БЕРЗЛОЙ АЬРЗЛОЙ И ИХ ДРУЗЬЯ | OK.RU\nБЕРЗЛОЙ АЬРЗЛОЙ И ИХ ДРУЗЬЯ\nNews FeedTopics 4 139Photos 1 487Videos 23Participants 652\nЗдравствуйте вот и вышел мой долгожданный клип прошу подписаться на мой канал поставить лайк оставить комментарий по братски вам не трудно а мне приятно всем спасибо\nпремьера клипа трек посвящается строительной фирме BI GROUP\n27-гIа хаттар: Хьай доIна жоп дала лаьи хьуна? Жоп: Мархийн бутт кхобучех хила. АллахIан Элчано (саллаллахIу IалайхIи ва саллам) аьлла: “АллахIи хIора дийнахь а, буса а лайш бу жоьжахатах хьалха буьтуш, цу хIора лайна жоп лур долуш цхьа доI ду”. [Ахьмад: 7450] -Хьай марха долчу дийнахь, муьлхха хена а башхалла яц АллахIе ахь динчу цхьан доIна жоп луш ду, хIора дийнахь цхьан доIна. https://vk.com/yalsaman\n26-гIа хаттар: Жоьжахатах хьой хьалха витинчех хила лаьи хьуна? Жоп: Мархийн бутт кхаба. Жа́бир (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан Элчано (саллаллахIу IалайхIи ва саллам) элир аьлла: “АллахIи хIора марха достучу сарахь жоьжахатах хьалха буьтуш лайш бу, ткъа иза хIора сарахь а хуьлуш ду”. [Ибн Ма́жахI: 1643] -ХIора сарахь Дала Шен лайшна юккъера хIара сан лайш жоьжахате гIур бац бохуш хьалха буьтуш лайш бу, ткъа хьо мархийн бутт кхобуш ца хилча царна юккъехь хьайна меттиг хир бу\n25-гIа хаттар: Ялсамане кхача лаьи хьуна. Жоп: Марханаш кхобуш хила. Хьузайфата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан Элчано (саллаллахIу IалайхIи ва саллам) элир аьлла: “Марха долуш валар нис делларг, ялсамане гIура ву”. [Сахьихь ал-Жа́миI: 6224] -Ткъа Дала лайна валар нис долуьту, ша дуьнен чохь дукх лелош долчу хIуман тIехь, ткъа хьо марханаш дукха кхобуш велахь Дала марха долуш, я тIаьхьар марха кхебна волуш валар нис дийра ду хьан, иштта валар нис лохь Пайхамар ялсамане ю бох\n24-гIа хаттар: АллахIа Шен Малайкашна юккъехь хьой хьахо лаьи хьуна? Жоп: Марха лаца Iуьйкъан гIоттуш хила. Ибн Iумар (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамар (саллаллахIу IалайхIи ва саллам) элир аьлла: “Лекх волчу АллахIа а, Цунна Малайкаш а салаваташ дохку, (марха лаца) Iуьйкъина гIовтуш болчарна”. [Сахьихь ал-Жа́миI: 1844] -АллахI шен лайна салават диллар бохург - Шен Малайкашна юккъехь АллахIа и хьах вар ду. -Малайкаш лайна салават диллар бохург - Малайкаш АллахIе цу лайна геч\n23-гIа хаттар: Дуьненахь а, эхартахь а пайде хIума дези хьуна? Жоп: Марханаш кхобучех хила. Абу́ Ума́мат ал-Ба́хIиличо (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, ша элир аьлла: ХIай АллахIан Элча, цхьа омар дехь шега, АллахI шена цунах пайда бийра болуш, Цо элир: “Марханиш кхобийла ахь, цунах тер дерг дан дац хьуна”. [Наса́ий: 2220] https://vk.com/yalsaman\n22-гIа хаттар: Пайхамарца хьаж динарг хила лаьи хьуна? Жоп: Мархийн баттахь Iумрат де. Ибн Iабба́са (АллахI реза хуьлда цу шинна) дийцина…АллахIан Элчано (саллаллахIу IалайхIи ва саллам) элир аьлла: “Мархийн баттахь дина Iумрат хьаж санна лоруш ду, я соьца дина хьаж санна лоруш ду”. [Муслим: 1256] https://vk.com/yalsaman\n21-гIа хаттар: Хьаж динча санна ял ези хьуна? Жоп: Мархийн баттахь Iумрате гIо. Ибн Iабба́са (АллахI реза зуьлда цу шинна) дийцина…АллахIан Элчано (саллаллахIу IалайхIи ва саллам) элир аьлла: “Мархийн бутт тIе беъча Iумрат де ахь, цу баттахь дина Iумрат хьаж динча санна ду хьуна”. [Муслим: 1256] https://vk.com/yalsaman\n20-гIа хаттар: Шарахь марханаш кхебнарг хила лаьи хьуна? Жоп: Мархийн бутт кхаби, цул тIаьхьа хIора баттахь муьлхха кхаъ дийнахь марх кхаба. Абу ХIурайрата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан Элчано (саллаллахIу IалайхIи ва саллам) олуш хезир шена аьлла: “Собре бутт (мархийн бутт) кхебна, хIора баттахь кхо марха кхабар - шер марханаш кхабар ду”. [Ахьмад] https://vk.com/yalsaman\n19-гIа хаттар: ШахIидийн дарж дези хьуна? Жоп: Мархийн бутт кхаба. Iамр ибн Муррат ал-ЖухIанис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, цхьа стага Пайхамарна (саллаллахIу IалайхIи ва саллам) тIе веъна хаьттира: ХIун аьлла хета хьуна хIай АллахIан Элча, ас АллахI воцург кхин Дела ца хиларца, хьо АллахIан Элча хиларца тешалла дича, пхи ламаз дича, закат дIа делча, мархийн бутт кхаба кхобуш, цу баттахь буьйсанаш ден йича, хьанах хир ву со? Пайхамар элир: “Бакълуьш болчех а, шахIидех а хир ву”. [Са\nАссаламу 1алайкум братья и сестры! В нашей группе каждый может поболтать, тему новую создать, На вопросы отвечать, Так что, дорогой участник, Не теряйся, не стесняйся, По активнее общайся, Ведь Ваш голос и ответ, Это наш авторитет. Ищу надежных модераторов?! кто хочет быть ими пишите ватсапе "87782625395" или вличку здесь;)\n76 762 participants


61080, ХАРКІВСЬКА ОБЛАСТЬ, місто ХАРКІВ, просп. Льва Ландау, буд. 27\n760/ХР/49д-19 діючий 01.07.2019 01.07.2019 01.07.2024


Чеченська мова для початківців | Вивчення чеченської мови безкоштовно\nВивчення чеченської мови безкоштовно\nЗнак МФА (IPA)\nти я він молодий старий це хлопчик дівчина дитина хліб брат сестра мій твій дружина чоловік його хороший поганий дуже ми ми ви вони мама батько наш наш ваш їх\nіти / їхати куди магазин школа на роботу додому кіно кав’ярня мечеть всі іти / їхати звідки друг з праці дощ сніг знову сьогодні лікар лікарня жити де село місто людина багато грати брат і сестра на роботі вдома\nщо яблуко ім’я хто учень новий вчитель чеченець язик чеченська мова скільки рік клас сім’я один два тут міст широкий вулиця довгий будівля високий вода ріка вузький сад великий\nштани чорний сорочка білий туфля червоний шкарпетка зелений шапка блакитний куртка сірий коричневий жовтий квітка малий книга цікавий старий сумка гроші там праця гарний день бридкий ніч картина дерево небо сонце хмара короткий\nвчора ресторан весна навесні гора в горах осінь восени бабуся дідусь хворий здоровий трава зима взимку водій пасажир квиток літо влітку три чотири урок раніше вночі вдень кіт собака тоді важкий\nв гори автобус автобусом потяг потягом вокзал до дитячий садок пішки авто таксі ранок вранці вечір ввечері тиждень місяць зовні лука на луці разом Грозний Чечня холодний теплий вивірка\nстояти підлога на підлозі вікно біля вікна стіна на стіні стіл біля стіни на столі сидіти стілець на стільці часто птах під завжди двері біля дверей за столом лежати ліжко у ліжку але м’який твердий камінь тінь зошит ключ\nлюбити кохати подобатися хотіти колір не фільм так вино м’ясо пісня хотіти музей бути солдат тепер човен корабель літак літаком льотчик черга який легкий питання відповідь дурний мудрий команда квартира\nпити молоко чай пиво сік кава апельсин цукор мед лимон їсти суп картопля фрукт рідко риба сир вишня варення груша брати взяти купувати купити річ щотижня середина п’ять шість потім у солодкий гіркий\nписати лист диплом дипломна робота вірш домашній домашнє завдання чеченською мовою російська мова російською мовою читати вчитись газета швидкий повільний товстый тонкий університет щодня знати говорити письменник перекладач правда брехня казка\nробити танець танцювати працювати думка думати війна пожежник допомога допомагати навчання сон спати розмова розмовляти година знати ніхто особа жінка чоловік група дати рубль слово\nболіти мити голова рука нога лівий правий око вухо обличчя живіт спина волос ніс борода світлий брудний груди сиська груди грудна клітка рана тело горло шия зуб палець серце губа\nсім вісім шукати знаходити бачити чути місце вільний дорога голос сказати могти питати відповідати такий дякую кожного ранку час голодний іспит\nколи чому чий студент студентка прізвище працівник серед білого дня продавець показати продати дешевий дорогий солений кислий плиткий глибокий озеро калюжа море тільки рости дозрівати дорослий зрілий рахувати низький морква огірок овоч смак смачний\nопівночі серед білого дня\nЗначення та вживання відмінків\nИ чоловіки в 1\nжінки й 1\nадам ‘людина’ й й туька йу\nВідмінок розширення кореня\nАбс. – – – –\nРод. -(а)н, -ин -(а)н-ан -ар-ан -чу-н\nДав. -(а)на, -ина -(а)н-на -ар-на -чун-на\nЕрг. -о, -с, -а -(а)н-о -ар-о -ч-о\nОру. -(а)ца, -ица -(а)н-ца -ар-ца -чуьн-ца\nАлл. -е, -га,\nІне. -ехь, -гахь,\nАбл. -ера, -гара,\n(з чого?) -(a)х, -их -(а)н-aх -ар-ах -чу-х\nАбс. -(а)ш, -ий -(а)н-аш -ар-ш -й\nРод. -ийн -(а)н-ийн -ар-ийн -йн\nДав. -(а)шна -(а)н-ашна -ар-шна -шна\nЕрг. -(а)ша -(а)н-аша -ар-ша -ша\nОру. -(а)шца -(а)н-ашца -ар-шца -шца\nАлл. -(а)шка -(а)н-ашка -ар-шка -шка\nІне. -(а)шкахь -(а)н-ашкахь -ар-шкахь -шкахь\nАбл. -(а)шкара -(а)н-ашкара -ар-шкара -шкара\n(з чого?) -ех -(а)н-ех -ар-ех -йх\nВідмінок одн. мн.\nАбс. адам адамаш\nРод. адаман адамийн\nДав. адамна адамашна\nЕрг. адамо адамаша\nОру. адамца адамашца\nАлл. адаме адамашка\nІне. адамехь адамашкахь\nАбл. адамера адамашкара\n(з чого?) адамах адамех\nАбс. ахча ахчанаш\nРод. ахчанан ахчанийн\nДав. ахчанна ахчанашна\nЕрг. ахчано ахчанаша\nОру. ахчанца ахчанашца\nАлл. ахчане ахчанашка\nІне. ахчанехь ахчанашкахь\nАбл. ахчанера ахчанашкара\n(з чого?) ахчанах ахчанех\nАбс. наб набарш\nРод. набаран набарийн\nДав. набарна набаршна\nЕрг. набаро набарша\nОру. набарца набаршца\nАлл. набаре набаршка\nІне. набарехь набаршкахь\nАбл. набарера набаршкара\n(з чого?) набарах набарех\nАбс. лелорхо лелорхой\nРод. лелорхочун лелорхойн\nДав. лелорхочунна лелорхошна\nЕрг. лелорхочо лелорхоша\nОру. лелорхочуьнца лелорхошца\nАлл. лелорхочуьнга лелорхошка\nІне. лелорхочуьнгахь лелорхошкахь\nАбл. лелорхочуьнгара лелорхошкара\n(з чого?) лелорхочух лелорхойх\nВідмінок Однина Множина\nАбс. – –\nРод. -чу -чу\nАбс. дика адам дика адамаш\nРод. дикачу адаман дикачу адамийн\nДав. дикачу адамна дикачу адамашна\nЕрг. дикачу адамо дикачу адамаша\nОру. дикачу адамца дикачу адамашца\nАлл. дикачу адаме дикачу адамашка\nІне. дикачу адамехь дикачу адамашкахь\nАбл. дикачу адамера дикачу адамашкара\n(з чого?) дикачу адамах дикачу адамех\n1. особа одн.: со ‘я’\n(з чого?) сох\n2. особа одн.: хьо ‘ты’\n(з чого?) хьох\n3. особа одн.: иза / и ‘він, вона, воно’\nАбс. иза / и\n(з чого?) цунах\n1. особа мн.: вай, тхо ‘ми’\nВідмінок інкл. екскл.\nАбс. вай тхо\nРод. вайн тхан\nДав. вайна тхӯна\nЕрг. вай о̄ха\nОру. вайца тхоьца\nАлл. вайга тхо̄ьга\nІне. вайгахь тхо̄ьгахь\nАбл. вайгара тхо̄ьгара\n(з чого?) вайх тхох\n2. особа мн.: шу ‘вони’\n(з чого?) шух\n3. особа мн.: уьш ‘вони’\n(з чого?) ца̄рах\nтеперішній -у -а -о\nнедоконаний -ура -ара -ора\nA Grammar of Chechen (Z. Dotton, J. D. Wagner, англійська)\nЧеченский язык (Ю. Д. Дешериев, москальська)\nСамоучитель чеченского языка (И. Алироев, москальська)\nКороткий чеченсько-український словник


Ассаламу Iалайкум! Бера цомгуш доццушехь, пенси хIоттадайта мегий цунна (детская инвалидность)?\nБера цомгаш доццушехь, иза цомгаш ду аьлла пенси хIоттадайтар дика хIума ду аьлла ца хета суна. Дика хIума ца хиларал совнаха, йа иза мегар ду аьлла а ца хета суна, кхин дан хIума доцуш виссина вацахь, и хIума ца дича кхин рицкъа доцуш виссина вацахь, и ца дича хIаллакьхиларна герга велахь, йа вуьшта аьлча: хьарам долу хIума магочу хьолехь вацахь. ХIунда аьлча цу балхехь хьарам долу масех хIума долу дела:\n1) Цкъа делахь, харц лер ду иза, доцург ду алар ду иза, пуьташ боттар ду иза. Ткъа харц лер уггар даккхийчу къинойх ду, иза вайна массарна а хууш ду.\nДелан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) аьлла: «Бакъдолуш, бакълеро дикаллийна тIенисво, ткъа дикаллийно ялсаманина тIенисво; бакъдолуш цхьа стаг даим бакъ луьйш хуьлу, АллахIана гергахь "сиддикъ" (баккъалла а бакъ луьйш верг) аьлла дIавазваллалц! Бакъдолуш, харц леро (аьшпаш боттаро) воллийна (вочунна) тIенисво, ткъа волло (вочу хIумано) жоьжахатийна тIенисво; бакъдолуш цхьа стаг харц луьйш хуьлу, АллахIана гергахь "харц луьйриг" аьлла цIе тоьхна дIавазваллалц».\nКхин а аьлла Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна): «Бакълер тIедожадо ас шуна, бакъдолуш, цуьнца дика ду, ткъа и шиъ ялсаманехь ду. Верлаш пуьташ боттарх ларлолаш, бакъдолуш, цуьнца вон ду, ткъа и шиъ жоьжахатехь ду».\nIаишата (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан Элчанна (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) харц лерал чIогIа ца дезаш хIумма а дацара. Цхьаъ харц лийна хилар шена билгалдаьлча, иза кIеззиг хIуманна тIехь бен дацахь а иза дагара ца волура цунна, цо тоба керладаьккхиний хаалц». «Харц лер санна Делан Элчанна (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) ца дезаш (вон) гIиллакх дан а дацара…», - иштта деана ду и хьадис.\n2) Iехор а ду и хIума дарехь. Иза а къилахь хIума ду, бусалба стагца догIуш хIума дац.\nДелан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) аьлла: «Iехош верг вайх вац».\n«Iехош верг сох вац».\n«Вай Iехийнарг вайх вац. Мекирло а, Iехор а жоьжахати чохь ду».\n«Мекирло а, Iехор а, тешнабехк а жоьжахати чохь ду».\n3) Дукха хьолехь и хIума дечу хенахь (кехаташ кечдеш, уьш чекхдохуш, и.кх.дI.) кхаъ бала беза (взятка). Иза а хьарам хIума ду, даккхийчу къинойх а ду.\nIабдуллахI ибн Iамра (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Делан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) неIалт элира кхаъ луш волчунна а, иза схьаоьцуш волчунна а». Кхин а аьлла Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна): «АллахIан неIалт ду кхаъ луш волчунна а, кхаъ оьцуш волчунна а».\n4) Iехорца а, къайлахула а, тIехьашхула а деш долу хIума мухха делахь а дика дац, цуьнан тIаьхьло а дика ца хуьлу, иза гучудаьлча цунах хуьлуш долу зен а доккха хуьлу. Цундела, зен хуьлуьйтуш долу хIума Бусалба дино доьхкуш ду, вон тIаьхьло хуьлуш долу хIума а Бусалба дино доьхкуш ду.\n Ахьмад, Ибн Хьиббан.\n Ибн Хьиббан, ТIабараний.\n Абу Давуд, Тирмизий.\n Ибн Хьиббан, Хьаким.


Дизайн интерьера кухни - Кухня в загородном доме. Заказчик Евгений Кузнецов.\nДизайн интерьера кухни "Кухня в загородном доме. Заказчик Евгений Кузнецов."


Клакамас (гуо, Орегон) — Википеди\nКлакамас (гуо, Орегон)\nКлакамас (инг. Clackamas County) — АЦШ Орегон штатера гуо. Центр – гӀала Дамаск.\nинг. Clackamas County\n▲401 515 стаг (2015)\nМалтнома (гуо, Орегон), Худ-Ривер (гуо, Орегон), Уаско (гуо, Орегон), Мэрион (гуо, Орегон), Ямхилл (гуо, Орегон), Вашингтон (гуо, Орегон)\n4867 квадратан километр\nNational Register of Historic Places listings in Clackamas County, Oregon[d]\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Клакамас.\n375 992 стаг ↗376 905 стаг ↗379 780 стаг ↗383 628 стаг ↗388 263 стаг ↗401 515 стаг\nГуон майда 4,838 км².\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Клакамас_(гуо,_Орегон)&oldid=5076726»


47°06′12″ къ. ш. 5°52′59″ м. д.HGЯOL\n▲1441 стаг (2019 шеран 1 январь)\nКенже (фр. Quingey) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду.\nДозанашца йу БусьегӀ, Аббан-Дессуь, Биан-суьгӀ-Ду, Сессе (Ду), Шузло, Лаван-Кенже, ЛомбагӀ (Ду).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кенже&oldid=7967348»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 24 апрель, 18:57.


Безье (Эро) — Википеди\n▲77 599 стаг (2018 шеран 1 январь)\nБезье (фр. Béziers, окс. Besièrs) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Эро. Дозанашца йу Бассан (Эро), Бужан-сюр-Либрон, Сер (Эро), Коломбье (Эро), Корнеян (Эро), Леспиньян, Льеран-ле-Безье, Линьян-сюр-Орб, Мароссан, Мореян, Монтади, Монблан (Эро), Совьян, Сервьян, Вандр, Вильнёв-ле-Безье. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Безье_(Эро)&oldid=6682069»


Кастера-Бузе — Википеди\n44°00′02″ къ. ш. 0°55′10″ м. д.HGЯOL\nКастера-Бузе (фр. Castéra-Bouzet) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Тарн а, Гаронна а. Дозанашца йу Аск (Тарн а, Гаронна а), Бардиг, Лави, Мансонвиль (Тарн а, Гаронна а), Пюигаяр-де-Керси, Сен-Жан-дю-Бузе, Сен-Мишель (Тарн а, Гаронна а). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кастера-Бузе&oldid=6818504»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 18 октябрь, 18:34.


Сен-Венсан-ла-Шатр — Википеди\n46°13′18″ къ. ш. 0°02′10″ м. д.HGЯOL\nСен-Венсан-ла-Шатр (фр. Saint-Vincent-la-Châtre) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Де-Севр. Дозанашца йу Лез-Алле (Де-Севр), Шаий, Клюссе-ла-Поммере, Гурне-Луазе, Лезе (Де-Севр), Мезонне (Де-Севр), Сен-Кутан (Де-Севр), Сен-Леже-де-Монбрен, Fontivillié[d], Мель (Де-Севр). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Венсан-ла-Шатр&oldid=5184037»


СагӀси — Википеди\nСагӀси (фр. Sarcy) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.\nДозанашца йу ШамбгӀеси, Обии, Блиньи (МагӀна), Пуаи (МагӀна), Виль-ан-ТагӀденуа.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=СагӀси&oldid=7833337»


Севара Назархан - 'Любимые глаза' ( Klip ) » Onlayn.uz | Super Portal TaS-IX\nwWw.Onlayn.Uz | Super universal Tas-ix Portal !!! » Klip » O'zbek klip » Севара Назархан - 'Любимые глаза' ( Klip )\nСевара Назархан - 'Любимые глаза' ( Klip )\nO'zbek klip / Русские клипы\nДата - 15.12.2012\nПросмотры - 4314\nСевара Назархан в программе Живой звук.\nСевара Назархан - Севги алам\nСевара Назархан и Эльф – «Мы приходим» ( Klip )\nНимага кучирибам курибам бумаяптиииииииииииииии!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!???????????? 15 декабря 2012 14:12\nZamiro4ka, 100% KO'RSATYABDI KO'CHIRISHGA KESI VIDEONI KO'CHIRIB OLISH UCHUN SHU DASTURDAN FOYDALANINGDOWNLOAD YOZIB QO'YGANMIZ DOWNLOADNI BOSSEYZ KO'CHIRISH UCHUN DASTUR O'RNATDI SHU DASTUR ORQALI BARCHA VIDEOLARNI KO'CHIRA OLASIZ SIZDA KO'RSATMAYOTGAN BO'SA KOMPYUTERIZDA FLASH PLAYER YO' EKANLIGI YOKI ESKI VERSIYA\nbaribir kuchirib bulmayapti\n21 декабря 2012 21:42\n25 декабря 2012 20:32\nsuper 29 мая 2013 20:42


Монтеш (Тарн а, Гаронна а) — Википеди\n43°57′25″ къ. ш. 1°13′47″ м. д.HGЯOL\nМонтеш (Тарн а, Гаронна а)\n▲6406 стаг (2018 шеран 1 январь)\nМонтеш (фр. Montech) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Тарн а, Гаронна а. Дозанашца йу Ескаталан, Бурре (Тарн а, Гаронна а), Бресоль, Финан, Лакур (Тарн а, Гаронна а), Мас-Гренье, Монбартье. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Монтеш_(Тарн_а,_Гаронна_а)&oldid=5174324»


кхиамашна - Synonyms of кхиамашна | Antonyms of кхиамашна | Definition of кхиамашна | Example of кхиамашна | Word Synonyms API | Word Similarity API\nTop 10 similar words or synonyms for кхиамашна\nTop 30 analogous words or synonyms for кхиамашна\nАрсанукаев, Шайхи Абдулмуслимович Балхан кхиамашна а, дукха шерашкахь бина балхан а 2009 шарахь Шайхи Арсанукаевн елира ДоттагӀалин орден.\nНобелин совгӀат Нобелин весетца, совгӀат дала деза цхьа шо хьалха дина гучудаккхарна а, кхоьллинаргана а, кхиамашна а. Иза кхочуш деш дац. Масала, Жорес Алфёровна цо 1970-гӀа шерашкахь дина гучудаккхарна совгӀат 30 шо сов хан ялча делира.\nЦийн Халкъан Республика Партийн куьйгалхоша баланс латтайо экономикан кхиамашна а, тӀаман харжаш алсамъяхаран а темпашна юкъахь. «Тхо декъахь дац герз совдаккхаран къийсамехь, цхьанна а пачхьалкхана тӀеман кхерам а бац тхойгара», — билгалдаьккхира цийн коьрто Ху Цзиньтаос 2011 шарахь ша АЦШ вахча.\nАмаев, Махмуд Мутиевич Иза дийна волуш цунна ши совгӀат делира: «ЦӀен Байракхан» орден а, «ТӀеман кхиамашна» медаль а. Москвахь йолу «Комсомол Даймехкан тӀемтӀехь» цӀе йолу гайта хӀоттамехь 1943 шарахь дара «Махмуд Амаев иччархос хӀаллакбина мостагӀаш» цӀе йолу у. Цу тӀехь хӀора дийнахь гойтура цо хӀаллакбина фашисташ.\nНобелин совгӀат Шно́белин совгӀат, Игнобелин совгӀат, Антинобелин совгӀат () — Нобелин совгӀатан пароди. Итт Шнобелин совгӀат ло октябрь болалучу хенахь, боккъула Нобелин совгӀатхой кхайкхош хенахь, — цкъа хьалха велавеш, тӀаккха ойла йойтуш кхиамашна ("first make people laugh, and then make them think"). СовгӀат кхоьллина Марк Абрахамсас а, «Хила йиш йоцу талламийн анналаш» цӀе йолу беламе журналас а.\nЦуруев, Шарип Мовладович Нохчичоьн яздархойн союзан а, Российн яздархойн союзан а, Российн журналистан союзан а декъашхо, Нохчичоьн яздархойн союзан урхаллин декъашхо. 2012 шеран «Литература» номинацехь «Дато бухӀа» совгӀатан лауреат. Дукха шарахь бина кхолларалин балхана а, нохчийн литературан а, журналистикан а бина биллараман а цунна елла «Нохчийн Республикан дуьхьа бина кхиамашна» медаль.\nЯхиханов, Рустам Хожаевич Вина 1986 шеран 20 июлехь Соьлжа-ГӀалахь. 2000—2002 шерашкахь иза ихира Соьлжа-ГӀалара №14 йолу берийн исбаьхьаллин школе. 2005 шарахь иза деша вахара Репинан цӀарах йолу Санкт-Петербурган пачхьалкхан сурт дилларан а, скульптуран а, архитектуран а институтан сурт дилларан факультете. 2009 шарахь цунна Российн исбаьхьаллин академис «Дешарехь бина кхиамашна» цӀе йолу медаль елира.\nБерлинан университет Гумбольдтан университетан истори язйина дукха гӀарабевлла Ӏилманчийн цӀераш. 1901 шарахь, дуьххьара Нобелевн преми луш, цхьа преми яхара Берлинан университете нидерландин химикна Вант-Гофф Якоб Хендрикна. ШолгӀачу шарахь литературера Нобелевн премица билгалваьккхира Моммзен Теодор, ширачу дуьненан историн профессор. Физикера Нобелевн преми кхечира шайн Ӏилманан болх университетаца уьйр йолчу дуккха Ӏилманчашна. 29 лауреатана юкъахь бара Эйнштейн Альберт а, Планк Макс а. Химера кхиамашна преми елира Фишер Эмилан, Нернст Вальтеран, Ган Оттон, медицинехь Кох Робертан а, Варбург Отто Генрихна а.


Оьрсийчоь: чемпионатан IиндагIехь репрессеш\nОьрсийчуьрчу талламхоша а, суьдхоша а, полисхоша а тийна-таьIна хьийзош бу Iедалшна реза боцу нах\nОьрсийчуьра бахархой, Путин Владимирна дуьхьал берш а цхьаьна, самукъадаьлла бу Оьрсийчохь дIахьош футболан дуьненан чемпионат хиларна. ГIирма дIа а лаьцна, Украинан малхбалехь тIом болийчхьана 4 шарахь Кремлан пропагандо дийцира царна, Оьрсийчоь мостагIаша гоне лаьцна ю бохуш. Ткъа хIинца дуккха а нах баккхийбеш бу, махка баьхкинчу кхечу пачхьалкхашкарчу наха шайн сакъерарца а, доттагIаллица цу пропагандо цуьйцург дIалакъорна, яздо "Iамеркан аз" зорбанан гIирсо.\nМоскох Кермлна гергахь а, ткъа иштта кхин а Оьрсийчуьрчу 11 гIалахь а хIора денна цхьаьнабеттало футбол езархой. Цара хелхарш а до, эшарш а лоькху. Оьрсийчуьра социалан машанашкахь вуно дукха сурташ ду адамаш вовшашна маралелхаш даьхна. Синкъерам хаалуш бу Оьрсийчуьрчу телевизионийн хаамашкахь а.\nАмма Оьрсийчохь политикан бахьанашца махкахой хьийзор шайн тидамехь латточу юкъараллан жигархоша дуьйцу, махкахь севцна цахиларх лаьцна низамаш лардечу органаша дIахьош йолу репрессеш.\nОьрсийчоьнан къилбе – чемпионат а, " кӀеда-мерза телефон тохар" а\nОьрсийчоьнан къилбехь шина гIалахь – Ростох а, Сочехь а – дIахьош ду футболан дуьненан чемпионатан ловзарш. Цундела дуьненаюкъара синкъерам боьдучу ханна Iедалша чIагIдина оппозицин декъашхошна тIаьхьа хьажар.\n"Къилбаседа Кавказера экологин вахта" Iедалшца йоьзна йоцучу вовшахтохараллан кхеташонан декъашхо ю Русова София. "Iамеркан аз" порталан оьрсийн сервисан корреспонденте цо дийцира, "хьийзош ерг а, тидаме эцнарг а блоггерех а, экологех а, оппозицин вовшахтохараллийн жигархойх а лаьтташ йолу цхьа жима тоба" ю аьлла.\nШайн накъосте Витишко Евгенийга, цо ма аллара, "кӀеда-мерза телефон тоьхнера "Э" центрера, цуьнан хIун планаш ю, хIун дан дагахь ву иза къастош. Шайна ма хаьа иза хIунда тоьхна ю. Иштта телефон тоьхна "Э" центрера "Солидарность" тобанан жигархочуьнга Чириков Викторе а, бохуш дуьйцу Русовас.\nЦо бинчу хаамца, Iедалша хьийзош ю Краснодарехь берийн хирург болх беш йолу Оьрсийчохь магош йоцу "Открытая Россия" вовшахтохараллан декъашхо Антонова Яна. Русовас дийцарехь, лор ехачу хIусаме сих-сиха богIу полисхой а, верасаллан урхаллан белхахой а (Антонова Янин доьзалехь ву кхиазхо). Цара гIуданаш детта цу зудчунна.\nДIадаханчу кIиранах Антонова Янина а, Чириков Викторна а, "Открытая Россия" вовшахтохараллан кхин а 5 декъашхочунна а дуьхьал административан гIуллакх талла долийна Iедалша, уьш, ца хилча дика хир ду аьлла, пачхьалкхехь йихкинчу вовшахтохараллан декъашхой бу аьлла.\nГIирма: соцуш дац ГIирмера гIезалой хьийзор а, украинахоша мацалла хьегар а\nОьрсийчоьно 2014-чу шарахь дIалаьцначу Украинерчу ГIирмехь хьийзош бу меттигера гIезалой. Оьрсийчохь Мангал-беттан 14-чу дийнахь футболан дуьненан чемпионат йолаеллачул тIаьхьа а лахделла дац иза.\nИштта, репрессеш лелор шен тидамехь латточу Фейсбукерчу "ГIирман дакъа кхачар" тобано хаам бина, Мангал-беттан 18-чохь ницкъаллин структурийн белхахоша Ширачу ГIирмехь Сейтумерова Назифе дIалацарх лаьцна. Бахьана ду цуьнан телефонехь Украинехь вехачу майрачуьнга цо яздина кехаташ карор. ТIаьхьо и зуда дIахийцира.\nШолгIачу дийнахь ФСБ-н белхахоша, хIусамех а хьаьжна, лецира ГIирмерчу гIезалойх йолу Алупкера яхархо Кайданова Наджие. Иза дIахийцира масийтта сохьтехь лейинчул тIаьхьа.\nМангал-беттан 21-чохь ГIирмехь мацалла кхайкхийра Оьрсийчохь йихкинчу "Хизб ут-ТахIрир" исламан юкъараллан декъашхо ву аьлла, чувоьллинчу Примов Нурин нанас. Цо кхайкхам бинера Севастополерчу ФСБ-н урхалле, шен кIант дIахецар доьхуш.\nПримов Нури чувоьллина ву 2016-чу шарахь Гезгмашин-беттан 17-чу дийнахь дуьйна, Къилбаседа Кавказан тIеман гонан суьдо 5 шо хан а тоьхна. Карарчу хенахь таIзар токхуш ву иза Марий Эл республикерчу колонехь.\nКху деношкахь мацалла хьоьгуш ву ГIирмехь 2014-чу шарахь лаьцначул тIаьхьа, 20 ша хан а тоьхна, чувоьллина Сенцов Олег а, 10 шо тоьхна набахте хьажийна волу Кольченко Александр а, ткъа иштта 2017-чу шарахь, кхо шо 7 бутт хан тоьхна волу Украинера жигархо Балух Владимир а.\nФутболан чемпионат хилар бахьана долуш къинхетам а бай дIахецахьара аьлла дуьненаюкъарчу вовшахтохараллаша, шайна юкъахь Евробертан парламент а йолуш, кхайкхам бинехь а, Оьрсийчоьнан Iедалхоша шайн набахташкахь чубоьхкина латтош бу Украинан махкахой Сенцов а, Кольченко а, кхин а 64 политикан тутмакх а, яздо "Iамеркан аз" зорбанан гIирсо.


Аньи — Википеди\n50°15′36″ къ. ш. 2°45′34″ м. д.HGЯOL\n▼1899 стаг (2019 шеран 1 январь)\nАньи (фр. Agny) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.\nДозанашца йу АшикугӀ, МегӀкатель, Ваи (Па-де-Кале), БогӀен (Па-де-Кале), Фише.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Аньи&oldid=7810430»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 7 февраль, 15:45.


Каганов Ицхак. Электронная еврейская энциклопедия\nКЕЭ, том 4, кол. 21–23\nкагал Каганович Лазарь


Эталь (Франци) — Википеди\n49°50′51″ къ. ш. 4°26′37″ м. д.HGЯOL\nЭталь (фр. Étalle) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀденаш. Дозанашца йу Бломбе, Шийи (Арденаш), Марби, Мобер-Фонтен , Севиньи-ла-Форе. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Эталь_(Франци)&oldid=7545172»


Коррупци - "яц", "йогIург дIаялар" - ду\nКоорупци. Оьрсийчоьнан бахархошна хенахь новкъара дер доцу и сакхт доьлла Нохчийчуьрчу юкъарчу дахарх а. Хуьлда иза Iедалан хьукмат, къона адам оьзда кхиаде школа, я цогушниг когахIоттаве дарбан цIа – массанхьа а гучуюьйлу коррупцин маьттаза муцIара.\nКъилбаседа Кавказан кIошташлахь уггар дукха нийсо-бакъо хьехорца, хIора боккха ког биста кхаччалц, Iедалехь болчара мел дийриг Делан цIарца, Цуьнан дуьхьа,бахархойн дуьхьа ду бохуш, зевне кхайкхамаш беш схьайогIучех руспубликех цхьаъ ю Нохчийчоь.\nБакъду могIарерчу наха дало тоьшаллаш тергамза а дуьтуш,официалан дало терахьаш хьесапе эцча а го кхузахь харцонаш, хьарамлонаш лелорна массо тIегIан хьаькамаш, Iедалан хьукхмат –урхаллашкара белхой,тайп-тайпанчу доьшийлийн директораш, ур-аттал низамхой а бехк токхаман гIуллакхаш а долош жоьпе ийзош хилар.\nМехкан прокуратуран хьостано хааме даккхарца, 7 млн сом сов,цхьана вахархочун ахча лачкъийначу стагна дуьхьала долийначу бехк токхаман гIуллакхах хьулам бархьама,кехаташ тIехь бозбуанчаллаш лелийна Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министараллин талламан урхаллин комитетан белхо ву тахана бехке ийзош.\nЦуьнан гIуллакх зуьйш болчу говзанчашна хетарехь куьг бехке лоручуо полисхойн урхаллин ИЦ олучу информацин центр чу харц хаамаш белла. 7 миллион сом гергга Iедална йогIу ял охьа ца йилларна бехке веш,бехк токхаман гIуллакх долийна «Соьлжа гIалин горлифт урхаллин» цхьана хьукхматан директорна дуьхьал.\nШена пайденна балха тIехь хьарамлонаш лелорна жоьпе озийна Шелковск кIоштан Каргалинск эвлан Оьздаллин цIийнан директор. Харц бух тIехь цо дина къоланаш дахделла 2014 шеран Марсхьокху-бетта тIера 2015 шеран Стигалкъекъа- батте кхаччалц.\nГуьмсан кIоштан талламан декъо бехк токхаман гIуллакх долийна Хидин кIотаран ишкола директорна дуьхьал а. Талламхоша дийцарехь цхьана белхочунна тIе а яздеш цо кхушара 2-3 баттахь хьарам ахча эцна. Оццу Гуьмсан кIоштехь кхаъ эцарна бехке еш ю поликлиникан лор а. Ахча делча цо харц тоьшалла деш испаравка олу кехат даларна, лоьран дов суьде кхачийна.\nIедалан балха болчу наха цу кепара хьарамлонаш лелаярна долийна бехк токхаман гIуллакхаш шорта ду. Цхьаболчу бахархошна хетарехь царлахь кIезиг бац ца бевллачу денна зуламаш динарш а. Вуьшта аьлча лакхарчу хьаькамаша царна тIедожош ду «ца йогIу ял» яккхар боху могIарерчу наха. Масийтта шарахь дарбанан цIийнехь болх а бина,амал дацарна,доьзал хене баккха аьтто лохуш, Къилбе дIа а яхна,карарчу хенахь Туьменан кIоштехь къахьоьгуш ю Эгиева Дагман. Iедалан балхахь болчара ахчанаш эцар хьахаделча цо элира.\nДагман:«ГIийлачарна гIо дан декхар долуш бара уьш ба-м. Iедало алапаш а луш балхахь ма бу уьш. Бакъдерг дийцича кхечу агIор и ахча ца даьккхича а ца бовлу уьш. Лакхарчара охьадуьллуьйтуш а мА ду. Цара кхаьргара доккху,кхара мискачаьргара доккху. Шайн го бу-кх. Нийсо-м яц цхьана агIор. Кхечу кIошташкахь.Оьрсийн бехачу меттигашкаххьа-м дац Нохчийчохь дерг. Балха воьдуш,деша хIуттуш Къилбехь ,масала, аьттехьа а дац кхузахь дерг. Цигахь шен хьекъалца чекхволийта стаг. Ахча делчахьана,кхузахь,мел бух бацахь хьуна кехат ло-кх».\nСоьца кхаьънаш эцарх къамел динчу Дагманна хетарехь, дуьйцург а.дийрига цхьаъ долуш, бакълена а лаа а лиъна, Iедал тIедирзича. Юкъараллера дIадаккхала тарлора,кхаьънаш эцар боху и эхье сакхт. И тайпа лаам гайта,дахаре берзо Iедал сиха цахиларна ала хала ду цу хьокъехькъастаме хIума боху Дагмана.\n"Ца оьцург" ван а вуй теша?!


Дечкен-бутт 23, 2016\nСоьлж-ГIалахь пIераскана Нохчийчоьнан администраторехьа Кадыров Рамзанехьа Iедало хIоттийна хиллачу гуламан резолюцино бахарехь, Оьрсийчуьра оппозици литта еза, цуьнан декъашхой пачхьалкхана тешаме бу я бац толлуш. 1 миллион 400 ззар ларалучу мехкан бахархойх 800 эзар стаг вахана гуламе, аьлла ю полицин реляци.\nТергамчаша билгалдоккху, и терахь тIех дестийна ду, Iедало массо а махкарчу хьукматийн белхахой ницкъаша бигира митинге бохуш. Иштта, питане, нехан барт бохош яра, цхьаболчу бакъоларъярхошна хетарехь, Соьлж-ГIаларчу митинган дуккха а лозунгаш.\nОцу юкъанна Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире а, низаман урхаллашка а хIинца кехаташ коьхьуьйту оьрсийн цхьацца юкъараллаша, литературан, синбахамаллин белхахоша Кадыров Рамзан, оппозиционераш мостагIийн могIара хIитторца пачхьалкхерчу бахархошна юкъа цим туьйсуш ву, даржера вохаве бохуш. Кадыровн Нохчийчоьнах урхалла ден хан чекхйолу кхо бутт гергга хан яьлча.


Музеи Флоренции: Палаццо Веккьо. Что посмотреть. Отчет о поездке\nПалаццо Веккьо, отзывы. Что посмотреть во Флоренции\nКлючевые слова: Палаццо Веккьо, музеи Флоренции, Инферно, Экскурсии по Флоренции, отзывы о Флоренции, Тоскана Италия.


Маза (даар) — Википеди\nМазаца бошхап Урданехь\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Маза (маьӀнаш).\nМаза я мазат (Ӏаьрб., مَزة, желт. μεζέ, болг. мезé, макед. мéзе, схьадаьлла туркойн meze, юьхьанцара гӀажарийн مزه «чам, тӀекхоллург») Малхбален Лаьттайуккъера хӀордан йистехь — тӀекхоллучийн я кегийра даарийн, дукха хьолахь ло вахоран маларшца, масала къаркъанца, узоца, ракыца, ракияца я тайп-тайпана чагӀаршца.\nЛиванан кухнехь а, Кавказехь а, алсама Эрмалойчоьн а, Гуьржийчоьн а кухнешкахь, и даар охьадуьллу тӀекхоллург санна, доккхачу дааран дакъа санна. Нагахь, мазаца вахо маларш дацахь, цунах Ӏаьрбийн дашца олу мукъаббилат.\nТуркойн мазан бошхап\nЖелтойн маза: зайтдаьтта тоьхна, орегано тесна, зайташца, бепигца кечдина фета нехчанца бошхап\nТуркойчохь, мейхан олучу меттигашкахь, маза охьадуьллу ракица (анисан аперитив). Туркойн маза лаьтта кӀайн нехчанах, пастанах, бӀараш йолу цӀиен бурчах, йогуртах, шийла баклажанан салатах, артишоках, далманех, жижиган авголех.\nЖелтойчохь а, Кипрехь а, маза — довха я шийла, дукха хьолахь туьха тесна кегийра даарш. ХӀордан сурсаташ а охьадуьллу маза санна. Ресторанашкахь кечдеш долу мезех олу мезедеполион, хьалха дуьллу узо маларца.\nЛиванехь маза къоман даар ду. Маза хуьлу жижиг доцуш, жижигца я чӀераца. Тайп-тайпана тӀедаарш бошхап тӀекхоьхьу мосийттаза, пхиазза - иттазза. Даарш охьадахкаран стандартан рагӀ ю, хьалха охьайохку зайташ, тахиниш, салаташ, йогурташ, тӀаккха хасстоьмаш а, хӀоьаш а тоьхна даарш. Цул тӀаьхьа кегийра жижиган я чӀеран даарш, тӀаьххьара, охьадохку коьрта даарш, масала, гриль тӀаьхь жижиг. Тайп-тайпанчу хӀума юучу меттигашкахь бес-бесара даарш хуьлу, шайн башхаллаш йолуш, амма охьадилларан схема хийца ца ло. Шеран заманашка хьожжий охьадохку даарш, масала, гуьйренан чаккхенгахь, жижиган метта ло этмаьӀиг. Кечдеш алсама даарш долу дера, дерриг даа аьлла а дац.\nСербехь мазан юкъа йогӀу нехча, тӀуо, салями, кхагийна хьакхин жижиг, тайп-тайпана кепара бепиг, ткъа Боснехь а, Герцеговинехь а иза лаьтта онда нехчанех, тӀуох, дакъийна бежанан жижигах, шоврах, дакъийна йоьхьех.\nАлбанехь мазан бошхап лаьтта прошуттох (Ӏуьргаш долу хьакхин жижиг), салямих, шовранара нехчанех, цаьрца ло кхаьрзина бурч я зайташ.\n↑ Encarta Dictionary Online — определение мезе Архивйина 2009-02-21 — Wayback Machine\nВикилармехь йу Маза (даар) теман медиафайлаш\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Маза_(даар)&oldid=7413765»


Кем мне стать? Большая книга профессий (fb2) | Либрусек\nГлавная » Книги » Кем мне стать? Большая книга профессий (fb2)\nКем мне стать? Большая книга профессий (fb2)\nКем мне стать? Большая книга профессий 41M, 51 с.


Нохчийн меттан хьехархо – лаккхара дарж\nКарабеъна а балале юм эцна боьду хIара оханан бутт. Шен цIарца а лаьттаца бан безачу белхашна тидам хила безар гойту кху батто, амма вайн къоман дахарехь кхин цхьаъ а, охана дан дезаш меттиг а ю кхуо билгала йоккхуш. Иза – нохчийн мотт, вайн къоман мотт бахийта, безийта, кхион дан дезарг ду. Муьлха охана дича кхуьур бара-те, лаьтта тIера дIа ца болуш буьсур бара-те иза? Оцу хаттаршна жоп карон къахьоьгучарах бу нохчийн меттан хьехархой.\nБакъболу нохчийн меттан хьехархой бу ас буьйцурш. Шайн ненан мотт безаш буьйцуш, безаш хьоьхуш, иза дукхабезарна, иза кхуьур болу некъаш лохуш, карош, цу тIехь къахьоьгурш. Ишттанаш хилар кхин цкъа а тийшира со Хьалха-МартантIерчу №5 йолчу гимназин нохчийн меттан хьехархо Эльбиева Луиза евзича.\n– Луизел оьзда а, гIиллакхе а йолчу нохчийн йоIа латта ца хьаьшна, – даггара элира кху гимназин куьйгалхочо Гучигов Ризвана, – нохчийн къоман зударийн а, нохчийн меттан хьехархойн а юьззина векал а, оцу меттан говзанча а ю иза. Цо цкъа а аз айдина хезна дац суна берийн а, белхахойн а коллективехь. Цхьа цIена, сирла, адамаллин ерриге а дика амалш шеца йолуш ю Луиза. Вуьшта, балха тIехь дика ларош, лаккхара жоьпаллин къинхьегамхо а ю. Цхьа а шо дIа ца даьлла, цо Iамочу бераша цхьацца олимпиадашкахь, конкурсашкахь дакъа ца лоцуш а, толам ца боккхуш а.\nКхиамца Хьалха-Мартан №1 йолу школа чекхъяьккхина, цул т1аьхьа меттигерчу университетан филологин факультет а яьккхина, 1984-чу шарахь, Луиза нохчийн меттан хьехархочун болх бан йолаелира Соьлжа-ГIалин № 61 йолчу школехь.\nЦул тIаьхьа, кху 33-чу шарахь, ша хаьржинчу некъана юьстаха яьлла а, я дохкояьлла говзалла хийцина а меттиг ца еъна цунна, мелхо а хIора шарахь керланиг довзарна тIехь къахьоьгуш а, и карадерзорна тIехь кхиамаш бохуш схьайогIу иза.\nГимназин директора Р.Гучиговс кхин дIа а дуьйцу:\n– Нохчийн меттан а, литературин а методист хиларе терра, Эльбиеван белхан меттиг тхан гимнази хилла Iаш яц, цо дакъалоцу районехь а, республикехь а дIахьочу вайзаманан нохчийн меттан проблемаш йийцаре ечу Iилман-практикин конференцешкахь. Дуккха а шерийн белхан зеделларг доькъу районан школашкарчу хьехархошца – ша дIахьочу йиллинчу урокийн буха тIехь кечйо царна лерина семинараш. 2013-чу шарахь Луизас толамбаьккхира районехь дIаяьхьначу «Нохчийн меттан тоьлла хьехархо» конкурсехь, оцу шарахь, изза цIе йолчу республикин конкурсан дипломант а хилира цунах. 2015-чу шарахь цо дакъалецира «Юкъарадешар керлачу стандарташна тIедовларан некъаш» довзийтарна леринчу Ерригроссин семинар-совещанехь а. Еккъа цхьа хьоьхуш йолу хьехархо хилла Iаш яц Эльбиева Луиза – иза корматаллин говзанча ю.\nИштта дешнаш нохчийн меттан хьехархочух ала куьйгаллин хилар доккха дозалла ду.\nХууш ма-хиллара, хьехархочун белхан доккхахдолу дакъа берийн кхачаме хаарш ду. Оцу агIор а кхиамаш бу Луизин. Масаллина аьлча: 2015/16-чу дешаран шарахь Эльбиевас хьоьхучу дешархойн нохчийн меттан хаарш 65,5 процент яра, литературехула хаарш – 71,2%; 2016/17-чу дешаран шарахь – нохчийн меттан хаарш 67,8 проценте кхаьчнера, ткъа литературехула – 78 процент. Оцу кIеззигчу терахьаша а гойту, Луиза шен хаарех тоам бина Iаш цахилар а, хIора а шарахь муьлхха а цхьа кхоллараллин керланиг юкъадалош, цо къахьоьгуш хилар а.\n– Вайзаманан бераш кIез-\nзигчу хIуманах тамаша беш дац, – дуьйцу цо, – цхьаццадолчунна тIехь уьш хьехархочул а генабевлла а хуьлу. Вайн ма хаьа, мел аьрга яра вайна дуьххьара юкъаяьлла компьютер, проектор, ткъа тахана, уьш ца хилча, вайн болх дIа ца боьду. Ткъа бераш иштта долчу керлачунна тIе сиха кхуьу. И чIогIа дика а ду.\nДешархойн хаарш, цара мах хадор – иза ду-кх хьехархочун белхан лаккхара тIегIа. Оцу некъа тIехь а алссам кхиамаш бу Луизин. 2017-чу шарахь, кхуьнан дешархоша Цыкаева Хедас а, Мусаева Аминас а ненан мотт а, литература а номинацехь толамбаьккхира дешархойн Ерригроссин олимпиадехь. Оццу шарахь «Нохчийн маттахь тоьлла сочинени» конкурсан толамхо яра Даллаева Элита а. Ткъа 2017-чу шеран ОГЭ-н жамIаш а уггаре а лаккхара, 100 проценте кхочуш дара Луизас хьехначу дешархойн.\n– Луизин муьлхха а урок йиллина ю, – билгалдира кхеран куьйгалхочо Р.Гучиговс. –Муьлхха а могIара урок вайзаман технологин гIоьнца ло цо. Шеко яц и коьрта бахьана ду цуьнан дешархойн кхачаме хаарш хиларан. Стохка нохчийн меттан ОГЭ а Луизас хьехначу 51 дешархочо дикачу а, лаккхарчу а хааршца дIаелира.\n– Тхан коллективехь Луизас болх бо 20-гIа шо ду, – дийцира кхуьнан белхан накъоста Бетельгериева Сепас а, – тхуна евзичхьана а, нохчийн меттан хьехархочун лаккхара дарж дIакхоьхьуш ю иза. Иштта ала таро ю сан, цуьнан болх сайна дика бовзарна. Школин дахаре керла стандарташ юкъайовлале а дикка хьалха вайна Iемина йолу ламасталлин урокаш керлачуьнца тIеюзуш а, уьш исбаьхьаллин агIор къегина луш а, шен дешархойн хаарш кIорггера хилийта керла некъаш лохуш а къахьогуш схьайогIура иза.\nЛуизас дийцарехь, керлачу стандарташца нохчийн меттан урокашкахь бечу балхахь, цунна уггаре а мехала карийна берашца тобанашца а, шишшаммо цхьана а кхочушбен болх.\n– Оцу белхашкахь хIоранна а шен накъостан гIалат сиха го, юкъахь бечу балхахь вовшийн хаарш тIедузу, вовшийн гIо-накъосталлина Iема, – дуьйцу цо. – Ткъа Iамийнарг тIечIагIдеш жамIдарехь (рефлекси) хIора а дешархочун таро хуьлу шена девзина керланиг санна, ша цакхеттарг а билгалдан а, шаьш-шайн а, вовшийн а мах хадон а. Бакъдерг аьлча, вовшийн мах хадор мелла а кIезиг хилийта хьожу со. ХIунда аьлча, уггаре а амал кхуьу а, дерриге а уллора тIелоцу а хенаш ю сан дешархойн, цундела царна юккъе дегазалла йожарна кхоьруш, ларло со.\nКерлачу стандартийн могIара урок яра 8-чу классерчу берашца Луизас дIаяьхьна нохчийн меттан литературин урок-суд. «Бехке вуй Олдам шена хиллачу бохамна?» тема елларна леринарг а. Бадуев СаьIидан говзаршкахь хаза буьйцучу нохчийн маттахь, тIерачу духаршца нисбеллачу дешархоша башха ловзийра шайн ролаш. Тешаме векалийн кхеташонон (присяжные заседатели) кхиэл хилира: Олдаман дахарехь хиллачу бохамна бехке иза вац, аьлла. Олдама гайтинарг шен деца болу лерам лаккхара хилар дара. Къоман юкъараллехь бехачу могIара бахархоша шайн дайн гIиллакхаш ишттачу халонех чекхдовлуш Iалашдарна дехаш ду тахана а. Советан Iедало дукха къахьегна «ширачух бухадисина Iадат» вайна юккъера дIадаккха гIерташ. Иштта, итт я бIе шарахь цкъа адамийн тIаламазаллина дахарехь нислуш дерг, къоман гIиллакхех хилар а чIагIдеш. Амма оцу дерригенан а мах хадон корматалла тоьира дешархошна. Шеко йоцуш, иза цхьана урокан жамI дацара, оцу кхиэлана бераш тIедалош, хьехархочо дукха къахьегар гуш дара.


Сай — Википеди\nКӀай цӀог долу сай (Odocoileus virginianus)\nХийистера сеш (Hydropotinae)\nХӀинцалера сеш (Cervinae)\nНохчийн маттахь Сай (оьрс. Олень) — олу. Къилбаседехьара акха сай Тундран, тайган асанца Европехь, Азехь, Ӏамерикехь хуьлуш бу. Къилбехьа йолчу меттигашкахь Ӏаламан хьелашка а, шеран заманашка а хьаьжжина хуьлу иза.\nХХ-гӀа бӀе шо долалуш акха сеш долу меттигаш Европин Новгороде кхаччалц долчу декъехь а, Волга хин лакхенашкахь Казанехь а, Кама хин лахенашкахь а, цигара дӀа малхбалехьа Свердловскера Новосибирске кхаччалц яра. Ткъа, хӀинца къилбаседехьа хьала даьржина уьш. Алтайхь а, Генарчу Малхбалехь а сеш даьржина генна къилбехьа йолчу меттигашкахь.\nКъилбаседехьарчу сайн цхьацца тайпа башхонаш ю. Кхечу меттигашкахь церан батош, тӀехь чо боцуш, Ӏаьржа ю. Ткъа къилбаседехь долчеран батош тӀехь луьстта чо бу. Иза ца хилчи Ӏай, лай кӀелхьара буц юуш бажа йиш хир яцара цуьнан. Йоккхчу шелоно а, гӀоргӀачу лайно а йохор яра батош. Цхьа шатайпа ю цуьнан бергаш а. Шуьйра дӀа-схьа яхна ю шина агӀор сат-бергаш. Ӏаьнан заманчохь шина берга юккхе морса чо болу цунна. Ӏай тӀа детташ ло дӀа а хьокхуш бежа сай.\nКъилбаседерчу стечу сайн маӀаш хуьлу. Кхечанхьа долчийн уьш хуьлуш яц. ХӀора шарахь кур бужу цуьнан а.\nСен докъар аьхка а, гурахь а - буц, жӀалин нускалаш а ду, Ӏай - дечиган корсамаш, синтарш, диттийн чӀенигаш йоу цо.\nАкха сеш кхаа декъе декъало: тундрехь, хьаннашкахь, лаьмнашкахь. Тундрехь дукхах ду уьш. Цхьана метарал тӀех ло кӀорга диллича сай бажа ницкъ боцуш буьсу. Цундела цхьана меттехь дац церан дахар. Ӏаламан хьелашка хьаьжжина хуьйцу цара меттигаш. И меттигаш хийцар, шетан замане хьаьжжина, Къилбаседехьара Къилбехьа а, Къилбехьара Къилбаседехьа а ю. Къилбаседехь ло бергаца дӀа ца хьакхалуш чӀагӀделчи Къилбехьа кхелха уьш.\nХьаннашна юккъехь ло кӀорга диллахь а семса хуьлу шерачу арахьчул. Цундела Ӏай хьаннашкахь хуьлу церан дажар.\nАьхка йовхо хӀоьттича тундре хьала доьлху сеш. ХӀунда аьлчи чуьркаший, кхин йолчу садолчу хӀумнаший цӀий молу церан. Царах къаьхкий шийлачу метте кхелха уьш. Шабинчу океанан берда йистошка кхаччалц. Сеш дика дежа хин тӀогӀешкахь. Цигахь дежийлаш дика хуьлу ховха буц а, диттийн кондарш а.\nХьаннашкара сеш бӀаьста яьлчи хин берда йистошкахь, хин тогӀешкахь дежа, юха а цигахь механ хӀо алсам хиларна. Гурахь уьш хьуьнчу доьрзу жӀаьлин-нускалаш лоьхуш. Ӏай цара цигахь корсамаш а, гӀовда а, диттийн чӀенигаш а йоу.\nСешан уггаре а дика хьелаш кхоллало хьун йоцчу ламанан даккъашкахь. Цигара ло мохо дӀадоккху, малх хьаьжчи деша.\nСешна уггаре а кхераме берзалой ю. Царна тӀаьхьа йовлий толлуш лела уьш, цхьана а хенахь синтем хила меттиг ца буьтуш. Цу тӀоьхула тӀе адамаш а ду царех пайдаэца тӀаьхьадевлла. Берзалойх, адамех кхерам массо а хенахь лаьтта царна. Ткъа, йовхачу хенахь чуьркаша, горнаша кхин йолчу садолчу хӀуманаша хьийзадо уьш. Церан дебар кӀезиг хиларе хьаьжчи дика дисна уьш хӀу кхача ца луш. Шарахь цхьа эса до стечу сайно. Шиъ эса дар наггахь бен хуьлуш дац.\nКъилбаседера сай адамашна караӀема. Цигарчу адамаша цӀахь кхобуш леладо сеш. Уьш дӀа а дужу цаьргара шура а йокху. Аьттачул хьена ю цуьнан шура. Ӏ8 процент хьоналла ю цуьнан шурица. Ткъа, аьттан шурица 4 процент бен яц. Церан цӀокарчех боккха пайдаоьцу адамаша. Гоьнан меттина кӀела а юьлла, юргӀин меттана тӀе а тосу, цунах тӀеюху кетарш а йо, кога юху мачаш а йо.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сай&oldid=6084821»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 27 июнь, 18:15.


Еглевиль — Википеди\n49°00′27″ къ. ш. 1°25′13″ м. д.HGЯOL\nЕглевиль (фр. Aigleville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.\nДозанашца йу Шень, ЕкугӀ (ЭгӀ), Паси-сюр-Эр[d].\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Еглевиль&oldid=7829971»


Андинье — Википеди\n47°39′56″ къ. ш. 0°46′51″ м. д.HGЯOL\nАндинье (фр. Andigné) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а.\nДозанашца йу Ла-Шапель-суьгӀ-Удон, Le Lion-d'Angers[d], Лувен.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Андинье&oldid=7809823»


Клеон (Сен-МагӀитим) — Википеди\n49°18′54″ къ. ш. 1°02′08″ м. д.HGЯOL\n▼4924 стаг (2019 шеран 1 январь)\nКлеон (фр. Cléon) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-МагӀитим.\nДозанашца йу ФгӀенез, Уассель, ОгӀиваль (Сен-МагӀитим), Сент-Обен-лез-Ельбеф, ТугӀвиль-ла-ГӀивьегӀ.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Клеон_(Сен-МагӀитим)&oldid=7835833»


COVID-19 вирус марсаяларца Нохчийчохь QR-кодаш юкъаяьхна\nТIедогIучу оршотан дийнахь, ГIадужу-беттан 11-чуьра дуьйна, Нохчийчохь нах дIасалелачу меттигашкахь а, хьукматаш чу воьдуш а хьашт хир ю QR-кодаш, йа COVID-19 вирусна дуьхьал вакцинаци ярх сертификат, йа ун текхна ву аьлла тоьшалла. И хаам баржийна вирусна дуьхьал къийсам латто вовшахтоьхначу оперативан штабан куьйгалхочо Усмаев Вахита.\n"Эпидемин хьал эгIарца а, махкара санитаран-эпидемиологин токхо латтийта а ГIадужу-беттан 11-чу дийнера схьа дуьйна массо а организацешна (йохка-эцаран центраш, транспорт, садаIаран центраш, ресторанаш, кафеш, нахана оьшу хьелаш латтон сфераш) чувоьдучу заманчохь карахь хила еза QR-код, йа кехатан сертификат, йа тIаьххьарчу ялх баттахь лазар текхна ву аьлла тоьшалла", - аьлла ду Усмаевн дIахьедарехь.\nЙоллу хеначохь динчу зерашца, Нохчийчохь 23 239 позитиве тест гайтина, тIаьххьарчу дийнахь-буса 71 стаг тIекхетта кхин а. 21 591 дарба а хилла, лоьрийн тергонера ваьккхина. Верриг а кхелхина коронавирусан уьнах пандеми юкъаяьлчхьана 630 дархо.


Башкирийчоь — Википеди\nБашкирийчоь (башк. Башҡортостан Республикаһы, йоца цӀерш: Башкортоста́н, Башки́ри, кхин лелош ю аббревиатура РБ) — Российн субъект, республика (пачхьалкх). Ийдалйистан федералан гуо, Уралан экономикин кӀоштан дакъа. Коьрта гӀала — Уфа.\n↘4 038 151 (2020)\n2018 млрд. сом.\n330,4 эзар. сом.\nБашкирийчоьн коьртан хенан декхарш кхочушдийриг\nХӀост Гимн Башкортостана\nISO 3166-2 код RU-BA\nЕкатеринбурган хан[d], UTC+5:00[d]\nБашкирийчоь цӀе йолу историко-географин мехкан дакъа ду. Дозанаш ду Пермийн мехкаца, Свердловскан а, Челябинскан а, Оренбурган а областашца, ГӀезалойчоьца а, Удмуртица а.\n2.1 Географин хӀоттам\n2.4 Ӏаламан зонаш, ораматаш, дийнаташ\n2.5 Къоман паркаш а, заповедникаш а\n2.7 Сахьтан аса\n3.1 Шира мур\n3.2 Хьалхара истори\n3.3 XVI—XIX бIешераш\n3.4 XX бӀешо\n4 Пачхьалкхан хIоттам\n5 Административан-мехкан екъаялар\n7.5 Йохк-эцар а, финансаш а\n7.6 Туризм а, садаӀар а\n9 Ӏилма а, дешар а\n13 Массин хааман гӀирсаш\nСхьаяьлла башкир — башкорт (башк. башҡорт) этнонима. Нохчийн матте яьккхича «баш» — корта, «кхыр» — хадориг, ма-дарра гочдича хуьлу «Корта боккхург».\nДуьххьара хьахайо меттиг Башгурд кепехь ФазлаллахI Рашид-ад-Динан «Огуз-наме» белхан тӀехь VIII бӀешарахь. Башгирдаш, башгирд, Баскарди, Башгирди цӀераш ю массо а Ӏарбойн-персийн а, малхбузан а юккъерчу бIешерашкарчу хьосташкахь.\nXVI—XVII бӀешерашкахь оьрсийн хьосташкахь башкираш беха мохк билгалбаьккхина Уфан уезд я Башкири аьлла. Дуьхьанца цӀе лелайора Башкирь, Башкирди, Башкирийн провинци кепехь.\nРеспубликан Конституцица, Башкортостан а, Башкортостан Республика а цхьабосса ю.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан географи\nБашкирийчоь ю Къилба Уралан малхбузан басешкахь а, Уралан кӀажошкахь а. Республикера уггар лекха лам — Ямантау (1640 метр). Региона къилбаседера къилбеха йохалла 550 км, ткъа малхбузера малхбалехьа — 430 км.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан геологи\nГеологин хӀоттамца регионехь билгалйолу кхоъ коьрта область: Малхбузан, Къилбен, Ломан Башкирийчоь.\nРеспубликехь ю маьхкдаьтта (200 гергга хууш йолу меттигаш), Ӏаламан газ (тӀаьхьалон прогноз 300 млрд м³ сов), кӀора (10 гергга меттиг, балансан тӀаьхьало 0,5 млрд тонн кхаччалц), эчиган маьӀданаш (20 сов меттиг, балансан тӀаьхьало 100 млн тонн гергга), цӀеста (15 меттиг), даша, деши (50 сов меттиг), тӀулган туьха, дика цеманцан гӀирсаш долу меттигаш.\nКоьрта йаззамаш: Башкирийчоьнан охьадоьду хиш, Башкирийчоьнан Ӏаьмнаш\nБашкирийчохь ду 12 000 сов охьадоьду хи а, 2700 гергга Ӏам, куьйга бина Ӏам, хи латто меттигаш. Дукха ду латта бухара хин хьосташ. Даккхийчарех охьадоьду хиш: КӀайниг (Агидель) (1430 км) а, цуьнан геннаш Уфа (918 км), Дёма (535 км), Сим (239 км), Нугуш (235 км), Уршак (193 км), Ашкадар (165 км), Стерля (94 км). Дукхах долу Ӏаьмнаш республикан Уралан дехьарчу декъехь ду. Массо аьлчи санна Башкирчоьнан Урал дехьен Ӏаьмнаш ломан даккъашка терра озийна кепехь ду. Ӏаьмнаш чохь 40 кепара дукха чӀара бу. Регионан малхбузан декъера уггар даккхийчарех ду: Аслыкуль, майда 18,5 км², Кандрыкуль майда 12 км².\nӀаламан зонаш, ораматаш, дийнаташНисйе\nКоьрта йаззамаш: Башкирийчоьнан флора, Башкирийчоьнан фауна\nНугуш хин тогIе.\nШихан Тратау. Аренашна юккъахь лаьтта цхьалха гунаш Башкиричоьнан ша тайпа ландшафт ю.\nБашкирийн говраш Яктыкуль Iам уллохь.\nХьаннаш дӀалоцу 40 % сов республикан мохк. Урал кIожехь уьш ийна хьаннаш ю, малхбален ломан кӀелахь а, лаьмнийн кӀошташкахь а, Башкирийн Урал дехьахь а ю зезан-гӀеннийн, докхан хьаннаш а, таьӀана кӀохцалгийн тайга а. Урал кӀажошкахь ю хьун-аренаш докхан а, ножан а хьаннаш йолуш, тайп-тайпана бецийн а, огаран а аренаш, цул сов аренаш яьржина Урал дехьарчу кӀошташкахь а. Латта, коьртаниг, сира хьаннийн, Ӏаьржа, байн кӀайн-сира ду.\nРегионехь ду 77 тайпана декха дийнаташ, 300 гергга тайпана олхазарш, 42 тайпана чӀерий, 11 тайпана текхаргаш, 10 тайпана хи-лаьттан дийнаташ, 15 эз. Тайпана сагалматаш, 276 тайпана гезгаш, 70 тайпана веччалгаш, 120 тайпана моллюскаш, 140 тайпана искогбергаш, 1000 тайпана нӀаьний. Башкирийчоь Республикан ЦӀиен жайнин тӀехь ю — 18 тайпана декха дийнаташ, 49 тайпана олхазарш, тайпана чӀерий, 3 тайпана хи-лаьттан дийнаташ, 6 тайпана текхаргаш, 29 тайпана букъа даьӀахк йоцу дийнаташ, царна юкъахь 28 тайпана салматаш а.\nКъоман паркаш а, заповедникаш аНисйе\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан ларбеш болу Iаламан мехкийн исписка\nКеп:Внешние медиафайлы Республикехь 3 заповедник (Башкирин заповедник, Къилба-Уралан заповедник, «Шульган-Таш» заповедник) ю, 1 биосферан резерват, 1 къоман парк («Башкирия»), 29 заказник, 5 Ӏаламан парк («Асылыкуль», «Зилим», «Иремель», «Кандрыкуль», «Мурадымовн Iин»), 183 Ӏаламан иэс, Ботаникан беш-институт, 7 дарбан-могашаллин меттиг а, курорт а (ломан-санаторин Ӏалашбен гуо «Зелёная роща», «Карагай», «Юматово» санаторийн а, «Красноусольский», «Янган-Тау», «Якты‑Куль», «Ассы» кхин курортийн а). Башха Ӏалашбен Ӏаламан мехкан майдан барам бу 1064,7 эз. га (6,9 % Башкирийчоьнан майданах).\nЛуо диллина Иремель\nЯмантаун кӀажошкара гуьйренан хазнаш.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан климат\nКонтинентан климат ю. Температуран юккъера шеран барам: +0,3°С лаьмнашкахь, +2,8°С акъарийн тӀехь. Январан температуран юккъера барам: −18°С, июлан: +18°С.\nШеран маьлхан денойн барам 287 тӀиера Аксёновхь а, Белорецкехь а 261 кхаччалц Уфахь (уггар кӀезиг денош догӀу декабрехь а, январехь а, уггар дукха — аьхкен беттанашна).\nХӀаваан температуран юккъера абсолютан минимум ю −41 °С, абсолютан максимум: +42 °С. ХӀаваан температура 0° дехьайолу бӀаьста 4-9 апрелехь, гурахь 24-29 октябрехь, ломан кӀошташкахь 10-11 апрелехь а, 17-21 октябрехь. ХӀаваан ллюс температура йолу денош 200—205, лаьмнашкахь 188—193. Юккъера терахь тӀеххьарчу гӀуоролийн 21-30 майхь, уггар тӀаьхьара 6-9 июнехь, ткъа къилбаседа а, ломан а кӀошташкахь 25-30 июнехь. Юккъера терахь хьалхарчу гӀуоролийн 10-19 сентябрь, уггар хьалхара 10-18 август.\nШарахь йогӀу 300…600 мм йочанаш, республикехь хаъал йоккха башхалла хаало йочанийн, церан барам боьзна бу уггар хьалха атмосферан циркуляцин амалех. Къаьсттина чӀогӀа бу Урал лаьмнийн Ӏаткъам. Уралан лаьмнийн малхбузан басешкахь йочанийн шеран барам кхочу 640…700 мм, малхбален басешкахь 300…500 мм сов ца болу, Башкирийчоьнан малхбузан нийсачу декъехь 400…500 мм. 60-70 % йочанаш хуьлу шеран йовхачу заманахь (апрелера октябре кхаччалц). Аьхкенан беттанашкахь хуьлу максимум де-буьйсан йочанийн барам (78…86 мм).\nУггар хьалхара луо гучудолу терахь 12-20 сентябрь, уггар хьалхара луо дилларан терахь 16-24 октябрь, лаьмнийн кӀошташкахь 5-12 октябрь, юккъера луо дилларан терахь 3-13 ноябрь. Юккъера луо деша терахь 14-24 апрель. Луо диллина денойн барам бу 153—165, лаьмнийн кӀошташкахь 171—177. Юккъера а, уггар алсама а лайн кӀоргалла 36-55 см, максимум кӀоргалла кхачало 106—126 см. Лайн чкъоьран юккъера луьсталла уггар дукха долчу хенахь 240—300 кг/м³.\nБашкирийчоь Республика ю МСК+2 (екатеринбурган хан) сахьтан асанехь. Лелош йолу хан UTC хийцар ду +5:00.\nОцу хенан чохь регион еха 1919 шарахь, РСФСР сахьтийн асанаш юкъаяьхначу заманахь дуьйна, республикан малхбузан дакъа 1956 шо кхаччалц кхечу асанехь дара.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан истори\nШульган-Таш хьехан чура тархаш тӀиера ширачу стеган сурташ (копеш)\nКъилба Уралан махкахь шорта ораматаш, даьхни, тIулган гIирс хилла, цара маьI-маьIнера нах тIеозош хилла.\nТаханлера Башкирийчоьнан уггар шира адам дахаран иэс Кхарабалыкты Iоман уллора Урта-Тубе (Мысан) меттамотт ю, иза ю хьалхара а, юккъера а палеолитан муьрера. Мамонтийн, тIергIан мермаӀанийн, говрийн, кхин а дийнатийн сурташ ду Каповн хьех (Шульган-Таш) чура пенаш тIехь, уьш юкъадогIуйту тIаьхьарчу палеолитан (36400 шо хьалха).\nЦхьана версица говр караIамор доладелла историн Башкирийчоьнан махкахь, оцунан тешалла ду уггар шира говран даьIахкаш хилар Муллино II а, Давлеканово II а меттамотташкахь, C-14-ца хIоттийна хан вайн эрал VII—VI эз. шо хьалхе.\nМезолитан заманахь хаъал тIекхета бахархой, цуьнан тешалла ду Башкирин Урал дехьера оцу муьрера тайп-тайпана археологин иэсаш. Неолитан муьран амал гойту латта а, даьхни а лелоран экономике нах дехьабовларца.\nВайн эрал хьалхара II эзарна юккъера I эзар шераш доладаллалц болчу муьрехь (борзанан мур), болало Къилба Урал жигара караерзорца, кхуза абашевн оьздангаллера тайпанаш дахкарца доьзна ду иза. Абашевхой борза лелоран а, цунах белхан гIирс баран а лакхарчу тIегIанехь хилла.\nТура-ханан къуб, XIV бIешо\nХьажа иштта: Башкирийчоь (историн)\nМеттиг Башгурд кепара дуьххьарлера хьахадар ду ФазлаллахI Рашид-ад-динан VIII бIешерера «Огуз-наме» балхахь.\nБашгирдаш, башгирд, Баскарди, Башгирди цIераш евзаш хилла массанхьа а Iарбойн-персийн юккъерчу бIешерийн хьосташкара. Башкирин махках, цуьнан халкъах, гIиллакхех хаамаш битина IX—XIII бIешерашкахь Iарбойн географаш Ахьмад Ибн Фадлана а, ал-Балхис а, италин мозгIаро Карпини Планос а, голландхочо Гильом де Рубрука. Халкъан башкорт цIе дуьххьала хаало Саллам Тарджеманан (IX бIешеран хьалхара дакъа) белхашкахь. Ибн Рустес билгалдаьккхина, башкираш — «халкъ шен лаамера ду, Ийдал, Кама, Тобол, Яик лакхен юкъара Урал дукъан шине агIора мохк лоцу». Ткъа географа Идрисис XII бIешарахь яздина башкирийн шина махках лаьцна «чоьхьара а, арахьара а», хьахийна башкирийн гIаланаш Немжан, Гурхан, Караки, Касра, Масра. 1469 шеран Лаврентьевн шераш яздарехь хьахадо башкирийн латташ.\nX—XIII бIешерашкахь малхбузера башкираш Ийдалан Булгарин юкъабогIура.\n1220 - 1234 шерашкахь башкираш цахеддаш тIемаш бира монголашца, боккъал а, сецийра монголийн малхбузе тIелатар. Монголийн-башкирийн тIом лаьттира 14 шарахь. «Монголийн даггара дийцарехь» башкираш хьахийна гIезалой-монголашна уггар чIогIа дуьхьало йинчеран декъехь.\nXIII—XIV бIешерашкахь башкираш охьахевшина мохк Дешин Орда юкъахь бара. Башкирашна олаллин бакъо ло, алчи а мехкан автономи монголин имперехь. Монголин пачхьалкхан бакъонийн иерархехь башкирийн хьал гIоле дара.\nДешин Орда йоьхначул тIехьа башкираш Iийра НогIин ордахь, Казанан а, Сибрехан а ханаллашкахь.\n«Александр II а волуш башкирийн лечанашца таллар», Рубо Франц\nХьажа иштта: Башкирийчоь Россех тохар, Башкирийн гIаттам\n1557 шарахь бинчу бартаца, «шайн лаамца» Башкирийчоьнан Европера дакъа Россех тохар хилла. Иза нисделла 1552 шарахь, Казанан ханалло Россий пачхьалкхах дIакхетар дIатеттина, пхи шо даьлча, иза бахьнехь Россис тIемца схьа а яьккхина йохийна. XVII бIешеран юккъехь, Сибрехан ханалла йоьхначул тIехьа, факт хиллабашкираш беха дозан йисташкара мехкаш Российн юкъабагIарх.\nБашкирийн шежерешкахь масийттаза ялайо ойла башкираш Россех дIатохаран машаран аматех лаьцна, тIе паччахьан Iедалца хиллачу бартан юкъаметтигашха лаьцна а, кхин тIе иза хийца йиш ца хилар цхьаьна агIонан. Башкирашкахь йитира юьззина бакъо шайн мехка доладан, оцу тIехь шайн эскар латто, администраци хила, дин лело. Башкирийн а, Российн а башха юкъаметтиг хилар гайтина 1649 шеран «Килсан Гуламехь», цуо боху элашна, бахам схьабаккхарца кхерам тосуш цамагадо муха а башкирашкара латта схьадаккха. Иштта башкирийн бакъо яра туьха даккха. Мелла а тIехьуо паччахьан Iедало бохийра барт (дайн латташ дIалоьцуш, налогаш ойбуш, башкирийн Iедал хIаллак деш, нуьцкъала керста беш, кхин а), тIаккха масийттаза хилира Башкирийн гIаттамаш. Башкирашна уггар халаниг бу 1735—1740 шерийн гIаттам. И гIаттам боьдуш дукхаха долу башкирийн дайх дисина латташ схьа а даьхна дIаделира гIуллакехь хиллачу мещерякашна. Американ историко А. С. Доннеллис чот ярца, башкирех велла хIора виалгIа стаг.\nXVI бIешеран шолгIачу декъехь дуьйна XIX бIешо кхаччалц башкираш лаьцнера шуьйра мохк, къилба-малхбузера Ийдалан аьрру берд тIиера Тоболан малхбалера лакхенашка кхаччалц, къилбаседера Сылва хи тIиера, Ийдалан аьрру берд юкъа а лоцуш, къилбера Яикан (Уралехь) юккъе кхаччалц, аьлчи а дара Юккъера а, Къилба а Уралехь, Уралан кIажошкахь, ткъа иштта ИйдалтӀиехь а, Уралан дехьехь а.\nXVI—XVII бIешерашкахь оьрсийн хьосташкахь башкираш беха мохк билгалбаккхара Уфан уезд я Башкири олий. Дуьхьанца лелайора Башкирь, Башкирди, Башкирин провинци цIеран кеп.\n1708 шарахь мохк юкъабахийтина Казанан губернин Уфиман воеводалла аьлла, иза 1719 шарахь хийцира Уфан провинци аьлла. 1774 шарахь Уфан провинци дехьаелира керла кхоьллинчу Оренбурган губерни.\n10 (21) апрелехь 1798 омарца башкирийн махкара бахархой бина тӀеман-гӀуллакхан чкъоьрех (Башкирин эскар), царна тӀедиллина декхар Российн малхбален доза лардар дара. 1731 шарахь кхазакхийн латташ Российн тӀетоьхначул тӀехьа Башкирийчоьнан историн мохк империн чоьхьарчех дукхкханнех цхьаъ хилира, башкираш дозалардаран гӀуллакхе кхайкхар ца ийшира.\n1865 шарахь кхоьллина Уфан губерни Оренбурган губернех ши дакъа дина, иза лаьттара Уфан, Белебеевн, Бирскан, Златоустан, Мензелинан, Стерлитамакан уездех.\nБашкирийн дошлойн полкаш тӀом бира Оьрсийн эскаран могӀаршкахь Мининан а, Пожарскин а ополченин юкъахь, дакъа лецира Москвох паргӀат йоккхуш полякийн интервентех 1612 шарахь, къаьсташ яра церан роль 1812 шеран Даймехкан тӀамехь.\nБашкирийн АССР 50 шо кхачарна лерина поштан марка\nРоссийн Банкан 10 соьман мехаллин иэсан нахарт (2007)\nХьажа иштта: Башкхурдистан, Башкирийн АССР\n15 ноябрехь [28 ноябрехь] 1917 шеран Башкирин областан шурос кхайкхира, ткъа Башкхурдистанан кхолларан гуламо чӀагӀйира къома-мехкан автономи Башкхурдистан, иза Россехара дуьххьара къома-мехкан автономи ю. 16 ноябрехь [29 ноябрехь] 1917 шеран хилла кхел гӀараяьккхира. Коьрта шахьар Оренбургехь яра, ткъа тӀаьхьа хӀинцалерчу Башкирийчоь Республикан Баймакан муниципалан кӀоштерчу Темясово юртахь яра.\nБашкхурдистанан мехкан автономи кхайкхича республикан дозанех долу хаттар хӀоьттира. Курултайс чӀагӀйира ши проект: «Жима Башкири» а, «Йоккха Башкири» а. Ахьмад-Заки Валидис кховдийна кхоалгӀа проект а яра, иза хьоьжура уггар боккхачу мехкан кхолламе. Гражданийн тӀом бахьнехь хьалхара проект бен кхочуш ца ялаелира. Башкхурдистанан автономин республика Жима Башкирин дозанашкахь кхоллаялар жамI дара.\n1919 шеран 20 мартехь Москвохахь бартбаран куьг яздира Центран Советан Iедало Башкирин Советийн Автономин Правительствоца. Оцу кехат тӀе куьг яздарича, Советийн Россис дери дира къома-мехкан автономи, 1917 шарахь дуьйна йолуш хиларан. Хиллачу бартаца кхоьллира Автономин Башкирин Советийн Республика (АБСР). Топоним Жима Башкири кхин дӀа а лелайора АБСР меттана. 1919 шеран 23 мартехь ШРЦКХК «Известия» («Хаамаш») газетехь бартан текстан зорба тоьхна. И де лору официалан республика кхоьллинарг.\n1922 шеран 14 июнехь ШРЦКХК «Автономин Башкирийн Социалистийн Советийн Республикан дозанаш шордарехь» цIе йолчу декретаца Жима Башкири хийцина Йоккха Башкирица, оцу хийцамо 87 % башкираш цхьанатоьхна. АБССР официалан коьрта шахьар хуьлу Уфа гIала. Уфан губерни административан кеп дIайолу Башкирин Республиках а кхетий. Топоним Йоккха Башкири лаьттира 1930 шарахь кантонно-волостан декъадалар юкъара даккхалц.\n1925 шеран 27 мартехь тIеэцна дуьххьарлера Башкирийн Автономин Социалистийн Республикан Конституци, 1937 шеран 23 июнехь— шолгIаниг, ткъа 1978 шеран 30 майхь — кхоалгIаниг.\nСийлахь-Боккха Даймехкан тIом болчу хенахь Башкирийн АССР дIакхалхийна 100 сов промышленностан предприятеш, иттаннаш госпиталш, цхьа могIа центран пачхьалкхан меженаш, 278 эзар мухажир. ТIеман заманахь республикан махкахь кечйина боккха барамехь тIеман дакъош. Ладаме роль ловзийна промышленностан а, эскаран а маьхкдаьтта даккхаро, иза тIом балале теллина дара. Регионан бахархоша финансашца доккха гIолецира ЦIиечу Эскаран, гулдира миллионашкахь соьмаш хIаваан кеманаш а, танкаш а ян. Башкирийн АССР 280 вахархочун Советан Союзан Турпал цIе елла.\nТIом чекхбаьллачу муьрехь БАССР кхоллало керла гIаланаш (Салават, Кумертау), уьш хуьлу маьхкдаьттахимин а, машенашъяран, хIаваакеманашдаран а центраш. Дуора керла цIерпошт а, автомобилан а некъаш. 60—80-гIий шерашкахь БАССР даккхийчу темпашца кхуьура промышленность, юьртабахам, гIишлошъяр. 1980 шарахь Уфан бахархой цхьан миллионал сов болу.\n1990 шеран 11 октябрехь республикан Лакхарчу Совето кхайкхийра пачхьалкхан суверенитетан деклараци. Республикех Башкирин ССР ала долийра, тIехьуо хIинцалера Башкирийчоь Республика кхечира.\n1992 шеран 31 мартехь Башкирийчоьна куьг яздира Российн Федерацин пачхьалкхан Iедалан меженашний, цунна юкъахь йолу суверенан республикийн Iедалан меженашний юкъара бакъонаш дIасаекъаран Федеративан барт кIелахь а, Башкирийчоь Республикан а, Российн Федерацин а юкъаметтигаш бартан амалашца хилар гойту цунна Башкирийчоьнан Республикан цIарах бинчу ТIетохамна кIелахь а.\n1993 шарахь 24 декабрехь тIеийцира Башкирийчоь Республикан Конституци, цуо чIагIдира Республикан Президентан дарж.\nБашкирийчоь — Российн Федераци юкъахь республика (пачхьалкх) ю. Пачхьалкхан меттанаш — башкирийн а, оьрсийн а бу.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан байракх\nБашкирийчоьнан пачхьалкхан байракх чIагIйина 1992 шеран 25 февралехь.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан хIост\nБашкирийчоьнан пачхьалкхан хIост тIеэцна 1993 шеран 12 октябрехь.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан шатлакхан илли\nБашкирийчоьна шатлакхан илли чIагIйина 1993 шеран 12 октябрехь.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан Республикан Конституци\nКонституци — Башкирийчоьнан коьрта закон. ТIеэцна 1993 шеран 24 декабрехь.\nБашкирийчоь Республикан Конституцин Суд\nКоьрта йаззам: Башкирийчоь Республикан Конституцин Суд\nБашкирийчоь Республикан Конституцин Суд — конституцин тергаман суьдан меже ю, ша а, йозуш а йоцуш конституцин судлелоран гIуллакхан гIоьнца суьдан Iедал дIакхоьхьуш йолу.\nХамитов Рустэм Закиевич, Башкирийчоь Республикан Корта\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан Корта\nРегионан куьйгалхо ву, халкъо кхажтасарца хоржуш волу Башкирийчоьнан Корта. 2015 шеран 1 январь кхаччалц даржах Президент олура. Башкирийчоь Республикан Корта Хамитов Рустэм ву. Башкирийчоьнан хьалхара Президент — Рахимов Муртаза Губайдулович.\nПачхьалкхан Кхеташо — Башкирийчоь Республикан Кхурултай\nКоьрта йаззам: Пачхьалкхан Кхеташо — Башкирийчоь Республикан Кхурултай\nПачхьалкхан Кхеташо — Башкирийчоь Республикан Кхурултай — Башкирийчоьнан 110 депутатах лаьтташ йолу законашкхолларан меже (парламент) ю. Хоржу массара а кхаж тосуш.\nПачхьалкхан Кхеташон — Башкирийчоь Республикан Кхурултайн председатель ву Толкачёв Константин.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоь Республикан Правительство\nКхочушдаран Iедалан Лакхара меже Башкирийчоь Республикан Правительство ю. Башкирийчоь Республикан Правительствон корта Пачхьалкхан Кхеташонан — Башкирийчоь Республикан Кхурултайн пурбанца регионан коьрто хIоттош волу председатель ву.\n2015 шеран 26 ноябрехь дуьйна Башкирийчоь Республикан Премьер-министр ву Марданов Рустэм.\nРФ Президент волчохь йолу Башкирийчоь Республикан Бакъоелла Вакилат\nКоьрта йаззам: Россий Федерацин Президент волчохь йолу Башкирийчоь Республикан Бакъоелла Вакилат\nРоссий Федерацин Президент волчохь йолу Башкирийчоь Республикан Бакъоелла Вакилат — Башкирийчоьнан пачхьалкхан регионан кхочушдаран Iедалан меже ю, шен болх дIакхоьхьу Башкирийчоь Республикан Правительствон куьйгаллица.\nРФ Пачхьалкхан думера Башкирийчоь Республикан векалш\n2016 шеран 18 сентябран харжамийн жамIашца ВорхIалгIа кхайкхаман Российн Федерацин Федералан гуламан Пачхьалкхан думехь Башкирийчоь Республикан векалш бу депутаташ: Хамитов Р. З., Рахматуллина З. Я., Качкаев П. Р., Баталова Р. А., Бикбаев И. З., Юмашева И. А., Марданшин Р. М., Изотов А. Н., Ишсарин Р. Р., Байгускаров З. З., Ганиев Ф. Г., Шайхутдинов Р. Г., Ющенко А. А., Сухарев И. К., Омаров Г. З.\nРФ Федерацин Кхеташонера Башкирийчоь Республикан векалш\nРФ Федерацин Кхеташонехь кхочушдаран Iедалера бара М. Г. Рахимов (1993 шарера), А. Р. Якубов (2001 шарера), Р. Г. Искужин (2004 шарера), Р. К. Искужин (2006 шарера), Р. И. Байдавлетов (2008 шарера), А. Р. Гаскаров (2010 шарера), А. М. Бондарук (2011 шарера), Л. С. Гумерова (2014 шарера); законашкхолларан Iедалера — А. Я. Копсов (1993 шарера), М. М. Ишмуратов (1996 шарера), М. А. Зайцев (1997 шарера), К. Б. Толкачёв (1999 шарера), И. В. Изместьев (2001 шарера), Р. Г. Искужин (2006 шарера), Р. Н. Зинуров (2013 шарера).\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан административан-мехкан екъаялар\nБашкирийчоь Республика административан-мехкан хIоттаман гуранчохь екъало административан-мехкан субъекташка: 8 республикан маьIна долу гIала, 1 ЗАТО, 54 кӀошт, шайна чу 12 кӀоштан маьIна долу гӀала, 2 гӀалин кепара эвла (гIкэ), 828 сельсовет. .\nМуниципалан хIоттаман гуранахь, республикан административан-мехкан субъектехь, 2016 шеран 1 январан дозанашкахь кхоьллина 895 муниципалан кхоллам, царна юкъахь: 9 гIалин гуо, 54 муниципалан кӀошт, шайна чу 818 юьртан меттиг йогIуш, 14 ГӀалин меттиг.\nКӀошташ (муниципалан кӀошташ)\nРеспубликан маьIна долу гIаланаш а, ЗАТО (гIалин гуонаш) а:\nЗАТО гIала Межгорье.\nБашкирийчоь Республикан муниципалан кхолламашкара алсама долу къаьмнаш\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан бахархой\nРоссийн Пачстаткоман терахьашца болу бахархойн барам  4 066 972 ст. (2020). Бахархойн луьсталла — 28,45 ст./км2 (2017). ГIалин бахархой — 61,94 % (2518972). 29.85 % беха Уфахь а, цунна тIелетта йолчу Уфан муниципалан кӀоштехь а. Луьсталла кIезиг йолуш ю Зилаиран (3 ст./км²), Белорецкан (3,7 ст./км²), Бурзян муниципалан кӀошташ (4 ст./км²). Юьртан бахархойн уггар алсама луьсталла ю Уфн (37 ст./км²), Кармаскалин (30 ст./км²), Чишмин (29 ст./км²), Туймазин (27 ст./км²) муниципалан кӀошташкахь.\nБашкирийчоьнан къоман хIоттам 2010 шеран Шайолу Российн бахархой дIаязбаран терхьашца: оьрсий — 36,1 %, башкираш — 29,5 %, гӀезалой — 25,4 %, чувашаш — 2,7 %, марийш — 2,6 %, украинаш — 1 %, кхин къаьмнаш — 2,7 %. Шаверг регионехь вехарг 160 къоман векал ву.\nРеспубликан 2015 шо билгалделира Iаламан бахархой тIекхетарца (59 196 вина, 54 107 велла). Амма миграцин дIабахар (56,9 эзар дIабахнаш, 51,0 эзар тIебаьхкинарш) бахьнехь шаболу бахархойн барам охьабаьлла 806 стаг я 0,02 % 2014 шерца дуьстича.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан экономика\nРеспубликан экономика дукха отраслийн структура а йолуш, комплексехь кхиаран лакхара гайтамаш болуш а ю. ТIехьарчу шерашкахь Башкирийчоьнан аьтту белира экономикан хаъал диверсификаци ян. Иштта, масала, 2009 шарахь пайдане маьIданаш дахар регионан валови сурсатан структурехь яра 8,1 %, ткъа 2012 шарахь яра 2,9 %. Коьрта специализаци хьалха санна кечдаран промышленность ю, хьалхарчу рогIехь маьхкдаьттакечдар. РФ субъекташ юкъахь республика 1-чу меттигехь ю мехкдаьттакечдаран, бензин даран, дизелан дагорг даран, бежний лелоран, шура яккхаран, моз даккхаран барамца.\n2012 шарахь РВС барам 1 триллион соьмал совбаьлла. 2015 шеран жамIашца иза бара 1 трлн 421 млрд сом я 349,9 эз. Бахархойн цхьаьна синна. Кхиаран темпашца Башкирийчоь хьалхарчу пхеа регионашна юкъахь ю.\n2013 шеран Башкирийчоьнан РВС структура\n2015 шеран налогийн а, бюджете гулъечун а республикан барам хилира 266,3 миллиард сом. 146,7 млрд царех деара мехкан бюджете, федералан бюджете делларг хилира 119,6 млрд я 45 % бюджете чудеанчу барамах.\n2015 шарахь республике йина инвестицин барам хилира 316 миллиардов сом. Башкирийчоьнан Правительствон Iалашонаш юкъахь хьалхарчу могIехь ду 2019 шарахь РВС сегментехь инвестицийн дакъа 25 % кхачийтар.\n2014 шеран жамӀашца Башкирийчоь ю Россехь хьалхарчу меттигехь са йолучу предприятешца. Регионан 82,9 % предприятеш са йолуш ю. Пачхьалкхера юккъера барам 68,42 %.\nРеспубликан арахьара йохк-эцаран аьтту сальдо ю: 2013 шарахь 12,5 млрд доллар (экспорт: 13,7 млрд, импорт: 1,2 млрд). 2014 шеран жамIашца Башкирийчоьна арахьара йохк-эцаран зIенаш лелийра 104 сов дуьненара пачхьалкхашца.\n2014 шарахь «Эксперт РА» цIе йолу рейтинган агенталло Башкирийчоь лерина экономикан уггар кIезиг кхерам болу регион. 2014 шеран октябрехь Standard & Poor’s цIе йолчу дуьненаюкъара рейтинган агенталло чIагIйира Башкирийчоьнан кредитан рейтинг ВВВ тIегIанехь — прогноз цхьана эшшара ю. Ликвидаллин чIогIа гайтамаш а, чIогIа лахар декхарш а, барамехь лакхара финансийн гайтамаш а билгалбохуш, S&P говзанчаша тIаккха а юкъара ца долийта ВВВ рейтинг охьаяла магар — прогноз гIуо лору регионийн финансийн системана Россис гIуо Iаткъам бар бахьана долуш, цигара Российн Федерацин суверенан рейтинг охьаяла тардалар бахьнехь. Кхолламан критерешца ша схьаяьккхина регионана пачхьалкхачул лакхара рейтинг хIотто йиш яц.\nРеспубликан коьрта гIала Уфа, Forbes рейтингца Россехь бизнес ян уггар дикачарех ю.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан промышленность\nЯккхийчех промышленностан центраш: Уфа, Стерлитамак, Ишимбай, Салават, Нефтекамск, Туймазы, Октябрьски, Белорецк. Амалехь лакхара концентраци кхоллараллин, ах гергга промышленностан сурсаташ до Уфахь.\nЛадамечех промышленностан отраслаш — маьхкдаьттатодар (Башнефть-УНПЗ, Башнефть-Новойл, Башнефть-Уфанефтехим), хими, маьхкдаьттахими (Газпром нефтехим Салават, Уфаоргсинтез, Приютовн а, Туймазин а ГТЗ), маьхкдаьттадаккхар (ООО «Башнефть-Добыча»). Башкирийчоьнан маьхкдаьттатодаран комплекс ю Европехь уггар йоккхачех. Кхиана ю машенашъяр а, металл кечден а промышленносташ. Иштта ю дечиг кечден промышленность а, гӀишлошъяран гӀирс бар.\nБашкирийчоьнан промышленностан сурсаташ\nПхоьалгӀа чкъоьран тӀеман хӀаваан кеманийн турбореактиван мотор АЛ-41Ф1, Уфа\n1917 шо кхаччалц Башкирийчоьнан хӀинцалера махкахь яра 100 гергга тайп-тайпана предприяти, ткъа бахамехь промышленностан дакъа 15 % дара.\n1930-гӀа шерашкахь ССРС Халкъан комиссарийн Совето тӀеэцна «Башкирин АССР промышленность кхиоран хьокъехь» аьлла болу хӀоттам. Оцу шерашкахь биллина республикан маьхдаьттан промышленностан бух.\n1932 шеран 16 майхь таханлера йоккхачу промышленностан Ишимбай гӀалан лаьтта тӀехь, дуьххьала Уралехь а, Ийдалйистехь а баьккхина «Ӏаьржа дешин» хьалхара тӀадам.\nМаьхкдаьттан отрасль алсама хиларна 1990-гӀа шерашкахь хилла промыленностан йожар Башкирийчохь гуттар а кӀезиг хилира кхечу кечдаран промышленность йолчу регионел. Цуьнца цхьаьна маьхкдаьтта чекхдолуш хилар бахьнехь, иза даккхар цӀеххьана юхадаьлла 1980—2006 шерашкахь 39,2 млн тонн тӀиера 11,0 млн тонн кхаччалц.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан энергетика\nМЭС Тюпкильдын генераторш\nБашкирийчоьнан экономика кхиаран тӀегӀа дукха хьолахь билгалйоккху электроэнергетикан (13 % промышленностан сурсат) хьолаца. Цуьнан бух бу йовхонан электростанцеш: Кармановскан ПКӀЭС, Уфан ЙЭЦ-1, ЙЭЦ-2, ЙЭЦ-3, ЙЭЦ-4 Уфахь, ЙЭЦ Стерлитамакехь, Салаватехь, Зауральскан ЙЭЦ Сибайхь, Кумертаун ЙЭЦ. Башкирин АЭС яр сацийра Чернобылан авари хилча.\nАтоман энергетика кхиоран федералан программица (2005) тарло карладаккха Агидель гӀалахь Башкирин АЭС ян йолаяр.\nXX бӀешеран 80-гӀа шерашкахь Башкирехь меттигерчу предприятешкахь йора механ генераторш 30 киловатт ницкъаца йолу. Амма Советийн Союз йоьхначул тӀаьхьа дан долийнарг сацийра. Оцу хенахь хиллачу «Башкирэнерго» куьйгалхочун Абдурашитов Шамилас дийцарехь, республикан правительствон хила еза терго хиллехьара , Башкирийчоь шен Ӏилманан базица тахана хила таро яра механ энергии яккхарехь дуьненан лидер: «И базар вайн хир яра, вай кхин а ах дуьнен латтора яра вайн станцеш, ткъа Башкири хир яра механ индустрин малхбален центр».\nXXI бӀешо долалуш республикера альтернативан энергетика тӀехь-тӀехьа юхакхоллалуш ю. Туймазин кIоштан Тюпкильды юртан йисттехь ю зиеделла-экспериментан механ электростанци 2,2 МВт ницкъ болуш. 2018 шо кхаччалц къилба кIошташкахь ян дагахь бу ворхӀ маьлхан электростанци цхьанатоьхча 59 МВт ницкъ болуш. 2015 шеран октябрехь Хайбуллин кIоштехь болхбан йолаелла хьалхара рагӀ Бурибаевн СЭС 10 МВт ницкъ болуш, иза хилира республикера дуьххьара промышленностан СЭС. 2015 шеран январехь Северни юрт шаерг дехьаяьлла меха-маьлхан электростанцин тока тӀе, иштта иза а хилира республикера хьалхара нах беха пункт юьззина автономин электроэнергин тӀеяьлла, карлайолу энергин хьостийн бух тӀехь.\n2009 шарахь республикехь яра 189 йоккха а, юккъера а, 4511 жима предприяти гӀишлошъяран индустрера. Башкирийчоьнан гӀишлошъяран барам 2000 шарахь хилира 15,7 млрд сом, 2005 шарахь — 46,4 млрд сом, 2006 шарахь — 56,2 млрд сом, 2007 шарахь — 83,1 млрд сом, 2008 шарахь — 102,7 млрд сом, 2009 шарахь — 80,6 млрд сом. 2014 шарахь гӀишлошъярехь Россехь коьртачехь цхьаъ ю, ткъа ИФГ хьалхарчу меттигехь ю.\nМалхчубузуш маьлхахӀун арие. Ишимбайн кIошт\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан юьртабахам\nЯлта лелоран а, даьхний лелоран агӀора юьртабахам. Кхиадо кӀа, Ӏаьржа кӀа, сула, мукх (ялта) а, шекаран буракъ, маьлхан хӀу (техникан ялта). Республикехь кхиана ду жижиган-шуран даьхний лелор, жижиган-тӀаргӀан жа лелор, зӀакардаьхни лелор, говраш лелор, кхумыс даккхар, накхарш лелор. Шуьйра девза Россехь башкирийн моз.\n2009 шо долалуш Башкирийчохь болхбеш бара юьртабахаман сурсаташ деш болу 916 кхоллам, 4214 ахархойн (фермерийн) бахам, 588 эзар долара гӀоьнан бахам. 2007 шарахь республикан юьртабахамехь болхахь вара 285,6 эз. ст.\nЙохк-эцар а, финансаш аНисйе\nРегионан махка тӀехь бу 78 кредитан кхоллам: 11 Башкирийчуьра бу, 67 филиалаш ю. РФ Центран банкан мехкара меже ю Башкирийчоьнан Республикан Къоман банк, цунна юкъайогӀу 10 чотъяран-кассийн центр.\nТуризм а, садаӀар аНисйе\nКоьрта йаззам: Башкирийчура туризм\nКрасный Ключ шовда — дуьненахь уггар даккхийчех карстан шовда ду\nБашкирийчоьнан туризман а, садаӀаран а йоккха потенциал йолуш регион ю. Цуьнан Российн а, дуьненаюкъара а туристийн базарахь лакхара конкуренци латто таро хилар билгалдоккху дукха Ӏаламан хазнаш а, историн-оьздангаллин тӀехьуоно а.\nРеспубликехь даьржина ду хин чухула охьавар, Ӏаламан хазнашка вахар, санаторин-курортан дарба, ломан когасалазийн туризм. Башкирийчоьнан Ӏаламан ландшафташ тайп-тайпана хиларна цунах наггахь шолгӀа Швейцари олу, цуьнца цхьаьна иэшамаш а гойтуш, царна юкъахь тоъал кхиина йоцу хӀоьттина пайда бен туризман индустри.\n2016 шеран Башкирийчоьнан санаторийн-курортан комплекс юкъайогӀу 31 санатори а, профилактори а, 170 метта хӀотторан амалера кхолламаш. 2013 шарахь Башкирийчоьнан санаторешкахь садаьӀира 255 эзар стага. Билгалдоккху, дарбанан-могашаллатояран туризм шор ца яларан бахьан республике садаӀа нах ца бар дац, ткъа меттигаш ца тоар ду. Могашаллатояран хьашташ республикехь дукха ду, цхьайолу санатореш 100 % юьзна ю. Регионехь чубогӀу туристийн чот лелош ца хиларна, чубогӀучеран а, чоьхьарчу а бараман мах лахара хадийна. Цхьа могӀа Ӏаламан хазнаш дукха долчу муниципалан кIошташкахь, го дукха тергам банза садоӀуш берш чубаржар.\n2016 шеран Уфан хьешан цӀийнан фондехь 106 хӀотел а, хьешан цӀа а ду, лоьмаран фонд 3 641 лоьмар 6 443 меттиг а болуш. Шеран Уфан хьешан цӀийнин юккъера барам 60-70 % бу. 2015 шарахь Уфа баьхкина туристийн барам 650 эзар стаг бу, 2016 шарахь туризман Пачкомитето мах хадорца — цхьа миллион гергга стаг. Республикан коьрта шахьара догӀу доккхаха долу туристийн дакъа бизнес-туристийн ду, церан дакъа чубогӀучарех 80-90 % гергга ду. Шайн Ӏалашо хьажаран туризм йолу коьрта шахьаран хьеший 10-20 % гергга бу.\n2013 шарахь туризман барам хилира 4,28 млрд сом (1 меттиг ИФГ, 7 меттиг РФ), санаторин-могашаллатояран — 4,02 млрд сом (1 меттиг ИФГ, 4 меттиг РФ), хьешан цӀийнан — 3,75 млрд сом (1 меттиг ИФГ, 6 меттиг РФ). Иштта, туризман сферера коьртачу кепара механ белхийн шаболу барам хилира 12 миллиард сом, иза хуьлу 1 % гергга Башкирийчоьнан валови сурсатах. Регионера туризм сецош йолу фактор ю инфраструктура а, сервис а лакхарчу тӀегӀанехь ца хилар, кхузахь бен йоцу Ӏаламан объекташ гӀараевлла ца хилар, дозанера арахьа кхин а гӀуо евза. Тоам бацаршна юкъахь ду хьешан цӀен а, санаторин а лакхара мехаш, дукха хьолахь богӀу мах а ца хуьлу иза. Кхечу гӀийлачу агӀонаш юкъахь билгалдоккху йоца аьхке, хенан хӀоттам сиха хийцабалар, логистикин лахара тӀегӀа. ТӀехьарчо бохург некъаш ца хилар, туристаш садоӀучу меттигашка дӀасалелош фирманаш ца хилар ду.\n2016 шарахь дуьйна кхочушъеш ю «ДӀаелла Республика» проект, иза хьажийна ю чоьхьара туризм кхиоре, регионан бахархойн а, хьешийн а садаӀар тодаре. Порталан Ӏалашо ю мехкан хазнех хаамаш гулбар. Сайто таро ло шега маршрут хӀоттаяйта, шен тароне хьаьжжина, оьшучехь саца а соцуш. Дакъалаца кхойкху туроператоршка, транспортан белхалошка, туризмехь болхбеш йолу республикан кхин компанеш.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан транспорт\nРегионехула чекхдовлу автомагистралаш М5 «Урал», М7 «Волга», автонекъаш Р240 Уфа — Оренбург, Уфа — Бирск — Янаул, Стерлитамак — Белорецк — Магнитогорск, Бирск — Тастуба — Сатка, Уфа — Инзер — Белорецк, Серменево — Баймак — Акъяр — Орск, Белорецк — Учалы — Миасс, Мелеуз — Магнитогорск.\nХӀаваан хаамца регионан зӀе ю Российн мехкара а, ЛПД пачхьалкхашкара а иттаннаш гӀаланашца, ткъа иштта Желтойчоьнан, Цийчоьнан, ӀЦЭ, Туркойчоьнан гӀаланашца. Уфахь ю регионера уггар йоккха аэропорт.\nРеспубликехь болбо ОАО «РЖД» Куйбышевн ЦӀПН Башкирийн регион, чекхдовлу цӀерпоштнекъийн Горькийн а, Къилба-Уралан а геннаш. Кеманаш лела хиш: КӀайниг, Уфа. Кхиана ю биргӀан транспорт. Шо шере мел дели тӀекхета автомобилийн парк.\nӀилма а, дешар аНисйе\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан дешар\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан Ӏилма\nБашкирийчохь хь болхбеш ю 1644 школан хьалхара дешаран кхоллам, 1587 юкъарадешаран ишкол, 10 пачхьалкхан лакхара дешаран меттиг (ЛДМ), 17 ЛДМ филиал, 3 пачхьалкхан йоцу шайна йолу ЛДМ, 8 пачхьалкхан йоцу ЛДМ филиал.\nӀилманан кхолламаш гайтина республикан ЛДМ-ца а, отраслийн Ӏилманан-талламан институташца а (80 кхоллам гергга). 1991 шарахь кхоьллина Башкирийн ССР Ӏилманан Академи, хьалха 1951 шарахь дуьйна болхбеш яра ССРС ӀА Башкирийн филиал.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан оьздангалла\nРеспубликан шатайпа оьздангалла вовшахтоьхна цуьнан къоман а, жанран а дукхалло, оцу юкъадогӀу фольклоран, дешаран, Ӏилманан, архитектуран, музыкан, театрийн, хелхаран, суртдилларан говзаллин, динан, литературан, кхин а элементаш.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан спорт\nБашкирийчохь кхуьуш ю 100 сов спортан кеп, аккредитаци йина ю 75 сов регионан спортан федераци.\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан дин\nБашкирийчоьнан махкахь коьрта дин суннатан ислам а (67 % динан кхолламех), православин керстаналла а (22 %) ду. Регионехь болхбо 22 кепара йолу 1445 динан цхьанакхетарша. 1990 шо кхаччалц 15 маьждиг дара. Йоцучу хенахь регионан куьйгалхоша оьшу гӀирс вовшахтуьйхира, хӀора аьлча санна муниципалан/юьртан кхолламна шайна маьждигаш дуьйгӀира. 2010 шарахь болхбеш ду 1000 сов маьждиг, свыше 200 православных храмов и более 60 культовых зданий иных конфессий.\nМассин хааман гӀирсашНисйе\nКоьрта йаззам: Башкирийчоьнан массин хааман гӀирсаш\nРегионан алсама дакъа дӀалоцу ТВ-станцийн радиоретрансляторша. Москвохара центран каналаш доцуш, Башкирийчохь яржайо меттигера телевизионан а, радион а передачаш. Регион шаерг мобилан зӀе лоцуш ю, кабелан телевидени ю с 60 телевизионан канал долуш, сиха интернет ю.\nБашкирийн АССР арахоьцура газеташ: «Совет Башкортостаны» («Советийн Башкири», 1918), башкирийн маттахь; «Советийн Башкири» оьрсийн маттахь; «Кызыл тан» («ЦӀие зӀаьнарш», 1918), гӀезалойн маттахь; «Ленинсе» («Ленинхо», 1923), башкирийн а, оьрсийн а маттахь; «Башкортостан пионеры» («Башкирин пионер», 1930), башкирийн маттахь. Журналаш: «Агидель» (1930), «Башкортостан кызы» («Башкирин йоӀ», с 1968), «Хэнэк» («Шада», 1925), «Башкортостан укытыусыхы» («Башкирин хьехархо», 1924), «Пионер» (1930), башкирийн маттахь; «Агитаторан блокнот» (башкирийн а, оьрсийн а, гӀезалойн а меттанашкахь).\nТахана Башкирийчоьнан коьрта зорбанан массин хааман гӀирс бу газеташ «Башкортостан Республика», «Башкортостан», «Башкортостанан финансаш», «Кызыл таң», «Неделя», «Азна», «Атна», кхин а.\nРегионан гӀаланашкахь а, кIоштахь а арахоьцу меттигера муниципалан, юкъараллин, рекламан газет.\nБашкортостанан догӀу «кхоалгӀа республика» дешнийн маьӀна. Цуьнца цхьаьна хьалхара шиъ лору автономеш Башкурдистанан а, Башкирийн АССР а.\nБелорецкан а, Абзелилован а кӀоштийн дозанера панорама. Ломан когасалазийн комплекс «Абзаково». Октябрь, 2009 шо.\nӀуьйренан дохк Верхнеиткулово юьртан тӀехула.\n↑ 1 2 Оценка численности постоянного населения на 1 января 2020 года и в среднем за 2019 год (оьр.). Теллина 2020 шеран 13 мартехь.\n↑ Географические названия мира. Топонимический словарь / Поспелов Е. М. — Москва: АСТ, Астрель, 2008. — С. 528. — 1500 экз. — ISBN 978-5-17-054966-5, 978-5-271-20728-0.\n↑ Башкортостан / М. Г. Шарце (Органы государственной власти), М. Н. Петрушина (Природа), М. Д. Горячко (Население, Хозяйство), С. В. Кузьминых, Р. З. Янгузин (Исторический очерк), А. Н. Прокинова (Здравоохранение), В. Х. Ганиев (Литература), С. А. Рахимова (Театр) // «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 3). — ISBN 5-85270-331-1.\n↑ 1 2 3 Конституция Республики Башкортостан. Раздел 1, глава 1, статья 1\n↑ Республика Башкортостан // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8.\n↑ 1 2 Фазлаллах Рашид-ад-дин. Огуз-наме. Баку, 1987. С. 68, 69.\n↑ 1 2 Асфандияров А. З. Башкирия после вхождения в состав России (вторая половина XVI — первая половина XIX в.). — Уфа: Китап, 2006. — 504 с.: ил.\n↑ 1 2 Рычков П. И. Топография Оренбургская. СПб., 1762.\n↑ Шайдуллина З. З. Особо охраняемые природные территории // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8.\n↑ Матюшин Г. Н. У колыбели истории (об археологии). — М.: Просвещение, 1972. — 255 с. — С. 229—230.\n↑ Антонов И. В. Башкиры и Башкирия по данным ал-Идриси//«Ватандаш», 2008. № 4.\n↑ Мажитов Н. А., Султанова А. Н. История Башкортостана с древнейших времен до XVI в. Уфа, 1994.\n↑ Рычков П. И. Топография Оренбургская. Ч. I, СПб., 1762, С.84.\n↑ The Russian Сonguest of Bashkiria. 1552—1740 A Case Study in Imperialism By Alton S. Donnelly. New Haven and London, Vale University Press, 1968.\n↑ Доннелли А. Завоевание Башкирии Россией, 1552—1740. Уфа: Издательство «Башкортостан». 1995. — 287 с. Пер. с английского Л. Р. Бикбаевой.\n↑ Указ Императора Павла I. — Именный данный генералу отъ Инфантерiи Барону Игельстрому, съ приложенiемъ примѣчанiя на описанiе Оренбургской линiи.10 (21) апрелехь 1798 года\n↑ Еникеев З. И. Правовой статус Башкортостана в составе России. Уфа: «Гилем», 2002. — 374с. — с.228\n↑ В данном случае имеется ввиду нереализованный проект границ республики, который не следует путать с образованной впоследствии Большой Башкирией.\n↑ Зиннатуллин Закир. Караван-Сарай и 90-летие провозглашения Республики Башкортостан //Ж. Ватандаш, 2008, № 2. Архивацийина 1 декабрехь 2017 шеран.\n↑ В годы Великой Отечественной войны | XX век | История — 450 лет в составе России Архивацийина 8 февралехь 2009 шеран.\n↑ ПЯТЬ АРГУМЕНТОВ В ПОЛЬЗУ СУВЕРЕНИТЕТА Архивацийина 19 январехь 2012 шеран.\n↑ Декларация о государственном суверенитете Архивацийина 14 октябрехь 2008 шеран.\n↑ Парламентарии Башкирии приняли Закон «О Главе Республики Башкортостан». ИА «Башинформ» (2014, 25 декабрь). Теллина 2015 шеран 8 январехь.\n↑ Рустэм Хамитов вступил в должность президента Башкирии. РИА Новости (19 июля 2010). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 22 августехь. Теллина 2010 шеран 13 августехь.\n↑ Конституция Республики Башкортостан Архивацийина 5 апрелехь 2017 шеран.\n↑ Число муниципальных образований по субъектам Российской Федерации на 1 января 2016 года. Росстат (2016).\n↑ Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан (pdf). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 11 июнехь. Теллина 2013 шеран 5 мартехь.\n↑ Министерство финансов Российской Федерации. Паспорт субъекта. Республика Башкортостан. Архивацийина 2 июлехь 2015 шеран.\n↑ Фокин Д. Н., Синцов А. Ю. Приволжье. Большая книга по краеведению. — Эксмо, 2012. — С. 19. — 240 с. — ISBN 978-5-699-57053-9.\n↑ Статья в Башкирской энциклопедии(ТӀе цакхочу хьажорг)\n↑ ВРП в Башкортостане по итогам 2012 года впервые преодолел рубеж в один триллион рублей Архивацийина 6 мартехь 2014 шеран.\n↑ Республика Башкортостан в цифрах и фактах\n↑ Министерство экономического развития Республики Башкортостан. Внешнеэкономические связи Архивацийина 3 июлехь 2015 шеран.\n↑ Башкортостан — регион с минимальными экономическими рисками Архивацийина 16 декабрехь 2014 шеран.\n↑ Фокин Д. Н., Синцов А. Ю. Приволжье. Большая книга по краеведению. — Эксмо, 2012. — С. 18. — 240 с. — ISBN 978-5-699-57053-9.\n↑ Ветер перемен. Возродится ли в Башкирии альтернативная энергетика? Архивацийина 11 февралехь 2015 шеран.\n↑ Республика Башкортостан. «Позеленеет» ли энергетика? Архивацийина 30 январехь 2016 шеран.\n↑ Статья «Строительство» в Башкирской энциклопедии(ТӀе цакхочу хьажорг)\n↑ Бурханов Р. А. Сельское хозяйство//Статья в Башкирской энциклопедии(ТӀе цакхочу хьажорг)\n↑ 1 2 Банки.ру | информационный портал: банки, вклады, кредиты, ипотека, рейтинги банков России\n↑ Республика Башкортостан (туризм) // Межрегиональная туристская ассоциация «Приволжье»\n↑ 1 2 3 Постановление Правительства Башкортостана № 185 от 7 июня 2012 года о долгосрочной целевой программе «Развитие внутреннего и въездного туризма в Республике Башкортостан на 2012—2016 годы» Архивацийина 22 сентябрехь 2016 шеран.\n↑ Не нужен нам берег турецкий! Архивацийина 2 июлехь 2014 шеран. // Наша Версия, 14 октября 2013 года\n↑ 1 2 «Анализ гостиничного рынка Республики Башкортостан и перспективы его развития». Гареев Р. Р. // Журнал «Молодой ученый». — 2015. — № 19. — С. 367—370\n↑ Туристический поток в Уфе увеличивается, но инфраструктура оставляет желать лучшего // ГТРК Башкирийчоь, 5 августа 2016 года\n↑ 1 2 Постановление Правительства РБ о внесении изменений в постановление № 185 Архивацийина 19 сентябрехь 2016 шеран. // 31 декабря 2014 года\n↑ Р361 – «Магнитогорск - Сибай - Зилаир – Ира» | Автодороги России | Главная. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 26 февралехь. Теллина 2013 шеран 24 февралехь.\nИстория башкирского народа : в 7 т / Главный Редактор Кульшарипов, М. М.. — Уфа: Гилем, 2012. — Т. VII. — ISBN 978-5-4466-0040-3.\nБашкирийчоь Викидешнаш чохь\nБашкирийчоь Викиларма чохь\nБашкирийчоь Викикерланаш чохь\nБашкирийчоь Викигид чохь\nРеспублика Башкортостан // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8.\nГлава Республики Башкортостан Архивацийина 10 декабрехь 2010 шеран.\nКонституционный Суд Республики Башкортостан Архивацийина 23 ноябрехь 2017 шеран.\nХӀара яззам Нохчийн Википедин хаьржинчарех бу.\nХьост — «https://ce.wikidark.org/w/index.php?title=Башкирийчоь&oldid=6050990»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 13 июнь, 14:52.


Posted by lukamoci89 on 16.10.2018\nНе забывайте поделиться ссылкой с друзьями! Хуьйцуш ойла суна йоьвзи. Аюб Вахарагов Малх д1абузуш суьйре ю New Мадина Юсупова Генахь вог1уш вайча хьо Я кидаю деньги Mp3. Чеченская песни туда где небеса С Днём Рождения Земфира Mp3.\nШамиль Идрисов Яла суна сан дагчуьра Шамиль Идрисов Малх схьа кхеташ ара ялахьа. Для вашего поискового запроса Йог1Уш Йоьдуш Хьо Ца Гайчи MP3 мы нашли песни, соответствующие вашему запросу, но показывающие только 10 лучших результатов.\nЙог1уш йоьдуш хьо ца йайчи бомба ислам гуржуев. Наша поисковая система найдет любую песню.\nЧеченская Песня Марха досташ ара йолу. Ion Rata Mama Mp3. Йог1уш йоьдуш хьо ца йайчи бомба ислам гуржуев.\nХ1ар Хаз Йо1 Йоьвзи Шун. Let S Fly Away Mp3. Комплекс вольных упражнений 1 Mp3. Езнарг Йицлуш Дуьне Дай Х1арам С Днём Рождения Земфира Mp3.\nШамиль Идрисов Яла суна сан дагчуьра Zombieland Saga Op Mp3. МегаФон начинается с тебя Mp3. Вог1уш воьдуш хьо ца гайчи Амина Замхаджиева Для вашего поискового запроса Йог1Уш Йоьдуш Хьо Ца Гайчи MP3 мы нашли песни, соответствующие вашему запросу, но показывающие только 10 лучших результатов.\nabposeld к записи Ихь ара гьаз гьабхьну мичли песня


йСОХРЭ ЯСЛЙХ ДКЪ МНСРАСЙНБ ES Б лХМЯЙЕ. мХГЙХЕ ЖЕМШ. нАГНПШ, НРГШБШ, ТНРН. оПНДЮФЮ ЯСЛЙХ ДКЪ МНСРАСЙНБ ES Б ЙПЕДХР Х ПЮЯЯПНВЙС. аШЯРПЮЪ ДНЯРЮБЙЮ ОН лХМЯЙС Х аЕКЮПСЯХ. ╚щкейрпняхкю╩\nВЕУНК ДКЪ ОКЮМЬЕРЮ ES ESC-0015(ЙНД РНБЮПЮ 39294)\nщРНР РНБЮП ЛНФМН ЙСОХРЭ РНКЭЙН Б ЛЮЦЮГХМЮУ!\n6 ПСА. 90 ЙНО.\nмЮКХВХЕ Б ЛЮЦЮГХМЮУ: лХМЯЙ\nясоепжемю ДЕИЯРБСЕР ОН 31 ЪМБЮПЪ 2018 ЦНДЮ!\nаЕГНОЮЯМНЯРЭ Х ГЮЫХРЮ: гЮЫХРЮ СЦКНБ, гЮЫХРЮ...\nлЮЙЯХЛЮКЭМШИ ПЮГЛЕП ЩЙПЮМЮ: 8 "


Мецервисс — Википеди\n49°18′54″ къ. ш. 6°17′09″ м. д.HGЯOL\n▼2268 стаг (2018 шеран 1 январь)\nМецервисс (фр. Metzervisse) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель. Дозанашца йу Бюден, Дистрофф, Енгланж, Мецереш, Вольстрофф, Стуканж. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Мецервисс&oldid=5172787»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 октябрь, 17:53.


Маца доккхур ду Къуръан нохчийн матте?\nГуьржийчоь -- Къуръан дуьххьара гуьржийн матте даьккхина Лобжанидзе Георгий, Тбилисерчу университетан профессор, Тбилиси, 26Оха2012\nТΙаьххьарчу заманахь Европерчу а, Ιаьмеркарчу а пачхьалкхашкахь бехачу нехан Къуръан довза а, цуьнан маьΙне кхиан а болу лаам совбаьлла. Оцо царна аьтто ло уггаре къона дин кхетон а, бусулба нехан амалш йовза а. Цуьнга хьаьжжина алсамбевлла Къуръан гочдийраш а. Ткъа хир а дуй-те иза нохчийн маттахь?\n5 шо хьалха Къуръан гуьржийн матте даьккхина волчу Лобжанидзе Георгийс дика доьшу иза Iаьрба маттахь а. И болх бечу юкъанна ша шен керста динехь цΙин а велира, чΙагΙ а велира, хΙунда аьлча, шена мел хаза ду хиира муьлхха а дин, цуьнан кΙаргенашна хьо таьхьакхиа воьлча, элира цо. ГΙажарийчоьнан Ιедало, Лобжанидзес бина болх а тайна, доккха совгΙат а дира цунна.\nСтохка а, кхушара а даьхна Къуръан ан гочдарш ара масситта маттахь. Царалахь ду кху деношкахь, «ХΙора немцойн доьзале Къуръан » аьлла цΙе тиллина дΙахьочу кампаница а догΙуш, немцошлахь и даржор а.\nКепатоьхна а даьлла, кестта дΙасадаржор долуш ду бусулба нехан коьрта жайна украинахойн маттахь а. И гочдинчу Киеверчу 25 шо долчу Ιилман кандидатца, Ιаьрба мотт шерра хуучу Якубович Михайлоца къамел хилира Маршо Радион. Къуръан ма-дарра украинахойн маттахь охьадилла шега аьлча-м, и далуш хΙума дац, ткъа цуьнан маьΙна махкахошна довзуьйту гочдар кхолла шена бакъо елира и дан йиш йолчу КъахΙирерчу Фахд-паччахьан цΙарахчу Къуръан даржоран институто, ша и шен йолчу таронца дан а дина, элира Якубовича.\nЯкубович: «Цхьацца Ιилман белхаш тΙехь къахьоьгуш, со кхийтира, Къуръан шен матте гочдина а йоцчу Украинехь хала хир дуйла Малхбале кхоччуш талла а, халкъана йовзийта а. ХΙетахь болийра ас сайн 5 шаре бахбелла болу и болх. 2010-чу, 2011-чу шарахь чекх а баьккхи ас иза».\nЯкубович Михайлос а, оха къамел динчу Оьрсийчоьнан Бусулба динан урхаллерчу Iелимчаша а тоьшалла дарехь, Къуръан ан оьрсийн матталарчу гочдарех тоьллачех ларалуш ду таханенна Азербайджанерчу Кулиев Эльмиран гочдар.\nАмма тамаше ду цхьа хΙума. Къуръан гочдан шайна бакъо ло бусулба динехь а боцчу гочдархоша бусулба ларалуш а боцчу мехкийн меттанашкахь. Ткъа наггахь а дац цуьнан гочдар бусулба ларалучу Оьрсийчоьнан къаьмнашлахь.\nНохчийн маттах дерг аьлча, дехха лаьттира Къуръан гочдаран дехкар Нохчийчохь. Къуръан ан мотт Ιаьрба мотт бу, кхечу метттанашка и даккха магош дац, олура молланаша цхьа зама хьалха. И хьал амалх доьллехь а, я гочдар дан оьшуш болу ши мотт къоргга хууш нах ца бовлуш хиларна делахь а, тахана а дац Къуръан нохчийн матте а даьккхина даржийна.\nОцу хьокъехь къамел хилира Маршо Радион шен дахарх доккхаха дакъа Ιаьрба мехкашкахь бусулба дин Ιамош чекхдаьккхинчу Ιелимчица Теркйистерчу Ломаз-Юьртахь вехачу ШахΙид-Хьаьжица. Оха хьехийра Къуръан нохчийн матте даккханза дуьсуш хиларан бахьанаш.\nШахΙид-Хьаьжа: «Меттанаш дерраш а Делера ду. Нахана юкъа царна хууш болчу маттаца воуьйтуш хилла-кх цо тΙаккха элча а. Оцу нахана дин дийца а, довзийта а. Дин дезаш а хилча, и довза йиш а ца хилча, вай хьенан маттахь дуьйцур дара иза!\nМегар дац, аьлла, вай и дΙа а диллина, и Ιаьрбан маттахь дара, бохуш, Ιийча, тΙе чан а йиллина, чохь Ιуьллур ду-кх иза. Цкъа цхьа стаг я тоба охьа а хиина, иза гочдаре са-м туьйсу. Делаца, юккъехь стагга а воцуш, къамел деш ву-кх Къуръан доьшуш верг. Иза шен маттахь, цуьнан маьΙанах а кхеташ муха ца хуьлу тΙаккха!\nАмма я нохчийн матте а, я кхечу матте а Къуръан даккхалур дац, иза бакъду. Иза Ιаьрба маттахь доссийна ду. Ткъа маьΙна дан а мегаш ма ду цуьнан кхечу меттанашкахь, дихкина дац-дера иза-м. Нохчий маттахь хилча, дика дара-кх, стаг кхетар вара-кх, хуур дара-кх».\nШахΙид-Хьаьжас бохучунна тΙетоха дац хΙумма а. Цкъа вала а там бу нохчашлахь, нагахь санна вайн мотт кхидΙа а вайн халкъана оьшуш бисахь, Къуръан нохчийн матте даккха ваьхьаш а, хууш а стаг, я тоба.\nКъуръан меттанашка гочдаран тема шоръян догΙучух тера ду. Цундела кестта Маршо Радионо шуьйрра дуьйцур ду оцу проблемин хьокъехь. Долуш дерг цхьа беркъа хьал ду Къуръан ан маьΙнах кхета луучу нохчочунна хьалхахь. Интернетехь массех сайт ю Къуръан вайнехан меттанашкахь довзийта Ιалашо йолуш кхоьллина. Амма халахеташ делахь а, нохчийн маттаца долчу гΙалаташа кхета аьтто ца ло я гочдархочух а, я цо гочдечух а...\nДуккха а меттанашка дохуш лаьтта Къоран нохчийн матте кеста доккхур долчух тера дац


Нохчийн мотт кхиорехь сирла лар йитинарш\nПрозаик, драматург, поэт, нохчийн исбаьхьаллин литературин бухбиллархо, вина 1903 шеран 28 августехь Соьлжа-ГIалахь. КIентан бералла дIадахна Соьлжа-гIалахь а, Хьалха-МартантIехь а, Йоккхачу-АтагIахь а. Дуккха а гергара нах бара БадуевгIеран Хьалха-МартантIехь.\n20-гIа шераш юккъе даханчу хенахь язйина цо шен дуьххьарлера произведенеш. 1925 – 1926 шерашкахь "Серло" газета тIехь зорбатухуш арайийлина хIетахь цо язйина стихотворенеш а, кегийра дийцарш а. Волалуш волчу яздархочо шен коьрта Iалашо лорура къоман оьзда ламасташ чIагIдеш, вочуьнца къийсам латтош керла дахар дIахIотторехьа болчу къийсамехь исбаьхьаллин дашца дакъалацар. Бадуев СаьIид-Салихьан дуьххьарлера произведенеш а, ерриг цуьнан кхолларалла а и Iалашо кхочушъяре хьажийна ю.\n20-гIа шераш юккъе даханчул тIаьхьа яздан волавеллачу Бадуевс, 1928–1929 шерашкахь язйина идейни чулацамца а, исбаьхьаллин говзаллица а кхоччуш кхиина а йолуш, шен тоьллачарах йолу произведенеш ("ЦIеран арц", "Бешто"). Яздархочун дуьххьарлерчу произведенех ю цуьнан "Мацалла" цIе йолу повесть. Къехойн, хьолахойн вовшашца хилла юкъаметтигаш гайтина автора шен дуьххьарлерчу повесть тIехь.\nБадуевс шен произведенешкахь вочунна дуьхьал къийсам латтабо и вониг тIаьхь-тIаьхьа алсамдаларца, цунах нахана долу зулам хаддаза дебаш гайтарца. Ткъа произведени тIехь вониг шеца долу персонаж а цу тайпана нахана шегара довлуш долу вонаш тIаьхь-тIаьхьа совдохуш хуьлу, цо тIаьхьа деш долу вон хьалхарчул дуккха а зуламе а хуьлу.\nБадуев СаьIида боккхачу лаамца язйора берашна лерина произведенеш а. 1934-чу шарахь зорбанера араяьлла «Берашна совгIат» цIе йолу книга. Бос болу суьрташ а долуш, хаза кечйина книга яра иза. Цу тIехь автора бераш кхета долчу кепехь язйинчу стихашкахь дуьйцура паровозах, тракторх, кеманах, дирижаблах, цу хенахьлерчу техникехь керла хиллачу кхечу хIуманех а лаьцна.\n30-гIа шераш дуьйлалучу муьрехь Бадуев СаьIида юххера уьйр латтийна кхоллалуш йолчу Нохчийн драматически театраца. Коьрта долчу декъана къоман театран репертуар Бадуев СаьIидан произведенех лаьтташ хилла. Къоначу театран балха тIехь жигара дакъалаьцна ца Iаш, ша гоьваьлла драматург хиларе терра, театрана башха репертуар латтийна ца Iаш, къоман театран исбаьхьаллин куьйгалхо вара СаьIид бохуш, дуьйцу 30-чу шерашкахь Нохч-ГIалгIайн драматически театрехь болх биначара. Юьртабахам керлачу тIегIане баккхарехьа ахархоша латтийна къийсам гойту драматурго шен "Ламанаш хийцало", "Большевикаллица ялта дерехьа", "Политотдел", "Самаяьлла ячейка", "ЖаIуьнан доьзал" цIерш йолчу пьесаш тIехь. Шен заманан проблемаш хIиттош яра "Марха досту де", "ЦаIебийна зудаялор", "ПетIамат" боху пьесаш. «Таймин Бийболт» цIе йолу пьеса нохчийн исторехь а, иллешкахь вуьйцучу халкъан турпалхочух лаьцна язйина.\nЯздархочун исбаьхьаллин корматалла зазадоккхуш, кхуьуш йолчу хенахь хедира цуьнан кхоллараллин некъ.\nОбновлено (25.04.2017 15:12)


СегӀон (Сона а, ЛуагӀа а) — Википеди\nСегӀон (Сона а, ЛуагӀа а)\nСегӀон (фр. Céron) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Сона а, ЛуагӀа а.\nДозанашца йу Ле-Бушо, УьгӀбиз, АгӀте (Сона а, ЛуагӀа а), БугӀ-ле-Конт, Шамбии, Шене-ле-Шатель.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=СегӀон_(Сона_а,_ЛуагӀа_а)&oldid=7834632»


БагӀба — Википеди\n48°34′23″ къ. ш. 6°50′49″ м. д.HGЯOL\nБагӀба (фр. Barbas) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.\nДозанашца йу АнсегӀвилле, Бламон, ДомевгӀ-суьгӀ-Везуз, Алловиль, АгӀбуе.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=БагӀба&oldid=7810968»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 7 февраль, 15:59.


ВильгӀуа (Йонна) — Википеди\n▼388 стаг (2019 шеран 1 январь)\nВильгӀуа (фр. Villeroy, фр. Villemare) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Йонна.\nДозанашца йу Вильбужи, ФушегӀ (Йонна), Наи, Суьблиньи (Йонна).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ВильгӀуа_(Йонна)&oldid=7820739»


Нохчийчоь -- Клых Станислав а, Карпюк Николай а кхелан ладогIрашкахь, Соьлж-ГIала, стигалкъекъан-бетта 17-гIа де, 2016\nНохчийчохь шина украинхочунна Карпюк Николаяна а, Клых Станиславан а ен кхел тидамехь латтош ду Украинера Iедал. Стигалкъекъа беттан 19-чу дийнахь Нохчийчуьрчу Лаккхарчу Кхело толуш долу и гIуллакх дирзина охан-беттан 21-чу дийнахь. Кху беттан 18-чу дийнахь прокуратуралла дехар дира кхелъян кхайкхинчу нахе и ши стаг бехке лара, аьлла. Ткъа, цу шина украинхочуьнан адвокаташа и шиъ бехке хиларан тешалла ца хиларна и ши бакъве элира. Стигалкъекъа беттан 19-чу дийнахь кхелъян кхайкхинчу коллегино и ши бехке ву аьлла вердикт тIеийцира, делахь а, Клых Станислав озабезам бан хьакъ хилар лерира. Дагадаийта догIу, и шиъ бехкево Нохчийчуьрчу хьалхарчу тIамехь дакъалацарна а, цу тIамехь уггар лаххара а 30 оьрсийн эскархо верна а, 13 оьрсийн эскархо лазорна а.\nКарпюк Николайна а, Клых Станиславана а йина кхел емал йира Порошенко Пётра. И шиъ мукъавоккхур ву, аьлла дош делира цо. Кхечу Оьрсийчоьно кхел йинчу украинхойн Савченко хиллачу адвоката Фейгин Марка элира цу шина велла дIаваллалц набахте чохь яккха хан тохахь, цо и шиъ Украинана схьавалар халах дийр ду, аьлла.\n“Дан а дина, кхиндIа а сайга данлург дийр а ма ду, оха Оьрсийчохь политикан тутмакх лору Карпюк Николай а, Клих Станислав а, мукъаваккха. Минскерчу бартанца, верриг тутмакх мукъаваккха веза. Ас Арахьарчу Министераллан а, СБУ-н бегIийла лору косташ а дина,” яздо шена Фейсбук агIонна тIехь Порошенко.\nШена йинчу вердиктах вистхуьлуш, цуьнан адвоката Карпюк элира боху: “лайна карахь дац стаг дIахецар.”