Автор публикации: Заруева З.Х.\nв) Масех дешархочуьнга ,,Хазчу дашо лам башийна" ц1е йолу жима дийцар доьшуьйту.\n,,Нохчийн мотт-йист йоцу хазна "\n,,Нохчийн мотт-г1иллакхийн хьоста"\n,.Хазчу дашо лам башийна"\n-Нохчийн мотт исбаьхьа, хаза, хьалдолуш, ира мотт бу. Дог-ойла ма-ярра ц1ена, нийса,юьззина д1айийца,билгалъяккха йиш ю вайн маттахь.,,Нохчийн мотт ч1ог1а къен хетар даржош берш цунах кхеташ боцу нах бу",-аьлла воккхачу 1илманчас П.К.Услара.Дуьнен т1ехь 3000 ца кхоччуш мотт бу. Царех 3-4 хаа беза х1оранна. Нохчийн мотт хаза а, исбаьхьа а, хьалдолуш а,дазалла а гайтана дукхах болу яздархоша шайн произведенешкахь,стихотворенешкахь. Нохчийн х1инцалера литературни мотт кхуьуш бу шерачу аренгарчу нохчийн диалектан буха т1ехь. Оцу диалектехь мотт буьйцуш берш бехаш бу Грозни-г1алахь а, цунна гонаха йолчу еа-пхеа районехь а.\n1),,Оьздангалла стеган сий ду"\n2),,Хьо оьзда хилалахь, х1ай къона нохчо!"\n3),,Уггаре хьалха оьздаверг х1унда лерина вайн дайша?"\n4),,Оьзда мотт- оьзданчун г1иллакх".\n1 -ра кехат\n2.Учебникан дошам т1ера схьаязде билгалдешнаш; дийца, уьш муха кхолладелла(доланиг дожарехь ц1ердешнашна уллохь яздан мегар цу ц1ердешнаш).\nКеп:башламан бохь, басе, болатан диг, мангал.\nУчебник т1ехь ду сочинени язъяран г1оьнна х1иттийна хаттарш.Сочиненин ц1е ю:«Нохчаша эхье,сийсаза лоруш дерг».\nСочиненина у балхана юкъаяло мегар долуш.\nХьехархочун г1оьнца дешархоша кечам бо сочинени язъян.\n1.1амае 9-г1а §.\n2.Кхочушде 59-г1а шардар\nУрокан ц1е:Т1еэцна билгалдешнаш. Церан легар а,суффиксийн нийсаяздар а.\n1алашо:Хаа деза,муьлхачех олу т1еэцна билгалдешнаш,\nЦеран нийсаязъяран бакъонаш.\nЯккхий хьаннаш, Кавказан курорташ,шуьйра хи,къаьхкинчу говро, коган айраш, дуткъачу орамел, дог1анан хиш, 1аламан хьелашка,к1изигчу ханна, нехан даьхнех, хьуьнан стоьмашца, чен к1орнеш,\n-Билгалдешнийн терахь, тайпа, дожар,класс, легар билгалдаккха.\n-Лаамазачу билгалдешнех лааменаш кхолла.\n-Легаде кхерам, ваша боху дешнаш.\nТ1эцна лаамаза билгалдешнаш:\nТ1еэцна лааме билгалдешнаш:\n1.Кхочушдо 60-г1а шардар.\n2.Легадо электрически лампа ,спутниковиниг, экономически дахар .\n1.билгалдешнийн маса кеп ю?\n1)3, 2)2; 3)8.\n2.билгалдешнийн маса дарж ду?\n1)4; 2)5; 3) 3.\n3)можа 1аж,сийна коч.\n-Чаккхенаш суффиксаш билгалъяха.\n-Йийца церан нийсаяздаран бакъонаш.\n-Т1еэцна лаамаза билгалдешнаш муха лела?\n-Дожаршца хийцалой лааме билгалдешнш?\nVΙΙ.Ц1ахь бан болх\n1.1амае 10-г1а §\n2Кхочушде 62-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Билгалдош морфологически къастор.\n1алашо:Хаа деза, билгалдош морфологически къастор бохург х1ун ду.\nИза къасторан кеп х1отто хаар.\n-Х1ун гойту билгалдашо?\n-Дийца билгалдешнийн тайпанаш.\n-Муха хийцало лаамаза билгалдешнаш?Лааменаш?\n-Маса дарж ду билгалдешнийн?\n-Муха хийцало т1еэцна билгалдешнаш\n1.Кхочушде 62-г1а,61-ра шардарш.\n2.Морфологически къастам бе билгалдаьккхиначу дешнашна:\nК1ант ша йиллинчу хенахь Мусаг1аьрга схьавеара.Яхина хаьара шена т1едиллина декхар.\nV.Билгалдош морфологически къастор.\nБолх бо предложени т1ехь долчу билгалдешгнашца:\n1.Т1аххьара а Сулиманан б1аьрг кхийтира т1орказна юххерчу г1анта т1ехь 1уьллучу Асмартан тишчу кучах йинчу тайнигах.\nПредложени юкъара схьакъастадо морфологически толлуш долу билгалдош.\nЮьхь.кеп:-Муха? Тиша;мух. Цхьал. Тер.юьхьанцара дарж.,хот.д.1-легар.Лаамаза.\n2.Лай т1ехь цхьогалан лар гира таллархочунна\n-Морфологически къастам бе.\nVΙ. 1амийнарг т1еч1аг1дар.\n1.Кхочушде 63-г1а шардар.\n2.Легаде билгалдешнаш а,дешнийн цхьаьнакхетарш а:лекха,можа малх, дашо гуьйре.\n1.-Вай тахана 1амийначу коьчалан ц1е х1ун ю?Билгалдош стенах олу?\n2.Комментировать еш оценкаш ду.\n2.Кхочушде 64-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Билгалдош карладаккхар.\n1алашо:Билгалдашах 1амийнарг т1еч1аг1дар,\nи юкъехь а долуш предложенеш х1итто хаар.\nБилгалдашан терахь, классан гайтам ,цуьнан даржаш.\nΙΙΙ. 1амийнарг т1еч1аг1дар.\n1.Легаде 1аьржа буьйса, диканиг, дашо сахьт,воккханиг.\n2.Дешархоша кхочушдо 65-г1а шардар\n3.К1едачу куьйгаца хьаьстира цо бер.Белхалой бовхачу кхачанах кхетаза дукха хан яра.\n4.Легаде сиха говр, говза пхьар\nV.Урокан жам1 дар.\n1.-Вай тахана 1амийначу коьчалан ц1е х1ун ю?\n1.1амае байташ 69-г1а шардар.\n2.Кхочушде 70-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Талламан диктант«Воккха стаг Бисолтий, жима Хьамзатий.»\nБераш а доцуш, ш аьшшиъ 1аш дара доккха ши стаг: Бисолтий, Салехьаттий.\nДечке ваха тохавеллера воккха стаг Бисолта. Цуьнан лулахочун Дудин Хьамзат ц1е йолуш к1ант вара 6-чу классехь доьшуш.Хьамзат а вахара Бисолтица хьуьнах.\nДоккхачу хи йисте д1акхечира и шиъ. Башха кхерам боцуш дехьавелира Бисолтий, Хьамзаттий.\nБисолтас дечкийн баххьаш ц1андора.Ткъа Хьамзата ц1андина генаш цхьана метте т1ек1ел дохкура.\nДашаза дисинчу лайн майданаш т1ехь йолу олхазарийн ларш къестайора Хьамзата.\n-Х1ара хьаьжой байинчу ч1ег1аган ю, х1ара къоьзачу ч1ег1аган ю, х1ара мошанан ю, -бохуш, воккхачу стагана гойтура цо уьш.\n-Хьуна стенах , муха евза уьш?\n-Ас тидам бина церан, д1адаханчу экханан,олхазаран лоре а хьоьжуш.Ж1аьлин ,цхьогалан, берзан, кхидолчу акхаройн,олхазарийн а лараш къастало соьга.(Х-А. Берсанов)\n1)Билгалдешнаш буха тулг1ене сиз а хьокхуш билгалдаха.\n2)Мухаллин билгалдешнаш схьаязде.Дийца церан терахь,дожар,тайпа,класс,легар.\nБилгалдешнах лаьцна карладаккхар.\nУрокан ц1е: Г1алаташ т1ехь болх.\n1алашо: Дешархоша г1алаташ т1ехь\nΙΙ.Оценкаш д1адохку коментировать еш.\nΙΙΙ.Тетрадаш т1ехь г1алаташна т1ехь болх байтар дешархошна.\nΙV. Бакъонаш карлайоху.\nV.Кхочушдо 64-г1а шардар.\n-Билгалдешна буха сиз а хьокхуш билгалдоху.\n-Морфологически толлу билгалдешнаш.\n2.Жима дийцар язде.\nУрокан ц1е:Лаамаза а, лааме а билгалдешнащ дожаршца хийцадалар.\n1алашо:Лаамаза а, лааме а билгалдешнаш къасто хаар.\nУьш дожаршца хийца хаар.\n-Лаамаза билгалдешнаш муха хуьлу? Лааменаш?\n-Маса дарж ду билгалдешан?\n-Классашца а, терахьашца а хийцалой билгалдешнаш?\n2)Барта толу лаамаза а, лааме а билгалдешнаш.\n1)Легаде лекха лам, сирла хи,воккханиг,хьомениг боху лаамаза а, лааме а билгалдешнаш,чаккхенаш билгалъяха.\n2)Кхочушде 77-г1а шардар.\n3).Х1ора дешархочунна тайп-тайпана заданиш ло.Уьш кхочуш йина ваьллачу пхеанна оценкаш йохку.\n4).Кхочушдо 78-г1а шардар.\n-Билгалдаьхначу билгалдешнашна уллохь къовларшкахь язде муьлхачу дожарехь ду.\nΙV.Урокан жам1 дар.\n-Хьалхарчу легарна чу муьлха билгалдешнаш дог1у.\n-Лааменаш муьлхачу легарна чу дог1у.\n2)Кхочушде 79-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Къамелехь билгалдешнехь-синонимех нийса пайдаэца хаар.\n1алашо:Синонимех кхетам балар .\nКъамелехь синонимаша муха г1о до.\n1)Барта толлу 79-г1а шардар.\nК1айн эчиг,ц1ен коч, вешин куй, сийнаниг,воккханиг,йишин тетрадь, деден котар, ненан йовлакх, хазаниг,оьзданиг,тешаме доттаг1,тешамениг, оьзда к1ант, сирланиг.\n-Лаамаза а,лааме билгалдешнаш билгалдаха .\n-Лааме а, лаамаза а билгалдешнаш легаде.Церан чаккхенаш схьакастае.\n-Итт билгалдош язде.Уьш юьхьанцара,т1ехдаларан дарже х1иттаде.\n-Т1еэцна билгалдешнаш муха яздо?\n-Маса легар ду билгалдешан?\n-Билгалдашо х1ун гойту ?\n1)Кхочушдо 8о-г1а шардар.\n-Синонимашка буха сиз хьакха.\n-Стенах олу синоним?\n-Къамелехь синонимаш муха г1о до?\n1) 5 предложени х1оттае синонимаш юкъадалош.\nУрокан ц1е:Лаамечу билгалдешан доланиг дожаран чаккхенгахь а, цхьана дешдекъахь лаьттачу билгалдешан\n1алашо:Лааме билгалдешна доланиг дожарехь чаккхенгахь мукъа аз.\nПредложенеш х1оранга а йоьшуьйту г1алаташ нисдо\nΙΙΙ.Хьалххе хаийтаран диктант.\nЦхьа исбаьхьа гора хьаннийн аьрцанаш.Мерзачу набарна йийшича санна хеталора цхьаццанхьа стиглахь гулъелла к1айн мархаш. Б1аьстенан т1аьххьара денош дара хазделла лаьтташ.\nИшттачу цхьана дийнахь хьаьвда дан(стойло,кормушка для скота)ж1олмаш(валежник) ян воьдучу шен воккхачу вешина гонаха хьаьвзира.\nΙV.Дешархошка 1амийнарг карла а доккхуьйтуш, шайга болх бойту.\n1)Ц1.сирла де, сирланиг, вешин кетар\nДл.сирлачу дийне, сирлачун, вешичу кетаран\nЛ.сирлачу денна, сирлачунна,вешичу кетарна\nДр.сирлачу дийно, сирлачо, вешичу кетаро\nК.сирлачу денца, сирлачуьнца, вешичу кетарца\nХ.сирлачу дийнах, сирлачух, вешичу кетарах\nМ.сирлачу дийне, сирлачуьнга, вешичу кетаре\nДс.сирлачу дийнал, сирлачул, вешичу кетарал\n2) Мерза,дуьра,муьста, лекха, лоха,1аьржа,сийна, веха,беха,оьзда,чехка,нийса,йовха, сирла.дика,воккха.\n-И билгалдешнаш дустаран а, т1ехдаларан дарже даха.\n(Мерзо,дуьро,муьсто,лекхо,лохо,1аьржо,сийно, вехо, бехо, оьздо, чехко, нийсо, йовхо, сирло, дико, воккхо;\nсов мерза,т1ех дуьра, вуно муьста,уггаре лекха,вуно лоха,уггаре 1аьржа, инзаре сийна, уггаре веха,1аламат беха, вуно оьзда, сов чехка,уггаре нийса, т1ех йовха, уггаре сирла, т1ех дика,уггаре воккха.\n3.Билгалдеш юкъа а далош предложенеш х1иттае.\nЛаамечу билгалдешан доланиг дожар чаккхенгахь а, цхьа дешдекъах лаьттачу билгалдешан чаккхенгахь а мукъа аз. Лаамечу билгалдешнийн чаккхенаш.\nЛаамечу билгалдешан доланиг дожар чаккхенгахь а, цхьа дешдекъах лаьттачу билгалдешан чаккхенгахь а мукъа аз.\nШардар 85-г1а кхочушде.\nУрокан ц1е: Сочинени«Дашо гуьйре..»\nПредложенеш х1итто хаар\nΙΙ.Дешархошца болх бо хьехархочо.\nХаттарш ло г1оьнна:\n-Г1уьйре муьлхачу баттахь йолало?\n-Кхин х1ун хуьлу оцу баттахь?\n-Денош а, буьйсанаш а, муха хийца ло гуьйранна?\n-Наха ялтанаш чудерзош хьоьжуш долу к1а а язде сочиненехь.\n-1алам хийцалой гуьйранна?\n-Кхин х1ун хийцамийн тидам бина аш?\n-Гуьйре еаъча хазахетий шуна?Х1унда?\n-Олхазарша х1ун до гуьйре т1ееача?\n-Бераша царна дина баннаш а дуьтий д1адоьлху уьш.\nΙΙΙ.Дешархошка д1аязйойту сочинени .\nХьехархочо г1алаташ нисдо, д1аязйойту тетрадаш т1е\nΙV.Ц1ахь бан болх.\nУрокан ц1е: Билгалдешан чаккхенгахь Н яздар.\n1алашо: Билгалдешнашна чаккхенгахь Н яздан хаар.\n1)Барта толлу 85-г1а шардар.\n1.Легаде лаамаза а, лааме а билгалдешнаш:оьзда хьаша, майра к1ант, оьзданиг,1аьржаниг.\n2.Предложенеш х1иттае х1ара билгалдешнаш юкъахь а долуш:\nСтоьмийн беш, сирла шовда, воккха стаг, оьзда йо1.\nБилгалдешнашна чаккхенгахь н яздар дукха хьолехь хьенан я стенан хаттаршна жоп лучу билгалдешнашкахь хуьлу.Масала: хьенан?- вешин; стенан? Цхьогалан.\nЯздечу хенахь нагахь и ши хаттар делахь луш, т1аккха чаккхенгахь н яздийр ду.Билгалдешан кхечу хаттаршна жоп луш долчу билгалдешнашца н ца яздо.\nЦ1ердош. Мила? Билгалдош. Хьенан?\nВаша,йиша. Вешин, йишин.\nОлучу хенахь халла хеза нэлп чаккхенгахь.\nV. 1амийнарг т1еч1аг1дар.\n1.кхочушде 84-86-г1а шардарш.\n-Чаккхенгахь н долу билгалдешнаш билгалдаккха хаттаршца.\n-Чаккхенгахь н маца яздо?\n-Муьлхачу хаттаршна жоп дала деза?\n-Билгалдешнаш муьлхарш ду?\n1.Шардар 89-г1а кхочушде.\n34 -г1а урок.\nУрокан ц1е: Карладаккхар.Билгалдешнийн дожарийн чаккхенаш.\n1алашо:Дожаршца билгалдешнаш лего хаар,\nЦеран чаккхенаш схьакъасто хаар.\n1)Барта толлу 89-г1а шардар.\nΙV.Дешархошка болх бойту уьн т1ехь.\n1.Х1ара ц1ердешнаш билгалдешнашка а дохуш хьенан? Стенан? хаттарш а х1иттош:цхьогал,хьехархо, етт, лулахо, говр, таллархо, олхазар, аьхке, хехо, дарий, ваша, нана, к1ант.\n2.Легаде таллархо, олхазар, хьомениг, диканиг, к1айн мархаш, хаза йо1.\n1.кхочушде 91-г1а шардар.\n-Чаккхенгахь н элп х1унда диллина дуьйцу, билгала доккху иза..\nVΙ.Жима дийцар яздойту билгалдешнаш юкъа а далош.\n-Маса тайпа ду билгалдешан?Муьлхарш?\n-Уьш дожаршца хийцалой?\nУрокан ц1е:Карладаккхар.Билгалдешнийн тайпанаш карладаккхар.\n1алашо: Билгалдешан тайпанаш билгалдахар.\nБилгалдашах 1амийнарг т1еч1аг1дар,\n1)Барта толлу 93-г1а шардар.\nМерза 1аж,сийна стигал, йовха бедар, шийла 1а, 1аьржа буьйса, ховха суьйре, муьстаниг, мерзаниг, йоккханиг,маьттазниг, ирчаниг, сутурниг, оьзда, хьаша, ненан сий, нохчийн мотт,дарин коч.\n1)Цхьа хаза коч эцалахь суна.\nДика йо1 лаха еза вай хьуна сан,доттаг1.\n-Предложенешкара юьхьанцара дарж кепера билгалдешнаш дустаран дарже даха.\n2)Мухаллин а,юкъаметтигаллина, доладерзоран а тайпанашка д1анисде х1ара дешнийн цхьаьнакхетарш: дашо гуьйре, стохкалера духар, баьццара буц,1аьнан де.\n3)Х1ара дешнаш билгалдешка х1иттаде: стаг, к1ант, нана, цициг, ж1аьла, дечиг, эчиг,гуьйре.\nV.Дешархошка уьн т1ехь болх байтар.\nЦ1.сирла шовда,дашо гуьйре\nДл.сирлачу шовдан,дашочу гуьйренан\nЛ.сирлачу шовданна,дашочу гуьйренна\nДр.сирлачу шовдо,дашочу гуьйрено\nК.сирлачу шовданца,дашочу гуьйренца\nМ.сирлачу шовде,дашочу гуьйре\nДс.сирлачу шовдал.дашочу гуьйрел\n-Лаамаза дешнаш легадойту дешархошка.\n2.Кхочушде 96-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Талламан диктант.\nТ1екхечи дашо гуьйре.Сийна стигал 1аьржачу мархаша д1алаьцна.Дог1анаш оьху.Олхазарш бовхачу махка д1адахна.\nБес бесара басарш а карахь, уггаре а хьалха хьуьнан юьйлира Товзанга-Гуьйре.Шегарчу басарца доккха сурт дилла долийра цигахь.\nЦхьадолчу диттийн г1аш, лимонаш санна маждира.Важадерш хилла кхозучу калакойн 1ежаш санна,ц1ечу басе дерзийра.Юкъ-юкъарнаш-м ц1арах догуш санна хеталучу дашо басе дерзийра.\nХьуьнан юккъера схьа а яьлла,ирзу т1е кхаьчча ,наьрт санна лаьттачу къеначу ножа т1е 1оттаелира иза курра лаьтташ бара и наж, шен боккхачу куьра т1ера дуькъа г1аш а дегош.\nОцу наьртана т1е а "йоьзанан духарˮ духа дагадеара цунна.Шена дага ма-дарра исбаьхьа кеч а вира цо и къена наж- дада(99 дош.)\nБилгалдешнашна к1ел сиз хьакха.\nΙΙΙ.Кхочушдо шардар 97-г1а тайпанашка а дерзош.\n-Билгалдешан маса тайпа ду?\n-Билгалдешан маса дарж ду?\n-Билгалдешан лаамаза а, лааме а муха билгалдоху?\nV.Г1алаташ т1ехь балхана лерина шардар кхочуш дойту.\nа) Билгалдаха билгалдешнаш.\nб)Легаде билгалдешнаш: исбаьхьа сурт, жима хи, хаза концерт.\n2.Буьззина синтаксически къастам бе предложенина.\nИсбаьхьа сурт дара цунна хьалха х1уьттург.\nСамаяьккхи олхазарша сирла 1уьйре.\nVΙ.Дешархоша шаьш болх бар.\nКхочушдо 66-г1а шардар.\nб)Хьехархочо дика а, ледара а блх бина дешархой билгалбоху оценкаш олуш.\n2)Кхочушде шардар 67-г1а.\nУрокан ц1е: Терахьдош а, цуьнан маь1на а, морфологически билгалонаш.\n1алашо: Хаа деза терахьдош стенах олу, муьлхачу хаттаршна жоп ло.\nЛааме а, лаамаза а долчу терахьдешнех кхетам балар.\nΙΙ.Дешнаш т1ехь болх бар.\nМациевн нохчийн-оьрсийн дошамна т1ех язйина ю иштта дошаман статья терахь бохучу дешна.\nТерахь( терахьан,терахьна,терахьо,терахье,д;терахьаш,д)-1)дата;2)математичес.грам. число; цхьаллин терахь-единственное число,дукхаллин терахь-множественное число.\n-Тахана 1амош йолчу коьчалан ц1е х1ун ю?\n-Муха кхолладелла терахьдош боху дош? Муьлха къамелан дакъа ду иза? Х1унда?\n-Кхин муьлха къамелан дакъа 1амийна аша?(билгалдош)Муха ю цуьнан грамматически билгалонаш?\n-Ц1ердош,билгалдош,терахьдош бохучу къамелан дакъоша х1ун гойту?\n-Кхочушде 58-г1а аг1он т1ера 2,3,4-г1ий т1едилларш.\n-Х1ун гойту терахьдашо?\n-Муьлхачу хаттаршна жоп ло цара?\n-Т1едиллар т1ера билгалдаьхначу дешнийн масалла я рог1алла гойтий?\n-Лааме я лаамаза ду уьш?\n-Дешархошка йоьшуьйту 13-г1а §, ца кхеташ диснарг билгалдоккхуш, жам1 дойту.\n1)Кхочушдо 98-г1а шардар.\n2)Кхочушдо 100-г1а шардар.\n-Хьайн фамилий, ц1ей, ден ц1ей д1аязъе.\n-Маца, мичахь вина хьо?\n-Маца вахана школе?\n-Х1инца муьлхачу классехь доьшуш ву хьо?\n-Школан номер х1ун ю?\n-Оцу кепара х1иттийначу хаттаршна жоьпаш луш, яздинчух терахьдош олу.\n-Муьлха къамелан дакъа дув ай тахана 1амийнарг?\n-Цо х1ун гойту?\n1.1амае 13-г1а §.\n2.Кхочушде 99-100г1а шардарш.\nУрокан ц1е:Масаллин терахьдешнаш.\n1алашо:Хаа деза , муьлха тайпанашка декъало терахь.\nМасаллин терахьан хаттарш муха ду.\nУьш лааме а, лаамаза а хуьлий.\n2)Барта толлу шаьш х1иттийна предложенеш.\n1)Кхочушдо 102-г1а шардар\n-Терахьдешнаш буха сиз а хьокхуш схьакъастадо.\n2)Йозанца д1аязде х1ара терахьдешнаш:5,12,17,19,20,23,25,40,41,45,49.\n3)Предложенеш х1иттае терахьдешнаш юкъахь а долуш 5 массалин терахьдешнаш, 5 рог1аллин терахьдешнаш.\n1.Уьна а, тетрадаш т1ехь а х1оттайо х1ара кеп:\nГулдаран- ворх1е а,ший а,ялхе а.\n-Доьшу терахьдешнийн тайпанаш.Дьйцу х1ун гойту цара.\n2.Легаде х1ара дешнаш:ши етт,диъ б1ар боху дешнийн цхьанакхетарш.\nЦ1.ши етт,диъ бер\nДл.шина аьттан,деа беран\nЛ.шина аттана,деа берана\nДр.шина атто,деа беро\nК.шина аттаца,деа бераца\nХ.шина аттах,деа берах\nМ.шина атте,деа бере\nДс.шина аттал,деа берал\n-Терахьдашца долу ц1ердош ц1ерниг дожарехь муьлхачу терахьехь лела?\n1)Кхочушдо 10-г1а шардар. Билгалдаха терахьдешнаш.\nИсс, йо1, ваша, бераш, йоккха, мерза, шийтта,ткъа эзар, жимантг, сирла, дешархо,дешнаш,вуьрх1итталг1а, шолг1а, барх1 б1е,нана.\n1.1амае 14-г1а§,терахьдешнийн тайпанаш а.\n2.Кхочушде 103104-г1а шардарш.\nУрокан ц1е:Масаллин терахьдешнийн легар а,церан нийсаяздар а.\n1алашо:Хаа еза масаллин терахьдешнаш легаран бакъонаш.\nМасаллин терахьдешнаш нийсаяздан 1амор.\n1.Дешархоша,вовшкара схьа а оьцуш,ц1ахь бина болх толлу.Уьн т1е д1аязбо ц1ахь кхочушбина фонетически къастам.\n2.Бакъонца цхьана ца дог1у дош д1адаккха;\n4)пхеа а,итте а, кхо-виъ,ялхе а;\n1.Уьн т1ехь а, тетрадаш т1ехь а легадо кхарех масийтта масаллин терахьдешнаш юкъахь долу дешнийн цхьаьнакхетарх:цхьа сахьт,ши стаг,кхо дитт,диъ ведар,везткъа лор,ткъа синтар,ткъе исс,цхьаъ,шиъ,ткъа,барх1.\n1)-Муьлха ду царех лаамазниш, лаамениш?Х1унда?\n-Муха яздо лааме масаллин терахьдош 1? (цхьа бохучу орамна т1е туху йиш хадоран хьаьрк-ъ-цхьаъ).\n-Муьлха орам хуьлу оцу терахьдешан(лаамазначун а,лаамечун а)легочу хенахь?билгалдаккха иза.Муха легадо уьш?\n-Муьлха гергара дешнаш кхоллало и орам болуш?(ц1ердош-цхьалхо,билгалдош-цхьалха, терахьдош-цхьацца).\n-Муха хийцало дожаршца кхо дитт бохучу дешнийн цхьаьнакхетарна т1ера терахьдош?муьлха орам бу цунна?\n-Муха легадо диъ а,деаннах а схьадевлла терахьдешнаш?Классашца хийцалой уьш?\n-Муха легадо лаамаза масаллин ткъа синтар, лааме ткъа, барх1 боху терахьдешнаш?Билгалъяха церан чаккхенаш.\nКхочушде 104-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Декъаран терахьдешнаш.\n1алашо:Муьлхачух олу декъаран терахьдош,\nцо х1ун гойту хаар.\n1)Барта ц1ахь бина болх толлу.\nдейтта,ткъе итт,ткъе шийтта,берх1итта,ткъайоьсна.\n-Муха маь1на ду декъаран терахьдешнаш?\n-Муьлхачу терахьдешнех олу декъаран терахьдешнаш?\n1.Кхочушде 106-г1а шардар.\n2.Легаде пхиъ,цхьайтта боху терахьдешнаш.Чаккхенаш билгалъяха\n3.Кхочушде 107-г1а шардар.\n4.Легаде цхьаьнакхетарш терахьдешнийн: цхьа сахьт,цхьаъ,ши стаг, диъ ведар,ткъа синтар.\n1.Хаттарш ло коьчалх.\n2.Вон а, дика а дина белхаш комментировать дар, оценкаш яхкар.\n1.1амае 15-г1а §\n2.Кхочушде 107-108г1а шардарш.\nУрокан ц1е:Дакъойн терахьдешнаш.\n1алашо:Муьлхачух олу дакъойн терахьдош,\nцо х1ун гойту, цуьнан хаттар хаар.\n1уьйранна шайн кора к1елахь шилделла, г1орийна ши хьоза гира Рамзанна. Цо х1ора 1ай шен кора т1ехь кхобура 14-15 хьоза. Х1инца а кечйира Рамзана хьозашна таса х1ума меттиг. Т1аккха баьпкан цуьргаш а, жимма к1а а доьхкина цо ша кечйинчу стоьл т1е.Цхьа хан яьлча,хьозийн г1овг1а а хезна, арахьаьжча, цунна гира пхи-ялх хьоза.Царех шиъ дара к1енбуьртиг къуьйсуш, г1овг1а еш.Цаьрга хьоьжучу Рамзанан самукъаделира.\n-Терахьдешнийн тайпанаш билгалдаха, буха сиз а хьоькхуш.\nМас-масалг1а? бохучу хаттарна жоп лучарах дакъойн терахьдешнаш олу.Масала: пхиъ-уьссалг1а, цхьаъ-шолг1а, ялх-вуьрх1итталг1а.\n2.Х1ара терахьдешнаш йозанца яздо.5/6,7/9,5/2,4\_8,5\_10,17/18,7/8.\n-Маса тайпа 1амийна вай терахьдешнийн?\n-Декъаран а, дакъойн хаттарш муха ду?\n-Декъаран а, дакъойн терахьдешнаш муха къастало вовшах?\n2.Терахьдешнаш юкъахь а долуш предложенеш х1иттае.\nУрокан ц1е:Гулдаран а, билгалза -масаллин а терахьдешнаш.\n1алашо:Х1ун олу гулдаран терахьдашах,муьлхачун билгалза масаллин терахьдош олу хаа деза. Билгалза-масаллин терахьдешнаш ц1ердешнашца нийсаяздар.\n1.Барта дуьйцу шардар т1ера терахьдешнаш.\n2.Бакъо схьаюьйцу дешархоша.\nΙΙΙ.1амийнарг карладаккхар д1ахьо х1окху хаттаршна жоьпаш луш.\n-Стенах олу терахьдош?Даладе масалш.\n-Маса тайпа 1амийна вай терахьдешнаш?\nВай тахана 1амош долу шина тайпана ц1е гулдаран а,билгалза-масаллин атерахьдешнаш ду.\nЮьйцуш йолу х1уманаш ерриге юкъа а лоцуш,хуттургаца лелаш долчу терахьдашах гулдаран терахьдош олу.Масала:пхий а,вейтте,ший а.\nБилгал маса я мел ду ца гойтучух билгалза-масаллин терахьдош олу.Масала: цхьа-ши коч,пхи -ялх к1ант,ши-кхо 1аж.\n2.Ешуьйту 16 бакъо дешархошка.Ца кхеташ дерг хьехархочо дуьйцу масалш даладо,масалшца дешархой дика кхета.\n1.Кхочушде 110-г1а шардар.Ялх бохучу дашна бе фонетически къастам.\n2.Кхочушде 112-г1а шардар.\n-Бийца оцу кицанийн чулацам.\nVΙ.Дешархошка уьн т1ехь болх байтар.\n1.Д1аязде дешнашца:20,26,30,35,37,40,1/10.2/8,11-11,7-7,3-3,3/4,8/11.(ткъа,ткъе ялх,ткъе итт,ткъе пхийтта,ткъе вуьрх1итта,шовзткъа,цхьаъ-уьтталг1а,шиъ-барх1алг1а,цхьайтта-цхьайтта,ворх1-ворх1,кхоъ-кхоъ,кхоъ-доьалг1а,барх1-цхьайтталг1а).Дийца ,уьш муьлха терахьдешнаш.\n-Йозанца язде и терахьдешнаш.\n-Вайн урокан ц1е?Муьлха тайпанаш 1амийна вай тахана?\n-Муха къасталур ду и ши тайпа?\n-Маса тайпа девза вайна?\n2.Кхочушде 11-г1а шардар\nУрокан ц1е:Рог1аллин терахьденаш\n1алашо:Хаа деза,рог1аллин терахьдешнийн маь1на,х1ун гойту цара, муьлхачу хаттаршна жоп ло.\nЛаамечу рог1аллин терахьдешнийн дожарийн чакхенаш ниса ала хаар.\n1.Дешархошка доьшуьйту ц1ахь кхочушдина шардар.\nΙΙΙ.1амийнарг карладаккхар а,т1еч1аг1дар.\n1.Предложении х1иттайо терахьдешнаш юкъахь а долуш дийцаран,хаттаран , айдаран.\n2.Х1ара терахьдешнаш декъа шина б1ог1амалге,шайн тайпанашка хьаьжжина :кхузткъа, кхоъ-кхоъ, шиъ-шиъ,кхо-диъ,исс-цхьйталг1а,эзар,пхийтта,ворх1е а, ткъайоьсне а, б1е-б1е,шиъ-кхоалг1а,диъ-уьтталг1а.\n1.Кхочушдо 114-г1а шардар.\n2.Шаьш язйинчу предложенешна схемаш х1иттае (ши-кхоъ)\nДешнаш т1ехь болх бар.\nРог1ера,рог1ераниг-прил. Очередной;рог1ера хаттар-очередной вопрос.-Муьлхачу ц1ердашах кхолладелла рог1ера боху билгалдош?\n-Муха кхолладелла иза?\n2.Пхоьалг1а,йолг1алг1а,пхоьазлаг1а,уьтталг1а бохучу терахьдешнашнаша х1ун гойту,Муьлхачу хаттарна жоп ло цара?\n3.Уьш кхолладелла масаллин терахьдешан орамера аз хийца а луш -лг1а,-алг1а,-азлаг1а суффиксийн г1оьнца: пхиъ- пхоьалг1а,диъ- доьалг1а,пхиъ-хоьазлаг1а.\n1.Кхочушде 115-г1а шардар.\n-Терахьдешнаш йозанца язде,нийсачу тайпане а х1оттош.\n-Маса тайпа 1амийна вай терахьдешан?\n-Стенах олу рог1аллин терахьдешнаш?\n-Муьлха суффиксаш т1е кхета рог1аллин?\n-Лааме терахьдешнашна т1е -ниг суффикс?\nКомментировать оценкаш д1ах1иттайо.\nVΙΙΙ.Ц1ахь болх бан.\n2.Кхочушде 117-г1а шардар.\nУрокан ц1е: Изложени«Гоцин шовда».\n1алашо:Дозуш долу къамел кхиор.Предложени нийса х1отто хаар, пунктационни бакъонаш карлаяхар, уьш т1еч1аг1ъяр.\n2)д1айоьшу изложенин текст.\nАьхка хи дохделлера. Цу т1е руьйта (водопой) беъна бажа а лаьттара хи чохь. Муж(горячий источник) санна мела а,г1езаша бехдина мала дегаза а дара хи.\n-Эх1,ма хьагвелла со,- аьлла , хийисте д1ахьаьдира кхуран 1индаг1ехь садо1уш 1ачех цхьаъ.\n-Ма малахь и боьха хи. Аса шийла шовда малор ду хьуна,-аьлла,сацийра иза Гоцис.\n-Мичахь ду шовда?\n-Суна карор ду.\nК1ант т1аьхьа а х1оттийна, хин йистошца волавелира Гоци.\n-Х1оккхузахь ду шовда, - аьлла, когаш к1ел охьа ахьоьжуш,сецира Гоци.\n-Гоцис дагахь а доцург ма олу, - бохуш, т1егулделира бераш.\nГоци, кхин цара дуьйцург тергал а ца деш, сихвелла куьйгашца жаг1а а, г1ум а д1ай-схьай хьоькхуш,к1аг боккхуш воллура. Жаг1ий, г1ум хьалаяккха а кхиале, к1аг буззий хи х1уттура…\nХи дукха хан ялале хьаьира. Ша санна, шийла, седа санна, хьаъна дара иза.1аббалц хи мелира бераша.\n-Гоци, хьуна муха карийра шовда? - бохуш, хоьттура бераш.\n-Когаш а берзина хи йистехула дуьйладелла шаьш лелачу хенахь шан экъан т1е баьккхича санна хеташ, шийлачу метте ког баьккхича совца.Цигахь хьаьъначу хин карсолаш гур ду шуна. Гой шуна, г1амарш(песчанный) а сийсош, и хьала кхуьйсу хи? - бохуш, д1агайтира Гоцис.\nЦул т1аьхьа, урана гондахьа баккхий т1улгаш а бохкуш, и шовда тодира бераша.Гуь1ранна шовданна кхо-йиъ г1улч хиллал юьстахо берда т1е ножан синтар дуьйг1ира Гоцис.И наж х1инца кхиъна.Г1алара а, юьртара а сада1а хийисте мел оьхучу наха молуш ду и шовда.\nХ1етахь дуьйна Гоцин шовда олу цунах.(Х-А. Берсанов)\nΙΙΙ.Изложенин план йовзийтар.\n1.Боьха хи мала дегаза ду.\n3.Гоцина карийна шийла шовда.\n4.Гоцис а,наха а лардо шовда.\nΙV.Оцу плане хьоьжуш,схьайийца изложенин текст.\nМуьлха предложенеш ю 1аламан сурт х1оттош?\nМуьлха къамел тодаран г1ирсаш бу кхузахь?Даладе масалш.\nV.Изложенин текст кхин цкъа а ешар.\nУрокан ц1е:Цхьалхе а,чолхе а х1оттаман а терахьдешнаш.\n1алашо:Хаа деза,муьлхачух олу цхьалхе а ,чолхе а терахьдош.\nМуьлхарг ду х1оттаман терахьдош.\nΙΙ.Изложенех дош.Оценкаш д1аяхкар.\n-Маса тайпа ду терахьдешнийн?\n-Масаллин а,рог1аллин терахьдашо муьлххачу хаттаршна жоп ло?\n-Декъаран а,дакъойн терахьдашо х1ун гойту?\n-Гулдаран а,билгалза-масаллин а терахьдешнаша х1ун гойту?\nΙV.Керал коьчал йовзийтар.\n1.Ц1е тилла х1окху декъана,терахьдешнашка хьажжий.\nДиъ,исс,б1е, кхойтта ткъе цхьаъ\nТкъа,эзар, берх1итта б1е кхоъ,\nВорх1,итт. дезткъа эзар исс б1е исс\n-Маса орам бу дуьххьарлерачу декъана чудог1учу терахьдешнийн?Х1унда тиллина цунна цхьалхе терахьдешнаш аьлла ц1е?\n-Шолг1ачарех х1унда аьлла чолхе терахьдешнаш? Х1ун башхалла ю царна юкъахь?\n-Х1оттаман хандешнашна чу маса терахьдош дог1у?\n1.Кхочушде 118-г1а шардар.\n2.Барта кхочуш де 119-г1а шардар.\n3.Бакъонца ца дог1у дешнаш д1адаха.\n3)ши б1е цхьайтта,б1е итт,исс.\n1.Жима дийцар яздойту терахьдешнаш юкъахь а долу.\n2.Терахьдешнашна буха сиз а хьокхуш, билгалдоху.\n-Уьш муха къастало?(орамца)\n-Чолхе а,х1оттаман а хила маса орам хила беза?\n-цхьалхечу терахьдешан маса орам бу?\n2.Кхочушде 121-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Цхьалхе а,чолхе а х1оттаман а терахьдешнаш легор.\nЦхьалхе а,чолхе а х1оттаман а терахьдешнаш лего хаар.\n2.Кхочушдина шардар барта толлу,цхьа терахьдош уьн т1ехь легадо.\nВорх1-ворх1, исс-уьтталг1а, шиъ, кхузткъа, дейтта, ткъе пхиъ, ялх-исс,шовзткъе исс,эзар ворх1 б1е, шиъ, ткъе пхийтта,пхи б1е кхоъ,итт, иссе а,, цхьа-шиъ,пхийтталг1а.\n-Терахьдешнийн тайпанаш схьакъастаде.\nЦхьалхе а, чолхе а терахьдешнийн дожаршца хийцадалар.Ц1ердешнийн санна хуьлу, ткъа х1оттаман терахьдешнийн т1аьххьара дош бен ца хийцало дожаршца.\nДешархошна терахьашца хийцадаларан кепаш йовзуьйту.\n1.Кхочушде 122-г1а шардар.Легаде терахьдешнаш.Дийца церан чаккхена муха ю.\n2.Барта кхочуш де 123-г1а шардар.Терахьдешнаш йозанца язде.\n3.Фонетически къастам бе шийтта бохучу терахьдашна.\n2.Кхочушде 124-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Рог1аллин терахьдешнийн кхолладалар а,церан суффиксаш.\n1алашо: Рог1аллин терахьдешнаш довзийтар\nМуьлха суффиксаш т1етуху хаар.\nΙΙΙ. 1амийнарг карладаккхар.\n1.Х1ара терахьдешнаш йозанца язде:15,16,156,708,1003,245,367,808,909.\n2.Легаде цхьаъ,пхиъ,ялх,кхойтта,вуьрх1итта,дезткъа,ши эзар ворх1,диъ б1е кхоъ,ворх1 эзар исс.\n3.Фонетически къастам бе пхийтталг1а бохучу терахьдашна.\nРог1аллин терахьдешнийн кхолладалар а,церан суффиксаш а йовзуьйтур ю тахана,Масаллин терахьдешнашна т1е-лг1а,-алг1а,-лаг1 суффиксаш кхетарца кхоллало рог1аллин терахьдешнаш.Масала:б1е-б1олг1а,шиъ-шолг1а,пхийтта-пхийтталг1а.\nДешархошка масалш а даладойту,церана хаттарш х1иттадо.\n1.Кхочушдо 127-г1а шардар.\n2.Кхочушдо 128-г1а шардар.\n-Терахьдешнаш йозанца язде, хаттар а х1оттош,оьшучу тайпане а х1оттош.\n3.Легаде 35 боху терахьдош.\nДожаршца хийцалой терахьдешнаш?\n1.1амае 19-г1а §.\n2.Кхочушде 129-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Талламан диктант:«Ши к1ант тилар».\nДеъна са хилира.Гобаьккхина хьун яра лаьтташ.Цхьана а меттехь некъан лар яцара гуш.\nШи к1ант ц1ехьа верза лууш вара.Амма муьлхачу аг1ор ваха веза ца хууш, тиллера и шиъ. Мацвелла кийра 1ийжара.\nДелкъана хиллера. Бажа лелла некъаш карийча, жимма сапарг1ат даьллера шина к1ентан.Ламанахь дежийлашкахь гуш дара жа а, бежнаш а.Дукха гена валале, бетта мохь хезира шина к1антана.\nЦ1ера т1аьхьа даьлла орца, сахиллалц маьхьарий детташ, 1аьннаш цоьстуш леллера.Лечий, 1алхий царна карор вара, и шиъ цхьана аг1ор д1аихна гена ваьлла ца хиллехь.\nШаьш 1ачу к1отарара вуьрх1итта -берх1итта километр хиллал д1аихна хиллера и шиъ.\n1.Терахьдешнаш билгалдаха.Церан тайпанаш къастаде.\n2.Хьалхарчу предложенин бе синтаксически къастам.\n2.Легаде терахьдешнаш:шийтта, ткъе пхиъ,ши эзар ворх1.\n-Цхьалхечу а, чолхечу а,х1оттаман а терахьдешнаш.Церан чаккхенаш схьакъастае.\n3.Синтаксически къастам бе х1окху предложенина.\nСелхана шина к1антана хьехархочо совг1ат делира.\nа) терахьдашна бе морфологически къастам.\nб)шина бохучу дашна бе фонетически къастам.\nУрокан ц1е: 1амийнарг карладаккхар, т1еч1аг1дар.\n1алашо: Билгалдашах а , терахьдашах а йолу бакъонаш карлаяхар.\nΙΙ.Бакъонаш карла а йохуш, хаттарш х1иттадо:\n-Билгалдешан маса тайпа ду?Муьлхарш?\n-Дожаршйа хийцалой билгалдешнаш?\n-Терахьдешнаш стенах олу?\n-Терахьдешнаш маса тайпа ду? Муьлхарш?\n-Терахьдешан маса кеп ю?Муьлхарш?\n-Терахьдешнаш дожаршца хийцалой?\n-Классан гайтамца хийцалуш дерг муьлха терахьдош ду?\nа)Легаде х1ара билгалдешнаш, уьш шайн легаре а х1иттаде.Чаккхенаш схьакъастае.\nМожа хьоза,баьццара бай,жиманиг.\nКхоъ,пхийтта,ши эзар ворх1.\nв) предложенеш х1иттае х1окху дешнийн цхьаьнакхетарх: тийна аре, шийла буьйса, сийна стигал, пхийтта шо,шовзткъа бере,кхо ваша, дейтта б1ар, кхоккха,шолг1а.\n-Муьлха ши тайпа дув ай тахана карладоккхург.\n-Билгалдешнаш а, терахьдешнаш а муха карладоху? Церан хаттарш?\nДика а, вон а бина белхаш билгалбоху.\n2.Жима дийцар язде билгалдешнаш а, терахьдешнаш а юкъахь долуш\n61- г1а урок.\nУрокан ц1е:Лаамазчу а, лаамечу а рог1аллин терахьдешнех предложенин меженаш хилар.\n1алашо: Предложенешкахь терахьдош муьлха меже хуьлу хаар а,\nи схьакъасто хаар а.\n1.Ц1ахь легийна дош уьн т1ехь а легадо.\n-Массалин терахьдош стенах олу?\n-Рог1аллин терахьдош стенах олу?\nМасалш а далош барта предложенеш х1иттае.\n3.Легаде масаллин а, рог1аллин а терахьдешнаш: цхьаъ,пхиъ,диЪ,шолг1а,кхоалг1а.\nΙΙΙ.Терахьдашах 1амийнарг карладаккхар, т1еч1аг1дар.\n-Муха ду терахьдешан маь1на а морфологически билгалонаш а?\nУьн т1ехь хьалххе язйина кеп:\nЛаамаза я лааме\nМуьлхачу хаттаршна жоп ло?\nПредложенешкахь муьлха меже ю?\n-Х1окху кепехь пайда оьцуш , берашка дуьйцуьйту, предложенехь рог1аллин лаамаза а,лааме а терахьдешнаш муьлха меженаш хуьлий лела?\n-Муха билгалдоккху рог1аллин терахьдешнаш?Предложенин муьлха меженаш хуьлий лела?Даладе масалш.\n1.Кхочушде 130-г1а шардар.1-чу предложенина х1оттае схема.\n2.Кхочушде 131-г1а шардар.2-чу предложени т1ера къамелан дакъош билгалдаха.\n3.Легаде лааме а,лаамаза а терахьдешнаш:кхоалг1а шо,дейтталг1аниг.\n-Муха кхоллало лааме терахьдешнаш?\n-Муьлха суффиксаш т1екхета терахьдешнаш?\n1.1амае 21-г1а §.\n2.Кхочушде 132-г1а шардар.\nУрокан ц1е: Рог1аллин терахьденаш легар\n1алашо: Хаа деза,муьлха къамелан дакъа санна хийцало рог1аллин терахьдош дожаршца,\nмуьлха чаккхенаш хуьлу церан.\n1.Кхочушдо 133-г1а шардар.\n-Оцу шардар т1ера кхаа предложенина( шаьш язйинчарна) синтаксически къастам бе.\n-Дийца, рог1аллин терахьдешнаш предложенехь муьлха меженаш ю .\nКхаа корана, кхаа-еа не1арна, пхиппа линейка,шишша совг1ат,вейтталг1а,к1ант,ейтталг1а аг1о,бейтталг1а, пондар, дейтталг1а терахь, цхьайтталг1а , шуьйтталг1аниг,шиммо ахьешо, кхоъ-барх1алг1а,кхоъ-доьалг1а,пхи-ялх,иссе а,вуьрх1итте а,эзар,ший а,ялх-ворх1.\n-Йийца терахьдешнийн нийсаяздаран бакъонаш.\n-Декъа уьш дакъошка, шайн тайпанашка хьаьжжина.\n-Масаллин ши-кхо терахьдош легаде, чаккхенаш билгалъяха.\n-Муха хийцало дожаршца лаамаза рог1аллин терахьдешнаш? Муьлха чаккхенаш хуьлу церан?\n-Лааме билгалдешнаш санна хийцалой лааме рог1аллин терахьдешнаш? Тидам бе церан чаккхенийн . -Уьш муха ю?\n1.Кхочушде 134-г1а шардар.\n2.Кхочушде 135-г1а шардар.\n3.Хё1ара лааме терахьдешнаш доланиг дожаре х1иттаде, цул т1аьхьа нийса, дика хозуьйтуш, ала:кхоъ,диъ,пхиъ,ткъе кхоъ, ткъе ялх,цхьаъ,шиъ,шовзткъа,кхузткъа,дезткъа,хьалхарниг,хьалхарниш,ворх1-ворх1,пхиппа,пхоьалг1аниг,ворх1алг1а,эзар(эзарнан),миллионнан,б1еннан,хьалхарчеран.\n-Муьлхачу терахьдешнех олу рог1аллинаш?\n-Муха къастадо лаааме а,лаамазе а терахьдешнаш?\n1.1амае 22-г1а §.\n2.Кхочушде 138-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Терахьдешнийн кхолладалар,церан легор.\n1алашо:Хаа деза,муха кхоллало терахьдешнийн тайпанаш,\nДожарийн чаккхенаш муха хуьлу церан.\n1.Уьн т1ехь шина дешархочо легадо ц1ахь кхочушдинчу 138-г1а шардар т1ера терахьдешнаш а, билгалдешнаш а.Кхечу бераша шайн г1алаташ нисдо.\n-Муьлха тайпанаш 1амийна вай терахьдешан?\n-Маса кеп ю терахьдешан?\n-Стенах олу декъаран а, дакъойн а терахьдешнаш?\n-Стенах олу билгал-масаллин а,гулдаран а терахьдешнаш ?\n2.Легаде х1ара терахьдешнаш:ворх1-ворх1,кхоккха;диъ-пхоьалг1а;ворх1е а, кхо-диъ.\nДийца, уьш муьлха тайпана чу дог1у.\n-Билгалъяха терахьдешнийн чаккхенаш.\n1Кхочушде 140-139-г1ий шардарш.\n2.Легаде лаамаза а, лааме а терахьдешнаш.\n1.Шина дешархочунга цхьа терахьдош легадойту.\nХьалха а ваьлла нийса йинчунна «5».\nДика а, вон а урокахь болх бина бераш билгалдоху.\n1.1амае 23-г1а §.\n2.Кхочушде 136-137г1ий шардарш.\n64-65- г1ий урокаш.\nУрокан ц1е: Терахьдешнийн нийсаяздар.\n1алашо: Хаа деза, масаллин терахьдешнаш.\nМасаллин терахьдешнаш рог1аллийнчаьрга доьрзуш,церан орамера мукъа аьзнаш\nхийцалой хаар.Хаа деза, дефисца яздеш дерш муьлха терахьдешнаш ду.\n1.Шина дешархочуьнга легадойту ц1ахь кхочушдинчу шардар т1ера терахьдешнаш.Берашка г1алаташ нисдойту.\n2.24-г1а § т1ера хаттаршна жоьпаш ло дешархоша.\nВорх1е а бер,ши-кхо к1ант,ворх1 б1е,диъ-диъ сом,ворх1алг1а де,уьссалг1аниг,ялх ц1а, дезткъа, ши эзар,цхьа-ши де,диъ-пхоьалг1аниг,пхийтте а,ялх-ворх1алг1а, исс-исс,шиъ-доьалг1а.\n1.Дешнашца д1аязде 40,60,80,100,1000,19 боху масаллин терахьдешнаш.\n2.Хьехархочо хьалхе кечйина х1ара кеп:Масаллин терахьдешнаш рог1аллинчаьрга доьрзуш,церан орамера аьзнаш(элпаш) хийцало кхузахь ма-гайттара:\nий/уьй шиъ-шолг1а- шолг1аниг\nи/оь диъ- доьалг1а-доьалг1аниг\nОцу кепа тера терахьдешнийн орамера аьзнаш хийцадалар дагахь 1амо деза.\n3.Чолхе декъаран терахьдешнаш а,чолхе билгалза масаллин терахьдешнаш а дефисца яздийр дарий аш?\n-Исс-исс 1аж,диъ-диъ кор боху чолхе декъаран терахьдешнаш легаде.\n-Цхьа-ши стаг,пхи-ялх юрт боху дешнийн цхьаьнакхетарш юкъа а далош,предложенеш х1иттае.\n-Д1аязде терахьдешнаш 11-19 т1екхаччалц.\n1.Кхочушде 151-г1а шардар.\n2.Легаде терахьдешнаш,чаккхенаш билгалъяха:пхийтта,йоьалг1а класс ,пхоьалг1а ц1а.\n3.Д1аязде терахьдешнаш дешнашца:17,18,16,19,22,21,30,1,4,8,28,20,40,13,11,10,60,90.\n-Муха яздо 11-15 т1е кхаччалц терахьдешнаш?\n-Маса тайпа 1амийна вай?\n1.1амае 24-г1а §.\n2.Кхочушде 150-151г1ий шардарш.\nУрокан ц1е: Талламан диктант.\nЭзар исс б1е пхоьалг1ачу шеран 1аьнан шийлачу буса Яьсс-хи йистерчу жимчу юьрта чувуьйлура\nцхьа некъахо.Сан кхузткъе кхойтта ш оду.Сан дейтта шо кхаьчча, кара герз а эцна,шун харцо, аш дохьу 1азап т1е ца лаца г1ертош,ялхитта шарахь т1ом бина ас.\nЦхьана шарахь турцехь1ожаллица къийсина, ткъе берх1итта шо Сибрехь даьккхина.Нохчийн г1араваьлла яздархо Мамакаев Мохьмад вина эзар исс б1е уьтталг1ачу шарахь.Айдамиров Абузара язйина «Еха буьйсанаш» ц1е йолу башха книга араелира эзар исс б1е кхузткъе шийтталг1ачу шарахь.\nРазжаб бусулба динехь шеран ворх1алг1а бутт бу. Оцу баттахьлоцу кхаа беттан марханаш.Бусулба динехь шеран шийтталг1а бутт бу,Зуль Хьидна, г1урбанан бутт.Оцу беттан уьссалг1ачуй,уьтталг1ачуй деношкахь марха кхабар ч1ог1а мелехь ду.\n-Текст юкъахь долчу терахьдешнашна буха сиз хьакха..\n-Легаде шийтта боху терахьдош.\n1алашо:Дешархоша г1алаташ т1ехь болх бар.\nΙΙ.Хьехархочун болх д1аболало язбина белхаш дийцарца .Дика а,вон а язйина диктанташ,муьлха бакъо ледара хаьа дешархошна. Цу бакъонашца долу дешнашца болх бо.\nΙΙΙ.Дешархошка болх байтар\n1.Кхочушдо 15-г1а шардар.\nТерахьдешнашна буха сиз хьакха.\n-Легаде 14 терахьдош.\nΙV.1амийна бакъонаш карлайоху хаттарш а х1итташ.\nОценкаш д1айохку вон а, дика а бина белхаш комментировать бо.\n2.Шардар 154-г1а кхочуш до.\nУрокан ц1е: Терахьдешнийн карладаккхар,т1еч1аг1дар.\n1алашо: Терахьдешан тайпанаш а,кепаш а хаар.Уьш лего хаар.\nΙΙ. 1амийнарг карладаккхар.\nВуьрх1итта ,ткъа,цхьйтта,пхиппа,ткъе итт, шиъ,ялх,ткъе шиъ.\nΙΙΙ.Дешархошка шайга болх байтар\n1)Кхочушдо 162-г1а шардар.\n2)Кхочушдо 161 -г1а шардар.Йозанца язде терахьдешнаш.\n3)Легаде терахьдешнаш шиъ,шолг1а,кхоъ,кхоалг1а,ворх1,исс,ткъолг1а.\n1.Кхочушде 163-г1а шардар.\n1.1амае 13-24г1ий §§.\n2.Кхочушде 157-г1а шардар.\nУрокан ц1е: Сочинени«Ас хаьржина корматалла.»\n1алашо: Дозуш долу къамел кхиор.\nПредложенеш нийса вовшах таса хаар.\nМассо а адам хьанала къахьега дезаш ду.Шена безаш болу болх бан атта хуьлу адамана. Стеган самукъадолу шена беза болх беш хилча .Шена еза корматалла караерзо дика деша а,къахьега а деза.Адамо дукха хьалхе къастайо шена корматалла.\nТахана вай язйийр йолу сочинени аш хаьржинчу корматаллех хир ю.Х1инца дуьйна аш шайна цхьа корматалла къастийча, дика доьшуш кечам бича, болх бан атта хир ду.\nΙΙΙ.Дешархошна г1оьнна хаттарш ло:\n1.Ас хаьржина корматалла.\n2.Х1унда хаьржина иза?\n3.Муха къахьега деза и лаам кхочуш беш?Деша дезий дика?\n4.Хьенан дуьхьа доьшур ду ахь?\n5.Хьан г1о дийр ду хьуна?\n6.Болх муха бан дагахь ву хьо?\n7.Вайн махкахь бан дагахь вуй хьо болх?\n8.Нахана пайдехьа хир буй хьан болх?\n9.Хьуна луур дуй кхечу махка д1аваха а,цигахь къахьега а?\n10.Дений,нанний х1ун эр ду ахь,хьо цу дикачу новкъа ваьккхинчу?\n11.Хьайн дахарехь халонаш 1итталахь а д1ахьур буй ахь хаьржина некъ?\n12.Сочинени,кица дахарца я байтаца чеккъяккха.\nΙV.Оцу хаттаршна жоьпаш луш д1аязйо дешархоша сочинени,дуьххьар листокаш т1ехь язйо,шайн предложенеш вовшах нийса а тосуш г1алаташ нисдо.\nУрокан ц1е:Ц1ерметдош а,цуьнан грамматически билгалонаш а.\n1алашо:Ц1ерметдош а,цуьнан грамматически билгалонаш а йовзийтар.\nДешнийн цхьаьнакхетаршна бе къастам,царех кхоъ легаде.\nЦхьа буьйса,иссе а чоь,ворх1-ворх1 совг1ат,ткъайоьсна стаг,берх1итта урок,цхьйтталг1а шо,\nткъе шийтта урам.\n-Барта дийца церан тайпанаш.\n-Легаде цхьа буьйса ,берх1итта урок,иссе а чоь.\nЦ1ердешан,билгалдешан,терахьдешан метта лелачу къамелан декъах ц1ерметдош олу.\nЦ1ерметдешан итт тайпа ду.Уьш дожаршца хийцало.\n-Стенах олу ц1ерметдош?Кхин муьлхачу къамелан дакъойн метта лела иза.\n-Муьлхачу къамелан дакъойх метта лела уьш?\n1.Кхочушде 167-г1а шардар.\nЦ1ерметдешнаш схьаязде ,юхь,терахь,дожар,билгалдаккха.\n2.Кхочушде 168-г1а шарадар.\n1-чу предложенина бе синтаксически къастам.\n3.Легаде со,уьш боху ц1ерметдешнаш.\n4.Дешнаш т1ехь болх:\n-Хаттарш дуй ц1ерметдешан?\n-Муьлхачу къамелан дакъойн метта лела ц1ерметдешнаш?\n1.1амае 25- г1а§.\n2.Кхочушде 169-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Ц1ерметдешнийн тайпанаш.\n1алашо:Ц1ерметдешнийн тайпанаш довзийтар,\nуьш шайн маь1ница хьаьжжина муьлхачу\nтайпанашка декъало хаийтар.\n-Шайн къамелан дакъошка а х1иттош, бог1ама д1аязде.\nУьн т1ехь хьалххе кечйина ю кеп:\nЦхьа а, аддам а\n-Тетрадаш т1е кеп д1аязъеш, дешархоша дуьйцу,муьлха ц1ерметдешнаш дохку х1ора тайпанна юккъе.\n-Х1ора тайпанна ц1ерметдешнаш дуьйцуьйту дешархошка.\n1.Кхочушде 171-г1а шардар.\n2.Церан бохучу ц1ерметдешнех бе фонетически\n3.Суна делира,тхьоьга веара,хьо гира,шух дагавелира,цаьрца карийра,кхуьнца веара.\n-Предложенеш х1иттае дешнийн цхьанакхетарх.\n-Муьлхачу тайпана чу дог1у.\n1.1амае 26- г1а§.\n2.Кхочушде 173-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Яххьийн ц1ерметдешнаш а, церан легар а.\n1алашо:Яххьийн ц1ерметдешнаш муьлхарш ду хаийтар.\nУьш лего хаар.\nΙΙΙ. 1амийнрг карладаккхар.\n1.Еша 27-г1а§ бакъо.\n-Муьлхачу юьхьо билгалво къамел деш верг я иза юкъавог1у аг1о?\n-Къамел хьаьнца до гойтуш долу ц1ерметдешнаш муьлхарш ду?\n-Кхоалг1ачу юьхьо хьанах лаьцна дуьйцу\n2.Кхочушдо 174-г1а шардар.\n1.Тхо, вай боху ц1ерметдешнаш легадо.\nНанас аьлларг дан гуттара реза дара тхо.Вайн махкахь хаза меттигаш дуккха а ю.Тхойшиъ талла вахара.\n2.Кхочушде 183-г1а шардар.\nVΙ.Дешнаш т1ехь болх.\nТхо+шиъ ц1ерметдешнех а,терахьдешнех а кхолладелла и ц1ерметдош, ишшта вай+шиъ\n-Тахана вай 1амийнарг муьлха тайпа ду?\n1.1амае 27- г1а§.\nУрокан ц1е:Талламан диктант.«Бух1анан,маьлхан къовсам»\nЦхьана д1аяханчу хенахь бух1а хилла шен доттаг1ашна гергахь дозаллаш деш дерриге дуьне серладоккхуш берг шен ши б1аьрг бу бохуш.И хааделла малхана.Цо бух1ане аьлла:"Ма г1ерта сан сий хьайна дерзо."Бух1а яша а ца яьшна цо бохучух:"Хьо бу и сан сий хьайна дерзо г1ерташ."\n"Со цхьана ханна д1алечкъар бу,ткъа шу бух1ано сирла муха доккху хьовсуш хила,"-аьлло малхо.\nД1алечкъина малх.Т1ебеана бода.Къерзош хилла бух1ано б1аьргаш,амма дуьне серладолуш ца хилла.Схьакхетта малх.Дуьне серладаьлла.Хаьттина малхо:"Х1ун олу аш?"\n2.Кхочушде 183 -г1а шардар.\n-Лааменаш муха кхолладелла?Муьлхачу дожарехь долчу ц1ерметдешнашна тоха еза суффикс -иг, муьлхачунна-аш?\n1уьранна н1аьнеш кхойкху хан хилале г1еттина хьийзаш яра нана.Дукха тишъяларна,зарзъелла йолу басмин мокха коч,1аьржа шолан йовлакх,тиша ши пошмакх юьйхина ,,кечъеллера" иза.И йовлакх цо лело х1ара ткъех шо дара,кхин духар цунна т1ехь ца гинера я цуьнан и дан а дацара.\nД1аязде ц1ерметдешнаш, тайпанашка а доькъуш:\nСо-суо,масех,сайниг,х1умма а,кхиберш,цхьадерш,хьенех, д1ора,уьш,шу-шайн,иштта, х1окхул,х1ара, тхо, тхаьш,оццул,айса-сайх,церан-шайн,важа, иза, цхьа а,шу,хьо,цигара,сан-сайчо.\n1.Кхочушдо 217-г1а шардар.\nМуха?мила?муьлш?х1ун?мел?маца?муьлха? и хаттарш хаттаран а,юкъаметтигаллин а хуьлу.\nМила ву яздина ваьлларг?Мила ву боданашкахь верг ца гора.Х1ун боху ахь нана?Нанас х1ун боху ца хаьара.Х1ун боху ахь?Цомгашчо х1ун боху ца кхетара со.Мила ву классехь уггаре а дика доьшуш.Массарна а хаьа, мила ву классехь уггаре дика доьшуш.\n1.Кхочушде 236-г1а шардар\n2.Хаттаран ц1ерметдешнаш юкъа а далош, ши предложени х1оттае.Цул т1аьхьа уьш юкъаметтигаллин ц1ердешнийн маь1не яха.\n3.Кхочушде 240-г1а шардар.\n-Хаттаран а,юкъ аметтигаллин а хаттарш муха къасто деза?\n-Дожаршца а, терахьашца а хийцалойц1ерметдешнаш?\nVΙ1Ι.Ц1ахь бан болх.\n2.Кхочушде 237-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Ц1ерметдешнийн нийсаяздар\n1алашо:Ц1ерметдешнийн нийсаяздаран бакъонаш йовзийтар,к1аргъяр.\nЦ1ерметдешнаш юкъахь а долуш,предложенеш х1иттор.\n1.Стенах олу дешан лард,орам,дешхьалхе,суффикс?\n2Дешх1оттаман таллам бо:гергарло,синкъерам,таллархо,цабезам,сизалг.\n3.Х1окху дешнашца х1иттае предложенеш:со,иза,х1ара,со-суо,хьайниг.\n1.Кхочушдо 239-г1а шардар.\n2.Дешх1оттаман къастам бо дешнашна:зедаллачо,къинхетам,лулахо.\nУьн т1е хьалххе язйина кеп:\nЮкъахь дефис х1оттош яздо:айса-сайх,церан-шайн,айхьа-хьайна.\nОрамера аьзнаш лардеш яздо:сох-сол,тхох-тхол,хьох-хьол,шух-шул.\nШуьца,шуьга яздан деза.\n1.Кхочушде 243-г1а шардар\n1)шина предложенешна синтаксически къастам бе.\n3.Кхочушде 247-г1а шардар.\n-Ц1ерметдешнийн тайпанаш схьакъастаде.\n-Хаттаран а,юкъаметтигаллин а ц1ерметдешнаш муха къасто деза?\n-Ц1ерметдош х1унда аьлла цуьнах?\n2.Кхочушде 250-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Талламан диктант.«Дай,к1антий.»\nИза дара ткъа шо хьалха.Шийла 1а дара лаьтташ.Юьрта ваханчуьра иза вог1уш вара со сайн деца.Доккха диллинчу лайх сакъералуш, лайла лелхаш вог1учу суна цкъа вулий дов деш,т1аккха велалуш, хьалха д1аоьхура дада.Г1алара жимма схьаваьлча,гуш хуьлура г1ала а.Дуьхьала вог1уш цхьа стаг хилча ,иза геннара гора.\n-Хьуьлла йог1у зуда гой хьуна?-хаьттира дадас.\n-Цо хьайна эр ду?-дена юххе х1оьттира со.\n-Хьо вон лелаш ву эр ду,д1ахьажал хьайга,хьоьх верриг лайх вуьзна .Куьг тохий д1адаккха иза,вашор ву хьо-реза воцуш корта ластийна,д1аволавелира да.\n1.ц1ерметдешна буха сиз хьакха.\n3.Дукха даьхна г1алаташ дийцаре дар.\n4.Ун т1ехь болх бар.\n5.Схьаязъе г1алаташ даьхна предложенеш.\n6.Ун т1ехь болх болх\nЦ1ерметдешнашна буха сиз хьакха.\nУрокан ц1е:Ц1ерметдешнийн синтаксически г1уллакхаш.\n1алашо:Муьлха меже хуьлий лела ц1ерметдош предложенехь,цо х1ун\nсинтаксически г1уллакх до 1амор.\n-Ц1ерметдешнийн тайпанашка а доькъуш д1аязъде ц1ерметдешнаш.\n-Дийца муьлхачу дожарехь лаьтташ ду ц1ерметдешнаш.\nУьна а, тетрадаш т1е а д1аязъе предложенешщ,ц1ерметдешнаш синтаксически г1уллакхаш билгалдаха.\n1.Хьо соьгу кхойкху-со къора ву.\n2.Со-суо ларор ву беш д1аен.\n3.Вашас цаьрга-шайга хаийтира уьш-шаьш бехке хилар.\n4.Иза а аьлла, ненан дог юхардерзийра Лечас.\n5.Амма кхераниг тохкура дешна ваьлла.\n6.Д1орачуьнга д1аелира ас хьан книга.\n7.Цигарчу хьешан г1иллакхаш шатайпана дара.\n8.Кхузарчу нехан комаьрша хиларх цецваьлла со.\n9.Муьлххачу х1усамехь везаш т1еоьцура майра к1ант.\n10.Церан ойла яцара шайн стеган сийдала.\n11.Шун иштта 1ойла ду,дикачу балхахь хиларна.\n12.Х1ара ц1енош тхан ду.\n13.Новкъа ваьлларг хьо -хьуо ву.Хьан ю х1инца дика 1ойла.\n-Предложенин муьлха меже хуьлий лела ц1ерметдешнаш.\n1.Кхочушде 253-г1а шардар\n3.Кхочушде 254-г1а шардар.\n- Ц1ерметдешнаш муха къасто деза?\n2.Кхочушде 255-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Ц1ерметдош морфологически къастор.\n1алашо:Ц1ерметдашах 1амийнарг т1еч1аг1дар,к1аргдар.\nиза морфологически къасторан некъ гайтар.\n1.Дешархошка уьн т1ехь болх бойту кехаташца:\n1.Яххьийн а,дерзоран а ц1ерметдешнех,маь1не хьаьжжина, подлежащи я кхачам юкъахь болу предложени х1оттайо.\n2.Хьенан ю х1ара книга7\n-Кхуьнан ю иза.\nСинтаксически къастам бе предложенешна.Дийца, ц1ерметдешнаш предложени муьлха меже ю?\n3.Ц1ерметдешнаш юкъадалош,диалог х1оттае(кхо-йиъ предложени я реплика).\n-Диалогехь х1итточу сацаран хьаьркех лаций дийца.\n1.Лаамазчу гайтаран а, къастаман а, доладерзоран а ц1ерметдешнех къастам хилар.\n2.Х1ара беш тхан ю.Тхо ду болх беш.Синтаксически къастам бе предложенешна.\n3.Масех маь1нехь лелаш долу корта боху дош юкъадалош, предложенеш х1иттае:1)шен дуьххьарлерачу маь1нехь:адаман корта;2)тайпанан корта;3)хин корта;4)повестан корта(коьрттера еша повесть)\n1.Синтаксически къастам бе 254-г1а шардар т1ерачу предложенешна.\n-Ц1ерметдешнаш предложенин муьлха меженаш хуьлий лела?\n-Мискачу нанна,доккха г1о бохучу дешнийн цхьаьнакхетаршна юкъахь долчу дешнашна бе морфологически къастам.\n2.255-чу шардар т1ехь долчу ц1ерметдешнийн тайпана,терахь,дожар билгалдаккха.Цхьалхе я чолхе ду уьш?\n1.Вайна морфологически къасто хууш маса къамелан дакъаду?\n-Стенна т1ера болабо церан морфологически къастам?\n-Ткъа ц1ерметдешан ду1 хаттарш?Юй цуьнан юьхьанцара кеп?\n-Ц1ерметдешан муьлха морфологически билгалонаш евза шуна?\n-Ткъа цуьнан синтаксически г1уллакхаш дийца хуур дарий,морфологически къастам беш?\n2.Ц1ерметдош морфологически къасторан некъ иштта билгалбаккха мегар ду:\n2)морфологически билаглонаш:юьхьанцара кеп (цхьаллин терахь,ц1ерниг дожар);тайпа,терахь,юьхь(елахь),дожар.\nЦхьа х1ума элира ас цуьнга.\nΙ.Ас(хьан?)-ц1ерметдош.ΙΙ.Юхьанцара кеп-со(мила?);яххьийн,хьалхара юьхь,цхьаллин терахь,Др.д.\n1.Кхочушде 257-г1а шардар.\nV1.Дозуш долу къамел кхиор.\n-Кехат яздеш,муха доло деза иза?\n-Хьйна ала луург цхьа мог1аралла а йолуш ала дезий,коьртаниг хьалха а доккхуш?\n-Айхьа яздеш дерг оьздачу,г1иллакхечу маттаца яздича муха хета хьуна?\n-Х1ун аларца чекхдаккха мегар ду доттаг1чуьнга яздина кехат?\n2.Цхьана кехат т1ехь язде иза.\n-Ц1ерметдош маса тайпа ду?\n-Ц1ерметдешан морфологически къастам муха бо?\n-Муьлхачу къамелан дакъош метта лела ц1ерметдош?\n2.Кхочушде 260-г1а шардар.\n3.Доттаг1чуьнга кехат классехь яздан ца кхиънехь,ц1ахь чекхдаккха.\nУрокан ц1е:Ц1ерметдош карладаккхар\n1алашо:Ц1ерметдешан тайпанаш карладоху,уьш т1еч1аг1дарца болх бо.\n1.Учебник т1ерачу хаттаршна жоьпаш ло,масалш даладе.\n2.266-г1а шардар кхочуш де.\n3.Ц1ерметдешнийн тайпанаш карладахар 1алашонна ешийтта 41-г1а§ т1ера кеп.\n-Муьлха ц1ерметдешнаш ду дефисца яздеш?\n-Муха хийцало дожаршца яххьийн,доладерзоран,гайтаран ц1ерметдешнаш?\n-Массо а ц1ерметдешнийн юй яххьаш?\n4.Кхочушде 261-г1а шардар.\nЦуьнан-шен,шун-шайн,сан-сайн,вайн-вешан,хьо-хьуо,тхо-тхаьш,вай-ваьш,уьзаш,и-ша,шун,шуьга,д1ора,изза,х1окхул,милла а,хьенех,х1умма а,минех.\n-Елахь,ц1ерметдешан юьхь язъе.\nХ1окху кепара язде х1ора къамелан декъана пхиппа масал.\nЦ1ердош билгалдош терахьдош ц1ерметдош\n-Х1ора къамелан декъан морфологически билгалонаш йийцар.\n1.Кхочушде 262-г1а шардар.10-чу предложенина бе синтаксически къастам х1ара,кхуьнан бохучу дешнашна бе морфологически къастам.\n2.Уьна а,тетрадаш т1е а яздеш,кхочушдо 253-г1а шардар.\n2.Кхочушде 262-г1а шардар.Шина-кхаа ц1ерметдашна бе морфологически къастам\nУрокан ц1е:Ц1ерметдешнийн тайпанаш карладахар.\n1алашо:Муьлха меже хуьлий лела ц1ерметдош предложенехь,\nтайпанашах лаьцна 1амийнарг карладаккхар\nДерзоран: 1-ра юьхь\nДерзоран-доладерзоран: 1-ра юьхь\nх1арра,изза,оццул,х1оккхул,муьлхха а,милла а.\nХ1умма а,цхьа а,адам а.\n1.Кхочушде 265-г1а шардар.\nМила ву яздина ваьлларг?Мила ву боданашкахь верг ца гора.Х1ун боху ахь нана?Нанас х1ун боху ца хаьара.Х1ун боху ахь?Цомгашчо х1ун боху ца кхетара со.Мила ву классехь уггаре а дика доьшуш?Массарна а хаьа, мила ву классехь уггаре дика доьшуш.\nУрокан ц1е:Хандош а,цуьнан маь1на а.\n1алашо:.Хандош билгалдаккха деза къамелан дакъа хиларе терра.\nЦо х1ун гойту а,муьлхачу хаттаршна жоьпаш ло а хаа деза.\nПредложенехь хандош сказуеми хуьлий лелий хаар.\n-Терахьдош стенах олу ?\nЦ1ен къолам,ц1ийина шура,сийна папка,б1аьста сенъелира,хьалххе 1аржъелла,можа г1аш,гуьйранна мажделла,ч1ог1а к1айина,к1айн аренаш,1аьржа латта.\n-Х1окху цхьаьнакхетаршна юкъара цхьа орам болу дешнаш муьлхха къамелан дакъош ду.Билгалдаха уьш,дешнийн цхьаьнакхетаршна толлам а беш.\n1.Х1уманан дар я хилар гойтучу къамелан декъахь хандош олу.Цо жопЛОх1ун до?х1ун дан?х1ун хила? Х1ун хуьлу?бохучу а,хенашца хийцадаларца царех схаьдевллачу а хаттаршна.Х1ун дан?яздан,деша,хьажа.Х1ун до?яздо,доьшу,хьожу.Х1ун хила?шелъяла.йохъяла.Х1ун хуьлу? шелло,йохло.\n2.Х1окху предложенеш юкъра хандешнашна буха сиз хьакха.\nБераш дахара ц1азамаш даха эвлан йисте.Цаьрца Казбек вара.Ц1азамаш карадора берашна. Ц1еххьана кхоьлира.\n-Хандешнашна буха сиз хьакха.Хаттаршх1иттаде.\n-Аларан 1алашоне хьаьжжина,муьлха предложенеш ю уьш?\n-Хандешнашна хаттарш х1иттаде.\n1.Кхочушде 272-г1а шардар.\nЦхьана предложенина бе синтаксически къастам.\n2.Уьна а,тетрадаш т1е а яздеш,кхочушдо 273-г1а шардар.\n2.Кхочушде 275-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Хандешан билгалза кеп.\n1алашо:.Хаа деза ,хандешан билгалза кеп-иза юьхьанцарчу\nхандешан форма юста,цо цхьа а хан билгал ца йой а.\n-Муьлха къамелан дакъа дув ай цара?\n-Массо а хандешнаша билгалйой хан?Билгалза кепан хаттарш:х1ун дан?х1ун хила? эца,ваха,деша,кхехка.\n2.Кхочушдо 277-г1а шардар.\n3.Цхьана дешдекъах лаьттачу билгалзачу кепан хандешнийн масалш даладо церан чаккхенгахь н яздеш хилар билгал а доккхуш.\n1.Кхочушдо 278-г1а шардар.\n-Хандешнашна хаттарш а х1иттош буха ши сиз хьакха.\n1.Кхочушдо 279-г1а шардар.Лаьттан бохучу дашна бе дешх1оттаман къастам.\n2.Кхочушде 281-г1а шардар.Г1еттира бохучу дашна бе фонетически къастам.\n-Тахана вай 1амийнарг муьлха кеп ю?\n- Хандешан билгалза кеп муха къасто еза?\n2.Кхочушде 380-г1а шардар.4-чу предложенина бе синтаксически къастам.\nУрокан ц1е:Хандешан билгалзачу кепан нийсаяздар..\n1алашо:.Билгалзачу кепан хандешнийн чаккхенгахь -н яздар,\nдифтонгаш маца язйо довзийтар.\n2.1амийна бакъо схьаюьйцуьйту.Даладойту масалш.\n1.Кхочушдо 284-г1а шардар.\n-Муха яздо цхьана дешдекъах лаьтта билгалзачу кепан хандешнаш?\n1.Дешархошка йоьшуьйту 44-г1а §.\n2.Билгалзачу кепан хандешнийн суффиксаш тетрадаш т1е д1аязйойту.Масалш даладойту.\n3.Нийсаяздаран бакъонаш кхин цкъа а билгалйоху.\n1.Кхочушде 295-г1а шардар.\n-Дийца, муха яздо цхьана дешдекъах лаьттачу билгалзачу кепан хандешнаш.Шардар т1ехь дуй уьш?\n-1алашдан,сагатдан,сада1а,лахка,ч1аг1бан бохучу дешнийн чаккхенгахь -н яздой?Х1унда?\n2.Бакъонца ца дог1у дош д1адаккха\n-Предложенехь муьлха меже хуьлий лела иза? Даладе масалш.\nV1Ι.Ц1ахь бан болх.\n2.Кхочушде 296-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Талламан диктант.«1умхин накъост.»\nБоккха аьтту хетара 1умхина ша зайндица цхьаьна нисвелла.Зайндица атта ду.Цунна шера оьрсийн мотт хаьа.Дика накъост а ву.Осал вац.Борз санна,майра ву.Дуккха а х1уманаш хууш ву:иллеш,дийцарш,хилларш.\nТкъа наггахь кадаьллачохь уьш дуьйцу цо 1умхина.Х1ара-м,г1амаро хи санна,Зайндин къамелан массо а дош д1ахудуш 1а,Ширчу иллеша,дайшца нисделчара ц1а а вуьгу х1ара.Хьалха х1уьтту лаьмнаш,юрт,юьртахой.Дайн кхерчан ойланаш еттало ойланех.\n-Зайнди вацахьара-м ас х1ун дийр дара…-И ойланаш еш окопа чохь 1ачу 1умхина т1ех1утту Борис.\n-Маршалла хьоьга,ламанан леча,-олий,кхунна улло охьалахло.Оьрсийн мотт ца хуучу 1умхина ца хаьа,Зайнди уллохь ца хилча,Борисо х1ун дуьйцу.\n1.Хандешнашна буха сиз хьакха.\n2.Шина предложенина бе синтаксически къастам.\n1.Кхочушдо 283-г1а шардар.\n2.Кхочушдо 281-г1а шардар.\nСо селхана школе вахара.Ас селхана школехь пхиъ даьккхира.Со хьехархочо хастийра.Нанас суна аьлбом ийцира. Со а,сан йиша а хьошалг1а дахара.Сан йишас дика доьшу.Йоза хаза леладо цо.\n2.Кхочушде 283-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Хандешан хенаш.Карара хан.\n1алашо:.Хандешан хан билгалъяккха хаар.\nБилгалдаьхна хандешнаш карарчу хене х1итто 1амар.\nХандешан коьрта кхо хан йовзийтар.\n-Муьлха къамелан дакъош девза шу?Дийца уьш.\n-Х1инца вай 1амош долчу къамелан декъан ц1е х1ун ю?(хандош)\n-Стенах олу хандош?\n-Билгалза кеп стенах олу?\nЮьрта воьду,ган лаьа,деша воьду,дика яздо,сиха дуьйцу,ван мега,яздан деза,ала,вахара,вала веза.\n-Х1ара дешнийн цхьаьнакхетаршна бе къастам.\n-Коьрта а,дозуш а долу дешнаш хаттарш а х1иттош схьакъастаде.\n1.Уьна а, тетрадаш т1е а д1аязйо кеп:\nХ1уманан дар я хилар къамел дечу хенахь\nКхочушхилар гойту.Х1ун до?\n-Муьлха хан ю кепахь гойтуш ерг?\n-Х1ун гойту цо?Муьлхачу хаттаршна жоп ло?\n-Масалш д1адеша,чаккхенаш билгалъяха.Муха ю уьш?\n-Оцу кепа чу язде кхин а масалш.\n1.Кхочушде 291-г1а шардар.\n2.Кхочушдойту уьн т1ехь карарчу хенан хандешнашна буха сиз а хьокхуш.\n3.Д1аязъе предложенеш,карарчу хенан хандешнийн чаккхенаш нийсаязъяран бакъонаш йийца.\nДелкъенахьмангалхоша садо1у.И дов стенна т1ехула доладелира суна х1инца дицделла.Амма цхьа х1ума дагадог1у суна.\n-Хьалхарчу предложенина бе синтаксически къастам.\n-Муха хуьлу хандешан карара хан?\n2.Кхочушде 294-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Хандешан яхана хан.\n1алашо:.Х1ун гойту хандешан яханчу хено хаар а,\nцуьнан пхи кеп йовзар а.\n1.Шардар толлу ц1ахь кхочушдина карарчу ханна хаттарш х1иттадо.\n-Оцу дешнашна хаттарш х1иттаде.\n2.Легаде со,ваша,сийна,пхиъ боху дешнаш.Чаккхенаш билгалъяха.\n1.Барта кхочушдо 296-г1а шардар.\n2.Хьехархочо берашна хоуьйту:«Яханчу хенан хандешнашна дар я хилар къамел дечу хенал хьалха хилар гойту.Масала:вахийти,вахийтира,вахийтина,вахийтинера,вохуьйтура.»\n3.Дешархошка йоьшуьйту 46-г1а§.\n-Маса кепехь хуьлу яханчу хенан хандешнаш?\n-Х1ун дин?Х1ун хили?бохучу хаттаршна муьлхачу яханчу хенан хандешнаша жоп ло ?Даладе масалш.\n1.Кхочушде 298-г1а шардар.Охьахиира,д1аваха,д1авоьдура бохучу дешнашна ялае антонимаш,дешх1оттаман къастам бе царех цхьанна.\n2.Кхочушде 302-г1а шардар.Шаьш хийинчу массо а яханчу хенийн хандешнийн чаккхенаш билгалъяха сизашца.Кхосса бохучу дашна бе фонетически къастам.\n1.Кхочушдо 299-г1а шардар.\n-Яханчу хенашна буха сиз а хьокхуш билгалдоху.\n2.Дешнийн цхьанакхетарш х1иттадо10-15\n-Стенах олу яхана хан?\n-Яханчу хенан маса хан ю?\n-Хаттарш дийца яханчу хенан.\n2.Кхочушде 300-г1а шардар.6-чу предложенина бе синтаксически къастам.\nУрокан ц1е:Яханчу хенан хандешнийн чаккхенаш нийсаязъяр.\n1алашо:.Х1ора кепана чудог1учу хандешан чаккхе муха ю хаар.\nЦхьаьна хенера хандош вукху хене доккха хаар.\n1.Кхочушдо 297-г1а шардар.Яханчу хенан хандешнаш муха кхолладелла дийца.Церан чаккхенаш билгалъяха.\n2.Кхочушде 299-г1а шардар.9-чу предложенина бе синтаксически къастам.\nЯханчу хенан хандешан кепаш:\nОрамера хийцало аьзнаш\nТ1екхеташ йолу чаккхенаш\n1.Х1инца яхана хан\n2.Гуш яхан хан\nХ1инцца яхана хенанан хандешнашна т1е -ра кхетарца\n3.Яхана яьлла хан\nХ1ун дина? Х1ун хилла?\nОрамара мукъаза аз шалха долу:т//тт, л//лл,д//дд\nЯханчу хенан хандашна т1е -на кхетарца.\n4.Хьалха яхана хан\nХ1ун динера? Х1ун хиллера?\nЯхана яьллачу хандешан чаккхенгахь а д1адолу -ера х1утту.\n5.Яхана ялаза хан\nКарарчу хенан хандешнашна т1е -а кхетарца\n-Хандешнаш шай-шайн хенашка,х1иттаде,хаттарш,д1анисде.\nVΙ.Керла дешнаш довзийтар.\nХьекхорг-1аь1на доккха г1а.\nХьаьхьамч-х1ума вовшах латон г1ирс.\n-Таханлерачу урок ц1е х1ун ю?\n-Маса хан ю яханчу хенан?\n-Дийца церан хаттарш.\n2.Кхочушде 305-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Сочинени«Сан доттаг1чун ц1а.»\n1алашо:Дозуш долу къамел кхиорна.Чолхе план х1отто хаар а,1аламан сурт х1отто 1амор а.\nЙоца а,яьржина а йолчу сочиненина оьшуш йолу коьчал гулъяр цхьана кепе ялор.\nГ1ишлонах бинчу тидамийн а,суртх1отторан а бух т1ехь дийцар кхоллар.\nШен текстан чулацам а,меттан говзалла а шаръеш,тоеш кхочушъяр,ша хаьржинчу ц1арна . сочинени язъяр.Предложенеш нийса вовшах таса хаар.\nΙΙ.Хьехархочо йоьшу сочинени«Сан доттаг1чун ц1а.» ц1е йолу :\n1. Со 6-чу классехь доьшуш ву.Ткъа сан доттаг1 Лема уьссалг1ачохь ву.Иза сол воккха велахь а, тхойшинан дов ца долу.Лоьмас, со жима велахь а, соьца къамел воккхачуьнца санна до.\nЦкъа а цаьргахь ц1ахь хилла вацара со.Амма вахча, цец а ваьллера-кх.\nИтт-цхьайтта сахьт даьлла хан яра иза.Лема раг1у к1елахь хьозанна бен беш воллура.Массо а оьшу х1ума ишкап чохь д1анисйина яра:воттана,херхаш,дагарш,ж1аьвнаш,хьостамий,клей… .Кхин а дуккха а г1ирсаш.Иза ваьлча,тхойшиъ чувахара.\nЙоккхачу,ехачу сенийна аьтту аг1ор цуьнан шен жима чоь яра, доккха кор а долуш.Чукхеттачу малхо массо х1ума къагийнера:книгаш т1ехь лаьтта полканаш а,пенна а,тхевнна а т1еч1аг1йина спортивни снарядаш,стоьлана а,полканаш т1ехь а мог1араллехь нисйисна охьаехкина книгаш,тетрадаш,справочникаш,дошамаш.Корана аьтту аг1ора лаьттара диван,цунна уллохь тумбочкина т1ехь яра телефон,магнитофон, дуккха а кассеташ а.Диван т1ехула тоьхна суна ца гина 1аламах лаьцна доккха сурт а дара,календарь а яра.\nНе1арна аьрру аг1ор журнальни столик т1ехь компьютеряра.Суна-м иза телевизор ю моьттура.Лаьттахь боккха куз бара.Кхин цхьа г1ант бен,чохь х1умма а дацара.\nСуна оьшу книга сиха карийра Лоьмина.Т1аккха цхьана минотана араваьлла,чувеара иза.Цуьнан карахь долчу шуьнахь яах1ума яра.Х1ума юуш цхьажимма 1ийра тхойшиъ,вист а хуьлуш,эшаршка ла а дуг1уш.Амма суна гора,доттаг1чо цхьана х1уманна гатден са.Суна дагабеара цо беш хилла хьозана бен.Тхойшинна а дан г1уллакх карийра иза д1атухуш.\nЦ1а вог1учу хенахь ч1аг1о йира ас:сайн ц1а чохь а ца йита оьшуш йоцу х1уманаш.Ч1ог1а лаьара суна Лоьмин санна чоь кечъян а,цунна санна массо х1ума дан хаа а!\n2.-Х1инца массара а ойла ей, дагалаца,шаьш сочинени муьлхачу х1усамах язйийр яра алий.\n-Оцу х1усамах лаьцна дийца а мегар ду х1окху хаттаршна жоп луш:\n-Хьенан ю и х1усам?\n-Йоккхо сирла,жима 1аьржа?\n-Хьайна муха хийтира дийца?\n-Шен чохь муха 1ан веза?\nΙΙΙ.Хьехархочо дешархошца план кечйо.\n1.Мичхьа яра чоь?\n2.Доллучу т1ехь дешархочунна аьтту болу чоь:\n.а)могушалла а,нуьцкъалла а,лакхаяккхаран г1ирсаш:\n.в)оьшу йийбар,кечдина пенаш,ц1енкъа;\n3.Мел пайдехь ду иштта чоь г1уллакхан хилар.\nУрокан ц1е:Хандешан йог1у хан.\n1алашо:.Х1ун гойту хандешан йог1учу хено хаар а,\nцуьнан ши кеп йовзар а.\nΙΙ.Сочинени йийцаре яр.\nСочинени язъяран белхаш муха язбина бовзийтар.\n-Билгалдаккха,шина а терахьехь лелий и ц1ердешнаш.\n-Уьш юкъа а далош,х1иттаде дешнийн цхьаьнакхетарш;толлам бе царна.\n-Маса кеп ю хандешан йог1учу хенан?\n-Х1ун гойту, муьлхачу хаттаршна жоп ло хьалхарчу кепа чу дог1учу хандешнаша?\n2.Д1аеша 306-чу шардар т1ера предложенеш.Дийца,муьлхачу хаттаршна жоьпаш ло билгалдаьхначу хандешнаша?\n-Вай 1амийна юй оцу хандешнийн хан?\n-Тидам бе,т1ейог1учу хенахь кхочушхиндолу я хила мега дар я хилар гойтий шардар т1ехь билгалдаьхначу хандешнаша?Даладе масалш\n1.Кхочушде 308-г1а шардар.\n2.Х1ара хандешнаш д1анисде кхаа декъе шайн хенашка хьаьжжина:карара хан,яхана хан,йог1у хан.\nХьожу,элира,яздина,кхаьбна,лехнера,олура,вог1ур ву,довдур ду,аьлла,сетта,хиънера, диънера, дуьйцура,хьовсур,ловзу,левзу,левзира,саций,вахара,ведда,вайнера,вовр ву,дуьйцура,дуьйцу,хьаьдда,висна,вуьсур ву,ехар ю.\n1.Кхочушдо 304-г1а шардар.\n-Яханчу хенан хандешнийн чаккхенаш билгалъяха;дийца,муха кхолладелла уьш.\n2.Кхочушде 310-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Йог1учу хенан хандешнаш нийсаяздар.\n1алашо:Хаа деза,йог1учу хенан хандешнаш нийсаяздаран бакъонаш.\n2.1амийна бакъо схьаюьйцуьйту. Даладойту масалш.\nВоьду,доьшур,доьшур ду,хазло,вада,г1ур ву,ваха,саца,сеци,аьллера,дийцина,яздинера,йоьттинера,эшира,хаьржи,хьоьжура,соцур ву,соьцура,гира,ведира,аьллера,уллр,хьожур.\n-Уьш шайн хенашка а дерзош,хаттар х1оттош д1аяздо.\n2.Легаде х1ара дешнаш,чаккхенаш схьакъастае.\nУьн т1ехь хьалххе яздина:\n1.Йог1у хан-до,во,бо,йо-чаккхенгара о хила мегачу хенахь е-не,хинйолчу хенан ий-не доьрзу.\nЙо-ер,йийр ю,марзво-марзвер,марзвер ву.\n-До,ло,во,бо боху хандешнаш а,церан г1оьнца кхолладелла карарчу хенан хандешнаш а йог1учу хене муха доху дийца.\n2.Йог1учу хене дохуш-карарчу хенахь чаккхенга ло х1уттуш долу а,цхьана дешдекъах лаьтта а хандешнийн чаккхенгара о-у,оь-уь-не доьрзу:хазло-хазлур-хазлур ду,зоь-зуьр-зуьйр ду.\n1.Кхочушде 315-г1а шардар.Дийца , муха кхолладелла йог1учу хенан хандешнаш.\n2.Кхочушдо 316-г1а шардар.\n-Массийтта маь1на долу хандешнаш дуй кхузахь?\n-Дийца кечло бохучу дешан лексически маь1на,иза юкъахь долуш предложенеш х1иттае.\n1.Кхочушдо 317-г1а шардар.\n2.Кхочушде 317-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Хандешнийн цхьаллин а,дукхазаллин а кепаш.\n1алашо:Хаа деза ,муха хуьлу хандешан цхьаллин а,дукхазаллин а кепаш.\n1.Стенах олу хандош?Цо х1ун гойту?\n2.Коьрта маса хан ю хандешан?\n3.Яханчу хенан маса кеп ю?\n4.Йог1учу хандешан маса кеп?\n5.Предложенехь муьлха меже хуьлий лела хандош?\n1.Д1аязде хандешнаш,дийца,х1ун гойту хьалхарчу хандашо.Шолг1ачо?\n1.Кхочушде 318-319-г1ий шардарш.\nМехаш кху б1аьста цхьа къаьсттина ч1ог1а хьоькхура Дадалов Азамата д1адиллинчу корах чуиккхинчу мохо стол т1ера чан г1аьттира,кехаташ довдийра.Кабинет попан а,бецан а хьожанех юьзнера.Д1о корал арахь,туьнкалгаш т1ехула хьерчаш,керчаш беший д1аболура к1ур.Цул дехьа,орцан акъарийн басеш денйина,жа лелара,ткъа цу лекхачу мокхазан басеш т1ехь жа1у лаьттара.\n-Хандешнийн хенаш билгалъяха.\n-3-чу предложенина бе синтаксически къастам.\n-Цхьаллин кепо а, дукхазаллин кепо а х1ун гойту?\n-Массо а хенашкахь лелий и ши кеп?\n-Дукхазаллин кепах муха кхета шу?\n2.Кхочушде 320-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Цхьадолчу хандешнийн терахьашца а,классашца а хийцадалар.\n1алашо: Хаа деза,цхьадолу хандешнаш терахьашца а,классашца а хийцалуш хилар.\nБарта а,йозанан а къамелехь хандашах нийса пайда эца а, церан хенаш билгалъяха а хаар.\n-Марсадуьйлу бохучу дешан дийца лексически маь1на.Х1оттае цунна дошаман статья.\n1)Цхьадолу хандешнаш,шайца уьйр йолчу ц1ердешнашка хьожжий,классашца а,\nтерахьашца а хийцало:к1ант вог1у,йо1 йог1у,стаг вог1у,бер дог1у;говр едира-говраш-евдира.\n1.Кхочушде 322-г1а шардар.\n-Классашца а,терахьашца а хийцинарш билгалдоху.\n2.Кхочушде 323-г1а шардар.\nVΙ.Дозуш долу къамел кхиорна.\n1.Х1оттабе жима хаам, х1ара ц1е а йолуш:«Вайн школера керланаш» Пенан газета т1е тоха я школьни радио чухула дийца.\n-Хаамна юкъа даладе хандешнаш.\n2.Муха кечбо иштта хаам?\nХьалхара ,массаьрга ладог1ийта,хаьржина дешнаш хила деза«Ладог1алаш,ладог1алаш.ладог1алаш! Х1инца ца хазахь,цкъа а хезар дац шуна цхьа тамашийна х1ума!»\nШолг1а,д1аболо беза хаамаш ч1ог1а тидаме ладуг1уьйту дешнаш олу:«Тахана школе хьаша вог1у.Мила ву-берийн дика доттаг1а ву!Вон ма лела.Дика 1амаде!Уггар дика класс телевизор чохь гойтур ю!\nМассо а кечло ,урокехь болх бе ,охьа мадийша!Сема хила!»\nКхоалг1а, хаам беш долу х1ума массарна пайденна хила деза.\nДоьалг1а,дуьйцуш дерг ч1ог1а доца,боккха чулацам болуш,дика олуш хила деза.\n3.Шайна хуучу кепара хаамаш х1иттабе.\n-Тахана вай 1амийначу урокан ц1е х1ун ю?\n-Муха кхийти шу цунах?\n-Классашца хийцадалар стенах олу?\n2.Кхочушде 325-г1а шардар.\nУрокан ц1е:Хандашах 1амийнарг карладаккхар.\n1алашо:Хандашах 1амийнарг карладаккхар,т1еч1аг1дар.\nΙΙΙ.Хандашах 1амийнарг карладоккху учебник т1ерачу хаттаршна жоьпаш а луш,масалш а далош.\nΙV.Дешархошка шайга болх байтар д1ахьо шина кепехь:\n1.Кхочушде 327-г1а шардар.\n2.331-чу шардарна т1ера хьалхара 5 хандош, хаттарш а х1иттош,массо а хенаш а хуьйцуш, д1аязде.\n3.Стеган дахарехь тайп-тайпана нисло ц1еран дийнаташ довзар а,цаьрца доттаг1алла тасадалар а.\n-Предложенина бе синтаксически къастам.\n-Доттаг1алла бохучу дашна ялае синоним.\n-Цаьрца бохучу дашна бе морфологически къастам\n1.Кхочушде 329-г1а шардар.\n2.331-чу шардар т1ера т1аьххьара 5 хандош,хаттарш а х1иттош,массо а хенахь д1аязде.\n3.Г1аш дегош хьоькхура гуьйренан шийла мох.\n-Шийла бохучу дашна ялае антоним.\n-Гуьйренан мох бохучу дешнийн цхьаьнакхетар т1ерачу дешнашна бе морфологически къастам.\nТамашийна хуьлу Дег1астан 1аьнан т1аххьара мур.Цуьнан аматаш цадевзарг атта 1ехор ву цо. Цхьадолу денош хуьлу б1аьстенан денош санна довха.Ишттачу деношкахь малх а хуьлу,б1аьста санна,доллу х1ума серла а доккхий.Цуьнан йовхачу з1аьнарша массо а садолчу х1уман са парг1ат а доккху, церан са а къерадолуьйту.Иштта денош даьхкича,дукхах болчу х1усам-наноша эсий к1аранаш чуьра уьйт1а а дохий, уьш уьйт1ахула уьдуьйту.Кегий бераш а хуьлу, царех ч1ог1а самукъадолий,царна т1аьхьадевдда лелаш. (М.Юнусов)\n-Муха ду авторо 1аьнан т1аьххьарчу денойн х1оттийна сурт?\n-Хандешнийн хан,терахь,класс билгалъяккха.Дийца,муха кхоллало карарчу хенан хандешнаш?\n-Хьалхарчу предложенина бе синтаксически къастам.Схема х1оттае цунна.\n-Сказуеми муьлха къамелан дакъа ду?\n-4-чу предложени т1ерачу ц1ерметдешнашна бе синтаксически къастам.\nВайн мотт бу 1аламал ч1ог1а,\nХьекъале цо йоьг1на лард.\nДоккху цо къайленин дог1а,\nКъаьмнашлахь цо кхуллу барт.\nХалкъашна цкъа бакъдерг кховдош,\nЦкъа делхош харцонан дерз,\nДу иза-бакъдолчун шовда,\nДу иза- къинойна а герз.(М.Сулаев.)\n-Вай 1амийнчарех муьлха орфограммаш ю байташ т1ехь?Билгалъяха уьш.\n-Дагахь 1амае байташ, цул т1аьхьа д1аязъе.\n1.Хандешах 1амийнарг карладаккха.Талламан диктантана кечам бе.\nУрокан ц1е:Талламан диктант.«Шемал.»\nДикка хало лов зударша буракашна асар дечу меттехь хи доцуш .Дуккха а хан йов церан генна и хи дан оьхуш."Шовда дара гена доццуш,ˮ - олу Яхьъяс. Т1аккха вов, шега дина декхарш кхочушдан йиш а ца х1уттуш. Атта дац дайна д1адаьлла шовда юха каро. Иза лардан дезаш хиллера массара а.\n1.§§13-24 -г1ий карлаяха.


Европин барт — Википеди\nДевиз: Барт шорта кепашца\nШатлакхан Илли: Самукъане ода\nЕвропин бертан шатлакхан илли\nСамукъане ода (фортепианан верси)\nПачхьалкхаш — Европин бертан декъахой\nЙоккха Британи Йоккха Британи\n— Европин барт\n— Министрийн кхеташо\n1952 шеран 23 июль\n1958 шеран 1 январь\n1993 шеран 1 ноябрь\nдуьненахь 7-гӀа[nb 1]\n— мах хадор\nдуьненахь 3-гӀа[nb 1]\n=ДЧС (ЭТПца, 2018)\nдуьненахь 2-гӀа[nb 1]\nДЧС (номинал, 2018)\nБолгарин лев (BGN)\nВенгерин форинт (HUF)\nДанин крона (DKK)\nПольшан злотый (PLN)\nРумынин лей (RON)\nСтерлингийн фунт (GBP)\nХорватин куна (HRK)\nЧехин крона (CZK)\nШвецин крона (SEK)\n— аьхкенан хан\n— хӀордал дехьарчу мехкашца\nUTC 0 тӀера +2 тӀекхаччалц\nUTC +1 тӀера +3 тӀекхаччалц\nUTC −4 тӀера +4 тӀекхаччалц\nЛакхара тӀегӀанан домен\nДехар «EU» хьажийна ю кхузе; хьажа. иштта кхин маьӀнаш.\nДехар «ЕБ» хьажийна ю кхузе; хьажа. иштта кхин маьӀнаш.\nТармадалита латинин аббревиатура EC.\nЕвро́пин барт (Е́вробарт, ЕБ) — европин 27 пачхьалкхан экономикин а, политикин а цхьаьнакхетар.\nЕвропин барт бира 1992 шарахь Маастрихтехь (леладаьлла 1993 шеран 1 ноябрехь) Европин экономикин юкъараллин бух тӀехь, хьажийна бара регионан интеграцега.\nЕБ — дуьненаюкъара кхоллам, шена чохь дуьненаюкъара кхолламан (пачхьалкхашна юкъара) а, пачхьалкхан (пачхьалкхан тӀехулара) а хьесапаш ду, амма юридически иза яц ший а.\nБертан массо а мехкашкахь лела стандарт йина законийн системин гӀоьнца, кхоьллира юкъара базар, цунах адамаш, сурсаташ, капитал, хьашташ кхочушдар маьрша леларан гарант хилира, царна юкъахь ду Шенгенан зонера (цунна чуйогӀу мехкаш-декъашхой а, кхин Европин пачхьалкхаш а) паспортан терго дӀаяккхар.\nДуьненан бакъонан субъект йолу, Европин бертан юьззина бакъонаш ю дуьненаюкъара юкъаметтигашкахь дакъалаца а, дуьненаюкъара берташ дан а. Кхоьллина юкъара арахьара политика а, кхерамзаллин политика а, цуьнца бертахь арахьара а, дуьхьалонан а политика лело еза. Дерриг дуьненахь кхоьллина ЕБ гуттаренна а йолу дипломатин миссеш, болхбеш ю вакилаташ Вовшахтоьхна Къаьмнийн Кхолламехь, ДМКх, Йоккха ворхӀ пачхьалкхехь, Йоккха ткъа пачхьалкхехь.\nЕвропин бертан институташна юкъайогӀу Европин кхеташо, Европин комисси (правительство), Европин бертан кхеташо (официалан цӀе — Кхеташо, хьахайо Министрийн кхеташо санна а), Европин бертан суд, Европин чоьтан палата, Европин центран банк, Европин парламент. Европин парламент хоржу ЕБ гражданаша хӀора пхеа шарахь.\nКхеташоно тӀеоьцу бакъонан суьдан а, чоьхьарчу гӀуллакхийн а[en] сферера закононашкхолларан акташ (директиваш, законаш, сацамаш), кхин а кхуллу махлелоран областера юкъара политика, юьртан бахамера, чӀерийлецарера регион кхиаран политика.\nЕвропин бертан мехкашкахь веха 450 миллион вахархочун, дерриг чоьхьара сурсатан (ДЧС) дуьненачух долу ЕБ дакъа хуьлу 2018 шарахь 23 % (21,6 трлн доллар) гергга эцаран хьуьнараллин паритетца, 19 % (16,1 трлн доллар) гергга — номиналан маьӀница.\n3 Политикин хӀоттам\n3.1 Европера кхеташо\n4 ТӀеман структураш\n5 Хьажа кхин а\nПачхьалкхаш-декъашхой[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКоьрта йаззам: Европин бертан пачхьалкхаш\nХьажа иштта: Европин бертан къаьсттина пачхьалкхаш\nЕвропин бертан юкъа йогӀуш ю 28 пачхьалкх: Австри а, Бельги а, Болгари а, Йоккха Британи а, Мажарчоь а, Германи а, Желтойчоь а, Дани а, Ирланди а, Испани а, Итали а, Кипр а, Латви а, Литва а, Люксембург а, Малта а, Нидерландаш а, Польша а, Португали а, Румыни а, Словаки а, Словени а, Финлянди а, Франци а, Хорвати а, Чехи а, Швеци а, Эстони а.\nЭкономика[нисйе бӀаьра | нисйе]\nИнфраструктура[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКхин тӀе хаамаш: Европин транспортан комиссар, Европин промышленностан а, хьуьнараллин а гӀуллакхийн\nДанина а, Швецина а юкъара Эресунан тӀай трансъевропин транспортан машан проектан дакъа ду\nЕБ болхбо европин юкъара инфраструктура кхиаран, масала, Трансъевропин машанаш (TEN). Иштта TEN гуранчура проекташна юкъайогӀу Евротоннель, LGV Est, Мон-Сенисан туннель, Эресунан тӀай, Бреннер тоннель, Мессинан хидоькъен тӀехулара тӀай. 2001 шарахь мах хадорца 2010 шарахь машано къовла безара: 75 200 км некъаш, 76 000 км цӀерпоштнекъ, 330 аэропорт, 270 хӀордан порт, 210 континентан чоьхьара порт.\nКхуьуш йолу Евробартан дукхачу регионашкахь транспортан маша шорбеш йолу транспортан политико совбоккху Ӏаламан бешболу ницкъ. 2004 шеран шоръяран пхоьалгӀа тулгӀенехь коьрта транспортан Ӏалашо хилира транспорт экологи агӀора цӀена яр (хӀаваъ бехдар, гӀовгӀа), некъаш машенех бастар (ца латтийтархьама). Шорбаро тӀетуьйхира болчу баланашна кхин а массарна дакъа кхачаран бала (инг. accessibility). Масала, 2006 шарахь Европин инвестицийн банко делира 650 миллион евро Польшан некъан система кхио, дерриг а 1990 шарахь дуьйна Польшина делла 12 млрд евро кредит, царех 40 % гергга хьажийна транспортан инфраструктура кхиоре.\nЕБ кхин инфраструктуран проект — навигацин «Галилео» система. Спутникан навигацин система хиларе терра, «Галилео» кхуллуш ю Европин барто Европин космосан агенталлица цхьаьна. Спутникан тоба кхоллар чекхдаккха лерина 2019 шарахь. Проект хьажийна ю, цхьаьна агӀора Цхьаьнатоьхна Штаташ доладечу GPS ца базархьама, вукха агӀора америкин ширъеллачу системал меттиг дика дӀалаца а, сигнал тоян а. Ша ечу хенахь «Галилео» проекто зийна дуккха а финансийн, техникийн, политикийн халонаш.\nЮьртабахам[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКоьрта йаззам: Европин бартан Юкъара юьртабахаман политика\nЮкъара юьртабахаман политика — Европин экономикин юкъараллин программех уггар шираниг ю, цуьнан хала меттиг а ю. Политико юьртабахаман сурсат совдаккхаран , дааран сурсаташ цхьанаэшшара латтадаран, юьртабахамехь къахьоьгучу бахархойн дахар хьакъ долуш туокхе даран, йохк-эцара цхьанаэшшара яран, ткъа иштта сурсаташна хьекъале мехаш латтадаран Ӏалашо хӀоттайо. Дукха хан йоццуш уьш леладора субсидеш луш, мехашна юкъагӀерташ. 70-гӀа а, 80-гӀа а шерашкахь юьртабахаман политикин хьашташна латтадора Европин юкъараллин бюджетан кхааннах ши дакъа, 2007—2013 шерашна оцу статьян харжан дакъа охьадаьлла 34 % кхаччалц.\nПолитикин хӀоттам[нисйе бӀаьра | нисйе]\nПредседатель: Сассоли Давид\nУггаре яккхий фракцеш:\nЕХП: Вебер Манфред\nС&Д: Пителла Джианни\n2014—19 шерийн мур\nЗакононаш кхолларан процесс\nИнарлин секретарь: Пьер де Буасьё\nПредседатель: Туск Дональд\nПредседатель: Юнкер Жан-Клод\nПредседателан хьалхара гӀовс\nГражданийн гӀуллакхан трибунал\nПачхьалкӀал тӀехула ерг\nТайп-тайпана сихаллийн Европа[en]\nШордина цхьаьнагӀуллакх дар[en]\nБертан юкъара довлар\nАрахьара политикин гӀуллакх\n1979, 1984, 1989, 1994, 1999, 2004, 2009, 2014, 2019 (тӀаьххьарнаш)\nБаьццарнаш — ЕМА\nКоьрта йаззам: Европин бартан институташ\nЛахахь язйина ю ЕБ коьрта меженаш я институташ. Хаа деза, пачхьалкхийн ламастехь долу законкхолларан а, кхочушдаран а, суьдан а Ӏедал декъадалар ЕБ амалехь дац. ЕБ суд майрра суьдан меже лара мегар ду, амма законкхолларан функцеш ю цхьанне ЕБ Кхеташонан а, Европин комиссин а, Европарламентан а, ткъа кхочушдаран — Комиссин а, Кхеташон а.\nЕвропера кхеташо[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКоьрта йаззам: Европера кхеташо\nЕвропера кхеташонан лакхара политикин меже, лаьтта пачхьалкхийн-декъашхойн пачхьалкхийн коьртех а, правительствех а, церан гӀовсех — арахьарчу гӀуллакхийн министрех. Европера кхеташонан декъашхо ву Европера кхеташонан председатель а, Еврокомиссин председатель а. Европера кхеташо кхолларан бух французийн президентан Шарль де Голлан коьрте еина ойла ю ЕБ пачхьалкхийн кортош формалан боцу гуламаш бар, уьш лерина бара къаьмнийн пачхьалкхийн роль интеграцин кхолларан гуранчохь охьаяккхарна дуьхьало ярна. И гуламаш хилира 1961 шарахь дуьйна, ткъа 1974 шарахь Парижерчу гуламехь и практика формалан йира оцу хенахь Францин президентан даржехь волчу Жискар д`Эстен Валерин дехарца.\nКхеташоно билгалйоккху ЕБ киаран коьрта стратегин агӀо. Политикин интеграцин инарлин аса яккхар — Европера кхеташонан коьрта некъ бу. Министрийн кхеташонца цхьаьна могӀарехь, Европера кхеташонан елла европин интеграцин коьрта барташ хийца йиш йолу политикин функци. Цуьнан гуламаш дӀахьо шарахь шозза а, цул сов а — я Брюсселехь, я председатель йолчу пачхьалкхехь Европин бартан Кхеташонан оцу хенахь коьртехь йолчу пачхьалкхан-декъашхочун председателан куьйгаллица. Гулам лаьтта шина дийнахь. Кхеташоно тӀеэцнарг дан дезаш ду иза къобал йинчу пачхьалкхаш.\nЕвропера кхеташонан гуранчохь дӀахьо иштта олуш долу «ламастан» куьйгалла, цигахь уггар лакхарчу тӀегӀанера политикаш хиларо ло тӀеэцначу бартан доккха маьӀна до. Лиссабонан барт хиллачул тӀаьхьа, аьлчи а 2009 шеран декабрехь дуьйна, Европера кхеташо официалан юкъаяхна ЕБ институтийн структуран. Бартан чулацамашца кхоьллина керла дарж Европера кхеташонан председатель, цуо дакъа лоцу массо а ЕБ декъашхочун пачхьалкхийн а, правительствийн а коьртийн гуламашкахь.\nЕвропера кхеташо къаьсташ хила еза ЕБ Кхеташонах а, Европин кхеташонах а.\nӀилма[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКоьрта йаззам: Ӏилманан талламаш а, технологеш а кхиоран ЕБ гуранан программаш\nХьажа иштта: Европин талламан кхеташо\nЕвробертан Ӏилманан дика къаьста инновацин агӀо ю. Евробертан куьйгакӀела болхбеш бу масштабан талламан маша Future and Emerging Technologie, цуо координаци йо искусственни интеллектан, виртуалан бакъдолчун, робототехникин, нейрофизиологин, кхин лакхатехнологин областийн Ӏилманчийн къинхьегамехь.\nТӀеман структураш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКоьрта йаззам: Европин бертан тӀеман структураш\nЛелина литература а, хьосташ а\n↑ 1 2 ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса йац; тIетовжаран ciafactbook йоза йаздина дац\n↑ 1 2 "Eurostat-Tables,Graphs and Maps Interface（TGM）table (ингалс.). Eurostat. Europa portal. Теллина 2015 шеран 28 августехь.\n↑ 1 2 3 4 World Economic Outlook Database (ингалс.). International Monetary Fund (April 2013). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 15 сентябрехь. Теллина 2013 шеран 27 августехь.\n↑ World Economic Outlook Database (Gross domestic product for European Union) (ингалс.). International Monetary Fund (April 2013). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 15 сентябрехь. Теллина 2013 шеран 27 августехь.\n↑ World Economic Outlook Database (Population for the European Union countries) (ингалс.). International Monetary Fund (April 2013). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 15 сентябрехь. Теллина 2013 шеран 27 августехь.\n↑ The 28 member countries of the EU.\n↑ Treaty of Maastricht on European Union (ингалс.). Europa portal. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 22 августехь. Теллина 2010 шеран 6 сентябрехь.\n↑ European Union. The World Factbook. Central Intelligence Agency. — «Although the EU is not a federation in the strict sense, it is far more than a free-trade association such as ASEAN, NAFTA, or Mercosur, and it has many of the attributes associated with independent nations: its own flag, anthem, founding date, and currency, as well as an incipient common foreign and security policy in its dealings with other nations.» Теллина 2010 шеран 1 ноябрехь.\n↑ European Commission: Internal Market (ингалс.). European Commission. Europa portal. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 22 августехь. Теллина 2010 шеран 8 сентябрехь.\n↑ Activities of the European Union: Internal Market (ингалс.). European Commission. Europa portal. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 22 августехь. Теллина 2010 шеран 8 сентябрехь.\n↑ Schengen area (ингалс.). European Commission. Europa portal. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 22 августехь. Теллина 2010 шеран 8 сентябрехь.\n↑ Sari, Aurel. The Conclusion of International Agreements by the European Union in the Context of the ESDP (en) // International and Comparative Law Quarterly. — Social Science Electronic Publishing, 2008. — Vol. 57. — P. 53—86.\n↑ Common commercial policy (ингалс.). Glossary. Europa portal. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 22 августехь. Теллина 2010 шеран 8 сентябрехь.\n↑ Consilium: Agriculture and Fisheries (ингалс.). Consilium. Europa portal. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 22 августехь. Теллина 2010 шеран 8 сентябрехь.\n↑ Activities of the European Union: Regional Policy (ингалс.). European Commission. Europa portal. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 22 августехь. Теллина 2010 шеран 8 сентябрехь.\n↑ Mirea, Silvia The trans-European transport network: new guidelines and financial rules (ингалс.). The Railway Journal. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 2 февралехь. Теллина 2011 шеран 23 сентябрехь.\n↑ White Paper on Transport (ингалс.). Euractiv (22 September 2004). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 2 февралехь. Теллина 2011 шеран 5 октябрехь.\n↑ Ondrejička, Dušan EUR 650 million for the Polish Road Network (ингалс.). European Investment Bank (25 October 2006). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 2 февралехь. Теллина 2011 шеран 5 октябрехь.\n↑ Launch of first 2 operational Galileo IOV Satellites (ингалс.). European Commission. Europa portal (23 September 2011). — «The launch of the Galileo satellites at an altitude of 23.600km will lead to the provision of initial satellite navigation services in 2014. Successive launches will complete the constellation by 2019.» Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 2 февралехь. Теллина 2011 шеран 9 октябрехь.\n↑ McKie, Robin Sat-nav rival could crash and burn (ингалс.). The Observer. Guardian Media Group (15 July 2007). — «Galileo's supporters say the current GPS system, run by the US air force, could be turned off at any time that the US military decided, causing mayhem for European trucking companies, sat-nav firms, mobile phone operators and other users of GPS devices. In addition, current GPS devices are based on technology designed in the 1980s and have an accuracy of between 3 and 15 metres. Galileo, using 21st-century technology, can determine locations to within centimetres.» Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 2 февралехь. Теллина 2011 шеран 9 октябрехь.\n↑ ЕКА подтверждает первый запуск "Союза-СТ" с Куру 20 октября 2011 года (ru), Жуковский: «РИА Новости» (16 августехь 2011). Хьаьжна 9 октябрехь 2011. «Навигационная система Galileo, как считают многие обозреватели, может стать конкурентом в Европе американской системе GPS.».\n↑ "Европейский GPS" готов к запуску в космос (ru), «Русская служба Би-би-си», «Би-би-си» (12 сентябрехь 2011). Хьаьжна 9 октябрехь 2011. «Ранее проект столкнулся с большим количеством технических, финансовых и политических проблем.».\n↑ 1 2 Stead, David; Robert Whaples (editor) Common Agricultural Policy (ингалс.). EH.Net Encyclopedia (22 June 2007). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 2 февралехь. Теллина 2011 шеран 4 ноябрехь.\n↑ Четвериков, Артем Договор о функционировании Европейского Союза. Право Европейского Союза (2010, 14 октябрь). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 2 февралехь. Теллина 2011 шеран 4 ноябрехь.\n↑ Agriculture: Meeting the needs of farmers and consumers (ингалс.). European Commission. Europa portal (26 August 2011). — «Reforms notwithstanding, the common agricultural policy is the most integrated of all EU policies and consequently takes a large share of the EU budget. Nevertheless, its portion of the EU budget has dropped from a peak of nearly 70% in the 1970s to 34% over the 2007-2013 period.» Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 2 февралехь. Теллина 2011 шеран 10 ноябрехь.\nЕвропин барт Викиларма чохь\nЕвропин барт Викикерланаш чохь\nПредставительство Европейской комиссии в России Архивацийина 5 июлехь 2010 шеран.\nEuropean Voice Архивацийина 7 августехь 2008 шеран. — Европейский голос — новости и обзоры ЕС.\nПроект «Гутенберг» · Открытый каталог (инг.) · Открытый каталог · Открытый каталог · Открытый каталог (дат.) · Открытый каталог (нем.) · Открытый каталог (исп.) · Открытый каталог · Открытый каталог (фр.) · Открытый каталог · Открытый каталог (итал.) · Открытый каталог · Открытый каталог · Открытый каталог · Открытый каталог · Открытый каталог (польяк.) · Открытый каталог · Открытый каталог · Открытый каталог (швед.) · Открытый каталог\nBNC: a10068259 · BNE: XX141032 · BNF: 12350708p · CONOR: 331512675 · GND: 5098525-5 · ISNI: 0000 0001 2375 4495 · LCCN: n2004153355 · NDL: 00407066 · NKC: kn20010711086 · NLA: 35383556 · NUKAT: n95303937 · PTBNP: 4303 · SUDOC: 032486324 · VIAF: 207634635\nАлбани • Къилбаседа Македони • Серби • Туркойчоь • Ӏаьржаламанчоь\nТаможнин бертан гуранан чохь\nМонако (Францица биначу бертаца)\nЙоккха Британин башха мехкаш\nАкротири а, Декелия а\nЕвропин юкъара базаран гуранан чохь\nМалхбален накъосталаллин гуранан чохь\nКъилбаседан дустаран гуранан чохь\nЛаттаюккъерахӀордйистан бертан гуранан чохь\nЕвропин барт Европин барт теманашкахь\n2019 шарахь дуьйна\nЕвропин кӀоранан а, болатан а цхьаьнатохар (1951–2002)\nЕвропин экономикин юкъаралла (1957–1993)\nЕВРАТОМ (1958–хӀинца а)\nЕвропин юкъараллаш (1967–1993/2009)\nЕвропин бертан кхо гӀортийла (1993–2009)\nЕвропин бертан суд\nЦамгарийн профилактика а, терго а\nЕвропин парламентан гуонаш\nПачхьалкхийн—декъахойн политикин системаш\nЕвропин барт юкъара арабовлар\nБелхан ницкъ дӀасалелар\nАдамийн бакъонийн харти\nУггаре йистера меттигаш\nУггаре яккхий гӀаланаш\nУггаре яккхий агломерацеш\nУггаре лекха гӀишлош\nАвтомобилан лоьмарийн хьаьркаш\nКъоман стеган тешалла\nКерлачун а, технологийн а институт[en]\nЮкъара юьртан бахаман политика\nСпутникан система Галилео\nЮккъера белхан алап\nБекъа невкъан Корпус\nСихха реакцин ницкъаш\nТайп-тайпана сихаллин Европа[en]\nОптимуман валютийн зонийн теори\nКъаьмнашна тӀехулара барт\nбакъонийн юкъара хьесапаш\nГуонахьара Ӏалам лардаран\nДуьненаюкъара къийсамаш машаре берзор\nЙоккха ткъа пачхьалкх\n2001—2025 шерашкара Нобелан дуьненан совгӀатан лауреаташ\nАннан Кофи / ВКЪКХ (2001)\nКартер Джимми (2002)\nЭбади Ширин (2003)\nМаатаи Вангари (2004)\nДАЭА / аль-Барадеи Мухьаммад (2005)\nGrameen Bank / Юнус Мухьаммад (2006)\nГор Альберт / КХПЮЭТ (2007)\nАхтисаари Мартти (2008)\nОбама Барак (2009)\nДжонсон-Серлиф Элен / Гбови Лейма / Карман Тавакуль (2011)\nЕвропин барт (2012)\nСатьяртхи Кайлаш / Юсуфзай Малала (2014)\nТунисан къоман юкъаметтиган квартет (2015)\nСантос Хуан Мануэль (2016)\nХӀоьънан герз магош йоцу дуьненаюкъара кампани (2017)\nМуквеге Дени / Мурад Надия (2018)\nАбий Ахьмад Ӏали (2019)\n• Юьззина исписка • 1901—1925 • 1926—1950 • 1951—1975 • 1976—2000 • 2001 шарахь дуьйна\n2012 шеран Нобелан совгӀатан лауреаташ\nФизиологи я медицина\nГердон Джон (Йоккха Британи)\nЯманака Синъя (Япон)\nАрош Серж (Франци) • Уайнленд Дэвид (АЦШ)\nМо Янь (Цийчоь)\nШепли Ллойд (АЦШ)\nРот Элвин (АЦШ)\nЛефковиц Роберт (АЦШ)\nКобилка Брайан (АЦШ)\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Европин_барт&oldid=6086117»\n«Йоккха ткъа» пачхьалкх\n7 февралан хӀиламаш\n1992 шеран февраль\nНобелан дуьненан совгӀат делла кхолламаш\nЮкъадевлла 1992 шарахь\nДуьненаюкъара политикин кхолламаш\nТранскъоман политикин аре\nБилгалдахаршкахь гӀалаташ долу агӀонаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 28 июнь, 11:42.


NGC 5831 — Википеди\nNGC 5831, UGC 9678, PGC 53770, 2MASX J15040702+0113117, MCG+00-38-020, UZC J150407.0+011311, Z 20-54, Z 1501.6+0124, SDSS J150406.99+011311.7, LEDA 53770\n0,005561 ± 6,0E−5, 0,005561 ± 6,0E−5\n27,04 ± 0,12 мегапарсек, 27,04 мегапарсек\n1631 километр в секунду\n15ч 04м 7,024с\n+1° 13′ 11,7″\nNGC 5831 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 5831: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 5831.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_5831&oldid=5060508»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 4 июль, 00:48.


Бураново (Удмурти) — Википеди\n56°35′00″ къ. ш. 53°20′11″ м. д.HGЯO\n94 233 820 002\n94 633 420 106\nБураново (оьрс. Бураново) — Российн Федерацин Удмуртин Малая Пурган кӀоштан юкъа йогӀу эвла.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бураново_(Удмурти)&oldid=2435432»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2017, 29 декабрь, 14:33.


Стихотворение " Раисас (дейишас) Мучураев Мурад дагалоцуш.\nИнфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Стихотворение " Раисас (дейишас) Мучураев Мурад дагалоцуш."\nРаисас (дейишас) Мучураев Мурад дагалоцуш.\nЛадог1а шал шийла шовданаш, нислой д1ах1иттийша хьаннаш!\nОрцаха довлийша лаьмнаш, собаре хилалаш адамаш!\nНур дашо можа малх кхеттачул т1аьхьа,\nМалхал хьалха схьакхетта и маьлхан з1аьнарш\nЦ1аьххьана сан кийра ц1еран ткъес тухуш,\nСан дагчу йоьрзур йоцу йоккха чов еш,\nЦхьа шийла кхаъ кхечи, сан иэс а морцуш,\nЛерг зов хилла лаьтташ ю къорачу дешнийн чалх.\n1уьйре ю. Со хьийзаш ю х1инццалц а санна\nКад-пхьег1а, нуй-горгам сихонца дерзош,\nДагахь ду сихха со балха яха езар.\nСан куча киснара телефон йийки.Схьаийци.\nТ1ех1оьтти цаевза номер.\n-Ало, ладуг1уш ю, хьо мила ву?\nСо вар-им, Ислам ву… Зарета…, хьо йог1ий тхоьга?\n-Х1унда? Лаа йог1ий со? Дийцахь Ислам !\nИслама аз дегош багара даьккхи:\n«Мурада авари йи , больницехь ву»…\n-Муха йина ? Хьа-м боху? Муха ву? Мичахьа?\nДийца! Иштта « честно дац» ма-дарра дийца.\nУьдуш ю со кертахула, телефон лерехь\nУьдуш ю, хоьттуш ю, дац дуьхьал жоп.\nЦу Делан минотехь б1аьргашна хьалха х1оьтти,\nДуьненчу ваьлчахьана цуьнан хилла дахар;\nБераллехь йиш-вешица вон лелаш идар…\nИслам, хьо- Вицин ву, Ахьмад, хьо -Никулин\nМурад, хьо - ницкъ болу Моргунов ву.\nЗаира, хьо 1адъ1е ю, х1унда аьлча, хьо-йо1 ю,\nМарха, хьо леташ товш яц, хьо йоккха ю,\nТкъа Залишка- просто хьо ерриг ю.\nИ къамел дора ас амал а дойий\nАьлларг аш ца дича, вониг ца ала.\nШо шаре дуьйлуш, шу даккхий хили\nХ1оранна карий рицкъ долу некъ.\nТкъа Мурад Делан, т1аккха 1аьрбин лаамца\nХилира сийлахь, лоруш борец.\nДевежарша ч1ог1а терго йора цунна,\nМурадан мерзаниг даар латтадора.\nЦунна гонаха хьийзара. самукъа дуьйлуш\nПхьаьрсаш а, белшаш а, г1одаюкъ а юстуш.\nТ1аккха, сихха вадавой терзант1е воккхуш.\nКъамелаш дой, хьехамаш бой, эххар а олура:\n-Ницкъ хьуна алсам оьшу, тхан « тайпан байракх»\n-Тхан барма лоцунчех , хьо хьалхара ма ву!\nКоьртаха ж1ов тоьхна самаяьлча санна,\nМеттаеъна, д1асахьаьжча - со тезетахь ю.\nБожарий а, зударий а цхьабосса боьлху,\nКоьрто д1алоцуш дац мила, муьлха ву.\nБ1аьрг кхийти, бер карахь ,куьг юьхь т1е лоьцуш,\nКарара к1орни шена мара а къуьйлуш,\nМохь тоьхна Деле шен собар доьхуш,\nЦкъа йоьлхуш, т1аккха йодуш х1усамнана ю.\nВеза,хьо, Воккха тхо кхоьллина волу Дела,\nАхь х1унда ца кхоьллира со лергашна къора?\nИ 1аьржа ,ирча кхаъ суна ца хазийта.\nВеза, хьо, Воккха тхо кхоьллина волу Дела,\nАхь х1унда ца кхоьллира со б1аьргашна б1аьрзе?\nБер санна воьлхуш нанас винарг ца гайта.\nМаржа-я1, Мурад, ма к1езга ца везара хьо-\nВолчарна, вевзачарна, цкъа мацца а гиначарна,\nТхуна санна везна-кх хьо Везачу Далла.\nДоттаг1чун - тешаме доттаг1а вара хьо,\nНакъостал эшначохь -дика накъост вара хьо,\nАхчанна,бохчанна да хилла вацара хьо,\nХьо волчу нахана ма хьоме вара хьо!\nДагаоьху мархадосту и шолг1а 1уьйре,\nВеана хьо кхечира йоккха –мамин уьйт1а.\nХьайна сил а дукхаезначу машенара воьссира.\nЦхьа тамехь кечвелла; 1аьржа коч,хеча, мачаш,\nКоьртахь ю сийна пес, б1аьргаш дара лепаш.\nВара хьо, цу дийнахь къаьсттина хаза…\nДакъаза ма вала хьо, х1ай декъалахилларг,\nЦа хаьара цу дийнахь айса т1аьххьара хьоьстийла,\nЦа хаьара хьо сайна т1аьххьара гойла,\nАьллийла т1аьххьара:»Дала 1алашвойла!»\nЙилбазан мохо некъан чан санна,\nВадийна ваьхьи хьо 1ожалло д1а.\nСин метта топ кхетта аьрзу ва санна,\nВахвелла 1уьллуш ву, хьо ц1енкъа юккъехь.\nДекъала хила хьо, х1ай «Баталан байракх»!\nВезачу вайн Далла хьуна гечдойла!\nАс Деле воьхур ву , хьо г1енах сайна,\nВолалахь, виц ца луш хьо везачарна!\nНомер материала: ДБ-088395


Сен-ФильбегӀ-дуь-Пепль — Википеди\nСен-ФильбегӀ-дуь-Пепль (фр. Saint-Philbert-en-Mauges) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а.\nДозанашца йу АндгӀезе, Ла-Шапель-дуь-Жене, Ла-ГӀенодьегӀ, СевгӀемуан, Вильдье-ла-БлуегӀ.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-ФильбегӀ-дуь-Пепль&oldid=7841532»


Рео-Лисс — Википеди\nРео-Лисс (фр. Réaup-Lisse, фр. Réaup) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ло а, Гаронна а. Дозанашца йу Барбаст, Sos[d], Аркс (Ланда), Андиран, Дюранс (Ло а, Гаронна а), Мезен, Нерак, Пуднас. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Рео-Лисс&oldid=5181442»


Аликсан — Википеди\n44°58′30″ къ. ш. 5°01′39″ м. д.HGЯOL\n28,28 квадратан километр\n▲2546 стаг (2019 шеран 1 январь)\nАликсан (фр. Alixan) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ДгӀом.\nДозанашца йу Безе (ДгӀом), БугӀ-де-Пеаж, ШагӀпе, Шатонеф-суьгӀ-ИзегӀ, Шатуьзанж-ле-Губе, Монтелье, Сен-МагӀсель-ле-Созе, Валанс.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Аликсан&oldid=7808831»


Полицино къайлабаьхна ша лецна нах\nНохчийчоь --Полицин Дийнахь Соьлж-ГIаларчу полицин цхьана хьаькамна мидал уллуш ву Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан,10Лах2011\nБут кхаьчна Нохчийчоьнан куьйгалхоша Теркйистера нах литта болийна. БухIан-Юьртахь хин дамба эккхийта гIоьртина кхо стаг велчхьана дIадуьйладелира цигахь лецарш. Шаьш бигинчех ши стаг вийна нахе дIа а велира низамхоша. Тахана а цIийнах кхетаза вуьсу массех вахархо.\nКху Зазадоккху- беттан 24-чу дийнахь цхьа бутт бузу Теркйист кIоштан кегийрхошлахь вер-ваккхарш нисделла а, ницкъаллин структураша лецарш долийна а, совцийначу кегийрхойх цхьаберш, гергарниш тIаьхьа ца кхуьуьйтуш, шу доьзалхошкара хIара а, хIара а даьлла, цундела уьш кхела хьалха хIитто богIу аьлла, кховдош бехк а боцуш, къайлабаьхна кхобуш болу а.\nДерриге а дIадоладелла чекхбаьллачу беттан 24-дийнан буса, официалан чIагIдарца, Соьлжа-гIалахь талор дан гIоьртина кхоъ, ларамаза нисделлачу эккхийтарехь велча. Цул тIаьхьа дIадоладелла шуьйра лецарш. Полисхойн белхоша тобанашкахь дIабигнера цаьрца хьасане хилларш а, зIенехула юкъаметтигаш лелийнарш а, гергарниш а, лула-кулахь Iийнарш а.\nШайн лаамехь я лаамза и белларш бахьнехь, Iедалехь болчара тIеIаткъам беш кеггийна дуккха нехан кхолламаш, къанбаллалц хьаннал къахьоьгуш схьабаьхкина нах балхара бохош, махках бохуш. И таIзар дечу хена «хIара аш деш дерг муьлхачу низамаца догIуш а, муьлхачу низамо магош ду», ала а некъ ца битна бахархошна. Царна битина харжам бац, гIорасиз а хилла IадIар доцург. Уьш маьрша бац хIара-и аьлла могIарера хаттар дан а.\nИ билламаш хIиттийнарш кIоштан Iедалхой бу. Тхан бераша вийна,лазийна стаг ца хилча,уьш мичахь ду а хаийтина, адвокат тIе а вуьтуш,низамо мА-хьоьхху стенна ца леладо аш уьш лебар а, цаьрга барт хаттар ала, тIебахна леткъам бан меттиг яц могIарерчу нехан.\nНохчаша даре а деш къора а,бIаьрзе а хилла, юьстах Iаш ю низам лардайта декхарийла йолу структураш а, прокуратура масала, вонна а, диканна а «хIаъ» я «хIан-хIа» аьлла,аз хазош яц Нухажиев Нурди коьртехь волу бакъонашларьярхойн урхалла а. Ницкъаллин структураша лаьцна дIавигча вала а велла схьавелла шиъ воцуш, карарчу хенахь цхьаъ-шиъ хилла ца Iа, болу меттиг а ца хоуьйтуш, набахьтехь латтош берш.\nЦарех бу Теркйист кIоштера Висаитов, Чермоев, Чимаев, Джамурзаев, Дадаев… Кхин массехазза а сов бу шина кIирнах гергга чохь а бахкийна мукъабаьххарш. Юьртахошка кхета ца ло кху тIаьхьарчу хенахь шайна тергаллуш дерг. Шун стаг хIара зулам дан гIоьртина аьлла,Iора а баьккхина бехк цакховдор а, хуьлуш дерг хIун ду а ца хоуьйтуш, нах къайлабаьхна латтор а.\n«МикIлай хенахь дуьйна схьа цхьана Iедало лелийна хIумнаш дац кхара лелориг,- боху шен цIе йоккхийла ца лиъначу юьртарчу цхьана вахархочо.- Сан шича кIант ву цара вигна пайдабоцчу а ваьккхина, лаьцна латтош. Ас ца боху цуо хIумма а лелийна хир дац, и цхьажимма хилла а бехк боцуш чохь валлош ву а. Цуьнгара хIун даьлла, дан ца догIург цо дина схьадийца аьлча, корта болуш хIума а дац схьадуьйцуш. И ду суна а .кхечарна а Iеткъаш дерг. Iедал ду бохуш хилча, гергарнаш дуьхе а ца кхуьуьйтуш цхьа къайлах-къулах санна стенна леладо?\nЦо вийна-ваьккхина стаг ца хилча хьенан хIун бакъо ю иза а, кхиверг чохь валло? ХIун низам ду аш лардеш дерг? Бехк боцу нах стенна хьийзабо аш аьлча, луш жоп дац, гергарнаш чехабар доцург. Яккхий эрчонаш ю схьагуш ерш. ХIара мича доьдуш ду-м ца хаьа»,- бохуш чIогIа цецвуьйлура соьца къамел дина вахархо.\nБахархой цакхетарг а, гергарчарна лазаме даьлларг а и ду – схьаолуш хIума а доцуш, лецнарш мичахь, мича хьолехь бу а ца хоуьйтуш, къайлабаьхна латтор. Нагахь церан дов хоттур долуш делахь маца, муьлхачу суьдехь, мича бехкана? Маццалц лаьттар бу тхойгахь сахьийзаме ладегIам? Цу а, кхечу а хеттарша Iаламат чIогIа садуу гергарчийн.\nДерриг а мега Нохчийчуьрчу ницкъхошна


Дизайн интерьера. 3д визуализация - Доска бесплатных объявлений, где Вы можете легко и быстро сделать объявление. Простая форма подачи объявления - VIP Доска Объявлений


Ретель — Википеди\n49°30′35″ къ. ш. 4°22′03″ м. д.HGЯOL\n▼7522 стаг (2018 шеран 1 январь)\nРетель (фр. Rethel) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — Арденаш регионехь. Коммунан департамент — Арденаш. Дозанашца йу Аси-Романс, Барби (Арденаш), Бертонкур, Бьерм, Ду (Арденаш), Со-ле-Ретель, Сорбон (коммуна), Тюньи-Трюньи. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ретель&oldid=5181486»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 02:14.


Ивановка (Аштаркханан область) — Википеди\n↗731 стаг (2010)\nИвановка (оьрс. Ивановка) — Российн Федерацин Аштаркханан областан Енотаевкан кӀоштан юкъа йогӀу эвла.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ивановка_(Аштаркханан_область)&oldid=5011791»


Бур-Сен-Морис — Википеди\n▼7252 стаг (2018 шеран 1 январь)\nБур-Сен-Морис (фр. Bourg-Saint-Maurice) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Овернь — Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Савойя. Дозанашца йу Курмайор, Ла-Тюйль, Бофор-сюр-Дорон, Белантр, Ле-Шапель, Ландри (Савойя), Пайзе-Нанкруа, Сее, Виллароже, Ле Контамин-Монжуа. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бур-Сен-Морис&oldid=5154984»


Чунгрой — Википеди\nЧунгурой, Чунгарой, ЧІунгарой\nЧунгрой — нохчийн тайпанех цхьаъ. Дийцарехь, курчалоша а, чунгроша а йиллина ГІурий хин йистехь лаьтта Алмакха. Тайпан векалийн яьхначу ДНК тестийн жамӀаш гайтина уьш L3 гаплотобанера хилар. Охьахевшина беха: Аьчка-ХитӀехь, ГӀойтӀахь, Йоккха АтагӀахь, Кешен-Эвлахь, Лакха Неврехь, Маканехь, Минеральнехь, Хьалха-МартантІехь, Чуьйри-Эвлахь, Шела, Ӏалхан-Юртахь. Чунгрой нохчийн шина тукхумна юкъабоьлху: нохчмахкахойн, Ӏовхойн.\nГІарабевлла Чунгрой[нисъе бӀаьра | нисъе]\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Чунгрой&oldid=4977972»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 25 апрель, 00:41.


Шамбон-суьгӀ-Лак — Википеди\nШамбон-суьгӀ-Лак (фр. Chambon-sur-Lac) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Пуьи-де-Дом.\nДозанашца йу Бесс-е-Сент-Анастез, ШастгӀе-Санси, Мон-ДогӀ, МуьгӀоль (Пуьи-де-Дом), ПишгӀанд, Сен-ВиктогӀ-ла-ГӀивьегӀ, Сользе-ле-ФгӀуа.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Шамбон-суьгӀ-Лак&oldid=7846029»


Сен-Мишель-д’ОгӀанс — Википеди\nСен-Мишель-д’ОгӀанс (фр. Saint-Michel-d'Aurance, фр. Rancevallon) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.\nДозанашца йу Ле-ШелагӀ, НоньегӀ, Сен-БагӀтелеми-ле-Мей, Сен-КгӀистоль (АгӀдеш), Сен-СьегӀж-су-ле-ШелагӀ, Сен-Жуьльен-ЛабгӀус, Belsentes[d].\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Мишель-д’ОгӀанс&oldid=7839491»


Сен-МагӀ-суьгӀ-ле-Мон — Википеди\nСен-МагӀ-суьгӀ-ле-Мон (фр. Saint-Mard-sur-le-Mont) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.\nДозанашца йу ГӀемикугӀ (МагӀна), Ле-Шателье (МагӀна), Конто, ЖивгӀи-ан-АгӀгонн, НуагӀлье, Поссесс.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-МагӀ-суьгӀ-ле-Мон&oldid=7838571»


Луже-суьгӀ-МегӀ — Википеди\n48°41′36″ къ. ш. 0°13′31″ м. д.HGЯOL\nЛуже-суьгӀ-МегӀ (фр. Lougé-sur-Maire) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ОгӀн.\nДозанашца йу Батии (ОгӀн), Ла-ФгӀене-о-Соваж, Ла-Ланд-де-Луже, Мений-Жан, МонтгӀей-о-Ульм, ГӀан, Сен-БгӀис-су-ГӀан, Сент-Уан-суьгӀ-МегӀ.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Луже-суьгӀ-МегӀ&oldid=7817183»


Бетансос (испан. Betanzos) — Испанин Ла-Корунья провинцин муниципалитет.\n▲13 053 стаг (2020)\nБетансос картан тӀехь\nМуниципалитетан майда — 24,19 квадратан километр. ХӀордан сизал локхалла 36 ± 1 метр. Дозанашца ю Абегондо, Бергондо, Падерне (Испани), Койрос, Oza-Cesuras[d] муниципалитеташ.\n12 423 стаг ↗12 575 стаг ↗12 822 стаг ↗12 990 стаг ↗13 059 стаг ↗13 165 стаг ↗13 328 стаг\n↗13 522 стаг ↗13 680 стаг ↘13 673 стаг ↘13 537 стаг ↗13 565 стаг ↘13 445 стаг ↘13 352 стаг\n↘13 202 стаг ↘12 966 стаг ↘12 941 стаг ↘12 916 стаг ↗12 959 стаг ↗13 053 стаг\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бетансос&oldid=5233079»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 25 октябрь 12:51\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 25 октябрь, 12:51.


Нохчийн блогеро Волгоградехь ахча тасар ца тайна мехкан Iедалхошна\nСоциалан машанехь «Альфредо Аудиторе» аьллачу никца волчу блогеро, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан Волгоградан кIоштарчу векалан гIовсан кIанта Носаев Мухьаммада ахчанаш нахана юкъа кхийсар ца тайна Нохчийчоьнан Iедалхошна. Къилбаседа Кавказан федералан гонашкарчу Кадыровн векало Гочаев Руслана дIахьедина, блогеран лелар новкъадеана Iедалхошна аьлла, яздо МК хьостано.\nКарладоккху, оршотан суьйранна Волгоградерчу "Мармеланд" йохка-эцаран центрна гергахь гулбеллачу нахана юкъа 200 эзар сом ахча кхоьсинера блогеро.\nХьалхо дуьйна шен аккаунтан агIонехь цо дIакхайкхийначу акци гулбеллера 300 сов стаг. Гочаевс дIахьедарца, Нохчийчуьра Iедалхой зIене бевлла Носаевца, шегара даьллачунна ма-дарра тIекхиийна кIанта.\nБлогеро бахарехь, Волгоградан куьйгаллина хьалхе дуьйна хууш хилла, цо дIаяхьа леринчу акцех. КIентан дас, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Волгорадан кIоштарчу векалан гIовса Носаев Тамерлана шен кIантера даьлларг хIуммаъ зене дацара, дезачу деношкахь совгIаташ эца таро хилийта, ахчанаш дIасакхийсинера цо аьлла, яздо "Новости" агенталло.\nИшта оршотан дийнахь Москварчу ЦIечу майданахь дIасалелачу нахана ахчанаш дIасадекъна ЛДПР-н лидеро Жириновский Владимира а. Кху беттан 13-чохь дIахьонйолчу кхеташонехь цуьнан лелар дийцаредан лерина бу Жириновскийн белхан накъостий.


NGC 1666 — Википеди\nNGC 1666 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nNGC 1666, 2MASX J04483284-0634124, MCG-01-13-010, PGC 16057, 6dFGS gJ044832.9-063412, SDSS J044832.84-063412.1, NPM1G -06.0173, LEDA 16057\n0,009223, 0,009223 ± 7,3E−5\n2760 километр в секунду\n4ч 48м 32,847с\n−6° 34′ 12,47″\nWikiSky-da NGC 1666: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 1666.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_1666&oldid=5056304»