Pages 237 - 250\nProof read by Yvonne John (June 2008)\n(Continued) Caernarfon SALEM, CAERNARFON (with translation)\nBONTNEWYDD (with translation)\ngoddiweddyd y terfysgwr; oni buasai hyn nid oes neb a wyr pa mor hyf a haerllug y buasai yr erlidwyr yn myned.\nNid ydym yn meddu ar ddefnyddiau i roddi darluniad manwl o sefyllfa yr achos yma ar ei ddechreuad, na rhestr gyflawn o'r holl aelodau. Crybwyllir enwau John Morris, y Siop, fel yr adnabyddid ef, yr hwn oedd yn byw yn ymyl y Perth Mawr, tu fewn i'r muriau, ar y llaw dde; Owen Roberts, y Cwndid (conduit), a Nancy, ei wraig; Dafydd Dafis, y joiner, Pendist, ac Elizabeth, ei wraig; John Roberts, y melinydd, Pen'rallt; Thomas Harris, Glanymor, a Jenny ei wraig; Ellen Thomas, Pen'rallt; Ellen Williams, Y Fro; gwraig\nMorris Griffith, y crydd; a gwraig gyntaf Hugh Hughes, y Watchmaker; os nad oeddynt oll yn y fintai gyntaf, yr oeddynt yn bur agos ati; dichon fod rhai o honynt gyda'r achos yn y cyfnod cyntaf. Mae o'n blaen yn awr y llythyr gwreiddiol a anfonodd yr eglwys at Reolwyr y Trysorfwrdd Cynnulleidfaol, a dichon ei fod yn cynwys cymaint o wybodaeth am sefyllfa yr achos yma ar y pryd a dim a ellir gael. Ysgrifenwyd ef yn y flwyddyn 1783, yn fuan wedi i Mr. John Griffith, Llanfyllin, sefydlu yn y lle. Mae y llythyr wedi\nei arwyddo gan John Prichard, Owen Owens, diacon, Owen Maurice, a John Roberts; ac y mae enwau y Meistri John Griffith, Glandwr; Daniel Lloyd, Dinbych; Benjamin Jones, Mon; A. Tibbot, Llanuwchllyn, ac R. Harries, Pwllheli, yn cymeradwyo eu cais. Tueddir ni i feddwl oddiwrth y llawysgrif, mai Mr. Benjamin Jones a ysgrifenodd yr apeliad. Yn eu cais y maent yn cydnabod fod cywilydd wyneb yn perthyn iddynt, oherwydd iddynt barhau cyhyd i wrthod breintiau yr efengyl, y rhai a fynych gynygid iddynt. Ond ar ol gwrando\nyr efengyl am yspaid blwyddyn, i eglwys gael ei ffurfio yn y lle, a'r ordinhad o Swper yr Arglwydd gael ei gweinyddu. Buont drachefn am dymor yn dibynu ar gynorthwy achlysurol gweinidogion Pwllheli, Dinbych, Rhosymeirch, a Llanuwchllyn, nes rhoddi galwad i Mr. J. Griffith, Llanfyllin. Nid oedd nifer yr aelodau pan sefydlodd Mr. Griffith, ond pymtheg; ond cynyddasant yn fuan i un-ar-ddeg-a-deugain; ac yr oedd y gwrandawyr yn ganoedd, a rhagfarn y dref yn gwanhau yn raddol yn erbyn yr efengyl. Yr oedd yr eglwys\ncyn symudiad Mr. Griffith yma, wedi cymeryd goruwchystafell mewn cwr o'r dref, a elwir Treffynon, ar y ffordd i Lanberis. Llafuriodd Mr. Griffith yma yn ddiwyd a llwyddianus am yspaid dwy flynedd, gan wasanaethu yr Arglwydd gyda phob gostyngeiddrwydd a llawer o ddagrau. Yn 1784, symudodd i Abergavenny. Yn y flwyddyn ganlynol daeth Mr. George Lewis (Dr. Lewis wedi hyny), ar ymweliad a Chaernarfon, a derbyniodd alwad yma, ac urddwyd ef rywbryd yn y flwyddyn 1785. Yn yr oruwchystafell hono yr urddwyd ef. Saif ei\nhen bulpud yno hyd y dydd hwn; a pharheir etto i gynal gwasanaeth crefyddol yn yr hen ystafell gan y blaid o drochwyr a elwir yn Sandemaniaid. Tro rhagluniaethol hollol oedd i Dr. Lewis aros yn Nghaernarfon. Ar ei daith yr oedd ar y pryl drwy y Gogledd, yn llangc ieuangc tua 22 oed, newydd adael athrofa Caerfyrddin. Ymddengys fod eglwys Pencader, sir Gaerfyrddin, wedi amlygu dymuniad am iddo fyned i gymeryd eu gofal, ond heb roddi galwad reolaidd iddo. Tra yn Nghaernarfon ar y daith hono, hoffodd yr eglwys ei\nbregethu yn fawr, a dymunasant arno aros gyda hwy; ond yr oedd efe yn disgwyl yn awyddus am yr alwad o Bencader, a chan na ddaeth erbyn yr amser a addewid, rhoes Mr. Lewis attebiad cadarnhaol i'r alwad oedd bellach wedi rhoddi iddo gan eglwys Caernarfon, a mawr oedd eu llawenydd yn derbyn ei\ngydsyniad a'u cais, yr hyn hefyd yn ol pob arwyddion oedd yn unol ag ewyllys y Nefoedd. Ond dylid crybwyll yma nad unrhyw oerfelgarwch nac esgeulusdra ar ran eglwys Pencader fu yr achos o'r oediad hwn, canys ar ol i Mr. Lewis roddi atebiad cadarnhaol i gyfeillion Caernarfon, daeth galwad Pencader i'w law, yr hon oedd wedi bod yn teithio ar ddisperod o amgylch ogylch yr Iwerddon am tua haner blwyddyn! A dyma yr amryfusedd a roddodd i'r Gogledd y gwr mawr hwnw. Bu Mr. Lewis yn hynod ymdrechgar tra yr arosodd\nyn Nghaernarfon; yr oedd nid yn unig yn cadw ysgol ddyddiol, fel y gwnai bron yr oll o'r hen weinidogion, a hyny yn ddiau yn gymaint o angenrheidrwydd ac o ddewisiad, ond elai o amgylch i bregethu i bob man y caffai dderbyniad; a bu llaw ganddo yn nghychwyniad amryw o'r achosion yn Arfon fel y cawn achlysur i sylwi etto. Mae yn werth i ni ei goffau, mai yn ystod arosiad Mr. Lewis yn Nghaernarfon y daeth y Methodistiaid Calfinaidd i ddechreu achos crefyddol yn y dref. Yr oedd ganddynt eglwysi wedi eu sefydlu yn\ny wlad, ond hyd yma nid oedd yr un yn y dref. Yr oedd y teimladau goreu yn bodoli rhwng y Methodistiaid a'r Annibynwyr y pryd hwnw, fel yn bresenol. O flaen yr ystafell, yr hon oedd pabell cyfarfod Mr. Lewis a'r eglwys dan ei ofal, y cadwyd yr oedfa gyntaf, pryd y pregethodd Mr. Robert Roberts, Llanllyfni (Clynog), a Mr. Evan Richardson, Brynengan (Caernarfon wedi hyny), a dechreuodd Mr. Lewis yr oedfa iddynt.\nYn amser gweinidogaeth Mr. Lewis, a thrwy ei ymdrech ef yr adeiladwyd yr addoldy cyntaf gan yr Annibynwyr, yn Mhendref, yn y flwyddyn 1791. Er fod grym yr erledigaeth oddiwrth y werin wedi ei dori, etto, yr oedd y rhagfarn yn erbyn Ymneillduaeth yn gryf iawn, fel mai mewn amseroedd blinion yr adeiladwyd y capel. Yn wir yr oedd yn anhawdd cael lle i adeiladu addoldy Ymneillduol yn y dref o gwbl, am fod y tiroedd yn meddiant gwrthwynebwyr Ymneillduaeth. Ond ni chaiff achos yr Arglwydd sefyll o eisiau offerynau.\nYr oedd gan yr Hwn a gyfododd Esther erbyn y fath amser yn llys Persia, ac a ofalodd am wr cymhwya i fyned i ymddiddan a Pilat yn nghylch corph yr Arglwydd Iesu; yr oedd ganddo ef offeryn cymhwys yn barod erbyn y fath amser ar yr achos crefyddol yn Nghaernarfon. Yr oedd boneddiges grefyddol a haelionus yn byw yn y Cefnmein, yn Lleyn, o'r enw Mrs. Edwards, nain i'r presenol R. Lloyd Edwards, Ysw., Nanhoron, yr hon a arferai ymweled a Chaernarfon, yn gystal ag a manau eraill ar adegau eu cyfarfodydd pregethu. Y\nfoneddiges hon a gafodd le i adeiladu capel yn Nghaernarfon. Oberwydd fod y tir, fel y crybwyllwyd, yn meddiant rhai na feddent un cydymdeimlad a'r Ymneillduwyr, bu yn rhaid arfer ychydig gyfrwysdra er ei gael. Prynodd Mrs. Edwards ef fel lle i adeiladu ty neu ddau, a thybiai y gwerthwr mai am adeiladu ty iddi ei hun a thy i'r gwas yr ydoedd arno. Ond pan ddeallodd mai i godi capel arno yr oedd y tir wedi ei werthu, efe a ffromodd yn aruthr. Dywedir iddo fyned at Mrs. Edwards i ddyweyd ei fod ef yn meddwl mai\neisiau lle i adeiladu ty a thy i'r gwas oedd arni yn Stryt Fangor. Uniawn y barnasoch, oedd ei hateb hithau, lle i adeiladu Ty i'r Arglwydd a thy i'w was, ydyw i fod.\nPan ddechreuwyd adeiladu yr addoldy yn Nghaernarfon, mawr oedd bygythion y gelynion i'w chwalu. Cymaint oedd yr elyniaeth yn erbyn Ymneillduwyr, fel yr oedd plant y gwrthwynebwyr yn cario yr erledigaeth at blant y capelwyr; ni oddefid iddynt gael cydchwareu a hwynt, ond ymgadwent rhagddynt fel rhai dan y gwahanglwyf. Mynych y\nbygythiai y plant y byddai capel Pendref yn cael ei chwalu yr "wythnos nesaf." Yr oedd y gelynion o'r un yspryd a Sanbalat yn gwawdio yr Iuddewon yn eu hanturiaeth i adgyweirio muriau Jerusalem. "Pa beth y mae y crefyddwyr gweiniad hyn yn ei wneuthur ? A adewir iddynt hwy ? A orphenant mewn diwrnod? A godant hwy y cerig o'r tyrau llwch wedi eu llosgi ?" A chan fod pob ymdrech o eiddo y gwrthwynebwyr er eu hatal i godi yr addoldy wedi troi yn fethiant, nid oedd ganddynt ddim i'w wneyd ond\ntroi i wawdio. Yr oedd yma blaid tebyg i Tobiah y gwas, yn uchel yn eu bloeddiadau " Er eu bod hwy yn adeiladu, eto ped elai lwynog i fyny efe a fwriai i lawr eu mur cerig hwynt." Nid oedd prinder am lwynogod, ond methasant a chwalu y mur, hwynthwy a'u holl gadnawiaid. Mynych y trodd plant y crefyddwyr adref yn llawn gofid i adrodd bygythion y gelynion i'w rhieni. Codent yn foreu, rai o honynt, yn eu hofnau, a chyn profi tamaid o fwyd, rhedent i olwg y capel, gan ddisgwyl gweled cerig y capel yn mhen\npob heol; a mawr eu llawenydd wrth fyned yn ol gyda'r newydd i'w rhieni nad oedd y capel ddim wedi ei chwalu etto! Llawer gwaith y cyfeiriai yr hen bererin Dafydd Harris (yr hwn a fu farw yn y flwyddyn 1863, yn 85 mlwydd oed) at y cyfnod hwnw. Yr oedd efe yn cofio adeg ac amgylchiadau codi y capel. Bu yn fynych yn adrodd pennodau o'r Bibl i Dr. Lewis pan yn fachgenyn. Byddai yn hoff o son am y cyfnod hwnw, gan adrodd y pryder a deimlai rhag i'r capel gael ei chwalu: a braidd bob anisor wrth ddiweddu yr hanes\ndywedai gyda gwen siriol, "Y mae yr wythnos nesaf hono heb ddyfod etto.". Yr oedd y cae yr hwn oedd tu cefn i'r capel yn meddiant gelyn calon i Ymneillduaeth ac Ymneillduwyr; ac o ddial arnynt cododd y das wair ar bared cefn y capel, er mwyn tywyllu y ffenestri, ond trwy fod bargodion t� y capel yn gollwng y gwlaw ar y gwair niweidiwyd ef gymaint fel na chwanegwyd yr ystryw hono. Gwelai ei fod yn colledu ei hun, a hyny heb ateb un pwrpas, gan nad oedd yn gallu eu hatal rhag myned yn mlaen a'r addoliad.\nYn y flwyddyn 1794, ymadawodd Mr. Lewis i gymeryd gofal yr eglwys yn Llanuwchllyn, a bu yr eglwys yma yn amddifad o weinidog hyd ddechreu y flwyddyn 1796, pryd y rhoddwyd galwad i Mr. J. Griffith, Abergavenny, eu cyn weinidog, a'r hwn a sefydlodd yn eu plith yn Chwefror y flwyddyn hono. Mae ger ein bron ddau llythyr a anfonwyd gan yr eglwys at Reolwyr y Bwrdd Cynnulleidfaol yn yr adeg yr oeddynt heb weinidog, wedi eu harwyddo gan Owen Owens a David Davies, Diaconiaid. Mae y cyntaf wedi ei ddyddio Ionawr 22ain,\n1795, a'r ail wedi ei ddyddio Ionawr 2lain, 1796. Mewn llythyr a anfonwyd gan Mr. Griffith at y Bwrdd yr, nechreu y flwyddyn 1797, dywed fod y gwrandawyr yn, lluosog, a'r aelodau yn rhifo o ddeg-a-thriugain i bedwar-ugain. Yr oedd Mr. Griffith yn un a berchid yn fawr gan bob dosbarth. Yr oedd ei ysbryd crefyddol, a'i ymdrechion diflino, yn gystal a'i bregethau melus ac adeiladol yn ei wneyd yn anwyl gan y crefyddwyr, ac yr oedd ei ymddygiad boneddigaidd yn sicrhau iddo barch y rhai oddiallan. Llafuriai lawer\ner helaethu terfynau yr achos i Roslan, Llanaelhaiarn, Saron, a Bethel. Gan nad oedd iechyd Mr. Griffith yn gryf, a maes ei lafur yn eang, rhoddwyd galwad i Mr. David Davies, myfyriwr o athrofa Caerfyrddin, i fod yn gynorthwywr iddo, ac urddwyd ef Medi 28ain, 1813. Ar yr achlysur pregethwyd ar natur eglwys gan Mr. J. Roberts, Llanbrynmair; holwyd gofyniadau a dyrchafwyd yr urdd-weddi gan Mr. B. Jones, Pwllheli; a\nphregethwyd i'r gweinidog a'r eglwys gan Mr. T. Phillips, Neuaddlwyd.* Yr oedd tuag ugain o weinidogion eraill yn bresenol. Ni bu arosiad Mr. Davies yma ond dros ychydig, ond y mae ei goffadwriaeth yn barclus gan yr ychydig sydd yn fyw o'r hen ysgolheigion, ond nid ydynt weithian ond fel " lloffion grawnwin y cynhauaf gwin." Symudodd i Pantteg, gerllaw Caerfyrddin, lle y treuliodd weddill ei oes. Bu y gofal yma o hyny allan yn gwbl ar Mr. Griffith, hyd nes y rhoddodd angau derfyn ar ei fywyd defnyddiol\nChwefror 13eg, 1818, yn 65 oed. Y Sabboth cyntaf ar ol ei gladdu pregethwyd yn Mhendref i gynnulleidfaoedd lluosog a galarus gan ei ddau fab, y Meistri J. Griffith, Buckley, a W. Griffith, Caergybi, y rhai oeddynt y pryd hyny yn fyfyrwyr yn athrofa Neuaddlwyd.\nY flwyddyn ganlynol i farwolaeth Mr. Griffith rhoddwyd galwad i Mr. William Jones, myfyriwr yn yr athrofa yn Llanfyllin, ac urddwyd ef Medi 15fed, 1819. Ar yr achlysur pregethwyd ar natur eglwys gan Mr. R. Everett, Dinbych; holwyd y golyniadau gan Mr. J. Powell, Rhosymeirch; dyrchafwyd yr urdd-weddi gan Mr. O. Thomas, Llanfechell; pregethwyd i'r gweinidog gan Mr. J. Roberts, Llanbrynmair; ac i'r eglwys gan Mr. B. Jones, Pwllheli. Bu Mr. Jones yn dra llwyddianus yma. Aeth y capel yn rhy fychan, fel y bu yn\nangenrheidiol rhoddi oriel y ddwy ochr, at yr un oedd eisioes ar y talcen. Efe a fu yn offeryn i ddechreu yr achos ac i godi y capel cyntaf yn y Bentnewydd (Bontnewydd?). Y mae rhai o'r aelodau a dderbyniodd Mr. Jones yn aros hyd y dydd hwn, ond y rhan fwyaf a hunasant. Symudodd i Amlwch yn 1826. Wedi bod am yn agos i ddwy flynedd heb weinidog rhoddwyd galwad i Mr. Josiah Thomas Jones, myfyriwr o Athrofa Newport Pagnel, ac urddwyd ef Awst 6ed, 1828. Gweinyddwyd ar yr achlysur gan Meistri D. James, Rhosymeirch;\nW. Griffith, Caergybi; W. Williams, Wern; D. Griffith, T. Jones, Moelfra; A. Jones, Bangor, ac ereill. Ni bu ei gysylltiad ef �'r weinidogaeth yma yn hir. Rhoddodd i fynu yn y flwyddyn 1831, er iddo fod yn byw yn y dref rai bynyddoedd ar ol hyny. Symudodd i'r Deheudir, lle y bu mewn gwahanol fanau, ac yn ddiweddaf yn Aberd�r, lle y bu farw yn niwedd y flwyddyn 1872.\nYn y flwyddyn 1832, rhoddwyd galwad i Mr. William Williams, (Caledfryn,) Llanerchymedd, a dechreuodd ei weinidogaeth yma yn ddioed. Yr oedd Mr. Williams, yn ddyn o ddoniau hyawdl, ac o ysbryd annibynol, a rhoddai ei gyhoeddusrwydd fel bardd a llenor, a'i berthynas a'r Eisteddfodau, iddo boblogrwydd yn ngolwg llawer; er fod y pethau hyny hwyrach, yn peri i ryw rai y pryd hwnw deimlo yn rhagfarnllyd ato. Yn fuan wedi ei sefydliad yma, llanwyd y capel o wrandwyr, ac ychwanegwyd llawer at yr eglwys. Adeiladwyd\nyma gapel newydd hardd yn y flwyddyn 1839, a dywedid ar y pryd y cynwysai fil o wrandawyr; ond rhaid fod y bobl y pryd hwnw yn cymeryd llawer llai o le na'r bobl yn awr, onide nis gallasai mil o honynt eistedd yno; a gwyr pawb sydd yn cofio y bobl oedd yma y dyddiau hyny, fod yn rhaid iddynt wrth gryn lawer o le. Yr oedd elfenau anghydnaws yn yr eglwys yn yr adeg yma, a rhoddodd y cwestiwn anhapus o ddewis diaconiaid gyfle iddynt i ddyfod i wrthdarawiad. Dewisiwyd hwy trwy bleidlais ddirgelaidd, ond ymddengys\nnad oedd y pereonau a ddewiswyd, o leiaf rai o honynt wrth fodd y gweinidog, ac oedodd am dymor wneyd yr enwau yn hypys, ac aeth oddi cartref cyn gwneyd hyny. Parodd hyny anesmwythdra, a mynodd rhyw rai alw\n*Evangelical Magazine, 1814. Tudal, 32.\ncyfarfod brodyr er ymgynghori pa bath i wneyd. Galwyd hwy i gyfrif wedi ei ddychweliad am derfysgu yr eglwys trwy alw cyfarfod o'r fath yn absenoldeb y gweinidog. Diarddelwyd rhyw nifer. Enynodd hyny gydymdeimlad eraill � hwy. Ystyriai y gweinidog hwy yn derfusgwyr, ac mai y rheol ddwyfol ydyw "tori ymaith y rhai sydd yn aflonyddu arnoch; " ac ystyrient hwythau ei fod yntau yn sarhaus a gormesol, ac yn cario llywodraeth yr eglwys yn unbenol. Y diwedd fu i'r rhai a fwriwyd allan ddechreu achos eu\nhunain. Yr oedd yn eu plith ddau bregethwr, a chefnogwyd hwy gan rai o weinidogion y sir. Daeth Dr. Arthur Jones, Bangor, Mr. Griffith, Pwllheli, J. Williams, Caecoch, ac eraill i bregethu iddynt. Parodd hyn flinder mawr yn y Sir, a rhanwyd gweinidogion ac eglwysi. Wedi pregethu mewn gwahanol fanau am dymor, adeiladodd y blaid a aeth allan gapel iddynt eu hunain, yr hwn a alwyd Joppa. Bu amryw bregethwyr yn gweinyddu iddynt am dymor, a bu Mr. William Davies, Bryngwran. a Mr. R. P. Griffith, Pwllheli yn gweinidogaethu\nyn olynol yno. Ychydig o lewyrch a fu ar yr achos o gwbl. Yr oedd yr amgylchiadau dan ba rai y cychwynwyd ef yn anffafriol iddo, ac nid oedd y cwr o'r dref lle y safai mewn un modd yn fanteisiol i'w lwyddiant. Pan y codwyd Salem, yn 1862, penderfynwyd rhoddi yr achos i fynu a gwerthu y capel, ac unodd y rhan fwyaf o'r aelodau a'r eglwys yno ar ei ffurfiad, a dychwelodd eraill at y fam eglwys i Benydre'. Daeth Mr. Williams a'r cyfeillion yn Joppa i gyd ddealldwriaeth ar ol yr ymraniad, a bu yn pregethu yn eu capel\ncyn ei ymadawiad o Gaernarfon i Lundain yn y flwyddyn 1848. Yr oedd Mr. Williams yn dra phoblogaidd fel pregethwr dros holl dymor ei arosiad yma, ac ymgynnullai tyrfaoedd lluosog i wrando arno; ond yr oedd baich trwm o ddyled yn aros ar y capel, ac ni wnaed ond ychydig o ymdrech i'w symud ymaith. Cyn diwedd y flwyddyn 1849, rhoddwyd galwad i Mr. David Roberts, Cemaes, M�n, Dechreuodd ei weinidogaeth yrna yn Ionawr, 1860, a llafuriodd yma hyd ddechreu haf 1871, pryd y symudodd i Wrexham. Bu tymor gweinidogaeth\nMr. Roberts, ar y cyfan, yn dymor dedwydd a heddychol yn hanes yr eglwys; ac ni bu ychwaith yn segur a diffrwyth. Yn y flwyddyn 1862, adeiladwyd capel Salem, ac aeth rhan o'r eglwys yno, ac yn eu plith rai o'r aelodau goreu yn y lle. Yn y flwyddyn 1858 dechreuwyd cadw Ysgol Sabbothol mewn cwr o'r dref oedd wedi ei gwbl esgeulus. Bwriedid hi yn benaf ar gyfer plant tlodion. Y prif offeryn yn nghychwyniad yr Ysgol Sabbothol hono oedd y chwaer grefyddol Mrs. Williams, Stationer, yr hon a dderbyniai nifer o blant\ntlodion i'w th� i'w dysgu; ond aethant mor lluosog yn fuan fel y gwelwyd yn angenrheidiol chwilio am ystafell arall iddynt. Y mae seiliau cedyrn i gredu fod llawer "dryll a gollasid" wedi ei gael yn ngoleu y ganwyll hono.\nBu yma lawer o bersonau diwyd a gweithgar ynglyn a'r achos yma, ond nid ydym yn cael fod yma neb gymaint uwchlaw pawb arall fel ag i alw arnom i gofnodi eu henwau yma. Cyfodwyd y personau canlynol i bregethu yn yr eglwys hon. Nid ydyni yn sicr fod y rhestr yn gyflawn, ond y mae y gyflawnaf a allasom gael.\nWilliam Hughes, Brynbeddau. Bydd genym fyr grybwylliad i'w wneyd am dano ef ynglyn a Saron.\nJohn Griffith, mab yr hybarch J. Griffith y gweinidog. Addysgwyd ef yn Athrofa Caerfyrddin, ac y mae yn awr yn Buckley, sir Flint.\nWilliam Griffith, mab arall i'r gweinidog. Addysgwyd yntau yn Athrofa Caerfyrddin; ac y mae wedi treulio mwy na haner can mlynedd fel gweinidog yn Ngaergybi; ac y mae ei glod trwy yr holl eglwysi.\nRobert Davies. Addysgwyd ef yn Athrofa Blackburn, ac y mae yn Merton, gerllaw Llundain.\nRobert Williams, William Hughes, a John Edwards a ddechreuasant bregethu o gylch yr un amser. Aeth y ddau a enwyd gyntaf allan gyda'r gangen i Joppa.\nDavid Parry (Dewi Moelwyn). Ganwyd ef yn Ffestiniog, yn y flwyddyn 1835. Derbyniwyd ef yn aelod yn Saron, gan Mr. R. Parry, yn awr o Landudno. Yn 1856 symudodd i Gaernarfon i weithio, ac ymunodd ar eglwys yn Mhendref, a thra yn aros yno dechreuodd bregethu. Wedi bod am dymor yn Athrofa y Bala, derbyniodd alwad o Adulam, Tredegar, ac urddwyd ef yno Nadolig, 1863. Yn 1867, ymfudodd i America, a derbyniodd alwad o Providence, yn swydd Luzern, yn nhalaeth Pennsylfania. Llafuriodd yno yn ddiwyd a ffyddlon\nhyd dydd ei farwolaeth, yr hyn a gymeroedd le Medi 8 fed, 1870. Nid oedd Mr. Parry yn gryf o ran ei iechyd, ond yr oedd yn ddiwyd a ffyddlawn yn nghyflawniad ei weinidogaeth. Yr oedd yn serchog a charuaidd fel cyfaill, yn ofalus fel bugail, ac yn gymeradwy pregethwr. Talodd gryn lawer o sylw i Farddoniaeth, ac enillodd rai gwobrau, ac wedi ei symudiad i America, bu am dymor yn Olygydd Barddoniaeth Baner America. Yr oedd yn barchus yn ngolwg pawb oedd yn ei adnabod, a theimlid hiraeth oblegid iddo gael ei dori\ni lawr mor annisgwyliadwy.\nJohn D. Jones (Deiniol Wyn). Ganwyd ef yn nghymdogaeth Cwmyglo. Dygwyd ef i fynu ynglyn a'r Methodistiad Calfinaidd, ond trwy ddylanwad rhai gwyr eglwysig ymunodd a'r Eglwys Sefydledig. Wedi cael ychydig o fanteision addysg anfonwyd ef allan yn fath o genhadwr eglwysig i Jamaica, a bu yno yn llafurio am dymor, fel darllenydd yr Ysgrythyrau, ac athraw ysgol, a phregethwr. Yr oedd ei ogwyddiadau ymneillduol yn thy gryfion i foddhau ei noddwyr yn yr Eglwys Sefydledig, ac nid oedd ei gyfansoddiad corfforol yn\nddigon cryf i'r llafur a ofynid oddiwitho ar fryniau Jamaica. Dychwelodd i'w wlad, ac ymunodd ar eglwys yn Mhenydref, Caernarfon, lle y cafodd bob caredigrwydd. Dechreuodd bregethu, ac yr oedd yn dderbyniol i ba le bynag yr elai. Cafodd alwad o Penmorfa, gerllaw Porthmadog, a chydsyniodd a hi, ond cyn iddo ymafael yn ei waith ymaflodd angau ynddo, a rhoddodd derfyn ar ei holl ddefnyddioldeb, Mai 19eg, 1865. Yr oedd Deiniol Wyn yn ddyn ieuangc talentog, wedi darllen llawer, ac yn llenor o radd uchel. Ped estynasid\nei ddyddiau diameu y buasai yn un o lenorion penaf ei genedl, a dringasai yn mhell uwchlaw y cyffredinolrwydd fel pregethwr.\nPeter D. Lloyd. Mab ydoedd i David Lloyd, Pentrefelin, Pentrefoelas, a magwyd ef mewn cysylltiad a'r eglwys yn Bethel. Aeth i Gaerlleon, yn egwyddorwas, a thra yn aros yno y derbyniwyd ef yn aelod. Symudodd i Caernarfon ac ymunodd ar eglwys yn Mhenydref, ac yno y dechreuodd bregethu; ac yr oedd ynddo y feth gydgyfarfyddiad o synwyr, caredigrwydd, a chrefydd fel ag i'w wneuthur yn anwyl gan bawb a'i hadwaenai. Nid yn aml y bu gan ddyn ienangc gynifer o gyfeillion yn mysg dynion cyfrifol a dylanwadol. Yr oedd\nganddo ryw allu nodedig i enill serch ac ymddiried pawb y deuai i gyffyrddiad a hwy. Yr oedd ei ymddygiad gwylaidd, ac anymhongar, ei gywirdeb, ei addfwynder, ei gall-\n..............ineb, a'i ffyddlondeb yn enill pawb a fedrent barchu rhinwedd i'w hoffi a'i edmygn. Trwy hyn y cafodd barch a chefnogaeth rhai o'r gweinidogion mwyaf craff a gochelgar. Derbyniwyd ef i Athrofa Nottingham, lle yr ymroddodd ai holl egni i ddysgu, a gwnaeth gynydd mawr fe1 yr enillodd barch ei athrawon. Hoffid ei glywed yn pregethu yn mbob lle yr elai iddo. Ond ymaflodd y darfodedigaeth ynddo fel y gorfu arno ddychwelyd i d� ei fam, lle y bu farw Awst 9ed, 1870. yn 25 oed. Claddwyd ef yn Mynwent\nYspytty Evan, lle y mae beddrod y teulu.\nJOHN GRIFFITH. Ganwyd ef yn agos i Bencadair, Sir Gaerfyrddin, Mai 10ed, 1732. .........................................\nWILLIAM JONES. Er mai yn Amlwch y terfynodd Mr. Jones ei weinidogaeth, eto gan ein bod wedi cyhoeddi hanes yr eglwys yno, rhoddwn ein byr grybwylliad am dano yma yn nglyn a'r eglwys lle y dechreuodd weinidogaeth. Ganwyd ef yn Ninbych, Medi 15ed, 1790.............................................\n245 SALEM, CAERNARFON\nWedi yr ychwanegiad a fu at yr eglwys yn Mhendref, yn y flwyddyn 1860, barnwyd yn angenrheidiol er eangiad yr achos i adeiladu capel mewn rhan arall o'r dref. Yr oedd yr holl eglwys yn unfrydol yn hyny, ond Mr. John Hughes, Watchmaker, diacon ffyddlon yn Mhendref, oedd a'r llaw flaenaf yn y gorchwyl. Sicrhawyd darn o dir mewn man cyfleus yn Pool Lane; ac er iddo gostio swm mawr o arian, etto yr oedd ei sefyllfan yn werth yr arian. Costiodd y tir a'r capel uwchlaw tair mil o bunau; ac o'r swm hwnw talwyd yn\nagos i fil o bunau yn yr ymdrech gyntaf a wnaed. Agorwyd y capel yn y flwyddyn 1862, ac edrychid arno fel un o'r capeli coffadwriaethol am droad y ddwyfil gweinidogion allan o'r Eglwys Sefydledig. Galwyd ef Salem. Corpholwyd Eglwys ynddo yn ddioed wedi ei agoriad gan Mr. Roberts, Pendref, a bu ef a'r gweinidogion dyeithr a ddeuai i'r dref yn llenwi y pulpud dros dymor. Yn y flwyddyn 1865, rhoddwyd galwad i Mr. Evan Evans, Treforris. Yr oedd Mr. Evans wedi ei urddo yn Nhreforris yr un flwyddyn ag yr agorwyd y\ncapel yma; a chan nad oedd manylion hanes ei urddiad genym pan ysgrifenu hanes eglwys Treforris, ac i ni ei gael wedi hyny, rhoddwn yr yn hanes i mewn yma. Urddwyd ef Mehefin 26ain, 1862. Ar yr achlysur pregethwyd ar Natur Eglwys, gan Proff. Roberts, Aberhonddu. Holwyd y gofyniadau gan Dr. Rees, Abertawy. Dyrchafwyd yr urddweddi gan Mr. J. Thomas, Liverpool. Pregethwyd i'r gweinidog gan Proff. Morris, Aberhonddu, ac i'r Eglwys gan Mr. T. Jones, Bedford Chapel, Llundain. + Llafuriodd Mr. Evans yno am fwy\nna thair blynedd hyd nes y symudodd yma yn niwedd haf 1865. Cynhaliwyd cyfarfod ei sefydliad Tachwedd 13eg, y flwyddyn hono. Traddodwyd annerchiad ar Natur Eglwys, gan Mr. R. Thomas, Bangor. Gofynwyd am arwydd cyhoeddus o'r undeb, a gweddiwyd am fendith arno gan Mr. D. Roberts, Caernarfon. Pregethwyd ar y Weinidogaeth gan Mr. J.


Llenwch y ffurflen isod a byddwn ni’n dod ôl atoch â dyfynbris cyn gynted ag y bo modd.\nA fyddai’n well gennych siarad am eich cais dros y ffôn? Ffoniwch ni ar +44 1792 450972.\nY Gwasanaeth sydd ei Angen*\nNodwch pa wasanaethau cyfieithu rydych chi'n holi amdanynt.\nOs yn bosibl, lanlwythwch eich ffeil ar gyfer cyfieithu er mwyn i ni roi dyfynbris cywirach i chi. Os oes gennych fwy nag un ffeil, anfonwch nhw mewn ffeil wedi'i sipio.\nManylion y Prosiect neu Sylwadau\nCadarnhad Hysbysiad Preifatrwydd*\nI gyflwyno'ch cais am ddyfynbris, rhaid i chi gadarnhau eich bod wedi darllen a chytuno i Hysbysiad Preifatrwydd Wolfestone yn gyntaf. Gallwch weld yr Hysbysiad Preifatrwydd perthnasol i chi yn y blychau isod.\nA hoffech chi gael eich diweddaru â'r newyddion a chynigion diweddaraf trwy gofrestru i gael cylchlythyr Wolfestone?\nOherwydd natur ein gwaith rydym yn rhannu’r hysbysiad preifatrwydd hwn yn ddwy adran. Mae Adran 1 yn ymwneud â’ch data personol (manylion cyswllt, ac ati) rydych yn eu darparu â ni wrth sefydlu perthynas fusnes ag Wolfestone Holdings (Wolfestone Translation, Robertson Languages International, a VoiceBox).Mae\nAdran 2 yn ymwneud â data personol a allai fod yn bresennol yn y dogfennau rydych yn eu darparu i ni ar gyfer cyfieithu.\nAdran 1: Eich data personol\nMae Wolfestone Holdings, yn cynnwys Wolfestone Translation, Robertson Languages International, a VoiceBox, yn gweithredu fel rheolwr data ac oherwydd hynny mae ganddo resymau cytundebol dros gael a chadw data personol a roddwch i ni fel cynrychiolydd eich cwmni. Rydym yn casglu data personol sylfaenol amdanoch yn unig, nad yw’n cynnwys unrhyw fathau arbennig o wybodaeth neu wybodaeth sy’n seiliedig ar leoliad. Fodd bynnag, mae hyn yn cynnwys enw, cyfeiriad e-bost eich cwmni neu’ch cyfeiriad e-bost personol, cyfeiriad eich cwmni neu’ch cyfeiriad personol, ac un neu ddau rif ffôn (llinell dir a/neu symudol).\nSut rydym yn casglu’ch data\nMae Wolfestone Holdings yn casglu eich data yn uniongyrchol gennych chi yn unig. Nid ydym yn defnyddio trydydd partïon i ddarparu eich data personol i ni.\nPam mae arnom angen eich data\nMae angen inni wybod y data personol sylfaenol hwn er mwyn darparu diweddariadau a gwybodaeth sefydliadol barhaus i chi yn unol â’n contract cyffredinol â chi. Ni fyddwn ni’n casglu unrhyw ddata personol gennych chi nad oes arnom ei angen.\nBeth rydym yn ei wneud â’ch data\nMae’r holl ddata personol rydym yn ei brosesu yn cael ei brosesu gan ein staff yn y DU, fodd bynnag at ddibenion cynnal a chadw TG, mae’r wybodaeth hon wedi’i lleoli ar weinyddion o fewn yr Undeb Ewropeaidd.\nMae staff Wolfestone Holdings yn defnyddio’ch data i gysylltu â chi ynglŷn â phrosiectau.\nOs ydych yn unigolyn ac yn defnyddio cyfrif banc personol i dalu am waith a gomisiynwyd, prosesir eich taliad gan ein meddalwedd ar gyfer taliadau trydydd parti. Nid ydym yn storio eich manylion banc ar ein system.\nNid oes gan unrhyw drydydd partïon fynediad i’ch data personol oni bai fod y gyfraith yn caniatáu iddynt wneud hynny.\nBeth os na fyddaf am weithio â Wolfestone Holdings bellach?\nOs nad ydych chi am weithio gyda ni bellach, gallwch ofyn i ni anweithredu eich proffil a byddwn yn peidio â chysylltu â chi.\nNi allwn ddileu eich cofnod yn llwyr ag effaith uniongyrchol gan ei fod yn ofynnol i ni o dan gyfraith dreth y DU i gadw eich data personol sylfaenol (enw, cyfeiriad, manylion cyswllt) am 6 blynedd ac ar ôl hynny bydd yn cael ei ddinistrio.\nMae cyfyngiadau ein System Rheoli Prosiectau yn golygu y bydd angen i’ch enw aros yn ein cronfa ddata gan ei fod yn gysylltiedig â phrosiectau yn y system; gallwn, fodd bynnag, ddileu’r holl wybodaeth arall ar eich proffil.\nAr gyfer unrhyw ymholiadau ynghylch diogelu data, cysylltwch â’n Swyddog Diogelu Data yn: dpo@wolfestone.co.uk.\nMae gennych yr hawl i gael gwybod am sut rydym yn defnyddio’ch data a phwy sydd â mynediad iddynt. Os oes gennych unrhyw gwestiynau ynghylch eich data nas trafodir yn y rhybudd preifatrwydd hwn, cysylltwch â’n Swyddog Diogelu Data: dpo@wolfestone.co.uk\nO dan y GDPR mae gennych hawl mynediad, sy’n golygu y gallwch ofyn i ni ddangos y data sydd gennym arnoch a dweud wrthych pwy sydd â mynediad iddynt. Gelwir hyn yn gais mynediad pwnc. Gweler ein tudalen Cais Mynediad Pwnc ar ein gwefan i gael rhagor o wybodaeth: https://www.wolfestone.co.uk/cy/rheoliad-diogelu-data-cyffredinol-gdpr/polisi-cais-mynediad-pwnc-wolfestone-holdings/\nMae gennych yr hawl i unioni, sy’n golygu, os ydych chi o’r farn ar unrhyw adeg bod y wybodaeth rydym yn ei phrosesu arnoch yn anghywir, gallwch ofyn am weld y wybodaeth hon a mynnu ei bod yn cael ei chywiro neu ei dileu. Gweler ein tudalen Cais Mynediad Pwnc ar ein gwefan i gael rhagor o wybodaeth: https://www.wolfestone.co.uk/cy/rheoliad-diogelu-data-cyffredinol-gdpr/polisi-cais-mynediad-pwnc-wolfestone-holdings/\nMae gennych yr hawl i ddileu, sy’n golygu y gallwch ofyn i ni eich tynnu o’n cofnodion. Er mwyn cyflawni ein rhwymedigaethau cyfreithiol, mae angen i ni gadw eich data am 6 blynedd, ac ar ôl hynny bydd eich holl ddata yn cael eu dinistrio’n ddiogel. Mae ein rhwymedigaethau cyfreithiol yn drech na’r hawl i ddileu yn y cyd-destun hwn.\nMae gennych yr hawl i gyfyngu ar brosesu, sy’n golygu y gallwch ofyn na wnawn unrhyw beth â’ch data ac eithrio eu storio.\nMae gennych yr hawl i gludadwyedd data, sy’n golygu y gallwch ofyn i ni drosglwyddo’ch data i reolwr data arall neu eu hanfon atoch mewn fformat strwythuredig, sy’n ddarllenadwy gan beiriant.\nHawl i wrthwynebu – gan fod ein seiliau ar gyfer casglu’ch data yn seiliedig ar fuddiannau cyfreithlon, fe allech wrthwynebu i ni brosesu rhywfaint o’r data y gofynnwn amdanynt fel rhan o’ch proses ymgeisio. Fodd bynnag, gallai hyn effeithio ar eich cais.\nHawliau’n ymwneud â gwneud penderfyniadau awtomataidd, gan gynnwys proffilio – nid ydym yn defnyddio unrhyw wasanaethau gwneud penderfyniadau neu broffilio awtomataidd wrth ddyrannu gwaith prosiect.\nAm ragor o wybodaeth ynghylch eich hawliau dan GDPR a phan ydynt yn gymwys, gweler:\nI arfer yr hawliau hyn, cysylltwch â’n Swyddog Diogelu Data: dpo@wolfestone.co.uk.\nOs ydych chi o’r farn ar unrhyw adeg bod y wybodaeth rydym yn ei phrosesu arnoch yn anghywir, gallwch ofyn am weld y wybodaeth hon a mynnu ei bod yn cael ei chywiro neu ei dileu.\nOs hoffech godi cwyn ynghylch sut rydym wedi trin eich data personol, gallwch gysylltu â’r DPO i ymchwilio i’r mater.\nOs nad ydych yn fodlon â’n hymateb neu os ydych yn credu ein bod yn prosesu eich data personol heb fod yn unol â’r gyfraith gallwch gwyno i Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth https://ico.org.uk/\nAdran 2: Data personol sydd wedi’u cynnwys o fewn dogfennau i’w cyfieithu\nFel y rheolwr data sylfaenol, eich rhwymedigaeth chi yw sicrhau bod gennych ganiatâd gwrthrych y data neu seiliau cyfreithlon eraill ar gyfer anfon cynnwys atom sy’n cynnwys data personol ar gyfer cyfieithu.\nMae hyn yn arbennig o wir ar gyfer cynnwys sy’n cynnwys categorïau arbennig o ddata personol.\nMae Wolfestone Holdings, sy’n cynnwys Wolfestone Translation, Robertson Languages International, a VoiceBox yn gweithredu fel prosesydd data a chyd-reolwr data personol sy’n bresennol mewn ffeiliau ar gyfer gwaith sy’n gysylltiedig ag iaith. Y rheswm am hyn yw, er mwyn cyflawni ein contractau gyda chi, mae angen inni ymgysylltu ag is-broseswyr, ac felly mae gennym gyfrifoldeb dros sut mae eich data yn eu cyrraedd.\nWrth ddweud ‘gwaith sy’n gysylltiedig ag iaith’ rydym yn golygu: cyfieithu, trawsgrifio, trosleisio, isdeitlo, hyfforddiant iaith, cyfieithu ar y pryd, ac unrhyw wasanaeth arall sy’n gysylltiedig ag iaith a gomisiynir gan ein cleientiaid.\nYr hyn a wnawn â data personol mewn cynnwys a ddarparwch ar gyfer gwaith sy’n gysylltiedig ag iaith\nNid ydym yn echdynnu data personol yn y cynnwys ar gyfer gwaith sy’n gysylltiedig ag iaith i’w prosesu y tu allan i gyd-destun y prosiect.\nAt ddibenion cynnal a chadw TG, caiff y ffeiliau eu storio ar weinyddion o fewn yr Undeb Ewropeaidd.\nMae gan yr holl staff perthnasol yn Wolfestone Holdings fynediad i gynnwys ar gyfer prosiectau sy’n gysylltiedig ag iaith.\nRhennir cynnwys ar gyfer prosiectau sy’n gysylltiedig ag iaith trwy ddefnyddio dulliau diogel â chyflenwyr gwasanaeth iaith trydydd parti cymeradwy a chydymffurfiol fel rhan o ymholiadau cyn-gontractiol ac yna fel rhan o gyflawni’r contract.\nTrosglwyddiadau Data Trydydd Gwlad\nEr mwyn cyflawni rhai contractau, bydd angen i ni drosglwyddo’r data i gyflenwyr gwasanaeth iaith y tu allan i’r UE a rhestr yr UE o Wledydd Digonol. Y rheswm am hyn yw bod y rhan fwyaf o gyfieithwyr Tsieineaidd, er enghraifft, wedi’u lleoli yn Tsieina. Os bydd angen i ni anfon dogfen y tu allan i’r UE/EEA [Ardal Economaidd Ewropeaidd] er mwyn cyflawni’ch cytundeb (yn unol ag erthygl 49b o’r rheoliadau GDPR), byddwn ni’n eich hysbysu. Eich cyfrifoldeb chi yw sicrhau bod gwrthrych y data hefyd yn ymwybodol o hyn a chael eu caniatâd pendant neu ailolygu’r data personol o fewn y cynnwys. Am ragor o wybodaeth, gweler ein Polisi Trosglwyddo Trydydd Gwledydd.\nOs yw’ch dogfennau yn cynnwys categorïau arbennig o ddata personol sy’n perthyn i gwrthrych data trydydd parti, eich rhwymedigaeth chi yw cael y caniatâd perthnasol a sefydlu seiliau cyfreithlon ar gyfer prosesu’r data hynny yn ôl erthyglau 6 a 9 o’r rheoliadau.\nByddwn ni’n gwneud pob ymdrech i nodi categorïau arbennig o ddata personol o fewn y dogfennau a roddwch i ni cyn dechrau llif gwaith y prosiect fel y gellir cymryd mesurau priodol.\nEfallai y byddwn ni’n gofyn i chi olygu gwybodaeth adnabyddadwy er mwyn i ni leihau’r risg i wrthrych y data cyn dechrau llif gwaith y prosiect, yn arbennig os byddai’r cytundeb yn golygu anfon y ddogfen at gyflenwyr gwasanaeth iaith y tu allan i’r UE/EEA.\nNi chaiff unrhyw ddogfennau sy’n cynnwys categorïau arbennig o ddata personol eu storio mewn TM. Bydd gan bob dogfen sy’n cynnwys data personol sy’n cael eu prosesu gan ddefnyddio TM, segmentau sy’n cynnwys data personol a ddileir yn union ar ôl cwblhau’r cyfieithiad.\nData sy’n Ymwneud â Phlant\nOs yw eich ffeiliau’n cynnwys data sy’n ymwneud â phlant nad ydynt yn gallu rhoi caniatâd i brosesu eu data, eich rhwymedigaeth chi yw cael caniatâd gan eu rhiant neu warcheidwad cyn comisiynu gwaith gennym.\nAm faint o amser y byddwn yn cadw’ch data\nO dan gyfraith dreth y DU mae’n ofynnol i ni gadw ffeiliau prosiect am 6 blynedd ac ar ôl hynny byddant yn cael eu dinistrio.\nMae gennych yr hawl i gael gwybod am sut rydym yn defnyddio’ch data a phwy sydd â mynediad atynt. Os oes gennych unrhyw gwestiynau ynghylch eich data nas trafodir yn y rhybudd preifatrwydd hwn, cysylltwch â’n swyddog diogelu data, Norbert Pietrzak: dpo@wolfestone.co.uk.\nO dan y GDPR mae gennych hawl mynediad, sy’n golygu y gallwch ofyn i ni ddangos y ffeiliau sydd gennym a dweud wrthych pwy sydd â mynediad iddynt. Gelwir hyn yn gais mynediad pwnc. Gweler ein tudalen Cais Mynediad Pwnc ar ein gwefan i gael rhagor o wybodaeth: https://www.wolfestone.co.uk/cy/rheoliad-diogelu-data-cyffredinol-gdpr/polisi-cais-mynediad-pwnc-wolfestone-holdings/\nMae gennych yr hawl i unioni, sy’n golygu, os ydych chi o’r farn ar unrhyw adeg bod y wybodaeth rydym yn ei phrosesu yn anghywir, gallwch ofyn am weld y wybodaeth hon a mynnu ei bod yn cael ei chywiro neu ei dileu. Gweler ein tudalen Cais Mynediad Pwnc ar ein gwefan i gael rhagor o wybodaeth: https://www.wolfestone.co.uk/cy/rheoliad-diogelu-data-cyffredinol-gdpr/polisi-cais-mynediad-pwnc-wolfestone-holdings/\nMae gennych yr hawl i ddileu, sy’n golygu y gallwch ofyn i ni dynnu ffeiliau prosiect o’n cofnodion. Er mwyn cyflawni ein rhwymedigaethau cyfreithiol, mae angen i ni gadw’r ffeiliau am 6 blynedd, ac ar ôl hynny bydd yr holl ffeiliau yn cael eu dinistrio’n ddiogel. Mae ein rhwymedigaethau cyfreithiol yn drech na’r hawl i ddileu yn y cyd-destun hwn.\nMae gennych yr hawl i gyfyngu ar brosesu, sy’n golygu y gallwch ofyn na wnawn unrhyw beth â’r ffeiliau ac eithrio eu storio.\nMae gennych yr hawl i gludadwyedd data, sy’n golygu y gallwch ofyn i ni drosglwyddo’r ffeiliau i reolwr data arall.\nHawl i wrthwynebu – mae ein seiliau ar gyfer prosesu data yn seiliedig ar gyflawni contract gyda chi, felly nid yw hawliau gwrthwynebu yn berthnasol yma.\nNid yw hawliau sy’n ymwneud â gwneud penderfyniadau awtomataidd yn gymwys yn y cyd-destun hwn.


Gwneuthurwyr a Chyflenwyr Teils Llawr Rhwd Rhwd Di-lithro Rap Rap - Teils Llawr Ystafell Ymolchi Rustig Pris Cyfanwerthol - HANSE\nTeils Llawr Di-lithro Garw Ystafell Ymolchi Rustic\nDewch o hyd i deils llawr gwrthlithro gwladaidd anhygoel ar gyfer eich ystafell ymolchi neu hyd yn oed gegin, felly teils gwladaidd yn bendant yw'r hyn rydych chi'n edrych amdano. Mae gan bob un o deilsen llawr garw ystafell ymolchi wladaidd arwynebau matte ac nid ydynt yn sgidio; mae'r teils llawr gwladaidd yn addas ar gyfer ystafelloedd ymolchi neu gegin, gan fod y llawr yn aml yn wlyb ac yn llithrig. Gyda'i ddyluniad effaith garreg, mae lloriau teils sy'n edrych yn wladaidd yn addas iawn ar gyfer cyfarch ymddangosiad naturiol cynhesrwydd dan do.\nMatt / Garw\nBydd y teils llawr llithro ystafell ymolchi gwladaidd swynol swynol hyn yn creu arddull wledig ffasiynol yn eich cartref. Wedi'u gwneud o borslen gwydrog, mae teils llawr ystafell ymolchi yn gwrthsefyll traul yn fawr. Gellir defnyddio teils llawr gwladaidd i drawsnewid waliau a gofodau llawr ceginau, ystafelloedd ymolchi, ystafelloedd byw a hyd yn oed ardaloedd gardd awyr agored. Dewiswch o wahanol feintiau, neu dewiswch gynllun patrwm modiwlaidd.\nDefnyddiwch y teils llawr gwladaidd llwyd hyn y tymor hwn i'ch oeri gartref. Mae teils ystafell ymolchi wedi'u cynllunio gydag effaith garreg realistig. Fel rhan o'n detholiad o deils effaith carreg, mae teils llawr ystafell ymolchi wedi'u gwneud o borslen ac mae gorffeniad Matt arnynt.\nHot Tags: Teils Llawr Di-lithro Garw Ystafell Ymolchi Rustic, gweithgynhyrchwyr, cyflenwyr, cyfanwerthol, rhad, disgownt, pris\nPâr o: Teilsen Llawr Bae Rustic 150x600mm\nNesaf: Teils Llawr Gwladaidd Mawr 600x1200mm


Treftadaeth Ddiwydiannol - Conwy\nRydych chi yma: Treftadaeth > Treftadaeth Ddiwydiannol\nLleoedd i ymweld yng Ngogledd Cymru\nYn gryno. Cerrig, copr, gwlân a chludiant\nNid yw diwydiant wedi’i gyfyngu i’r Chwyldro Diwydiannol a weddnewidiodd Prydain yn ystod y 18fed a’r 19eg ganrif. Roeddem yn brysur yn cynhyrchu pethau ymhell cyn hynny.\nYn y bryniau uwchben Penmaenmawr gallwch ddarganfod olion ‘ffatri’gynhyrchu bwyeill o’r Oesoedd Cerrig. Mae’n rhaid fod y llyfr archebion yn llawn gan fod bwyeill o Benmaenmawr wedi’u darganfod ym mhob rhan o Brydain.\nA allwch chi ddychmygu sut fath o fywyd a gafodd y mwynwyr a fu’n defnyddio dim ond arfau esgyrn a cherrig i gloddio o dan y ddaear? Gallwch ryfeddu at eu llwyddiannau – a phryderu ynghylch eu hamodau gwaith – ym Mwyngloddiau’r Gogarth, Llandudno, lle bu mwynwyr copr o’r Oes Efydd yn gweithio mewn gloddfa danddaearol, y mwyaf i’w darganfod yn y byd, yn ôl pob tebyg.\nYn fwy diweddar, diolch i gyflenwadau digonol o wlân a dwr, sefydlwyd diwydiant gwehyddu llwyddiannus yn Nhrefriw. Mae’r felin wlân, a agorwyd yng nghanol y 19eg ganrif, yn dal i ffynnu. Mae swn y peiriannau i’w clywed o hyd yn cynhyrchu brethyn cartref Cymreig traddodiadol. Ac mae’r felin yn dal i ddefnyddio ynni dwr i yrru’r peiriannau.\nGwelwyd chwyldro ym maes cludiant hefyd. Mae’n anodd iawn dychmygu heddiw, yn oes awyrennau Easyjet a Ryanair, sut brofiad fyddai teithio ar goets fawr am ddyddiau cyn cyrraedd pen eich taith. Ond yn raddol, bu gwelliant yn safon y ffyrdd.\nThomas Telford, peiriannydd mawr Oes Victoria, oedd yn gyfrifol am ddatblygu ffordd yr A5 rhwng Llundain a phorthladd Caergybi ar Fôr Iwerddon. A beth oedd ei ateb i groesi Afon Conwy ym 1826? Wel, codi pont grog hardd, a adeiladwyd mewn arddull sy’n cydweddu â’r castell. Y bont oedd y brif groesfan dros yr afon hyd 1956. Mae’r bont a’r tolldy bellach yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.


Sgwrsio Ibipeba. Sgwrsio am ddim gyda dieithryn ar hap yn syth o Ibipeba.\nCroeso i Chatroulette IbipebaCyswllt i berson aleatory unrhyw le yn y byd. Gyda Chatroulette Ibipeba gallwch ddewis rhwng yr opsiynau canlynol:- Sgwrs am ddim gyda phob math o bobl o Ibipeba. I nodi hyn, ewch i 'Settings'.- Sgwrs gyda gwe-gamera yn y modd 'n fideo'.- Sgwrs gyda meicroffon yn y modd 'micro'.- Sgwrs safle ddienw heb micro ac nid oes unrhyw 'n fideo yn y modd' testun '.- Spy sgyrsiau eraill yn ddienw os ydych yn caniatáu.- Os nad ydych yn dymuno i ni spied newid yn 'Settings'.I ddechrau pwyswch 'F2' neu cliciwch 'dechrau'.\nRhestr o ddinasoedd yn Ibipeba:


Cadwyn gyflenwi Grawn Hynafol Organig | Farming Connect\nSioe Deithiol Ffermio Cynaliadwy\nProsiectau EIP wedi'i gymeradwyo\nCadwyn gyflenwi Grawn Hynafol Organig\nMae galw cynyddol gan bobwyr crefft, a gwerthwyr mwy masnachol, am rywogaethau hynafol o rawn sy’n dod yn gynyddol boblogaidd ymhlith defnyddwyr. Mae eu systemau gwreiddiau helaeth o’u cymharu ag amrywiaethau modern, yn eu caniatáu i gael mynediad at fwy o faetholion mewn modd mwy effeithlon, ac yn ffurfio’n ddyfnach o fewn proffil y pridd. Mae hyn yn ein galluogi i’w tyfu ar briddoedd llai ffrwythlon gyda llai o fewnbynnau, cynyddu lefelau maetholion penodol o bosibl yn y grawn a chystadlu yn erbyn chwyn. Mae blas bara o rawn hynafol yn cael ei ystyried i fod yn well na nifer o amrywiaethau modern.\nEr bod y galw am y rhywogaethau hynafol yma wedi cynyddu, gall fod yn anodd eu cynhyrchu mewn modd sy’n hyfyw yn economaidd, o ystyried mai bychan yw eu cynnyrch. Nid oes ond ychydig i ddim gwybodaeth agronomegol am y mathau o rawn hynafol, a bydd y gallu i gynnal ymchwil i effeithiau gwahanol gyfraddau o hadau a’u hau dan gnydau eraill ar ffermydd yn rhoi cyfle i’r grŵp o ffermwyr i gael gwell dealltwriaeth o agronomeg ac economeg tyfu’r cnydau. Mae Fferm Caerhys, Caerfai a Lower Harglodd yn Sir Benfro a gyda’i gilydd maent yn cynnig cymysgedd ragorol o brofiad a chymhelliant i ddatblygu eu diddordeb i yrru’r farchnad am rawn hynafol yn y rhan hon o Orllewin Cymru yn ei blaen.\nBydd plotiau arbrawf yn cael eu lleoli ar gaeau sy’n cael eu rheoli yn organig ar bob un o’r tair fferm gan sicrhau eu bod yn unffurf o ran dyfnder y pridd, ffrwythlondeb, draeniad a thopograffeg. Bydd y plotiau yn cael eu hau gydag 2 amrywiaeth o rawn hynafol, Einkorn a barfog Ebrill, ac 1 amrywiaeth modern, Mulika ar gyfer cymhariaeth. Bydd y prosiect yn canolbwyntio ar ddau beth:\nCyfradd hau -Byddant yn cael eu tyfu ar 3 cyfradd hadu gwahanol (isel, canolig ac uchel)\nHau o dan - Sut, neu os, mae hau o dan grawn hynafol yn cael effaith ar eu tyfiant, datblygiad, cynnyrch neu ansawdd.\nBydd y plotiau yn cael eu rheoli yn ôl arferion y fferm e.e. og i reoli chwyn cyn hau dan gnwd arall. Bydd data ar ôl iddynt ymsefydlu yn cael ei gasglu am gyfrif y planhigion, afiechyd y dail, afiechyd gwaelod y coesyn, uchder y cnwd, clwy tywysennau, ymsefydlu, cynnyrch y cynhaeaf a’i ansawdd, ac ansawdd wrth goginio.\nTrwy fynd i’r afael â chwestiynau agronomeg allweddol, bydd y prosiect yn gwella effeithlonrwydd cynhyrchiant, a bydd y prawf pobi, blas a maeth yn ein cynorthwyo i brofi’r honiadau ynglŷn â chynnyrch yn seiliedig ar rawn hynafol.


Gwaith i Adfywio Iaith - Dogfen Bolisi Ymgynghorol | Cymdeithas yr Iaith Gymraeg\nGwaith i Adfywio Iaith - Dogfen Bolisi Ymgynghorol\nCyhoeddwyd gan colinnosworthy ar Mer, Hyd 10th am 2:59 yp\nGwaith i Adfywio Iaith\nDangosodd canlyniadau Cyfrifiad 2011 ostyngiad nid yn unig yng nghanran y siaradwyr Cymraeg, o 21% i 19%, ond hefyd yn nifer y wardiau gyda thros 70% yn medru’r iaith. Yn fras, ymddengys fod tua 3,000 yn llai o siaradwyr Cymraeg bob blwyddyn yn byw yng Nghymru.\nDengys y ffigyrau nifer o’r ffactorau sy’n dylanwadu ar gyflwr yr iaith. Amlygir mai allfudo — megis pobl ifanc yn gadael eu cymunedau i chwilio am waith — yw un o’r prif ffactorau sy’n arwain at argyfwng yr iaith. Amcangyfrifir ein bod yn colli tua 5,200 o siaradwyr Cymraeg y flwyddyn drwy allfudo o Gymru.\nOs edrychwn ar Ynys Môn, Gwynedd, Ceredigion a Chaerfyrddin dros y degawd diwethaf, mae 117,000 o bobl ifanc rhwng 15 a 29 wedi gadael yr ardaloedd hynny, sy'n cyfateb i dros 55 y cant o'r holl allfudiad ar gyfer pob oedran. Yng Ngheredigion, fe wnaeth 3,670 o bobl ifanc adael y sir mewn un flwyddyn yn unig, sef 2015 i 2016 - mae hynny’n cyfateb i bron 20 y cant o'r holl boblogaeth o bobl ifanc rhwng 15 a 29 oed yn gadael sir Ceredigion.\nDyna un o’r prif resymau y mae’n rhaid canolbwyntio ar bolisïau fyddai’n creu gwaith mewn cymunedau Cymraeg, ac ymgyrchu dros bolisïau economaidd a fydd yn cryfhau sefyllfa’r iaith.\n2. Polisïau Presennol y Llywodraeth\nRhoddwyd sylw i’r cysylltiad rhwng y Gymraeg a’r economi mewn nifer o adroddiadau diweddar. Mae’r adroddiadau hyn wedi edrych ar yr iaith Gymraeg a datblygu economaidd, naill ai’n uniongyrchol neu fel rhan annatod o’u cylch gorchwyl.\nYmysg yr adroddiadau perthnasol diweddar dylid nodi fan hyn:\nCynyddu nifer y cymunedau lle defnyddir y Gymraeg fel prif iaith, adroddiad Grŵp Gorchwyl a Gorffen ar ran y Gweinidog dros Addysg a Sgiliau, Rhagfyr 2013\nMae’r adroddiad yn cynnig y dylid hybu datblygiad Bangor, Aberystwyth a Chaerfyrddin fel dinas-ranbarthau.\nYr Iaith Gymraeg a Datblygu Economaidd, adroddiad Grŵp Gorchwyl a Gorffen ar ran Gweinidog yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth, Ionawr 2014\nIaith, Gwaith a Gwasanaethau Dwyieithog, adroddiad y Gweithgor ar yr iaith Gymraeg a Llywodraeth Leol (Mehefin 2016)\n“... dylai strategaeth ieithyddol economaidd roi’r pwyslais a’r ffocws ar gynyddu’r cyfalaf cymunedol sy’n bodoli, yn hytrach na dibynnu yn ormodol ar ddenu gwaith a swyddi o’r tu allan. Yn hynny o beth, mae’r iaith Gymraeg a dwyieithrwydd trigolion cymunedau yng Nghymru yn rhan gynhenid o’r ‘cyfoeth, creadigrwydd a’r sgiliau’ y maent yn gallu eu cynnig.”\nCymraeg 2050: Strategaeth Gymraeg Llywodraeth Cymru\nMae’r strategaeth hon yn disodli Iaith fyw: iaith byw - Strategaeth y Gymraeg 2012-17 a’r datganiad polisi cysylltiedig, Iaith fyw: iaith byw - Bwrw mlaen. Mae Strategaeth Cymraeg 2050 yn nodi dull hirdymor Llywodraeth Cymru o gyrraedd y targed o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.\n“Mae ardaloedd â dwysedd uchel o siaradwyr Cymraeg yn parhau i fod wrth galon ein gweledigaeth. Dyma’r lleoedd yng Nghymru sy’n creu’r hinsawdd fwyaf ffafriol ar gyfer meithrin siaradwyr Cymraeg: po fwyaf yw nifer y siaradwyr sy’n byw mewn ardal ddaearyddol, po fwyaf yw’r tebygolrwydd fod ganddynt gyfleoedd i ddefnyddio’r iaith wrth gyfathrebu o ddydd i ddydd. Dyma hefyd y mannau sydd â’r nifer fwyaf o siaradwyr sy’n rhugl eu Cymraeg. Yr hyn sy’n tueddu i nodweddu’r ardaloedd hyn yw eu bod yn wledig eu natur, a bod eu heconomïau yn dibynnu i raddau helaeth ar y sector cyhoeddus, amaethyddiaeth a thwristiaeth, gyda threfi sy’n ganolfannau i ddarparu gwasanaethau a swyddi i ardaloedd eang. Nid oes ateb hawdd i’r heriau sy’n wynebu cymunedau fel y rhain. Er hynny, rydym yn bendant ynghylch yr angen i’r gwaith mewn perthynas â chynllunio ieithyddol a datblygu economaidd fynd law yn llaw â’i gilydd, er mwyn creu cymunedau Cymraeg sy’n hyfyw yn economaidd ac yn ieithyddol.”\n“I gynyddu nifer y bobl sy’n siarad Cymraeg, datblygu eu hyder i wneud hynny, a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg mewn amryw o leoliadau, mae angen adnoddau digidol, cyfryngau iach ac amrywiol… “\n“…mae’n ddyletswydd ar y Llywodraeth i hybu twf economaidd a lledaenu ffyniant ar draws Cymru. Ni allwn ddisgwyl i gymunedau Cymraeg aros yn statig tra bo natur cymdeithas yn newid. Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod yn llawn pwysigrwydd datblygu economi ffyniannus, gynaliadwy mewn ardaloedd gwledig…”\n“Ein nod: cefnogi seilwaith economaidd-gymdeithasol cymunedau Cymraeg.”\nSymud Cymru Ymlaen 2016-2021, rhaglen Llywodraeth Cymru ar gyfer y pum mlynedd nesaf (Medi 2016)\n“...rydym yn bendant ynghylch yr angen i’r gwaith mewn perthynas â chynllunio ieithyddol a datblygu economaidd fynd law yn llaw â’i gilydd, er mwyn creu cymunedau Cymraeg sy’n hyfyw yn economaidd ac yn ieithyddol.”\nFfyniant i Bawb: Y cynllun gweithredu ar yr economi (Llywodraeth Cymru 2017)\n“Mae dyfodol ein cymunedau Cymraeg eu hiaith a’n heconomi ranbarthol yn mynd law yn llaw. Bydd economïau lleol ffyniannus yn ein helpu i gyrraedd ein targed o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050. Bydd swyddi o ansawdd da a rhanbarthau sy’n fannau deniadol i weithio, i fyw ac i fuddsoddi ynddynt, yn rhoi rheswm i bobl aros neu ddychwelyd i weithio ac i fyw mewn cymunedau lle mae’r Gymraeg yn ffynnu. Os yw’r Gymraeg yn ffynnu, mae hynny’n helpu busnesau i dyfu ac yn cynnig cyfleoedd gwirioneddol i ddatblygu’r economi yn y rhanbarthau.”\nFelly, er bod sawl adroddiad yn nodi pwysigrwydd y cysylltiad rhwng yr economi a’r Gymraeg, yn enwedig yng nghyd-destun cymunedau sy’n draddodiadol â dwysedd uchel o siaradwyr, nid oes tystiolaeth bod y Llywodraeth wedi gweithredu ar yr argymhellion mewn unrhyw ffordd fyddai’n gwneud gwahaniaeth.\n2. Egwyddorion y Gymdeithas\nCred y Gymdeithas mai’r un grymoedd strwythurol sydd yn tanseilio cymunedau Cymraeg ag sydd yn bygwth pobloedd a’u diwylliannau ledled y byd. Gwelwn felly ein brwydr fel amlygiad Cymreig o frwydr fyd-eang dros drefn economaidd sydd yn gwasanaethu pobl yn hytrach nag yn eu rheoli. Trefn sydd hefyd yn parchu eu hunaniaeth, eu diwylliant a’u hamgylchedd.\nMae cyflwr yr iaith a’r economi yn gysylltiedig. Mewn ardal Gymraeg gydag economi cryf, bydd llai o bobl yn allfudo er mwyn cael gwaith, felly bydd niferoedd uchel o siaradwyr Cymraeg yn parhau i fyw yno. Ble mae niferoedd uchel o siaradwyr Cymraeg ac mae’r iaith mewn sefyllfa gref — ble mae medru’r Gymraeg yn ddefnyddiol wrth chwilio am swyddi, cynnig gwasanaethau, ac yn y blaen — cymhellir pobl ddi-Gymraeg sy’n symud i’r ardal i gymathu. Dyma sefyllfa lle mae’r gymuned yn hyfyw ac mae’r iaith a’r economi yn cynnal ei gilydd. Gellir meddwl am y sefyllfa hon fel ‘cynaladwyedd economaidd ieithyddol’.\nWrth ystyried cynaladwyedd economaidd ieithyddol, mae angen ei weld ochr yn ochr ag egwyddorion cynaladwyedd amgylcheddol. Mae datblygu cynaliadwy’n golygu dysgu sut i fyw o fewn terfynau adnoddau cyfyngedig y Ddaear ar yr un pryd â chadw adeiledd ein cymdeithas a’i wella. Credwn fod y drefn masnach rydd bresennol yn milwrio yn erbyn y Gymraeg. Mae ein gweledigaeth o ddatblygu economi cynaliadwy lleol yn gam hanfodol tuag at roi i gymunedau Cymraeg eu hiaith gyfle i oroesi. Mae economi cryf, lleol yn allweddol i ddyfodol y Gymraeg.\nCredwn y dylai’r economi weithio’n un i gyd. Byddai ein polisïau economaidd yn hyrwyddo cymdeithas deg, gyfiawn, a mwy cyfartal ar yr un pryd â chydnabod ein bod yn byw ar blaned ac iddi derfynau. Er mwyn cynnal ein cymunedau a’u diwylliant, rhaid wrth ddatblygu economaidd cynaliadwy. Dylid osgoi dadreolaeth a datblygiadau sydyn a fyddai yn y pendraw yn chwalu cymunedau. Rydym yn ymwrthod â’r duedd gynyddol i ganoli grym economaidd, o fynd ag adnoddau oddi ar gymunedau, o fynd â gwasanaethau ymhellach oddi wrth bobl. Rydym yn ymwrthod â’r duedd i ganoli adnoddau yn un rhan o Gymru. Mae angen datblygu’r genedl gyfan, nid Caerdydd a dinas-ranbarthau yn unig.\nMae angen edrych ar ddatblygu economaidd o safbwynt cynnal a chryfhau cymunedau lleol yn naturiol drwy ychwanegu gwerth i’n hadnoddau cynhenid. Yn rhy aml dehonglir datblygu economaidd fel hybu twf ar unrhyw gyfri, a dehonglir datblygu ieithyddol mewn termau diwylliannol. Mae angen edrych ar ein cymunedau Cymraeg yn holistaidd gan gydblethu’r elfennau ynghyd yn un. Wrth wneud hyn mi fyddwn yn cyflwyno pecyn o gamau ymarferol medrir eu cymryd i gryfhau’r economi a’r Gymraeg.\n3. Polisïau’r Gymdeithas\nErs degawdau, mae’r Gymdeithas wedi pwysleisio pwysigrwydd maes yr economi fel rhan o becyn o bolisiau sydd angen eu mabwysiadu er mwyn cryfhau cyflwr y Gymraeg.\nYn ddiweddar, rydyn ni wedi cyhoeddi nifer o ddogfennau sy’n gysylltiedig â’r maes yma megis y Maniffesto Byw (2012), Deddf Eiddo a Chynllunio (2014), Miliwn o Siaradwyr (2015) a Polisi Iaith a Gwaith (2016).\nMae’r dogfennau hyn oll yn adlewyrchu egwyddorion economaidd sylfaenol y Gymdeithas, sef bod:\ny Gymraeg yn berthnasol i bob rhan o Gymru a bod potensial gan bob cymuned i adfer neu ddiogelu'r Gymraeg fel ei bod yn dod neu'n parhau i fod yn brif iaith y gymuned, ac felly bod datblygu’r economi Cymraeg yn hollbwysig i bob ardal;\nffyniant y Gymraeg yn mynd llaw yn llaw ag egwyddorion cynaliadwyedd ehangach;\nCymru yn gymuned o gymunedau a dylai grym fod yn nwylo pobl yn eu cymunedau lleol;\nrhaid i unrhyw strwythurau economaidd fod yn wirioneddol ddemocrataidd;\no’r gwaelod i fyny y daw ffyniant economaidd gwirioneddol gynaliadwy; a’r\nangen rhannu a chydbwyso datblygu economaidd ar hyd a lled y wlad\nYn ogystal, rydym wedi adolygu ein polisiau yn dilyn trafodaethau mewnol diweddar. Daeth nifer o gasgliadau allan o’r trafodaethau hynny sef:\nyr angen i gael system ariannol lleol er mwyn buddsoddi yn ein heconomïau lleol cynhenid;\npwysigrwydd y drefn eiddo a chynllunio er mwyn galluogi pobl i aros yn eu cymunedau lleol;\ny dybryd angen i gynllunio’r gweithlu er mwyn datblygu iaith a gwaith;\ny potensial i ddefnyddio’r system trethu er mwyn sbarduno datblygu economaidd cynaliadwy;\nyr angen i wirioneddol ddatganoli y sector gyhoeddus ar raddfa eang;\nyr angen i’r sector gyhoeddus bwrcasu mor lleol â phosibl\nyr angen i sicrhau mynediad i’r wê mor dda neu well yn ein pentrefi â sydd yn ein trefi er mwyn annog pobol i aros yno;\nyr angen i greu systemau trafnidiaeth newydd ac arloesol ar hyd a lled Cymru; a\npwysigrwydd y diwydiant amaeth i’n heconomi a’r angen i barchu’r diwydiant hwnnw\n4. Cynigion Polisi Penodol - 12 cam i ddatblygu iaith a gwaith\nEr mwyn mynd i’r afael â’r heriau a’r cyfleoedd rydym wedi eu cyfeirio atyn nhw uchod, argymhellwn becyn o bolisïau economaidd, sef 12 cam tuag at ddatblygu iaith a gwaith ym mhob rhan o Gymru:\nI. Cynghorau i sefydlu banciau lleol er mwyn buddsoddi yn yr economi a seilwaith lleol\nYn yr Almaen, mae tua 70% o fancio yn cael ei wneud gan tua 1,700 o fanciau lleol cydweithredol a’r banciau cynilo Sparkassen, sy’n gweithredu er budd y cyhoedd, sydd o fantais sylweddol i’r "Mittelstand" – sef busnesau bach a chanolig. Mae Sparkassen yn dal tua thraean o asedau banciau’r wlad gyda thua pedwar-deg y cant o holl arian cwsmeriaid.\nCredwn y byddai sefydlu banciau lleol yng Nghymru yn rhoi hwb i’r economi leol drwy sicrhau bod mwy o arian yn cael ei fuddsoddi’n lleol. Yn ogystal, byddai’n gwella mynediad at gyllid i fusnesau a phrosiectau lleol.\nCredwn fod cyfle gan gynghorau i arwain ar y gwaith hwn drwy ddefnyddio eu cronfeydd pensiwn, sy’n werth tua £15 biliwn, i gynorthwyo sefydlu banciau lleol, a fyddai’n llawer mwy gwydn a buddiol i’n heconomïau lleol.\nDylai’r banciau lleol yma gael dyletswydd benodol i hybu gofodau a phrosiectau Cymraeg. Rydym wedi dadlau ers nifer o flynyddoedd y dylid sefydlu Cronfa Ariannu Cynnal Gwasanaethau ac Adnoddau Cymunedol sy’n cynnig symiau cymharol fach o arian cyfalaf i grwpiau cymunedol megis y Saith Seren. Gallai’r cynnig hwn fod yn rhan o strwythur banciau lleol.\nII. Rhoi mwy o rym i gymunedau dros ddatblygu economaidd, er enghraifft:\ntrwy roi’r hawl i gynghorau godi treth ar dwristiaeth er mwyn buddsoddi mewn is-adeiledd\ntrwy ddatganoli’r hawl i amrywio trethi busnes ar lefel meicro, er mwyn i Gynghorau allu annog twf busnesau mewn pentrefi ac nid yn y prif drefi yn unig\nMae Sefydliad Bevan wedi dadlau dros dreth neu ardoll twristiaeth o £1 y pen y noson, ac mae Llywodraeth Cymru wedi cytuno i ddatblygu’r syniad ymhellach wedi ymgynghoriad yn 2017. Dywedodd y Llywodraeth wrth esbonio’r rhesymau dros ddatblygu’r syniad:\n“Mae Cymru'n lle poblogaidd i ymwelwyr. Mae'r syniad hwn am dreth yn edrych i weld sut y gallai cyfraniad bach gan ymwelwyr helpu i gynnal gwasanaethau sy’n bwysig i ymwelwyr a’r gymuned leol. Gellid defnyddio’r dreth i dalu am bethau sy'n gwneud ardaloedd yn ddeniadol, megis cadw traethau'n lân, glanhau strydoedd a chynnal toiledau cyhoeddus o ansawdd uchel.”\nYmddengys bod trethi ar dwristiaeth eisoes yn weithredol yn y rhan fwyaf o wledydd Ewropeaidd, gan gynnwys yr Almaen, Awstria, Bwlgaria, Catalwnia, Croatia, yr Eidal, Ffrainc, Gwlad Belg, Gwlad Groeg, Gweriniaeth Tsiec, yr Iseldiroedd, Lithwania, Portiwgal, Rwmania, Rwsia, Sbaen, Slofenia, Slofacia, Y Swistir, a’r Wcráin.\nMewn dinas fel Barcelona, codir symiau sylweddol drwy’r dreth, tua €41 miliwn yn 2014.\nMae trethi twristiaeth wedi cael eu cyflwyno mewn ardaloedd llai poblog, er enghraifft yn Lithwania mae treth o €1 y noson y pen wedi ei chyflwyno mewn dwy ardal dwristaidd yn benodol er mwyn ariannu prosiectau isadeiledd a hybu twristiaeth.\nCredwn felly y dylai awdurdodau lleol fod â’r hawl i godi treth neu ardoll ar dwristiaeth er mwyn ariannu prosiectau o fudd i’r gymuned. Gellid rhoi hyblygrwydd eang i awdurdodau lleol o ran sut i osod y dreth, megis dewis maint y ffi ac am faint o nosweithiau y dylid ei thalu.\nIII. Buddsoddi mewn isadeiledd - ail-sefydlu llinell rheilffordd Caerfyrddin i Aberystwyth\nMae cysylltiadau trafnidiaeth yn broblem mewn nifer o ardaloedd lle mae’r Gymraeg yn draddodiadol yn gryf. Mae adroddiad diweddar gan Lywodraeth Cymru ar yr achos dros fuddsoddi mewn rheilffyrdd yn nodi ac yn mesur tanfuddsoddi hirdymor a systematig mewn seilwaith rheilffyrdd yng Nghymru o’i gymharu â’r DU gyfan. Mae’r ‘Wales Route’, sy’n cwmpasu 11% o’r rhwydwaith, wedi derbyn ychydig dros 1% o’r gyllideb welliant (£198m o gyfanswm o £12.2bn yn Lloegr a Chymru). Mae gwelliannau’n gwella gallu, capasiti a dibynadwyaeth y rhwydwaith rheilffyrdd, ac felly mae’r buddsoddiad cyfyngedig yng Nghymru’n cyfrannu at lai o wasanaethau a gwasanaethau llai deniadol, gan arwain at gyfran is ar gyfer rheilffyrdd, ond cymorthdaliadau uwch fesul teithiwr.\nYn dilyn ymgyrch gref ar lawr gwlad, mae’r Llywodraeth felly wrthi’n ymchwilio i ymarferoldeb ailagor y rheilffordd rhwng Aberystwyth a Chaerfyrddin. Cafodd y llinell rheilffordd rhwng Caerfyrddin ac Aberystwyth ei chau i deithwyr ym 1965 ac i nwyddau ym 1973. Yn 2015, daeth astudiaeth ddichonoldeb y Llywodraeth i’r casgliad y byddai cost ail-agor y llinell rhwng £500 i £750 miliwn.\nByddai modd fforddio’r buddsoddiad strategol bwysig hwn drwy nifer o ffynonellau ariannol:\nPwerau Benthyg Llywodraeth Cymru - yn lle buddsoddi mewn ehangu’r M4 ger Casnewydd am gost rhwng £1.4 a £2.3 biliwn, prosect sydd wedi ei feirniadu’n hallt gan nifer o fudiadau, gallai’r Llywodraeth ddefnyddio cyfran o’u pwerau i fengthyg hyd at £1.15 biliwn i fuddsoddi yn y prosiect hwn;\nCyfran deg o gost cynllun HS2 yn Lloegr, sydd i fod i gostio £55.7 biliwn, a gall godi i gymaint â £80 biliwn. Byddai cyfran deg o’r arian yma i Gymru yn golygu rhwng £3 a £4.5 biliwn – mwy na digon i gyllido’r prosiect yma a sawl un arall.\nOs yw’r prosiect rhanbarthol Arfor yn mynd yn ei flaen ar raddfa bargeinion rhanbarthol eraill, byddai modd i’r arian yna gyfrannu at y costau;\nByddai modd i’r dreth ar dwristiaeth gyfrannu at y costau yn ogystal drwy law awdurdodau lleol\nIV. Datganoli cannoedd o swyddi allan o Gaerdydd\nMae diffyg cyfleoedd gwaith yn cael effaith ar y Gymraeg a chynaliadwyedd cymunedau lle mae dwysedd uchel o siaradwyr yr iaith. Mae datganoli swyddi allan o Gaerdydd yn bwysig o ran sicrhau bod gennym economi ac iaith gynaliadwy a ffyniannus ledled y wlad. Nid oes amheuaeth nad yw’r cydbwysedd yn iawn ar hyn o bryd.\nCredwn felly y dylid datganoli cannoedd o swyddi allan o’r Brifddinas, gan ddechrau drwy sefydlu ac adleoli’r cyrff canlynol:\nSefydlu Adran Gymraeg newydd Llywodraeth Cymru (wedi ei uwchraddio o Uned y Gymraeg)\nAwdurdod Darlledu Cymru\nCorff Datblygu Economaidd\nCwmni Ynni Cenedlaethol\nMenter Iaith a Gwaith Didigol\nYn ogystal, credwn y dylid datganoli rhagor o swyddi yn yr adrannau amaeth, addysg ac economi.\nFel rhan o’r cynllun ehangach hwn, credwn y dylid sefydlu adran newydd o fewn Llywodraeth Cymru i fod yn gyfrifol am y Gymraeg. Ar hyn o bryd, mae Is-Adran y Gymraeg gan Lywodraeth Cymru sydd wedi’i lleoli yng Nghaerdydd nad oes ganddi statws adran lawn. Credwn fod statws israddol y Gymraeg o fewn y gwasanaeth sifil yn golygu nad yw’r iaith yn cael digon o ystyriaeth polisi. yn ogystal, ac wrth siarad gyda nifer o grwpiau eraill, mae’n glir nad oes digon o ddylanwad gan Is-Adran y Gymraeg bresennol y Llywodraeth. Mae beirniadaeth hefyd bod yr uned yn rhy Gaerdydd-ganolog ei meddylfryd, sy’n gallu, ac wedi, bod yn broblem o ran llunio’r polisïau gorau i'r iaith. Felly mae dadl gref dros y newid penodol hwn.\nV. Sefydlu llwybr tarw yn y system gynllunio ar gyfer datblygiadau sy’n eithriadol lesol i’r Gymraeg\nYn 2013, daeth ymgynghoriad Lywodraeth Cymru ar sefyllfa’r iaith - Y Gynhadledd Fawr - ddod i’r casgliad bod: “... consensws mai symudoledd poblogaeth yw’r her gyfredol fwyaf i hyfywedd y Gymraeg a gwelwyd bod yr atebion i’r her honno ynghlwm â: … polisïau tai a chynllunio...”\nYn ein Deddf Eiddo a Chynllunio amgen y cyhoeddom yn 2014, amlinellom sut y dylid cynnig manteision cynllunio i geisiadau datblygu “ceisiadau o fudd sylweddol i’r gymuned ac i’r Gymraeg” sef ceisiadau am ganiatâd cynllunio, lle bydd y datblygiad arfaethedig o fudd sylweddol i’r gymuned ac i’r Gymraeg. Byddai meini prawf ceisiadau yn cael eu cyhoeddi a rheoli gan Gomisiynydd y Gymraeg.\nYn ddiamheuol, dylai fod manteision a chymhellion i ddatblygiadau megis ysgolion penodedig Cymraeg, a busnesau sy’n gweithredu drwy’r Gymraeg. Credwn fod lle i ddatblygu’r syniadau hyn yn bellach yn enwedig yng nghyd-destun rhai o syniadau diweddar Gwion Lewis am yr achos dros drefi Cymraeg newydd. Byddai creu llwybr tarw neu gymhellion eraill o fewn system gynllunio gwbl ddemocrataidd, lle gwneir penderfyniadau’n lleol, yn caniatáu i bobl leol benderfynu a fyddent am ddatblygu trefi uniaith Gymraeg newydd.\nVI. Dylid dileu ffioedd dysgu i’r rhai sy’n aros i astudio yng Nghymru\nEr mwyn atal allfudiad ein pobl ifanc fwyaf dawnus i brifysgolion Lloegr, dylid dileu’r polisi presennol nad yw’n rhoi cymhellion i bobl ifanc o Gymru i aros yn y wlad i astudio. Buodd polisi yng Nghymru oedd yn talu ffioedd pobl ifanc, byddai dychwelyd at y polisi hwnnw yn cynnyddu’r niferoedd sy’n astudio drwy’r Gymraeg ynghyd ag atal allfudo. Gofynnwn i is-ganghellorion pob prifysgol am eu cefnogaeth i’r polisi yma.\nVII. Sefydlu Cwmni Ynni Cenedlaethol, ynghyd â thariff cymhorthdal cyflenwi trydan (feed-in) ar gyfer ynni cynaliadwy\nByddai sefydlu cwmni ynni cenedlaethol i Gymru yn fodd o leihau prisiau ynni a mynd i’r afael â newid hinsawdd ynghyd â chreu swyddi Cymraeg yng Ngorllewin y wlad. Byddai’r cwmni Ynni Cymru – sefydliad nid-am-elw tebyg i Ddŵr Cymru – yn gyfrifol am fynd i’r afael â thlodi tanwydd trwy fuddsoddi mewn seilwaith, cynhyrchu ynni gwyrdd ac ymchwil a datblygu.\nGwnaeth Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd y Senedd argymhelliad fel rhan o’u hymchwiliad i “Dyfodol Ynni Craffach i Gymru”. Yn dilyn hynny, ymrwymodd Llywodraeth Cymru ymrwymo i ystyried y gwahanol ddibenion y gallai corff o'r fath eu gwasanaethu, a'r canlyniadau posibl. Maent wedi cyhoeddi’r adroddiad annibynnol ar y mater.\nByddai’r cwmni gyda ei phencadlys tu allan i Gaerdydd, a gellid ystyried ei leoli yn y Gogledd-Orllewin er mwyn cydnabod potensial yr ardal honno i gynhyrchu ynni gwyrdd a chynaliadwy.\nMae cynnig cymhorthdal cyflenwi trydan ynni cynaliadwy (Feed-in Tariff) yn bolisi a ddilynir o amgylch y byd. Ers nifer o flynyddoedd, mae Llywodraeth Prydain wedi bod yn torri’r cymorthdal a oedd ar gael i gymell pobl i ddechrau cynhyrchu ynni cynaliadwy, sef ynni dŵr, gwynt a haul. Mae’r polisi presennol ar y cymorthdal yn dod i ben yn Ebrill 2019. Credwn y dylid cynnig cymhelliant ychwanegol yng Nghymru i sicrhau bod Cymru ar flaen y gad yn hyn o beth.\nYn ogystal â hyn, dylid lleihau trethi busnes i fentrau ynni cynaliadwy a iaith gynaliadwy drwy sefydlu prawf cynaliadwyedd arbennig ar gyfer trethi is, fydd yn cefnogi mentrau sy’n gweithredu’n fewnol yn uniaith Gymraeg\nVIII. Pob bargen ddinesig i glustnodi cyfran o’i gyllideb i brosiectau penodol a fydd yn normaleiddio ac yn cael eu cynnal yn uniaith Gymraeg\nEr mwyn creu cysylltiad creu gwaith cyfrwng Cymraeg ym mhob rhan o Gymru, mae angen sicrhau bod y Gymraeg yn rhan greiddiol o bob cynllun economaidd. Hyd y gwyddom, prin iawn yw’r enghreifftiau o ddinas-ranbarthau yn buddsoddi mewn prosiectau penodol a fyddai’n creu gofodau uniaith Gymraeg. Gwrthwynebwn ddatblygu unedau economaidd rhanbarthol o’r fath yn gyffredinol, ond gan eu bod yn bodoli, dylid disgwyl i bob dinas-rhanbarth prif-ffrydio prosiectau Cymraeg.\nIX. Os yw prosiect Arfor yn mynd yn ei flaen, dylai fod â chyllideb teilwng\nOs yw prosiect Arfor yn mynd yn ei flaen, a hynny fel rhan o weledigaeth Cymru-gyfan,\nni fydd y ddwy filiwn o bunnau fel cyllideb bresennol yn ddigonol i gyflawni’r nod. Dylai fod buddsoddiad yn Arfor sy’n gydnaws â faint mae’r Llywodraeth yn bwriadu buddsoddi mewn bargenion dinesig eraill. Honnir bod bargenion dinesig yn ardal Bae Abertawe a Phrifddinas-Ranbarth Chaerdydd gwerth £1.3 ac £1.2 biliwn fel ei gilydd. I fod cywerth â hyn, byddai angen cannoedd o filiynau o bunnau ar brosiect Arfor.\nX. Dylid sefydlu rhwydwaith o ganolfannau oddi fewn cymunedau, ‘Dysgfan’\nFel y nodir yn ein strategaeth economaidd a gyhoeddwyd yn 2016, credwn y dylid sefydlu rhwydwaith fyddai’n:\ncreu peuoedd newydd i alluogi dysgu Cymraeg dwys\nmeithrin sgiliau iaith Gymraeg er budd yr economi a’r gymuned\nrhoi egni newydd i weithgarwch Cymraeg ardaloedd\nrhannu gwybodaeth a deunyddiau yn hwylus i’r cyhoedd\nEnw’r rhwydwaith hwn fyddai’r ‘Ddysgfan’.\nXI. Sefydlu Menter Iaith a Gwaith Digidol a Sicrhau Mynediad i Bawb i’r Wê\nMae diffyg presenoldeb y Gymraeg ar-lein yn amlwg mewn nifer o feysydd megis ar YouTube a Wicipedia, er gwaethaf ymdrechion lew gwirfoddolwyr. Byddai menter benodol yn gallu adeiladu ar waith nifer o fentrau ac asiantaethau eraill. Byddai y Fenter yn creu swyddi cyfrwng Cymraeg yn y byd digidol, ac yn hybu a hyrwyddo gweithgareddau Cymraeg ar-lein.\nI wireddu hyn ac hefyd i sicrhau bod modd sefydlu cwmnïau mewn cymunedau mi ddylid sicrhau bod gan ein cymunedau gwledig fynediad gystal neu well i’r we na’r trefi. Dylid gwneud gwaith yn y llefydd mwyaf anial gyntaf gan weithio mewn i’r trefi, nid vice versa.\nXII. Sefydlu Colegau Hyfforddi newydd ym Mangor ac Aberystwyth\nByddai’r sefydlu colegau hyfforddi newydd mewn meysydd penodol yn dod â nifer o fuddion gan gryfhau effaith economaidd prifysgolon, atal allfudo ynghyd â chynllunio’r gweithlu yn well o safbwynt y Gymraeg.\nCredwn felly y dylid sefydlu:\nYsgol Feddygol lawn ym Mangor\nYsgol Nyrsio yn Aberystwyth; ac\nYsgol Filfeddygol yn Aberystwyth\nMae ymgrych gref ar y gweill i sefydlu Ysgol Feddygol lawn ym Mhrifysgol Bangor. Diolch i ymdrechion ymgyrchwyr, mae Llywodraeth Cymru wedi sicrhau bod modd i raddedigion astudio cwrs meddygol ym Mangor. Fodd bynnag, nid yw hyn yn gyfystyr ag ysgol feddygol lawn sy’n derbyn is-raddedigion.\nEr y bydd effaith gadarnhaol yn deillio o Safonau’r Gymraeg ym maes iechyd ynghylch recriwtio, nid ydynt yn mynd i'r afael â'r systemau hyfforddi. Felly, yn ogystal â sefydlu’r Ysgol Feddygol newydd, credwn y dylid gosod cwotâu ar ysgolion meddygol a cholegau hyfforddi eraill o ran hyfforddi meddygon, nyrsys a gweithwyr iechyd eraill sy'n medru'r Gymraeg.\nGrŵp Cymunedau Cynaliadwy, Cymdeithas yr Iaith\n+44 (0)1970 624501 post@cymdeithas.cymru


Defnyddio hunanarfarnu i herio ac annog disgyblion mwy abl a thalentog | Estyn\nDefnyddio hunanarfarnu i herio ac annog disgyblion...\nDefnyddio hunanarfarnu i herio ac annog disgyblion mwy abl a thalentog\nMae Ysgol y Preseli wedi ailosod ffocws ei dehongliad o ddisgyblion mwy abl ac mae wedi diweddaru’i harferion i sicrhau ei bod yn ystyried anghenion unigol disgyblion. Defnyddir cynlluniau gwella ac mae arweinydd â chyfrifoldeb am ddisgyblion mwy abl a thalentog yn arwain sesiynau hyfforddi staff er mwyn sicrhau ymagwedd gyson ar draws yr ysgol. Mae systemau mentora yn cynnig her ychwanegol i’r disgyblion hyn a darperir cyfleoedd i astudio TGAU ychwanegol.\nNifer y disgyblion: 900\nYstod oedran: 11-18\nYsgol gyfun gymunedol ddwyieithog ddynodedig ar gyfer disgyblion rhwng 11 ac 18 oed yn awdurdod lleol Penfro yw Ysgol y Preseli. Mae tua 900 o ddisgyblion ar y gofrestr. Mae tua 5% o ddisgyblion yn gymwys am brydau ysgol am ddim, ac mae gan ryw 20% o ddisgyblion anghenion dysgu ychwanegol. Daw pedwar deg un y cant o ddisgyblion o gartrefi Cymraeg eu hiaith, ac mae’r rhan fwyaf o ddisgyblion yn siarad Cymraeg yn rhugl.\nCyd-destun a chefndir yr arfer effeithiol\nYn 2013, nododd arweinwyr, er bod gan yr ysgol ddiffiniad clir o ddisgyblion mwy abl a thalentog, fod arferion ar gyfer herio a meithrin eu cynnydd yn amrywio gormod yn ôl adran, ac nid oeddent yn gyson.\nAil-ganolbwyntiodd yr ysgol ei dehongliad o ddisgyblion mwy abl, a diweddarodd ei harferion i sicrhau ei bod yn ystyried anghenion unigol disgyblion. Nododd fod angen iddi wella cyfran y disgyblion sy’n cyflawni lefel 7 neu’n uwch ar ddiwedd cyfnod allweddol 3 a’r gyfran sy’n cyflawni 5 gradd A* i A mewn TGAU.\nDisgrifiad o’r gweithgarwch/strategaeth\nEr 2013, mae arweinwyr wedi sicrhau ffocws cyson ar ddisgyblion mwy abl mewn cynlluniau gwella. I ddechrau, sefydlodd yr ysgol rôl arwain benodol a nododd arweinydd fyddai â chyfrifoldeb am ddisgyblion mwy abl a thalentog.\nDechreuodd arweinydd yr ysgol ar gyfer disgyblion mwy abl a thalentog weithio gyda phob un o’r staff gan ddefnyddio arweiniad gan NACE i archwilio ac arfarnu darpariaeth ac arferion yr ysgol. Cydnabu arweinwyr, er y gallai’r gwaith hwn arwain at ennill gwobr NACE, mai cryfder gwirioneddol y broses hon oedd helpu i nodi meysydd i’w gwella a fyddai’n cael effaith gadarnhaol ar ddarpariaeth a deilliannau disgyblion.\nYn dilyn hyn, arweiniodd yr arweinydd ar gyfer disgyblion mwy abl a thalentog sesiynau hyfforddi staff i helpu athrawon i ystyried a datblygu dealltwriaeth glir, ar y cyd, o’r hyn y mae mwy abl a thalentog yn ei olygu yn eu hysgol. O ganlyniad, mae staff yn fwy hyderus yn eu gallu i nodi’r disgyblion hyn a’u rhoi ar gofrestr yr ysgol ar gyfer disgyblion mwy abl a thalentog. Mae hyn yn cynorthwyo athrawon eraill i herio’r disgyblion hyn yn effeithiol mewn gwersi.\nGan ddefnyddio fframwaith NACE, archwiliodd arweinwyr y ddarpariaeth ar gyfer disgyblion mwy abl a thalentog ar draws yr holl adrannau, a nododd gamau gwella, er enghraifft mentora disgyblion unigol a gwella’r cyfnod pontio o gyfnod allweddol 2 i gyfnod allweddol 3, i sicrhau bod athrawon yn adeiladu’n raddol ar fedrau a gwybodaeth flaenorol disgyblion. Mae’r ysgol yn parhau i ddefnyddio offeryn archwilio NACE i arfarnu ei harferion a’i chynllun ar gyfer gwella. Roedd y camau dilynol a gymerwyd yn cynnwys datblygu cynlluniau gwaith gyda chynnwys mwy heriol a thasgau cyfoethogi ar gyfer disgyblion mwy abl a thalentog.\nFel rhan o ethos yr ysgol i gynorthwyo a galluogi pob un o’r disgyblion i gyflawni eu potensial, mae arweinwyr a staff yn gweithio’n ddiwyd i alluogi disgyblion mwy abl i ddilyn cyrsiau TGAU ychwanegol pan fyddant yn dymuno. Mae hyn yn golygu cefnogi dysgu’r disgyblion hyn y tu allan i’r amserlen ysgol arferol. Er enghraifft, pan fydd disgybl yn gofyn am gael astudio un cwrs TGAU arall na’r hyn y mae’r amserlen yn ei ganiatáu, mae athrawon yn gweithio gyda disgyblion mwy abl i sicrhau bod hyn yn gallu digwydd. Mae athrawon yn darparu gwaith cwrs a llyfrau astudio perthnasol ar gyfer disgyblion, ac maent yn aml yn gweithio gyda disgyblion amser cinio neu ar ôl yr ysgol. Mae disgyblion yn gweithio’n gydwybodol i gwblhau gwaith cwrs yn eu hamser eu hunain, ac mae athrawon yn darparu cymorth unigol pan fydd angen. Mae gwaith yr ysgol yn y maes hwn yn galluogi disgyblion mwy abl i astudio ystod ehangach o bynciau na’r hyn sy’n arferol, a bron ym mhob achos, mae disgyblion sy’n cwblhau’r cyrsiau TGAU ychwanegol hyn yn cyflawni graddau uchel.\nYn ogystal â darparu her drylwyr yn yr ystafell ddosbarth, mae arweinwyr wedi datblygu strategaeth fentora ar gyfer disgyblion mwy abl yng nghyfnod allweddol 3. Maent yn cydnabod, er bod y disgyblion hyn yn fwy abl yn academaidd, efallai bod angen cymorth arnynt i ymgynefino â’r ysgol uwchradd neu â materion lles. Er enghraifft, mae arweinwyr yn nodi’r disgyblion hynny sy’n teimlo’u bod dan bwysau i berfformio’n gyson ar lefel uwchlaw eu cyfoedion neu y mae eu cynnydd yn arafu. Mae athrawon hefyd yn nodi’r disgyblion mwy abl hynny y gallai fod angen cymorth mentora arnynt, yn eu barn nhw. Mae’r athrawes arweiniol yn cyfarfod â’r rheiny sy’n cael eu nodi’n rheolaidd. Mae hyn yn galluogi iddi drafod eu hanghenion unigol a nodi sut gall yr ysgol eu cynorthwyo neu ddarparu ar eu cyfer. Wedyn, gall gyfathrebu ag athrawon eraill i sicrhau eu bod yn bodloni anghenion disgyblion. Er enghraifft, roedd disgybl y nodwyd ei fod yn fwy abl yn perfformio’n arbennig o dda ar draws y cwricwlwm ond yn achosi pryder mewn un maes pwnc penodol. Nododd athrawon hyn yn gyflym a darparu mentora. O ganlyniad, gwelwyd gwelliant yn ymgysylltiad y disgybl mewn gwersi a chynnydd mewn dysgu yn y pwnc hwn.\nYn sgil y system fentora, nododd arweinwyr fod llawer o ddisgyblion mwy abl ym Mlwyddyn 7 eisiau her ychwanegol, yn y dosbarth a’r tu allan. I hwyluso hyn, datblygwyd llyfryn her. Fe wnaeth penaethiaid adrannau gwahanol feysydd pwnc helpu i ddatblygu tasgau i’w cynnwys ynddo. Mae disgyblion yn cwblhau’r heriau hyn os oes ganddynt amser yn ystod y diwrnod ysgol neu’n gweithio trwyddynt gartref. Mae’r llyfryn yn cynnwys offeryn hunanasesu sy’n gysylltiedig â lles disgyblion sy’n galluogi’r disgyblion hyn i nodi a rhannu eu teimladau. O ganlyniad, mae’r llyfrynnau’n darparu her academaidd tra’n ffurfio’r sylfaen ar gyfer nodi materion sy’n gysylltiedig â lles disgyblion, sy’n cael eu trafod yn ystod sesiynau mentora unigol.\nEffaith ar ddarpariaeth a safonau\nO ganlyniad i hunanarfarnu effeithiol, mae gwaith yr ysgol ar wella darpariaeth ac arferion i gynorthwyo disgyblion mwy abl a thalentog wedi cael effaith gref ar ddeilliannau dros y pedair blynedd ddiwethaf.\nMae cyfran y disgyblion sy’n cyflawni pum gradd A*-A mewn TGAU neu gyfwerth wedi gwella’n gyson yn ystod y cyfnod hwn, gan godi o 23% yn 2015 i 31% yn 2017 (Llywodraeth Cymru, 2017c).\nMae bron pob un o’r disgyblion sy’n cael eu mentora yn ymateb yn gadarnhaol i’r cymorth ac maent yn gwerthfawrogi cael unigolyn y gallant drafod unrhyw bryderon ag ef/â hi.\nAddysgu a phrofiadau dysguMwy galluog a thalentogDatblygiad personol


A i Ierusalem , a'u dytoShoot WHEN they drew nigh unto Jerusalem , and were Bethphage , i fynydd yr Olewydd , come to Bethphage , unto the yna yr anfonodd yr Iesu ddau mount of Olives , then sent ...\nLet your moderation be known Bydded eich arafwch yn hys- unto all men . The Lord is at pys i bob dŷn . Y mae'r År- hand . Be careful for nothing : glwydd yn agos . Na ofelwch but in every thing , by prayer am ddim : eithr ym mhob peth ...\nIerusalem , leru- say unto you , All these things salem , yr hon wyt yn lladd y shall come upon this generaprophwydi , ac yn llabyddio y tion . O Jerusalem , Jerusalem , rhai a ddanfonir attat ; pa sawl thou that killest the prophets ...\nA hon yw'r gennadwri a write we unto you , that your glywsom ganddo ef , ac yr ydym joy may be fun . This then yn ei badrodd i chwi , mai goleuni is the message which we have yw Duw , ac nad oes ynddo ddim heard of him , and declare ...\nA phan gyflawnwyd as it was told unto them . And wyth niwrnod i enwaedu ar y when eight days , were accomdyn bach , galwyd ei enw ef plished for the circumcising of IÉSU ; yr hwn á enwasid gan the child , his name was called yr angel ...


Hugh Masekela and Larry Willis + Juliet Kelly | Festival of voice\nMae Hugh Masekela wedi dod yn enw chwedlonol yn y degawdau ers iddo afael yn ei drymped cyntaf, a diolch i’r drefn, does dim arwydd ei fod yn bwriadu ei roi i lawr eto.\nMae ei lais wedi siarad yn aml yn ymgyrch De Affrica dros hawliau sifil, tra bod sŵn esgynnol, llawen ei drymped yn gorlifo â chynhesrwydd ac yn berwi ag elfennau o jazz treflan, hip-hop a ffync. Gyda gyrfa unigol hynod o lwyddiannus sy’n rhychwantu pum degawd o ganeuon poblogaidd, yn cynnwys y llwyddiant byd eang Grazin’ in the Grass a’r recordiad o Bring Him Back Home fel teyrnged i Nelson Mandela, mae’n parhau, yng ngeiriau The Independent fel “a musician of phenomenal grace and power… still blessed with a voice that can strip the leaves from the trees.”\nYn rhannu’r llwyfan, mae Larry Willis wedi bod yn rym ar sîn jazz Efrog Newydd ers oes, pianydd dethol actau amrywiol fel Jackie McLean, yr Adderley Brothers, Dizzy Gillespie a Blood Sweat and Tears. Mae’r ddau’n ffrindiau ers iddyn nhw gwrdd yn Efrog Newydd yn y chwedegau, ac yn byrlymu â doethineb arloeswyr a meistri yn y genre.\nJuliet Kelly yw un o drysorau cudd jazz y DU. Wedi’i bendithio â llais hyfryd, llawn mynegiant, mae hi hefyd yn gyfansoddwraig dalentog sy’n dwyn ynghyd amryw o ddylanwadau o gerddoriaeth pop a soul i jazz ac wedi perfformio gydag artistiaid fel Courtney Pine a Talvin Singh. Mae ei phedwerydd halbwm, Spellbound Stories, yn gasgliad o ganeuon sy’n seiliedig ar rai o’i hoff nofelau, gan gynnwys The Color Purple gan Alice Walker, Veronika Decides to Die gan Paolo Coelho a Perfume: The Story of A Murderer gan Patrick Süskind.


Adolygiad Theatr: Allan o Diwn (Theatr Bara Caws) | Lowri Haf Cooke\n← Taith Caffis Cymru – Gorffennaf 2016\nCaffis Cymru – Gŵyl Arall, Caernarfon 2016 →\nAdolygiad Theatr: Allan o Diwn (Theatr Bara Caws)\nCofnodwyd ar Gorffennaf 5, 2016\tgan lowrihafcooke\nYn gyfuniad o gofiant a rifiw gerddorol, mae’r sioe yn rhannu hanes y sgwennwr -berfformiwr Emyr ‘Himyrs’ Roberts, o’i ddyddiau fel prif-leisydd band ska-pop Y Ficar hyd ei yrfa fel dynwaredwr heb ei ail. Ond mae hefyd yn cynnwys sylwebaeth graff ar wleidyddiaeth Cymru o’r 1970au ymlaen, a beirniadaeth ffraeth o’r Sîn Roc Gymraeg.\nDifyr iawn oedd dilyn hanes cynnar y diddanwr o Gaernarfon, a siarsiwyd yn wreiddiol i ganolbwyntio ar y gwyddoniaethau, gan snichyn o brifathro yn ysgol ramadeg y dre. Aethpwyd ymlaen i egluro’i bresenoldeb yn chwarel Dinorwig, yng nghwmni Carol Vordeman, fel cyw-beirianydd addawol.\nAdwaith i’r gwaith, a gwleidyddiaeth y cyfnod, oedd ei ddiddordeb mewn mewn bandiau Cymraeg – a’i gyfnod fel prif-leisydd Y Ficar, o’r Felinheli, yn flaenaf. Aeth â ni ar daith hwyliog o festri capel ym Mhenmachno i stiwdio recordio ‘Howard Marks Ystradgynlais’, yna uchelfannau Gwobrau Sgrech ym Mhafiliwn Corwen cyn tynnu tua’r terfyn ag anarchiaeth Clwb Cymdeithasol Cwmbwrla, Abertawe. Pupurwyd y cyfan gan ddynwarediadau di-ri, a ddatgelodd y doniau cudd oedd yn llechu islaw.\nI gyfran o’r dorf, cynigodd Allan o Diwn wibdaith nostalgig yn ol i Gymru yr Wythdegau; cyfnod hanesyddol a hawliodd swmp o awr a chwarter y sioe. Ond mewn cyfnod mor hesb – yn greadigol a gwleidyddol – a ‘mond Mike Yarwood yn hawlio rhaglen ddynared i’w hun, bu’n rhaid aros nes i Himyrs weld ‘Y Cleciwr’ ar sgrîn, pan brofodd ei ‘lightbulb moment’ ei hun.\nAeth ymlaen gyda chriw Pelydr X, Llwyth o Docs a Cnex – i enwi rhai – i ddatblygu’n go-to-guy am ddynwared yn y Gymraeg. Derbyniodd ei ‘greatest hits’ – Dafydd Wigley, Rhodri Morgan a Bryn Terfel i enwi rhai – greoso gwresog yn stiwdio’r Chapter, ynghyd â llu o enwau eraill. Ond datgelodd yn ogystal fethodoleg y dynwaredwr, wrth gyfleu delweddau o bryd i’w gilydd trwy osgo llais yn unig, fel cyplysu crwban â Tony Benn a Dewi Llwyd. Bachodd hefyd ar elfennau o ymarweddiad wynebau cyfarwydd, wrth gymharu esblygiad steil cyflwyno Vaughan Hughes a Lucy Cohen â dyn yr eiliad, Aled Hughes.\nY mae’n siwr gen i mai testun balchder, i raddau, yw ennyn anfarwoldeb o’r fath i rai, er mor boenus yw tynnu blewyn o drwyn . Ond mae cenedl heb neb i’w beirniadu yn afiach, ac mae diffyg dychan yn broblem enfawr i’n diwylliant ni.


Telynores Frenhinol yw’r diweddaraf i ymuno â chyfres cyngherddau Eisteddfod Ryngwladol - Eisteddfod Gerddorol Ryngwladol Llangollen\nFe fydd Catrin yn ymuno â lein-yp sy’n barod yn cynnwys rhai o gerddorion fwyaf talentog y byd – y seren Blues a Jazz, Jools Holland; y tenor Ffrengig-Mecsicanaidd, Rolando Villazón; grŵp salsa, pop a fflamenco, Gipsy Kings; a’r band gwerin poblogaidd, MABON.\nDywedodd Cyfarwyddwr Cerdd yr ŵyl, Edward-Rhys Harry: “Rydym yn hynod falch o gyhoeddi mai Catrin fydd yr ychwanegiad nesaf at ein cyfres o gyngherddau nos, sy’n ymestyn dros sawl genre a chenedlaeth ac yn croesi ffiniau oed, diwylliant a chrefydd. Yn wir, mae yma rywbeth i bawb ac fe fyddwn ni’n ychwanegu hyd yn oed mwy o artistiaid yn y Flwyddyn Newydd, gyda chyhoeddiad am Llanfest 2019.”\nFe aeth tocynnau ar werth i’r chyhoedd heddiw am 9 y bore (dydd Mercher 12fed Rhagfyr) ac fe ellir eu prynu ar lein o www.llangollen.net neu trwy ffonio’r Swyddfa Docynnau.\nMae cyfres cyngherddau 2019 hefyd yn cynnwys:\nLlun 1af Gorffennaf – Jools Holland a’i Gerddorfa Rhythm a Blues\nNoddir gan Kronospan\nFe fydd Is Lywydd ac un o ffefrynnau’r yr ŵyl, Jools Holland, yn diddanu cynulleidfa’r Pafiliwn Brenhinol gyda’i Gerddorfa Rhythm a Blues ar ddydd Llyn, Gorffennaf 1af. Y seren jazz, blues a swing fydd yn lansio cyngherddau 2019 gyda noson fythgofiadwy o gerddoriaeth byw, a noddir yn hael gan Kronospan.\nMawrth 2il Gorffennaf – Gala Opera gyda Rolando Villazón a’i westeion\nMercher 3ydd Gorffennaf – Seintiau a Chantorion: Cerddoriaeth Cymru\nMae gan Gymru enw da ledled y byd am ei cherddoriaeth gorawl, a bydd y noson hon yn arddangos Gwlad y Gân ar ei gorau gyda’r cantorion penigamp Shan Cothi a Rhodri Prys Jones, ynghyd â Cherddorfa Sinfonietta Prydain. Bydd y gynulleidfa yn cael cyfle i gael dau brofiad cerddorol nodedig: perfformiad cyntaf gwaith newydd sbon ar gyfer tenor, corws a cherddorfa gan Dr Edward-Rhys Harry, a mawredd cantata rhyfeddol ‘Teilo Sant’ gan William Mathias CBE.\nDisgwylir y bydd y noson yn ddathliad dramatig o gerddoriaeth draddodiadol o Gymru, gydag alawon godidog a chorysau operatig pwerus.\nIau, 4ydd Gorffennaf – Dathliad Rhyngwladol gyda MABON Jamie Smith\nDaw perfformwyr rhyngwladol ynghyd mewn carnifal bywiog o ddiwylliannau i arddangos y gorau o bob cwr o’r byd, wrth iddynt wau ei ffordd drwy’r gynulleidfa gyda baneri enfawr mewn arddangosfa o undod a chyfeillgarwch rhyngwladol.\nCaiff y gwerthoedd sylfaenol ac unigryw sydd wrth galon yr Eisteddfod Ryngwladol o rannu cerddoriaeth, dawns, heddwch a chyfeillgarwch eu dathlu a’u cofio, gyda Neges Heddwch deimladwy a’r Wobr Heddwch Rotari flynyddol.\nBydd y gwestai arbennig – band gwerin llwyddiannus Jamie Smith, MABON – yn llenwi’r lle gyda’u sain drawiadol, unigryw fydd yn siŵr o wneud i chi symud eich traed wrth iddyn nhw gyflwyno dehongliadau o alawon Celtaidd – gan gyfuno treftadaeth gyda’u sain gyfoes.\nGwener 5ed Gorffennaf – Gipsy Kings gydag Andre Reyes\nSadwrn 6ed Gorffennaf – Côr y Byd\nMewn cyngerdd teledu byw, bydd cystadlaethau’r Eisteddfod yn cyrraedd uchafbwynt cyffrous wrth i’r goreuon o blith corau o bedwar ban byd gystadlu am wobr nodedig Côr y Byd 2019 a thlws Pavarotti. Bydd y rhai sy’n cymryd rhan yn y categorïau dawns yn mynd benben am deitl Pencampwyr Dawns y Byd 2019, wrth iddynt gystadlu am Wobr Ddawnsio Lucille Armstrong. Bydd y noson hefyd yn cynnwys ymddangosiad arbennig gan y Delynores Frenhinol, Catrin Finch.\nDaw’r ŵyl i derfyn ar ddydd Sul, 7fed Gorffennaf gyda Llanfest 2019, gyda’r artistiaid cyffrous a’r artistiaid cefnogol yn cael eu cyhoeddi yn fuan.\nTagiau: Catrin Finch, Choir of the World, Delynores Frenhinol, Edward-Rhys Harry, Eisteddfod Gerddorol Ryngwladol Llangollen, Gipsy Kings, H.R.H The Prince of Wales, Is Lywydd, Jools Holland, Llangollen International Musical Eisteddfod, MABON, Rolando Villazón, Royal Harpist, Vice President


Prosiect Cynllun Rheoli Cynaliadwy (CRhC) Mawndiroedd Cymru | National Trust\nEfallai fod mawndiroedd yn y DU o dan fygythiad ond yng Nghymru maen nhw’n cael eu hadfer oherwydd gwaith sy’n cael ei wneud gan Brosiect Mawndiroedd Cymru newydd.\nMae Prosiect Cynllun Rheoli Cynaliadwy (CRhC) Mawndiroedd Cymru yn brosiect partneriaeth mawr sy’n gweithio gydag amrywiaeth o sefydliadau ar draws Cymru, gan gynnwys yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Ein prif nodau yw helpu i gyflawni targed 2020 Llywodraeth Cymru sef dod â mawndiroedd o dan reolaeth gynaliadwy yn ogystal â chodi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd mawnogydd trwy roi gwybodaeth a sgiliau i gymunedau fydd yn rhoi modd iddynt gynnal a gofalu am fawndiroedd.\nMae’r prosiect hwn yn hyrwyddo ac yn arddangos y Cod Mawndir ar draws y DU, safon wirfoddol i brosiectau mawndiroedd y DU sydd am farchnata manteision hinsoddol adfer mawndiroedd. Rydym yn gobeithio y bydd y prosiect yn dod yn hyb cenedlaethol ar gyfer ymchwil ar fawndiroedd er mwyn rhannu’r wybodaeth â chymunedau ac ymchwilwyr trwy amrywiaeth o ddigwyddiadau ymwybyddiaeth, teithiau cerdded tywysedig ac anerchiadau.\nMae pedwar prif reswm pam mae mawndiroedd mor bwysig; bioamrywiaeth, storio carbon, gwerth hanesyddol yn ogystal ag ansawdd a mesur dŵr..\nMae mawndiroedd yn ffurfio cynefin unigryw sy’n cynnal amrywiaeth o rywogaethau planhigion yn ogystal â phryfed, adar a mamolion. Mae mawndiroedd yn gartref i nifer o rywogaethau sydd mewn perygl, megis y gylfinir a’r cwtiad aur.\nMae mawnogydd hefyd yn storio llawer iawn o garbon oherwydd nid yw’r planhigion sy’n tyfu yno yn gallu dadelfennu’n llwyr, ac felly mae’r carbon yn y planhigion yn cael ei gloi yn y mawn.\nA wyddoch chi fod mawndiroedd yn gorchuddio dim ond tua 3% o arwyneb y ddaear ond maen nhw’n cynnwys mwy o garbon na holl goedwigoedd glaw y byd? Mae 12% o’r holl fawndiroedd yn y byd wedi’u lleoli yn y DU ac mae amcangyfrif o 70,000 hectar o orgors ucheldirol yng Nghymru. Mae mawndiroedd hefyd yn un o’r storfeydd carbon daearol mwyaf pwysig yn y DU ac yn cynnwys 20 gwaith mwy o garbon na chyfanswm y coedwigoedd yn y DU.\nGall mawndiroedd fod yn ffenestr i’r gorffennol ac mae’n ffaith hysbys eu bod yn cadw arteffactau’n berffaith, megis offer a dillad, o filoedd o flynyddoedd yn ôl. Yn ogystal â hyn, mae’r cylch hydrolegol hefyd yn cael ei effeithio gan gyflwr ein mawndiroedd. Mae llawer o’r dŵr a yfwn wedi draenio oddi ar fawndiroedd ucheldirol ac mae’n cael ei hidlo’n naturiol gan y mawn. Maen nhw hefyd yn chwarae rôl o ran atal llifogydd; gall mawndir iach ddal llawer mwy o ddŵr nag un sy’n erydu ac felly gall gyfyngu niwed o ganlyniad i lifogydd yn bellach i lawr yr afon.\nMae Tir Comin Abergwesyn wedi bod yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol er 1984 ac mae’n gorwedd yng nghanol Mynyddoedd Cambria, Powys. Yn 6,677 hectar, mae’r grŵp hwn o diroedd comin yn un o’r darnau mwyaf o dir yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru gyda thua 32% ohono’n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig, Ardal Cadwraeth Arbennig ac Ardal Gwarchodaeth Arbennig dynodedig. Er nad yw’r 68% sy’n weddill yn ddynodedig, gallai tua 20% o hwnnw gael ei ddosbarthu fel cynefin â blaenoriaeth gan gynnwys gorgors wedi’i haddasu, cyforgorsydd a rhostir sy’n golygu bod hon yn ardal arwyddocaol ar gyfer ein gwaith adfer.


CYFEIRNOD GRID: SN 675393\nARWYNEBEDD MEWN HECTARAU: 213.70\nArdal fechan yn amgylchynu anheddiad cnewyllol Caeo, ar gymer afon Annell a Nant Frena. Gorweddai gynt o fewn Cwmwd Caeo yng Nghantref Mawr a barhaodd yn arglwyddiaeth Gymreig annibynnol hyd 1284 a lle y goroesodd systemau tirddaliadaeth cynhenid trwy gydol y cyfnod Canoloesol. Nid oes amheuaeth nad yw eglwys y plwyf, eglwys Cynwyl Sant, Cynwyl Gaeo, sydd erbyn hyn yng nghanol y pentref, yn dyddio o'r cyfnod cyn y Goresgyniad, ac mae'n sefyll gerllaw'r ffordd Rufeinig a gysylltai'r caerau yn Llanymddyfri (Alabum) a Llanio (Bremia), a chloddfeydd aur Rhufeinig Ardal 243. Efallai mai'r eglwys oedd y ganolfan eglwysig bwysicaf yng ngogledd-ddwyrain Sir Gaerfyrddin cyn i Landeilo Fawr achub y blaen arni yn y 9fed ganrif (Sambrook a Page 1995, 4), a bu ganddi nifer o is-eglwysi yn ystod y cyfnod Canoloesol. Saif Eglwys Cynwyl Sant yn agos iawn at y gaer Rufeinig ym Mhumsaint (Ardal 241) a'r cloddfeydd aur yn Nolaucothi (Ardal 243), a oedd yn dal yr un mor bwysig yn dybiannol yn y cyfnodau Ôl-Rufeinig. Yn rhan o adeiladwaith mur yr eglwys ceir ECM o'r 6ed ganrif, a chanfuwyd dau arall yn y plwyf (Ardal 253), y mae un ohonynt yn gofeb i Sant Paulinus, athro Dewi Sant yn ôl y sôn, a sefydlodd gymuned a oedd, erbyn y 9fed ganrif, wedi ehangu i gynnwys 'adeiladau niferus' (Sambrook a Page 1995, 4). Er nad oedd y gymuned hon o angenrheidrwydd wedi'i lleoli o fewn plwyf Caeo, efallai mai'r ardal hon oedd ei 'patria'. Ymddengys, ymhellach, mai cwmwd Caeo, oedd calon treftadaeth Tywysogion Deheubarth; caniataodd Harri'r Iaf i Gruffydd ap Rhys, mab Rhys ap Tewdwr, brenin Deheubarth a laddwyd gan y Normaniaid yn 1093, gadw'r cwmwd (Ab Ithel 1860). Rhoddwyd yr eglwys, a'r tir ym mhen deheuol yr ardal, i Abaty Tal-y-llychau tua 1200 (Ludlow 1998); fel arall yr un oedd ffiniau Maenor Ganoloesol Caeo mae'n debyg â ffiniau'r plwyf. Efallai mai o safle'r pentref, a ddatblygodd yn brif anheddiad taeog y cwmwd (Jones 1971, 317) ac sydd, yn ôl pob golwg, yn anheddiad cnewyllol cynnar, y'i gweinyddid; yn wir, cofnodir y fynwent gan George Owen yn 1601 fel safle ffair flynyddol (Sambrook a Page 1995, 22). Mae'n bosibl fod morffoleg rheiddiol rhai ffiniau caeau i'r dwyrain o'r pentref yn dangos faint o diroedd o fewn y caeau a gâi eu ffermio gan y gymuned daeog, tra gallai fod system o gaeau stribed yn goroesi'n rhannol o leiaf yn y patrwm o glostiroedd unionlin a geir mewn mannau eraill. Ceir caeau stribed wedi'u hamgáu ar lechweddau i'r dwyrain a'r de-ddwyrain o'r pentref ar fap degwm 1840. Cofnodir Gwarnoethle, annedd i'r gogledd-orllewin o'r pentref, mewn gweithred ddyddiedig 1638 fel 'y gornoythe' a daeth yn rhan o ystad Dolaucothi (Jones 1987, 86). Yn y 18fed ganrif, pan oedd yn ganolfan gweithgaredd porthmyn, y datblygodd y pentref. Daeth y ffordd Rufeinig yn ffordd bwysig i'r porthmyn ac yn lôn bost (Sambrook a Page 1995, 23) o ddiwedd y 18fed ganrif hyd nes i ffordd bresennol yr A482, ffordd osgoi i'r de o'r pentref, gymryd ei lle. Mae corlannau'r porthmyn wedi goroesi fel cloddweithiau ar ochr ddeheuol y pentref, a bu yno gynt efail y gof. Efallai mai yn sgîl gweithgaredd porthmyn y codwyd capel cynnar, ym 1777 yn wreiddiol. Erbyn diwedd y 19eg ganrif roedd y pentref wedi datblygu'n ganolfan leol o bwys gyda swyddfa bost, ysgol, rhesdai a dwy dafarn. Bu peth datblygiad diweddar yn cynnwys codi ystad o dai cyngor.\nLleolir ardal gymeriad Caeo yn nyffryn afon Annell uchaf rhwng 150m a 200m o uchder. Calon yr ardal yw pentref cnewyllol Caeo, a chanol y pentref hwnnw yw eglwys Ganoloesol Cynwyl Sant. Pentref bach ydyw ac yn ogystal â'r eglwys mae yna ysgol, rhes o dai deulawr sy'n dyddio o'r 19eg ganrif, tai wedi'u hadeiladu o gerrig a thafarn, tai sy'n dyddio o ddiwedd y 19eg ganrif, datblygiad preswyl o'r 20fed ganrif yn cynnwys tai cyngor ac, ar ymylon yr anheddiad, gapel dyddiedig 1907. Y tu allan i'r pentref nodweddir yr ardal gan ffermydd gwasgaredig, caeau a choetir. Mae'r caeau'n fach ac yn amrywio o reolaidd i afreolaidd o ran eu siâp. Mae'r system caeau stribed caeëdig a welir ar y map degwm wedi esblygu erbyn hyn yn system o gaeau bach rheolaidd. Gwrthgloddiau a gwrychoedd arnynt yw'r ffiniau terfyn. Mae'r gwrychoedd gan fwyaf mewn cyflwr da ac wedi'u cadw'n dda, er eu bod wedi'u hesgeuluso ar y llechweddau uchaf. Yn ychwanegol at y gwrychoedd, ceir ffensys gwifren. Mae yna goed nodedig yn y gwrychoedd, a choetir o goed collddail ar ochrau serth y dyffryn. Tir pori wedi'i wella yn bennaf yw'r defnydd a wneir o dir amaeth. Mae mwyafrif y ffermdai yn dyddio o'r 19eg ganrif, ac yn eu plith ceir enghreifftiau o arddull nodedig unigryw ystad Dolaucothi - 'ffermydd llyfrau patrwm' y 1850au, wedi'u hadeiladu o gerrig, ac iddynt ffenestri casment â chwarelau siâp diemwnt - ond adeiladau yn y dull brodorol yw'r mwyafrif o'r ffermdai, sef adeiladau deulawr, o gerrig, ac â thri bae. Mae adeiladau amaeth sy'n gysylltiedig â'r ffermydd hyn naill ai'n dyddio o'r 19eg ganrif ac wedi'u hadeiladu o gerrig ac ar ffurf un rhes neu ddwy sydd wedi'u trefnu'n anffurfiol mewn perthynas â'r ty, neu maent yn adeiladau amaeth modern. Ar wahân i ffordd yr A482, ffordd dyrpeg gynt, sy'n dilyn terfyn de-orllewinol yr ardal hon, ffyrdd lleol, llwybrau a lonydd yw'r cysylltiadau ar gyfer trafnidiaeth.\nDengys archeoleg a gofnodwyd ddyfrbont Rufeinig, yr eglwys ac ECM, dau enw lle yn cynnwys yr enw 'Castell' ac odyn sychu yd.\nMae yma nifer o adeiladau nodedig. Mae'r eglwys Ganoloesol â thwr yn dirnod ac yn adeilad rhestredig Gradd II*. Mae porth y fynwent, a beddrod â rheilen, yn adeiladau rhestredig Gradd II, ac felly hefyd ffermdy Glanyrannell, a ailadeiladwyd tua 1845 gan ystad Dolaucothi, y mae arno ddylanwad y llyfrau patrymau pensaernïol. Yn y rhes o adeiladau sy'n cynnwys yr ysgubor, mae'r ysgubor, y beudy a'r oerdy yn adeiladau rhestredig unigol Gradd II. Mae Castell, ty sy'n dyddio o ddechrau'r 19eg ganrif, hefyd yn adeilad rhestredig Gradd II ac felly hefyd Dyffryn (y ficerdy), a'r bont dros afon Annell. Mae'r swyddfa bost sy'n dyddio o'r 19eg ganrif, yr ysgol, y rhesdai a'r tafarnau, a'r ystad o dai cyngor sy'n dyddio o'r 1950au yn haeddu sylw. I'r gogledd mae'r ardal hon wedi'i diffinio'n weddol glir gan Gloddfeydd Aur Dolaucothi, gweundir lled agored uchel a thir coedwigaeth.\nI'r gorllewin mae yna duedd i'r ardal ymdoddi i'r ardal gyffiniol. Mewn mannau eraill deil yr ardaloedd cymeriad heb eu diffinio eto.


Prifysgol Aberystwyth -\tUned Datblygu Dysgu ac Addysgu\t: Gwobr ar y Cyd am Ragoriaeth mewn Addysgu (GCRA) – Ymlaen AU\nDiben y Wobr ar y Cyd am Ragoriaeth mewn Addysgu yw cydnabod a dathlu gwaith ar y cyd sydd wedi cael effaith amlwg ar ddysgu ac addysgu. Bydd pob gwobr yn cydnabod tîm sydd wedi galluogi newid mewn arferion ar gyfer cydweithwyr neu fyfyrwyr ar lefel sefydliadol neu ddisgyblaethol. Does dim cyfyngiad ar faint y tîm. Caiff y cynllun ei drefnu a’i redeg gan Ymlaen AU.\nDim ond un cais tîm y gall y sefydliad ei gyflwyno bob blwyddyn, felly mae proses fewnol wedi'i dylunio; gellir dod o hyd i'r holl wybodaeth ar safle GCRA Blackboard. Dylai enwebai fod yn gymrawd AAU (unrhyw gategori) neu'n gweithio tuag at gais.\nOs oes gennych ddiddordeb mewn ymgeisio cwblhewch y ffurflen isod a byddwn yn eich ychwanegu at safle mewnol Blackboard. Bydd y safle hwn yn rhoi mwy o wybodaeth i chi am y dyfarniad ynghyd â chanllawiau a ffurflenni.


Un o deuluoedd cyfoethocaf Cymru | Amgueddfa Cymru\nCasgliadau Erthyglau Un o deuluoedd cyfoethocaf Cymru\nCanwyllbren gan of arian Protestannaidd o Ffrainc, Lewis Pantin yn yr arddull rococo ffasiwn newydd. 1734.\nSyr Watkin Williams Wynn (1693-1749) - 1740, olew ar ganfas. 76.2 x 63.2 cm\nDaeth teulu Williams-Wynn, Wynnstay, Sir Ddinbych yn un o deuluoedd cyfoethocaf Cymru tua dechrau'r 18fed ganrif a pharhau felly am dros ddwy ganrif.\nRoedd gan sawl aelod o'r teulu ddiddordeb yn y celfyddydau a daeth Syr Watkin Williams-Wynn (1749-1789), 4ydd barwnig, yn un o noddwyr mwyaf y celfyddydau gweledol a cherddoriaeth yng Nghymru. Erbyn hyn, mae rhan fawr o'i gasgliad yn Amgueddfa Cymru.\nSyr Watkin Williams-Wynn (1693-1749), 3ydd barwnig, oedd tirfeddiannwr mwyaf Cymru yn ystod y 1730au a'r 1740au, ac roedd yn un o arweinwyr cenedlaethol y blaid Dorïaidd yn Nhŷ'r Cyffredin.\nRoedd yn ŵyr i'r gwleidydd Syr William Williams (1633/4-1700) a ddaeth yn berchen ar stadau yn Sir Ddinbych a Swydd Amwythig. Fodd bynnag, nid gan ei dad yr etifeddodd y rhan fwyaf o'i gyfoeth mawr ond gan nifer o berthnasau benywaidd.\nYm 1719, etifeddodd stad Wynnstay yn Sir Ddinbych a thiroedd eraill yng Nghaernarfon a Meirionnydd gan gefnder ei fam, Syr John Wynn.\nYm 1715, priodwyd Wynn â merch ieuaf Edward Vaughan, Llwydiarth ac, erbyn 1725, roedd rhieni ei wraig a'i chwaer hŷn wedi marw ac felly etifeddodd ragor o stadau ym Maldwyn, Sir Ddinbych a Meirionnydd.\nErbyn hyn, roedd yn berchen ar dros 100,000 o erwau, gwerth rhwng £15,000 ac £20,000 y flwyddyn, a rhoddodd hyn ddylanwad mawr iddo mewn etholiadau seneddol.\nAr ôl marw ei wraig Ann Vaughan ym mis Mai 1748, priodwyd Wynn â'i ferch fedydd, Frances Shakerley (1717-1803). Ganed eu mab, yntau hefyd yn Syr Watkin Williams-Wynn, y 4ydd barwnig, ym mis Ebrill 1749.\nLladdwyd Syr Watkin, a alwyd weithiau'n 'Dywysog Cymru', mewn damwain wrth hela ym mis Medi 1749.\nCeir dau bortread ohono yng nghasgliadau Amgueddfa Cymru. Gwaith Thomas Hudson, portreadwr ffasiynol o Lundain a dynnai luniau ffurfiol caboledig, oedd un o'r rhain.\nLlun pastel gan William Hoare o Gaerfaddon yw'r llall. Mae'n un o grŵp o luniau a gomisiynwyd gan gydymaith Wynn, yr Arglwydd Lichfield.\nMae dau ddarn o waith arian yn arwydd o gyfoeth a soffistigeiddrwydd diwylliannol Wynnstay, sef pâr o ganwyllbrennau mawr a stand teircoes enfawr ar gyfer tegell.\nGwnaed y canwyllbrennau yn Llundain ym 1734 gan of arian Protestannaidd o Ffrainc, Lewis Pantin, ac maent wedi'u boglynnu a'u castio â blodau, cregyn a sgroliau — yn yr arddull rococo ffasiwn newydd. Roeddent yn rhan o set o bedwar a chawsant eu cynnwys mewn rhestr o waith arian Syr Watkin a luniwyd ar ôl iddo farw.\nMae ychydig o waith arian a brynwyd gan y teulu ym 1720 wedi goroesi. Mae hyn yn beth eithriadol o brin oherwydd dim ond llond llaw o'r darnau hyn na chafodd eu toddi i'w hailddefnyddio.\nCyfoeth a Chyflog Ymerodraeth a Diwydiant - Gweithdai'r Byd