއޭ ތާރީހުގައިވެސް އެއް ކުޅުންތެރިޔަކު އެންމެ ގިނައިން، މެދު ކެނޑުމެއް ނެތި އަވޭ ގޯލް ޖާހަފައި ވަނީ 10 މެޗުގައެވެ.\nމިހާތަނަށް ޔުވެންޓަސްއަށް ކުޅުނު 31 މެޗުގައި ރޮނާލްޑޯ ވަނީ 20 ގޯލް ޖަހާފައެވެ. ސެރެއާއޭގައިވެސް އޭނާ ވަނީ 18 ގޯލް ޖަހާފައެވެ. ޓޮޕް ސްކޯރާއަކީވެސް ރޮނާލްޑޯއެވެ.\nރޭގެ މެޗުގައި ޔުވެންޓަސްއަށް ފުރަތަމަ ގޯލް ޖަހައިދިނީ ސެމީ ކެދީރާއެވެ. ރޮނާލްޑޯގެ ބާރު ހަމަލާއެއް ކީޕަރު އަތުގައި ޖެހިފައި ނުކުތުމުން ރީބައުންސް ފޮނުވާލާ އޭނާ ލީޑު ނެގިއެވެ. މެޗުގެ ބޮޑު ބައިގައި ޔުވެންޓަސައިން ބޯޅަ ހިފަހައްޓައިގެން ކުޅުނު އިރު، 70 ވަނަ މިނެޓުގައި އެޓީމުން ލީޑު ފުޅާވެސް ކުރިއެވެ.\nޕިޔަނިޗްގެ ހުރަސް ގޯލަށް ވައްދާލީ ރޮނާލްޑޯއެވެ. އޭގެ ފަހުން މެޗު ނިމެން ދަނިކޮށް ޔުވެންޓަސްއިން ތިންވަަނަ ގޯލެއްވެސް ޖެހިއެވެ. އެޓީމުގެ ތިންވަނަ ގޯލް ކާމިޔާބުކޮށްދިނީ ލިވަޕޫލުން އެޓީމާ ގުޅުނު އެމްރޭ ޗޭންއެވެ.\nމެސީ އާއި ރޮނާލްޑޯ އާއިލާ އާއި އެކު ޗުއްޓީ ހޭދަ ކޮށްލަނީ!