МЕТТАН КЪАЙЛЕ - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » МЕТТАН КЪАЙЛЕ\nЭрида. Эриха. Урук. Месопотами. Хуррити. Хатти. Урарат. Арарат. Ардин. Сион. Чечен. Сесан(сасаниди). Урус — Мартан. «Астарт». «Тейшебуаэ». «Арес» ишта д1 а кхин а\nВай тохара дийцира, ламороша «эра» бохург, боьршаллийн лаамца\_ билгалонца доьзна дуьйла. Цу хьокъехь: «эр ка»; «эр су(сту)» ; «эр бог(бож)» боху масалш а дахкийра вай(терго е, толлучу ж1алах а вай – «эр» аларна )х1етахь . Шаьш церан — «ка аре бена»; «су(сту) аре бена»; «бог(бож) аре ена» , «уьстаг1 аре лаьцна»(ишта д1а кхин а) бохучу а аларшца вайна хезаш долу. Цу тайпа, вайна го, латинин –ламоройн и «эр »\_«ар»( «э»; «а» – дахде), боьршаллийн лаамца\_билгалонца доьзна дерг дуйла. Г1азакхийн кхетамера –«мужское начало» бохучунах терра а ша долуш.\nВуьшта, шен шолг1ачу маь1нехь , и -«аре» вайна кхета , г1азкхийн маттара –«поле»; «долина»; «равнина». Кхузахь билгаладоккхур вай, шумерийн –«ар»;г1азакхийн –«соха», ткъа церан —«ард»; г1азкхийн — «пашня»;«поле» санна хилла дуйла. Шумерийн и дош вайна хеза, нохчийн –«ар»(«а»- дехха. «молотить»); «урд»(я«ард»?) бохучу дешнашца а, ишта, масала; «хьажк1аш х1у+ара ехи» , я «куьме уьстаг1а аре леци», бохучу аларшца а . Т1ахьарчуьнан маь1наца, г1азкхийн маттара -«овен осеменил овцу» а долуш.\nЦу тайпа , нохчийн –«ар»(«а» -деххе); г1азакхийн — «производство» ; «воспроизводство» хуьлу. Ткъа ламоройн –«ар+к(а) барамехь и хилча; г1азкхийн –«копать» бохург а ду. Нагахь т1аьхьара — «ка(н)», г1азкхийн –«просо»; «злак» бохучу маь1нехь вай даладахь, и ламоройн –«ар+к а» хуьлу, г1азкхийн – «сеять злак».\nХ1инца и ламоройн –«арк»(«ахк») дало луур дара, ингальсан – «акр»(латтан бустам); «уорк»(«болх»), немцойн –«арбайт»( «болх») бохучу дешнашца. Кхузахь тамашина ду, немцойн – «арбайт» бохучох а, нохчийн маттахь — «ар(сеять; осеменить)+ бай+т1е» кепара этимологи ялуш хилар. Цу тайпа, вай тайп-тайпаначу меттанашкахь дахкочо оцу дешнаша гойту, шайн орамаш, дукха ширачу шумерийн маттара дуйла. Кхузахь ламаройн — «эркина»; «ардина» бохучу аларша а гойту, шаьш г1азакхийн маттара –«осемененные (земля)»; «засеянные(места)» бохучу кхетамехь дуйла.\nБилгаладоккхур вай ишта, оцу ламоройн-нохчийн «арк\_эрк» бохучуьнан масехь маь1на. Нохчийн маттара уьш, г1азакхийн маттахь а дахкош. а)«арк» -«копать»; «засеять». б) «арк\_эрк» — «река»; «речка». в) «арк(+арг)» -«пузырь»; «наполняемое емкость»; г)«ар+к(а)\_эр+к» — «овен семенной». Кхузара вайна го,ламоройн –«арк\_эрк» т1ера, г1азакхийн – «река»; туьркийн –«арык» хила тарлуш дуйла, ша юхнехьа а доцуш. Аьллачунна тоьшалла хета, арийцин ж1ахьаллийн динара цхьа ц1у а , шен – «Ар+к»(кхузахь; «овен семенной\_орашающий») ц1е йоллуш хилла хилар.\nВай йина и этимологаш тоаме хета, масала, «аре де»\_«аре до» бохучу аларшца, «х1у тасса»\_«х1у доккху» боху хьесапаш дуйла ган. Шаьш г1азакхийн маттара -«осеменить»; «осеменеляет» санна а долуш. Кхузара атта дало вайга, масала, «Ардон», «Арден» бохучу топонимин тидарш а. Шайн — «Ар+до(н)»; «Ар+де(н)» бохучу барамашца, шаьш —«х1у тоссу»; «х1у доь» меттигаш а долуш. Х1инца терго ер вай, нохчийн маттара — «аре(н) До(н)» боху гидроним а, г1азакхийн маттара – «степной Дон» хилла а ца1аш, шен шолг1ачу кхетамехь -«орашающая\_ осеменаяющая(река)» санна хуьлуш юьйла.\nИшта вайна го, вайн маттара — «аре до аре» а, г1азакхийн маттара -«жатвенные места», ткъа «араза аре» — «х1у доцу лаьтта»; «эрз баьлла латта» дуйла. Цаьрца цхьана го, латинин – «эрозия» а . Х1у цадолучу латтан а, х1у цакхуьучу зударийн а цамгарах ша олуш долу. Вайн – «араза» бохучуьнца цхьана эшаре дог1уш а, г1азакхийн маттара — «неосемененная(-женщина)»; «неорашенная(-почва)» бохучу кхетамехь а долу.\nХ1инца тудуьр вай, нохчийн –«эрг(а)» боху дош а. Вайн кхетамца ша —«эр+га(часть;)» санна долу. Далор вай, цу дашца доьзна цхьа ши масал: а)стом х1инца а эрга бу. б)кибашка х1инца а ятта яланза эрга ю, бохучу кепара. Кхузахь стоьман а, кибашкан а эрга хиларан бахьна вайна го, цхьанна маьлхан эралла(энергия), вукхунан ц1еран эралла (энергия) тоь1на цахиларна. Цул а совнаха, кхузара схьа вайна хаало, латинин «эрзац-продукт»(полупродукт) а, нохчийн – «эрга-сурсат» цхьаъ дуйла а. Ишта нохчийн –« эралла» , кхечу меттанашкара — «энергия»; «потенциала»; «потенция» санна а долуш.Дашна аьлча, физикехь белхан — энергин бустамаш а, «эрг» бохучу кхетамца (единица измерения) багарбо. Дукхоха болх , я энерги мел хилий а, церан и «эргаш» сов а лоруш.\nТкъа х1ара къамаьл вай алха нохчийн меттан хьал тодарах лаьцна дуьйцуш делахь, вай кхин а дахкор дара и тайпа дешнаш. Масала, «ардархо»- «производитель»; «ардаран пхьалг1е» — «производственный цех» ; «ар+дан+г(а)» — «проиводственные силы»\_ «воинство»; «аркарой» — «крестьяны»\_ «сеятели» ; «эраллийн \_ аралийн нах» — «воспроизводители»\_«воинство», бохурш а цхьана. Кхузара вайна т1акхха атта гур бара: «арийцы»; «армия»; «армада» бохучу дешнийн а кхетам.\nАмма кху белхан лерина 1алашо яц , шумерин – латинин – нохчийн меттан орамашкара , нохчийн маттахь керла дешнаш юкъе дахкон г1ерта. Амма кхузахь мелла а 1оттар ян дог1у аьлла хета , нохчийн меттан 1илманчашна. Цу аг1ора цара ма хуьллу болх а бина, нохчийн маттаца 1илманан а, техникан а, производстван а керла дешнаш юкъе цадахарна.\nАьллачунна т1етоха деза, Шумерера Нохчийчу кхаччалца ,вайн къоман мух1ажараллин азаллехь кхолла елла хиллачу топонимех, оцу 1илманчаша цхьа йолу этимологеш нийса йина цахиларх а. Ткъа ма дарра аьлча , иза цара шайн къоман диалектикаш к1оргера 1ама цаяр хета. И топонимаш толлучохь, шайна хуучу литературни маттах тоам а бина.\nТ1аккха вай дуьйцург эрна хабар цахетийта, иштачу топонимах масехь этимологеш ян хьовсур вай. Шайн –«эр»; «ар»; «ур»;«1ур» бохуш а,вуьшта а орамаш долучеран. Кхузахь цхьацца цакхетамаш цахилийта , цкъа хьалхара билгаладоккхур вай , вай т1аьхьара аьлларг, ламоройн –«1уьйре» санна вайна гуш хилар . Масала, цигарчу баккхичара олура; «1ур дер аз, я сур дер аз». Литературни маттаца аьлча; «1уьйренна дара из, я суьйренна дара из», бохург дара иза.\nЦу тайпа, оцу дашо вайна уггаре хьалха гойтург де долало(начало) хан – 1уьйре ю. Вуьшта , шен кхечу маь1ница, ша нохчийн кхетамера г1азкхийн матте аьлча –«мужское начало» бохург а ду иза. Ала дашна, ламоройн – «сейре»\_сайре» бохург а, «се»(«сте») орамна т1ера ду. Шен г1азакхийн маттара маь1на –«женское начало» лара бог1учу. Кхузахь дага тоссу, нохчийн цхьа шира х1етал-метал а. «Х1ун ду, ваша йишина т1аьхьа цакхуьу, йиша вешина т1аьхьа цакхуьу бохург», бохуш долу. Д1а ладоьг1ча цуьнан жоп а карадо вайна; малх= ваша (я мар), беттаса =йиша(я сесаг) санна дерг.\nАьллачо гойту, шираллехь вайнахана дей-буьйсий малх –бутти санна гуш хилла хилар. Малх = «ваша»( я «мар»), бутт =«йиша”(я «се») санна ларарца. Кхузара нохчийн матто кхетош хета, ж1ахьалийн заманашкахь дуккхачу къаьмнашна шайн таг1уташ, малхаца — баттаца лацар а, цара уьш «эри» -«се» (сте) ларар а х1ун хилла. Цул а совнаха, «ар»; «эр»; «1ур» «се» бохучу ормашца вайна го, «арийцы» , «семиты» боху этнонимаш схьа евла хила тарлуш болу бух. Ишта , хьалхарачеран –патриархат , шоллаг1ачеран — матриархат хиларан бахьнаш, оцу расаша ж1ахьаллийн заманашкахь, шайн – шайн ц1унаш «эра» -«се» ларарна хила тарлуш дуйла а.\nТкъа х1инца вайн тидарш долор вай, масала, Арарат бохучу топономина т1ера. Цуьнан «Ар+ар+т1(е)» кепара. Вай лакхе хьахийра — «ар(-и;-е; -а)», г1азакхийн маттара : «осеменить»; «молотьба»; «поле» санна хилар . Ишта шумерийн маттара цуьнан — «нох» боху маь1на а далира вай цигахь. Кхузахь кхето деза, нох, ша х1у д1а доь г1ирс(осеменитель) хиларе терра , ж1ехьаллийн заманашкахь эраллийн\_ираллийн («фаллическан культан») билгалло лоруш хилла дуйла. Цигара схьа лору вай, шумерийн –нохчийн «1ар – 1ур», г1азакхийн кхетамара – «начало дня» ; «мужское начало» санна хилар а. Схьагарехь, нохчаша а нахарах –«нох» алар, Нохь-пайхамар(а.с.) хиллачул т1аьхье бен ала долийна дац. Цул хьалха цунаха шаьш олуш хилла долу — «аар»(я,«1ар»)(«сеять-сеющий») дита а дитина. И ишта цара аларна бахьна хета, Нохь-пайхамаран(а.с.) ц1арна т1ера, ткъа важа, хууш ма хиллара ахархо хилла ву.\nАмма вай дийца долийначунна т1ера кхин гена девр дац вай. Цу тайпа, шумерийн – нохчийн «Ар +ар+т1(е)»(1ур+ар+т1е , я 1ар +ар+т1е) бохучуьнан хьесап вайна карадо, г1азкхийн маттара: «жатвенное поле где/над»; «осеменяющее поле где/над»; «плугное место где/над)» санна, ткъа цуьнан «1ар+ар+т1е» боху кеп, г1азкхийн маттара –«над долиной жизни» бохург а. Т1аккха «Ар+ара+т» топониман т1аьххара –«т», нохчийн –«т1(е)» а, г1азакхийн: «над»; «возвышенность»; «плато» санна лерийча, «Арарат» ломан ц1е а, муха кхолла елла го вайна.\nИзза, «Арарат» — топонимах доллу тидар вайна го, нагахь вай и – Урарту бохучу топонимах дахь а. Цуьнан – «1ур+аре+т1е» аьллачу бекъамца. Т1аккха цуьнан шумерийн -нохчийн кхетам а нисло, г1азкхийн маттара- «плугное поле где/над» бохучунах терра. Аьллачунна тоьшалла до, нохчийн –«урдо»(«пашня»; «пахотная земля») бохучо а. Шен -«1ур+де», я «1ур+дане» боху кеп, «нахаран аре», я «х1у д1а доь меттиг» санна лерийча. Г1азакхийн маттара шен кхетам –«плугное \_ пахотное\_сеющее земля где», бохург а болуш.\nКхузара вайна го, шираллера –«Нахерия» топоним а, ‘’Нох+аре’’ барамехь тидалуш юьйла. Ша, вай х1инца тидиначу – «Ар+ара+т»; «Ур+ара+т» бохучу топонимин хьесапехь а йолуш.\nЦул а совнаха, оцу топонимах терра шайн этимологеш хуьлуш – «Хурри»; «Хуррит» боху дешнаш хилар а го вайна. Масала , х1окху -«Х1(у) +ури(х1у+аре)»; «Х1у +ури+т(Х1у+аре+т1е)», бохучу барамца. Г1азакхийн маттара шайн чулацам: «посевные поля»: «посевные поля где\_над» а болуш. Вуьшта «хурриты» бохучуьнан маь1на а нисло — «х1у+арар+хой» санна. Шен г1азакхийн маттара маь1на – «зерноводы»; «жатвенники» бохучунах терра. Вай бохучунна тоьшалла до, шумерин маттара —«хуррит» , «айелла меттиг»(«ялта лело меттиг») бохург хиларо а.\nХ1инца вай рог1ера туьду дерг ду –«Хатти»(цунаха «хетти» динарш Тоуратан гочдархой ). Иза, нохчийн –«хьаьтта(-е;-и;-н;-не)» бохучу маь1нера, г1азакхийн – «нива»; «молотьба где\_над»; «зерновое поля»; «на току» а лоруш. Вуьшта дийцича, вай х1инца «хуррит» дашах йинна йолу этимологи ю иза а. Шен «хьаьттой» бохучу барамехь, г1азакхийн – «зерноводы»; «земледельцы» а йолуш. Ала деза, историкаша и хатти, шен шоллаг1чу ц1арца -«гатти» лоруш хиларх а. Амма оцу ц1арца а вайна го, нохчийн — «готой»; «готанхой» («земледельцы») бохург.\nТкъа х1инца юха а тидаме оьцур вай, лакхахьа вай дийцина –«эри»\_«ари». Урартан «Эрибуни» бохуш хиллачу г1алийн ц1араха — «Эри+буни» барамехь этимологи а еш. Цу ц1еран –«эри» боху дешдакъа, юх -юха юьйцур яц вай. Нохчийн — «эр+г1ал+ваьлларг» («буйный») бохучу дашца а , и юьйла гайтина. Цхьана девна шен боьршаллица , майраллица чуравуьлучохь иза ишта олуш хилар билгал а даьккхина .\nАла деза, кхузахь и «эри» санна вайна атта кхеташ, «Эра+буни» шоллаг1а дешдакъа – «буни» юьйла а. Г1азакхийн маттара –«обитель»; «жилище»; «изба» санна шен кхетам болуш йолу. Дашна аьлча, и санна «Буни» олу юрт а ю, вайн махкахь, Мак1ажахь. Шен бахархойха олуш дерг –буной а долуш. Цу тайпа, «Эри+буни»\_ «Ари+буни» бохучуьнца вайна го — «къонахойн г1ала»\_«т1емалойн г1ап» бохург. Ишта шен маь1на долуш кара йо вайна , Урартин кхечу г1алийн хилла йолу –«Арин+берд» я, Эрин+берд боху топоним (кхузахь:«г 1ала =г1ап = берд»).\nОцу топонимин мог1ара хета хурритин –«Ардини» а. Шен этимологи — «Эр+дини» я, «Ар+дени»\_«Ар+дони» а йолуш. Цуьнан шоллаха йолу – «де»; «ди» ; «до» дешдакъа хета, г1азакхийн – «мощь»; «сила»; «культ»; «делать» бохурш санна. Масала ,«Эр\_Ар –ди » бохучу барамехь иза го — «фаллически культ» бохучу кхетамехь. «Эр\_Ар де» бохучу барамехь – «къонахийн доьналла» санна. «Ар до (меттиг)» санна хилча, г1азакхийн маттара –«жатва\_молотьба где»,бохучох терра. Кхузахь билгала яха луур дара, Кавказера и тайпа кхин йолу а топонимаш-этнонимаш . Масала, «Эры» («эрой»); «Эрити»(«Эре т1е); «эрмалой» (х1инцалера эрмалой бац, хьалха заманашкахь цигахь баьхнарш бу. Ткъа вукхара шаьш шайха –«хайцы» олу); «Эриван»(«Эри +бен»); «Арцах» ишта д1а кхин а.\nЦу тайпа , шумерийн – «Эриду\_Эриде \_«Эрех(а)» а, ишта «Урарту»; «Хуррит»; «Нахария»; «Хетти» бохучу дешнаша цхьатерра кхетам ло вайна. Т1аккха цигахь баьхначу нехан цхьа этнос хиларан тоьшалла до, церан мотт, 1адаташ, «дин», архитектуран г1ишлош цхьатерро хиларо. Ишта, уьш ахархой, пхьелхий , т1емалой хиларца а го, х1инцалерачу цивилизацин бух цаьргара буйла.\nТкъа х1инца гойтур вай, вайн тайпанашца а, топонимашца а йолу оцу этносан «мухаран» -лар. Масала, и «мухар» го, вайн тайпанин-гарин «эрахой», «эритхой», «эрдсаной», «эрсаной», «арстхой», арцухой», «ур-г1алахой», «х1урикхой» бохучу этнонимашца. «Арштха», «Арстах», «Арцу –дукъ», «Арселой –дукъ , «Урзме-дукъ», «Ур-г1ала», «Эрд-корт», «Эртина», «Эрме-дукъ», «Урзме-дукъ» бохучу топонимашца а.\nКхузахь терго ер вай, Нохчийчоьнан топонимашца лела — «ар(е)», алха аренийн топонимашца лелла а ца1аш, лакхенашкара топонимашца а хилар. Масала; «Арстах», «Арцу-дукъ»(«Орца дукъ»), «Ариен-эвла», «Ариен –басса» и. д1а кх. а. Ишта вайна хаьа, б1ов-г1алан ц1енкъара хьала боьдучу бог1амах а, нохчаша –Эрда-бог1ам олуш хилла дуьйла. «Эр + Да бог1ам» бохучу барамера шен маь1на, г1азакхийн маттара — «столб(опора) Владыки Эра» санна а долуш.\nАьлларийг го, вай х1инца тида леринчу «Эрда –корт», «Арцу-дукъ» бохучу топонимашца а. Кхузахь тида цаоьшу аьлла хета «корт», «дукъ» боху дешнаш. Уьш «лакхенаш» санна вайна девзарна. Цундела юха а масехь дош эр вай, лакхахьа вай тидиначу «Эрда» , «Арцу» а бохучу дешнехь. Ала дашна, цараха хьалхарнийг вайн 1илманчаша А. Сулеймановс а, К. Чокаевс а шираллерачу таг1утан ц1е лерийна делахь а, амма шен этимологи янза дитина ду.\nТ1аккха вай дечу тидарца и — «Эр+ди», вай лакхе тидиначу х1урритин –«Ар+дин\_Эр+дин» санна, «эраллийн культ» бохучу маь1нехь ду. Ша «Эр+Да\_Ар+Да» бохучу кепехь, «боьршаллийн да»\_ «эраллийн да» а долуш. Ишта шен чулацам болуш хета -«Арцу» бохучу дешан маь1на а. Нагахь иза -«Ар\_Эр+Ц1у» аьлла дешахь. Шен этимологин маь1на — «эраллин ц1у\_ боьрша ц1у» а долуш. Цу тайпа, вайна гуш дерг ду, вай тидина долу — «Ардин =Эрда=Арцу» цхьаъ хилар.\nАьллачунца дог1уш хета, масала, цхьа хьовзам баьллачохь вай олу – ‘’ва Арцу вала’’(«Орца вала») бохург а. Соьга хаьттича и кхайкхам бац , вайн 1илманчаша боху –«лакханга хьовда». Цуьнан маь1на вайна хета, ж1ахьаллехь наха шайн «деле» кхойкхуш баьхна хила тарлуш долу – «ва Ар Ц1у» ,я «ва Ар Су» вала(вола)» бохург. Ша «Ар\_Эр+ Ц1у»=«Эр\_Ар +Су»(«бык семейной»\_«Лунный культ»\_ «Золотой телец») санна вайна гуш долу. Дашна альча, оцу ширачу арамейн –нохчийн «Ар\_Эр Су» т1ера грекаша д1а эцна хиллачохь тера ду, цара шайн ма1аш йолчу т1еман «дэлах» баьхна долу — «Арес»\_«Эрес» а.\nХ1инца хьовсур вай, оцу «Арцу», «Эрда» т1аьхьа — «корт» , «дукъ» боху, лакхенаш юьйцу дешнаш муха нисделла хила тарлуш ду. Иштачохь дагатоссу, 1эсачара, шайн ц1ерашца —«Ар»\_«Эр», «Ц1у»\_ «Су» , «Да»(«Владыка») боху орамаш долу «деларчийн» гоьмаш , лакхенашкахь х1иттош хилла дуйла. Ткъа царна уллохь шаьш юьттуш хиллачу т1улгийн къепалахь — «капище» а олуш.\nТкъа х1инца гайта хьовсур вай, оцу « Ар\_Эр су» бохучунаьн а, ж1аьхьалчу наха лакхенашка х1оттош хилла бохуш Тоурато юьйцучу — «Астарт» таг1утан а цхьааллийн билгалонаш. Кхузахь вайн тидам хуьлу, оцу «Аст+ар+т» бохучу ц1арца -«ар\_эра су» а, «лакхе» а боху ший а кхетам буйла. Нагахь вай и — « Аст+ар+т», ламоройн диалектица «Уст +ар+т(1е)» санна алахь. «Уст»= «су» ; «ар»= «ар»; «т1е»= «лакхе» а лоруш. Ала деза, цу таг1утан ц1е –«Астар» хилла юьйла, ткъа и д1а х1оттош йолчу лакхенан ц1арца а цунаха олург хилла – «Астарт» .\nИштачу вайн тидарца цхьана йог1у — «капище» бохучу дешан этимологи а. Ша «къа +пе» барамехь, г1азкхийн маттара -«стена греха», «стена милости» боху ший а кхетам шеца цхьана болу. Ткъа муха нисделла хила тарло иза ишта? Схьахетарехь 1эсачара и пен, цуьнца ялсаманан пен гарца беш хилла. Цкъа мацах Дала Адам(а.с.) шен къинхетамца чу витиначу а, т1аккха, цо цигахь къа хьарчийча, шен чуьра ара ваьккхиначу а ялсаманан пен санна. Дашна аьлча, ширачу арамейцаша – израильхоша шайн къинош делхон , къинхетаме сатийсса, дуьненан — эхартан доза лоруш беш хиллачу оцу пенах терра берг бу, х1инцалерачу жуьгташа шех —«стена плача» олург а. Цигахь шаьш беш болу белхам а, шайн Дэле, тхо, оцу ялсаманан чу дитахьара, бохучу кхетамехь а болуш.\nАмма вай лакхе дийциначуьнна кхин гена девр дац вай. Цу тайпа, «Астарт» дашах, вай «Уст +ар+т1е» боху тидар диначул т1аьхьа, вайн терго хуьлу, Нохчийчохь — «Устрад-г1ала» боху топоним а хилар. А. Сулеймановс ма бохху(«Топонимия Чечни») шен ц1е еккхича – «Устар –г1арадойн эвла» шех ала дезаш йолу. Ала дашна, кхузахь вайна нийса цахета А. Сулеймановс оцу топониман этимологи туркойн –«уста»(«хьехархо») т1ера яр. Вайн кхетамехь иза ян йог1ура – «Уст(Су)» +аре»(«долина священного быка») санна. Шецара –«г1арадой»; «г1араллой» я «г1ордалой»(и йиллина тайпа?) санна а лоруш.\nТуьркийн мотт хьахабеллачура аьлча. Кхузахь тамашина ду, вай дуьйцу ламоройн –«ар\_эр су»( «бык осеменяющий(орашающий))», шен «эр су» барамехь, туьркойн маттара — «боьрша хи» бохучунах терра дерг хилар. Ткъа оцу шинна а маттахь иза ишта нисдалар хета, Б1абилонан — « Су=Ц1у» бохуш хиллачу беттан таг1утан ц1арна т1ера схьа. Нохчийн маттара г1азакхийн маттахь ша аьлча — «бык »= «идол» санна ша хуьлуш йолу. Аьллачо гойту, туркойн –«су», нохчийн – «су»(лит. «сту») т1ера (производни) дуйла, вуьшта ша юхнехьа а доцуш. Х1унда аьлча, оцу ж1аьхьалчу адамо беттаса – «эр су» санна лоруш хилла. Хи т1едар , и юха далар (приливы и отливы) шеца доьзна а долуш. Иштачо гойту, масала, « Сунжа», « Сулак» (ишта д1а кхин а) боху гидронимаш а, ширачу арамейн — нохчийн маттахь а шайн орамаш долуш юьйла(цу хьокъехь кхечанхьа дуьйцур ду вай)\nКхузахь гайтаме ду, х1инца вай лакхе далийна долу — «Уст ар»; «Су ар» Нохчийчуьрачу — «Суьр –корт»(«Сур-корт») а , «Шинсуьр юкъе» бохучу топонимашца а цхьана дар. Муха кхета деза иза? Схьахетарехь , ж1ахьаллийн заманашкахь Шин+суьр юкъан дехьарчу а, сехьарчу а «Сур –корт» олучу лакхенашкахь «Беттан культан»(«Стеран гоьмаш») аматаш лаьттина хиллачохь тера ду. Кхузара хета — «Суьр –корт»(«Су+ар — корт»),«Шинсуьр – юкъ» («Шин +Су +ар –юкъ»)боху топонимаш схьа йовлар а .\nАла деза , и «Суар» боху топоним дуьненчохь шуьрра яьржина юьйла. Ткъа вайна ма хаарра, иза массийтанхьа хьеха йо Тоурато а. Амма цу хьокъехь дуьззина дерг т1аккхахула дийца а дитина, вай цкъачунна тидам т1ебохуьйту – « Месопотами» бохучу топониман. Тоурато ша дукха хьехош а, шираллехь арийцаша шех –«Стар»(ишта «старк» а) олуш а хилла йолчу. Билгаладоккхур вай, Шумерарчу арийцин -«Стар»а, Шемарчу арамейн –«Астарт» а, церан а, вукхеран а цхьана кхетамца хилла хилар. Ишта хуьлу уьш вайн талламехь а. Нагахь «Аст+ар+т»= «Уст +ар+т1е»(уст + лакхе), ткъа «(У)Ст+ар»= «Уст+ар» санна вай ларахь.\nГайтаме ду , оцу –«Стар» топонимах вай х1инца йина – «(У)ст +ар» этимологи, г1азакхийн маттара — «долина (священного) быка» , я «семенной бык» бохург санна хуьлуш хилар. Шен кхечу аг1ора а, арийцин ж1ахьалийн кхетамехь — «(беттан)дэлан латта»; «ялтин латта» санна а ша хуьлуш. Изза ду, 1илманчаша Месопотамех олуш долу, г1азакхийн маттара –«плодородни полумесяц» а.\nАла деза, арийцаша Месопотамех шоллаг1чу ц1арца –«Старк»(грекийн транскр.)олуш хилла дуйла а. Нохчийн — «Старг(1)»(«бык») бохучунах терра. Цуьнан этимологи а вайга ялуш хета – «Уст+ар+г1а(-п;-ла)» санна. Шена т1аьхьара , нохчийн –«г1а(-о)»; г1азакхийн –«мощь\_помощь» а долуш. Дашна аьлча, «Стар»(Уст+ар) бохучунах терра этимологи хуьлу вайн , масала, Нохчийчуьрачу — «Буг1ар»(=«Буг1+ар»); «Буг1ан –юрт» бохучу топонимех а.\nАмма цхьа хаттар ду, вайга кхузахь хатта тарлуш. Шемахь ша се(сте) лоруш хилла йолу ц1у — «Астарт», вай эра муха лору бохург. Цу хьокъехь леррийна дерг, кхечанхьа дийца дагахь ду вай. Делахь а , масехь дашца аьлча, вайна хаьа, шираллехь гергарчу малхбалехь беттан ц1у шина хьесапехь лоруш хилла юьйла. Иза «се –эра» гарца. Цундела цуьнан гом а, 1эсачара «ма1аш йолу се(самка; женщина)» санна беш хилла. Вуьшта аьлча, «се су» бохург ду иза. Г1азакхийн маттара «женщина –бык» бохург санна. Цунна тоьшалла до — «беттаса» бохучу дашо а. Шен этимологи –«боьтта +су» санна йича, г1азакхийн маттара – «удойный бык»\_ «плодоносный бык» , ткъа «(б)етт +су» кхетамехь йича , ша –«корова +бык» санна а хуьлуш.\nХ1инца жимма таллам бер, оцу – «се су» бохучунна т1ехь. Х1унда аьлча, и «се су» вайна дог1а хета, масала; «Сесан», «Соьс», «Чечан» бохучу топонимах а, кхечу къаьмнаша нохчеха олучу – «чечени»,«шашани», «чачани», «цацани»,«сэсэни», «сесени», «сасани» бохучу этнонимах этимологи еш долу. сасаниди» Масала, «сесанхой» бохучу дешан – «се сун хой»(лит.«сте стун хой» ) барам бича, цуьнца вайна го, г1азкхийн маттара — «поклоняющиеся Лунному культу» санна дерг. Шираллехь ишта — «се сун хой» санна хиллачохь тера ду, х1инцалера -«чеченхой», «Чечен ара» — «Се сун ара , ткъа «Чечена» — «Се су ан». Шайн г1азкхийн маттара хьесапаш –«плодородная долина\_пространство», я «долина (священного) быка» а долуш. Кхузахь хаттар хутту, иштачу « Сесан(эвла)» бохучохь «Чечен(аул)» динарш г1азакхий буй те, бохуш долу.\nТерго ер вай, кхин цхьана х1уманна а. Иранхоша(г1ажарша) нохчеха — «сасани» алар а, ткъа шираллехь персин импери кхоьллинарш а, иза латтинарш а сасанидаш хилла хиларна а. Т1аккха иштанийг лаьа дац аьлла хета. Х1инца гойтур вай, «Се су ан»(«Сесан») терра дерг – «Эрсан»(«Эр су ан»), ткъа «эр су» бохучунах терра дерг -«Урус»(-мартан) а дуйла. Шен – «1уру+с(у)»= «Эру су» бохучучу барамехь. Ала дашна, оцу «Урус –мартан» бохучу топонимаца го вайна, ширачу арамейн – нохчийн — «1уру»; «Су»; «Мар»; «т(1е)=ан». «Мар» — ламоройн маттара, г1азкхийн маттара –«повелитель»\_ «муж» а лоруш(«Мар»-б1абилхойн «дэлан» ц1е а). Цу тайпа, вай ламоройн маттахь — «Урус –мартан» бохучу топонимах йина йолу топоним, нагахь ша г1азакхийн маттахь ялийча хир яра; – «долина(пространсво) плодоносного быка –повелителя» бохучунах терра . Цул а совнаха, вайна го, х1инцалца цхьанна а маттахь этимологеш ца ялуш долу г1азакхехь олу -«урус»; «руси» ; «оьрсе»; «эрсе», арамейн-нохчийн маттахь вай бохучу кепара тидалуш хилар. Гайтаме ду, «1уру Су»(= «Эр +су») олучохь цу дашцара гуш йолу – «мужское начало»(г1азкхийн маттахь) а, ткъа – «1уру се» олучохь , цуьнцара гуш йолу –«женское начало» а. Вуьшта аьлча, кхузахь гуш дерг ду, 1эсачарна баттаца гуш хилла долу ший а хьесап(ишта «матриархат» а, «патриархат» а). Аьллачо гойту, г1азкхийн а цхьана хенахь – «Беттан культ» хилла юйла.\nТкъа х1инца, вай тохара этимологаш йина йолу, Нохчийчуьра «Эрда-Арцу –Арсу» топонимаш юха юьйцур вай. Шумерех уггаре а хьалха хиллачу «Эриду(-и;-а), «Эрех» бохучу г1алийн ц1ерашца уьш бустаме а йохкуш. Иштачохь тидаме оьцур вай, масала, Эрих Церена шен «Библин холламаш» т1ехь яздеш долу: «….Среди многочисленных культовых предметов в Эриду были выкопани фигурки со змеинными головами. Но не женского, как в Уре пола, а мужского. Тот же самый символ змеи, но только другого пола…».\nКхин д1а а цо яздо, х1етахь цигахь ахкамаш беш хилла археологаш -историкаш, оцу «эрачу лаьхьанийн» тайнигах ч1ог1а цец бевла хиллера бохуш. Цу хьесапехь и хилар бахьна шайна х1ун ду цахарна. Амма вайна го, царна цунаха цхьа а «х1етал-метал» хилла хир доцийла, нагахь нохчийн маттара – «эра»(«ара») царна х1ун ду хууш хиллехьара. Т1аккха уьш кхетар хир бара: а) «Эриду» топониман тидар — «Эри +Да» хилар(г1азкхийн маттара маь1на – «Владыка Эри\_Ари»). б) «Эри\_Ари+ха» г1алийн хьесап; г1азкхийн маттара –« Страж Эри» дуйла. в) «Эрачу лаьхьан»(‘’ беттан культ’’) тайниг цигахь карорна бахьна, ж1ахьалийн заманашкахь цу г1аланашкахь «эраллийн культ»(«фаллически культ») хиларна тоьшалла дуйла(ишта Церенна шена хаа там бара, шумерийн –«Эрех», шен ц1е -Эрех а муха йоьзна ю).\nТкъа х1инца, айса и «эра лахьа боху кхетам баллинчохь, цхьажимма цунна т1ехь соцунг1а хир со. Х1унда аьлча, иштачо суна дага тоссийту, сайн бераллера цхьацца хезнарш – гинарш. Масала, гиначарах дара, цхьана сайн гергарчу зуьдчонгахь х1етахь суна гина йолу, ц1аза п1елгал жима ма1а. И гар дара, цо иза ч1ог1а хьул йина лелош йоллушехь. Т1аккха ас шега, и х1ун ю аьлла хаьттича, цо суна жоп делира ; — сармакан маь1а, аьлла. Юха т1е а туьйхийра; — варийлахь, хьайна х1ара соьгахь гар, цхьанга а ма дийцалахь, т1аккха рицкъа –беркат д1ахьовзур ду хьуна… Ткъа мичара яьлла хьуна и, боху хаттар ас шега дийча , цо элира; — сайн ненера , цуьнга цуьнан ненера ишта д1а кхин а, бохург\nКхийно т1ахьоо хиира суна, и «саьрмакан ма1аш» наг-нагахь болчу кхечу зударша а лелош юьйла. Церан кхетамехь уьш, дег1аца къайлахь, я даьтталлахь , ахьарлахь х1ул еш лелон езийла а. Амма соу воккха мел хуьлу а , со к1езга тешара, лаьхьанан ма1аш хуьлу бохучохь. Вуьшта, «ма1а лаьхьа» бохург а гора, нохчийн маттара -«эра лаьхьа»; «боьрша лаьхьа» бохучу кхетамехь.\nЦу тайпа ду, суна х1етахь хезначарах кхин цхьа дийцар а. Ша йочанашца – йокханашца доьзна а долуш. Масала, нагахь дог1анаш оьхучура цасовцуш хьеделча , цхьаболчу баккхийчара х1етахь олура; — саьрмак сигла баьлла(я эцна). Вуьшта йокъа х1оттича а олура цара; саьрмак лаьтта боьлла, я бале баьлла. Ткъа саьрмак сигла(стигла) муха оьцу, боху хаттар, оха, бераша шайга дича, цара олура; дохкаца (я мархаца) цигахь хьалаболу и . Т1аккха тхан бераллийн кхетамца, тхуна боккъалла ишта и ду а моьттура.\nАла деза, оцу шина дийцарах хьалхарнийг суна дагатесснарг дара, Э. Церана(«Библейские холмы») шумерийн Урук г1алахь археологаша ахкамаш барах яздеш долу: «Хайа, хайа,бег!»- кричали они, предупреждая о появления змеи. И она действительно лежала под камнями. Это обычная была рогатая гадюка-змея с черно-бело-красным узором на спине и с двумя маленькими «рожками черта» на голове – змея с рогами!» Гуш ма дарра, Церена кхузахь цецваларца яздо , оцу ма1аш йолчу лаьхьанахь дерг. Уьш Месопотамехь бен, кхин дуьненчохь хуьлуш яц бохург т1е а тухуш.\nИшта хиира суна а, «ма1анца лахьа» дуьнечохь боккъалла хуьлуш буйла. Амма ша хаттарш хилла дуьссурш дара: а) лаьхьанийн ма1аш Нохчичохь кхачарца доьзнарг. б) уьш ишта вайнаха беркате ларар мичара, х1ун хилла бохург. в) сармаькан, я лаьхьанан ма1аца дерг, нохчаша дог1анашца, хица , ялтаца, бецаца доьзна ларар х1ун хилла те, бохург , ишта д1а кхин а. Т1аккха цу хаттаршна жоп лохучохь схьа гуча долург а дара, нохчий Шумерара бахкар а, ж1ахьаллийн заманашкахь «беттан культан» билгало –«эра лаьхьа» царна юкъехь а лелла хила тарлуш хилар а.\nТкъа х1инца жоп дала хьовсур вай, Э. Церена цу шен тептар т1ехь айдечу кхин цхьана хаттарна а. Иза ду, дуьненчохь хи айдале шумерийн г1алийн -«Эрида»(«Эри+да») боху ц1е, и хи дижначул т1аьхьа — «Урук» ц1арна т1е яларх историкаш кхетта бац , бохург. Вайга хаьттича, и ц1ераш хи т1е далале а, хи дижначул т1аьхьа а хилларш цхьаъ ю. Х1унда аьлча, нагахь вай «Урук» бохучуьнан – «1ура +ка» санна тидар дахь, иза –«Эри+ка» санна хуьлуш хиларна. «Эри»= «1ури»; «Да»(«владыка»)= «Ка»(«могущественный»; «овен»; «сила») санна а долуш.\nЦу тайпа, вайна хаало — «Эри+ Да», г1азакхийн маттара –«владыка осеменяющий» , ткъа «1ури+ Ка», г1азакхийн маттара – « овен осеменяющий» санна дуьйла. Аьлларийг т1еч1аг1до, шумерийн Эридехь — Урукехь хилла йолу коьрта ц1у, куьман гом болуш хиларо а.\nАла деза, Месопотамехь археологашна карош хиллачох терра болу «эра гоьмаш» («статуэтки») а, 1овраташца йолу петроглифаш а Органца хьаларчу меттигашкахь хьалха заманашкахь дуккха а карош хилла хилар. Цу хьокъехь тоьшалла до, масала, 19 б1ешерахь ваьхначу талламхочо А. Иполлитовс . Цигахь карочу т1емалойн , стерчийн, куьмийн, беглин а тайнигех нохчаша керистин(ж1ахьалийн) «дэларчий» олу, бохуш.\nВуьшта баккхийчаьргара вайна хезна, бусулба дин вайн махкахь ч1аг1лучу муьрехь, и тайпа йолу эраллийн тайнигаш а, петроглифаш а вайнаха х1аллак ярах. Нахана и боьхьаллаш гар а иэхь ду, бохуш. Масала, ишта Итон-кхаьлларчу(Ч1аьнтахь) Пхьакочахь уьш х1аллак ярах дуьйцура цигарчу вахархочо Дукаев Абдул-Керима а. Делахь а, уьш санна долу сурташ а, арин — «свастикаш» а вайна х1инца а хаало цхьа йолчу меттигашкахь. Масала,Ч1аьнтахь , Х1имахь, Макажахь. Хойяхь. Галан-ч1ажахь и. д1. кх. а.\nИшта, лакхарчу –Кхокхадарчу (Ч1аьнта) б1евнашна юкъерачу цхьана б1овнан пенна юкъехь боллу «стеран корта» — т1улг(цу б1евнийн сурташ х1инцалца схьа цхьамма даьхна а дац. Уьш цхьана бердаш т1ехь хиларна). И «свастикаш» а, эраллийн петроглифаш а го ,Т1ал-кхаьлларчу(Ч1аьнта) г1аланийн хьакхлаг1ашна т1ехь а, Х1имахь хиллачу б1евнийн хьакхлаг1шна т1ехь (хьовса суьрташка) а. Ишта лахьанан, серчийн, беттан, боьршачу нехан 1овраташ а, «свастикаш» а го Макажахь , Хойрачу б1овнашна т1ехь а(хьовса суьрташка.Петроглифаш схьа эцна ю Сулейман Джамбулатан –«Потомки Ноя» т1ера).\nКхузаххь къаьстина цхьа ши дош эр вай, Галан-ч1ажах, Хьийлахь лаьттачу цхьана т1улгах(цунаха терра берг Нихалахь а). Цхьаболчу талламхойн кхетамахь, и бердаха аьгна долу «зудчьунан амат» а, шираллехь шех «Тушоли» олуш хилла йолу дуьшаначу латтан ц1у ю. Ткъа вай бечу талламца и хета, вай лакхахьа йицина йолу –«Беттан культ»(«Астарт»; «Эр\_Ар Су »; «Се Су»). Ж1ахьалчу адамна ша серан (стеран) — зудчуьнан юкъарчу билгалонашца хетта йолу. Ала деза, «Тушоли» бохург цуьнан юьззийна ц1е йоцийла а. Урартхоша санна иза йоккхуш хилча яккха езара — «Тейшебуэа – Тушола» аьлла. Ишта ц1е хилла церан –«Беттан культан». Хьовсур вай х1инца цуьнан и ц1е тида. Ширачу нохчийн маттахь – «Тейше бу 1э 1а – Туш Эла» аларца и йоьшуш. «Тейша» — хье юкъехь сет долу алла су(сту)(и санна су, ламорошна ч1ог1а безаш хуьлу). «Бу»(«ба»; «би») –«есть» (г1азкхийн). «1э 1а» -«дух жизни». «Туш(е)» — «обитаемое место»\_ «заселенное место». «Эла» — «Господь»; «князь». Цу тайпа, вайна тахна а нохчийн маттахь атта кхета и урартхойн – «Тейше бу 1эн 1а – Туш Эла» бохург. Вуьшта аьлча а , и хира дара; «буьзна бу\_ берстана бу\_сирла бу(бетта+су=бетта су) 1эн 1а — Туьшан Эла» бохург.\nАла дашна, и стеран суьрташ вайна го, масала, 19 б1ешеракахь Ц1онтарахь, Макажахь хиллачу маьждигийн т1улгашна т1ехь а. Шаьш 1арбойн йозанашлахь дахкарца(хьовса суьрташка). Тамашина ду ишта, бусулба динан цхьа «мухар» лору беттан сурт а, ма дарра аьлча, Исламан –динца цхьа а шен юкъарчолла доцуш хилар. Вуьшта исламан маьждийгин архитектураца и гуча даьлла хан а яц, цхьа эзар шо герга бен .\nТкъа х1инца х1ара статья чекх яккха луур дара, юха а Э. Церанан(«Библейские холмы») дешнаш дахкорца. Цо яздо; «Нанна, могущественный бог Луны в Уре и время от времени царь всех богов, идентичен аккадскому богу Луны Сину,или Су. По всей вероятности, история культа этого великого бога , который воплощается и в сияющий корабль и в сияющего быка, сияющего барана, льва, орла, рыбу или змею, обусловлена, изменчивостью представлений и смещением образов, которые наблюдаются начиная с вавилонского Су и кончая древнегерманского Цио и иерусалимского Сион.…». Кхузара вайна го: б1абилонан – «Су», нохчийн –«Су»(лит. «Сту»); ширачу германийн – «Цио», нохчийн – «Ц1у»; Иерусалиман –«Сион»\_ «Цион»,нохчийн – «Су ан»\_«Ц1у ан»(«ан»-«пространство») цхьаъ дуйла. Шаьш х1инцалерачу а нохчийн маттахь вайна кхета а кхеташ. Шайцара шираллера нохчийн кхетам – Дэла; Дэлан латтанаш\_аренаш санна а болуш. Кхин д1а хир долчу дийцаршца вай хьовсур ду, Сион(Су ан) латтаца нохчийн хилла йолу сил-сил гайта.


Къилба ХIирийчу дIахьажийна Словакино схьавелла Яндиев\nТеракташ лелийна ву аьлла, бехкевина, Словакера депортаци йина Яндиев Аслан БуьритIерчу къайлахчу сервисийн изоляторчу воьллина. Маршо Радионо яздира, Къилба ХIирийчуьрчу Пригородный кIоштахь ваьхна гIалгIа Яндиев Аслан, Оьрсийчоьнан дехарца Словакино 2011-чу шарахь дуьйна дIалаьцна а латтийна, кху деношкахь Братиславера Москох доьдучу кеманца дIахьажорах. Талламчийн лаамца, Москохара БуьритIе дIакхачийна иза.\n2005-2006-чу а шерашкахь Къилбаседа ХIирийчоьнан дозан тIехь герзашца леллачу тобанашца цхьана зуламаш лелийна аьлла, бехкевора Яндиев. Цуьнан гергарчара бакъ ца до, шайн стаг гунахь хилар дохкучу бехкашна. Карарчу хенахь цунна адвокат а лаьцна цара, Яндиевца цхьанакхетар а хилла цуьнан.\nБух боцу бехкаш тIе а дехкина, Iедалхоша цунна тIехь Iазапаш лелорна кхоьру бакъонашларъярхой дуьхьала бара цунна экстрадици яйта.\nТалламчаша чIагIдарца, Яндиев лаьттинчу тобанехь хилла кхи а пхи стаг: Цуров Рустам, Хадзиев Iумар, Оздоев Алихан а. Царех кханна Къилбаседа ХIирийчоьнан Лакхарчу кхело ехха хенаш тоьхна набахтехь такха, шиъ вийна.


я союз и́ли, ли́бо; кха̃на - А1 союз и; кхочушдан а, т1ехкхочушдан а выполнить и перевыполнить; ваша а, йиша а брат и сестра\nя союз и́ли, ли́бо; кха̃на я лама за́втра или по́слезавтра; я оршотан дийнахь, я кхаарин дийнахь ли́бо в понеде́льник, ли́бо в сре́ду.\nяа [йоу, йиира, йиъна, юур ю] см. даа.\nяаяйта понуд. от яо̃.\nяаяла [яало, яаелира, яаелла] потенц. от яа.\nяаялийта [яайолуьйту, яаялийтира, яаялийтина] понуд. от яаяла.\nяга [йогу, егира, егна] см. дага2.\nя̃га [йо̃гу, е̃гира, яьгна] см. да̃га.\nягаръяйта [ягарйойту, ягаръяйтира, ягаръяйтина] понуд. от ягаръян.\nягаръяла [ягарло, ягаръелира, ягаръелла] потенц. от ягаръян.\nягаръян [ягарйо, ягарйира, ягарйина] см. дагардан.\nягаяйта [ягайойту, ягаяйтира, ягаяйтина] понуд. от яга.\nя̃гаяйта [я̃гайойту, я̃гаяйтира, я̃гаяйтина] понуд. от я̃го̃.\nягаяла потенц. от яга.\nя̃гаяла потенц. от я̃га.\nя̃гийна, я̃гийнарг прич. см. да̃гийна.\nягийта [йогуьйту, ягийтира, ягийтина] понуд. от яга.\nя̃гийта [йо̃гуьйту, я̃гийтира, я̃гийтина] понуд. от я̃га.\nя̃го̃ [я̃гайо, я̃гийра, я̃гийна] см. да̃го̃.\nя̃горг [я̃горган, я̃горгана, я̃горго̃, я̃горге̃, й] то́пливо, горю́чее.\nяда [йоду, едира, едда] см. дада.\nядаяйта [ядайойту, ядаяйтира, ядаяйтина] понуд. от ядо̃.\nядаяла [ядало, ядаелира, ядаелла] потенц. от яда.\nядерни прил. я́дерный; ядерни герз я́дерное ору́жие.\nядийта [йодуьйту, ядийтира, ядийтина] понуд. от яда.\nядо̃ [ядайо, ядийра, ядийна] см. дадо̃.\nя̃жа [е̃жа, е̃жира, яьжна] см. дажа.\nя̃жаяйта [я̃жайойту, я̃жаяйтира, я̃жаяйтина] понуд. от я̃жо̃.\nя̃жаяла [я̃жало, я̃жаелира, я̃жаелла] потенц. от я̃жа.\nя̃жийта [йо̃жуьйту, я̃жийтира, я̃жийтина] понуд. от я̃жа.\nя̃жо̃ [я̃жайо, я̃жийра, я̃жийна] см. да̃жо̃.\nя̃за [йо̃зу, е̃зира, яьзна] см. да̃за.\nя̃заяйта [я̃зайойту, я̃заяйтира, я̃заяйтина] понуд. от я̃зо̃.\nя̃заяла [я̃зало, я̃заелира, я̃заелла] потенц. от я̃за.\nязвалархо̃ [язвалархо̃чун, язвалархо̃чунна, язвалархо̃чо̃, язвалархо̃чуьнга, в; мн. язвалархой, б] подпи́счик; газетана язвалархо̃ подпи́счик на газе́ту.\nяздайта* [яздойту, яздайтира, яздайтина] понуд. от яздан.\nяздала* [язло, язделира, язделла] 1) потенц. от яздан; 2) записа́ться; лоьрана тӀекха̃ча дӀаязвала записа́ться на приём к врачу́; 3) подписа́ться (на газету).\nяздан* [яздо, яздира, яздина] 1) написа́ть, писа́ть; къаьсташ яздан писа́ть разбо́рчиво; ке̃хат яздан написа́ть письмо́; 2) описа́ть (при переписи, при наложении ареста); цӀе̃нош яздан описа́ть дом; хӀуманаш язъян описа́ть ве́щи.\nяздар* масд. 1) написа́ние; 2) о́пись; даьхний яздар о́пись скота́; хӀуманаш язъяр о́пись веще́й.\nяздархо̃ [яздархо̃чун, яздархо̃чунна, яздархо̃чо̃, яздархо̃чуьнга, в, й; мн. яздархо́й, б] писа́тель, писа́тельница.\nяздархойн, яздархойниг прил. писа́тельский.\nяздийриг прич. пи́шущий.\nяздинарг* прич. 1. написа́вший; 2. напи́санный.\nя̃зийта [йо̃зуьйту, я̃зийтира, я̃зийтина] понуд. от я̃за.\nя̃зо̃ [я̃зайо, я̃зийра, я̃зийна] см. да̃зо̃.\nя̃зо̃раш [чаще мн., й] волоки́та, затя́жка в дела́х.\nязъяйта [язйойту, язъяйтира, язъяйтина] понуд. от язъян.\nязъяла [язло, язъелира, язъелла] потенц. от язъян.\nязъялархо̃ [язъялархо̃чун, язъялархо̃чунна, язъялархо̃чо̃, язъялархо̃чуьнга, й; мн. язъялархой, б] подпи́счица; журналана язъялархо̃ подпи́счица на журна́л.\nязъян [язйо, язйира, язйина] см. даздан.\nяийта1 [йоуьйту, яийтира, яийтина] понуд. от яа.\nяийта2 [йоуьйту, яийтира, яийтина] понуд. от я̃н1,2.\nяй1 [е̃н, е̃на, е̃но̃, е̃га, б; мн. еш, д] кастрю́ля, котёл (для приготовления пищи); е̃н бухара хьал чоьлпина дика хаьа посл. о том, что есть на дне котла́, лу́чше зна́ет шумо́вка.\nяй2 [яйн, яйна, яйно̃, яйга, й; мн. яйнаш, й] ры́ба из семе́йства ка́рповых.\nяйа [йойу, яйъира, яйъина] см. дайа.\nяйаяла [яйало, яйаелира, яйаелла] потенц. от яйа.\nяйдакха нареч. верхо́м (на не осёдланной лошади).\nяйлла см. дайлла.\nяйн см. дайн1; яйн промышленность лёгкая промы́шленность.\nяйна, яйнарг см. дайна.\nяйниг см. яйн.\nяйта [йойту, яйтира, яйтина] понуд. от ян.\nя̃йта [йо̃йту, я̃йтира, я̃йтина] понуд. от я̃н3.\nяйъийта [йойуьйту, яйъийтира, яйъийтина] понуд. от яйа.\nяйяйта [яййойту, яйяйтира, яйяйтина] понуд. от яйян.\nяйяла [яйло, яйелира, яйелла, яйлур] потенц. от яйян.\nяйян [яййо, яййира, яййина] см. дайдан.\nяккха [йоккху, яьккхира, яьккхина] см. даккха.\nяккхалурйо̃цу, яккхалурйо̃цург прич. см. даккхалурдо̃цу.\nяккхаяла [яккхало, яккхаелира, яккхаелла] потенц. от яккха.\nяккхий см. даккхий.\nяккхийе̃н [яккхиййоь, яккхиййийра, яккхиййийна] см. даккхийде̃н.\nяккхийе̃ян [яккхийе̃йо, яккхийе̃йира, яккхийе̃йина] см. даккхийде̃дан.\nяккхийнаш см. яккхий.\nяккхийра, яккхийраниг см. даккхийра; яккхийра ехк гребёнка, расчёска с ре́дкими зу́бьями.\nяккхийта [йоккхуьйту, яккхийтира, яккхийтина] понуд. от яккха.\nяккъаш мн. от юкъ1.\nякут [якутан, якутана, якуто̃, якуте̃, в; мн. якуташ, б] яку́т.\nякутка [якуткин, якуткина, якутко̃, якутке̃, й; мн. якуткаш, б] яку́тка.\nякутски прил. яку́тский; якутски мотт яку́тский язы́к.\nякха [екха, екхира, екхна] см. дакха.\nякхаяйта [якхайойту, якхаяйтира, якхаяйтина] понуд. от якхо̃.\nякхаяла [якхало, якхаелира, якхаелла] потенц. от якха.\nякхдайта* понуд. от якхдан.\nякхдала* 1) потенц. от якхдан; 2) испы́тывать недоста́ток жиро́в в органи́зме.\nякхдан* [якхдо, якхдира, якхдина] лиши́ть органи́зм жиро́в.\nякхдар* масд. от якхдан.\nякхийта [йокхуьйту, якхийтира, якхийтина] понуд. от якха.\nякхо̃ [якхайо, якхийра, якхийна] см. дакхо̃1.\nя̃кхо̃ [я̃кхо̃нан, я̃кхонна, я̃кхо̃но̃, я̃кхо̃не̃, й; мн. я̃кхо̃наш, й] отсу́тствие жиро́в в органи́зме (человека и животного).\nякхъяйта [якхйойту, якхъяйтира, якхъяйтина] понуд. от якхъян.\nякхъяла [якхло, якхъелира, якхъелла] обезжи́реть.\nякхъян [якхйо, якхйира, якхйина] обезжи́рить.\nякъаяйта [якъайойту, якъаяйтира, якъаяйтина] понуд. от якъо̃.\nякъаяла [якъало, якъаелира, якъаелла] см. дакъадала.\nякъаялийта [якъайолуьйту, якъаялийтира, якъаялийтина] см. дакъадалийта.\nякъаян [якъайо, якъийра, якъийна] см. дакъадан.\nякъо̃ [якъайо, якъийра, якъийна, якъор] см. дакъо̃.\nял1 [йо̃лан, йо̃лана, йо̃ло̃, йо̃ле̃, й; мн. е̃лаш, й] 1) нало́г; 2) проце́нты (взимаемые за деньги, отданные в рост, в долг); ял яла а) плати́ть нало́г; б) плати́ть проце́нты; ял яккха а) взыска́ть нало́г; б) получи́ть проце́нты.\nял2 [йо̃лан, йо̃лана, йо̃ло̃, йо̃ле̃, й; мн. яьлнаш, й] загри́вок, хо́лка.\nял3 [йо̃лан, йо̃лана, йо̃ло̃, йо̃ле̃, й] облегче́ние.\nяла1 [ла, елира, елла, лер или лийр ю] см. дала1.\nяла2 [ло, елира, елла, лур] см. дала2.\nя̃ла [йо̃лу, е̃лира, яьлла, яьр или ер ю] см. да̃ла; я̃лахь ХӀа̃та ца я̃лахь — Минга билггал велла погов. вы́стрелит — Ха́та (будет убит), даст осе́чку — Ми́нга наверняка́ поги́бнет (т. е. что-нибудь да получится).\nяла̃лай ялала́й (общепринятый припев чеченских песен).\nя̃лаяйта [я̃лайойту, я̃лаяйтира, я̃лаяйтина] понуд. от яло̃.\nялаяла [ялало, ялаелира, ялаелла] потенц. от яла1,2.\nя̃лаяла [я̃лало, я̃лаелира, я̃лаелла] потенц. от я̃ла.\nялгӀу̃ [ялгӀу̃н, ялгӀу̃на, ялгӀу̃но̃, ялгӀу̃га, д; мн. ялгӀуш, д] сковоро́дка (с ручкой).\nялгӀу̃н, ялгӀу̃ниг прил. сковоро́дный.\nялийта [йолуьйту, ялийтира, ялийтина] понуд. от яла1,2.\nя̃лийта [йо̃луьйту, я̃лийтира, я̃лийтина] понуд. от я̃ла.\nялкха [ялкханан, ялкханна, ялкхано̃, ялкхане̃, й; мн. ялкханаш, й] люшня́ (составная часть арбы).\nялла [йоллу, яьллира, яьллина] см. далла2.\nяллалц см. даллалц1,2.\nяллаяйта [яллайойту, яллаяйтира, яллаяйтина] понуд. от ялло̃.\nяллаяла [яллало, яллаелира, яллаелла] потенц. от ялла.\nяллийта [йоллуьйту, яллийтира, яллийтина] понуд. от ялла.\nялло̃ [яллайо, яллийра, яллийна] см. далло̃.\nяло̃ см. дало̃.\nя̃ло̃ [я̃лайо, я̃лийра, я̃лийна] см. да̃ло̃.\nялпар [ялпаран, ялпарна, ялпаро̃, ялпаре̃, д; мн. ялпарш, д] нажда́к, нажда́чная бума́га.\nялпаран, ялпарниг прил. нажда́чный.\nялсамани [ялсаманин, ялсаманина, ялсаманино̃, ялсаманига, й] рел. рай; ◊ дуьне̃нан ялсамани земно́й рай, рай земно́й.\nялсаманин, ялсаманиниг прил. рел. ра́йский; ялсаманин неӀарш ра́йские врата́; ◊ ялсаманин хьо̃за вид пе́вчей пти́цы (букв. ра́йская пти́ца).\nялта [ялтин, ялтина, ялто̃, ялте̃, д; мн. ялташ, д] хлеб (на корню); ялта де̃н посе́ять хлеб; ялта хьакха скоси́ть хлеб; ялта чудерзо̃ убра́ть хлеб.\nялтадӀадалар масд. хлебосда́ча.\nялтакечдар масд. хлебозагото́вки.\nялтачудерзор масд. хлебоубо́рка.\nялтачудерзо̃ран, ялтачудерзо̃раниг прил. хлебоубо́рочный; ялтачудерзо̃ран машинаш хлебоубо́рочные маши́ны.\nялтиймахле̃лор масд. хлеботорго́вля.\nялтин, ялтиниг прил. хле́бный.\nялх [ялханан, ялханна, ялхаммо, ялханга] числ. шесть; ялхе̃ а ше́стеро; ялх-ворхӀ шесть-семь; ялх-ялх по шести́; ялх-ялхазза по шесть раз.\nялхазза числ. шесть раз.\nялхазлагӀа, ялхазлагӀниг числ. шесто́й раз.\nялхалгӀа, ялхалгӀаниг числ. шесто́й.\nялхаяйта [ялхайойту, ялхаяйтира, ялхаяйтина] понуд. от ялхо̃1.\nялхбӀе̃ числ. шестьсо́т.\nялхитта числ. шестна́дцать; ялх-ялхитта по шестна́дцати.\nялхиттазза числ. шестна́дцать раз.\nялхиттазлагӀа, ялхиттазлагӀниг числ. шестна́дцатый раз.\nялхитталгӀа, ялхитталгӀаниг числ. шестна́дцатый.\nялхо̃1 [ялхайо, ялхийра, ялхийна] см. далхо̃.\nялхо̃2 [ялхо̃чун, ялхо̃чунна, ялхо̃чо̃, ялхо̃чуьнга, в, й; мн. ялхой, б] 1) батра́к, батра́чка; 2) слуга́, служа́нка.\nялхойн, ялхойниг прил. к ялхо̃2.\nя̃марта, я̃мартаниг прил. изме́ннический, кова́рный; я̃марта стаг нече́стный, кова́рный челове́к; я̃марта хила измени́ть, нару́шить ве́рность; доттагӀчунна я̃марта хила измени́ть дру́гу.\nя̃мартло̃ [я̃мартло̃нан, я̃мартлонна, я̃мартло̃но̃, я̃мартло̃не̃, й; мн. я̃мартло̃наш, й] 1) кова́рство, вероло́мство, изме́на; 2) нече́стность.\nя̃мартлонца нареч. кова́рно, вероло́мно.\nя̃мартхо̃ [я̃мартхо̃чун, я̃мартхо̃чунна, я̃мартхо̃чо̃, я̃мартхо̃чуьнга, в, й; мн. я̃мартхой, б] изме́нник, изме́нница.\nя̃мартхойн, я̃мартхойниг прил. изме́ннический, преда́тельский.\nямб [ямбан, ямбана, ямбо̃, ямбе̃, й; мн. ямбаш, й] лит. ямб.\nямбаш [ямба̃шан, ямба̃шана, ямба̃шо̃, ямба̃ше̃, в, й; мн. ямба̃шаш, б] хромо́й (чаще о лошади).\nян [йо, йира, йина, ер или йийр ю] см. дан.\nя̃н1 [йогӀу, еара, еана] см. дан1.\nя̃н2 [яхьа, еара, еана] см. дан2.\nя̃н3 [йов, яйра, яйна, йовр ю] см. да̃н3.\nя̃н4 [наст. вр. нет; яйра, яйна] см. дан4.\nянварски прил. янва́рский.\nянварь [январан, январна, январо̃, январе̃, б] янва́рь.\nянтарь [янтаран, янтарана, янтаро̃, янтаре̃, д; мн. янтараш, д] янта́рь.\nянтор нареч. на́искось.\nяо̃ [яайо, яийра, яийна] см. дао̃.\nя̃паркх [я̃паркхан, я̃паркхана, я̃паркхо̃, я̃паркхе̃, д; мн. я̃паркхаш, д] кра́ска, употребля́емая при дубле́нии.\nяпон [японан, японна, японо̃, японе̃, в, й; мн. японаш, б] япо́нец, япо́нка.\nяпонски прил. япо́нский; японски мотт япо́нский язы́к.\nяппарийн, яппарийниг прил. к яппарш.\nяппарш [только мн., й] 1) напа́дки, упрёки; 2) ро́пот; яппарш ян а) ворча́ть, серди́то бормота́ть; б) ропта́ть.\nяр масд. от ян.\nя̃р масд. от ян1-4.\nя̃ра [йо̃ру, е̃рира, е̃рина] см. да̃ра.\nя̃рархо̃ [я̃рархо̃чун, я̃рархо̃чунна, я̃рархо̃чо̃, я̃рархо̃чуьнга, в, й; мн. я̃рархой, б] закро́йщик, закро́йщица.\nяраш [чаще мн., й] со́рная трава́, бурья́н.\nя̃раяла [я̃рало, я̃раелира, я̃раелла] потенц. от я̃ра.\nяржа [яьржа, яьржира, яьржина] см. даржа.\nяржаяйта [яржайойту, яржаяйтира, яржаяйтина] понуд. от яржо̃.\nяржаяла [яржало, яржаелира, яржаелла] потенц. от яржа.\nяржийта [йоржуьйту, яржийтира, яржийтина] понуд. от яржа.\nяржо̃ [яржайо, яржийра, яржийна] см. даржо̃.\nя̃рийта [йоруьйту, я̃рийтира, я̃рийтина] понуд. от я̃ра.\nярмарка [ярмаркин, ярмаркина, ярмарко̃, ярмарке̃, й; мн. ярмаркаш, й] я́рмарка.\nярмаркин, ярмаркиниг прил. я́рмарочный.\nяровизаци [яровизацин, яровизацина, яровизацино̃, яровизацига, й] с.-х. яровиза́ция; яровизаци ян яровизи́ровать.\nярста [ерста, ерстира, ерстина] см. дарста.\nярстаяйта [ярстайойту, ярстаяйтира, ярстаяйтина] понуд. от ярсто̃.\nярстаяла [ярстало, ярстаелира, ярстаелла] потенц. от ярста.\nярстийта [йорстуьйту, ярстийтира, ярстийтина] понуд. от ярста.\nярсто̃ [ярстайо, ярстийра, ярстийна] см. дарсто̃.\nярташ мн. от юрт1.\nя̃сакх [я̃сакхан, я̃сакхна, я̃сакхо̃, я̃сакхе̃, й; мн. я̃сакхаш, й] ист. яса́к; я̃сакх яла плати́ть яса́к; я̃сакхах да̃ла освободи́ться от яса́ка.\nя̃сакхан, я̃сакхниг прил. ист. яса́чный.\nясли [яслин, яслина, яслино̃, яслига, й; мн. яслеш, й] я́сли (для детей).\nяссаяйта [яссайойту, яссаяйтира, яссаяйтина] понуд. от яссо̃.\nяссаяла [яссало, яссаелира, яссаелла] см. дассадала.\nяссаялийта [яссайолуьйту, яссаялийтира, яссаялийтина] понуд. от яссаяла.\nяссо̃ [яссайо, яссийра, яссийна] см. дассо̃.\nяста [йосту, яьстира, яьстина] см. даста2.\nястаелларг см. дастаделларг.\nясталург см. дасталург.\nястаяла [ястало, ястаелира, ястаелла] 1) потенц. от яста; 2) см. дастадала.\nястийта [йостуьйту, ястийтира, ястийтина] понуд. от яста.\nята [ета, етира, етта] см. дата.\nя̃та [йо̃ту, е̃тира, яьтта] см. да̃та.\nятаяйта [ятайойту, ятаяйтира, ятаяйтина] понуд. от ято̃.\nятаяла [ятало, ятаелира, ятаелла] потенц. от ята.\nя̃таяла [я̃тало, я̃таелира, я̃таелла] потенц. от я̃та.\nятийта [йотуьйту, ятийтира, ятийтина] понуд. от ята.\nя̃тийта [йо̃туьйту, я̃тийтира, я̃тийтина] понуд. от я̃та.\nято̃ [ятайо, ятийра, ятийна] см. дато̃1.\nятта [йотту, еттира, еттина] см. датта.\nяттаяла [яттало, яттаелира, яттаелла] потенц. от ятта.\nяттийта [йоттуьйту, яттийтира, яттийтина] понуд. от ятта.\nя̃тӀа [е̃тӀа, е̃тӀира, яьттӀа] см. да̃тӀа.\nя̃тӀаяйта [я̃тӀайойту, я̃тӀаяйтира, я̃тӀаяйтина] понуд. от я̃тӀо̃.\nя̃тӀаяла [я̃тӀало, я̃тӀаелира, я̃тӀаелла] потенц. от я̃тӀа.\nя̃тӀийта [йо̃тӀуьйту, я̃тӀийтира, я̃тӀийтина] понуд. от я̃тӀа.\nя̃тӀо̃ [я̃тӀайо, я̃тӀийра, я̃тӀийна] см. да̃тӀо̃.\nяха1 [йо̃ьду, яхара, яхна, гӀop или гӀyp ю] см. даха1; ◊ яхна хан грам. проше́дшее (соверше́нное) вре́мя.\nяха2 [еха, ехира, ехна] см. даха2.\nя̃ха1 [е̃ха, е̃хира, яьхна] см. да̃ха1.\nя̃ха2 [йо̃ху, е̃хира, яьхна] см. да̃ха2.\nяханая̃н [яханайо̃гӀу, яханаеара, яханаеана] см. даханада̃н.\nяхаяйта [яхайойту, яхаяйтира, яхаяйтина] понуд. от яхо̃.\nяхаяла [яхало, яхаелира, яхаелла] потенц. от яха1,2.\nя̃хаяла [я̃хало, я̃хаелира, я̃хаелла] потенц. от я̃ха1,2.\nяхийта [йохуьйту, яхийтира, яхийтина] понуд. от яха1,2.\nя̃хийта [йо̃хуьйту, я̃хийтира, я̃хийтина] понуд. от я̃ха1,2.\nяхка1 [ехка, ехкира, ехкина] см. дахка2.\nяхка2 [йохку, ехкира, ехкина] см. дахка3.\nяхка3 [йохку, яьхкира, яьхкина] см. дахка4,5.\nяхка4 [йо̃гӀу, яьхкира, яьхкина] см. дахка6.\nяхкаяйта1 [яхкайойту, яхкаяйтира, яхкаяйтина] понуд. от яхко̃1.\nяхкаяйта2 [яхкайойту, яхкаяйтира, яхкаяйтина] понуд. от яхко̃2.\nяхкаяла1 [яхкало, яхкаелира, яхкаелла] 1) потенц. от яхка1,2; 2) см. дахкадала1,2.\nяхкаяла2 [яхкало, яхкаелира, яхкаелла] потенц. от яхка3,4.\nяхкаялийта понуд. от яхкаяла1,2.\nяхкийта1 [йохкуьйту, яхкийтира, яхкийтина] понуд. от яхка1,2.\nяхкийта2 [йохкуьйту, яхкийтира, яхкийтина] понуд. от яхка3,4.\nяхко̃1 [яхкайо, яхкийра, яхкийна] см. дахко̃1.\nяхко̃2 [яхкайо, яхкийра, яхкийна] см. дахко̃2.\nяхо̃ [яхайо, яхийра, яхийна] см. дахо̃.\nя̃хо̃ [я̃хайо, я̃хийра, я̃хийна] см. да̃хо̃.\nяххалц см. даххалц.\nяххаш мн. от юх.\nяххьаш1 мн. от юьхь1,2.\nяххьаш2 мн. от яхь.\nяхча [ехча, ехчира, ехчина] см. дахча.\nяхчаяйта [яхчайойту, яхчаяйтира, яхчаяйтина] понуд. от яхчо̃.\nяхчаяла [яхчало, яхчаелира, яхчаелла] см. дахчадала.\nяхчийта [йохчуьйту, яхчийтира, яхчийтина] понуд. от яхча.\nяхчо̃ [яхчайо, яхчийра, яхчийна] см. дахчо̃.\nяхъяйта [яхйойту, яхъяйтира, яхъяйтина] понуд. от яхъян.\nяхъяла [яхло, яхъелира, яхъелла] см. дахдала.\nяхъян [яхйо, яхйира, яхйина] см. дахдан.\nяхь [йохьан, йохьана, йохьо̃, йохье̃, й; мн. яххьаш, й] 1) соревнова́ние; яхье̃ да̃ла соревнова́ться; яхье̃ даьлла эппаз туьмане̃ кхаьчна посл. соревну́ющийся двугри́венный до черво́нца подня́лся; 2) го́рдость.\nяхьа1 [яьхьа, яьхьира, яьхьна] см. дахьа1.\nяхьа2 [хьо, яьхьира, яьхьна, хьор или хьур ю] см. дахьа2.\nяхьалла соревнова́ние; социалистически яхьалле̃ кхайкха вы́звать на социалисти́ческое соревнова́ние.\nяхьаяйта [яхьайойту, яхьаяйтира, яхьаяйтина] понуд. от яхьо̃.\nяхьаяла [яхьало, яхьаелира, яхьаелла] потенц. от яхьа1,2.\nяхьийта [йохьуьйту, яхьийтира, яхьийтина] понуд. от яхьа1,2.\nяхьйолу см. яхьъерг.\nяхьо̃ [яхьайо, яхьийра, яхьийна] см. дахьо̃.\nяхьъерг прич. стара́ющийся превзойти́ кого-что-л.\nяц см. дац.\nя̃ца [йо̃цу, е̃цира, яьцна] см. да̃ца.\nя̃цаяйта [я̃цайойту, я̃цаяйтира, я̃цаяйтина] понуд. от я̃цо̃.\nя̃цаяла [я̃цало, я̃цаелира, я̃цаелла] потенц. от я̃ца.\nя̃цийта [йо̃цуьйту, я̃цийтира, я̃цийтина] понуд. от я̃ца.\nя̃цо̃ [я̃цайо, я̃цийра, я̃цийна] см. да̃цо̃.\nяцъяйта [яцйойту, яцъяйтира, яцъяйтина] понуд. от яцъян.\nяцъяла [яцло, яцъелира, яцъелла] см. дацдала.\nяцъян [яцйо, яцйира, яцйина, яцъер или яцйийр ю] см. дацдан.\nя̃ча [йо̃чу, е̃чира, яьчна] быть нена́стным.\nячейка [ячейкин, ячейкина, ячейко̃, ячейке̃, й; мн. ячейкаш, й] уст. яче́йка (группа людей).\nяша [еша, ешира, ешна] см. даша.\nя̃ша1 [е̃ша, е̃шира, яьшна] см. да̃ша1.\nя̃ша2 [йошу, е̃шира, яьшна] см. да̃ша2.\nяшаяйта [яшайойту, яшаяйтира, яшаяйтина] понуд. от яшо̃.\nяшаяла [яшало, яшаелира, яшаелла] потенц. от яша.\nя̃шаяла [я̃шало, я̃шаелира, я̃шаелла] потенц. от я̃ша1,2.\nяшийта [йошуьйту, яшийтира, яшийтина] понуд. от яша.\nя̃шийта [йо̃шуьйту, я̃шийтира, я̃шийтина] понуд. от я̃ша1,2.\nяшо̃ [яшайо, яшийра, яшийна] см. дашо̃1.\nяяла [яло, яелира, яелла] потенц. от ян.\nя̃яла [я̃ло, я̃елира, я̃елла] потенц. от ян1-4.\nяӀа [йоӀу, яьӀира, яьIна] см. даӀа.\nяӀаяла [яӀало, яӀаелира, яӀаелла] потенц. от яӀа.\nяӀийта [йоӀуьйту, яӀийтира, яӀийтина] понуд. от яӀа.


Къилбаседа Кавказехь ковидах велла 40 дархо. Вирус кхетта 1 166 стагана. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nWorld News in Chechen » 13.01.2021 » Къилбаседа Кавказехь ковидах велла 40 дархо. Вирус кхетта 1 166 стагана\nКъилбаседа Кавказехь ковидах велла 40 дархо. Вирус кхетта 1 166 стагана\nТIаьххьарчу 24 сахьтехь динчу лараршца, Къилбаседа Кавказехь коронавирусах кхелхина 40 пациент, ун даьлла кхин а 1 166 стагана.\nИнфекци ца яржийта вовшахтоьхначу оперативан штабан зерашца, Краснодаран кIоштахь велла COVID-19 вирусах 15 дархо, Ставрополан махкахь - ворхI, Дагестанехь - ялх, ГIебарта-Балкхаройчохь а, Къилбаседа ХIирийчохь а велла кхоккха стаг, Кхарачой-Чергазийчохь а, ГIалмакхойчохь а велла шишша, Нохчийчохь а, Адыгейхь а цхьацца.\nВерриг а Къилбаседа Кавказехь пандеми яьржичхьана кхелхина уьнах 6 271 пациент,\nТIаьххьарчу дийнахь-буса динчу зерашца, къаьсттина дукха бу COVID-19 вирус кхетта нах Ставрополан махкахь - 239 стаг.\nСтаврополан мохк+ 239 (38 230 ву эпидеми яьржичхьана)\nКраснодаран кIошт + 197 (30 183)\nДагестан + 159 (25 520)\nГIебарта-Балкхаройчоь+ 97 (17 105)\nГIалмакхойчоь + 93 (15 973)\nКъилбаседа ХIирийчоь+ 82 (13 095)\nНохчийчоь+ 80 (98 91)\nКхарачой-Чергазийчоь+ 80 (16 220)\nАдыгей + 72 (12 008)\nГIалгIайчоь + 67 (13 058)\nТаханалерачу дийнахь Къилбаседа Кавказехь ун ловш ву 191 283 вахархо. Оперативан штабан информацица, йоллу Оьрсийчохь ву COVID-19 вирус кхетта 3 471 053 стаг.


Ларйоцуш ца дов дIадахнарг. часть-1 - Мои статьи - Каталог статей - Шайхи Арсанукаев\nЛарйоцуш ца дов дIадахнарг. часть-1\nХIан-хIа, вайн дIадахнарг\nЦа дов ларйоцуш,\nЙиш яц и дицдан а,\nВай дилла архиве…\nДай лара хьоьху цо,\nДаймохк вайн биэза,\nГIиттадо, бакъ толош,\nЦуьнан а шен\n– ХIай сийлахь Дали,\nЦхьа кхин ду сихонца\nХетарг, ца ийзалуш:\nБаьчча ву, хьем ца беш,\nВай харжа везариг.\nТурс а, гIагI а дохьуш баьччина тIейогIу йоккха стаг – Нана-Нохчийчоьнан васт-амал:\nХIай баьчча, хIара турс,\nКъизачу тIамехь хьо\nВайн лаьмнийн, вайн кхерчийн\nДIаэца сийлахь герз –\nМехкан тур ахь.\nТоламца верзий цIа,\nКху лаьмнийн баьрчче\nСийдарца юха и\nТкъа баьччин коьртатуьллург – болатан тIеман куй – тIебохьу къонахех цхьамма.\n– Баьччин куй тиллий, ахь\nБорзабIаьрг – бIаьрг сирла ву,\nБорзабIаьрг – лерг сема ву,\nБорзабIаьрг – хьекъале ву,\nБорзабIаьрг – дог майра ву!\nАстагI Тимаран васт кхуллуш, цуьнан дар-лелар а довзийта, автора дуьххьара гойту цуьнан куц-кеп:\nШуьйра белш. Лекха хьаж.\nХIилла а къиэда,\nМаж, меккхий нилха ду,\nКIорга Iин харжий,\nКуьг-ког а дехкий, уьш\nБердах чукхийса –\nВерриг кIайн, зоьртала,\nБелшаш шуьйра –\nИшттачух «къена» ца\nЛаьмнийн аз декаш шен


Мурез — Википеди\nМурез (фр. Mourèze) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Эро. Дозанашца йу Кабриер (Эро), Клермон-л'Эро, Льйоссон, Октон, Саласк, Вальмаскль, Вильневетт. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Мурез&oldid=5175261»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 октябрь, 20:11.


Грекийн маттахь Делан Йозанийн хІара хьалхара тептар «генесис» цІе йолуш ду. Иза «схьадалар» бохург ду. Наха хІокху тептарх иштта аьллера, цо дуьне а, адам а кхолларх а, къа схьадаларх а, дуьнен чохь балахьегар дІадоладаларх а, Дала адамашна дечух а лаьцна дуьйцу дела. Доладалар шина декъе декъа мегар ду:\n1-11 кортош: Царна чохь дуьне кхоллар а, адамийн юьхьанцара истори а ю. Цу декъа тІехь Адамах а, Хьавах а, Кхаимах а, Хьабулах а, Нохьех а, хи тІедаларх а, Бавелан бІаьвнах а лаьцна дуьйцу.\n12-50 кортош: Царна чохь исраилхойн ширачу дайх лаьцна дуьйцу. Хьалхарниг ИбрахІим ву. Цуьнан Делах тешар а, Далла муьтІахь иза хилар а гойту кхузахь. Цул тІаьхьа ИбрахІиман кІантах Исхьакхах а, кІентан кІантах Якъубах а (Исраил аьлла, кхин цІе а ю цуьнан), Исраилан халкъан шийтта тайпа кхоьллина волчу Якъубан шийтта кІантах а дуьйцу. Къаьсттина боккха тидам тІебохуьйту тептар тІехь Якъубан кІантах Юсупах а, Якъубан а, цуьнан кІентийн а шайн доьзалшца Мисар-махка дІакхалхарх а лаьцна дуьйцучунна.\nАдамех лаьцна цу тептар тІехь дийцахь а, иза уггар хьалха Дала динчух лаьцна дийцар ду. Иза дІадолало Дала дуьне кхолларх лаьцна дуьйцуш, ткъа чекхдолу Дала Ша адамаш Іалашдийр ду аларца. Юьхьанцара дуьйна чекхдаллалц тептаран коьрта декъашхо Дела ву. Цо кхел а йо, зулам дечарна таІзар а до. Цо Шен нах дІа а буьгу, царна гІо а до, церан кхоллам дІа а нисбо. И шира тептар яздина дара, халкъан Делах долу тешарх лаьцна дІаяздархьама а, иза дийна долу тешар санна Іалашдархьама а.\n1 Юьхьанца Дала кхоьллира стигалшший, латтий.2 Ткъа латта даьсса а, кегарин а дара, гобаьккхина кІорга хи а, Іаьржа бода а бара, ткъа Делан Са хиш тІехула лелаш дара.\n3 Дала элира: «Хуьлийла серло». ТІаккха серло хилира.4 Дела хьаьжча, Цунна и серло дика хийтира. ТІаккха Дала серло боданах къастийра.5 Серлонах Дала «де» элира, ткъа боданах «буьйса» элира.\nИштта суьйре а дІаелира, Іуьйре а еара. ДІаделира цхьа де.\n6 Дала элира: «Хи юккъехула а доькъуш, дуькъа хІаваъ хуьлийла».7 Иштта хилла дІахІоьттира: Дала дуькъачу хІавааца хи шина декъе дийкъира. Цхьа дакъа хІаваана тІехула хуьлуш, важа дакъа бухахь дуьсуш.8 Цу дуькъачу хІаваах Дала «стигал» элира.\nСуьйре а хилира, Іуьйре а тІееара. ДІаделира шолгІа де а.\n9 ТІаккха элира Дала: «Стигалан бухахь долу хи дерриг цхьаьна а кхетийла, екъа меттиг а хуьлийла». Иза иштта хилира.10 Екъачу меттигах Дала «латта» элира, ткъа цхьаьнакхеттачу хих «хІорд» элира. И дерриге гича, Далла иза дика хийтира.\n11 Цул тІаьхьа Дала элира: «Лаьтта тІехь йолийла сийналла а, буц а, ялта а, шайна чохь хІу а долуш, стоьмаш ло дитташ а, шайна хІора стоьма чохь хІуш а долуш. Оцу хІух юха а изза тайпа ораматаш а хуьлуш». Иштта хилла дІахІоьттира.12 Латто сийналла а елира, буц елира, ялта а кхиира, шайн-шайн тайпана хІу а луш, уьш юха а йовлуш. Стоьмаш ло дитташ а хьаладевлира, шайна чохь хІуш а долуш, царех кхин а цу тайпана дитташ а довлуш. Иза а, хьаьжча, Далла хазахийтира.\n13 Юха а суьйре дІаелира, Іуьйре а еара. Чекхделира кхозлагІа де а.\n14 Дала элира: «Хуьлийла стигалахь серлонаш! Лаьтта тІе билгалонаш лойла цара, де буьйсанах а къастош, хенан заманаш а йоькъуш, денош а, шераш а доькъуш.15 Лаьтта тІе шайн серло а лойла цара». Иштта хилла дІахІоьттира.16 Цу тайпана кхоллаелла шиъ коьрта серло, царех йоккхачо дийнан, ткъа жимочо буьйсанан Іуналла а деш. Седарчий а кхолладелла стигалахь.17 Уьш Дала дІанисдина стигалахь, лаьтта тІе шайн серло ялийта а,18 дийнан а, буьйсанан а Іуналла дан а, серло боданах къасто а. Дела хьаьжча, Цунна и дерриге а хазахийтира.\n19 Суьйре а еара, Іуьйре а тІекхечира. ДоьалгІа де а дІаделира.\n20 Юха Дала элира: «Хуьлийла хи чохь дуккха а, массо а тайпана садолу хІуманаш. ХІаваэхь тІема довлийла дуккха а тайп-тайпана олхазарш а».\n21 Иштта кхоьллира Дала Іаламат хІордан дийнаташ а, массо а тайпана хи чохь йолу садолу хІуманаш: яккхий а, кегий а. ХІаваэхь тІема девлира дуккха а массо а тайпана олхазарш. Дела, хьаьжча, Ша кхоьллинчунна реза хилира.22 Цо, уьш декъалдеш, элира: «Дебийла шу, тІаьхье беркате а хуьлуш, хІордаш хих дузуш. Дуккха а олхазарш кхуьийла дуьнен чохь».\n23 ТІееара суьйре, хилира Іуьйре а. ДІаделира пхоьалгІа де а.\n24 Юха Дала элира: «Хуьлийла лаьтта тІехь массо а тайпана садолу хІуманаш а, даьхни а, текхаргаш а, лаьттан акхарой а, шайн-шайн тайпанашца». Иштта хилла дІахІоьттира.25 Тайп-тайпана акхарой а, даьхни а, лаьттан текхаргаш а, ерриге тайпанашца кхоллаелира. Хьаьжча, Далла иза а хазахийтира.\n26 ТІаккха Дала элира: «Кхуллур Вай адам, Вешан аматехь а, вастехь а долуш. Хуьлийла уьш олалла деш дуьнен чу мел кхоьллинчу са долчу хІуманашна тІехь: хи чуьра а, лаьтта тІера а дийнаташна тІехь а, лаьттан текхаргаш тІехь а, хІаваэра олхазаршна тІехь а, дерриге лаьтта тІехь а».\n28 Уьш декъалбеш, Дала элира: «Дебийла шу, тІаьхье стам а луш, дузийла аш латта, шайн дола доккхийла аша иза. Олалла дойла аш массо а хи чуьра чІерашна тІехь а, хІаваэра олхазаршна тІехь а, дерриге а лаьтта тІера дийнаташна тІехь а».\n29 Юха а элира Дала: «Шуна ло Аса дерриге а лаьтта тІера массо а хІу тосу ораматаш а, массо тайпана стом ло дитташ а, шайна чохь оццу диттийн хІу а долуш. Царех хир ю шуна юург.30 Ткъа ерриге а садолчу хІуманна а ло Аса массо а тайпана гІа-буц. Ерриге а лаьтта тІера акхарошна а, массо а стигалара олхазаршна а, хІора лаьттан текхаргана а юург хир ю иза». И дерриге а хилла дІахІоьттира.\n31 Оцу Ша мел кхоьллинчуьнга Дела резахиларца хьаьжира. Иштта еара суьйре а, Іуьйре а хилира. ЯлхалгІа де а дІаделира.


Стальная дверь ULTIMATUM PP Орех грецкий (арт. КТ Орех грецкий) КВ-9 , Орех грецкий (арт. КТ Орех грецкий) КВ-9 Купить в Курске


Хочешь достичь успеха? | Блог Стартапера!\n32 интересных факта из мира рекламы и бизнеса: →


ФгӀенье — Википеди\nФгӀенье (фр. Freigné) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — Мен а, ЛуагӀа а.\nДозанашца йу Беллинье, Момуьссон (Атлантикин ЛуагӀа), Ле-Пен (Атлантикин ЛуагӀа), Сен-МагӀс-ла-Жай, Сен-Суьльпис-де-Ланд (Атлантикин ЛуагӀа), ВгӀи (Атлантикин ЛуагӀа), Канде (Франци), Ла-КогӀнуьай, ЛуагӀоксанс.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ФгӀенье&oldid=7843240»


Оралла духар тIера дIаяккхар - 37 хьадис - Iумдатул-ахькам - Хьадис - Динул-Ислам\nМИН КАЛАМИ ХАЙРИЛ-АНАМ\nIаишас (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Делан элчанан (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) куча тIера оралла дIаюьлура ас, тIаккха шен куча тIехьа хин томмагIаш а долуш ламазе араволура иза».\nМуслима дийцинчу хьадисехь иштта аьлла а ду: «Делан элчанан (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) куча тIера дIахьокхура (хьакхайора) ас иза, тIаккха цуьнца ламаз дора цо».\n- Оралла духар тIера дIаяккхар ду хIокху хьадисехь дуьйцург.\n- Пайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) куча тIекхетта йолу оралла (борша стеган дегIамарзо кхочуш хуьлуш арайолу тIуналла) ша́ дIа муха яккхара дуьйцуш ю Iаиша (Дела реза хуьлда цунна) хIокху хьадисехь. ТIуьна хилча хица дIаюьлура ша́ иза, йакъаелла хилча куьйга дIахьокхура ша́ иза бохуш дуьйцу. ТIаккха Пайхамар (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ламазе араволуш хилла и духар шена тIехь а долуш, дIайилина хилча оцу хинан томмагIа а долуш цу тIехь, дIахьаькхна хилча иза кхин йила а ца юьлуш, тIаккха ламаз деш хилла цо оцу духарца.\n- Божарийн оралла ламазана боьха лоруш яц, хIокху хьадисо ма-гайттара. Иза боьха лоруш елхьара хьакха а йина юьтур яцара иза Iаишас (Дела реза хуьлда цунна), мелхо а дIаюьлур йара. ТIуьнан йолчу хенахь цо иза дIаюьлуш хилар – иза дIайилар важиб долу дела хилла дац, оралла боьха лоруш йолу дела хилла а дац, дIайилар дика хилар гойтуш хилла ду. Иштта аьлла шафиIий а, хьанбалий а мазхIабера Iеламнаха.\n- Эвхьаза гIулкх хилча зудчуьнан йо́луш тIуналла а боьха лоруш яц, божарийниг санна, шафиIий мазхIабера Iеламнаха ма-аллара.\n- И тIуналла ламазана боьха лоруш яцахь а, духар цунах дIацIандар дика ду, хIунда аьлча иза марш а, шатт а санна ю. Уггар гIолий дерг – и кхетта йолу меттиг дIайилар ду, хуьлийла иза тIуьна йа йакъаелла. Йакъаелларг дIахьакхийча а тоам хуьлуш бу, хIетте а, дIайилар дика ду.\n- ТIуьна духарца ламаз дан мегаш хилар а, адамана боьха хеташ йолчу хIуманца а ламаз дан мегаш хилар а девза вайна хIокху хьадисера. Адамана боьха хеташ йолу хIума бохург хIун ду аьлча – шариIато боьха лоруш йолу хIума (масала, хьаткъ, боьхала, кхо, цIий, и.кх.дI) а йоцуш, ламазана ца магош йолу хIума а йоцуш, адамашна боьха хеташ йолу хIума ю иза, масала хатт, кира, чан, иштта кхидIа а. ТIекхетта хатт йа поппар болуш ламаз дан мегаш ду, хIунда аьлча тIе хат кхетта долчу духарх вай боьха ду алахь а, хатт шариIатехь боьха лоруш бац, ламазана цIена боцуш лоруш бац.\n- Пайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) гIуллакхе хьожуш, цунна оьшург деш хилла йолчу Iаишатан (Дела реза хуьлда цунна) дозалла девза вайна хIокху хьадисера.\n- ХIусамнана шен хIусамден духаре хьажар а, иза цIандар а, цуьнца балакхачар а дика хилар девза вайна оцу хьадисера. Хаза Iерах а, дика хан яккхарх а, вовшашца дика хиларх а ду хIусамнана иштта хилар.


Фламе-Фретий — Википеди\nФламе-Фретий (фр. Flamets-Frétils) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Норманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-Маритим. Дозанашца йу Овилье, Боссо, Ле-Коль-Сент-Бев, Контвиль (Сен-Маритим), Граваль, Иллуа, Мортмер (Сен-Маритим), Нель-Одан, Роншуа. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Фламе-Фретий&oldid=5192792»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 15:10.


Европан де — Википеди\nЕвропан кхеташо кхоьллина де, Шуманан декларацин де\n5 а, 9 майхь\nЕвропан барт, Европан кхеташо\nЕвропан де Викилармехь\nЕвропан де — хӀора шеран Европан бартан а, Европан кхеташонан а машаран, цхьааллин Ӏида. Европан де шиъ ду, уьш даздо 5 а, 9 майхь, кхоьллина Европан кхеташоно (ЕКХ) а, Европан барто (ЕБ) а ша-ша. ЕС Ӏида девза кхин а «Шуманан декларацин де».\nЕвропан кхеташонан дено даздо 1949 шарахь ша кхоллар, ткъа Европан союзо даздо, 1950 шарахь ЕБ кхоьллинчара де даздар кховдадарна. Европан де ду европахошна юкъахь уьйранаш чӀагӀъярхьама кхоьллина дийнна европан символан могӀанера цхьаъ.\nБрюсселехь Европан де даздар\nЕвропан кхеташо кхоьллина 1949 шеран 5 майхь, цундела и де хаьржина Ӏидан, 1964 шарахь Ӏида хилла чшагӀдина иза. 1985 шарахь Европан юкъаралло (тӀехьа Европан союз хилла йолу), тӀеэцна Европан Кхеташонан Европан символаш, масала Европан байракхь. ТӀаккха а, хьалхарчаша барт бира шайн Европан де дан 1950 шарахь 9 майхь Шуманан деклараци йина шо кхачарна. Декларацис кховдадо Францин а, Германин а болатлалоран а, кӀоран а промышленносташ цхьаьнатохар, цуо Европан кӀоран а, болатан а цхьанатохар (дуьххьарлера Европан юкъаралла) кхолларе далийра, иза хуьлу кхолларан момент. Иштта, 1985 шарахь Миланехь Европан кхеташоно чӀагӀдира 9 май ЕС байракхан де.\nЕвропан конституцис юридически чӀагӀъян езара ерриг европан символаш, амма иза тӀе ца эцарна, лелаяр хӀинца де-факто лелош ду. Конституцин альтернативехь, Лиссабонан барт тӀехь бу символика къобалъеш болчу ялхийтта декъашхочун кхайкхам. Европан парламенто официалан къобалдина 9 май Ӏида хилар 2008 шеран октябрехь.\nДаздар[нисъе бӀаьра | нисъе]\nЕвропан денна кечйина Португалера ишкол\n9 май даздо тайп-тайпаначу кепара дукхах йолчу пачхьалкхашкахь — Европан союзан декъашхошкахь а, луларчу Туркойчоь, Украина, Молдави пачхьалкхашкахь а, ца даздо Йоккхачу Британехь евроскептицизм бахьнехь. Цул сов, Украинехь официалан тӀегӀанехь даздо Европан де 2003 шарахь дуьйна майн кхоалгӀачу шота дийнахь.\nӀидан политикан амал хиларна, оцу дийнахь дӀакхоьхьу дешаран белхаш Европан бартах лаьцна я Европан интеграцин гӀо лоций арабовлу. Байракхо ловзайо ладаме роль юкъарчу даздаршкахь кхин цхьа символ санна. 9 май гӀоле хетташехь, цхьаболу европахоша хьалха санна даздо и Ӏида 5 майхь, адаман бакъонаш, парламентан демократеш, законан локхалла лардарехь Европан кхеташонан роль билгалйоккхуш. Цунах къаьсташ, Шуманан деклараци бу французийн а, немцойн а кӀора а, болат а цхьанатохаран кховдам бен бац. Цул сов, 9 май цхьаьна нисло Советийн Союзан хиллачу мехкашкара ШолгӀачу дуьненан тӀеман Толаман денца (Малхбуза Европехь даздо 8 майх).\nВовшахтоьхна Къаьмнийн Кхолламан де\n↑ Есть ли у ЕС государственные праздник? Архивацийина 4 майхь 2009 шеран., Декларация Европейской Комиссии к Украине (ТӀе цакхочу хьажорг)\n↑ Кубосова, Люсия Не продлён мандат Баррозу, предупрждение членов Европейского Парламента. Обозреватель ЕС (9 октября 2008). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 5 апрелехь. Теллина 2008 шеран 9 октябрехь.\n↑ Ламминг, Р. (9 мая 2008) День Европы, но не в Великобритании, Федеральный союз Архивацийина 4 майхь 2009 шеран.\nЕвропан бартан символаш\nЕвропан байракх • Евро (хьаьрк) • Европан хӀост • Европан де • Европан бартан девиз\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Европан_де&oldid=2601449»\n9 майра Ӏиданаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 31 март, 08:00.


Колонешкахь а, СИЗО-хь а эпидеми яржарх карта хIоттийна бакъонашларъярхоша\nСтигалкъекъа-бутт 25, 2020\nОьрсийчоьнан набахтешкахь а, талламан изоляторшкахь а респираторан цамгарш яржарх карти тIехь билгалдоккхуш, бакъонашларъярхойн тобано а, адвокаташа а "Серая зона" аьлла проект йолийна. "Коммерсанте" дийцина цунах лаьцна "Общественный вердикт" фондан директоро Таубина Натальяс.\nТаIзарш кхочушдаран федералан урхаллан (ФСИН) цомгашчерах лаьцна официалан статистика зорбане яьккхина ца Iаш, проекто информаци ло тутмакхаша а, церан гергарчу наха а бечу хаамашна тIехь а. Иштта проектан авторша зуьйш ю хаамийн гIирсаша Iорайоккху информаци а.\nХIора тIечIагIдан таро йоцчу меттигах бакъонашларъярхоша кехаташ дохьуьйту прокуратуре а, ФСИН-е а, набахтешкахь талламаш а бай, лецначарна а, колонийн белхахошна а кхерамзалла латтае аьлла.\n"Информацин блокада а, юкъараллех ФСИН-ан урхаллаш, къаьсттина эпидеми йоьдучу заманчохь дIакъовлар а" дан мегаш доцург ду, аьлла бакъонашларъярхоша.\n"Серая зона" проект юкъаяьккхинчарна хетарехь, тутмакхашна церан гергарнаш тIе ца битаро "социалехь хьал дуьйлина", хIунда аьлча, церан гергарчара сагатдо, шайн нахах цхьана а кепара информаци хаа аьтто ца хиларна.\nКарарчу беттан 14-чохь тIаьххьара ФСИН-о хааме даьккхира, СИЗО-хь а, колонешкахь а лецначарна коронавирусан ун даларх. Урхаллан зерашца, эпидеми яьржичхьана 617 белхахо а, 145 шеконашца лецна а, тоьхна хенаш йоху нах а цомгуш хилла. Пенитенциаран системера 208 стагана а, 29 тутмакхана а дарба хилла. Беллачех хаийтина дац.


Тимори — Википеди\nТимори (фр. Thimory) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Центр — Луаран атагӀа регионехь. Коммунан департамент — Луаре. Дозанашца йу Ломбрей, Шаи-ан-Гатине, Шевийон-сюр-Юияр, Ла-Кур-Мариньи, Нуае (Луаре), Уссуа-ан-Гатине, Пренуа (Луаре). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Тимори&oldid=5190755»


Асет Джацаева — Даггара безам New [M95]. Ламанхой — Баханчу безамо. Алексей Брянцев — Без Тебя. Джацаева Асет баханчу бьезам Neu Баханчу безамо, сада1а йитац со, Хьан г1ийла хьежаро, ма халчу х1иттайо. Асет Джацаева Сан безам New\nОчень красивая нежная мелодия Воьвзина валале, со йитна вахар хьо, Оццул хьо везашшехь безамах яьккхи со Сайн дахар хьоьца ду моттарна 1ехалуш Хьоменаг хьо гойла ца нислуш лела со Припев Аганан бер хилла хьан даге кхойкху со Бехк суна ма билла аларна веза хьо. Асет Джацаева джацаевва Хир боцу безам New Мадина Юсупова и Асет Джацаева — Ма ала кхи гура дац new Асет Джацаева — Даггара безам New [М95].\nСаид — Эми — Асет. Не помните точное название?\nСкачать Баханчу безамо — Асет Джацаева в mp3 формате\nАсет Джацаева Гуьйренан Зезаг New Асет Джацаева Баханчу Безамо New Ахь ма хьийза йо со — Асет Джацаева.\nАсет Джацаева — Дега везар Nev джчцаева Асет Джацаева — Баханчу Безамо New Scorpions — Wind of Change Берлин! Асет Абубакарова — Нохчийн кIентий.\nБезамг Джацаева — Суна веза хьо са везар New [M95]. Асет Дадаева — Дукха ваха хьо. Время и Стекло имя Днепр Mp3. Асет Джацаева — Ма ала вицве New Асет Джацаева — Хьоменаг New Асет Абубакарова — Barkalla.\nRandy Hansen — Little Susy. Увайс Шарипов — Асет. Ахь ма хьийза йо со — Асет Джацаева.\nКукла колдуна кавер Король и шут Mp3. Музыка без слов — Jan A. Асет Джацаева — Даггара безам New [M95]. Katy Perry — Last Friday Night. Баханчу безамо, сада1а йитац со, Хьан г1ийла хьежаро, ма халчу х1иттайо.\nАсхаб Вахарагов — Асет M Стас Михайлов — Без тебя Shanson. Babes in Toyland — Surd. Асет Абубакарова — Волахьа гIенаха. Асет Джацаева Безамо х1остуш New Перед загрузкой вы можете просмотреть любую песню, для этого наведите курсор и нажмите на кнопку — Слушать или Скачать — для загрузки mp3 песни высокого качества. Асет Джацаева — Дега везар Nev


NGC 3591 — Википеди\nNGC 3591, PGC 34220, 2MASX J11140326-1405140, MCG-02-29-012, GSC 05514-00613, 6dFGS gJ111403.3-140514, NPM1G -13.0319, LEDA 34220, Gaia DR2 3564624771791637120\n5496 километр в секунду\n11ч 14м 3,2869147352с\n−14° 05′ 14,277706512″\nNGC 3591 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 3591: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 3591.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_3591&oldid=5058242»


Бельвезе (Лозер) — Википеди\n44°33′49″ къ. ш. 3°44′43″ м. д.HGЯOL\nБельвезе (фр. Belvezet) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Лозер. Дозанашца йу Монбель (Лозер), Сен-Фрезаль-д'Альбюж, Шассрадес, Ле-Блеймар, Сен-Жульен-дю-Турнель, Алланк. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бельвезе_(Лозер)&oldid=5151849»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 6 октябрь, 19:06.


Ле-ГгӀозее — Википеди\nЛе-ГгӀозее (фр. Les Groseillers) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Де-СевгӀ.\nДозанашца йу Аллонн (Де-СевгӀ), Ла-БуассегӀ-ан-Гатин, КугӀ (Де-СевгӀ), Пампли.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ле-ГгӀозее&oldid=7813509»


НикогӀ — Википеди\n49°01′37″ къ. ш. 1°25′15″ м. д.HGЯOL\nНикогӀ (фр. Nicorps) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Манш.\nДозанашца йу КугӀси (Манш), Кутанс, Увиль, Сен-ПьегӀгӀ-де-Кутанс, Соссе (Манш).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=НикогӀ&oldid=7825801»


Хасаевн хьокъехь Москох митинг хIоттош яц\nГIадужу-бутт 13, 2018\nЕкатеринбурехь Эрмалойчоьнан вахархо Арутюнян Ашот вийна аьлла, чохь латто 37 шо долу Нохчийчуьра схьаваьлла Хасаев Мовсар бехке цахилар дIахаийта шоьтадийнахь Москох хIоттор ю аьлла митинг, хир яц аьлла, хаамбо „URA.RU“ хьостано. 2011-чу шарахь стаг вийна цо бохуш, Екатеринбургерчу талламчашна Хасаев киллер хета.\n"ПIераскан сарахь Кадыровн векалш зIене бевллера тхоьца, - дийцина хьостане Мовсаран вашас Хасаев Шемала. – Тхуна цхьацца некъаш хьехна, уьш ца лардича ца довлу тхо. Оцу митингца дуьненна а дIакхайкхо лаьара тхуна, Мовсар Екатеринбургехь шен дахарехь хилла воцийла а, оцу зуламан иза бехке ца хилар а".\nШоьтадийнахь дIакхкайкхийна хиллачу митинго шайна хьовзам боккхур бу аьлла хета Шемална.\nИштта цо дицарехь, жигархошна дош делла нохчийн Iедалхоша, Екатеринбургехь луьстуш долу цуьнан вешин гIуллакх Москохан кара дала хьовсур ду аьлла. Бакъонашларъярхойн а, юкъараллан а тергонехь нисдийр ду довхаттар аьлла.\nСвердловскан кIоштан Талламан комитето дуьхьало йина оцу хьокъехь комментари яла.


Пьерр-Персе — Википеди\n48°28′07″ къ. ш. 6°55′57″ м. д.HGЯOL\n9,93 квадратан километр\n▲93 стаг (2018 шеран 1 январь)\nПьерр-Персе (фр. Pierre-Percée) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мёрт а, Мозель а. Дозанашца йу Сель-сюр-Плен, Ангомон, Бадонвиль, Бйонвиль, Нефмезон, Пексонн. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Пьерр-Персе&oldid=5180535»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 01:21.


Iарбийн мотт а Iамийна, Цхьаьнатоьхначу Iарбийн Эмираташка яхана, цигахь ахча а даьккхина, Оьрсийчу юхаян - иштта лааамаш бара Санкт-Петербургерчу студентан Шмидтке Екатеринин. 2009-чу шарахь Димаьшкъарчу Iарбийн меттан Институте деша тасаелира иза. Амма бакъду, маьршачу масех шерачохь мотт шар ца белира цуьнан. Iарбойн мотт бийца декхаре йира иза гIаттамхойн тIамо а, Шемарчу набахтено.\n2009-чу шарахь Димаьшкъарчу Iарбойн меттан институте деша хIоьттира со. Иштта атта а ца хиллера мотт Iамо. Цкъа делахь, 18 пачхьалкхашкара студенташ бара группехь, доккхачу декъанна, ингалсан мотт буьйцура оха вовшашца. ШолгIа аьлча, шемахойн диалект Iаламат чIогIа къаьсташ ю литературехь йолчух. Иштта ехха йиссира со Шемахь. Юьхьанца Димаьшкъарчу хьоладайн кIошташкахь ехаш яра со, цул тIаьхьа жимма къенчу меттиге дIаяхара. Суна хетарехь, кхечу пачхьалкхера со цхьаъ бен яцара цигахь, ткъа ингалсан маттахь вистхуьлуш стаг а вацара. Дукха ца Iийра со цигахь - гIали чохь демонстрацеш йолийра.\nДемонстрацеш, маршо, "демократин доза" а\nДуьххьара Димаьшкъахь арабевлла нах цхьа чIогIа самукъане гора. Британера Кристина цIе йолуш цхьа доттагI яра сан, ас боху цуьнга цкъа: "Хьажахьа, президентехьа, Асад Башарехьа бу-кх уьш".\nЦо жоп делира: "ХIаъ, амма суна хетарехь, царна бен-башха а дац, хьаьнгахьа шаьш ду, церан смаукъадолу меттиг бу хIара".\nАсад Башарехьа арабевлла шемахой. Шема, Димаьшкъа,2011 шо\nБоккъал а, тIаьхьо президентана дуьхьал арабуьйлура нах. Тхуна а лаьара цаьрца дакъалаца. Амма, тхо кхечу пачхьалкхера даьхкина хидаре терра, кхоьрура.\n"Мухабарат" олу цхьа дош ду. Шеман къайлаха сервисаш ю уьш, ма-дарра аьлча, мотт беттачийн, бахархошна тIехь контрол латто урхалла ю иза.\nШема а веана, цигахь кхаа батте ваьллачу хIора а студентан цхьа доттагI волу. Массарна а ца хаьа, иза мухабаратера вуйла. Арахьара чубаьхкинчу наха лелочунна а, церан дахарна а тIехь терго латтайо цара. Нагахь санна, шайна цхьаъ тусалахь, хаамбо.\n1996-чу шарахь тIемало хилла цхьа стаг вевзинера суна. Цунна гIан гинера, Шеман президент хиллачу Асад Хафезна ша герз тухуш. Шеца балхахь болучаьрга дийцина хиллера цо и гIан. Iуьйранна хIума кхоллучу хенахь дийцинера цо гIан, делкъал тIаьхьа набахтехь хиллера иза: "Оха меттавалор ву хьо, хьан гIенаш а патриотикан хила деза" баьхнера цуьнга. Пхеа шарахь эхашарахь набахтехь валлийнера иза. 2011-гIа шо карадеача, нах гIаттаме ийзон волавеллера иза.\nРежимна дуьхьалбевлларш. Шема, Идлиб, 2012 шо\nАс къамелаш динчу шемахоша олура, революци оьшу шайна, амма иза цхьа маса хир ю. Царна моьттура, шайн "Iарбийн бIаьстенна" Европа тIетовр ю.\nКхаа баттахь сатоьхча - Шемахь демократи хир ю. Ас хоьттура: хIун ю демократи?\nСуна жоп лора: "Демократи-маршо ю". Дика ду, ткъа хIун ю маршо? "Маршо - демократи ю".\nЕкатеринас дагалецарца, конфликт йолаеллачул тIаьхьа Шемара бахархой маьрша дIасалелара пачхьалкхехула.\n"Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхоша дIалаьцначу, йа Маьршачу шемахойн эскаран территори тIе йоьдучу автобуса хаа йиш яра Димаьшкъахь.\nКоьртаниг дара - блокпосташкахь бечу талламах чекхвалар. Шайгахь герз доцург массо а волура цигахула дехьа.\nIарбойн маттахь бекхам "интикама" бохург санна хеза\nАлеппона гергарчу меттиге даьхкира тхо 2012-чу шарахь, тхайн доттагIашца цхьанакхета. Блокпосташ дукха хиларна тхо ца ларийра серло йоллушехь тхаьш доьлхучу эвла дIакхача, цундела Алепперчу хьешан хIусамехь буьйса йоккхуш совца барт хилира тхан.\nМухабаратера стаг вара хIора Шемарчу отелехь. Хьешан хIусамехь Iар а долуш, хIора цигахь соцучух хаам беш хиллера цо.\nТхо цигахь севча, тхоьгара паспорташ дийхира цо, шолгIачу дийнахь информаци дIакхачийра. Шу муьлхачу динах ду аьлла, хаьттира тхоьга цигахь. Сан доттагI Кристина Евангелин керстанах ю, цо ма-дарра дIа а элира. ТIаккха цхьахвериг хеттарш дан вуьйлира, и бохург хIун ду, Делах теший бохуш. Евангелие схьаэца элира цуьнга Кристинас.\nШемахь керстанаш а бу, православин а, католикан а килсаш а цхьана ю, амма Евангелие даржор - зулам лору. Оцу бехкана набахте а вохуьйту, зина динарш а, сагIа дехнарш а санна. ХIетахь тхуна ца хаьара цунах лаьцна.\nТхоьга хеттарш деш хиллачу Шемарчу къоман кхерамзаллан урхаллерчу цхьаммо, соьца буьйса яккха лаьа шена элира. Ас дуьхьало йира, тIаккха со аьшнашъеш, боьха мотт лебора соьга, эххар а элира: "Ас бекхам бийр бу хьуна".\nШолгIачу дийнахь полисхойн декъе дIадигира цо тхо.\nСаццанза йоьлхура со. Камера чохь долу хьелаш ледара хетара. Дийнахь цкъа бен юург ца лора, амма йовханиг хуьлура. Цкъацкъа олура: "ДогIа ду догIуш, мила гIура ву шуна оцу йочанех кхалла хIума эца?"\nПолисхой буьйлура тхох, етта а еттара тхуна. Итт дийнахь чохь латтийра тхо. Цул тIаьхьа боккъал а йолчу набахте кхачийра тхо. Цигахь билггал ирча хьал дара.\nШема. Алеппора набахте\nСайна гинчух метта ца йогIура со. Лаьттахь массанхьа а Iохкуш адамаш дара. Меттиг ца тоьара, адамийн боьха догIмаш дар-кх вовшахъийна. Хьацарш а, цIийш а дIаийна массеран а цхьатеррачу басехь духарш дара - таьIна мокхачу басахь. Цхьаболучарна йиттинера, чевнех ноткъанаш йинера. Боьхачу хьожехь корта а хьийзара.\n20-х стаг чохь волчу камера чохь дIатардира тхо, доккхачу декъанна, зуламаш дина а, нахаца лелла а зударий бара уьш.\nХи а, кораш а, йа садоIийла а яцара камера чохь. Дийнахь шозза туалете дохуьйтура тхо. Пенаш тIехула хи хуьлура охьаоьхуш, тховх а ладарш Iенара. Массанхьа а мезий дара, кIамдарш девлира.\nЦхьаммо неI схьаеллахьара аьлла, дехар дича, набахтен белхахоша олура: "СадаIа лаьара хьуна? Схьайоьл кхуза"- месаш тIера а лоций, текхабора зударий, цIийш туьсуьйтуш, еттара, тIаккха юха а набахте чу кхуссура.\nЦигахь дийнахь цкъа бен ца лора яахIума. Кхехкина шийла ши картолг а, кхо хьокхам а. Наггахь Iайгахь хумус лора, мустбеллачу тIоца йа зайт-стоьман даьттанца.\nХоллехь хеттарш дора тхоьга. Лаьтте боьха хуьлура, цIийх а юзий. Юург дIасалуьстучу тутмакхо а цигахь бора шен болх. ТIехбовлучу набахтен белхахоша еттара цунна, карара юург охьа а эгош.\nТхоьца чохь долу зудабераш сих-сиха цомгаш хуьлура, юучух цатам хуьлий хьийзара, ткъа молханех цхьа анальгин бен луш а дацара.\nТIулгийн лаьттахь дара тхан дуьйшар а. Дуьххьара тIетосу юргIанаш дара тхан, амма уьш сиха тIададора, цул тIаьхьа цхьа хаза тайп-тайпанчу беснашкахь матар тосура царна. ХIаваъ довха дара, амма пенаш шийла.\nСуна хетарехь, Кристина (доттагI)цундела цомгаш хилла хир яра. Жаннашкахь лазарш дуьйладелира цуьнан. Даим а мохь оьхура цуьнгара, юучух а, молучух а хаьддера. Юха сенъяла йолаелира иза, тиларчу а яхара. Камеран неI еттара ас: "ГIо дейша, сан доттагI ю леш" бохуш. Жоп делира: "Иза елча, хаийта".\nИштта олура цара. Тхуна хезара кхечу камерашчуьра оьху маьхьарий "Тхоьца велларг ву" бохуш. Багахь цхьаъ Iуьйшушшехь, хадархочо олура: "ХIума кхаьллина ваьлча, араоьцур ву".\nАдаман дахар цигахь цхьана а хIуман меха дац. Массарна а тIехь бохург санна, ницкъбира оцу набахтехь. Масех сахьтехь Iазап латтадора. Тхо ца хьийзадора, хила тарлора иза, тхо кхечу пачхьалкхашкара даьхкина хиларна.\nПолитикан зуламхой ду шу олура тхоьга. Кхин а мел чохь дуьтур ду хаьттича, жоп луш стаг а вацара.\nПолицин декъехь со ларийра сайн доттагIчуьнга дIахаийта, тхо совцадарх. Цуьнах а аьтто белира тхуна. 20 де даьлча Оьрсийчоьнан векалтана карийра тхо. Тхуна тIейогIучу заманчохь депортаци а еш, Димаьшкъарчу кхечу набахте дехьадохуш, кехаташ кечдан буьйлабелира.\nЦхьана сахьтехь кхачийра тхо Димаьшкъарчу Кафер Сусси набахте. Эххар а посол а веара тхуна тIе. Евангелие дин даржорна тхо политикан зуламхой лору цара аьлла, кхетийра тхо. Цул тIаьхьа цхьа кIира даьлча Оьрсийчу дIахьовсийра тхо.\nПетербургехь Шмидтке Екатеринас дешна суьрташ даха Iамош. Масийттазза Шема юхаяхара иза, оцу пачхьалкхерчу дахарх суьрташ даха. 2017-чу шарахь Германи а, Туркойчу а яхара иза, Шемара бахкинчу мухIажиршца къамелаш дан. "ПаргIато йоьху доIанаш" цIе тиллина документалан фотопроект кечйира цигахь Екатеринас. Шемарчу набахтехь хиллачийн суьрташца, цара лайначух дуьйцуш.


Ийс шу даьннача Ялхарой Мухьмада, ший ханаравола кIаьнк кIалхара воаккхаш, доккха денал гойтар\nЗIамигача турпалхочун дагалаьтта доккха гIулакх\nГIалгIай мархий бетта 23 ди 2022 шу\nМосковски областерча лицее дешаш вола Ялхарой Мухьмад, ший ханара кIаьнка гIо дарах, газеташка, телевизионни хоамашка гIолла турпал волаш, массанена дIавайзар. Мухьмада даь из доккха денал эшаш дола гIулакх, цхьаккха сага ца ховш диса а мегар, цо кIалхара ваьккхача кIаьнка нанас, Мухьмад ухача берий спортивни «Орленок» яхача лагере хьаена, деррига хьадийцадецаре. Цо гIо даьча кIаьнка нана, доккха баркал ала ера Мухьмада, хIаьта яьннача ханага хьежжа а воацаш деналах дизза дог долча кIаьнка-м из ший даьга а наьнага а аьннадацар.\n«Видновские вести» яхача газета тIа, иштта дIадоладу журналиста ший къамаьл. — «Муттхьал бетта шоллагIа ди дар лаьттар. Ишколера хIамаш чуйоахка ший тIормиг цIагIа Iо а оттабаь, Тимоховски пруд болча ваха сихвелар Мухьмад. Цига гулденна, цун довзаш бераш а дар. БIарга цIазам тохача юкъа хьахилар из хатар. Ма даггара, чуийна бераш ловзаш доахкача юкъа, царна юкъера цхьа кIаьнк, цIаьхха, пруда берда тIара лайжа шийлача хи чу вежар. Сов сиха хьахиннача цу хатаро унзара даьха бераш, фу дича бакъахьа да ца ховш латташ, Мухьмад, ше ма водда, кIаьнка гIо де оарцагIа вахар. ДIахо дувц зIамигача турпалхочо — «Хи чу вежача кIаьнка IокIала ца ваха гIерташ, ма даггара, цу лакхе яда дахчаш хьалувцар.\nШе аравоалалургволаш вацар из! Сов кхеравенна, ма даггара, гIо дехаш цIогIа деттар цо. Со, цун гаьна а воацаш, лагIашта юхе латтар. Кхерам яха дош, са керта чу дацар цу хана. Из кIалхара ваккхар мара, кхы уйла яцар са. Се Iочувожаргмавий аьнна, вIалла, юхаозавала йиш йолаш дацар этта хьал. Кулг Iочукховдадаь хьаараозавир аз из. Дего, ма даггара, яхар цаI дар — «Хин IокIала вахийта йиш яц хьа из!»\nТахан цу зIамигача кIаьнка, ший дегIацара гойта доккха гIулакх, вайна доккхийчарна а массал да. Ший вахара уйла ца еш, сага оарцагIваха денал эш. ЦIаьхха, иштта хатар иккхача хье ца луш гIо де хьовзар, ше мо вола саг кIалхарваккха оттар, хами махи баь варгвоаца дика я. Иштта лаьрхIар из гIулакх- Ленински округа администрацен кулгалхочун гIонча йолча Квасникова Татьянас, Московски областерча МЧС болхло волча Джкин Сергея, пхье спортивни кхуврча кулгалдеча Авдеев Григоре. Ялхарой Мухьмада спортивни кийчо еча, «Орленок» яхача, клубе баьхка хилар уж берригаш. Грамоташи, баркал оалаш дола каьхаташи денна, доккхача дешаца цо гойта майрал, денал дийцар цар. «Видное-ТВ» яхача телеканала журналисташа бахархошка дийцар, Мухьмада карагIдаьнна гIулакх. Иштта, из доккха гIулакх шоай дешархошта дийцар «Видновские вести» яхача газета корреспонденташа а.\nЦхьана вIашагIкхийтта, уж, баьхка хилар Мухьмад волча кхуврче. Шоашкара грамота енна, мерзача даарашца, хозача къамаьлашца, баркалца вай зIамигача турпалхочун дог хьаьста бахар уж. Шийна кховдадаь мерза даараш, деррига бераш хьагулдаь, дийкъар Мухьмада.\nИшттача хьехамца кхеву кIаьнк, тахан, вахара наькъа тIа воаккхаш. Мухьмад ухача клуба кулгалдеча Гаджимурадов Гаджимурада дийцар: «Бераш, духхьала, низа чIоагIа хилара тIехьа кхедаь Iац со! ЛоархIаме да, цар дега хьал дикача, беркатеча хIаман тIехьа уж кхебар, массе хана из чулоацаш бола хьехам царна лоаттабар. Дика дари, во дари къоастаде Iомабу оаха уж зIамига болча хана денз. ХIанз цар дегашка чIоагIдаьр, массе хана цар дегIаца дахаргда. Цунга хьежжа, цхьа хала, гIо эшаш моттиг цIаьхха нийсъелча шоай оарцагIабаха безалга хов царна». Ше язъяьча статья тIа Филатова Викторияс юкъедоаладу цIихезача тренера Ионов Федора дешаш. Тахан «Орленок» яхача клубе ухача берашца, болх дIахьош ва из. — «Мухьмад ший тайпара кIаьнк волаш хьавоагIа юххьанца денз. Эггара хьалхарчарца дIаелар цо «желтый пояс» оалача оагIонцара экзамен.\nЯхьашка доккха денал хьокхаш чакхвувлаш хиннав из массе хана, дуккхаза котало кхихьарех а ва тхона. ШоллагIа моттиг ше яьккхача, ца говш цун тIехьа, хьалхара меттиг йоаккхаш хьавенав. Шийна хьалхашка ше Iооттадаь декхар кхоачашде хьожаш ва из, яьннача ханага хьежжа доацаш! Тренировкаш тIехьа ший группе санна, боккхагIчар гIуппе а дIакхухь цо. Дог дика кIаьнк ва Мухьмад! Гуш да, хоза хьехам луш, дикадар хьалхадоахаш кхеваьлга. Кхы дикагIа хила йиш йоацаш дика воI ва ше, варий, тха бочагIа вола спортсмен а ва!»\nЗIамигача турпалхочун дег чу тахан кхедеш цхьа доккха дика да. Кхийна ваьлча цIера кхерамзленца ювзаенна професси харжа лаьрхIа ва из. ЧIоагIа лов Мухьмада, цIи йоеш болча, болхлошта юкъе хила. Тахан вайна ха йиш яц, воккха хилча цун уйлаш хувцалургйий. Кхыбола вахара никъ харжа мег цо... Бакъда, цаI-м белгал да тахан! Сага гIо эшача метте, оарц дехаш нийслой уйла ца еш, хье ца луш новкъостал де оттаргварех ва Ялхарой Мухьмад! Сага оагIув хьаллацара тIехьа, цох дика зIамига саг хургволга вайна массанена гуш да, хIанзехьа. Из кхеваьраш тахан цох доаккхал де йиш йолаш ба - боккъонца вола эздий, сийдола, деналца вола къонах ва, кхоана цар вахар сийрдадаьккха хьалъоттаргвар!


ФАМИЛИЯ РЕБЕНКА - Исламский форум\nУа алейкум ассалям уа рахматуллахи уа баракятуху. Можно ли брать жене фамилию мужа? http://www.asar-forum.com/viewtopic.php?f=74&t=308


Савиньи (Манш) — Википеди\n49°02′59″ къ. ш. 1°20′20″ м. д.HGЯOL\nСавиньи (фр. Savigny) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Манш.\nДозанашца йу Бельваль (Манш), КамтугӀ, КамгӀон, Ле-ЛогӀе, Монпеншон, Увиль.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Савиньи_(Манш)&oldid=7833110»


Iамеркан Штатийн халкъан кхерамзаллин кхеташонехь Европера, Оьрсийчуьйра хьал зуьйш йолу президентан леррина гIоьнча Хилл Фиона дIаер ю даржера Гезгамашин-баттахь, яздо Iамеркарчу прессо.\n2017-чу шарахь хIоттийра Хилл дарже. Кремлца лела юкъаметтигаш шагъярехьа хиларца евзара иза.\nБританехь йина Хилл Фиона. Дешна, белхашкахь хилла Iамеркахь. 1987-88-чу шерашкахь Москох Торез Морисан арахьарчу меттанийн институтехь хаарш шардира цо. Iилманийн доктор хилла цунах Гарвардехь 1998-чу шарахь, Оьрсийчуьрчу юкъараллин-политикан кхетаман орамех лаьцна диссертаци язъярца.\nОьрсийчоьнан президентах лаьцна, цунна критика еш книга арахецна йолу Хилл Фиона муха ларор ю Трампан администрацехь болхбан, муха цхьаьнабогIийла ду цуьнан а, президентан а кхетамаш, хоьттура политикаша вовшашка.\nЦхьаболчу хаамийн гIирсашна хетарехь, эшам хир бу Трампан гонна Оьрсийчоь тIех дика йовзарца гоьяьлла а, Вашингтонерчу политикаша лоруш а йолу говзанча даржера дIаяхча.\nХилл Фионех дуьсу дарж Iамеркахь герз даржорна тIехьожучу урхалхочуьнга Моррисон Тиме лур ду аьлла хета эксперташна. Ткъа ишта нислахь, хаа ду алссам адам хIалладен герзаш кхоллар Оьрсийчоьнца дицаредар эвсардакха дагахь юйла Трампан администраци, боху тергамчаша. Цул совнах, Моррисон вевза зарратан герзаш шогга тергоне оьцийла лууш хиларца.


Таллер — Википеди\n43°52′22″ къ. ш. 1°04′22″ м. д.HGЯOL\n41,07 квадратан километр\n▲618 стаг (2018 шеран 1 январь)\nТаллер (фр. Taller) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ланда. Дозанашца йу Боос (Ланда), Кастетс, Гурбера, Лалюк, Леперон. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Таллер&oldid=5190209»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 12:40.


Работа Машинист крана ВЧД-14 Балхаш механический цех от АО НК КТЖ вакансия в Балхаше от 21 февраля. Менеджер АО НК КТЖ. Rabotanur.kz\nДо 88 999₸\nСоблюдать технологию управления козловыми кранами грузоподъемностью свыше 5 до 25Т, оснащенными различными грузозахватывающими приспособлениями, при выполнении простых и сложных работ при погрузке, разгруке, перегрузке и транспортировке штучных, лесных грузов и других аналогичных грузов\nСоблюдать технологию крепления тросов, регулирование тормозов и действия предохранительных устройств, предельную грузоподъемность крана, тросов и цепей\nОпыт работы по специальности: не менее 1 года\nВЧД-14 Балхаш механический цех, филиал ТОО «КТЖ - Грузовые перевозки» – «Карагандинское отделение ГП»\nНа вакансию Машинист крана ВЧД-14 Балхаш механический цех (Балхаш)


Менневиль — Википеди\n49°22′23″ къ. ш. 1°40′58″ м. д.HGЯOL\nМенневиль (фр. Mainneville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.\nДозанашца йу АмекугӀ, Бушвилье, ЕбекугӀ (ЭгӀ), Лоншам (ЭгӀ), Мений-су-Вьенн.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Менневиль&oldid=7820594»


Верделе — Википеди\nВерделе (фр. Verdelais, фр. Aubiac-et-Verdelais) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Жиронда. Дозанашца йу Семан, Туленн, Сент-Круа-дю-Мон, Сен-Мексан (Жиронда). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Верделе&oldid=6731052»


ЭрдогIан: Туркойчоьно "террористех дIацIандийр ду шен дозанаш. World News - горячие новости часа\nЭрдогIан: Туркойчоьно "террористех дIацIандийр ду шен дозанаш\nШемаца лаьтта Туркойчоьнан дозанаш террористех дIацIандан чIагIо йина пачхьалкхан президенто ЭрдогIан Реджепа. Шеман къилберчу Афринехь операци йолийна шолгIа кIира доладеллачу кIирандийнахь дина и дIахьедар куьйгалхочо. Ша куьйгалла дечу партин съездехь вистхуьлуш, ЭрдогIана дIахьедина, Туркойчоьно терго латториг хиларх дозанаш цIандийна ма девлли Шеман мухIажарш шайн махка берза аьтто барна тIехь. Iамерко агIо латтош, курдийн дакъоша дIалаьцначу Афринан кIошташкахь тIемаш дIахьош ю Туркойчоь.\nТаркхойн-хIорд буй рогIехь?\nОьрсийчохь бакъболу къонахий бисина бац аьлла мозгIара Смирновс\nЦигаьрка дукха узу регионаш билгалъяьхна эксперташа\nНицкъахошна тIелатар дина аьлла, лаьцна латтийна Бекмурзаев бехказваьккхина\nНохчийн блогеран Абдурахманов Тумсон вешина тховкIело яла дуьхьал ю Германи\nМассо а инстанцешка гIо доьху гIалгIайн оппозицино\nЖелтойн анархисташа шайна тIелаьцна Афинерчу оьрсийн векалтна гергахь дина эккхийтар\nДозанаш билгалдохуш болийна болх сацийна Нохчийчоьно а, Дагестано а\nНохчийчуьра кхо эзар сов эскархо полигонашкахь гулвелла\nДешан маршо къуьйлуш хиларца юха а биглаъяьккхина Оьрсийчоь\n"Массо а веданхой бу Хасаевгахьа"\nКадыров: Караулован масало гайтарца - интернетехь экстремизмна дуьхьал къийсам чIагIбан беза\n23 шо кхечи нохчийн хилла президент Дудаев ЖовхIар вийна\nХелхавала реза ца хилла меттигера вахархо вийна дагестанхоша ГIирмехь\nУкраине мехкадаьтта а, цуьнан сурсаташ а кхачор яц Оьрсийчоьно кхи дIа\nДаIишхойн могIарш дузуш хилла цо аьлла, нохчо лаьцна кхарачойн дозанхоша\nГIалгIайчоьнан куьйгалхочун хилла гIовс лаьцна Украинехь\nШина баттахь лаьцна вуьтур ву гIалгIайн тайпанийн Кхеташонан хьалханча\nКъилба Ирландехь йийначу журналистан хьокъехь ши стаг дIалаьцна\nКъахIирехь лецначу гIалгIайн студенташна тIе ца битина оьрсийн дипломаташ\nГIуда тоьхначул тIаьхьа вайна гIалгIайн жигархо Озиев\nДагестанерчу эвлашкахь болх бан реза хилла иттанашкахь тоьлла лоьраш\nМосквахь гIалгIайн Iедалхошна дуьхьал арабевлларш дIалецна\nКъилба Ирландехь къепедацаршкахь йийна гоьяьлла журналист\nНохчийчуьра зIакардаьхний чукхачо духьал ю Беларуси\nКараулова Варвара набахтера араяьккхина\n49 стаг велла, 300 гергга лазийна Шри-Ланкахь\nПортугалехь хиллачу некъан бохамехь велла 29 стаг, лазийна 29\nШема дIа а яхна, ахчанашца даIишхошна гIо дина аьлла, бехкейо Дагестанера зуда


Рю-ан-Вуавр — Википеди\nРю-ан-Вуавр (фр. Rupt-en-Woëvre) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мез. Дозанашца йу Амбли-сюр-Мез, Бонзе, Женикур-сюр-Мез, Одьйомон, Муи (Мез), Ранзьер, Соммедье. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Рю-ан-Вуавр&oldid=5182601»


Инфоурок › Начальные классы ›Рабочие программы›Календарно тематическое планирование (1класс)\nЙоазув 1 класс к1ира 1 сахьат.\nАлапий маьженаш лоацеи й1аьхеи г1ажилгаш язъяр.\nАлапий маьженаш к1алара хьалхьайза г1ажилгаш язъяр.\nАлапий маьженаш язъяр.\nАлапаш А, а, М, м яздар.\nАлапаш У, у, Р, р яздар.\nАлапаш Ш, ш, И, и яздар.\nАлапаш Н, н, С, с яздар.\nАлапаш Л, л, О, о яздар.\nАлапаш Д, д, Х, х яздар.\nАлапаш З, з, К, к яздар.\nАлапаш Е, е.\nАлапаш В, в, Б, б яздар.\nАлапаш Т, т, Я, я яздар.\nАлапаш Г, г, Й, й.\nАлапаш Ц, ц, Ч, ч яздар.\nАлапаш 1, 1, Г1, г1 яздар.\nАлапаш П, п, Кх, кх яздар.\nАлапаш Ж, ж, ж1, б1, з1, в1, д1 яздар.\nАлап к1аьда хьарак (ь) яздар. Алапаш Аь, аь яздар.\nАлапаш Хь, хь, Ю, ю яздар.\nАлапаш Ф, ф, Э, э яздар.\nАлап ч1оаг1а хьарак (ъ) яздар. Алапаш Къ, къ яздар.\nАлапаш К1, к1 яздар.\nАлапаш Т1, т1 , П1, п1 яздар.\nАлапаш Ч1, ч1, Х1, х1 яздар.\nАлапаш Ц1, ц1, Яь, яь яздар.\nАлапаш ы, Ё ё яздар.\nАлапаш Щ, щ яздар.\nШолха алапаш яздар.\n28, май 5\nГ1алаташ т1ара болх. 1омадаьр ч1оаг1дар.\nДешар 1 класс к1ира 2 урок.\nШколен г1ирс. Ахка. Гуйре.\nВай даьй-мохк. Гуйрен беркат. Хаьсий беш.\nКоа леладу оалхазараш. Коа т1ара хьайбаш. Хьуна оакхарий.\nНах д1а-хьа уха г1ирсаш. Ишколера буфет. Дешархочун 1уйре. Тха класс.\nОаз а алап а А, а.\nОаз а алап а М, м.\nОаз а алап а У, у.\nОаз а алап а Р, р.\nОаз а алап а Ш, ш.\nОаз а алап а И, и.\nОаз а алап а Н, н.\nОаз а алап а С, с.\nОаз а алап а Л, л.\nОаз а алап а О, о.\nОаз а алап а Д, д.\nОаз а алап а Х, х.\nОаз а алап а З,з.\nОаз а алап а К, к.\nОаз а алап а Е, е.\nОаз а алап а В, в.\nОаз а алап а Б, б.\nОаз а алап а Т, т.\nОаз а алап а Я, я.\nОаз а алап а Г, г.\nОаз а алап а Й, й.\nОаз а алап а Ц, ц.\nОаз а алап а Ч, ч.\nОаз а алап а 1, .\nОаз а алап а Г1, г1.\nОаз а алап а П, п.\nОаз а алап а Кх, кх.\nОаз а алап а Ж, ж.\nАлапаш ж1, б1, з1, в1, д1 дола дешаш.\nАлап к1аьда хьарак (ь).\nОаз а алап а Аь, аь.\nОаз а алап а Хь, хь.\nОаз а алап а Ю, ю.\nОаз а алап а Ф, ф.\nОаз а алап а Э, э.\nАлап ч1оаг1а хьарак (ъ).\nОаз а алап а Къ, къ.\nОаз а алап а К1, к1.\nОаз а алап а Т1, т1.\nОаз а алап а П1, п1.\nОаз а алап а Ч1, ч1.\nОаз а алап Х1, х1.\nОаз а алап а Ц1, ц1\nОаз а алап а Яь, яь.\nОаз а алап а ы.\nОаз а алап а Ё, ё.\nОаз а алап а Щ, щ.\nАбат. Х1анз вайна деша хов. Даьхен сурташ.\nНана. Барх1лаг1а март.\nАхьмад. Йоккха саг.\nХарц ма ле.\nМаькх, малх, машар. Кхораш. Циски дахкеи. Готахьазилг.\nДика дешархо. Н1ана.\n1ийса. Цогали пхьагали.\nБ1аьстан юхь. Ди д1аьхлуш доаг1а. Кино.\nГуйре. Сомий беш. Алкхашк. Ахка. Г1о вай, г1о вай. К1а.\nНомер материала: ДВ-384066


МегӀкуьгӀе — Википеди\n▼1212 стаг (2019 шеран 1 январь)\nМегӀкуьгӀе (фр. Mercurey) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Сона а, ЛуагӀа а.\nДозанашца йу ГӀуьлли (Сона а, ЛуагӀа а), Алуьз, ШагӀгӀесе, Фонтен (Сона а, ЛуагӀа а), Меллесе, Сен-МагӀ-де-Во, Сен-МагӀтен-су-Монтегуь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МегӀкуьгӀе&oldid=7819918»


ХӀокху версица йолу хийцам бина кепаш я файлаш хьажаза ю. ЧӀагӀъелла верси хьаьжна яра 2018, 12 январь.\nРоссийн Федераци Закон араделла «Политически таӀазараш бохамбинарш юхаметтахӀотторах лаьцна» («О реабилитации жертв политических репрессий») (1991 шеран 18 октябрь)\nПасхаев, Бувайсар Алуевич (1991 шеран 29 январь) — нохчийн кикбоксёр, шозза Российн чемпион, Российн Кубок яккхинарг, Европан чемпион, дуьненан Кубкан совгӀатхо, профессионалашна юкъахь дуьненан чемпион;\nТухугов, Зубайра (1991 шеран 15 январь) — ийина кепар латархо, Fight Night версин Европан чемпион;\nЧужигаев, ИбрахӀим Суманович (1991 шеран 16 июль) — нохчийн самбист а, ийина кепар латархо а, Российн а, Европан а панкратионан чемпион, Российн кунг-фун чемпионатан дато совгӀатхо, дукха халкъашна юккъера къийсамийн толамхо;\nЭдилов, Абдулкерим Халидович (1991 шеран 25 ноябрь) — ийина латаран Российн а, дуьненан а чемпион, тӀеман самбон Москван чемпион.\nБислиев, Абдул-Хамид Махмудович (1944 шеран 1 июнь — 1991 шеран 11 ноябрь) — физикан-математикан Ӏилманийн доктор, профессор, Нохчийн пачхьалкхан университетан проректор, СССР мисарболатан хиламийн коьрта говзанчах цхьаъ.\nХьост — «https://ce.bywiki.com/w/index.php?title=1991_шо&oldid=2526504»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 12 январь, 19:36.


Люневиль — Википеди\n▼18 027 стаг (2018 шеран 1 январь)\nЛюневиль (фр. Lunéville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мёрт а, Мозель а. Дозанашца йу Бонвиль, Шанте (Мёрт а, Мозель а), Девиль, Еримений, Жоливе (Мёрт а, Мозель а), Монсель-ле-Люневиль, Реенвиль, Витримон. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Люневиль&oldid=6875807»


Бесса (Ардеш) — Википеди\nБесса (фр. Bessas) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Ардеш. Дозанашца йу Больё (Ардеш), Гроспьер, Сен-Совёр-де-Крюзьер, Ванья (коммуна), Баржак (Гар). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бесса_(Ардеш)&oldid=6704075»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 14 октябрь, 01:15.


Нохчийчоь-- Тевзана, 2016\nНана го сайн, сийна уьйтIе, кIайн кир тоьхна жима цIа.Iаьнан ехачу буьйсанца, тийналлин гIара а хезаш, суо цхьаъ цхьалха, ойланашца сайн, дIатаьIина Iуьллучу суна, геннара хьиегIа гIайгIа санна я гергарчу аьзнашца сайн бералла дуьхьал хIуьтту дагалецамийн некъашца.\nЮха суо а го, жима бер долуш, паднара тIехь вежаршца ловзуш.\nСан суьрташ серладуьйлу юха, юьхь-бос гуш, аматаш; хIетахьлера хIоттам а сайн, беран кхетам, Ненан аз.\nЦо еш хилла галнаш а го, нуьйда таIорца бертиг а къовлуш, текха тIехь сецна кIайн Iаь, сан цергех дийлина хи а.\nЮха Ненан елар хеза, кIайн цергаш, кIеда ши куьг, тхох хIора а хьостуш цо, доIанашца дIавижор а.\nТIаккха гIенаш бераллин (куьзган чохь гуш санна) дуьхьал оьху иштта суна, сайн хиллачу ловзоргашца.\nМа дарра го Iуьйранна суо (ах гIенах а, самах а волуш), галл-гал а лелхаш, паднара тIера теса тIе кхача схьавогIуш а. ТIаккха Нанас саца а вой, охьа лах а луш, мара вохкар, юха суо Ненан белаш тIе корта товжош вижа гIертар а.\nСан Хьаби, маца, мичахь, хIун некъашца хьодур-кх со лаха цкъа: есаллин бухбацаре я стиглан Iаьршашка!\nДала херрехь, декъалчаьрца хуьлда-кх вайн вовшийн гар: «Нана яла хьан, сан кIант!» - аьлла, со хьаста хьо тIе а хьодуш.


Верси 2020, 10 апрель, 04:48\n2160 байт тӀетоьхна , 1 шо хьалха\nВерси 2020, 9 апрель, 20:47 (нисйе)\nВерси 2020, 10 апрель, 04:48 (нисйе) (цаоьшу)\n* '''КӀайн пишу''' П. И. Чайковскийн «[[Йижина хаза йоӀ (балет)|Йижина хаза йоӀ]]» балетехь\n* '''Коломбина''' [[Василенко, Сергей Никифорович|С. Н. Василенкон]] «[[Карнавал (Василенко)|Карнавал]]» балетехь, карлаяккхар [[Рябцев, Владимир Александрович|В. А. Рябцевн]].\n* 1924 шеран 21 декабрехь — дуьххьара ловзийра '''Пьереттан''' парти балетмейстера В. А. Рябцевс керла хӀоттийна [[Дриго, Риккардо|Р. Е. Дригон]] «[[Арлекинада (балет)|Арлекинада]]» балетехь (цӀе «Арлекинан миллионаш»).\n* '''Паччахь-аьзни''' [[Пуни, Цезарь|Ц.Пунин]] «[[Конёк-Горбунок (балет Пуни)|Конёк-Горбунок]]» балетехь\n* '''Тао Хоа''' [[Глиэр, Рейнгольд Морицевич|Р. М. Глиэран]] «[[ЦӀен петӀамат (балет)|ЦӀен петӀамат]]» балетехь, балетмейстерш Тихомиров а, [[Лащилин, Лев Александрович|Л. А. Лащилин]] а.\n* '''Маьлха-Аьзни''', '''Десте''' «Золушка» балетехь\n* 1930 шеран 30 мартехь — дуьххьала ловзийра '''Метельщицы''' парти [[Оранский, Виктор Александрович|В. А. Оранскийн]] «[[Футболист (балет)|Футболист]]» балетехь, балетмейстераш Л. А. Лащилин а, [[Моисеев, Игорь Александрович|И. А. Моисеев]] а\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/wiki/Белхан:Версеш_юстар/4922899»