Rhaglen am Pwyllgor Sgriwtini Corfforaethol ar Dydd Llun, 9fed Mawrth, 2020, 1.00 o'r gloch\nDydd Llun, 9fed Mawrth, 2020 1.00 o'r gloch\nBlaenddalen Rhaglen PDF 103 KB\nCofnodion wedi eu hargraffu PDF 125 KB\nLleoliad: Ystafell Bwyllgor 1 - Swyddfeydd y Cyngor\nProtocol Siarad Cyhoeddus - Pwyllgorau Sgriwtini PDF 822 KB\nCyflwyno adroddiad y Cyfarwyddwr Swyddogaeth (Busnes y Cyngor)/ Swyddog Monitro.\nCafodd adroddiad y Cyfarwyddwr Swyddogaeth (Busnes y Cyngor)/Swyddog Monitro a oedd yn cynnwys y Protocol Siarad Cyhoeddus mewn Pwyllgorau Sgriwtini ei gyflwyno i'r Pwyllgor ei ystyried a chynnig sylwadau cyn iddo gael ei gyflwyno i'r Pwyllgor Gwaith ac wedyn i'r Cyngor Llawn i benderfynu a fyddai’n cael ei fabwysiadu ai peidio.\nCyflwynodd yr Aelod Portffolio ar gyfer Busnes Corfforaethol y Protocol i'r Pwyllgor gan ddweud ei fod wedi'i gynllunio i gynorthwyo Cadeiryddion Sgriwtini yn eu gwaith heb effeithio ar eu hawdurdod na'u pwerau ac i ddarparu proses glir a hygyrch i'r cyhoedd allu lleisio eu barn i'r pwyllgorau sgriwtini.\nDywedodd y Cyfreithiwr (Llywodraethu Corfforaethol) fod datblygiadau deddfwriaethol diweddar wedi pwysleisio gofyniad cyfreithiol i wrando ar lais y cyhoedd a bod cynnwys y cyhoedd yn hanfodol wrth i Gynghorau wneud penderfyniadau. O dan y Bil Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) a gyhoeddwyd ym mis Tachwedd, 2019 y rhagwelir y bydd yn derbyn Cydsyniad Brenhinol yn ystod Haf 2020, mae dyletswydd i annog pobl leol i gymryd rhan mewn llywodraeth leol. Mae rhesymau ymarferol hefyd dros gyflwyno'r Protocol o ran sicrhau cysondeb a thryloywder i'r cyhoedd, i'r Aelodau ac i Swyddogion. Mae'r ddeddfwriaeth yn canolbwyntio ar alluogi pobl leol i leisio'u barn ynglŷn â materion sy'n effeithio arnynt, neu a allai effeithio arnynt. Er ei bod yn bosibl siarad yn gyhoeddus mewn pwyllgorau craffu ar hyn o bryd, gan nad oes canllaw gweithdrefnol wedi'i gyhoeddi, efallai nad yw'r cyhoedd yn ymwybodol eu bod yn gallu gwneud hynny. Mae'r Protocol yn rhoi cyfle i roi canllawiau clir, teg a ffurfiol ar waith i roi gwybod i'r cyhoedd ac Aelodau'r Pwyllgor am y trefniadau ac i sicrhau bod y disgwyliadau ynghylch y broses siarad cyhoeddus yn cael eu rheoli. Yn amodol ar gymeradwyaeth, bydd y Protocol terfynol yn cael ei gyhoeddi ar wefan y Cyngor yn ogystal ag ar safleoedd cyfryngau cymdeithasol fel y gall y pwyllgorau Sgriwtini gyrraedd y cyhoedd, gan gynnwys cynulleidfaoedd nad yw o bosibl wedi’u cyrraedd o'r blaen.\nO ran manylion y Protocol, cyfeiriodd y Swyddog at y prif ddarpariaethau fel a ganlyn–\n• Bydd y Swyddogion yn ymgymryd â'r gwaith gweinyddol o dan y Protocol mewn ymgynghoriad â'r Cadeirydd Sgriwtini perthnasol;\n• Gall aelodau'r cyhoedd wneud cais i siarad mewn cyfarfod o Bwyllgor Sgriwtini os ydynt wedi cyflwyno cais ysgrifenedig i'r Swyddog Sgriwtini o leiaf 3 diwrnod gwaith cyn cyfarfod y Pwyllgor. Rhaid gwneud y cais ysgrifenedig gan ddefnyddio'r ffurflen berthnasol o wefan y Cyngor a dylid annog y cyhoedd i’w hanfon ar-lein.\n• Dylai unrhyw geisiadau/dogfennau ysgrifenedig hefyd fod ar gael 3 diwrnod gwaith cyn cyfarfod y pwyllgor ar yr un pryd ag y cofrestrir y cais i siarad. Mae hyn yn sicrhau cydbwysedd teg rhwng caniatáu digon o amser i'r unigolyn gofrestru cais i siarad a pharatoi'r wybodaeth berthnasol, a sicrhau bod gan Swyddogion ddigon o amser i wneud y trefniadau gweinyddol angenrheidiol gan gynnwys gwirio addasrwydd unrhyw ddeunydd a gyflwynir. Mae hefyd yn rhoi amser i Aelodau'r Pwyllgor baratoi ar gyfer y wybodaeth a gyflwynir. ... Gweld y Cofnodion llawn ar gyfer eitem 2.\nMonitro Perfformiad : Cerdyn Sgorio Corfforaethol Ch3 2019/20 PDF 1 MB\nCyflwynwyd adroddiad Pennaeth Proffesiwn (AD) a Thrawsnewid yn cynnwys y trydydd Cerdyn Sgorio am y flwyddyn ariannol 2019/20 sy’n darlunio sefyllfa'r Cyngor yn erbyn ei amcanion gweithredol ar ddiwedd Chwarter 3 i’r Pwyllgor ei ystyried a chraffu arno.\nAdroddodd yr Aelod Portffolio ar gyfer Busnes Corfforaethol ei bod yn braf gallu adrodd bod 86% o ddangosyddion perfformiad ar ddiwedd Chwarter 3 yn parhau i berfformio'n uwch na'r targed neu o fewn goddefiant o 5% o'u targedau a bod y Cyngor yn parhau i wella wrth ddarparu ei wasanaethau.\nCadarnhaodd y Rheolwr Rhaglen, Cynllunio Busnes a Pherfformiad fod Cerdyn Sgorio Chwarter 3 yn adlewyrchu un o berfformiadau gorau'r Cyngor ers cyflwyno adroddiad monitro'r cerdyn sgorio yn 2013. Mae DPA monitro perfformiad ar gyfer 2019/20 yn cyd-fynd â thri amcan strategol y Cyngor; ar ddiwedd Chwarter 3 mae'r perfformiad a fesurwyd felly wedi bod fel a ganlyn –\n• O dan Amcan 1 (Sicrhau y gall pobl Ynys Môn ffynnu a gwireddu eu potensial tymor hir) mae 9 o'r 13 DPA yn Wyrdd.\n• O dan Amcan 2 (Cefnogi oedolion a theuluoedd bregus i'w cadw'n ddiogel, yn iach ac mor annibynnol â phosib) mae 12 o'r 17 DPA yn Wyrdd.\n• O dan Amcan 3 (Gweithio mewn partneriaeth â'n cymunedau i sicrhau eu bod yn gallu ymdopi'n effeithiol gyda newid a datblygiadau tra’n amddiffyn ein hamgylchedd naturiol) Mae 4 o'r 6 DPA yn Wyrdd a 2 yn Felyn.\nWrth drafod yr adroddiad, gofynnodd y Pwyllgor i’r swyddogion ddadansoddi ac esbonio ymhellach yr agweddau canlynol ar berfformiad nad oeddent yn cyrraedd y targed. Dywedwyd wrth y Pwyllgor –\n• O ran Dangosydd (04b) – Cyfanswm canran y cwynion yr ymatebwyd yn ysgrifenedig iddynt o fewn 15 diwrnod (Gwasanaethau Cymdeithasol) a oedd yn GOCH gyda pherfformiad o 59% yn erbyn targed o 80%, fod y Gwasanaeth yn gweithio gyda'r Swyddog Cwynion i wella perfformiad a gyda rheolwyr tîm i sicrhau ymateb amserol i gwynion. Fodd bynnag, nid yw'r ffigur yn adlewyrchu'r ffaith bod y Gwasanaeth yn gofyn am gytundeb yr achwynydd i fynd y tu hwnt i'r amserlen mewn achosion lle mae'r gŵyn yn gymhleth, a’i fod yn diweddaru’r achwynydd am y sefyllfa. Er bod y Gwasanaeth yn ymateb yn brydlon wrth dderbyn cwyn a hefyd wrth drafod y gŵyn gyda'r achwynydd, dim ond o ran darparu ymateb ysgrifenedig y mae'r Gwasanaeth yn tanberfformio.\n• O ran Dangosydd 19 - Cyfradd y bobl sy’n cael eu cadw yn yr ysbyty tra’n aros am ofal cymdeithasol am bob 1000 o'r boblogaeth 75+ oed a oedd yn GOCH ar y cerdyn sgorio gyda pherfformiad o 6 yn erbyn targed o 3, yn gyffredinol mae'r contractau gofal cartref newydd ar sail ardal yn helpu i ryddhau pobl yn gyflym pan fydd ganddynt becynnau wedi'u sefydlu. Fodd bynnag, oherwydd y pwysau o sicrhau ein bod yn darparu gwasanaeth ail-alluogi i bawb sy'n newydd i wasanaethau, mae sicrhau capasiti digonol yn her. Er mwyn mynd i'r afael â hyn, mae'r Gwasanaeth yn ceisio sicrhau bod y rhai ... Gweld y Cofnodion llawn ar gyfer eitem 3.\nMonitro Cynnydd: Cynllun Datblygu'r Gwasanaethau Cymdeithasol PDF 765 KB\nCyflwynwyd adroddiad y Cyfarwyddwr Gwasanaethau Cymdeithasol yn amlinellu'r cynnydd a wnaed hyd yma o ran gweithredu'r Cynllun Datblygu Gwasanaethau Cymdeithasol i'w ystyried gan y Pwyllgor.\nDywedodd yr Arweinydd a'r Aelod Portffolio ar gyfer Gwasanaethau Cymdeithasol fod y diweddariad yn darparu gwybodaeth am y gwaith/gweithgareddau sy'n cael neu wedi'u cyflawni mewn ymateb i Adolygiad Perfformiad Awdurdod Lleol AGC (Llythyr Adolygu dyddiedig Hydref 2019) a'i ymweliad monitro â Gwasanaethau Plant (cafwyd yr adborth ar Hydref 2019), ac fel rhan o waith parhaus y Panel Gwella Gwasanaethau Cymdeithasol. Mae'r Gwasanaeth yn ymwybodol o'r hyn sydd angen ei wneud i wynebu heriau gwelliant parhaus ac mae'n parhau i ymrwymo i'r dasg.\nNododd y Pwyllgor y wybodaeth a gyflwynwyd a gofynnodd am sicrwydd bod y Gwasanaeth yn rheoli'r risg a berir gan alw cynyddol yn enwedig mewn perthynas â chyllidebau Gwasanaethau Oedolion lle rhagwelir y bydd gorwariant sylweddol erbyn diwedd y flwyddyn ariannol. Dywedodd Cyfarwyddwr Gwasanaethau Cymdeithasol fod y gorwariant rhagamcanol yn deillio'n rhannol o faterion yn y gorffennol. Mae'r gyllideb arfaethedig ar gyfer 2020/21 yn ceisio unioni’r meysydd hynny lle bu gorwariant yn y gorffennol. Mae'r Gwasanaeth yn parhau i graffu ar wariant o fewn Gwasanaethau Oedolion ac mae wedi rhoi cynllun ar waith i fonitro gwariant yn y maes hwn a bydd yn adrodd yn ôl i’r Pwyllgor Sgriwtini. Mae rheoli gwariant mewn gwasanaeth sy'n seiliedig ar alw yn her ac mae Gwasanaethau Oedolion wedi bod dan bwysau yn ddiweddar yn sgil atgyfeiriadau cost uchel y mae rhai ohonynt wedi'u trosglwyddo o Wasanaethau Plant, rhai ohonynt o ganlyniad i unigolion yn symud i mewn i'r ardal. Mae poblogaeth sy'n heneiddio hefyd yn ffactor sy'n cyfrannu at y pwysau ar Wasanaethau Oedolion. Ychwanegodd y Swyddog fod y pwysau yma wedi bod yn waeth yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf a'u bod wedi arwain at orwariant yn y gwasanaeth ar gyfer pob un o'r blynyddoedd hynny; cyn hynny, roedd Gwasanaethau Oedolion yn perfformio yn ôl y gyllideb.\nMewn ymateb i gwestiwn am werth y cyfleuster gofal ychwanegol yn Hafan Cefni o ran lleihau'r pwysau ar Wasanaethau Oedolion, cadarnhaodd Cyfarwyddwr Gwasanaethau Cymdeithasol fod y cyfleuster, wrth gynnig cyfle i bobl hŷn fyw'n annibynnol ac fel dewis amgen i ofal preswyl, yn profi'n werthfawr. Mae'r cyfleuster bellach yn llawn, a phe ba angen darparu ar gyfer holl drigolion Hafan Cefni mewn ffyrdd eraill, yna byddai'r pwysau ar Wasanaethau Oedolion wedi bod yn llawer mwy.\n• Cadarnhau bod y Pwyllgor Sgriwtini Corfforaethol yn fodlon â graddau’r cynnydd a'r gwelliannau a wnaed hyd yma o fewn Gwasanaethau Cymdeithasol, a'i fod\n• Yn argymell i'r Pwyllgor Gwaith bod cynnydd a graddau’r gwelliannau o fewn Gwasanaethau Cymdeithasol yn ddigonol.\nBlaen Rhaglen Waith PDF 969 KB\nCyflwynwyd adroddiad y Rheolwr Sgriwtini, a oedd yn cynnwys Blaen Raglen Waith y Pwyllgor hyd at ddiwedd mis Ebrill, 2020 i'w ystyried.\nDywedodd y Rheolwr Sgriwtini, gan nad oedd unrhyw fater wedi'i amserlennu i'w drafod yn ystod mis Ebrill y Pwyllgor, 2020 fod angen penderfynu a ddylid parhau â'r cyfarfod ai peidio. Cytunodd y Pwyllgor, gan nad oedd eitemau ar gyfer y cyfarfod ym mis Ebrill, y dylid gohirio'r cyfarfod.\n• Cytuno i fersiwn gyfredol y Blaen Raglen Waith ar gyfer 2019/20 yn amodol ar ganslo cyfarfod mis Ebrill, 2020 y Pwyllgor.\n• Nodi'r cynnydd a wnaed hyd yma o ran gweithredu'r Blaen Raglen Waith.


Llychlys y calch - Wicipedia\nLlychlys y calch\nRhywogaeth: C. calcarea\nMath o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw Llychlys y calch (enw gwyddonol: Cololejeunea calcarea; enw Saesneg: rock pouncewort). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Porellales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.\nMae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, gogledd Lloegr, drwy'r Alban ac yn Iwerddon.\nPlanhigyn bychan iawn yw Llychlys y calch, gyda'i goesynnau bychain yn llai na 5 mm o hyd a 0.25–0.7 mm o led. Mae'r dail yn felynwyrdd llachar ac mae'n tyfu mewn sypiau bach. Yn aml ni ellir eu gweld heb archwiliad agos gyda chwyddwydr. Mae'r dail yn llai na 0.5 mm o hyd a lled, yn dod i bwynt ar y blaen ac mae'r llabed yn chwyddedig.\nSafonwyd yr enw Llychlys y calch gan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran Bywiadur, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.\n↑ rbg-web2.rbge.org.uk; adalwyd 28 Mai 2019.\nWedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Llychlys_y_calch&oldid=9354305"


Gwasanaethau Plant - Bwrdd lechyd Prifysgol Bae Abertawe\n› Gwasanaethau Plant\nStatws ar 27 Awst 2020\nGofal Cleifion Mewnol Ysbyty Treforys:\nMae rhai adrannau dal ar agor, gyda Ward M, Ward Oakwood a'r Uned Asesu Pediatreg yn gweithredu fel arfer. Fodd bynnag, mae templedi ward wedi'u newid i weithredu gwahaniad rhwng glas a gwyrdd. Rhennir ein ward i sicrhau y gellir trin cleifion Covid a chleifion sydd heb Covid yn briodol.\nGofynnwn i rieni, ar ôl cyrraedd ein wardiau, i ddefnyddio'r orsaf lanweithio dwylo wrth y fynedfa, ac os hoffech wisgo mwgwd, bydd y rhain ar gael i chi.\nAr hyn o bryd rydym yn caniatáu i un rhiant aros ar y ward gyda phob claf.\nArgyfyngau Ysbyty Treforys:\nAgorodd yr Uned Argyfwng Plant (CEU) ym mis Mawrth 2020. Lleolir yr adran yn yr hen Uned Arhosiad Byr Llawfeddygol. Mae'r fynedfa wedi'i lleoli trwy yrru heibio prif fynedfa'r Adran Achosion Brys a chymryd y dde nesaf. Mae'r fynedfa yn ardal gollwng yn unig, gyda pharcio yn y prif feysydd parcio. Yn yr uned mae yna ardaloedd gwahanol ar gyfer plant sydd â symptomau Coronafeirws a'r rhai heb symptomau Coronafeirws.\nRydym ni ar hyn o bryd yn cynnig clinigau Cleifion Allanol trwy ymgynghoriadau ffôn ac ar lein ar gyfer gofal pediatreg cyffredinol.\nLle bo angen, gallwn weld cleifion wyneb yn wyneb yn ein hadrannau cleifion allanol yn Ysbyty Singleton ac Ysbyty Castell-nedd Port Talbot. Mae pellter cymdeithasol priodol yn cael ei gynnal ar draws pob canolfan cleifion allanol, gyda staff nyrsio yn rheoli llif cleifion yn yr adrannau. Rydym hefyd yn galonogol bod pob claf dros 11 oed yn gwisgo masgiau wrth fynd i apwyntiadau cleifion allanol wyneb yn wyneb.\nAm ragor o wybodaeth am beth i ddisgwyl yn ein hardaloedd cleifion allanol pediatreg, ewch yma.\nParhau i reoli cleifion ar lein lle bo hynny'n bosibl a dim ond cwrdd â chleifion wyneb yn wyneb ble bod angen clinigol.\nUned Gofal Dwys Newyddenedigol\nMae ein huned newyddenedigol yn dal i weithredu fel arfer, ond gofynnwn mai dim ond un rhiant sy'n ymweld â'r uned i bob claf ar unrhyw un adeg. Hoffem hefyd annog rhieni, ar ôl cyrraedd, i gynnal hylendid dwylo da a defnyddio'r orsaf glanweithio dwylo wrth cyrraedd yr uned.\nYn bresennol, rydym yn cynnig clinigau Cleifion Allanol trwy ymgynghoriad ffôn a fideo ar gyfer gofal Newyddenedigol.\nLle bod angen clinigol, gallwn weld cleifion wyneb yn wyneb yn ein hadrannau cleifion allanol yn Ysbyty Singleton. Mae pellter cymdeithasol priodol yn cael ei gynnal ar draws pob ardal cleifion allanol, gyda staff nyrsio yn rheoli llif cleifion yn yr adrannau.\nYn bresennol, rydym yn cynnig clinigau Cleifion Allanol trwy'r ymgynghoriad ffôn a fideo ar gyfer gofal Pediatreg Cymunedol.\nLle bo angen clinigol, gallwn weld cleifion wyneb yn wyneb yn ein hadrannau cleifion allanol yn Hafan Y Mor, Ysbyty Singleton a Chanolfan Plant Ysbyty Castell-nedd Port Talbot. Mae pellter cymdeithasol priodol yn cael ei gynnal ar draws holl Ganolfannau Plant, gyda staff y Ganolfan yn rheoli llif cleifion yn yr adrannau. Rydym hefyd yn galonogol bod pob claf dros 11 oed yn gwisgo masgiau wrth fynd i apwyntiadau cleifion allanol wyneb yn wyneb.\nAilgyflwyno asesiadau arferol wyneb yn wyneb cyn gynted â phosibl.\nGwasanaeth Anhwylderau Niwroddatblygiadol\nRydym ni ar hyn o bryd yn cynnig clinigau Cleifion Allanol trwy'r ymgynghoriad ffôn a fideo ar gyfer pob atgyfeiriad Anhwylder Sbectrwm Awtistiaeth ac wedi parhau i gynnig apwyntiadau o'r fath trwy gydol y cyfnod Covid.\nYn ddiweddar rydym wedi ailgyflwyno asesiadau wyneb yn wyneb ar gyfer cleifion a atgyfeiriwyd ar gyfer Anhwylder Gorfywiogrwydd Diffyg Sylw (ADHD) yn Ysbyty Castell-nedd Port Talbot a Chanolfan Plant Castell-nedd Port Talbot.\nYn bresennol, rydym yn cynnig clinigau Cleifion Allanol trwy'r ymgynghoriad ffôn a fideo ar gyfer pob apwyntiad Cleifion Allanol Seicoleg.\nLle bo angen yn glinigol, gallwn weld cleifion wyneb yn wyneb yn ein hadrannau cleifion allanol yn Ysbyty Singleton ac Ysbyty Castell-nedd Port Talbot. Mae pellter cymdeithasol priodol yn cael ei gynnal ar draws pob ardal cleifion allanol, gyda staff nyrsio yn rheoli llif cleifion yn yr adrannau. Rydym hefyd yn galonogol bod pob claf dros 11 oed yn gwisgo masgiau wrth fynd i apwyntiadau cleifion allanol wyneb yn wyneb.


Llwyddiant i gyfansoddwr o Gaerdydd yn BBC Proms - Newyddion - Prifysgol Caerdydd\nLlwyddiant i gyfansoddwr o Gaerdydd yn BBC Proms\nDr Arlene Sierra, an American-born composer and Senior Lecturer at the University’s School of Music\nPerfformio cyfansoddiad clodwiw gan academydd o'r Ysgol Cerddoriaeth\nHeddiw, bydd cyfansoddwr o Brifysgol Caerdydd yn clywed ei gwaith yn cael ei berfformio yn Neuadd Cadogan, Llundain, fel rhan o dymor blynyddol cyngherddau haf BBC Proms.\nMae cyfansoddiadau Dr Arlene Sierra, cyfansoddwr a aned yn America ac Uwch-ddarlithydd yn Ysgol Cerddoriaeth y Brifysgol, wedi cael eu perfformio ym mhob cwr o'r byd, ond dyma fydd y tro cyntaf i'w gwaith ymddangos ar lwyfan y Proms.\nBydd triawd Nicola Benedetti, Leonard Elschenbroich ac Alexei Grynuk yn perfformio cyfansoddiad clodwiw Dr Sierra, Butterflies Remember a Mountain, ynghyd â Thriawd Piano Rhif 1 ganBrahms.\nCanodd y triawd y darn hwn am y tro cyntaf yn Bremen yn 2013, ac ers hynny, maent wedi ei berfformio mewn nifer o leoliadau mawreddog gan gynnwys Concertgebouw Amsterdam, Alte Oper Frankfurt, a Neuadd y Dref Cheltenham.\nFe'i comisiynwyd gan Gymdeithas Ffilharmonig Bremen ar gais Leonard Elschenbroich, yr artist preswyl.\nCaiff y cyngerdd ei ddarlledu ar BBC Radio 3 a bydd ar gael ar BBC iPlayer ar ôl hynny.\nMewn cyfweliad yn ddiweddar â Natural Light, gwefan bwrpasol ar gyfer artistiaid a gaiff eu hysbrydoli gan natur, bu Dr Sierra yn trafod agweddau ar fyd natur sy'n ymddangos yn llawer o'i chyfansoddiadau. Ysbrydolwyd y triawd piano Butterflies Remember a Mountain gan batrymau mudo gloÿnnod y llaethlys.\n"Rwyf wrth fy modd y bydd un o'm cyfansoddiadau yn cael ei ganu ar BBC Proms am y tro cyntaf, gyda pherfformiad gan yr artistiaid penigamp Nicola Benedetti, Leonard Elschenbroich ac Alexei Grynyuk. Mae'n hynod o arbennig i ddarn newydd gael ei hyrwyddo fel hyn, gan gerddorion sydd wirioneddol o'r radd flaenaf."


BRAWDLYSOEDD CYMRU.|1863-03-13|Seren Cymru - Welsh Newspapers\nIssue: 13th March 1863\n13th March 1863\nBRAWDLYSOEDD CYMRU. SIR BRNFRO.—Agorwyd brawdlys y sir hon yn Hwlffordd. ■dydd Mercher, Chwef. 28, gerbron yr Ynad Mellor, a phrof- •wVfT y carcharorion can lynol :-William Evans, morwr, am If&ftia crys, gwerth 31.. yn mhlwyf St. Iasell. Cyfaddefodd « euogrwydd, a dedfrydwyd ef i chwe mis o galedwaith.— Ann Hees, ,a gyhuddid o led rata hugan, llodrau, &c., yn tnhfwvf Llanddewi Felfrey, a gafwyd yn ddieuog.—Thomas Davits a George Halt, am don i dfElias Roberts, yn mhlwyf Stainton, a lledrata amryw barau odd Had oddiyno-12 mis o galedwaith.—John Lynch, am dori i siop Mr. Truscott, Ten- by/a lledrata oriawr oddiyno-16 mis 0 jia'edwaith. Dygodd yr uch-reifhwyr true bill yn erbyn James Stephens, am fwrw y^bwrial i'r Afon Tein, yn Nghilgeran. SIR ABERTEIFI.—Agorwyd brawdlys y swydd hon yn Aber- teifi dydd Linn, Mawrth 2. gerbron yr un barnwr dysgedig, a pliro^vyd" y rarcharorion cmlyvol:—Edward Coulston a Henry Jirooks, a gvbuddid o dori i rt^ James Divirs, Parknoyadd, a iiedrata postagestamps ac arian. oddiyno. Cafwydhwy yn euog, a cliawsant eu dedfrydu i chwech mlynedd yr un o galedwaitb.— John Rees am dori i d9 Mary Davies, Gelligwefrwch, phvyf Llanfiharigel- Yetrad, a lied rata X5 10s. oddiyno -12 mis o galed- waith.- Thomas Lewis, am ledrata darnau o lian, cordenau, &c., gwerth 8c., eiddo Geo. Bowen, Aberteifi—9 mis o galedwaith.- Thos. Gilbert, am ledrata gwarlen, eiddo Mr. W. George, Lliein- wr, Aherteifi-I2 mis o galedwaith.-Thomas Baker a John Bas- sett, n gafwyd yn euog o dori i dy un David Rees, Rhydhir-ucha', plwyf Llanbadarn-fawr, a lledrata amryw bethau oddiyno. Gan eu bod wedi eu profi yn euog o droseddau o'r blaen, cafodd Bakerlei ddedfryJu i ddeng mlynedd o lafur caled, a Bassett bedair blynedd. Csfwyd fod Baker wedi ei brofi yn euog bum waith o'r blaeu, a Bassett ddwy waith. Terfynodd hyn waith y brawdlys. SIR GAERFYDDIN.—Agorwyd brawdlys y sir hon yn Nghaer- fyrddin dydd Mercher, Mawrth 4, gerbron yr Ynad Melior, a phrofwyd y carcharorion canlynol :-J ohn Edwards, am ledrata gwair, eiddo Wm. James, Llandybie—4 mis o galedwaith.—Ed- ward Morgan, a gyhuddwyd o ledrata cyfrwy, yn ffair Llandyssil, a rvddhawyd.—John Thomas a gafwyd yn enogodynguanudon yn Llanelli—12 mis o galedwaith. Yr oedd yma nn achos cyfreith- lol o hwys, sef y cwyn a ddygwyd gan y Parch. D. R. Jenkins, Ficer Mydrim, yn erbyn Mr. Thos. Thomas, Cilcoed, a Mr. John Harries, Bwleh, dau ffermwr cyfrifol o'r un plwyf, am athrodiaeth. Gwadai yr amddiffynwyr wirionedd y cvhuddiad, ae na ddarfu iddynt h wy ddweyd dim yn anmharchus am gymmeriad moesel Mr. Jenkins. Tybiai y Barnwr y dylai y cyhuddwr fod yn fodd- lon i ardystiad yr amddiffynwyr; ac wedi i Mr. Jenkins arwyddo ei foddlonrwydd, attaliwyd y cwyn.\nEISTEDDFOD RHYL AC ABERTAWE.\nEISTEDDFOD RHYL AC ABERTAWE. FONEDDIGION,-Caniatewch i mi ddweyd gair neu ddau am yr eisieddfodau a fwriadir eu cynnal yn y lleoedd uchod yr haf nesaf. Nid oes genyf deimlad at y De mwy na'r Gogledd etto meddyliwyf fod ymddygiad y Gogleddwyr yn codi eistedd- fod vn opposition i un y De fel hyn, nmryw weithiauyn olynol, yn oyfiawn deilyngu cerydd llym. Gwir fod Pwyllgor lleol Abertawe wedi ymddwyn yn annoeth iawn, yn neillduol yn ei waith yn peidio eyhoeddi hysbysiad prydlawno'r eisteddfod a'i thestunau, yn holl newyddion Cymreig y dywysogaeth, fel y galiai holl lenorion Cymru gael yr un chwareu tAg, i ymgys. tadhl ar y gwahanol destnnau. Etto, na feddylied beirdd a llenorion y Gogledd, fel eu brodyr yti y De wedi cael fawr o flaen arnynt yn yr ystyr hyny, oblegid er fod hysbysiad o'r testunau wedi ymddangos mewn Newyddiadur Seisnig, a gy- hoeddir yn Abertawe, etto ychydig o lenorion y De sydd yn cael cyfleusdra i'w weled; ond diammhau i'r Dosparth Saes- nig gael mantais trwy hyny i ddechren cyfansoddi, a hyny cyn i'r Cymro droan wybod dim am y testunau, a pha beth oedd. ynt; ond hyderwyf, a chredwyf, na ddygwydda amryfusedd cyffelyb etto, ond y gofala Pwyllgorau y genedl na chaiff rhyw fod iu hunanol a gormesaidd ymddwyn yn gyffelyb rhagllaw. Ond fy amcan yw ceisio gan gyfeiltion Rhyl i roddi eu 'heisteddfod heibio yr haf nesaf, ac ni fydd un rhwystr ar eu ffonld i gael yr Eisteddfod Genedlaethol yno yn haf 1864. Byddai cystal, a gwell genyf o ran fy nheimlad personol, i't Eisteddfod fod yn Rhyl, oblegid os byw, gsilwn, fel y dywed y ddiareb, "ladd dau aderyn a'r un gareg," sef cael yr Eis- teddfod, ac befyd ymweled S theulu fy ngwraig, yr hon sydd o ddvffryn prydfert^ Clwvd; ond gwell genyf aberthu pob teimlad personol, a pnob mantais arianol, nag i'r undeb rhwng y De a'r Gogledd gael ei dori; ac os na fydd Pwyllgorau lleol Rhyl mor ddoeth a gwneyd hyny, gellid penderfynu mai dyna fydd y canlyniad. Ond nid wyf yn gweled fod eisieu iddynt wneuthur aber o gwbl-dim ond iddynt ymddwyn fel dynion, ac fel cristion. ogion-cadw at y rbeol ddwyfol, sef gwneyd i ereill, fel yr ewyllysiont i ereill wneyd iddynt bwythau," a pheidio talu drwg am ddrwg; ond yn y gwrthwynej, dilyn yr hyn sydd dda tuag at eicli gilydd, a thuag at bawb. Ond os na wrandaw- ant ar lais y Genedl, diau nas gellid edrych arnynt aingen bradwyr a rhwygwyr hunanol, a bydd i'r oesau dyfodol fell- <3ithio eu hpnwnu. Beth yn enw pob daioni, a raid i genedl y Cymry wneyd ei hun yn waw.i i genedloedd ereill, oblegid ei hyinrysonau na, na, undeb am byth, meddaf. Cymry yn un, beth bynag. Yr oeddwn wedi cael fy nolurio lawer gwaith, oblegid yr ymrysonau, a'r c <b!u parhaus oedd yn canlyn pob Eisteddfod. Un wedi cael cam gan ei feirniad; y Halt druan yn llenleidr, &c., hyd nes yr oeddwn wedi myned i edrych ar yr hen sefydliad eisteddfodol yn warth cenedlaethol, a gresynwn fod dynion crefyddol yn gwneyd dim a hi o gwbl, ac edrychwn arnynt fel rhai anomheus o ran eu duwioldeb; ond teimlwn yn llawen fod arwyddion am amser gwell i wawrio ar ein gwlad mewn cyssylltiad a'r Eisteddfod Genedlaethol; ond dyma gwmwl yn codi o'r Gogledd-teimlad gwrthwynebu yn cael ei ddangos—baner goch rbyfel yn cael ei chyhwfanu, ac amryw o lenorion y Gogledd yn bloejdio i'r frwydr, ac heb amcanion gwell mewn golwg na dyrchafu eu hunain, a feallai hefyd arbed ychydig dreulion arianol, trwy gaei Eisteddfod yn nes gartref; ,ac felly arbed traul teithio i'r De. Daeth boueddigion y De yr "liaf diweddaf yn un fintai luosog i Gaernarfon, a byddai yn compliment yn y Gogleddwyr i ddytod i Abertawe yr Haf nesaf. Dymunwyf ar lenorion ein hanwyl wlad i siarad eu meddyliau trwy y wasg. Dywedaf etto, Cymru yn un am byth a hefyd. ELIAN.\nPRIOBAS YN LLYS TWRCI.— Dywed y Levant Herald .-— Cymmerodd dygwyddiad sydd werth ei gofnodi leyn Dolaia- baktche yn ddiwtddar. Danfonwyd am Raif Bey, y diweddar ystafellydd, a rhoddwyd gorchyttim),n amberodrol t briodi yn uniongyrchol un o foneddigesau y palas, yr hon nid oedd wedi ei gweled ua ch!y wed gair am dani ^riod o'r blaeu. Yn mhen deng mynyd wedi iddo gael y gorchymyn gwnaeth y foneddiges ei hymddangosiad, ac yn mhen llai nag awr yr oeddynt yn wr a gwraig. oeddynt yn wr a gwraig.\n1 TY YR ARGLWYDDI.\nTY YR ARGLWYDDI. DYDD MAWRTH, MAWRTH 3. Cyfarfu y am bump o'r gloch, ac wedi darlten Ysgrif Gwaddoliad Tywysog Cymru y drydedd waith, aci ddwy ysgrif £ rall gael eu gyru gam yn mlaen, gohiriodd eu harglwyddiaeth. au am 20 mynyd wedi pump.\nDVDD IAU, MAWRTH 5.\nDVDD IAU, MAWRTH 5. Derbyniodd Vtgnf Gwaddoliad Tywysog Cymru, ac Vegrif Nodau Cyfnewidiol (Y Brif-ddinas), y Llaw-nodiad Breiniol drwy ddirprwy. Darllenwyd Ysgrif y Gwirfoddjaid Llyngesol y dryded. waith.\nDYDD GWENER, MAWRTH 6.\nDYDD GWENER, MAWRTH 6. Rhoddodd Iarll Malmesbury rybyddy. byddai iddo ef dydd Gwener nesaf, alw sylw y Ty at ymddygiad Llywodraeth Bra. sil, yn attafaeln tri o swyddogion llong ei Mawthydi Fort. Cynnygiai Due Newcastle ail,ddarlleniad Ysgrif Plant Gor- dderch (Iwerddon), yr hon yn awr, a ddywedai, oedd wedi ei chyfnewid yn ol cymmeradwyaeth y pwyllgor. Cynnygiai Arglwydd Lifford fod yr ysgrif gael ei darllen yn mhen y chwe mis; end wedi cryn siarad, tynodd ei arglwydd- iaeth ei gynnyg yn ol.\nDYDD MAWRTU, MAWRTH 3.\nDYDD MAWRTU, MAWRTH 3. Ar gynnygiad Mr. Fitzgerald, cytunwyd ar anerchiad am gopiau o'r gohebiaethau perthynol i'r rhyfel cartrefol yn America, yn enwedig gyda golwg ar gymmeryd meddiant neu attal, Hongau Prydeinig. Am bump o'r gloch, daeth y Barnwyr Williamsa Blachburn i mewn i'r Ty, yn eu llaes-wisgoedd, fel cenadwyr oddiwrth Dy yr Arglwyddi, er hysbysu fod ysgrif Gwaddoliad Tywysog Cymru wedi pasio heb un gwelliant. Y mae y Barnwr Wil- liams yn (lygwydd bod yn ddyn byr, a'r Barnwr Blackburn yn lleddal; a pherodd eu hymddygiad cryn ddigrifwch i'r TJ, yn enwedig yn eu gwaith yn myned allan llwyr eu cefnau, gan gan gadw eu llygaid ar y Llefarydd (yr hyn a ystyrir yn un o reolau moesgarwch y Ty). Yr oedd eyflawnu y fath gampwaith gan y ddau tarnwr, yn gofyn gofal mawr, rhag iddynt eu tripio gan eu gwisgoedd a pherodd yr atngylchiad chwerthiniad mawr yn y Ty. Galwwyd sylw y Ty at fynegiad pwyllgor y Coedwigocdd a'r la' Fforestydd, gyda golwg ar werthiad iawnderau y Goron mewn Fforestydd yn agos i Lundain, gan Mr. Torrens. Cynnygiai ef fod pwyllgorneillduol i gael ei bennodi er edrych i mewn i gyfreitblondeb hyn. Eiliwyd y cynnvt gan Mr. Cox. Gwtthwynebai y Cyfreithiwr CyCreuniol y cynnygiad ond nid oedd ganddo wrthwynebiad i benodiad pwyllgor i edrych i mewn i'r modd y cerid y pethau byn yn mlaen. Cytunwyd a'r awgryuiiad hwn. Wedi i'r annealltwriaeth yn Brazil fod dan sylw, Cynnygiodd Mr. Cox ail-ddarlleniad ysgrif Etholiadau Bwr- deisiol.. Dywedai Syr F. Grey mai amcan y mesur hwn oedd, dwyn egwyddorion y tugel mewn ymarferiad mewn etholiadau bwr- deisiol. Wedi ychydig siarad, rhanodd yTf, pan y collwyd y cynnyg gan fwyrif o 35. Darllenwyd ysgrif cofrestriad genedigaethau a mirwolaethau yn Iwerddon y drydedd waith, a phasiwyd hi.\ny. DYDD MERCHER, MAWRTH 4.\ny DYDD MERCHER, MAWRTH 4. Cynnygiai Mr. Hadfield trydydd darlleniad Ysgrif Diddym- iad Cymhwysderi Swyddau. Cynnygiai Mr. Newdegatev welliant yn ei erbyn. Cefnogai Canghellydd y Drysorfa a Mr. Forster y mesur, a gwrthwynebwyd ef gan Mr. Walpole. Ar raniad v Tv yr oedd- Dros y cynnyg* 175 Yneierbyn 172 Mwyrif 3\nDYDD IAU, MAWRTH 5.\nDYDD IAU, MAWRTH 5. Mewn atebiad i Mr. Hibbert, dywedai Argl. C. Paget nad oedd ef yn gwybod fod un bwriad gan y Llywodraeth i barotoi llongau er trosglwyddo ymfudwyr o'r dosparthiadaw gweithfaol yn swydd Lancaster i'n trefedigaethau. Wedi hyn bu dadl frwd ar y nifer afriediol o lorigau rhyfel perthynol i'r deyrnas hon, yr hon a ddechreuwyd gan Mr. Cobden. Traddododd Mr. Cobden araeth hirfaith ar yr achlysur, ac atebwyd ef gan Argl. C. Paget, Syr J. Paking- t'm, &c. Wedi hyn ymffurfiodd y Tt yn bwyllgor, pan y pleidleisiwyd amryw symhul i'r Llynges.\nDYDD GWENER, MAWRTH 6. Wedi i Bysgodfeydd Y sgotland fod dan syiw, galwodd, Mr. Bramley Moore sylw y T$at y papyrau a'r ohebiaeth a osodwyd ar y bwrdd o berthynas i Brazil, a cbynnygiodd y penderfyniad canlynol:—" Fod y hwn wedi clywed gyda gofid am yr annealltwriaeth rhwng y wlad hon a Brazil, a dy- muna y T9 hwn hysbysu dymuniad fod Llywodraeth ei Mawr. hydi i gymmeryd y cyfryw fesurau ag a ddygantddealltwriaeth gyfeillgaar rhwng y ddwy wlad, cydweddol a chymmeriad ac anrhvdedd y wlad, ac ystyriaeth briodol gyda golwg ar an- rhydedd gallu cyfeillgar ac annibynol." Dywedai yr aelod anrhydeddus fod Brazil yn deyrnas rhyddgaroltebyg iBrydain, a'i bod wedi gwneyd cynnydd mawr yn ddiweddar. Aeth dros achos llongddrylliad y Prince of Wale" ar lanau Brazil, a dy- wedai nad oedd un prawf fod dwylawy liong wedi eu llofruddio. Cymharai hefyd ymddygiad y Braziliaid ag eiddo mor-yspeil. wyr glanau Cornwall, y rhai a ddefnyddierit foddion er twyllo Ilongwyr, i'r dyben iddynt hwy gael ysglyfueth. Yna gofynai Mr. Moore ar ba egwyddorion y gofynai ac y cafodd Arglwydd Russell £3,200 o iawn am yr yspeiliad. Wedi dadl hirfaith, yu mha un y cymmerodd amryw aelodau ran, tynodd Mr. Moore ei gynnyg yn ol.\nCYNNYG I LOFRUDDIO HEDD-YNAD.-Fel yr oedd Mr. John Gore Jones yn cychwyn o Thurles i Borrisoleigl tedd ar y fainc fel ynad, ymosodwyd arno gan ddar; y ffordd, y rhai a saethasant ato. Trwy drugaredd n, id un niwed, bnd yr oedd nod y belen yn ei got fawr. Wedi cyrhaedd Borrisoleigh efe a hysbysodd yr heddgeidwaid o'r amgylchiad, y rhai a frysiasant i'r fan lie y cyflawn .;yd y weiifired anfad, ond nid oedd y dyhirod i'w cael. Nid ydys yn gwybod beth a'u cynhyrfodd i wneyd y fath gynnyg.\n<!tyfftt4iuøI. Mae Hong yn cael ei hadeiladu yn awr yn Efrog Newydd, i weithio rhwng y ddinas hono ac Albany yr haf nesaf, yn yr hon y bydd 350 o deyrn-ystafelloedd. Agerlong ydyw, a hi r fydd y fwyaf ar y mor. Mae Esgob Tasmania wedi rhoddi ei esgobaetb i fyny. Pen* nodwyd ef (Dr. Nixon) iddi yn 1842. Ychydig fisoedd yn ol dychwelodd i Loegr er cael cynghor meddygol, a chan fod ei afiechyd yn anwelladwy, y mae wedi penderfynu peidio dychwelyd i Tasmania. Dywedir y bydd i Victor Emmanuel ddechreu ei daith drwy Itali y mis nesaf. Y mae yn bwriadu ymweled a Bologna a Florence gyda'r Tywysog breninol, ac wedi hyny i aros mis yn Naples. HEN DROSEDDWR MEWN DALFA.Mtte'r tiyn a daflodd geubel dan ifenestri y palastreninol yn Naples ar y Info Chwefror, pan y darfa i Dduges Genoa roddi dawnso-gym- manfa yno, wedi cael ei ddarganfod, ac y mae yn awr mewn dalfa. Hen swyddog yn y fyddin Fourbonaidd ydoedd, o'r enw Pioletti. Gollyngwyd ef i mewn i ran o'r palas gan rai o'r gweision sydd etto yn dal eu swyddi, er eu bod yn cyd- fradychu ar ran y deyrnach ddymchweledig. HBRIAO RHYFCDD I RYFEL.—Y liythyrglud diweddaf o Alexandria a ddug yr heriad canlynol i ryfel a wnaethpwyd gan Freiiin Abyssinia i Said Pasha, diweddar Raglaw yr Aifft. Dywed ei Fawrhydi Abyssiniaidd Nid ydych yn gwneyd rhyfel fel dyn dewr, yr ydych yn cuddio eich hunan tu cefn i furiau; yr ydych yn lladd eich gelynion a magnelau. Deuwch i'r wlad agored a'ch byddin yno. bron yn mron, bydded i wrhydri a dewrder benderfynu tynghed rhyfel. Fel hyn oedd ein hynafiaid yn arfer ymladd." Mewn ateb i'r llythyr hwn, yr hwn ni ddaeth i law hyd nes oedd Said Pasha wedi marw, danfonodd ei olynydd amryw filoedd o Bashi Bazoukiaid gyda'r gorchymyu i wthio allan fyddin y Brenin Theodore os byddai iddi groesi y cyffin, ond peidio ei herlyn ar diriogaeth Abyssn/aidd. TRAWSDDYGIAD.—Cymmerodd prawf go hynod le yn ddi- weddar yn mrawdlys Sligo. Yr oedd cyhuddiad u diMvvsddyg- iad (abduction) yn erbyn Michaet O'Connor, yr hwn a drowyd yn drosedd maddeuadwy drwy briodas. Ymddengys fod Michael wedi penderfynu cael Eliza Daly yn wraig briod iddo ei hun, pa un a fyddai hi neu ei rhieni yn cydsynio ai peidio. I'r dyben o ddwyn ei amcan i ben, aeth i dy ei thati ar y 15ed o Ionawr, yn nghyd ag amryw o'i gyfeillion, a gosododd Eliza mewn cerbyd. Yn mhen ychydig fynydau rhyddhaodd hi drache fn, heb wneyd dim niwed pellach iddi. Mewn ateb i'r cyhuddiad, dywedai Michael ei fod yn euog a chan ei fod ef ac Eliza wedi hyny wedi cael eu gwneyd yn wr a gwraig,mewn dull rheolaidd a chyfreithlon, nid oedd gan y Goron UIl dy- muniad i fyned yn mhellacb a'r achwyniad yn erbyn Michael, a rhoddwyd ef yn ol yn ddianaf i t'reichiau caredig Eliza. Y LLOFRUDDIAD YN KINGSWOOD.—Dygwyd yr Ahnaenwr a gyhuddwyd ar ei gyfaddefiad ei iiunan mai efe oeddllofrudd Mrs. Halliday yn Mheriglordy Kingswood yn Ngorpnenaf 1861, o flaen yr ynadon yn Reigate yn ddiweddar. Dywedai yr heddgeidwad Conrad ei fod, er pan gymmerwyd y carcharor mewn dalfa, wedi gwelsd dau o'r tystion, a'u cymmeryd i weled y carcharor, ac yr oedd y ddau yn dweyd mai nid efe oedd gyda Frnntz pan gyflawnwyd y weithred. Dywedai y carcharor yn awr mai anwiredd oedd yr hyn a ddywedodd efe yn Hull, a'i fod jn liollol ddieuog o'r trosedd. Atebodd yr Yn:id nad oedd ganddo neb i ddiolch am y traffertn ag oedd yuddo ond efe ei bun a chan nad oedd tystiolaelh i gadarn- hau y cyhuddiad yn ei erbyn, yr oedd yn awr at ei ryddid. OFFEIRIAD FFRHNGIO YN HDDO MERCH.—Dygwyd oF .iad o flaen yr ynadon yn Niort, yn Ffrainc, ar y cy- huuuiad o'i fod wedi hudo merch ieuanc 17 oed, o'r enw Rose Danty. Ymddengys fod yr offeiriad, enw yr hwn y w Gauthier, yn byw fel curad yn mhlwyf Champdeniers, ger Poitiers. Drwy luaws o ystranciau cywilyddus, llwyddodd i lygru meddwl y ferch yn y gyffesgell, a bu am fisoedd yn halogi hyd y nod yr allor a'i anniweirdeb. Gan nad oedd amnilieu- aeth fod y fereh yn cydsynio, nis gellid ei gyhuddo o ,drosedd uv ch nag ymddygiad anweddus mewn lie cyhpeddus ac am hyny cafodd ei ddedfrydu i'r gosp annghyfartal o fiwyddyn 0 garchar, a'i ddirwyo o 200f. Rhoddodd yr adyn brwnt rybydd o apeliad yn erbyn y (Lcd fryd a'r ddirwy yn uniongyrchol. Y LEOFRUDDIAETU YN EBINBURGH.—M Syr George Grey wedi lleddfu y ddedfryd o ddienyddiad i b. -iv ;waith par- haus yn achos Milne, yr hwn a lofruddiodd ei .i'¡Jgynllorth- wywr yn Edinburgh. Cymmeradwyodd y rheithwyr a'i cafodd ef vn euog i drugaredd. ;:i. CYLCHBEISIAU ETTO.—Nid oes terfyn ar y damweiniau a achosir gan gylchbeisiau. Ar ddydd Mercher diweddaf, fel yr oedd boneddiges ieuanc o'r enw Adne Crutch, yn myned heib'o i'r tan, cyffyrddodd ei g&n ag ef, ac yn mhen Hai na mynyd, yr oedd ei holl ddillad yn wenfflatn am dani. Clywyd ei hys- grechfeydd gan foneddwr o'r enw Searle, yr hwn a ruthrodd i mewn ac a ymdrechodd ddififodd y tan, yr hwn oedd y pryd hyny yn codi yn uwch na'i phen. Llwyddwyd o'r diwedd drwy gynnorthwy ychwanegol i'w ddiffodd, pryd v *c*fwyd fod y creadur anffodus we ii' Ilosgi mor druenus fel nad oedd gobaith am ei bywyd. Heblaw hyn, llosgwyd Mr. Searle uior ofnadwy, fel y mae yntau mewn cyflwr peryglus iawn. DIRGEL W ASAN A.ETH.- Y mdjengys oddiwrth bapyr Se- neddol a gyhoeddwyd yn ddiweddar mai y swm gofynol atddir- gel wasanaeth eleni ydyw deuddeg mil ar hugain— £ 32,000. Am beth ? 'Does neb a wyr ond y Llywodraeth HEN Wa ANOBEITHIOL—Dygwyd hen wr o flaen yr ynadon yn Belfast, o'r enw Owen Christie, ar y cyhuddiad o fodynfeddwadefnyddiogeiriau cableddus, &c. Ymddengys fod yr hen lane wedi bodyn yr un sefyiifa 174 o weithiau o'r blaen.—Hen wr tlawd o ymddygiad da ydyw, Syr, ac yr oedd wedi cael ychydig o beth yfed, meddai Mr. Young, pryd y darfu i'r dorf ddeehreu chwerthin. Ni ddeuaf yma byth mwy," meddai'r carcharwr dyma'r tro cyntaf," ychw anegai )n nghanol chwerthin mawr. Gofyuai Mr. Orms a oedd wedi bod yno o'r blaen, i'r hyn yr atebodd y prif heddgeidwad ei fod wedi bod yno 174 o weithiau ar gyffelyb gyhuddiad yn flaenorol. Beth 174 o weithiau!" gofynai Mr. Ortce gyda syndod. 0, ie, ond yr wyf wedi diwygio yn a.wr," meddai'r Carcharor. Ar hyn gosododd un Mr. Tittle air i mewn drosto, gan ddweyd Etholydd cyfrifol ydyw, Syr, wedi newydd ddychwelyd o etholiad Lisburne gwelwch mor edifeiriol y mae Syr," a chyda hyn dyma'r carcharor yn dechreu wylo yn chwerwdost, a'r gwrandawwyr yn chwerthin. I dori'r stori yn fyr, dywedodd yr ynad wrtho, Dyma'r tro cyntaf i chwi ddyfod o'tn blaen i, gan hyny, dirwyaf chwi yn unig o goron a'r costau," y gosp drymaf a fedrai roddi iddo.


“Er yr anawsterau – gwelwyd cynnydd yn ein cynulleidfaoedd ar draws pob platfform.”\nNeges Prif Weithredwr S4C wrth gyhoeddi Adroddiad Blynyddol 2020/21\nMae S4C wedi llwyddo i sicrhau cynnydd yn ei ffigurau gwylio ar draws pob platfform, gan brofi gwerth y sianel i'r iaith a'r economi.\nDaw'r newyddion wrth i S4C gyhoeddi ei Adroddiad Blynyddol ar gyfer y flwyddyn 2020/21.\nMae'r adroddiad yn nodi rôl hollbwysig S4C o ran cynnal a hyrwyddo'r Gymraeg, gyda'r nod o gyfrannu at gyrraedd miliwn o siaradwyr erbyn 2050.\nGydag amrywiaeth o raglenni sy'n cwmpasu drama, chwaraeon, newyddion, adloniant, rhaglenni ffeithiol, ffydd, plant a mwy, mae S4C yn rhoi cyfle i bobl o bob cefndir i glywed a mwynhau'r Gymraeg ar draws pob genre.\nGyda strategaeth ddigidol ar waith, gwelwyd cynnydd gydag oriau gwylio S4C Clic i fyny 45% ac 20% ar BBC iPlayer. Ac fe lwyddwyd i ddenu 200,000 o danysgrifwyr i S4C Clic.\nYn ogystal gwelwyd cynnydd yng nghyfartaledd gwylio oriau brig yng Nghymru o 17,500 i 18,500 (6%).\nCynyddodd cyrhaeddiad wythnosol S4C yng Nghymru o 306k i 321k (5%) a'r cyrhaeddiad wythnosol y tu draw i Gymru o 396k i 502k (27%.)\nCododd oriau gwylio S4C ledled y DU i'w lefel uchaf ers saith mlynedd.\nAr y cyfryngau cymdeithasol, maes lle mae'r sianel wedi buddsoddi ynddo dros y blynyddoedd diwethaf, tyfodd oriau gwylio ar brif dudalen Facebook S4C 72% flwyddyn ar flwyddyn, gydag oriau gwylio ar brif gyfrif Twitter S4C yn tyfu 87%.\nBu 28.5 miliwn o sesiynau gwylio ar draws tudalennau Facebook S4C yn ystod y flwyddyn a gwelwyd cynnwys S4C 458,000 o weithiau'r dydd ar gyfartaledd yn ystod y flwyddyn ar draws Facebook, Twitter ac Instagram.\nCafodd Hansh dros 1.4 miliwn o sesiynau gwylio ym mis Mawrth 2020 (record) a chynyddwyd yr oriau gwylio ar draws sianeli YouTube S4C 48% yn ystod y flwyddyn.\n"Fe wnaeth Covid gyffwrdd pawb dros y flwyddyn ddiwethaf," meddai Owen Evans, Prif Weithredwr S4C.\n"Serch hynny, fe lwyddodd S4C i afael yn ei phwrpas a sicrhau gwasanaeth mwy personol nag erioed i'n cynulleidfa.\n"Trwy dynhau'r berthynas â'n cynulleidfa, ein cyflenwyr a'n partneriaid, fe wnaeth S4C ail-ddiffinio'r gwasanaeth gyda anghenion y wlad wrth ei galon.\n"Roedd ymateb y sector gynhyrchu i'r amgylchiadau eithriadol yn hyblyg ac yn chwim ac rydym yn diolch yn fawr iddynt am hynny."\nCollwyd gwerth dros £8miliwn o raglenni o'r amserlen dros nos o achos Covid wrth i ddigwyddiadau chwaraeon a chelfyddydau gael eu canslo a gwaith cynhyrchu ar ddramâu ddod i stop.\nFelly roedd angen dybryd i gomisiynu cynnwys newydd. Bu hyn yn gyfle i S4C arbrofi.\nDarlledwyd Cyswllt (Mewn Covid), y ddrama gyntaf i'w chomisiynu a'i chynhyrchu yn ystod y cyfnod clo yn y DU, a chyfres newydd boblogaidd Sgwrs dan y Lloer ymhlith nifer o fformatau llwyddiannus newydd eraill.\nBu Eisteddfod T hefyd yn ffordd arloesol o ddangos creadigrwydd y sector ar ei orau.\nMeddai Rhodri Williams, Cadeirydd S4C\n"Mae amgylchiadau annisgwyl ac anodd yn aml yn dod â'r gorau allan o unigolion a sefydliadau a dyna'n sicr sy' wedi digwydd yn hanes S4C.\n"Gan gydnabod y bygythiad i sector cynhyrchu annibynnol Cymru a cholli cynnwys amlwg yn eu plith dramâu sebon, chwaraeon a digwyddiadau mawr, aeth S4C ati i lansio nifer o rowndiau comisiynu mawr yn ystod 2020/21."\n"Gwnaethom gomisiynu £8.7m o raglenni newydd yn ystod y pandemig gan bwmpio cyllid yr oedd gwir angen amdano i economi Cymru, cyllid a wasgarwyd ledled y wlad.\n"Mae ein dyled yn fawr i bawb o weithwyr y diwydiannau creadigol a gadwodd i weithio dan amgylchiadau anodd i gynnal gwasanaethau S4C."


Gweinidog yn cwrdd â busnesau lleol er mwyn #TrafodyCymoedd | LLYW.CYMRU\nGweinidog yn cwrdd â busnesau lleol er mwyn #TrafodyCymoedd\nHeddiw, fe wnaeth Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes, Alun Davies gwrdd ag arweinwyr busnes lleol i ddysgu am y math o gefnogaeth yr hoffent ei gweld gan y Tasglu Gweinidogol ar gyfer Cymoedd y De.\nFe wnaeth y dyn busnes lleol, Andrew Diplock ymuno â'r Gweinidog yng Nghanolfan Fusnes Tredomen. Mae Andrew Diplock yn aelod o'r tasglu ac yn Gyfarwyddwr Strategaeth a Llywodraethu gydag Inprova Energy, sydd â'i bencadlys Cymreig yng Nghaerffili.\nCyfarfu'r ddau â chynrychiolwyr busnesau lleol a gwasanaethau cynghori, gan gynnwys Siambr Fasnach De Cymru, Biotage GB a Smart Money Cymru, i glywed rhagor am y rhwystrau y mae eu busnesau yn eu hwynebu a’r cyfleoedd sydd ar gael iddynt.\n“Ers sefydlu'r tasglu, dyma'r cyfle cyntaf dw i wedi ei gael i gwrdd wyneb yn wyneb ag arweinwyr busnes, ac roedd yn braf clywed am eu profiadau o redeg busnesau yn y Cymoedd, a'r hyn yr hoffent ei weld yn digwydd er mwyn helpu eu cwmnïau i ffynnu; dw i wedi dysgu llawer.\n“Roedd yn galonogol iawn clywed y fath agweddau cadarnhaol ar faterion sy'n ymwneud â chyfleoedd i wella sgiliau a hyfforddiant. Hefyd, mae’n ymddangos bod yna gyffro ynghlwm â chysylltiadau'r Tasglu gyda'r Dinas-ranbarthau a sut y gallwn fanteisio ar fentrau newydd megis y system Metro.”\nDywedodd Andrew Diplock, “Mae pob math o fusnesau yn bwysig i'n heconomi, ac roedd yn gyfle gwych heddiw i ni wrando a thrafod yr hyn y gall y tasglu ei wneud i gefnogi busnesau newydd, yn ogystal â helpu busnesau i dyfu yng Nghymoedd y De. Dw i wedi bod yn rhan o'r gymuned fusnes yng Nghaerffili ers bron i 15 mlynedd, ac mae bob amser yn bleser cael cyd-drafod â phobl fusnes o'r un anian, a chael trafodaeth agored gyda thrawstoriad o sefydliadau yn ardal Caerffili. Diolch i bawb a gymerodd ran yn y drafodaeth gan ei bod wedi creu llawer o syniadau, cyfleoedd ac opsiynau i'r tasglu eu hystyried ymhellach.”\nMae'r tasglu'n bwriadu adeiladu ar waith sydd wedi'i wneud o'r blaen yn yr ardal, ond mewn ffordd fwy cydlynol sydd wedi'i thargedu i ddiwallu anghenion ein cymunedau yn y Cymoedd.\nMae'r tasglu'n cynnal cyfres o gyfarfodydd cyhoeddus yn ystod y misoedd nesaf ar draws Cymoedd y De i geisio cael barn cymunedau lleol am eu blaenoriaethau ar gyfer eu hardaloedd.\nI gael gwybod mwy neu i gofrestru ar gyfer y cyfarfodydd, ewch i'n tudalen Facebook (dolen allanol).


Tunisia - Zarzis - Promo Holidays Tunisia\nMae'r diwygiad economaidd a gychwynnwyd dros y degawd diwethaf wedi galluogi'r wlad, yn ôl economegwyr rhyngwladol, i gael un o'r economïau gorau yn y gwledydd sy'n datblygu. Heddiw, mae enw da'r wlad a'r mesurau a gymerwyd gan y wladwriaeth, yn denu buddsoddwyr mawr o bob cwr o'r byd.\nMae Zarzis yn dref dwristaidd fach wedi'i lleoli yn ne Tiwnisia. Mae traethau hyfryd Zarzis a'i agosrwydd at faes awyr Djerba wedi ffafrio datblygu gweithgaredd twristiaeth yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Bellach mae gan y ddinas fwy na dwsin o westai\nDelweddau gyda Wikipedia fel awduron: AlmaGz Hermann Assmann Chesdovi a Emmanuel Boutet


Coffaoliaeth – Parc Coffa ac Amlosgfa Sir Ddinbych\nAm filoedd o flynyddoedd, mae dynolryw wedi teimlo’r angen i godi cofeb i nodi’r teimlad o golled, cariad a pharch tuag at aelod o’r teulu neu ffrind. Mae’n darparu pwynt ffocws ar gyfer anwyldeb a choffâd i ddathlu bywyd unigol annwyl iawn. Mae’n ddatganiad o beidio cael eich anghofio. Gall fod yn fynegiant o serch anfarwol a gall helpu gyda’r broses o alaru y mae pob un ohonom yn debygol o wynebu ar ryw adeg yn ein bywydau.\nGweler ein Prisio Coffa >\nMae ystod eang o ddewis o ran cynnyrch a phris. O ganlyniad, gobeithiwn y byddwch yn gallu dod o hyd i gofeb y teimlwch sy’n briodol yn y lleoliad hwn ac am bris sy’n gweddu i chi.\nMae croeso i chi gysylltu ag aelod o staff os hoffech chi wybod unrhyw beth arall neu i drafod. Maent yno i fod o gymorth i chi.\nMae ein staff nid yn unig at eich gwasanaeth i ddewis cofeb addas, os dymunwch; ond gallant hefyd eich cynorthwyo gyda’r gwaith papur angenrheidiol, a’ch gwneud yn ymwybodol o’r amodau, telerau a rheoliadau cyffredinol. Gallant wneud hyn ar y safle, dros y ffôn, trwy e-bost, trwy anfon gwybodaeth atoch trwy’r post neu ymweld â chi yn eich cartref. Chi biau’r dewis.\nGweler ein Cofebion Cartref >\nMae gan nifer o’r dewisiadau isod amrywiaethau y gellir eu teilwra yn ôl chwaeth bersonol. Yn ogystal, gallwn ddarparu unrhyw un o’r cynnyrch isod a threfnu eu gosod yn unrhyw ardal o’r Deyrnas Unedig mewn cyfeiriadau preifat, amlosgfeydd, mynwentydd neu mynwentydd eglwysi yn amodol i gyfyngiadau a rheoliadau lleol. Cysylltwch â ni am ddyfyniad ysgrifenedig personol.\nDynodwr Gardd a Llyn\nMae Dynodwyr Gardd a Llyn wedi eu cerfio o garreg leol neu o ddetholiad o wenithfaen o chwareli yn y Deyrnas Unedig. Mae’r garreg wedi ei thurio i wneud lle i gynnwys y lludw gyda phlât cysegriad efydd ar ei phen. Gall y rhain naill ai eistedd yn y dŵr ar lan y llyn neu ar y llwybr ger y llyn.\nCerrig Coffa Traddodiadol\nMae’r garreg goffa maen hir bach yn darparu lleoliad bedd traddodiadol. Gellir teilwra ysgythriad a cherfiad cerfwedd yn unol â dymuniadau unigolyn. Mae yna ddewis o ddau fath o garreg a fydd yn cael ei osod o fewn ardal gladdu benodedig fydd yn lleoliad personol ar gyfer hyd at bedwar set o lwch amlosgedig.\nCladdu Lludw Amlosgiad\nPlot teuluol ar gyfer lludw amlosgiad mewn adran gladdu naturiol ar gyfer 4 claddedigaeth gyda phrydles 15 mlynedd adnewyddadwy mewn lleoliad nodedig GIS. Mae plac ar obelisg Barbican yn gynwysedig.\nMae’r fainc o bren gwneuthuredig yn 60 modfedd o hyd; fe’i cynlluniwyd i gadw ei siâp a lliw, ac nid yw halen, alga, cen na phroblemau effeithiau’r tywydd sy’n gysylltiedig â meinciau pren yn effeithio arni. Gellir rhoi hyd at dri phlac pres ar y fainc gydag ysgythriad yn cynnwys cysegriad unigol.\nGardd Rosod a Phlatiau Mario\nMae detholiad o goed a llwyni rhosod clasurol ar gael gyda phlaciau cysegriad pres a charreg i’w gosod.\nMae gwlâu preifat wedi eu creu’n arbennig i ddarparu lleoliad naturiol ar gyfer cofebion. Mae gerddi teuluol yn ymroddedig i un teulu ac yn caniatáu ar gyfer claddu hyd at bedwar set o ludw. Mae pob gardd wedi ei phlannu gyda chasgliad unigryw o blanhigion a gynllunnir gan ein prif arddwr i ddarparu ardal nodweddiadol, breifat i chi ymweld. Mae’r pris yn cynnwys y gladdedigaeth gyntaf a chlogfaen gwenithfaen wedi ei harysgrifio gyda 50 o lythrennau.\nMabwysiadu coeden rhodfa benodol ar gyfer 2 gladdedigaeth gyda phrydles adnewyddadwy 15 mlynedd, i gynnwys plac.\nPlac ar obelisg Barbican gyda phrydles 15 mlynedd adnewyddadwy.\nPlac Coffa Gardd\nPlaciau coffa gardd ar gyfer lludw amlosgiad claddedig, prydles 15 mlynedd adnewyddadwy.\nFfiol goffa sblae gwenithfaen gyda phrydles 15 mlynedd adnewyddadwy, i gynnwys plac. Ffiol ddwbl hefyd ar gael (yn y llun).\nWedi ei leoli yn adeilad y prif gapel, mae cofnodion yn y llyfr coffadwriaeth ar gael a gellir ei weld yn ystod oriau agor arferol.


Dewis Lleol – Murray’s « Visit Caerphilly\nDewis Lleol – Murray’s\nMae Bargod yn croesawu’r bar a bwyty, Murray’s, i’r Stryd Fawr Uchaf, gyda’u seigiau a’u coctels blasus nhw. Mae Murray’s yn dafarn deuluol, sy’n eiddo i’r gŵr a gwraig, Peter a Marilyn Banwell, ac mae tîm o 11 aelod o staff o’r Fwrdeistref Sirol yn gweithio yn y dafarn.\nAr ôl agor ym mis Mawrth 2020, nid oedd bar a bwyty Murray’s ar ei newydd wedd yn gallu agor a chroesawu’r gymuned leol oherwydd y cyfyngiadau symud a oedd ar fin digwydd. Roedden nhw’n benderfynol o ddal ati a gwnaethon nhw adnewyddu’r ail lawr ymhellach. Mae bellach wedi agor ystafell ddigwyddiadau fawr sy’n berffaith ar gyfer priodasau, bedyddiadau a chynadleddau.\nMae Murray’s ar agor o 10am, gan gynnig bwydlen brecinio anhygoel sy’n cynnwys brecwast Cymreig a chrempogau. Mae’r bwyty hefyd yn cynnig prydau arbennig wythnosol, fel prydau wedi’u grilio bob nos Iau, cinio dydd Sul a cherddoriaeth fyw ar nos Wener a nos Sadwrn.\nAm y newyddion diweddaraf a chynigion, gallwch chi ddilyn Murray’s ar gyfryngau cymdeithasol @murrays.bargoed.


Yr Hen Aifft | Llyfrgell Genedlaethol Cymru\nGyda dyfodiad teithiau grŵp wedi eu trefnu gan Thomas Cook ar ddechrau’r 1860au ac agor y Suez Canal yn 1869 cynyddodd y diddordeb yn yr Hen Aifft. Yn sydyn daeth ffotograffau o demlau, cerfluniau a gweddillion archaeolegol eraill yn fusnes mawr i nifer o ffotograffwyr a oedd yn gweithio i ymateb i’r galw gan ymwelwyr. Roedd ffotograffiaeth yn y cyfnod hwn yn dal yn grefft a oedd yn cael ei hymarfer yn bennaf gan ffotograffwyr proffesiynol a hynny, weithiau, mewn amodau anodd. Ar wahân i broblemau i gael gafael ar gemegau a chyflenwadau ffotograffig, gallai’r colodion sychu cyn i’r plât gael ei dinoethi neu gallai’r platiau gracio yn y gwres tanbaid ar ôl cael eu dinoethi, ni fu tywod erioed yn ffrind i’r ffotograffydd.\nSerch hynny, mae nifer o enghreifftiau rhagorol o waith y ffotograffwyr hyn yma a thraw drwy’r casgliad. Mae enghreifftiau o waith gan y Brodyr Beato yn llyfrau ffoto 4551 (d) Casgliad T. I. Ellis Collection 8 a 426 (c) Temples of the Thebaid Baalbek. Yn y llyfr olaf hwn mae 28 o enghreifftiau gan Beato a Dumas.\nMae ffotograffwyr eraill sy’n cael eu cynrychioli’n cynnwys y brodyr Zangaki, dau ffotograffydd Groegaidd y gwyddom ychydig iawn amdanynt. Ar wahân i dynnu lluniau o ryfeddodau’r Hen Aifft cymerodd y rhain nifer o ffotograffau o fywyd bob dydd yn yr Hen Aifft. Er bod y brodyr wedi dewis testun eu lluniau gan bwysleisio dieithrwch yr Aifft, maent er hynny’n rhoi cipolwg ar fywyd ar y pryd. Nid yw eraill, fel y llun o’r crocodeil, fawr mwy na hynod bethau.\nYn llyfr ffoto 301 Souvenirs D’Orient mae 100 o ffotograffau gan Felix Bonfils (1831-1885) Hippolyte Arnoux, ffotograffydd o Ffrainc a sicrhaodd bod y gwaith o adeiladu’r canal ar gof a chadw.\nMae nifer o’r ffotograffau o’r Aifft o’r cyfnod hwn wedi eu gosod mewn llyfrau ochr yn ochr â golygfeydd masnachol o’r India. Yn aml câi’r llyfrau hyn eu creu gan y mân fonedd a âi allan i’r India fel rhan o’r Raj Prydeinig, yn aml fel swyddogion o’r fyddin. Mae llyfr ffoto 407 (c) Llyfr Ffoto Pryse-Saunders Album 3 yn enghraifft nodweddiadol o’r genre hwn.


Vaughan Roderick | blogiadur\nArchives: Vaughan Roderick\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Cau’r Siop\nCyhoeddwyd ar 10 Ebrill 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nFe fydd y siop fach hon yn cau ei drysau yn ystod y dyddiau nesaf. Na phoener – fe fydd y cyfan o’r cynnwys yn cael ei gadw fel archif ac fe fydd archfarchnad swanc newydd yn agor ar yr un safle cyn bo hir.\nOce- rwy’n gor-ddweud. Ni’n ail-addurno’r bl… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Hyhi\nCyhoeddwyd ar 9 Ebrill 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nMae’n ymddangos bod pob copa walltog yn y byd gwleidyddol wedi cael cyfle i ddweud ei ddweud ynghylch y Farwnes Thatcher yn ystod y pedair awr ar hugain diwethaf. Oes yna unrhyw beth ar ôl i ddweud, dywedwch?\nGormod o bwdin dagiff gi ac efallai eich bod wedi cael hen ddigon erbyn hyn ond rwyf am fentro i’r fei unwaith yn rhagor.\nOscar Wilde piau’r geiriau “all men kill the things they love” a’r cwestiwn sy gen i yw hwn – a wnaeth Margaret Thatcher, yn ddiarwybod iddi ei hun, blannu hadau dinistr y wladwriaeth yr oedd hi’n eu llywodraethu drosti ac oedd yn destun ei gwladgarwch amlwg?\nYr wythnos hon cyhoeddodd Wikileaks lwyth o ohebiaeth rhwng llysgenhadaeth yr Unol Daleithiau yn Llundain a’r awdurdodau yn Washington. Yn eu plith mae adroddiad o 1976 sy’n dwyn y teitl “The Tories and Devolution” ac yn mynegi pryder ynghylch agwedd Margaret Thatcher, oedd yn arweinydd yr wrthblaid ar y pryd, tuag at ddatganoli grym i Gymru a’r Alban. Dyma mae’n ei ddweud.\n“The present difficulty also confirms criticisms of Mrs Thatcher’s leadership which were made at the time of her latest shadow cabinet reshuffle, that she was moving the party perceptibly to the right and narrowing the base of the party’s appeal… The Tories now appear to be the voice of the English backlash on devolution, increasingly rigid in opposing devolution.”\nMae’n anodd credu hyn nawr ond cyn ethol Margaret Thatcher yn arweinydd doedd y Torïaid ddim yn gwbwl penstiff yn erbyn datganoli. Yn wir pe na bai Margaret Thatcher wedi trechu Edward Heath mae’n ddigon posib y byddai Llafur a’r Ceidwadwyr wedi gallu cyrraedd consensws ynghylch datganoli yn y 70au ac y byddai Cynulliadau wedi cael eu sefydlu yn yr Alban a Chymru heb hyd yn oed gofyn i’r cyhoedd l leisio eu barn mewn refferendwm.\nPe bai hynny wedi digwydd ni fyddai cefnogi datganoli wedi troi’n gyfystyr bron a gwrthwynebu Thatcheriaeth yn ystod blynyddoedd ei theyrnasiad. Yn sicr roedd “diogelu Cymru rhag Thatcher arall” yn un o brif ddadleuon ymgyrchwyr dros ddatganoli yn refferendwm 1997.\nYn yr Alban roedd effaith arweinyddiaeth Margaret Thatcher hyd yn oed yn fwy dramatig. Yn Etholiad Cyffredinol 1955 fe enillodd y Blaid Geidwadol dros hanner y pleidleisiau a fwriwyd yn yr Alban. Erbyn hyn mae’n ymylu ar fod yn blaid ymylol – ac yn ystod cyfnod Margaret Thatcher y gwnaed y difrod.\nO streic y glowyr i dreth y pen roedd hi fel pe bai Margaret Thatcher yn ceisio cythruddo’r Albanwyr yn fwriadol. Nid dyna oedd ei bwriad ond roedd yn ymddangos felly i lawer. Roedd hyd yn oed yr acen a’r llais yn dân ar groes i rai.\nOs ydy’r Alban yn pleidleisio dros annibyniaeth flwyddyn nesaf dyna ddiwedd ar y Deyrnas Unedig ar ei ffurf bresennol. Mae hynny’n os go fawr ond mae’n anodd osgoi’r casgliad na fyddai’r os hyd yn oed yn codi oni bai am Margaret Thatcher.\nOni fyddai’n eironig pe bai’r Farwnes Thatcher yn cael ei chofio yn y diwedd nid oherwydd y Falkands na threth y pen na streic y glowyr ond fel bydwraig annibyniaeth yr Alban ac awdur dinistr y deyrnas ?\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Drygioni Deg o Ni\nCyhoeddwyd ar 4 Ebrill 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDyma i chi gyffesiad. Ar y cyfan dydw i ddim yn hoffi newyddiadura ynghylch y cyfryngau na’r Gymraeg. Maen nhw’n bynciau sy’n rhy agos at adref rhywsut. Serch hynny o bryd i gilydd mae rhywbeth yn fy ngwylltio neu’n fy niddori digon i fy nhemtio i’r meysydd hynny.\nDigwyddodd hynny rhai misoedd yn ôl ar ôl i mi gael fy nhrin yn ofnadwy o wael gan yr Office of National Statistics ar ôl gofyn am wasanaeth Cymraeg. Fe sortiwyd y peth gan swyddfa’r Comisiynydd Iaith yn y diwedd ac fe ges i wasanaeth Cymraeg. Dydw i ddim eto wedi derbyn ymddiheuriad gan yr ONS nac hyd yn oed llythyr yn cydnabod y gwyn.\nNawr bant a fi eto. Ydych chi’n cofio’r stori yma o fis Hydref y llynedd?\nRoedd hi’n ymddangos yn wirion ar y pryd bod y “Gronfa Loteri Fawr” yn gwrthod rhoi cymorth i bapur bro Cymraeg ar y sail nad oedd ei wefan yn ddwyieithog. Ymddengys bod y gronfa wedi sylweddoli pa mor hurt oedd ei safiad ac yn dawel fach cafodd y penderfyniad ei wyrdroi.\nWrth gwrs cymdeithas fach llaw i geg yw cyhoeddwyr y Gloran. Ydy plismyn iaith y Gronfa Loteri Fawr yr un mor frwdfrydig ynghylch dwyieithrwydd wrth ddelio ac elusennau llawer mwy sy’n gweithio yn bennaf trwy’r Saesneg?\nDim ffiars o beryg.\nDerbyniodd elusen “Tenovus” sydd a’i phencadlys yng Nghaerdydd bron i filiwn o bunnau i sefydlu corau i gleifion sy’n brwydro cancr. Mae’n syniad wych. Does dim byd yn fwy Cymreig a Chymraeg na chôr. Beth sydd gan wefan Tenovus i ddweud am y cynllun?\n“Mae Tenovus yn gweithio i’r eithaf i ddarparu gwybodaeth yn y Gymraeg ble bynnag posib, ond ar hyn o bryd nid oes gennym cyllid nag adnoddau i gynnig gwefan dwyieithog.”\nEt tu, Tenovus?\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Rwy’n hoffi Colin hefyd\nCyhoeddwyd ar 21 Mawrth 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nMwy na thebyg fe fyddwch wedi darllen blogbost diflewyn ar dafod Leighton Andrews ynghylch Cymdeithas yr Iaith erbyn hyn. Os na ydych chi mae’r cyfan ar gael yn fan hyn ond mae hanfod ei ddadl ar ddiwedd yr erthygl.\n“Yn anffodus, mae’n ymddangos bod y Gymdeithas wedi datblygu’n un o’r sefydliadau hynny y rhybuddiais amdanynt yn Strategaeth yr Iaith Gymraeg, nad ydynt eto wedi ymgyfarwyddo â datganoli. Fel S4C cyn penodiad Ian Jones, fel CBAC, fel Prifysgol Cymru, fel y 22 awdurdod addysg lleol ac fel yr Eisteddfod.\nMae’r Gymdeithas wedi troi’n hanner cant bellach, ac mae’n bryd iddi dyfu i fyny.”\nNawr mae’n anodd anghytuno a honiad y Gweinidog bod meddiannu ei gar swyddogol pan oedd e eisoes wedi cytuno i gwrdd â’r protestwyr i drafod eu pryderon yn beth rhyfedd i wneud. Beth oedd y protestwyr yn ceisio cyflawni? Mae’n anodd gwybod.\nOnd i fi nid ymddygiad y Gymdeithas sy’n ddiddorol yn fan hyn ond ymateb y Gweinidog. Yn sicr mae Leighton yn wleidydd sy’n hoff o siarad plaen. Dyw e ddim yn ofni pechu pobol na herio eu rhagdybiaethau. Yn eironig ddigon yr unig wleidydd cyfoes sy’n dod yn agos ato o safbwynt ei barodrwydd i dynnu nyth cacwn i’w ben yw ei elyn pennaf Michael Gove, Ysgrifennydd Addysg Lloegr.\nFel mae Leighton yn awgrymu yn ei bost mae ‘na dipyn o hanes rhyngddo fe a fi. Ni’n nabod ein gilydd ers degawdau ac rwy’n meddwl yn ei ddeall yn gymharol dda. Un peth fi’n sicr yn ei gylch yw bod bron popeth y mae Leighton yn gwneud yn cael ei wneud at bwrpas. Nid tynnu blew o drwyn er mwyn gwneud hynny mae’r Gweinidog Addysg.\nSylwch nad yng ngwres y foment y cyhoeddodd Leighton ei sylwadau ond peth amser ar ôl y digwyddiad y mae’n cwyno yn ei gylch. Mae’r lled-fygythiad a’r gwahoddiad wedi eu geirio’n ofalus.\nAc o dderbyn telerau’r Gweinidog beth all y Gymdeithas ddisgwyl? Gwn hyn am Leighton hefyd. Mae’n hael i’r rheiny sy’n derbyn ei gyngor. Y bore yma cyhoeddwyd y gorchymyn fydd yn arwain at uno Prifysgol Morgannwg a Phrifysgol Cymru Casnewydd uniad yr oedd y Leighton yn deisyfu ei weld ac ynghyd a’r gorchymyn cyhoeddiad arall – £24.8 miliwn o gyllid ychwanegol i’r sefydliad newydd.\nFel dywedais i mae Leighton yn hael i’w gyfeillion ac o leiaf mae’n hoffi Colin!\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Codi Cwestiwn\nCyhoeddwyd ar 19 Mawrth 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nUn o’r tasgau lleiaf heriol rwy’n wynebu yn ystod fy wythnos gwaith yw gwrando ar sesiwn gwestiynau’r Prif Weinidog a’i chrynhoi i’r rheiny sy’n gwylio AMPM ar BBC2.\nMae gan y rhaglen gynulleidfa ond mae’n un fechan ac yn llai o dipyn na’r nifer sy’n gwylio fersiwn San Steffan o gwestiynau’r Prif Weinidog bedair awr ar hugain yn ddiweddarach.\nNawr mae’n bosib bod yn well gan y Gynulleidfa Gymreig Andrew Neil na Vaughan Roderick ond esboniad mwy tebygol am y gwahaniaeth yw bod ‘na ddiffyg drama yn perthyn i’r croesholi yn y Bae. Mae’r sesiynau’n gallu bod yn ddiddorol ond dyw nhw ddim ar y cyfan yn adloniant da.\nMewn un ystyr dyw hynny o fawr o ots. Atebolrwydd nid adloniant yw’r pwrpas, wedi’r cyfan. Ond mae ‘na gred cyffredinol nad yw’r sesiynau’n yn gweithio o’r safbwynt hwnnw chwaith – bod Carwyn Jones yn cael getawe ar bethau byth a hefyd oherwydd cwestiynu llac a’i barodrwydd yntau i droi ei atebion yn ymosodiadau ar lywodraeth David Cameron.\nYn ystod y misoedd diwethaf mae pobol o bob plaid wedi gofyn i mi beth fyswn i’n gwneud i wella pethau. Mewn gwirionedd does gen i ddim ateb pendant.\nYn rhannol y cast sy’n gyfrifol am fethiant y ddrama. Roedd ‘na hen ddigon o wrthdaro a drama yn nyddiau cynnar y cynulliad wrth i Dafydd Wigley ac Alun Michael wynebu ei gilydd yng nghrombil Tŷ Hywel. Os nad yw’r cast presennol yn ddigon siarp ac ysgafndroed i roi her go iawn i’r Prif Weinidog does ‘na fawr ddim fydd yn newid hynny.\nSerch hynny mae gen i ambell i awgrym strwythurol a allai wella pethau.\nAr hyn o bryd mae’r arweinyddion y tair gwrthblaid yn cael gofyn tri chwestiwn yr un yn y cyfnod a glustnodir ar eu cyfer. Dyw hynny ddim yn ddigon. Yn San Steffan mae Ed Miliband yn cael gofyn hyd at chwe chwestiwn. Mae Andrew RT Davies, Leanne Wood a Kirsty Williams yn cymryd eu tro i agor cyfnod cwestiynau’r arweinwyr. Beth am ganiatáu chwe chwestiwn gan bwy bynnag sy’n mynd gyntaf?\nYr ail beth a allai fod o help fyddai gwahardd aelodau rhag darllen eu cwestiynau. Mae hynny wedi ei wahardd yn San Steffan a dydw i ddim yn gweld unrhyw reswm pam y dylai Bae Caerdydd fod yn wahanol.\nYr awgrym olaf sy gen i yw cyfyngu ar y defnydd mae’r aelodau yn gwneud o gyfrifiaduron yn y Siambr. Byswn i ddim yn cael gwared arnyn nhw. Maen nhw’n caniatáu system bleidleisio llawer callach nac un San Steffan ac yn ffordd i aelodau gyfeirio at yr agenda a phapurau perthnasol i’w trafodion. Ond, o ddifri calon, os ydy aelodau’n credu bod hi’n gymwys ddelio a’u post neu bori’r we yn ystod eisteddiad – pa hawl sy ganddyn nhw i gwyno ynghylch diffyg diddordeb ymysg y cyhoedd?\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Cyfrol Goffa\nCyhoeddwyd ar 7 Mawrth 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nAr y cyfan dydw i ddim yn ffan o ddyddiau neu wythnosau arbennig. Rwy’n deall yn iawn pam y mae elusennau a chyrff eraill yn eu clustnodi. Mae’n ffordd hawdd o ddenu sylw a ffocysu gweithgarwch ond erbyn hyn mae ‘na gymaint ohonyn nhw nes eu bod mewn peryg o droi’n ddiystyr. Wyddoch chi, er enghraifft, bod Mawrth 1af, yn ogystal â bod yn Ddydd Gwyl Dewi, yn “Ddiwrnod Rhyngwladol Hunan-Niwed” ac yn “Ddwirnod Cenedlaethol y Mochyn” yn yr Unol Daleithiau.\nMae ambell un o’r dyddiau hyn wedi ennill ei blwyf ac mae dau o’r rheiny’r wythnos hon sef Diwrnod Rhyngwladol y Merched a Diwrnod Rhyngwladol y Llyfr. Y llyfrau sydd am fy nenu i heddiw!\nRoeddwn i’n trafod pynciau ar gyfer rhaglen “O’r Bae” yfory a chafodd y cynhyrchydd, Glesni Jones, y syniad o ofyn i’r panelwyr pa lyfrau oedd wedi cael y dylanwad mwyaf arnyn nhw. Nid eu hoff lyfrau, sylwch, ond y rhai mwyaf dylanwadol. Syniad da. Gwnawn hynny.\nA dyma fi’n gofyn y cwestiwn i mi fy hun a sylweddoli bod un o’r llyfrau cafodd y dylanwad mwyaf arnaf hefyd yn un rwy’n ei gasau!\nLlyfr gan hanesydd o’r enw Arthur Mee oedd hwn. Yn ddigon rhyfedd roedd ‘na ddau hanesydd a’r enw yna yn ysgrifennu ym mlynyddoedd cynnar yr ugeinfed ganrif. Roedd un yn medru’r Gymraeg ac yn arbenigo ar hanes Sir Gar. Roedd y llall yn awdur ar sawl llyfr a chyfnodolyn i blant oedd yn mawrygu Prydain a’i hymerodraeth.\nYr ail un oedd yn gyfrifol am yr “Arthur Mee Book of Heroes” – llyfr yr oeddwn yn pori trwyddo’n aml pan yn blentyn – yn bennaf oherwydd y platiau lliwgar a’r bennod olaf ynghylch arwyr oedd yn “ordinary folk”. Roedd y straeon yn y bennod honno yn afaelgar ac yn ysbrydoledig. Roeddent yn llawer mwy diddorol na’r straeon diflas a difflach ynghylch Wellington, Picton, Kitchener a’u tebyg.\nCafodd y llyfr ddylanwad arnaf am ddau reswm. Yn gyntaf fe daniodd diddordeb oes mewn hanes ynghyd ac ymwybyddiaeth bod ‘na fwy nac un fersiwn o’r gorffennol. Yn ail, perodd i mi gwestiynu a bod yn amheus ynghylch hierarchaeth a dosbarth. Mae hynny’n reddf ddefnyddiol i newyddiadurwr.\nYmhlith y gwesteion ar “O’r Bae” yfory mae’r hanesydd Elin Jones sydd wrthi’n arwain adolygiad o’r ffordd y mae hanes Cymru’n cael ei dysgu yn ei hysgolion. Mae’r adolygiad bron yn sicr o ddylanwadu ar ba ffordd y bydd cenedlaethau o blant yn gweld hanes eu gwlad a gellir dadlau bod y canfyddiad o hanes yn sylfaen i genedligrwydd.\nOherwydd bod y gwaith ar ei hanner ni fydd modd gofyn i Elin ynghylch yr adolygiad ond mae’n bosib y bydd ei dewis o lyfrau’n ddadlennol!\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Ti, chi a fi\nCyhoeddwyd ar 5 Mawrth 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nMae derbyn rhifyn y mis o Barn wastod yn bleser – er taw fy nhasg gyntaf bob mis yw cael cipolwg sydyn i weld os oes ‘na straeon neu safbwyntiau i ni eu colli! Dydw i ddim am gyfaddef yn fan hyn a ydy hynny wedi digwydd y tro yma!\nYn hytrach cefais ysbrydoliaeth am bost bach gan golofn Vaughan Hughes lle mae’n cwyno am yr hyn mae’n gweld fel defnydd amhriodol o ti a thithau ar raglenni newyddion Radio Cymru. Dyma ddisgrifiad Vaughan o sgwrs rhwng cyflwynydd â chadeirydd y Bwrdd Iaith.\n“Roedd y ti a’r tithau diddiwedd, a chywair dau-fêt-yn-cael-clonc y sgwrs gyfan yn rhoi’r argraff anghysurus i mi fy mod yn clustfeinio ar sgwrs breifat… mae’r defnydd o chi o gymorth i gynnwys y gwrandäwr yn hytrach na’i ddieithrio.”\nDydw i ddim yn teimlo’n gryf iawn am y peth ond yn bersonol rwy’n tueddu defnyddio chi gyda ffigyrau cyhoeddus hyd yn oed os ydy’r rheiny’n iau na fi. Ar y llaw arall mae’n gas gen i gael fy ngalw’n chi gan rywun sy’n ti i mi! Safonnau dwbwl efallai – neu arwydd fy mod yn heneiddio!\nTa beth mae’r ddadl ynghylch safonau iaith yn un sy’n digwydd yn gyson yng nghoridorau’r BBC gyda rhai’n adrodd straeon arswyd am grwpiau ffocws yn cael trafferth i ddeall Cymraeg cymharol syml ac eraill yn mynnu bod yn rhaid tynnu llinell yn rhywle. Mae lle mae’r “rhywle” yna yn gwestiwn arall, wrth gwrs!\nFy nghrwsâd arbennig i yw un i achub y ferf gryno. Efallai bod dyddiau “gallaswn” a “gwybuant” wedi mynd ond gwrthodaf dderbyn bod “Mae Dafydd Jones wedi dweud” yn haws i ddeall na “dywedodd Dafydd Jones”. A do, rwyf wedi clywed “mae x wedi dweud” yn cael ei ddefnyddio.\nMewn gwlad sydd wedi methu cytuno’n derfynol ynglŷn ag orgraff ei hiaith ysgrifenedig ar ôl pymtheg can mlynedd efallai ei bod hi’n anorfod bod y darlledwyr yn dal i ymgecru ar ôl cwta dri chwarter canrif!\nMae ‘na beryglon wrth symleiddio’r iaith ond ar y llaw arall mae Cymraeg sydd yn orffurfiol ac yn bedantig yn gallu bod yn hyll ac yn ofnnadwy o anodd ei deall.\nRoeddwn yn meddwl am hyn wrth wrando ar araith Leighton Andrews yn y ddadl ynghylch safonau iaith ddoe. Roedd hi’n llawn o jargon y gwasanaeth sifil gyda’i geiriau aml sillafog, anghyffredin. Roedden nhw i gyd yna – anghymesuredd, anstatudol, tryloywder a’r gweddill ohonyn nhw.\nMae’r eirfa fiwrocrataidd hon yma’n hyll a chan amlaf yn ddiangen yn Saesneg. Mae ei chyfieithu’n slafaidd i’r Gymraeg ac yna disgwyl i Weinidog sy’n dysgu’r iaith ei defnyddio yn wirion bost.\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Y Llwybr Cul\nCyhoeddwyd ar 1 Mawrth 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nRhywle gartref mae gen i lyfr o’r enw “Labour’s last chance?: the 1992 election and beyond”. Casgliad o draethodau gan rai o’r seffolegwyr gorau Prydain yw’r llyfr ac mae’r teitl yn esbonio’r cynnwys. Ar ôl colli etholiad 1992 pan oedd bron popeth yn gweithio o’i phlaid oedd modd i’r Blaid Lafur ennill byth eto oedd y cwestiwn. Amwys oedd yr atebion.\nCyhoeddwyd y llyfr ym Mai 2004. Llai na thair blynedd yn ddiweddarach enillodd y blaid Lafur y nifer fwyaf o seddi yn ei hanes ac etholwyd Tony Blair yn Brif Weinidog.\nRwy’n codi’r pwynt oherwydd bod cwestiwn digon tebyg yn cael ei ofyn ynghylch y Ceidwadwyr ar hyn o bryd. Os nad oedd hi’n bosib ennill mwyafrif yng ngwyntoedd teg 2010 pa obaith yn y dyfodol?\nYr ateb syml i’r cwestiwn yw wrth gwrs bod hi’n bosib i’r Ceidwadwyr ennill mwyafrif. Yn wir, os nad yw’r blaid yn cwympo’n ddarnau mae hi bron yn sicr o ennill un rhywbryd. Serch hynny mae’r llwybr tuag at fwyafrif yn yr etholiad nesaf yn edrych yn gulach ac yn gulach wrth i ddydd y cyfri agosau.\nY dadansoddiad gorau o broblemau’r Ceidwadwyr mi ddarllen yw hwn gan Paul Goodman cyn aelod seneddol Ceidwadol sy’n un o olygyddion gwefan dylanwadol “Conservative Home”.\nYn ôl Goodman mae ennill mwyafrif yn 2015 yn amhosib oherwydd pedair ffactor. Methiant y blaid i apelio at leiafrifoedd ethnig, undod yr asgell chwith, rhaniadau ar yr asgell dde ac anfantais strwythurol y map etholiadol yw’r ffactorau hynny.\nMae canlyniad Eastleigh yn cymhlethu’r ddwy ffactor olaf.\nTrwy guro’r Ceidwadwyr mae Ukip wedi dwysau’r rhaniadau ar y dde. Mae unrhyw obaith na fydd y blaid honno’n ffactor yn yr etholiad nesaf yn prysur ddiflannu a does dim rhaid iddi wneud chwarter cystal â gwnaeth hi yn Eastleigh er mwyn dylanwadu ar y canlyniadau mewn llwyth o etholaethau ymylol.\nO safbwynt y ffactor olaf, y broblem strwythurol, amcangyfrifir y bydd angen i’r Ceidwadwyr bod saith y cant ar y blaen i lafur yn y bleidlais boblogaidd er mwyn sicrhau mwyafrif o un. Mae hynny’n glamp o fynydd – ond mae’r guru etholiadiol Peter Kellner wedi darogan y gallai’r Torïaid sicrhau mwyafrif mewn ras llawer agosach pe baent yn cipio rhyw ddau ddwsin o seddi o’r Democratiaid Rhyddfrydol – seddi tebyg iawn i Eastleigh.\nPa obaith o hynny nawr?\nBBC - Blog Vaughan Roderick: A Oes Heddwch?\nCyhoeddwyd ar 28 Chwefror 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nMae rhai o sefydliadau Cymru wedi addasu i ddatganoli yn well na’i gilydd. Nid beirniadaeth yw dweud hynny. Doedd dygymod a bod yn genedl gyda llywodraeth ar ôl saith canrif o straffaglu ymlaen heb un byth yn mynd i fod yn hawdd! Wedi’r cyfan mae’r hyn sy’n ymddangos fel atebolrwydd i wleidydd yn gallu ymddangos fel ymyrraeth wleidyddol yr un sy’n atebol.\nGan edrych o’r tu fas ymddengys i mi fod ambell i sefydliad cenedlaethol wedi dygymod a’r newid yn ddigon hawdd. Rwy’n meddwl am gyrff megis Amgueddfa Cymru, y Llyfrgell Genedlaethol a’r Cyngor Chwaraeon. Gallwn fod yn gwbwl anghywir. Mae’n bosib bod ‘na rycsiyns y tu ôl i’r llenni. Os felly clywais i ddim byd amdanynt.\nMae ambell sefydliad wedi methu’r prawf yn llwyr. Prifysgol Cymru yw’r enghraifft amlwg ond dim ond nawr y mae ambell i Gyngor a Choleg yn sylweddoli bod ‘na feistr newydd ar y tŷ.\nMae hynny’n dod a ni at benderfyniad y Llywodraeth i gomisiynu adolygiad o’r Eisteddfod Genedlaethol.\nO safbwynt y Llywodraeth does ‘na ddim elfen o fygythiad yn gysylltiedig â’r peth. Mae’r Eisteddfod yn annibynnol. Os ydy hi’n dewis anwybyddu argymhellion yr adolygiad mae perffaith hawl ganddi i wneud hynny heb unrhyw gosb ariannol. Os ydy’r wŷl ar y llaw arall yn derbyn y cyfan neu rhai o’r argymhellion yna fe fyddai’r Llywodraeth yn fodlon cynyddu ei chymhorthdal. Pa le sy ‘na i boeni? Wedi’r cyfan mae’r rheiny syn cynnal yr adolygiad yn garedigion y Gymraeg.\nNawr edrychwch ar y sefyllfa o safbwynt Eisteddfodwr pybyr – un sy’n ystyried y Brifwyl yn “gaer fechan olaf” i’r Gymraeg mewn môr o Saesneg. Gellir synhwyro ei ofnau.\n“Pa mor ddidwyll yw’r llywodraeth mewn gwirionedd? Oes ‘na agenda gudd? Onid yw gwneud yr Eisteddfod yn fwy croesawgar i’r Di-Gymraeg yn gyfystyr a glastwreiddio ei Chymreictod?”\n“Wedi’r cyfan,” medd ein eisteddfodwr dychmygol “mae’r Eisteddfod wedi profi ei bod yn fodlon newid gyda’r amseroedd. Bob blwyddyn cynhelir adolygiad o lwyddiannau a methiannau’r wŷl gydag argymhellion ar gyfer y dyfodol. Mae’r broses yn dryloyw gyda’r cyfan yn cael ei gyhoeddi ar wefan yr Eisteddfod. Pam fod angen adolygiad allanol yn ogystal?”\nOnd beth am benaethiaid yr Eisteddfod? Gellir darllen eu tystiolaeth i’r ymchwiliad yn fan hyn. Mae’n ddarn cytbwys iawn o waith sy’n awgrymu bod yr Eisteddfod wedi ymateb yn bositif i’r ymchwiliad – ar gychwyn y broses o leiaf.\nMae’n ymddangos bod pethau wedi suro rhywfaint ers hynny yn bennaf oherwydd pryder tîm rheoli’r Eisteddfod y gallai’r ymchwiliad argymell canoli’r Eisteddfod ar ddau safle parhaol. Yn ôl y Prif Weithredwr, Elfed Roberts fe fyddai hynny’n drychineb a galwodd ar garedigion yr Eisteddfod i ysgrifennu at yr ymchwiliad i ddatgan eu gwrthwynebiad i’r syniad.\nNawr dydi ddim yn bry ar wal yng nghyfarfodydd y grŵp gorchwyl a gorffen. Dydw i ddim yn gwybod felly faint o sail sy ‘na i ofnau Elfed a’i dim rheoli.\nGwn hyn. Mae sylwadau Elfed a rhai’r trefnydd Hywel Wyn Edwards ar Bawb a’i Farn rhai wythnosau yn ôl wedi peri siom a syndod i ambell un yn agos at yr adolygiad. Yr ofn yw bod Elfed a Hywel wedi mynd o flaen gofid a’u bod trwy hynny mewn peryg o droi Eisteddfodwyr yn erbyn proses oedd i fod er lles y Brifwyl.\nNid fy lle i yw barnu pwy sy’n iawn ond fe fyddai’n trueni i bawb pe rhywbeth oedd fod yn gyfle yn cael ei weld fel bygythiad.\nBBC - Blog Vaughan Roderick: 04, 05 ac ati\nCyhoeddwyd ar 22 Chwefror 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nGan amlaf os oes ‘na fuddsoddiad mawr o dramor yn dod i Gymru mae’r Llywodraeth yn awyddus iawn i frolio am y peth. Rhyfedd felly oedd dod ar draws buddsoddiad gwerth pum miliwn o bunnau o’r Dwyrain Pell na chlywyd siw na miw amdano. Buddsoddiad mewn addysg bellach yw hwn ac rwy’n amau taw’r rheswm am y distawrwydd yw nad yw’r Llywodraeth hyd yn oed yn gwybod ei fod yn digwydd.\nPam felly? Wel oherwydd taw utgyrn Seion ac nid utgyrn Sony sy’n seinio!\nMae’r stori’n dechrau yn ôl ar ddechrau’r ugeinfed ganrif gyda glöwr o Frynaman o’r enw Rees Howell. Go brin fod yr enw yna’n golygu rhyw lawer yng Nghymru’r dyddiau hyn. Mae’n annhebyg y bydd y ffilm yma’n ymddangos yn Odeon, Llanelli na Cineworld, Llandudno yn y dyfodol agos!\nChwi synhwyrwch efallai bod Rees Howell o hyd yn cael ei ystyried yn ffigwr o bwys mewn ambell i fan!\nCenhadwr oedd Howell oedd wedi ei danio gan y diwygiad mawr olaf yn 1904-05. Ar ôl cyfnod yn cenhadu yn Ne Affrica dychwelodd i Gymru gyda’r syniad o agor coleg i hyfforddi myfyrwyr o’r holl genhedloedd i ledaenu’r gair ar ôl dychwelyd adref. Prynodd plasty Derwen Fawr yn Abertawe ac agorodd “Coleg Beibl Cymru” ei ddrysau yn 1924.\nFe ddenwyd myfyrwyr o bedwar ban byd. Yn eu plith roedd meibion ymerawdwr Ethiopia, Haile Selassie. Dydw i ddim yn gwybod beth ddigwyddodd i’r meibion hynny pan gafodd yr ymerawdwr ei ddyrchafu’n dduw gan y Rastaffariaid!\nTa beth am hynny am dri chwarter canrif roedd Coleg Beibl Cymru yn lle pwysig a dylanwadol i’r rheiny o gwmpas y byd oedd yn hoff o ffydd cymharol ddigyfaddawd.\nDaeth tro ar fyd ac ar ddechrau’r ganrif hon penderfynodd ymddiriedolwyr y Coleg newid yr enw i “Trinity” a symud yr holl siabang i ganolbarth Lloegr. Ac eithrio’r plasty ei hun gwerthwyd y cyfan o’r safle i ddatblygwyr.\nA dyna fyddai diwedd y stori oni bai am ŵr o’r enw Yang Tuck Yoong sy’n weinidog ar eglwys â rhai miloedd o aelodau yn Singapore.\nI ddefnyddio geirfa’n cyndadau derbyniodd alwad i achub Derwen Fawr. O fewn byr o dro llwyddodd i godi’r £5 miliwn angenrheidiol o’i ffyddloniaid yn Singapore i brynu ac adfer y plasty ac fe fydd y Coleg yn ail agor ei drysau rywbryd eleni.\nPam gwneud hynny? Dyma’r esboniad ar wefan y prosiect.\n“The revival that broke forth in the principality of Wales in 1904 is of special importance because of the power and influence that it generated… We have this prophetic sense that somehow, what God did in that revival in Wales… is going to have a profound effect on us, 100 years later.”\nOes ‘na wers i Lywodraeth Cymru yn fan hyn? Wel, dim ond un fach efallai.\nHonnir yn aml bod proffil rhyngwladol Cymru lawer yn is na rhai’r Alban ac Iwerddon. Mae hynny’n wir. Does gan y Cymry ddim delwedd ym meddyliau tramorwyr fel sydd gan ein cefndryd Celtaidd. Ond efallai bod gennym gysylltiadau diwylliannol a hanesyddol â chymunedau eraill nad ydym yn ymwybodol ohonyn nhw.\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Daergryn Bach yn Hampshire\nCyhoeddwyd ar 21 Chwefror 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nPethau rhyfedd yw isetholiadau ym Mhrydain. Anaml iawn y maent yn effeithio ar y fathemateg seneddol. Mae’n rhaid i fwyafrif llywodraeth fod yn hynod fregus iawn megis un Llafur yn Hydref 1974 neu un y Ceidwadwyr yn 1992 cyn i golli ambell i sedd fod yn broblem. Hyd yn oed yn yr achosion hynny fe lwyddodd John Major i gadw i fynd am y cyfan o’i dymor ac roedd Jim Callaghan o fewn ychydig wythnosau i’r pum mlynedd cyn iddo golli pleidlais o hyder.\nEto i gyd mae isetholiadau’n cael eu trin gan wleidyddion a’r cyfryngau fel rhyw brawf pwysig o gyflwr y pleidiau ac yn arwydd o’r tywydd gwleidyddol. Mae newyddiadurwyr yn tueddu heidio tuag at hyd yn oed yr isetholiad mwyaf di-nod a phan ddaw hymdinger fel Eastleigh mewn lle sy’n gyfleus i Lundain, wel gwyliwch mas pobol fach! Fe fydd na fwy o gamerâu ar eich Stryd Fawr na sy’n ffilmio carped coch y BAFTAS.\nDyw’r cyfryngau Cymraeg ddim yn gwbwl rhydd o’r obsesiwn hwn. Cofiaf i’r Byd ar Bedwar ddarlledu hanner awr gyfan ynghylch isetholiad Bermondsey pan etholwyd Simon Hughes ac roedd ‘na gyfnod pan oeddwn i hefyd yn aml yn cael fy nanfon i baratoi adroddiad ynghylch rhyw ornest neu’i gilydd.\nDydw i ddim yn cofio p’un ai y gwnes i ymweld ac Eastleigh yn ystod isetholiad 1994 nei beidio. Rwy’n cofio myn i un Christchurch ychydig i’r gorllewin ac un Newbury ychydig i’r gogledd. Gwnes i elw bychan yn y ddau trwy fentro swllt a’r y rhyddfrydwyr. Tan yn ddiweddar roedd mentro ar y blaid felen mewn is etholiad yn fuddsoddiad wedd gall. Wedi’r cyfan roedd isetholidau yn llythrennol yn rhoi modd i fyw i’r drydedd blaid ac roedd hi’n arllwys popeth oedd ganddi i mewn i’w hennill.\nDydw i ddim wedi bod yn Eastleigh y tro hwn. Peidiwch ddisgwyl i mi ddarogan canlyniad felly. Serch hynny rwyf wneud un pwynt bach o hir brofiad.\nMae momentwm neu ddiffyg momentwm yn nyddiau olaf yr ymgyrch yn hollbwysig mewn isetholiadau ac mae adroddiadau yn y wasg a sibrydion y pleidiau yn awgrymu taw gyda’r Democratiaid Rhyddfrydol y mae’r momentwm yn Eastleigh.\nMae ‘na beryg enfawr i David Cameron yn hynny. Os daw hi’n amlwg i’r etholwyr bod yr enillydd fwy neu lai wedi ei setlo fe fydd y rheiny sy’n tueddu at Lafur, Ukip neu un o’r pleidiau llai yn teimlo’n fwy rhydd i bleidleisio o’r galon. Gallai hynny effeithio ar siâr y Democratiaid Rhyddfrydol o’r bleidlais ond pa ots yw hynny os ydy’r blaid yn fuddugol?\nYn bwysicach gallai diffyg gwasgfa’r “ras dau geffyl” beryglu gafael y Torïaid ar yr ail safle. Fe fyddai colli yn Eastleigh yn anaf i David Cameron – ond cwt fyddai hi nid clais. Fe fyddai dod yn drydydd ar y llaw arall yn gythraul o glatsied.\nYdy hynny’n bosib? Mewn isetholiad mae unrhyw beth yn bosib. Gofynnwch i George Galloway.\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Dyrchafaf fy llygaid\nCyhoeddwyd ar 30 Ionawr 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nWrth bori trwy ganlyniadau ward wrth ward y Cyfrifiad des i ar draws ffaith fach ddiddorol. O’r deuddeg ward yng Nghymru a Lloegr lle dywedodd y mwyafrif o’r trigolion eu bod heb unrhyw grefydd o gwbwl roedd pump yn Rhondda Cynon Taf.\nEfallai nad yw’n syndod bod Maerdy ym mlaen Rhondda fach yn un ohonyn nhw. Wedi’r cyfan adwaenwyd y lle hwnnw fel “Little Moscow” ers talwm. Dydw i ddim yn gwybod faint o fynd sydd ar ddarllen Marx a Lenin yn y lle erbyn hyn ond ymddengys nad oes llawer o fynd ar ddarllen Ysgrythur!\nUn o’r wardiau eraill sydd â mwyafrif o anffyddwyr yw Cwm Clydach. Mae hynny o ddiddordeb personol i mi. Roedd fy nhad-cu yn löwr yng ngwaith y Cambrian yn y pentref hwnnw ac mae gen i berthnasau yno o hyd.\nRoedd y Cambrian yn un o byllau glo mwya’r de. Cafwyd un o’r damweiniau gwaethaf yn hanes y diwydiant glo yno yn y 1960au a hanner canrif yn gynt yn y pwll hwnnw y dechreuodd yr anghydfod wnaeth arwain at derfysgoedd Tonypandy.\nRoedd fy nhad-cu wedi hen adael cyn y naill ddigwyddiad na’r llall. Yn ystod diwygiad 1904-05 fe gasglodd glowyr y Cambrian ddigon o arian i’w ddanfon i Goleg yr Annibynwyr yn Aberhonddu i astudio i fod yn weinidog. Mae’n amlwg nad anffyddiaeth oedd yn nodweddi Cwm Clydach ar y pryd!\nBeth ddigwyddodd felly i droi un o beiriau’r diwygiad yn un o’r llefydd mwyaf digrefydd yng Nghymru a Lloegr?\nMae cyfrolau cyfan wedi eu hysgrifennu i geisio ateb y cwestiwn hwnnw ond go brin fod modd datgysylltu’r hyn ddigwyddodd i Anghydffurfiaeth yn y Rhondda a llefydd tebyg, a’r hyn a ddigwyddodd i’r Gymraeg yn yr ardaloedd hynny.\nEfallai’n wir bod y ddau beth mor glwm â’i gilydd nad oes modd eu datod. Beth am beidio ceisio gwneud?\nMae ‘na ddau bwnc wedi bod yn codi eu pen yn weddol gyson yn y Cynulliad yn ddiweddar.\nWrth drafod yr iaith mae’r Gweinidog Addysg Leighton Andrews wedi bod yn son yn gyson am yr angen i roi cyfleodd i ddisgyblion yr ysgolion Cymraeg ddefnyddio’r iaith y tu hwnt i furiau’r ysgol ac ar ôl ei gadael. Sut mae cyflawni hynny?\nYm maes treftadaeth cafwyd ambell i ddadl a sawl cwestiwn ynghylch diogelu o leiaf rhai o addoldai anghydffurfwyr Cymru ar ôl i’w drysau gau. Ffawd capel Pisgah yng Nghasllwchwr wnaeth ysbarduno’r drafodaeth ond mae ‘na ddegau os nad cannoedd o gapeli yng Nghymru sydd o werth hanesyddol neu bensaernïol y byddai’n cael eu diogelu mewn byd delfrydol. Sut mae gwneud hynny? Wedi cyfan does dim modd troi pob capel sy’n cau yn ganolfan dreftadaeth!\nEfallai bod modd cyfuno’r ddau bwnc at ateb y ddau gwestiwn trwy edrych ar esiampl Canolfan Soar ym Merthyr lle mae’r fenter iaith leol wedi defnyddio arian Ewropeaidd i ddatblygu canolfan i fywyd Cymraeg yr ardal a’r celfyddydau a thrwy hynny sicrhau dyfodol i un o adeiladau mwyaf nodedig y dref.\nRoedd Soar eisoes wedi cau pan lansiwyd cynllun y fenter – ond onid oes modd llunio cynlluniau tebyg lle y gallai cynulleidfaoedd barhau i addoli yn yr adeilad yn rhydd o’r baich o’i gynnal?\nDim ond gofyn ydw i ond hytrach nac eistedd yn ôl a disgwyl i’r drysau gau efallai y dylem ni fel Cymry Cymraeg, ac nid y capelwyr yn unig, ddyfalu a allai ‘na fod dyfodol defnyddiol i’r adeiladau a fu’n gartrefi i’n diwylliant gyhyd?\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Mewn a Mas\nCyhoeddwyd ar 23 Ionawr 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDyma i chi gyfaddefiad. Rwyf wedi bod â diddordeb mewn gwleidyddiaeth ers oeddwn i’n fach iawn. Tua wyth neu naw oed oeddwn i pan ddechreuais i gymryd diddordeb rwy’n meddwl.\nCoeliwch neu beidio doedd hynny ddim yn anarferol iawn ar y pryd. Wedi’r cyfan roedd plant y chwedegau yn tyfu lan yn negawd Kennedy a King, Fietnam a Prague, Caerfyrddin a Chymdeithas. Anodd oedd peidio talu sylw.\nRoedd oes y cyfarfod cyhoeddus wedi dechrau dirwyn i ben ond doedd hi ddim wedi darfod yn llwyr. Rwy’n cofio clywed Jo Grimmond yn siarad yn Neuadd Cory, Ted Heath ym Mhafiliwn Gerddi Soffia a Harold Wilson ym Mharc Ninian, o bobman.\nDoes un o’r tair mangre yn sefyll heddiw ond roedd y cwestiwn mwyaf yr oedd y tri yn ei drafod yn un digon cyfarwydd – Ewrop – mewn neu mas?\nHeno ar CF99 fe fyddwn yn trafod y tebygrwydd rhwng y sefyllfa wnaeth arwain at refferendwm Ewrop yn 1975 a’r sefyllfa heddiw.\nMae ‘na un gwahaniaeth pwysig wrth gwrs. Yn ôl yn y saithdegau ac eithrio ambell i ffigwr fel Enoch Powell roedd y dde yn unedig o blaid aelodaeth Prydain o’r farchnad Gyffredin fel y’i galwyd ar y pryd.\nY chwith oedd yn rhanedig. Roedd yr undebau a ffigyrau fel Michael Foot a Tony Benn yn gwrthwynebu bod yn aelod o “glwb cyfalafol” tra roedd y rheiny wnaeth adael Llafur i ffurfio’r SDP ddegawd yn ddiweddarach yn frwd o blaid Ewrop.\nRoedd Wilson ei hun rhywle yn y canol yn ceisio cadw ei blaid yn unedig. Er mwyn gwneud hynny fe luniodd fformiwla ryfeddol o debyg i un David Cameron – refferendwm ond dim ond ar ôl cyfnod o ail-negodi.\nYn achos David Cameron mae pwyslais sylwebwyr yn tueddu bod ar yr addewid o bleidlais yn hytrach na’r ail-negodi. Roedd hynny’n wir yn ôl yn saithdegau hefyd ond yr ail-negodi oedd yn allweddol.\nGorau po fwyaf o gonsesiynau y gallai Ewrop eu rhoi o safbwynt canlyniad y refferendwm ond prynu amser oedd Wilson mewn gwirionedd. Hanfod ei gambl oedd y byddai ofnau’r etholwyr ynghylch ffawd Prydain y tu fas i’r farchnad yn drech na’u rhwystredigaeth a biwrocratiaid Brwsel – ond roedd angen amser i’r ofnau hynny ddatblygu.\nDyna’n union a ddigwyddodd gyda busnesau mawrion a chyrff fel y CBI yn rhybuddio am broblemau. Mae’r un actorion yn mentro i’r llwyfan unwaith yn rhagor a phe bawn i’n gorfod proffwydo nawr beth fyddai canlyniad refferendwm byswn i’n mentro swllt – ond dim mwy – y byddai mewn yn trechu mas unwaith yn rhagor.\nRoedd hi’n ddiddorol gweld yr arolwg barn gyntaf i awgrymu canlyniad o’r fath yn cael ei gyhoeddi dros y Sul.\nBeth sy’n rhaid i’r rheiny sy’n dymuno gweld Prydain yn gadael yr Undeb wneud i ennill refferendwm? Y peth pwysicaf, dybiwn i, yw cynnig darlun eglur ac atyniadol o ddyfodol Prydain tu fas i’r Undeb Ewropeaidd. Dyw cyfeiriadau annelwig at Singapore a ‘phont ar draws Fôr Iwerydd’ ddim yn debyg o fod yn ddigon.\nMae gobaith yn gallu trechu ofn weithiau ond rhaid esbonio beth union yw’r gobaith hwnnw.\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Dafydd a Jonathan\nCyhoeddwyd ar 17 Ionawr 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nFe fydd sinigiaid yn rhuthro i ddatgan bod Jonathan wedi dod i’r casgliad nad oedd modd iddo gadw’r sedd. Wedi cyfan mwyafrif o 194 oedd ganddo yn etholiad 2010.\nAm unwaith dydw i ddim yn un o’r sinigiaid! Wedi’r cyfan dyw Jonathan ddim yn ddyn i gefnu ar frwydrau anodd. Yn 1987 collodd i Richard Livsey o 56 pleidlais ym Mrycheiniog a Maesyfed. Yn hytrach na chwilio am sedd fwy addawol safodd eto yn 1992 gan ennill o 130 o bleidleisiau.\nPam rhoi’r ffidl yn y tô felly? Mae’r esboniad yn ei ddatganiad yn sicr yn rhan o’r peth. Mae Jonathan yn chwedeg dwy oed a chyda hyd senedd bellach wedi ei bennu o flaen llaw byddai ennill yn 2015 yn golygu gwasanaethu tan 2020 pan fyddai’n 70.\nDyw 70 ddim yn oedran afresymol i wleidydd y dyddiau hyn ond mae’n amlwg bod Jonathan yn teimlo bod ganddo bethau amgenach i wneud a’i amser. Mae’n weithgar mewn sawl elusen ac un o brif leygwyr yr Eglwys Gatholig yng Nghymru. Fe fydd ganddo hen ddigon o bethau i lenwi ei ddyddiau ac ar ôl gyrfa ddisglair ym myd y gyfraith a busnes teg yw synhwyro nad yw’n brin o geiniog neu ddwy.\nEfallai eich bod yn synhwyro bod ‘na “ond” ar y ffordd. Rydych yn llygad eich lle!\nRwy’n fodlon derbyn y cyfan o’r esboniad yn natganiad Jonathan ond mae’n anodd gen i gredu na fyddai wedi oedi tan yn agosach at yr etholiad cyn penderfynu ynghylch ei ddyfodol pe bai wedi cael ei ddyrchafu’n weinidog gan David Cameron.\nWedi’r cyfan roedd y Ceidwadwyr yn brin o weinidogion profiadol yn 2010 ar ôl tair blynedd ar ddeg ar feinciau’r wrthblaid. Pam peidio manteisio ar brofiad gwr oedd wedi gwasanaethu yn yr Adran Ddiwydiant a’r Swyddfa Gymreig oedd yn amlwg ddeallus ac yn gyfathrebwr effeithiol?\nAr ôl colli Brycheiniog a Maesyfed yn 1992 etholwyd Jonathan i Senedd Ewrop ac ef oedd arweinydd y grŵp Ceidwadol yno. Ymladdodd brwydr ffyrnig yn erbyn cynlluniau David Cameron o orfodi i’r Ceidwadwyr adael y grŵp canol-dde er mwyn sefydlu grŵp newydd oedd yn ewro-sgeptig ei hanian. Collodd Jonathan y frwydr honno ond mae’n ymddangos i mi nad oedd David Cameron yn barod i faddau ei safiad.\nYdy hi’n gyd-ddigwyddiad bod Jonathan wedi rhyddhau ei ddatganiad ar drothwy araith fawr David Cameron ar Ewrop? Cewch chi farnu – rwy’n gwybod beth yw fy marn i!\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Hywel a Betsi\nCyhoeddwyd ar 15 Ionawr 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nRoedd y post yma i fod i ymddangos ddoe. Oherwydd problemau technegol gyda gwasanaeth “Democratiaeth Byw” doedd hynny ddim yn bosib. Rwy’n ymddiheuro ond rwy’n gobeithio ei fod yn dal dwr!\nRwy’n ceisio dyfalu a fyddai Joseff Parry a Mynyddog yn gall… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Rwy’n grac… o hyd\nCyhoeddwyd ar 10 Ionawr 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nY blaidd yn yr achos hwn yw’r “Office of National Statistics”. Chwi gofiwch efallai i mi ysgrifennu post ynghylch y drafferth yr oeddwn yn cael i sicrhau gwasanaeth Cymraeg gan yr adran ychydig cyn y Nadolig.\nAr y pryd ysgrifennais atyn nhw i gwyno. Dydw i ddim wedi derbyn ateb eto ond fe adawyd sylw gan un o’i swyddogion ar y blog. Dyma ran ohono.\n“Mae’n ddrwg gen i eich bod wedi cael y profiad hwn sy’n ymddangos i fod, yn rhannol, yn gamgymeriad gweinyddol. Dylai ein llythyron arolwg fynd allan yn Gymraeg ac yn Saesneg i gyfeiriadau yng Nghymru, a byddwn yn edrych mewn i pam gwnaeth hyn ddim digwydd.\nDigon teg, efallai. Mae camgymeriadau gweinyddol yn gallu digwydd. Rwy’n rhuthro i ddweud hynny ar ôl darllen trydariad yr wythnos hon gan rywun oedd wedi derbyn ateb yn Saesneg i lythyr Cymraeg gan y BBC!\nByddwn yn fodlon maddau, efallai ond sylwch ar rai o’r sylwadau eraill a adawyd ar y blog.\n“Mi ges i’r union un driniaeth gan yr ONS 3 mlynedd yn ôl: llythyr uniaith Saesneg, galwadau ffôn i gwyno, dyn bach neis yn lled-siarad Cymraeg wedi i mi wneud ffws, follow-up Saesneg, ffws arall, ymddiheuriad ar y ffôn, ayb”\n“Cawsom driniaeth go debyg gan y Swyddfa Ystadegau – cerdyn uniaith Saesneg yn dweud ei bod wedi galw; dim manylion cyswllt â swyddfeydd Cymru ar eu gwefan; diffyg gwasanaeth Cymraeg pan ffoniais i wirio dilysrwydd y cerdyn. Anfonwyd rhywun Cymraeg atom yng Ngheredigion ar ôl inni wneud cais.”\nYdych chi’n sylwi ar batrwm yn fan hyn – rhywbeth sy’n debycach at fethiant systemig na chamgymeriad gweinyddol – methiant sy’n golygu nad yw’r swyddfa hyd yma wedi hyd yn oed cydnabod fy llythyr o gwyn?\nBant a fi felly at y Comisiynydd Iaith gan ddanfon e-bost rhwng y Nadolig a Chalan yn cynnwys dolen i’r blog ac yn gofyn iddyn nhw ystyried y post fel cwyn swyddogol.\nCefais ymateb yn syth wedi i’r swyddfa ail-agor ar ôl y gwyliau gydag addewid y byddai ‘na ymateb llawnach o fewn ugain diwrnod gwaith. Fe gawn weld beth ddigwyddiff.\n“Hello, I’m from the Office of National Statistics…”\nYdy hi o gysur bod yr ONS yr un mor wael wrth gyfathrebu a’i staff ac yw hi wrth gyfathrebu a’r cyhoedd? Nac ydy, mewn gwirionedd.\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Hawl i Holi\nCyhoeddwyd ar 8 Ionawr 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nRoeddwn yn ystyried wythnos ddiwethaf p’un ai i ysgrifennu post ynghylch yr anghytundeb rhwng y BBC ac EOS ynghylch taliadau cerddoriaeth.\nYn y diwedd daeth pwt o gerdd o’r ail rhyfel byd i’r cof a’m darbwyllo i beidio. Rwy’n credu mai Waldo Williams … Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Ffydd ac Argyfwng Catholigiaeth\nCyhoeddwyd ar 4 Ionawr 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDydw i ddim yn gallu meddwl am bwnc lle mae’r farn gyhoeddus wedi newid cymaint yn ystod fy oes i a’r agwedd tuag at bobol hoyw. Pan lwyddodd Leo Abse i lywio’r Mesur Troseddau Rhywiol i’r llyfr statud yn 1967 fe ddywedodd yr ysgrifennydd cartref, y r… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Gwaed ar eu dwylo\nCyhoeddwyd ar 3 Ionawr 2013 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nMae’n anodd credu bod hi’n ddeng mlynedd ar hugain ers i’r Archentwyr oresgyn Ynysoedd Falkland. Go brin fod unrhyw un iau na deugain yn cofio’r peth. Eto o bryd i gilydd mae’r grachen yn cael ei chodi. Mae Arlywydd yr Ariannin wedi dewis gwneud hynny … Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Y Cyfri Olaf\nCyhoeddwyd ar 18 Rhagfyr 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDiolch i bawb wnaeth ymateb i’r post ynghylch y Cyfrifiad.\nRwy’n ymddiheuro i bawb wnaeth orfod aros cyn i’w sylwadau ymddangos. Mae gen i ychydig o newyddion da ynghylch hynny. Yn y flwyddyn newydd fe fyddwn yn symud i system o ôl-gymedroli sy’n go… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Cyfri Pennau\nCyhoeddwyd ar 14 Rhagfyr 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nMae hi wedi bod yn wythnos brysur rhwng y Cyfrifiad a phopeth arall. Rwy’n cymryd eich bod wedi clywed neu weld hen ddigon o fy nadansoddi i ynghylch y Cyfrifiad dros y dyddiau diwethaf ond mae gen i ambell i bwynt ychwanegol i wneud.\nNodwedd fwyaf am… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Them nymbars\nCyhoeddwyd ar 6 Rhagfyr 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDoeddwn i ddim wedi bwcio gwyliau ta beth. Dyw’r peth o ddim ots i fi felly ond mae ‘na ambell i wyneb pryderus o gwmpas y lle ‘ma o glywed y bydd y Cynulliad mwy na thebyg yn ymgynnull am sesiwn frys wythnos nesaf. Cynhelir y sesiwn i drafod y rheolia… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Hen Bethau Anghofiedig\nCyhoeddwyd ar 4 Rhagfyr 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nRoeddwn i lan yn Wrecsam ddoe yn gwneud un neu ddau o bethau. Un o’r rheiny oedd gweld arddangosfa “Celfyddyd a Diwydiant” ym Mhrifysgol Glyndŵr. Gweithiau celf o gasgliad preifat yr actor, Lindsay Evans, sy’n cael eu harddangos – lluniau o safleoedd … Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Y Blaid Fach\nCyhoeddwyd ar 29 Tachwedd 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nPlaid go rhyfedd yw Plaid Cymru. Trwy gydol ei bodolaeth mae hi wedi yn bod yn gymysgedd o blaid wleidyddol go iawn, rhan o “fudiad cenedlaethol” annelwig a grŵp pwyso ar y blaid Lafur.\nEr bod y blaid o bryd i gilydd wedi breuddwydio neu frolio yngh… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Newid Pethau\nCyhoeddwyd ar 28 Tachwedd 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nMae cyhoeddi’r adroddiad ynghylch y gyfundrefn arholiadau yn ei hysgolion yn brawf pendant y bydd cyfundrefnau arholiadau Cymru a Lloegr yn wahanol i’w gilydd o fewn ychydig flynyddoedd.\nDoes dim sicrwydd y bydd Leighton Andrews yn gwireddu pob un o’… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Deuparth Ffordd…\nCyhoeddwyd ar 27 Tachwedd 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDyma gyfaddefiad i chi. Mae siarad yn gyhoeddus yn rhywbeth sy’n hela fi’n nerfus. O flaen camera neu feicroffon does dim problem ond o flaen cynulleidfa fyw mae’r ieir bach yr haf yn dechrau dawnsio! Cymaint yn fwy felly wrth ymddangos gerbron cynulle… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Tri Pheth\nCyhoeddwyd ar 16 Tachwedd 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\n1. Roedd pawb yn disgwyl i’r niferoedd oedd yn pleidleisio yn etholiadau’r heddlu i fod yn isel. Roeddwn i’n meddwl y byddai pleidleisiau post yn ddigon i sicrhau bod y canran yn uwch nac ugain y cant. Roeddwn i’n anghywir. Dydw i ddim yn cofio achos … Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Gambl Leanne\nCyhoeddwyd ar 13 Tachwedd 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDoes neb yn amau dewrder gwleidyddol Leanne Wood wrth iddi gyhoeddi ei bod am chwennych sedd etholaethol yn etholiadau nesaf y Cynulliad.\nNid hi yw Aelod Cynulliad cyntaf i wneud y penderfyniad hwnnw. Yn etholiad 2007 penderfynodd Jonathan Morgan roi… Parhau i ddarllen →\nCyhoeddwyd ar 9 Tachwedd 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nNaw y cant wnaeth droi allan i bleidleisio y tro diwethaf i bobol Cymru gael y cyfle i bleidleisio o blaid neu yn erbyn agor tafarnau ar y Sul. Fe ddylai’r ffigwr fod yn uwch yn etholiadau’r Comisiynwyr Heddlu wythnos nesaf ond rwy’n synhwyro na fydd h… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Penblwydd Hapus, BARN\nCyhoeddwyd ar 2 Tachwedd 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nMae sawl penblwydd yn cael eu dathlu ar hyn o bryd. Mae S4C yn ddeg ar hugain ac ymhen ychydig wythnosau byddaf yn cymryd rhan mewn cyngerdd i ddathlu hanner canmlwyddiant fy hen ysgol, Rhydfelen.\nSynnais y bore yma i weld bod ‘na “50” aur ar glawr y… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Nefar in Ewrop\nCyhoeddwyd ar 1 Tachwedd 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDoes dim dwywaith bod Llafur wedi ennill brwydr dactegol yn Nhŷ’r Cyffredin ddoe trwy gefnogi gwelliant yn galw am dorri Cyllideb yr Undeb Ewropeaidd.\nTrwy gynghreirio gyda rebeliaid Ceidwadol fe lwyddwyd i drechu’r Llywodraeth ac mae colli unrhyw b… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: A Dyma’r Newyddion…\nCyhoeddwyd ar 31 Hydref 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDdeng mlynedd ar hugain yn ôl croesawodd Owen Edwards wylwyr Cymru i’w gwasanaeth teledu newydd, S4C, gwasanaeth oedd wedi ei sefydlu ar ôl hir ymdrech ac aberth.\nYn syth ar ôl y rhaglen gyfarch darlledwyd rhaglen newyddion gyntaf y sianel. Gwyn L… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Minnau a osodais fy Mrenin ar Seion\nCyhoeddwyd ar 30 Hydref 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nMae stormydd yr Unol Daleithiau wedi rhoi stop am y tro ar y rhan fwyaf o’r ymgyrchu cyhoeddus yn etholiadau arlywyddol y wlad honno. Mae hynny’n rhoi cyfle i mi nodi un ffaith fach ddiddorol ynghylch etholiad eleni a chrybwyll darn bach o hanes Cymru … Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Wenglish San Steffan\nCyhoeddwyd ar 18 Hydref 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nMae statws neu ddiffyg statws y Gymraeg yn Senedd y Deyrnas Unedig braidd yn aneglur.\nAr un adeg y Saesneg a Ffrangeg Normanaidd oedd yr unig ieithoedd oedd yn cael eu caniatáu yn nhrafodaethau’r palas. Mae pethau wedi newid rhiwfaint ar hyd y degaw… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Mwynder Maldwyn\nCyhoeddwyd ar 17 Hydref 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nOs ydy’r glymblaid yn para mae’r senedd bresennol yn San Steffan mwy neu lai hanner ffordd trwy ei hoes ac yn draddodiadol dyma’r cyfnod pan mae newyddiadurwyr a gwleidyddion yn dechrau dyfalu pa aelodau seneddol fydd yn rhoi’r gorau iddi yn yr etholia… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Wps!\nCyhoeddwyd ar 11 Hydref 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDoeddwn i ddim yn dilyn trafodaethau’r siambr yn fanwl ddoe. Roedd gen i bethau eraill i wneud.\nMae’n ymddangos nad oedd aelodau Ceidwadol y Cynulliad yn talu rhyw lawer o sylw ychwaith. Sut arall mae esbonio’r ffaith eu bod wedi pleidleisio o blaid… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Teulu’r Mans\nCyhoeddwyd ar 10 Hydref 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nY penwythnos nesaf fe fydd digwyddiad yn cael ei gynnal a fyddai mewn cyfnod arall yn cael ei gyfri’n un o bwys hanesyddol i Gymru. Mae’n arwydd o drai crefydd ym mywyd ein gwlad bod y stori wedi cael ychydig iawn o sylw y tu hwnt i furiau ein Capeli a… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Y Llenni’n Disgyn\nCyhoeddwyd ar 9 Hydref 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nLle bach digon di-nod yw Nantymoel. Saif y pentref ym mlaen Cwm Ogwr lle mae’r ffordd yn dechrau dringo dros Fwlch y Clawdd i Dreorci. Mae ‘na ddwsinau o bentrefi ôl-lofaol tebyg ym maes glo’r de ac mae’r rheiny sydd, fel Nantymoel, yn sefyll ym mlaen… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: O Fortuna\nCyhoeddwyd ar 3 Hydref 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\n“Rhowch i mi gadfridogion lwcus” – geiriau’r Ymerawdwr Napoleon yn ôl y chwedl. Dwn i ddim a ddywedodd y Ffrancwr bach y fath beth ond sicr roedd Machiavelli o’r farn bod lwc yr un mor bwysig a gallu i dywysog neu wleidydd llwyddiannus.\nAmser a ddeng… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Gwylio Brighton o Bell\nCyhoeddwyd ar 27 Medi 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nFel pawb arall yn y sector gyhoeddus mae’r BBC yn ceisio arbed ambell i geiniog y dyddiau hyn. Gwylio Cynhadledd y Democratiaid Rhyddfrydol o bell oeddwn i’r wythnos hon felly gan glywed fel pawb arall y cynrychiolwyr pybyr yn mynnu mai trwy ddilyn llw… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Ble ti’n myned glas y dorlan?\nCyhoeddwyd ar 11 Medi 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nSut byddai Sarjant Ifan Pugh yn ymateb i’r syniad o ethol gwleidyddion fel Comisiynwyr Heddlu, dywedwch? Rhoi slap i Gordon a’i heglu hi am y dafarn, dybiwn i.\nErbyn hyn mae’n anodd canfod unrhyw un sy’n frwdfrydig o blaid y syniad. Yn ôl ambell i G… Parhau i ddarllen →\nCyhoeddwyd ar 6 Medi 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nRoedd ddoe yn ddiwrnod rhwystredig yn Uned Wleidyddol BBC Cymru. Roedden ni’n clywed gan ffynonellau dibynadwy iawn bod Stephen Crabb i’w benodi’n weinidog yn Swyddfa Cymru. Roedd ffynonellau eraill, a’r rheiny’r un mor ddibynadwy, yn mynnu mai’r Farwn… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Tenant Newydd Tŷ Gwydyr\nCyhoeddwyd ar 4 Medi 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDaeth tro ar fyd felly ac am y tro cyntaf ers 1987 mae gennym Ysgrifennydd Gwladol Ceidwadol sy’n cynrychioli etholaeth Gymreig yn Nhŷ’r Cyffredin.\nEr iddo gael ei eni yn Llundain yn Rhosllannerchrugog y cafodd David Jones ei fagu – dyna mae’n deby… Parhau i ddarllen →\nBBC - Blog Vaughan Roderick: Ond Dafydd Shôn fydd Dafydd Shôn\nCyhoeddwyd ar 30 Awst 2012 gan Vaughan Roderick\t(rss)\nDydw i ddim yn gwybod os oedd Crwys yn cyfeirio at unrhyw wleidydd penodol yn ei gerdd “Dafydd Shôn”. Aneurin Bevan oedd Aelod Seneddol y bardd – cewch chi farnu ai’r cawr Llafur oedd dan sylw!\n“Mae Dafydd Shôn fel hyn a’r fel,\nMae Dafydd Shôn yn g… Parhau i ddarllen →