Нохчий къоман марг1алан-терхьамах (исторех) долу дош ! - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Главная новость » Нохчий къоман марг1алан-терхьамах (исторех) долу дош !\nМуьлш бу Нохчий ,бохучу хаттарна жоьпах даакъа а ду х1ара .\n1АДАТ бохург ду – 1АР-ДИЭ-АТТА ; — 1ЕР-ДАН-АТТА (Дахар диэ атта) !!!\nВайн ала декхар дерг, вайн ала Юьхь ерг ду !\nХьаналчу хьацарца, 1алашдеш кхиийнарг !\nВайна хаа дезаш дерг, Вай отуш лечкъош ду !\nДайша шайн ц1ийца Доьналлехь лардинарг !\nВайн Сийлахьчу Элчано (1.с.в.), боккхачу кхерамца дийцина долу, шен къам къестош хесторах дерг дац дийца леринарг. Х1ара кху Нохчийн къомана бакъонца лаьттина бух бу. Бакъ ду цхьа аг1о ю нислуш кхузвхь, Нохчаллийн дахарца лелла бакъ дерг хаза-м ду, хестош санна а хеталур долуш ца доьвзачарна .\nЭлчано (1.с.в.) аьлла:-«Шен къам дезар а шен Мохк безара а Аллах1ера ду»!\nАллах1-Дала а Цуьнан Элчано а вайна т1едиллина ду , шайн Сий лардарехь долун декхар.Нохчий шайн Сий а долуш,шайн Да лоручу Элчанна ц1арца, уггаре Сийлахье лардеш шайн коьртехь кхобуш и Сий а долуш даьхна ду !\nКху т1аьххьарчу вайн мостаг1аша, 5-пхеа б1аьшаре г1ортина болчу т1еман къийсамехь, сацийна дац цхьана денна а вайн Сийна т1екхийдар.Цхьаъ-а бух боцу нехаш вайна т1ехьоькхуш, ямартлонца емалдеш дерриге а къам. Дойъуш, дагош,аьтчи а ца 1аш. Шайн багара ара мел долу дашца д1овш детташ,вайн Сий дайъа а ,мотт х1аллакбан лерина болх а сацийна бац ,цу эхь х1у ду а ца хуучу боьхвчу муьжгаша.\nМассуо лергахь-1уьргахь кху дерриге Дуьненна лоькхучу шайн шайт1анан зурманца.Вай ца доьвзачу халкъаша дукха хьолахь церан и харц зурма а лоькху вайха ,цара дуьйццург дуьйцуш !\nВайна кхузахь далош дерш дац:-«Яйначу т1аьхьено Дай хестор бу», бохучух. Х1ара мостаг1чо х1у хадо 1алашонца юьхьара лаьцна долу, вай къоман дашо Джовх1арш отучарна еш доьхьало ю,вешан Сий а кхетам а ларбарехь лерина.Кхузахь вай далош дерш ду, вайна а вайн Дайшна харцо т1екхуьйлуш,Сий дайъа г1ерташ ,вайн къоман орам бакъуо лерина т1ом, дашца юхатохар. Дуьненахь вайна доьхьала яьлла харцуо, вайн гойтуш хила дезачу декхарца дерг.Х1ара бух бицбина ца хуучу Вежаршка а, къаьсттина Кегийрхойн дегнашка д1акхачор,уьш самуоне кхайкхаран 1алашонехь долуш, Дала мукълахь.\n«Да ца вилхинчу докъаха-Нах а ца билхина »:аьлла хьекъалечу Дайша!\n-Нохьан Пайхамарах (1.с.) схьа даьллачу т1ахьенах-маъ, массуо Адамаш а ду.Иза иштта хилар шекуо йоцуш а къийсам а боцуш дерг ду !\nАмма,вай ала йиш ерг а довза дезарг а шекуо йоцург а ду иштта ц1ена!\nТоьллачех ирсиэ Даймохк бу вайн\nМаршонан къилба а долуш\nОьздачех доьналлехь Къам ду вайн\nЭлчанийн дош а лоруш.\nДош довха миэрза кхерчаш бу вайн\nОьздангалла шайна чохь кхобуш\nСан ц1ена охланна каппаш ю вайн\nТиэшаманна ларам кхиош.\nДелера доккха диэкхар ду вайн\nНийсонах ша долуш доьзна\nИ диэбо лаам боккха бу вайн\nДилхан дег1 цунна доьжна.\nТоп нийсчара сирла б1аьрг бу\nМостаг1чунна нийса лоьцуш\nСхьадиллина Маьрша дог ду\nСайн Махканна долуш кхобуш.\nЛам лекхачара г1аста ду вайн\nТовхьидах цхьа Синош ду вайн\nДош ч1ог1ачара Вараш ду вайн\nСуннатах башха дег1маш ду вайн.\nХьешана х1оттуо шун лардо вай\nЦуьнан дог дохдан дош а\nДоттаг1чунна вошалла ду вайн\nУьш т1елаца хан а хьал а.\nК1ентий кхио лаам бу вайн\nДелах кхоьру Иман долуш\nТ1аккха юхь-к1айна амал ду вайн\nЛамаз кортехь дахар долуш.\nАьрсбин Абу-Бакр 1998 шо:\nНохьчалла вай Дайша шехха олуш хилла болу некъ бу, халачу а Оьздачу а Дукъца цу Нохьа-Пайхамаранна ц1араха даьхнарг а ду, цуо деаначу Дашца цуьнан заманчохь а, цулла т1аьхьа а кхи Пайхамар валлалца.Цунна шелла т1аьхьа баькинчу Пайхамараш цуьнан т1аьхьенах болучара (1.с.) деанарш т1е а оьцуш хуьттуш-кхиош лаьттинарг ду, вайн замане х1ара г1елдина схьакхаьчнарг !\n-Оха вахийтира Нухь а‚ ИбрахIим а‚ Оха хилийтира церан зуьрретехь-(т1аьхьенах) пайхамаралла а‚ жайна а. Царех нисвелларг а ву‚ царех дукхаберш песакъ-(1еса) бу-кха. (Къур1ан Сура-57:аят -26).\n— Нохчийн къомуо шен ширачу заманна дахарехь лардеш,баккхийчу къийсаман т1еман к1урк1аманех чекхдохуш схьадеъна дерш ду х1орш !\n1)-Цу Нохьан Пайхамара (1.с.) Аллах1-Делера деана долу Дин а.\n2 )- Цуо бийцина мотт а,цуьнан Г1иллакх-Оьздангалла, кху шен ирачу, ц1еначу кхетамца болчу вайн маттахь.\n3 )- Иза воьссина Дуьненан уггаре тоьллачара беркатиэ исбаьхьан Мохк а.\n4)-Цуьнан ц1арах хоьттина йолу Сийлаллехь ларйина вешан къомана ц1е а.\n5 )-Цуьнгара вахьа дог1уш т1едехкинчу парз-декхаршца ,Делера йолу ц1аналла-нисо а, вовшашца ларъеш долу 1адат а.\n6 )-Цулла а т1аьхьа цу Нохьан т1аьхьенах болчу,Делера баьхкинчу Пайхамарашца (1.с.) з1енаш а йолуш,цара деанарш а вайн къоман 1адатах- Ламасташца а хуьттуш ,схьадеанарг ду х1ара, Турпала даьхна долу Нохчийн къоман марг1алехь (исторехь) диснарг а лелларг а.\nХ1ара ц1енан Сийлахь болу вайн Бух, лач1къийна шайна берзо луурш а бу массуо хенахь цу шираллера,вайн х1у хадо г1ертарш,геннара вайца схьабог1учу ширачу къийсамашкахь. Шайн шайт1анна (а.б.) некъашца болчу ,тайн-тайпанчу б1оннашца,ц1ерашца,заманашца.\nВайн Адаман дегнашкахь, Синамехаллашкахь, Г1иллакхашкахь, Ламасташкахь, луьттуш нисдина маззакъехь ч1аг1дина цу Пайъамарийн т1едахкарш .Цунаха къилба а дина, шаьш Делаха тешарна а, Цуьнан оьг1азаллех кхерарна , йоь1ан-б1аьрг санна уьзуш массеран юкъарчу кхетамца лардеш (т1аккха Дала г1о а деш),Оьздачу тешаман дахарца,мерзачу амалшца шардина даьхнарг ду,Нохчийн къоман терхьаман (историн) дахарехь хоьттинарш !\nЦу Ноьхьа-Дас битинчу маттана чудиллина даьхна, дог дашош мерза долу вайн къоман Вошалла лардина Къонахаша а Наноша а, таханлерачу дийне кхочуш шен кхетамехь,лардеш эзарнаш шерашкахь чекхдохуш,д1а ца тосуш.Цу буьрсачу а ц1еначу а, вайн къоман ширачу а, Юьхь-к1айн лаьттинчу ц1арца а лорца а !\nЦхьа зама йог1ур х1ара байташ оьшуш\nТурпалан жима къам денлучу дийнахь\nВайн Ден Дайн шира Мотт,гулбечу меттехь\nЭзарнийн шерашкахь биэкначу Махкахь.\nБ1аь кхузткъа шерашкахь, юьхьара лаьцна\nХьо отуш,доь дойъуш,мостаг1чо цоьстуш\nМарг1алиэ д1акхосса,х1у дайъа лерина\nБух хедаш лаьтта хьан,вала Да воцуш?\n1амуоза мотт бисац, кху лаьттан букът1ехь\nВайн Наха чубоьлла Нохчийниг боцург\nКху хьоле далийна,1ожаллийн т1ег1ехь\nВайн Кхиэтам вайн Иэсс а лахьтийчу кхийдош.\nНохчийн Мотт,Ден Дайн Мотт,вайн сина кхиэтам\nХьол мерза х1у ду-тиэ, хьан К1ентий лиэцнарг?\nХьол хьалха даьккхинарг,берриг бу иэшам\nИрсанца туокхиэ ву,хьо лоруш биэзнарг.\nХьо биэзнарг эшна вац,г1опул ца хилла.\nОьздачу шен Ден Де,сибатехь нисвелларг\nМуьлххачу а къийсамехь,корта шен айъина\nДахарах чекхволуш,тэишам ша ларбинарг.\nМуьжгийн мотт ша бийцар,иралла хиэташ\nШаьш шайниг хьешарца,пусарах боьвлла\nХьог1ечу 1ат1къамуо хиэдийна ламасташ\nВай дуккха а доьзалиэх кхоьбанаш хилла.\nУьш бу уьш мостаг1чо шиэна кхиийнарш\nНохчаллех цистина,шайх Чеченаш бинарш\nВайн Динах,Махках а,дозалла дайъинарш\nБераллехь дуьйна шаьш Маттах а хиэддарш.\nКху Меттан К1ант хилла и Нохьа-Пайхамар\nЦул т1аьхьа а баьхкина Элчанаш цхьаьна\nКху Маттуо деллера Дуьненна довзар\nДоьналла,эхь-бехк а г1иллакхех доьзна.\nЦуо чахчош кхиийна,Къонахий майра\nХьаша Да т1еоьцу вайн дегнийн йовхуо\nДог ц1енчу бераллех,цалоруш хийра\nДерригиэ Дуьненна масаллаш делла\nВайн Маттуо кхиийнарш,Маьрша Нах Хилла\nДала Ша Доссийна,Хьукманца дуьстина\nЭлчанна Суннатца,ламасташ нисдина\nЦундера массуо а уьш, вайна т1еихна.\nМуьлханиг къам дисна, вай стаг т1елацаза?\nМуьлханиг г1илкх дисна,вайн маттахь кхехказа?\nМуьлханиг кхиэтам бу, вайн Маттана бовзаза?\nМуьлханиг къахьуо ю,Нохчаша 1овшаза?\nХ1еттиэ а вай дуохац,и вайгахь товш дац\nКханиэ ю вайн Сийлахьчу Делиэра юссуш\nЛардаза д1атеснарг,т1аьхьенна дехаш дац\nГ1айг1аниэ хир дац вай,серлонца дустуш.\nКху Меттан беркатца,Делах а кхийрина\nИштта кхуьнан озаца, Элча а виэзнера\nГеннара дуьйна схьа,Иманан васт кхуллуш\nБаьхна вайн Ненан Мотт, т1аламца диэбош.\nСо К1ант ву,со Стаг ву,Къонах ву бохучуо\nХьораммо кхелашца тасавелла лар ца бахь\nДуьненчохь Ненан Мотт,биссарна луучуо\nНохчо ву со ала,бакъуо яц цхьаьнггахь.\nВайн Къоман синпхенах, боьзна бу Ненан Мотт\nМотт бацахь юьхь яц хьан,и яцахь Мохк бац хьан\nХуучунна герз ду хьуна,вайн Мехкан Мотт\nТ1улг хилла дахчийна,оьг1азиэн дог достуш.\nКху Маттуо динера вайх,Яхь йолу Нохчий\nКху Маттуо еллера и, Маршонан марзуо\nКху Маттуо кхиийна, Сий долу Мехкарий\nНохьан вайн Дегара ю, И Далла Къаруо.\nНохчийн Мотт,мерза дукъ,хьо стенга лиэста-тиэ?\nСтенгахьа кхерста-тиэ,хьо диэбон ирсан де?\nЛаманан х1ост санна,хьо биэзаш хууш верг!\nК1ур боцуш вовр ву-тиэ,сан жайла ерзариэ?\nАьрсбин Абу-Бакр. 11.05.03 шо\nМарг1ал (ю) — История.\nИэсс (ду) — Память.\nТуокх (ву, ю) — Калория.\nГ1опул (ву,бу,ю) — Бехк, Вина.\nИралла (ю) — Развитие.\nКхоьбанаш (ю) — еса х1уманаш (манкурташ).\nЧахчуор (ву, ду, ю) — Закалка.\nКъахьуо (ю) — Горечь.\nВаст (ду) — Образ.\nСинпха (бу) — Артерия жизни.\nЖайла (ю) — Поколение.\nИштта долу вайн башха орамаш,Дала Шен хьукамца,къинхетамца вайна делларг а вайга схьа а кхаьчнарг а ду, АлхьамдулиЛлах1. И дерриге Сийлаллаш,беркаташ, нийсонца долун дахар лардан, онддачу кхетамца болу ницкъ оьшийла а хууш,гобаьккхина йолчу харцонаншна доьхьала латта,цу шайн ницкъашна коьртехь Доьналла кхаьбна вайн Дайша онддачу Кхетамехь.\nДоьналлуо лардиэш ду, Маршо а Дин а\nДоьналлуо хьостуш ду, доьхначун дог а\nДоьналлуо кхобуш бу, г1ийлачун къаж а\nДоьналлуо кхиош ду, Оьэдалла Иэхь а .\nДоьналца бехаш бу Сий долу ларамаш\nЯхь-Яхьиэ яьллачу къовсаман хьаьттахь\nЧ1ириэ дов доьжначахь Масла1ат дуг1уш\nЗахалшца гергарлуо хиттаршца шайлахь.\nДоьналлийн белшашт1ехь дехаш ду Сий а\nИ маьлхан шиэн Са,цу терзант1е диллина\nШа лаккхахь кхаьбна и, т1едарах х1уъа а\nДоьналлуо латтуош ву самуонехь виллина.\nДоьналла оьшуш ду шиэн г1алат т1еиэца\nАйхьа дог дуохийнарг къинт1иэра ваккхарца\nШиэга и диэхначахь Юьхь йуьтуш жоьпаца\nГ1айг1анца доьжна дог ша парг1ат даккхарца.\nДоьналлийн Ден меттахь дехаш ду хьекъал\nВежарийн белшашлахь хоьттина хьуьнар\nВайн Нануойн собарца хилалла декъал\nДоьналлийн 1уьналлиэхь даьхна вайн дахар.\nАьрсбин Абу-Бакр. Абу-Бакр 17.04.14 шо:\nНехан кхетамехь лаккхарчу т1ег1анца даьхначу,т1екхуьу жайлеш (поколенеш) цу Сийлахьчу барамца кхетош-кхиоран белхан тидам кхиийна дукха ч1ог1а лерина,иштта цунна т1аьхьа мог1ара х1оттиначех Г1иллакх-Оьздангалла а йолуш,аганарчу берашнат1ера хьала кхиош леррина.Къонахийн масаллашца уьйъуш церан буьйда кхетам,дийцаршца ,аларшца,кицанашца,косташца,таьптаршца.Даррехь (практикехь) Дайша шайн дахарехь гойтуш,иллешца довзуьйтуш,Ненан мерзачу тийжаман эшаршца хьоьстуш.\nХьанала къахьоьгуш, шайн-шайн ардаш,ирзошца ялтанаш дохуш,даьхнеш лелош х1ора доьзало, 1аьнах буьйлучу белхашца къахьоьгуш лахьа деш,донаш дузуш,ц1еначу риц1къанашца кхиийна вай доьзалаш,Маьрша а болуш дахарехь а шайн рицкъанашца а цхьаннех боьзна а йа несалла а доцуш,г1ийла-мискачунна деш г1о а долуш.\nУггаре майрачу Берзан хьуьнар-амалца долчу дийцаршца,цу кхуьучу К1ентан амале дохкуш.Барзалла а майра х1у ю хаьий хьуна ,олуш хоьттуш бераллехь вайга?\nЦулла а майра накхар моза лерина Нохчаша олуш.Х1унда аьлча ? Цу накхар-мозано т1елатар до Доьналлехь-майраллийца, шена зулам дахьачунна, ю а тухуш ша лийра буйла хуъушехьа,олуш жоп долуш цунна!\nМайралла,Собар,хьуьнар,каде , т1ах-аьлла хаьштиг санна хилар 1амош , цу кхетамца кхиош бух буттуш, цу Доьналлийн орамаш уьш хиларна царна гойтуш, дуьйцуш, довзуьйтуш, хьоьхуш, тусуш.\nХьалхара :Ша и Доьналла ду Нохчаша лаккхарчу т1ег1аннат1ехь кхаьбна,арахьарчу кхераманна доьхьала латта турс (щит) дина цунаха. Дукха шера шайна хаарна ,цу онддачу Синакхетаман Доьналлийн ниц1къ-герзаца бенна ларлур доцуш дерг дуйла а, Сийлахьчу Делера доьссина долу шайгаран и деза Дукъ ,дахаран халонашца ,къийсамашна чекхдаха дезарш дуйла а, гуо баьккхина мостаг1ий дукха болуш хиларна !\nШозлаг1а :-дика хиъна вайн Дайшна ,цу Пайхамарийн хьехамашна бухара х1оьттина болчу кхетамехь дацахь.Нийсонна бухахь доцу Доьналла кхоччуш дуьзна хуьлуш доцийла а,сакхте дуйла а зуламе дуйла а г1ийла дуйла !\nКхозлаг1а:-дуьззина кхочуш долу и Доьналла хуьлуш доцийла а хууш,нагахь риц1къанаш а дегнаш а б1аьргаш а кхетам а ц1ена дацахь, къаронца, Дала шайна т1едоссийначуьнца !\nЦунах дика кхетачу Оьздачу Къаноша,Далла гергахь долчу декхарца къоман Синакхетам латтийна, цу ц1еначу бараман хьелашкахь,1ад санна буьйлина сема а ц1ена а болчу гурашчохь,боккхачу тергамехь !\nИ вайн лардаш (основы),кхетам,орам,мотт,г1иллакх-оьздангалла,эхь-бехк,доьналла,вошалла,адамалла,дерриге а шена чулоцуш долу Нохчалла д1адоккхуш,отуш,дагош болийна болх сацийна а ма бац мостаг1аша,цкъа а.Цу дерриге а х1уманна бух бовза беза вайна,ца бовзахь вайна дарба карор дац ,тахана цкъа а ца хиллачу кепара КХЕТАМЕХЬ Г1ЕЛДИНЧУ вайна,лахьтийчу кховдо кечдинчу ,боккхачу кхерамехь болчу кху вайгарчу муьрехь!\nКортош дебаш сов бовларах тоьаш дац.Къийгаш а хуьлу гулъелча дукха !\nДуненчохь болчу уггаре а боьхачу,боккхачу ,1аьржачу ницкъо отуш,охьуш ,дагош,дойъуш,Махках дохуш, ялтанех,шовданех д1оьвшаш детташ,лаьттаха тахана йоьхкина иттанашкаш д1оьвше-ядерный жоьжанаш йолуш, цкъа вайна юкъахь ца хилла цамгараш яржийна ,цхьанне къоманна ца байна баала а халонаш а цу ницкъан къизаллаш а ловш-текхош схадог1у вай,цу Нохчаллийн НИЦКЪА БАХЬАНА ДОЛУШ, Делан къинхетамца !\nДерриге вайн къоман Синамехаллаш охьуш,вайна чудолла г1ерта уьш:«Нохчий ах-акха адамаш ду, Дин т1е эцна а дац 3-4 б1аьшо бен дац,х1инца а къам хилла далаза долу» бохуш.(Цу кепара олуш дерг хезча олара со жима волуш вайн Баккхийчу Наха ог1азаллехь: -Хьий-Дела мостаг1ий йа1 ,хьажал хьо цу Дажалан гурматера (нквд-ех олара цара иштта) схьадолучу д1аьвше,олий.Вай Ийман диллина ду Элча (с.1.в.) дийна а волуш,цунна г1оьнна вешан б1о а бохуьйтуш, цаьрца вайн ц1ийнаха итт берий (всадник)а волуш,цхьа ц1ийнан т1адам а ца 1анош олара цара.(Аьхка арахь йолуш,1ай вайн чохь йолуш кхеташо-пхьоьг1а лаьттара вайгахь,массуо а вайн ярташкара Баккхий Нах а бог1уш гуллуш).\nЦу 1алашонна беш болу шайн харц болх цхана денна сацийна боцуш,коьрте шайн харцонан 1илманчаш а х1иттийна и болх тахана Нохчийн мотт буьцучаьрга д1абелла вайн мостаг1аша .\n-Оха кхоьллина жоьжаг1атийна дуккха жинаш а‚ адамаш а.\nЦеран дегнаш ду – цаьрца ца кхета уьш‚ бIаьргаш бу – цаьрца ца го царна‚ лергаш ду – цаьрца ца хеза царна‚ уьш бежанех тера бу. ХIаъ! Царел а тилла бу! Уьш бу-кха гIовпал –бехке хилларш.( Къур1ан – Сура 7: аят 179).\nКарарчу заманчохь даггара шайн маттана а къомана а сагатдеш болчу Нохчийн яздархошна,хьехархошна,иэс лардархошна,марг1алахошна (историкашна) доьхьалонаш еш,церан белхаш 1ора ца бохуьйтуш, зорба ца тухуьйтуш церан талламан кхетош-кхиоран белхаш сецош,г1елдина дено-дено оьшуш дог1уш ду вайн хьелаш массуо а т1ег1анашкахь !\nУьш бу тахана Академин ц1арах «профессарийн»даржашца, Нохчийн бух бохош,1амараташкахь-ишколашкахь берашна хьехар Нохчийн матте ца доккхуьйтуш берш.Шайн коьрте х1иттийна кхоьбанаш а (манкурташ) йолуш,орам хийрачу ц1ийх болу.Цара доьхьалонаш йо,шайн бахьанийна акхарошна а беламе долчу десачу хабаршца.Цара боху:\n-Нохчийн маттахь дешна бераш россин институташка деша дахалур дац.Россин йоцурш кхи институташ яц Дуьненчохь ? Г1аскхийн мотт Нохчаша ца ларбарах кхин Да вац иза ларбан ? Африкера папуасаш а ма бу ши дош а г1аскхийн хууш боцуш баьхкина церан и институташ къегина чекхйохуш !\nОццула атарах шайга орам к1оргехь болу вайн х1у ца хададелча,цара юхьара берзийна и шайн болх,Нохчийн мотт д1абаккхарца вайн бух бохош цу маттехула.Церан цу т1ехь ондда ка а яьлла,боккхачу кхераме вайн къоман кханеа а т1ех1оьттийна цара.ЮНЕСКО 7-8 шо хьалха схьа а кхайкхина цу хьокъехь болу кхерам иштта:-Нохчийн мотт, Дуьненчохь леш болучу 136 меттана юкъахь бу аьлла !\nУггаре а доьхнарг х1у ду бохучух дерг аларца,цхьа сайн ирчачу х1оьттинчу б1арлаг1ех масала далон лаьа суна,20-ха шо хьалха вайн къоман кхетам мича хьоле баьккхина боху ойланашца,Дала вайна дага тесначуьнца долу. Вайн кхерамечу хьолехь долчу суьртехь дог1уш долчу дустарехь, цакхетарийн дегнаш сама даха а,б1аьргаш беллийта а,церан харц 1илманна-ямартлонна к1ела даьхьна долу, дуккха а болчу Вежарийн-Йижарийн довзарца дерг,иштта олуш:\n-Цхьа ши паччахь хьалхенаш ,бахамаш къуьссуш т1емаш беш а волуш вовшашца,т1аьххьара а цхьа паччахь оьшуш бирзинчу къийссамехь. Тоьллачо и шен мостаг1 паччахь виэ а вийна берриге а цуьнан доьзал-т1аьхье хьаллак а беш,цхьа жима бер к1ант воцург, бахам шена а берзийна ца 1аш, шен къиза дог 1абош цу к1антах лай а вина гуттара сийсазвеш . Божалшчохь кхиийна волуш хьайбанашца цу бежанан меха а воцуш, анда ваьллачу хенахь цу паччахьо и шена т1е а кхайкхина цуьнга аьлла:-Хьо паччахьан к1ант ву,тахана сан лай волуш аьлча:-иза тешара вацара шега цу паччахьо аьллачух !? Ишттачу харц кхетамехь дуккха а кхоьбанаш яржийна мостаг1аша,Къонахийн хиллачу вайн къомана т1аьхьенех а !!!\nМоскохахь кечъеш вайна юккъе яржош ю Нохчийн ц1араха вайн мотт 1амийначаьргахула, боьха мел йолу клипаш,эшарш,дийцарш,жаргаташ (книгаш).Вайн къам шен Оьздангаллех ,Эхь-бехкахь даккха леринчу 1алашонца (программийца ),тайпанашна ,вирдашна юккъахь гамонаш яржош,цкъа хилла а йа хезна а доцу питанаш даржош.\nТахана дуккха а Дас-Нанас шайн бераш кху вайн Синамехаллийн, Ийманан Эхь-бехкехь,Яхь-Доьналлехь,Г1иллакх-Оьздангаллехь, вайн орамашца кхиораца, шайн Далла хьалха долучу декхарца дерг д1атесна .Нийсса аьлча:- иштта нуьцкъала хийра дахар,акхалла вайн коча а те1ош и бераш кхетош кхиоран болх шайга берзийна бовлуш лаьтта,шайн 1амрат-харц ишколашкахула, Мохк а Синош а кхетам а д1алаьцначу мостаг1аша !\nМила ву сох кхетарг,йа кхета г1ертарг?\nЦ1еначу уойланца соьца дог доькъург!\nОьзда вайн г1иллакхаш хьоьшуш ца лалург.\nДин доцуш лелаш верг,нисва сатуьссург.\nНохчо вац шен дагна,дег1анна там лоьхург.\nНохчо вац Даймехкан бала ца боькъург.\nНохчо вац шен къоман г1ароллехь воцург.\nНохчо вац коьмаьрша дог ц1ена воцург.\nНохчо вац Бусалбан Нах а ца лорург.\nНохчо вац Нахаца шалхонца вехарг.\nИштта г1о оьшачохь цунна букъ тухург.\nНохчо вац са к1езгалл шеца мел ерг.\nНохчо вац шен зуда,доьзал д1ахецнарг.\nДала т1едиллина декхар д1атеснарг.\nНохчо вац ша шена реза а хилла.\nСонтачу уойланца Нахах ца вешарг.\nСан кийрахь боккхачех лазам бу дебаш.\nДахаран вайн къилба бухт1ера далар.\nИ лазам болучийн кхеташуо йоцуш.\n1алашуо вайн дарба лоьхуш ца хилар.\nЭзарнаш шерашкахь гулйина Хазна.\nНохчаллийн и Oьзда сибат довш лаьтта.\nВала Да воцуш ша 1инах ю йоьдуш.\nСамуо йан ,ойла йан,кхетам вайн боцуш.\nАьрсбин Абу-Бакр. 30.07.05шо:\nЦу дерригенна а ХЕ Х1ОТТИЙНА лаьтташ ду вайн Ламастехь.Вадд (менталитет) кхетамехь ,шайн ницкъ-г1ора Вошалла латторца .Дала Ша вайн Элчанехула (1.с.в.) схьаделла Суннатца т1едуьллуьш биргал дина гергарло ду ,Нохчаша цхьаммо ца лелийна кепара лелийнарш.\nЭлчано аьлла (с.1.в.) :-«Ша Дала хаза г1иллакхаш тодан ваийтина ву !» Иштта аьлла цо кхи а (с.1.в.) :-«Шун вархь Дена кхочу шуна Барзахехь волу,аша деш долу дика а вуо а,царна г1о делаш шайн дикачу белхашца-(1амалашца) !\nЦу Элчанна т1едахкаршца дукха ч1ог1а лерина,доккхачу г1иллакхца,мерзачу гергалонца нисдина даьхна вайн къам,шайн цу варх1 Дегара болучу баккхийн доьзалашца хоьттина, кху замане кхочуш.Дика-вуо докъуш Вошалла лардечу декъаца,шен мерзачу з1енашца, цхьана доьзалан санна къоман хиллачу кхетамехь, шайн 1адат-ламасташкахь ,дахаран къепаца -(низамца) гулдинарш цу мерзачу г1иллакхех хиттинарш ду !\nГ1иллакх Ялсаманийначуьра арадаьлла а ду,ша долучуьнца и г1иллакх юханехьа цу Ялсаманийна чу г1ур долуш а ду:-олучу шен ондачу кхетаман ниц1къаллехь а боккхачу лаамехь а кхаьбна Нохчийн къомо и Элчанера г1иллакхаш.Шаьш цу г1иллакхашца Ялсаманиэ чудаха Са а туьссуш !\nВорх1алг1ан-7 Да цхьаъ волу, Нохчийн Боккхачу доьзалан Вошаллийн ц1ераш ю х1орш,вай кхидерш санна йовш ,хьоьшуш лаьтташ йолу.Цуьнан барамехь вайна юккъахь шелуо ю яьржаш леррина кхунна доьхьала бечу 1аткъаман белхаша г1елдина вай марзонаш а гергарлонаш а хиларна.Амма вай дийна ду х1инца а,дицделла а дац ,Дала мукълахь.\nКхунна сагатдеш кхетам дика болу К1ентий а бу Дала латтош . Дала Ша даиманна вайгахь латтийна долу дебар а ду вайгахь тахана а массарелла лакхахь латтош,Японера Испане кхаччалца долчу латтанашт1ехь.АлхьамдулиЛлах1…\nНохчийн къоман коьрта г1ортор ю х1ара,вайн Элчано (1.с.в.) деанчу Хьадийсехь гергарло лардеш долчу декхарца хуттуш ,вайн Дайша т1еч1аг1дина долу.Цхьанне а къоманна кхетамехь доцуш долчу,сел хаза гергарло лардечу барамехь болу,Нохчийн боккхачу доьзалан ц1ийнан бух бу х1ара.\n1)- Ваша. 2)-Шича. 3)-Мехча. 4)- Вовхатар. 5)-Хараш. 6)- Кхочург .7)-Герг.\nИштта х1ара къоман г1ора,бух ларбеш болу Нохчийн Баккхийн доьзалаш санна,шен къоман дерриге чудерзош долу дакъош а иштта 7-варх1 ду вайн.\n1)- Доьзал бу.\n2)- Ц1ийнан Нах бу:(Боккха доьзал бу).\n3)- Ц1ийнан хьалхара Нах бу: (Шича мохчалара боьвлларш : 8,9,10…-г1а Дега бевлларш бу,иштта кхи хьала а,зуда ялон магийнарш)\n4)- Гара ду : (Гара тайпана масехха хуьлаш ду, доккха-жималле хьаьжжина)\n5)- Тайпа ду : (Шен гарашца цхьаьна кхеташ )\n6)- Тукхам ду : (Вовшаха кхеттачу тайпанех лаьтташ,масех тукхам а ду аьлла шорделла ,цхьана тайпанах дерш а ду)\n7)- Нохчийн къам ду : (Шен тайпанех долчу тукхамашца цхьана кхеташ)\nВайн Аллах1-Делера диссинчу Хьукманашца,иштта Цуьнан Элчарчийн (1.с.) масаллийн декхаршца хиттина долу,исбаьхьан ц1ена дахаран гураш ду, кху Нохчаллийн боьххьехь дерш а бухт1ехь дерш а ду, цхьа а шекуо йоцуш вай таллам бича.Шен юьххьера дуьйнна кху кхетамечу маттахь гулдеш, шайна чохь дахарца даьхнарг.Хийрачеран дешнаш лелон ца оьшуш, шеха тоам болуш буьззина мотт бу вайна Дала белларг вайна пусар а деш хаахь.Вай вешан маттаха, Адам мотт алар а ду тамашийначех дерг !\nСемачу тергонехь,майрачу амалехь,доккхачу Доьналлехь, лаккхарчу тешамехь,боьххьерчу нийсонехь,йоккхачу говзаллехь,хьекъалан дустаршкахь,т1едеана муьлхха г1уллакх дика-вуо, Вошаллийн г1орторашкахь лаьттина,вовшийн белшаш х1иттош дерриге а дерзочу кепаца.Шайн 1ар — дахар аттаче даьккхина, (1адат :-1ар –диэ-атта) бохучу гураш чохь ч1ог1а лерина кхобуш, шай белхашкахь вовшийн г1оьнца белхеш беш.Толамаш,Ловзарш,Тезеташ, юкъара долуш ,Вошаллех хоьттина нисдина ду х1ара.Исламан бухт1ехь,Доьналлийн бохьца литтина исбаьхьан хазалла,хьунаран де долуш ду Нохчаллийн дахар.Муьлххачу халонах корта айъина чекхйолуш йолу дахаран чарх а ю.\nМел хала киртиг т1ехьоьттича доха ца духуш,г1ийла аг1о ца гойтуш, цхьаъ санна д1ах1уьттуш.«Массарна юкъара дерг мел хала делахь а ловзар ду»,- олуш.Тешначу бехках букъ ларбан ваша хилчхьана миччанхьа а чекх толамца дуьйлуш.Доккхачу хьуьнарца даьхна ду вайн къам шен Нохчаллийн кхетаман г1ирсашца,хьежаршца.\nДахарца хоржу вай, дезаршца дустуш дерг\nЯхь йолуш Оьздачо, Къонахчалла лоруш\nОьздачу шираллийн Бух ламаст лардеш дерг\nЮкъ йоьхку вайн Умматан, Эхарт Де къагош.\nЭзарнаш шерашкахь вайн Дайша гулйина\nЭлчанийн весиэтех юьйцина шайн Хазна\nЙоь1а-б1аьргах ларйина шайн синош дихкина\nШайн дог1маш, лаамаш г1ароллехь латтийна.\nУггариэ хьалха дерг, Иманца кхолуш нисдина\nШолг1а дерг Маршонца къоьвлина хоьттина\nБиэркатан шайн орамаш к1орггиэ д1адийг1ина\nШайн ц1ийца хьацарца, дебош уьш биэзамна.\nТиэшамца доьзнера, вайн Дайша шайн дахар\nЛиэрамца леррина биэхкамца нисдина\nЦара шайн лардина юьхь дуьхьал хьежар\nБолатчу ч1аг1онца хьасаниэ шаьш хилла.\nШайн г1илкхаш-г1уллакхаш Парзашца доьзна\nДала т1едиллиначух, вовшийн беш ларам\nЭлчанна Суннатца г1ортораш латтийна\nПусарца юкъа меттиг хиттиний цара-м .\nДуьненуо 1ехийнарг хьо цхьаъ вац:-варийлахь бохуш\nОсалчу сонталлех массуо а кхерра уьш Оьзда\nДехариэ ца хьоьжуш, цхьаъ хьаште воьжча\nВовшашлехь латтийна, Юьхь йолу орца.\nСтигланаш кхуолаеш мостаг1 т1ег1оьртича\nИ Элийн шайн Хазна, шайн дахар хьиэша\nХийла шайн оьмарехь, кортош а айъина\nДоьналийн Собарца, Яхь, Сий а лардина.\nЦу т1амуо 1овжийнарг, дог оьций хьоьстуш\nБелхешца йагийна х1усамаш денйина\nШай Маршо парг1атон дахар дах1оттуош\nЦу т1емаша чахчабеш, къар ца луш лаьттина.\nШайн кхетам х1урматца, Сийлаллехь кхаьбна\nНийсонан ц1еналлехь, Вежаралла латтош\nХарцуо а тешнабехк, хьарамца дуьстина\nЭхь доцург Яхь йоцург, Стаг вац а олуш.\nК1орггачу хьекъалан ,лаккхарчу кхетамца\nАдмаша хоржуш дерг, шина декъехь хиларна.\nЦу хьесап дезараш ,шина декъиэхь латтарна\nАдаман хьиэсап а, шина декъиэ декъна\nХьалхара Нах болуш, шолг1а берш лаьш болуш\nУьш бахаран дустарца, хьекъалиэ хьаьжна\nИ Нах а и Лай а кхаа декъиэ бекъна\nК1оргера а юккъера а лахара а лоруш\nНах беха хьекъалан кхаа кога г1орторехь\nК1оргачу хьекъалехь верг Къонах лоруш\nЮккъерчу хьекъалца верг К1ант а лаьрра\nЛахарчу хьекъалца верг Стаг а лоруш\nИ хьекъал диэкъалуш кхаа декъиэ хиларна.\nЦу Нехан 1уьналлехь, тергонехь лаьш болуш\nНехан дукъ г1аролехь самуонехь лаьттина\nЛайн дахар дехкаршца, гурашчохь кхобуш.\nДала Ша т1едиллина диэкхарца воцург\nДуьненах, бахамах «Делий» шаьш лоьцурш\nШен дег1ан, доьзалан дозанца воьзнарг\nНаха шайх хервина Лаьшца д1ахуттуш.\nАдамаш хиларца кхаа декъехь лаьш а бу\nК1оргачу хьекъале ерг, Бож ю ша лаьрра\nЮккъерчу хьекъале ерг, Хандарг ю аьлла\nЛахарчу хьекъале ерг, 1уьт1а ю лаьрра.\nДукха ч1ог1а дихкина лаьшна дарж хилла\nМахкамат, йа Кхиэлехь церан дош ца хилла\nНаха т1едохкучу дахаран хьашташца\nМаьршачу Нахаца, баьхна уьш Маьрша.\nНаха лайх лардина къоманна Урхалла\nУьш туьдуш йовзарна церан и ямартлуо\nСак1езга хиларца кхеран и къизалла\nСаьхьаран бух боцу шайн дегнаш довзаруо.\nКъонаха вайн къоман Хазна ю Сийлахьа\nК1ант оьзда гуттара къоман юьхь хилла\nСтаг г1ортор белшашт1ехь дика-вуо лаьттина\nЦу къепо шаьш лардеш вайн Дай бу баьхна.\nХ1ора а денна уьш Кхоьллинчух кхерра\nХастам беш, Цуо деллачух тоамиэ баьхна\nНехачух, доцучунна Са а ца тиссина\nТаруонах буьстина Стеган мах ца хадийна.\nОьзда вай Къаной шайн Кхелиэ хийшош\nСий долу Къонахий шайн коьрте бохуш\nМайра шайн ц1ена К1ентий г1ароле х1иттош\nКху дийне кхаьчна вай Сий долчийн т1аьхьенаш.\nДала Ша аьлла ду. *Шун дика Ша доъуш вац*\nЦуьнан доьхьа лаьтта вай Г1азотах мур бина\nХалуонаш, харцуонаш, къизаллаш хьиэгарца\nКханенан Къиэматан Денна сатиссарца.\nМассуо Са къастийна,хьакъ долчу т1ег1анахь\nХ1оранне кхачийнарг терзант1ехь хилла\nАкхачу экханна а кхораш дийг1ина\nХьун а буц Са долуш, т1аламца лерина.\nИ Джовх1арш лардина дуьненах чекхбовлуш\nМассуо а заманчохь Нах хилла баьхна\nШайн весаш, халонаш, дегнашкахь къуьйлуш\nОсалан лайн Синош,шайх хиэра даьхна.\nЦу ширчу заманчохь,цу хазчу хенашкахь\nНехан Дин, йоккху ц1е Нохьчалла хилла\nНохьа Дас Элчано хьехначу да1ватехь\nНехан дукъ лардинарг, Бусалба лерина.\nДайн косташ, хьехамаш лардеш чекхдийлина\nМостаг1ийн ардангашна гора ца иэгарца\nХ1инццалца т1емак1урлахь, кху дийне кхаьчна\nЦу Нохьан т1аьхьенийн, Элчанийн з1енашца\nДерригиэ къаьмнаш шайн Паччахьаш болуш\nПаччахьаша шайн халкъаш 1азапехь дацош\nНах баьхна шайн коьртехь Махкамат йолуш\nМаршонан дахарца, шаьш Элий лоруш.\nДала Адам кхоьллина, дуьненан Эла вина\nКхолламан диэкхаршца г1иллакхаш нисдина\nВовшашца юкъа-меттиг нийсонехь туойина\nСийлаллехь чекхбийлина вошалла лардина.\nАлхьамдулиЛлах1и вайн Далла хастам бу\nШен Дашца хьукманца вайн дахар хоттарна\nШа Вовзар Шех кхерар, дегнашчу дилларна\nЭлчанаш биэзарца, мук1арло дайтарна.\nВайн Дайшкахь дуьйна схьа, Ийманах хоттарна\nШен Фарзийн 1уьналлехь, вайн Синош латторна\nДуьненах чекх Са гуш, Дай баьхна хиларна\nГеннара дуьйна схьа, беркатца нисдарна.\nВошалла а Тиэшам а Эхь-бехк шен доцург\nХастаме пусарца г1иллакхе ша воцург\nВайн Дайша цкъа а Бусалба ца лаьрра\nБусалба ша воцург Нахах а ца лаьрра.\nБакъ ма ду вайн г1елдина и Нохчийн т1ег1а\nЭзарнийн шерашкахь кху тиэкхочу дукът1ехь\nКъонахий д1акхелхаш, Хардангаш диэбаш\nСий долу вайн К1ентий 1охкучу Махкахь\nХарцуонан дерригиэ х1ара Дуьне т1елиэташ\nЦхьа Паччахь,Цхьа Баьчча, цхьа Имам воцуш\nВайн бакъуо, вайн Маршо,къабалйа х1уттуш\nЙа царех цхьаммо а шаьш дина г1о доцуш\nВайн кхетамах, лиэхамах, доьналлех хаьдда\nВайх кхета ца туьгу, х1ара Дуьне цецдохуш\nВайгарчу масаллийца и вежрий самабохуш\nЦу Далла хастам бу, дегнашна йовхуо луш\nАмма Нах тиэшаш бу, Аллах1ан орцанах\nЦуьнан къинхетамца денлучу кханиэнах\nДала вайн г1аттийнчу, доккхачу диэбарах\nВай Дайшкахь ларйина нийсо д1ах1оттарах.\nМуваххьид Аьрсбин Абу-Бакр. 17.04.13 шо.\n(Сайн Ден Дена хьафиз- Шайх Хьамиданна лерина)\nАллах1-Дала (дж.дж.) цхьацца меттехь тайп-тайпанчу маь1анашца яьхна Шен Сийлахьчу К1ур1анах ц1ераш:-«Дика-вуо къасториг», «бакъо –харцо йостург»,«Кхетам»,«Терза» иштта д1а кхи а…\nХ1ара Нохчалла ду шен Кхетамца мостаг1ашна доьхьала латта,ша кхиийначу Доьналлехь хьаьрчина долу,хьуьнарца ниц1къ къочуш къаро йоцург.Кхуьнан 1ер- дахарца Эла вац ,кхи долчу къаьмнийн санна, х1ара къам шен куьг та1ийна, церан хоьскех дохка а къардан а Маршонах даккха. Цуннат1ера схьа вайн и Кхетам лакхахь латтош баьхна вайн Дай ,вайн Делан Парзашца а Элчанна Суннаташца а доьзна шайн дахар долуш.И Кхетам шайн бух буйла а Хазна юйла а хууш ,АлхьамдулиЛлах1 !\nДешаш дац тхо писчу амалх\nТхо-м Синошца Элий Дай\nИ мостаг1ий мел дукха хиларх\nЯхь а Юьхь а лардина Дай.\nЦундера даьхна-кха х1ара Нохчалла олу хаза Дукъ, Дуьненахь массуо а хенахь шен Сий долуш кхечарна гергахь.Цара шайн-шайн меттанашца ц1ераш тохкуш уггаре Сийлахьчу маь1анашца.Вайна йоьвзачу а леч1къийначу а къайлаяха г1ертачу а,лулахошна а генарачарна а д1асайоькхуш лаьтташ йолчу ц1ерашца, вайн Марг1ал-терхьаман (историн) ширча Дайн а церан пачхьалкъийн а ц1ерашца,кху кепара маь1анаш долу вайна техкина йолу:- «Нийсонца берш»,«Нохьан т1аьхьенаш»,«Нийсонан Дай»,\n«Масаллийниш»,-«Хьалхарниш»,«Буьрсаниш»,«Куьцениш» и д.кх …\nКъинхетам-Саг1ий массуо а х1уманалла а хьалха долуш.Шена хуьлу ца там а халонаш йийцар а ледара лоруш долуш.Вовшашлахь йовха Яхь йолуш. Элийн лерамаш болуш массуо а т1ег1анашкахь нисбина вовшашца .Бахьана даьлла-даьллачахь вовшийн совг1аташ деш.Муьлххачу х1усаме эвххьаза ийза ца луш т1евоссаран Вошалла а хьошалла а долуш .Х1ораммо а доггаха лелочу вай Нехан Адамаллийн мерзачу г1иллакхехь бу вайн орам а ницкъ а,Делан пурбанца !\nТахана мостаг1аша гамонашца доькъуш,даккхийчу ахчанашца 1ехош кхетамехь Ийманехь г1елвелларг,кескаш яьхнехь а вайха,делахь а вайга литтина нислур доцучу хьолехь а дац вайн хьал,орамаш к1оргехь дохкуш хиларна,Дала мукълахь !\nЦу вайн марг1ална (историна) ка етташ,чаг1алкхаш санна эхь бохург х1у ду а ца хуучара д1ай-схьай ийзош, схьадог1уш ду кху т1аьххьарчу 3-кхаа эзар шарахь, вайца лаьттина долу хьелаш.Сийлаллех къеггина шай ц1ийца лардеш даьхнарш,ширачу хенара вайн марг1алан (историн) даакъош декъна цара, шайлахь биначу харц бартаца шайна юкъахь.\nПайхамарийн баххаш жуькташна дерзийна, Шемахь а Г1ирмахь (Крым) лелларш желтоша (грекаша) шайна дерзийна,Урартухь, Кавказан Албанехь, лелларш Эрмлошна дерзийна,г1еххьа долу дакъа Гуьржашна а кхачош. (((Владыка над всеми детьми Кавказа Дзурдзук- (сообщает «Картлис цховреба») ! А Дзурдзуками грузины тогда звали предков Нохчий.)))\n19-г1а б1ешерашкахь цу Миттани а,Урарту а Нахчери а олуш лаьттинчу вай пачхьалкхий латтанийн экъанна ц1е а хийцина цара, леррина вайн баххаш шайна дерзочу кепашца нисдеш :-«Армягское нагорье» аьлла .\nТаханлера Иракъ,Шема (Палестина,Иордани,Сири),ерриге Мессопотами,малхбузе Г1ажар (Иран),малхбале Хонкар (Турци),ерриге Кавказ Идал (Волга) хина т1екхаччалца долучу Мехкашкахь, тур-текхош Нохчийн Урхалла лаьттина ду цу ширачу заманашкахь,шайн гаранаш Европе а Ч1ина (Китай) а кхочуш,шайгара яржочу серлонца а кхиамашца а бухахь боцуш болу.Цу латтанашт1ехь дехачу а т1едаьхкинчу а халкъаша т1елецна лелош тахана вайн шира дешнаш ду,уьш вайна ваьш цаьргара т1еэцна а моьттуш.1арбоша лелош долу вайн дешнаш инзаре,ца тешшала хьал ду.\nКхи дерш ца дийцича тоьаш ма дара вайна и бакъонан ширчу орамийн баххаш, вайца з1е-маза болуш дуйла хаа а ларда а даржо а долчу декхарна.Библи а кхи ширчу таьптарашт1ера хийн а латтанийн а пачхьалкхийн а шира цераш вайн маттахьа хилар,шен чулацамийн маь1анашца,хаттараш дастарца долу.\nУггаре коьртан а доккха а долу ши хи ду, цу Мессопотамийн а Х1уррий-Сурий Мехкаш хедош чекхдолуш долу ц1енна вай маттахь техкина ц1ераш а йолуш,\n(реку Тигр хурриты называли:- Аранца-хи — «равнинная река»). (реку Евфрат- хурриты называли:-Хиддак1ел ).\nЦарнат1е цу шина хина юкъ а ша мехала хилла а йолуш бахамца,массо а паччахьо езаш къийссина сеналлийца йолу иза ю вайн маттахь :-«Сеннаара» ,аьлла яза йиссинчу ц1арца къаьсттина шера гуш ду.Сийна аре ю иза ,шина хина мехала юкъ лаьттина йолу,цу малхо беттинчу бовхачу махкахь .\nАланийн марг1ала Х1иришна яздина.Киммерийцаш, Скифаш ,Амазонкаш,олуш хилла марг1алехь даьхнарш муьлаш хилла а ца хууш,х1у доцуш дайна бохуш ч1аг1дина.Новрера (севера) Гармана аре олу вайн латтанаш Идал хи (Волга )-Танаис Тийна хи (Дон) т1ера дехьара бердашца долу латтанаш муьжгашна кхаьчна,Г1езалой (татараш)-М1аьмгалоша(манголаша) д1адахарах вайгара ,кхи юха дерзо кога х1иттина букъ нисбан ца дуьтуьш ,хьийзочу къийсамехь коьртан Кхетам цара г1елбина вайлахь, шайн лерринчу харц т1е1ат1къамашца !\nТ1аьххьара а Къаспин х1урда йистош вайгара д1айаьхна г1аскхаша,Хойхи –(Сулак) Г1умхи –(Кума) ши хи цу х1урдаха кехетачу юккъехь долу латтанаш суьлашна д1аделла лаьтташ ду,вайн Дайн ярташна а кешнашна дола дан йиш йоцуш кху карарчу хенахь.\nТъа Нохчаша х1етте а шайна юкъахь лаьттачу нийсонан декъаха ца баьхна цкъа шайн лулахой а цхьанне а хенахь (Далла хьалха долучу,лулахо бехке хиларан декхарца).\nОьшачахь г1о-орцанах а ца хедийна вай уьш,цхьа дол латта а ца даьккхина цаьргара ницкъаца вай даиманна а царел сов доллушехьа.Йа царна новкъарлонаш ца лелийна, цаьрга г1о-саг1а дехна а цара вайга санна!\nИшттачу халачу хьолехь дехаш текхочу кху вайн Дукъуо, гуттара а кху Дуьненан хьекъалан Дай шеха цец бохуш, шена т1еийзош долчу бахьанашца,цаьрга лаккхара мах хедош,боккхачу ларамца яздайтинарш а ду вайна доьвзаш,иштта къайла даьхна дуй хуарш а ду.\n1990 шарахь Калаке (Тбилисе), Гамсахурдин боламца йолчу з1енаца) ваг1а новкъа ваьлла, Буру-г1алахь (Владикавказехь) билет а эцна ц1е Икарус автобуст1е хууш, суна юххехь нисвира Дала, х1ара тамашийна х1ума лийцина волу Эрмлойн цхьа 1илманча .Тхойшинна къамел доладелира Кавказехь т1емаш лилхинчу хьокъехь Арцахехь а (Карабах),Калакехь а Бакох а.\nСо дукха лерина ладуг1уш 1ара цуьнга,цхьа тамашийна шен кепара суна хезна а доцучу маь1нашца дуьйцара цо и хьелаш.Аса хаьттира цуьнга хьо мила ву а муха х1у дан деза и т1емаш бохамаш ца хилийта.(Со со вара х1етахь Маршонан т1емаша г1аттийна хьийзаш,советан 1едал дохаре са а туьссуш).\nТ1аккха иштта дуьхе кхиа г1ертачу сан къона кхетамах кхетта, дикка сунат1е схьа а вирзина элира цо:\n-Знаешь молодой человек.Никогда на Кавказе не будет порядка и мира, пока Кавказ не вернёться к своим корням !\nСуна моьттира т1аккха х1ара Эрмло а хилча,х1инца х1ара ерриге Кавказ а шайна ерзо дагахь долуш боха хир ду хьуна кхо аьлла,( Со студент волуш россехь 84 шарахь Эрмлочуьнгара Урарту карта схьа даьккхинера аса ,цуьнан чохь д1атоьхна долу,цо иза Эрмлойн пачхьалкхе хилла аьлча ) цут1ера схьа и моьттина аса хаьттира цуьнга къовса а дагахь.\nЭто к каким таким своим корням должен вернуться Кавказ для мира и спокойствия ? Цо элира соьга т1аккха иштта со ч1ог1а цец воккхуш,ша иштта бакъ дерг аларна.(Ростов г1алахь ша зав.кафедра ву а элира цо)\nИз покон веков на Кавказе правили твои предки парень,соблюдая мир ,назначая и контролируя князей для всеx народов по их желанию и выбору. Вот тогда был Кавказ единый и процветающий.И народ твой Нохчий был источником этой цивилизации,с которых брали все пример в общежитии и культуре и в быту.Которые считали удачей жить с Вами рядом уж тем более породнятся !\nИз покон веков на Кавказе правили твои предки парень,соблюдая мир ,назначая и контролируя князей для всех народов по их желанию и выбору.Вот тогда был Кавказ единый и процветающий.И народ твой Нохчий был источником этой цивилизации,с которых брали все пример в общежитии и культуре и в быту.Которые считали удачей жить с Вами рядом уж тем более породнятся !\nИштта шен ц1е-яхна гоьйаларца (г1аръяларца ) арахьара хийрачех волу г1ийла-миска массуо а шена т1е оьхуш ,къинхетам боккха буйла а хууш боьвзаш лаьттина бу Нохчийн Мохк.Цундера ду-кха х1ара ч1ог1а лаьттинарг хаза,юьхьк1оме, вай муьлххачу аг1ора хьовсича ,муьлхачунна шен декъаха хила луур долчу барамехь, шен ондачу Дала диссийначу баххашт1ера хилар бахьана долуш.\nВайна дага дог1у боьдаш т1ом а боллушехьа, вайн Махкара саг1адоьхурш лаг1луш бацара,къаьсттина Г1ирг1изаш а Таждикаш а шайн доьзалашцани лелаш болу вайн Махкахь.Ишттачарех болу Таджикийн доьзал беара вайн уьйт1а ,кхо бер Зудий сина обанца волу Воккха стаггий цхьаьна.Саг1ийна х1ума еллачул т1аьхьа аса хаьттира цу Воккхачу стаге.\n-Скажи Дед а почемы Вы всё время все приходите к нам за милостыней,даже тогда когда у нас идёт война ? Он ответил на ломанном русском языке:-Эх что т1и знешь синок,мой Дед говорил что он слишал от своего Деда,что когда голодно или трудно надо ходит Чечню,они никому не отказивают.И кхетам иштта довзар генарчу Азехь а хилча,вайн лулохошкахь муха хилла кхета а дац хала .\nИйманна к1елахь кхиъна шен ширачу дахарехь кхихкина,вай муьллхачу а аг1ора хьоьсича а ,кху Нохчаллийн 1адат-Ламасташ дерриш а цу вайн Элчана (1.с.в.) Суннатна буха дог1уш долуш гуш ду,шайн ц1анонца а шайн марзаллийца а шаьш дустарца а долчу б1ог1амашца.\nАдаманна шена дага а деана хьекъалан ницкъ кхочур болуш ма дацара х1ара Джовх1аран Ламасташ ,Пайхамарашкула Делера диссинарш ца хилча.АлхьамдулиЛлах1 –Далла бу чаккхе йоцу хастамаш !!!\nЦундера и Делан лардех (Лард-столп,основа), декхарех лаьтташ долу шайн дахар а кхетам а хиларна, т1еэцна Нохчаша Ислам, т1амца доьхьалонаш ца еш кхечара санна дов-шов а доцуш.Жиммачу декъуо Элчанна (с.1.в.) заманахь,вуьйш биссиначара Халиф-1умаран (р.1.) заманахь а .Кхунна бийца баххаш а долуш ду вайгахь, АлхьамдулиЛлах1 .Х1ара ч1аг1до Мубарак-Фури олучу Мухьаддис волчу 1елам стага дукха хьан йоццуш арадаьллачу шен жайни чохь:-Элчанна дахар – аьлла долу,со жима волуш вайн Баккхийчу Наха ма дийццара !\nХ1ара дерриге а Дуьненан халкъаш ,Дала доссийначунна б1останаллийца харц дехачу хенахь,ницкъ сов берш элий паччахьаш х1иттина,г1ийлачеран кочахь уьш бацош церан хьаккъаш дууш, уьзуш мацалле халоне а боьхкина даьхна,беккъа х1ара Нохчий боцурш.Вайна ма хаъара и декъаза дахар вайлахь меттиг болуш лелла дац,Делан къинхетамца.Вай реза а долуш массара а лардинарг ду массеран а цхьабосса нийсонца йолчу Маршонца лардинарг !\nМаьршачу шайн дахарехь вай 1ер-даха а кхиа а дитина дац цхьанне а хенахь, Дуьненан йаккхий пачхьалкхаша т1амца т1елеташ,зара-чоьвнаш йижа ца кхуьуьйтуш.Цхьаъ юхатоьхна чу Са даийта ца дуьтуш,цуьнан метта тур доккхий кхи вог1уш т1амца, шайгарчу талорех бохамех доьала ца дуьтуьш, дерриге къийсаман кху вайн къоман дахарехь ,Дала самонца ира-кара х1оттийна ,семаллехь лаьтташ юкъ яста аьтто боцуш схьакхаьна вай кху дийне,АлхьамдулиЛлах1 !\n1-ра:Царна оьшара Нохчийн токхечу Махкара хазнаш а даьхни а шортта Нехан хилла долу…\n2-г1а :Вайн Доьналлехь болу К1ентий а оьша царна ч1ог1а, шайна б1оне а бохуш уьш ницкъ стамба,кхечу талорашна,т1емашна…\n3-г1а :Легашка яхана даь1ахк санна новкъа а ду царна х1ара Нохчаллийн Маьрша дахар,шаьш лоллехь бахкочу лаьшна гергахь вуо масалла долу.Иза бу царна уггаре боккха кхерам,шайн пачахьалла дожарца болуш болу !\nВайн Адамашкахь шайн сица ду Оьздангалла а Эхь-бехк а ларарца дерш.\nХьайн чуьра ара ваьлча куьпа хьаша лоруш,куьпара ара ваьлча эвлан хьаша лоруш, эвлара ара ваьлча Мехкан хьаша лоруш ,Махкара ара ваьлча Дуьненан хьаша лоруш ,Яхьца ларйина Нохчаша шай турпалан ц1е !\nЦу стиглан 1аьршашка б1авнашца г1ерташ\nЛарйина вайн Дайша шай Сийлахь ц1е… (1992 шо)\nХ1орш лераме доцуш,х1орш дохош верг,кхаьрца воьзна воцург вай цкъа а Бусалба а йа Нохчо а ца лаьрра,йа цуьнан харцонаш,шалхонаш,ямартлонаш,каеттарш,осалаллаш, Нохчаллех хьаса болуш а ца хилла .Уьзуш б1осталла ду Нохчаллийна , вайна юкъахь гуттара а иэхье а иэшам болуш хилла долу !\nКхана Далла хьалха а тахана кху Дуьненна хьалха а х1ара ала меттиг баьккхина ду Нохчийн къам шен сирлачу дахарехь,ц1ийца а хьацарца а долучу марг1ала-терхьаман (историн) баххашца !\nХ1АРА ВАЙНА ХАА А ДЕЗАШ,Т1ЕКХУЬУЧУ Т1АЬХЬЕННА Д1АКХАЧОРЦА ВАЙН МАССЕРАН А ДЕКХАР ДОЛУШ ДЕРГ ДУ,ВАЙНА НАХ ХИЛЛА НИЙСОЙЦА ДИСА ЛААХЬ, КЪАМ ХИЛЛА КХУ МАЬЛХАН ДУЬНЕНАХЬ А,КХАНА ЭХАРТАХЬ ХИНДОЛЧУ БУЬРСАЧУ ХАТТАРНА АЬТТО БЕЗАШ ДЕЛАХЬ А.\nВайн Синакхетамехь даьхна долу, Суннатех дуьйцина дахар вайна даларна,Везчу Далла хастам бу-кха, кху хазачу а нийсачу а Шена гергахь долчу дахарца вай нисдина Волчу ! (Ин шаа-Аллах1 та1ала Роббана,Дала мукълахь)\nКъур1ан-Суннатах далуо далил доцуш цхьаъ-а х1ума дац кху Нохчаллийн дозанашкахь,1адат-Ламасташкахь.Цхьацца джах1ил-тиллачу вайн адамашкара харцонаш ,юьхь1аьржонаш а вайна уьш эгарах,церан бух бац кху Нохчаллийна гураш чохь !\nЦареха дукхахболчийн Тхуна ца карийра ваIда-бехкам кхочушбарт1ехь‚ Тхуна ма карийра царех дукхахберш песакъ-1еса нах. (Къур1ан – Сура-7:аят-102).\nКхуьнца з1е ца хадош Маршо, Сий лардеш латтош болу къийсам а т1емаш а шайт1анна б1онера хилар а дац жимма а шекуонехь.Иза а вайна Кхана доккха карон долу Г1азуотан даакъа ду Делан пурбанца.Дала ма боху вайга:-«ША ШУН ДИКАНАШ ДОЪУШ ВАЦ ».\nШаьш лардийраг х1у ду а мичара ду а хууш къийсина х1ара вайн Турпалчу Дайша вайна а шайна лардеш,мостаг1чуьнан сов болчу ницкъе а б1она а ца хьожуш.Кхуьнан мах дукха лакхара буйла хууш,доккхачу Доьналлийн хьуьнарех болчу кхетамца.\nКхетам бу нийсонца а болуш, сонта доцчу халкъана коьртехь лаьтташ хуьлуш.И кхетам бу вайха Яхь-Эхь долу къам динарг,шен оьздачу мехаллашца.И кхетам бу вайгара д1абоккхуш берг а вайха хьайбанаш дан леринчу къийсамца.Дала цхьана меттехь шен Сийлахьчу Къур1анах а яьккхина и Кхетам аьлла ц1е !\nХаттабан 1умара (р.1.) шен вайга динчу Весетехь а биргала баьккхина и Кхетам,цо аьлла:-Х1ай Бусалба Нах,аша кхо х1ума ч1ог1а лардахь,цхьанне а мостаг1чуьнгара кхерам хир бац шуна.1-ра Шайн т1еман ницкъ ларбелаш кийча: 2-г1а шайн Кхетам ларбелаш: 3-г1а цу шайн Кхетамца болу Барт а ларбелаш вовшашлахь !\nВайн къийсаман диэкхар !\nДаймохк хьо Дег1аста,х1ай Нохчийн синтиэман ага\nМиэл ч1ог1а биэза хьо кхоьллина хилла вайн Дала\nХьуна чохь баьхначийн марзуонаш юсталац соьга\nДин доцург Даймахкиэ,дуста цхьа дош ма ца хилла.\nЭшначуьн, воьжначуьн, товжийла гуттар хьо хилла\nАсхьабийн г1иллакхаш,лаккхара хьуна чохь даьхна\nАдамалла,кхинхиэтам,саг1анаш хьан кхерчахь лиэлла\nСийлаллийн ц1е ягуош,К1ентий бу хьан букът1ехь баьхна.\nВайн Юьхь а вайн ц1е а ларйина Нануоша-Йижарша\nХьайх кхиэта ца туьгуш,х1ара Дуьниэ хийла цецдаьхна\nБуолатан Вошалла,тиэшаман дотаг1алла кхаьбна\nМа ала аша Вежарий ,х1ара дерриг дайна д1адаьлла.\nВайн дерриг делла дац,т1аьхьиэ ю Дала Ша диэбош\nДог хьоьсту, Са ц1ена Малийкаш схьаделла вайна\nВайн б1аьргаш диэладеш,байъинчех чоьвнаш а ерзуош\nВай юха дендала,ч1аг1дала бергалуо елла.\nМостаг1 ву бохь буг1уш,шен боьхалла вайн кийра тиэ1уош\nДаймахках,тиэшамах,доьналлах,вай даха г1ерташ\nЦу Делан бакъуонца вайн яьхна з1енаш а хиэдуош\nДе-буьйса ца дойъуш,шен болчу лааманна сахьташ.\nГ1орасиз ду аьлла,бакъуонах вайга дог диллийта\nКъонахий сийсазбеш,к1иллой а биэдакхаш уьйъуш\nТурпалалла Нохчалла Нахера д1адаьлла моттийта\nМаьршачу Нохчочун Синкхиэтам д1абайъа г1ерташ.\nЦу муьжгийн ямартлуо,боьхалла йоьвзаш ю вайна\nВай диэкхар ца духку,мостаг1ийн дукхаллуо,хьакъца\nВайн Делан диэкхарца,стогалла доьвзаш ду вайна\nКъийсаман з1е латтуо,д1абахна Къонахийн Дайшца.\nЦундера вай кхойкху,х1ора миэл кхиэтачу К1антиэ\nГ1аролан самуонца, орцанна некъан т1евала\nВайн Дайша лардина Иман д1акхачуо хьайн К1антиэ\nМаршонан къийсамехь Даймехкан дахар да кхала.\nХьо 1аччахь собарца кхиабиэ доьзалаш кхиэтош\nДела а вовзуьйтуш,Элчанна дахарца боьзна\nДуьниэнахь Эхартахь пайденна 1илманаш 1амуош\nМостаг1ийн мекарлуо,шалхалла йовзийта оьзна.\nБ1аьрг сирла лиэпарах,уойланийн чаккхиэнаш циэстарх\nХ1ара Дуьне-м дуьсур ду,хьалха д1абахначех санна\nДерригиэ доьзна ду, вай кху чохь бог1начу стоьмиэх\nЛензаллийн дахарехь,каруон дерг массарна вайна.\nТ1аккха ахь йоккхур ю,Дуниэнахь Сийлалла ваха\nТ1аккха ахь доккхур ду,Даймахкахь хьайн къам а парг1ат\nТ1аккха ахь буг1ур,хьайн т1аьхьенна мерза стом баха\nТ1аккха ша хир хьуна,Махьшаран Майданахь совг1ат.\nАьрсбин Абу-Бакр 09.06.14 шо:\nХ1ара дош дерзош вайн хьекъалечу Дайн, хазачу Кхетамера долу масех дош далор вай:\nДуьне хазадийриг цуьнан малх бу.\nБуьйса хазайийриг цуьнан бутт бу.\nАдам хазадийриг цуьнан Г1иллакх ду !\nМаршонал дезиййа, Даймехкал Сийлахьиййа ,\nНеналла мерзиййа, х1умма а ма дац кху маьлхан к1елахь !\nВай дийца кху гурашчуьра дуккха а ду.Дика а нийса а талламан хьекъале белхаш беш 1илманчаш а бу вайна Дала латтош.Цхьа де а хьал а дац вайна ма хаъара цхьана меттехь лаьтташ.Вай Доьналлехь,Вошаллехь кийча хила а деза муьлххачу хийцаманна. Вайн дегнаш ца гуш, до1анаш д1атесна 1аш вай Кхоьллинарг а ма Вац ,АлхьамдулиЛлах1.\nВаЛлах1и вайна бац моттийта г1ертарах мостаг1ий и Барт а Марзо а Тешам а болуш ма бу вайна юккъахь доккхачу декъанна.Гал баьхнарш вайна юкъара хиларах,уьш боцуш цхьа а вац.Вай вуно мерза ма ду аренца, вовший хьовсарца,гергарлонца.Кегийрхой ма бу вайн Оьзда а Эхь-бехк долуш АлхьамдулиЛлах1.И ма ю кханенан деган йовхо…\nЮхадовла вайна кхи меттиг а бац,вешан Турпалчу Дайша лардинарг 1ад а дуьтуш,иза Дин,Маршо,Тешам,Г1иллакх -Оьздангалла а церан баххаш а ду.И шадерриге а шена чохь долу къоман Хазна Нохчий мотт а бу, вай ларамца ларбан безаш.\nСийлахьчу Аллах1-Дала цут1ехь Шен Беркатца 1алашоне кхача дойла вай,гал ваьлларг дохко воккхуш,моттарг1анийн набаро лаьцнарг сама воккхуш,ца хуург довзуьйтуш,вайн Дайша ч1ог1а лардина Тешам-Вошалла,нийса Кхетам юхаберзош.\nТ1ебог1у Беркатан Мархин бутт кхаба а баста а могашаллаш а латта йойла шуна везчу Дала, Шен хаза болчу кхинхетам беш !\nСоьга ладог1арна Дала диканца бекхам а бойла шуна !\nЛерамца Аьрсбин Абу-Бакр 15.06.15 шо:


ГгӀанж-НагӀбо — Википеди\n▲1267 стаг (2019 шеран 1 январь)\nГгӀанж-НагӀбо (фр. Granges-Narboz) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду.\nДозанашца йу Уто (Франци), Уа-е-Палле, Ла-Плане, ПонтагӀлье, Сент-Коломб (Ду), Шаффуа.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ГгӀанж-НагӀбо&oldid=7822990»


МакогӀне — Википеди\n▼955 стаг (2019 шеран 1 январь)\nМакогӀне (фр. Macornay) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — ЖуьгӀа.\nДозанашца йу Лон-ле-Сонье, БогӀне, КугӀбузон (ЖуьгӀа), ЖегӀуьж, МуагӀон, Монтегуь (ЖуьгӀа).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МакогӀне&oldid=7818937»


Снять дом в Лахденпохье (Россия). Аренда домов в Лахденпохье\nАренда Россия Лахденпохья\nАренда домов в Лахденпохье (Россия)\nПредложения по аренде домов в Лахденпохье в России. Чтобы получить дополнительную информацию по объекту отдыха и снять дом в конкретном предложении частного сектора Лахденпохьи, перейдите по ссылке в выбранном объявлении о сдаче жилья.


Тумба с раковиной Акватон "Стамбул" 85М сосна ларедо - Интернет-магазин сантехники «Устрой» - сантехника в Саратове\nТумба с раковиной Акватон "Стамбул 85М" сосна ларедо\nТумба с раковиной ... 19512 р.\nИтого: 19512 р.\n21680 р. 19512 р.Хотите дешевле?\nКомплектация: тумба, раковина Cubito 85x48


ИЛЛИ - 17 Октября 2015 - NAHI\nГлавная » 2015 » Октябрь » 17 » ИЛЛИ\nХьалха олу дош.\nСуна, ахбIешо сов хьалха гина тептар арахецар, муьлхачу муьран зарба дара ала хууш вац со. Амма, 1960-гIа, я кхузткъе цхьалгIачу шарахь аса юкъ-юкъара дийшира (ма-дарра аьлча, кхин солла, тIех баккхий боцчу нийсархоша), вайн меттан зорба долу, вайнехан фальклоран дийцарш тIехь долу и тептар. Суна езаелира Зайт Шихмирзан, Жуми Акхтуллин, Ади Сурхон, СаIадуллин, обаргаш хиллачу Зеламхан, Саламбекан, Варин иштта кхин йолу цIераш. Ма-хиллара, цу зорбан чулацам дага ца багIахь а, шеко йоцуш ала йиш йолуш ву со, СаIадуллех, Малсагах лаьцна хилла и илли, кхузаманан иллица галаморзахалла йолуш ду аьлла. ХIунда къастийра сан беран, кIоргене кхевдина, хьесапдан хууш боцчу буьйда кхетамо, цу шиннах лаьцна и илли?\nСан де вешин кIант, 60-гIачу шарахь арме вахча, цуьнан, тхан шира тхов тIевийлар дагадеъна (цхьана тхов кIелахь бехаш бара, кхаа вешин доьзалш), ас таллам болийча, суна карийра ширачу чамди чохь, тайп-тайпана книгаш. ГIазакхин книгаш юкъахь, суна ладаме яра шайна тIехь суьрташ дерш, хиларна цу хенахь сан а, сурт дилла лаарца йоьзна, кхоллалуш йолу корматалла. Цу книгаш юкъахь суна тайнарг яра, графикан аматехь дехкина Iаьржа, боьмаша басахь суьрташ долу, массарелла шуьйра, стомма мужалт йолу цхьа книга. ДагадагIарехь, шира а яра и книга, хено маждина агIонин кехат а долуш.\nЦкъа, цхьана сарахь, сан дешар талла леринехь а, я ша-тайпа долу, суна хьалхара и шуьйра тептар тидаме эцнехь а, сан дас караийцира иза, шина пIелга юккъелаьцна цуьнан агIонаш а луьстуш. «ХIара тайпа книга, тхан хенахь, хьехархочуьнан а хуьлуш яцара. Мичара ялла хьуна хIара?» аьлла, юкъ-юкъара еша хIоьттира сан да. Цу хенарчу юьртахь тетрадь, книгаш, тIоьрмаг (папка), бес-бесара къоламаш, басарш, кхин тайпа дешархойн гIирс дефицитехь бара. Делахь а дас, суна кхоош хIума дацара, аса дешчахьана.\nТетрада бухахь къайладаьккхина, айса цу тIера дилла долийна сурт юкъахдисаро са кIамдина Iачу суна, оьшуш яцара янне а, ден хIинца гучаялла хаа гIертаран и хьашто.\n- Хьажахь! Вайн тайпанах волу, эцца кертал дехьа вехачу Махьмудан (Хамзаев) ден ШахIидан, де ден маьхча хиллачу СаIадуллех лаьцна, илли а ма ду кху тIехь-ам, - аьлла, хозийтуш масех могIа бийшира Дадас, - СаIадуллица цхьаьна, цу гIалгIайх леташ хиллачех цхьаъ, сан де да волу Тур хилла, цIарца билгалваьккхина, кху тIехь вуьйцуш и вацахь а. И Тур, шен жимаха волчу вешица, цу СаIадаллица цхьаьна, Хьонкар махка дIагIура ву, вайн аххалкъ махкаха долачу муьрехь. Цу махкара цIавалийна ву, кхойтта шо кхаьчна волу, и Тур вийча байлахь висна сан да Боппа а (чуьрачара, цIе кхобучара йоккху цIе), - элира цо.\nСан дегара хаьа суна, маситтазза цу СаIадуллина, Шамалан мурдаша и вен кIело йина хиллийла. Заки-эвлана, Алхан-Юьртана юкъахь шена кIело йича, цул тIаьхьа вахна иза гIазкхашна тIе, «…цхьаннах ларавала атта хира ду суна, шина мостагIехчулла» аьлла». Цуьнан и дийцар, со цхьанни лерина дацара, цу чохь яра сан нана а, кхиазхойх долу де вежарийн бераш а.\nКхин иттанаш шараш дIадевра ду, аса сайн тайпанан орамаш тIехь талламаш беш, хьесапаш гуладеш. Дукхаза карладохура ду аса, сан ойла гIевне йина хилла бераллин хенара и шира къамелаш а. Сан да дIаваьлла, 18-тта шо хьалха, нана, дийна ю хIинца а. Иштта, цу сарахь сан дега ладийгIиначарех бисина а, кIезга бу тешаш.\nИ книга а, дукха ца хьеелира соьгахь, цунна дуьхьала делла, бес-бесара къоламех со Iехаваларна. ГIазакхин матталла, нена матто дуьйцург кхетош хиллачу суна билгалдаьлла ду, и илли хьарцхьа даьккхина хилар, пророссин некъаца (ориентаци) хиллачу, гIалгIайн турпалхочуьнга узуш.\n«Лупа» олу, доккхаден бIаьрг ца хилча а дика гуш ду, кхузаманан и илли кечдинарг гIалгIай, я нахчийн орамна тIеязвелларг хилар. Нахч-гIалгIайн таханалера Iедалшна а хира бу хIайбате, гIазкхашна томе хира болу, бакъдерг дойъу и харц мукъам, дешнаш. Сан къинхьегам, цунна дуьхьало ян лерина бу, бакъхилларг ма-дарра довзийта вайн тIаьхьенашна. И дIаяхна «къонахойн зама», тера хилла яц, тахана, карахь йолчу заманах. Тахана, вайх бу бохучара бехке бо нахчий, мостагIалла лаьцначара вайца тIом болийча а, вай цара къизаллица дайъича а, дуьненан маIIехь, цхьанге цIинцIолг ялча а.\n«Кавказан тIом» вайца болорна, муьлш бара бехке? «Крепостной бакъо» тIелаца ца лиъна «нах» а, суьйлий а барий? ХIунда кхечира вай эшаме? Нахчийн къонахошца хила беза ларам юхатеттина, суьйлий, шайн вортана тIеховшо волавелла имам дIатесчи бен, кхоччуш туьйларий и гIазакхий вайн махкахь? Вирна а, цхьана вортана магийнарг, цхьа гIомат бен яц! Ткъа вайга кхийдориг ши гIомат яра, гIазкхийн а, суьлийн а, цу тIеман тIаьхьарчу 5-10 шарахь.\nЯмартлонан бух кечбина, дойъуш дисна вайнехан ах халкъ, Хьонкаре махка и арадаьккхинарг хьенан Iедал дара? Дера дара, гIазакхийн къиза Iедал. Цул тIаьхьа, Россехь революци айъана, Советан, адам дуу иблисан Iедал кхоьллинарш, барий ткъа нохчий? Я колхозаш кхуллу бохуш, адаме, Украинехь санна мацалла яийта леринарш, нахчий бара ткъа? Иссаза гIаттам ойъуш дуьхьало йича, ханна гIоьмаш, буржалаш маладина, вайнехан бакъонаш шорйо бохуш цхьа хан ялча, «дезертираш», «бандиташ», «изменникаш» аьлла, юха а доллу халкъ махкаха даккха кхоьллина и харц цIераш, вайна йогIуш техкина ярий? Аххалкъ хIаллакдеш и махках даккха кхоьллина бахьана, халкъо шех далийтина дарий, 9-10 % шен къонахий тIаме хIиттина а болуш? «КIайн говр - дашо нуьйр», «немцойн десант», «обаргаш», «гIаттаман яккъаш» бохуш харц кхоьллина цIераш, цу муьрехь, шен лаамехь (доброволец) цу тIамтIе ваха араваьллачу сан дена йогIуш ярий?\nВайн халкъ дацар ткъа, шайн Советан Iедал доьхна, гIазакий хьийзачу муьрехь, царна гIо а деш шайн маьрша, цхьаннех йозушйоцу пачхьалкхе дIакхайкхинарг и кхоьллинарг? ГIоьртарий вай, йоха гIертачу Россин хьолах пайда эца, масала, вайх яхна кийсакаш (Аух, Пригородни кIошта, ишт.кх.е.) юхаерзон мукъне а?\nМуьлш бара, хьенан Iедал дара, Нахчийчохь, дуьххьара тIемаш болорна бехке? «Чеченская мафия», «чеченский бандитизм», «чеченское авизо» аьлла юкъабаьхна кхетамаш, хьа баьхнера юкъа? Россин зуламан дай болчу жугтийн банкираша, цу мехка зуламхоша, цу шина тобано кхиийначу политикаша, цара хIиттийначу Iедалдайша болийна бац ткъа и тIом?\nЦхьана шарахь, Россин регионашкара «авизоца» лачкъийнарг 270 миллиард ахча дара, цхьана Ставропольски краера 50 миллиардана кечйина 151 «авизо» а йолуш. Ма-дарра аьлча, нахчашна, цIена каракхаьчна ахча 2.6-1.9 миллиард бен дацара.\nШа-шаха хаттар кхоллало: «ХIунда тиллина цу къоланна, «чеченское авизо» аьлла цIе? «Казачье авизо» аьлла тилла ца йогIура, нахчелла дуккхуо а сов ахча лачкъийначу казакашна? Я «дагестанское», «краснодарское», «томское», «петербургское» аьлла тиллина цIе нийса хира яцара? Доцца аьлча, банкаша цу заманчохь диначу зуламан барам, 67 триллион сом бу.\nХIара, сан цхьаннан хьесап дац, хIара, вовшашца къийсалуш, Iедале яхка гIертачу тобанаша зарбане дуьллуш, цу муьрехь цара дина мукIарлонаш ду.\nЮьтур вай Росси. Нахчийчухула чекхюьйлу «еса вагонашна» тIелеташ хилларш, муьлхачу кIоштара нах бара? Йа, вайца тIом боло бахьана кечдинарш гIазакхийн Iедалан лаам чекхбаккха лерина гIоьнчий – Россин «турпалхой» болу ЗавгаевгIар, ХасбулатовгIар, ХаджиевгIар, АвтурхановгIар, ГантимировгIар бара, я доллу, 90% халкъ шех тешна долу, цхьа Дудаев вара цу зуламна бехке?\nВайн халкъах 0,01% бен доцчу декъана дезнарг, шайн верасаллин тIома кIела а лаьцна, 30% къам а, 90% цу халкъан бахам а хIаллакбан догIарий те Россино? Юха а, «ШолгIа тIом» боло, гайта бахьана ца хилча, шайн дийшинчу адамашца цхьаьна цIенош а лоьлхийтуш, йоллу невре, малхбале, малхбузе дIалаьцна эскарш тIететтина, и тIом болийнарг хьенан Iедал дара?\n«ШолгIа тIом»? Аша олу: «…бехке, Басаев вара». ХIа-хIа, вацара! Басаев, лулахошна «гIо дан» ваха ши бутт хьалха, вайн лелха лаьмнаш, Теркал дехьара невр-аре дIалаьцна, вайн мохк гIазакхин Iаткъамехь хиларна бехке, Басаев вара? Ткъа тахана, нахчий шен Даймахкара идарна, мила ву бехке? Хьанна, совгIатна кечъеш ю, кху кхаа бIешарахь къизаллица гIора малдина, тахана хазаеш йолу и «Дуьненан ялсамане – Нана-Нахчийчоь»?\nАхь деллачу жоьпе хьаьжжина, ойла ечара хадийна ца Iаш, цу Везачу АллахIа а хадора бу хьан бакъ мах. Ойла елахь цуьнан!\nДевзарш, хилларш, хьесапо нисдинарш тидаме эцна, тодина хIара илли, тешалахь бакъ долуш хиллачунна гергахь хилар, сан ладогIархо!\nБакъхилларг харцхьадахархоша боху: «…Малсаг, машар лоьху юкъарча вара. Иза, Шамалца машар лаха, и волчу воьдуш вийра». Иза, бакъ дац!\nМалсаг, цуьнан масех накъост (кхоъ+цхьаъ) Шамал волчу воьдаш ца хилла, гIалгIайх кхоьллина «милицин тоба» дIа а йигна, «Воздвиженская» олучу гIопахь кIорддолца гIазкхин эпсаршца къаркъа муьйлуш, кехатех ловзуш са а къийрина, «Назранан гIопе» кхача, уьш юхабирзина богIуш ваьлла царна дуьхьала, Шамалан буьйр кхочушдан веъна СаIадулла.\nИштта а, ша волчу вогIу Малсаг, гIазакхин гIопанна гергахь (2-3 км), хIунда оьшура йийсар ван имамна? «Муха айъаделла хьан куьг, кху тайпа товш волу стаг вен?» (гIалгIайн версица) ша эриг хилча, хIунда дина Шамалс «корта ба!» аьлла омра. Уьш а, цу тайпа кхин дерш а, кхузаманхойн туьйранаш ду.\nПарадокс ерг кхин ду, кериста паччахьан хьашташ кхочушдеш хиллачу Малсаган а, суьйли волчу Шамалан омранаш кхочушдеш хиллачу СаIадуллин а, юкъара, 10-11-гIа да (Андари) цхьаъ хилар ду. Тахана а ца го вайна, изза дерг? Цхьаберш Путинна ламазаш деш бу, вуьш, шаьш Делан векалш хеташ лелаш бу, «АллахIу Акбар» бохуш Нах бойъуш. Хира юй техьа и ши тоба, цу АллахIа къобал йиначарех? Изза хьал ду тахана, ГIалгIай чохь а.\nЦу могIара ду, Малсаган бусалбалла гайта гIертачара дуьйцург а. Цара дицдина, 1860-гIа шарал тIаьхьи бен, Кунта-Хьажин беркат, ГIалгIайчохь шуьйрра даьржина ца хилар. Бакъду, кхузаманхоша «Назрань» олу меттиг, цигахь цхьаа гIишло а йоцучу хенахь, гIалгIаша бусулба дин тIеоьцура долуш, царна, нахчаша совгIатна белла мохк бу, Чечанара Мохьаммад-хьажа «Мехкан Кхелан» коьртехь волчу муьрехь. Делахь а, ала йиш ю вайн, и гIалгIай берриш а ца хилла цIуо-динехь а, я кериста динехь а, XIX-гIа бIешараш долалучу хенан юьхьигехь хIетте а. Цхьаберш, бусалбалла долуш а хилла.\n( Наиболее детально религиозные воззрения ингушей XIX века проанализировал С. Броневский: «В древнейшие времена ингуши ...были христиане и находились в подданстве грузинских царей. Отпавши от христианства, они обратились к древнему своему богопочитанию, потом опять возникло христианство на короткое время и, наконец, приняли ингуши магометанский закон, но притом держатся еще совокупно языческих и христианских обрядов ...» (115, С. 161). Таким образом, С. Броневский первый обратил внимание на смешение различных религиозных систем у ингушей. Это же подтверждает Ч. Ахриев, который отмечал, что «религия ингушей весьма неопределенна и представляет смесь понятий языческих, мухаммеданских, христианских и т.п. Эта неопределенность придает какой-то индифферентный характер религиозному настроению ингушского народа» (362, С. 203). )\nАмма вайна хаьа, Буру-ГIалана гонахьа баьхначу гIалгIайн цхьа дакъа, хиллийла кериста динехь, биснарш, дукхаха цIуо-динехь (язычество) а болуш. Малсаган валар а нисделла, 1857-гIа шеран шолгIачу декъехь (аьхке). Цу хенара паччахьан Iедало сийдина, гIалгIайх долу цхьа чкъор хилла дац цкъаа, бусалба динна а, шайн маршо ларочу нохчашна а муьтIахьа. Амма, цIуо-динехь болу гIалгIай, дуккхуо а алсама, тешаме хилла нохчашна, гIазкхийн керистана тIетевжиначу гIалгIайлла.\nЦу иллин шолгIа галаморзахалла нисъеш, билгалдан лаьа кхин цхьа бакъдерг. Иллица хьахош ду: «ГIа-бецал ва дукха и Iаьржа суьлий ва болуш, … КIелахийша велар-кха Бетакан СаIдулла Несархойн Малсагна,…». Иза а нийса дац. Цкъа делахь, цуьнца хилла, даима хуьлуш волу пхийтта бIонакъост (кхузаманан терминца «охрана», «сопровождение»). Царна юккъехь хилла сан ден, де да Тур а, цуьнан жимаха волу ваша ТIука а. Тешнабекх бан лериначо, я кIелахиъначо эрана къамелаш ца до. Цхьаъ йийсар ван, я и вен лериначо, кечо ян а, шена дуьхьало ян а, хан ца ло хьогIечунна. Цул совнаха, цхьацца ваьлла, герзаш харжийтана лата а хьашт хилла дац хьалханчана, шеца, цхьаннин виъ кхочуш, цIе яххана бIахой хилча хIетте а. Цу тIе уьш хилла дац, юкъара, юьхьаралла къовсу ловзарш а.\nЦу латарехь дакъалаьцна сан ден де да Турна, лен воцу чов хиллийла а, Шамална дуьхьала СаIдулла воьдуш, иза цуьнца вахна хиллийла а хаьа тхуна, тIаьхьенашна. Кхин цхьаъ а хаьа суна, шена (халкъана) ямарта ваьллачу къонахчунна, шен цIарах цу халкъо цкъаа, и хастош илли кхуллура доцийла а.\nКхин цхьаъ а билгалдан лаьара суна, иза хиларна ша-тайпа бух болуш. Аса лакхахь хьахийра: «Маситтазза…СаIадуллина, Шамалан мурдаша и вен кIело йина…» бохург, иза гIазкхашна тIе а вахале. Царех цхьаъ (иза тIевахначул тIаьхьа), цхьана сирлачу буса нисъелла. «Йа-а, Iуспан СаIадулла, хьо вуй и!? Хьо, муьлхачу динахь ву?» олий кхойкху цуьнга Шамалан муртазкъоша (уьш хилла бархI стаг, олий дуьйцура баккхийчара), цу «Ташхой дукъаца» долу, «Уштобан баьрзанаш» олучу цу аренан акъарехь. Цара шега дуьйцург Дела дин дуйла ша кхеттешшехь, цо жоп ло дуьхьала: «Со, СаIадулла ву! «КIеза» олучу, тIамехь лерг даьккхинчу динахь а ву со» олий. Цо иштта жоп делча, тIаккха аьлла ду цуьнга цу кIелахевшиначара: «Тигала вала тIемаш дац хьан, Iуспан СаIдулла! Лаьттах вола я мIараш а яц хьан, Iуспан СаIдулла! ...». И дешнаш, Малсаге аьлла дац СаIадуллас, СаIадулле аьлла ду Шамалан муртазкъоша (муртазеки) и майра наиб, имам Шамалца ийгIаначул тIаьхьа.\nДелахь а, кху иллин могIанашкахь аса а дитина и дешнаш шаьш ма-хиллара, и фразаш хила таралуш хиларна, иштачу меттехь хьогIечара олуш, юкъара. Масала: «Хазчу дашо лам башийна» олу фраза а ма ю юкъара, билгалваьлла, и аьлла да а воцуш.\nСуна, гергара ду хIара илли, шен цхьацца йолчу тераллица. ХIунда?\nВайн махкана тIегIоьртина мостагI а волуш, Президентан «гергара» хилла лела адмех берш (аса, лерина ца олу царех «нах»), арабевлла, хIайт-аьлла хьийзара, пачхьалкхан рицкъ кIелхьара даккха, тIемалошна кханенна тIаьхьало ян лерина - «НЗ»*. Суна, дика вевзура Вице-премъер волу царех цхьаъ. Аса а, сан бIонакъосташа а таллам бича, гучаделира, и рицкъ уггар хьалха мостагIчо дIалоцура йолчу меттигашка а, тIемалошна цкъаа муьтIахь хилла а, хира йоцчу ярташка а охьадуьллуш хилар. Оха, ха зеназа деш и рицкъ схьадаьккхира цу чагIалкхера, тхаьшша, иза тIаламе эца. Лаьмнин когашкахь йолчу ярташкахь, тешаме хусамашкахь охьадиллира оха и рицкъ. Бакъду, эладитне хьожа чIогIа елира вайн махкахь, сох ямартхо а веш, схьайиллиначу эфирехь паччахьо ша омра а деш: «Ша тIекхаьчначо, ве и Сулейман!» аьлла. Варий со ямартхо а, я вен хьакъ долуш а? Иза, хено гайтира, дIа а нисдира.\nИзза ду,цхьаболу псевдо историкаша, СаIадуллех лаьцна дуьйцург а. «Еха буьйсанаш» аьлла яздиначу тептар тIехь цара гойту КГБан тешаллаш. Уьш ду, паччахьан Iедалера долуш санна кечдина. И тептар арадалийта. Абузаре кховдийнарг бу (цунна хууш, я ца хууш хилар, иза кхин тIегIа ю), кханенна лерина Iалашо йолу, СаIадуллица боьзна кхузаманан биллам.\nЦу тайпана йолчу ларца, тахана а бехбо, халкъан къонахий.\nP.S. ЧIинахан силсилан, иссалгIа чкъорах волу Iуспан воI СаIадулла, изза «Гиххойн СаIадулла» (гIазкх.аьлча: ист. «Саадула Гехинский» имеет имя по наибству), изза волу «Бетакъ СаIадулла» цхьа стаг хилла, шен схьавалар нихалойн тайпанах а долуш (Вютург-гар), дахар Заки-Эвлахь, ШаIами-Ирзохь, ГихтIахь, «ГIой» олучу хин атагIахь а долуш ваьхна волу (кхузаманан СоIди-КIотар, изза Комсомольски).\nЦуьнан да Iуспа, ден да МуртIела ваьхна ву ШаIами-Юртахь а, мелла а цул хьалха Заки-Эвлахь а. Тахана, ШаIами-Юртахь бехачу, ворхI некъашка бекъалучу нихалойн, «Зуоси-некъин» тIаьхьенех хилла ву и СаIадулла – Шамалан наиб (1851-1857 шш.).\nКхузаманан «Зуоси-некъий» лаьтташ бу 12 фамилех (цу юкъахь яц, Юххерачу Малхбалехь бехачу тайпанхойн фамилеш – таллам бина, йовлаза хиларна).\nИсторин дахарехь, «Зуоси-некъин» зударша вина, божарша кхиийна ву 296 боьрша стаг (цу юкъахь бац, СССР-ан дозанал арахьа баьхнарш).\nШаIами-Юрт кхоллаелла хан, шиъ терахь долуш ю: цхьаъ -1800-гIа шо, шолгIаниг – 1815-1818-гIа шараш. Цу хенан яккъашкахь (1807/12-гIа шараш) нисделла, цу метте, гIебартойн махкара ун хьадар (даржар), доь дойьуш хьалхарачу мухIажарийн. Уьш хилла «Жуьки-некъех» болу: Жаммарза, цуьнан ши ваша Гартчха, Муртаз, иштта, цуьнан шен бераш бархI кIант а. ШаIам, цу меттера жимма хьалха, лома юхавирзина хиларо, уьно зе ца деш буьсу цуьнан доьзал. Цу кIоштара ун лахделла 7-8 шо даьлча, и юьрт (ирзо) юха денйинарш бу, цу СаIадуллин дай а, иштта кхин некъийн нах а. И терахь ду, хетарехь долу, 1815-гIа шара тIера дIадолалуш.\nIУСПАН (БЕТАКЪ)* САIАДУЛЛИН, НЕСАРХОЙН МАЛСАГАН ИЛЛИ\nИмам Шамалан сийн седа макхлучу заманчохь,\nПаччахьан олалла, Невр-Кавказехь чIагIлучу хенахь,\nIаьржа-можа-кIайн байракх, толаме яла гIертачу муьрехь,\nГIазотан* байракх айъана, хIайт-аьлла къой хьийзачу Нохчийчохь,\nЧалтачин гIоьнчий хилла лелара, цхьаболу лулара «Нах»,\nБуруца боьзна маша, Несарех, Яндарех шаьш таса лерина.\nБордаха дилхаца, кIайн къаркъа ва муьйлуш,\nКеристан эпсарашна, тешаме доттагIа ша волуш,\nХьеса болу пагонаш и дато мидлонаш дозалла ва долуш,\nБагаца ша бусулба ву бохуш, дагахь кирастан дахар ва дезаш,\n«Кура Малсаг» шех аьлча, кур аркъалла ва сеттош,\nГIалгIайчохь вевзара, Уьциган воI, и Несархойн Малсаг.\nЦу Дала даздина, даийтанчу пIераскан цу дийнахь,\nБухIаройн холхаз-куй, бIаьргаш тIе ва туьттуш,\nХовхане хьена юьхь, тир яккхинчу йовлакхца якъаеш,\nБолатан дуткъа тур, шен хаьнтIехь ва ловзош,\nИсс эзар ва ойла, шен дега къайленгахь лелаеш,\nШа рузбане вахар тов, Несархойн ва Малсаг.\n- Ассалам Iалайкум, Несархойн кура кIентий!\nДе дика долда шун, ницкъ болчу вайн Дала,\nРузба къобалдойла шун, цу Везачу АллахIа! -\nАьлла, лен хIоьттира тов Несархойн ва Малсаг\nРузбане баьхкинчу Несархойн кIенташка,\nЦарна, ша беъна некъ бовзийта лерина.\n- Iалийкум ва салам, вогIийла хьо марша,\nВоьзийла вайн Далла, Несархойн хьо Малсаг,\nХьо хIинццалца ца вогIура кху рузбанан маьждиге,\nХьан сецар ма-дара цу элий, ва стунаш юкъахь,\nХьо лаа вуй техьа, хьо тара вуй техьа? -\nАьлла лен бевлича Несархойн кура кIентий.\n- Ша лаа вац шуна, ша тара вац шуна,\nШу эшна веъна со, Несаран кура кIентий!\nГерз ира мел дериг, дог майра мел вериг,\nДин дика мел бериг, ва сихонца кечлойла:\nВай даха ма деза ва кIайчу хIонце, цу Нана-Нахчийчу!\nАьлла, вистхилира Несархойн ва Малсаг.\nДин дика мел бериг, герз ира мел дериг,\nХьанал-хьарам къасторца, хало еш мел воцург,\nДуьгу нускалш ва санна, йоргIане дой хоьржуш,\nЯло кIентий ва санна, шаьш чехка кечбелла,\nБохь бойначу попан тIе, кIайн куьрий ва санна,\nВа дойшка бевлира тов и кура ва кIентий.\nДацошна хьалхайолу, «бошто» олу бож ва санна,\nШа хьалха велар-кха Несархойн ва Малсаг.\nДаккъашка ва буьйлуш, лахара аренаш ва толлуш,\nАренашка бевлича, хьаннин йистошкахь ва сецаш\nШа йогIуш кхечир-кха и тоба, цу «Чахкаран» ва ара,\nМуьжгийн гIопан пенаша, сатедар деллачохь соцуш.\nБай сийна мел болчу, кIайн четарш ма туьйхара,\nШовданан кортошка, сиерса* баллаш* ма юьйхара.\nIуьйранна дIалаьллинарг сарахь цIа ца доьрзуьйтуш,\nСарахь дIалаьллинарг Iура цIа ца доьрзуьйтуш,\nХаза йоI мел ериг, жеро ерзо ша гIерташ,\nВа лела велар-кха цу «Чахкара арахь», Несархойн ва Малсаг.\n«Малсаг, шен верасалле лаьцна и паччахь къиза ма ву,\nНицкъо бен тухуш бац, балебаьлла ницкъ юха» аьлла,\nШамална мотт эцна вахар-кха, цхьа миска ва нохчо:\n- Ассаламу Iалайкум, сийдолу имам, лераме ва Шемал!\nДе дика долда хьан, ницкъ болчу вайн Дала, -\nАьлла тIехIоьттир-кха, мотт эцна ва вахнарг.\n- Iалайкум ва салам! ВогIийла хьо марша,\nВоьзийла цу Далла, хьо маьрша ва нохчо!\nЛаа вуй техьа хьо, ва тара вуй техьа? -\nАьлла вистхилира бах и имам ва Шемал.\nШа лаа вац хьуна, ша тара вац хьуна, имам ва Шемал.\nТхуна бале ма ялла, Несархойн Малсаган, талорхойн и тоба.\nБай сийна мел болчу, кIайн четар ма туьйха,\nШовданан коьрташка, сиэрса* баллаш* ма-юьйха цу Малсага.\nIура дIалаьллинарг, сарахь цIа ца доьрзу тхан,\nСарахь дIа лаьллинарг, Iура цIа ца доьрзу тхан,\nХаза йоI мел ериг, жеро ян ва гIерта, и Несархойн ва Малсаг,\nЦуьнан и некъаш къобалдеш, паччахьан харц Iедал а деца.\nТхох къонах мел верг вийна ву, биснарш, хьан бIоца бу,\nГIамаран берд хилла, тIетекхна ма вели Несархойн и Малсаг.\nСа цIийха даллал, адамна тIетаьIна и Несархойн Малсаг.\nАйхьа ваккхахьа дIа, Несархойн и Малсаг «Чахкара арара»,\nЦа ваккхахь, дахахь тхо «Башламал» дехьа, ва имам Шемал!»\nАьлла, вистхилар-кха, латкъам бохьуш веъна и миска нохчо.\nКериста паччахьан тешаме лай хилла, шен орам бицбина\nБусалба вежаршна, йижаршна цо гойту, ямартло ца лайна\nШа дагна дарвелла, ва сина бIарзвелла,\nШемала цу тоьл тIе, оьгIазе буй ва бетташ,\nШийла мохь ва хьоькхуш, сихонца гулбира шен цIена наибаш,\nНаибех къаьстийра и Iуспан СаIадулла, имама Шемала.\n- Сема ладогIал ахь, Iуспан ва СаIадулла, шен буьрса омране:\nНесархойн Малсаган корта, шена дуьхьал ца кхачабахь,\nЦуьнан горгачу коьрта дуьхьала, хьан корта боккхур ша,\nМа-дезза ду хьуна, ва Iаьржа хIоъ-молха\nМа-безза бу хьуна, сан Iаьржа ва суьйлий, -\nАьлла вистхилар-кха имам ва Шемал, цу Iуспан СаIадулле.\nГIа-бецал дукха болу и суьйлий, имамна битина,\nСахуьлу седарчий стиглара уьдучу ва хенахь,\nЦеран серлонаша, беса бос гойтачу ва муьрехь,\nДацойшна кIелахуьйшу и гила борз ва санна,\nКIелахаа вахар-кха Малсагна, и Iуспан СаIадулла,\nДашо шай мах болу хаам, гIопера ше кхаьчча:\n«Несархойн Малсаг ву шеца, тешаме накъостий ва болуш,\n«Несаран гIопе» ваха кечвелла, инарлах кхета» ва аьлла.\nУггар эгIаза мел вериг, барзал майра ва волуш,\nУггар гIийла ва вериг, лоьмал каде ша волуш.\nШен тешаме пхийтта ва бере, шена тIаьхьа хIиттийна,\nОрганан аренга велира тов и Iуспан СаIадулла.\nШина агIора хьаьжча, уьшалаш ва йолуш,\nЮкъа хьаннаша, го лаьцначу цу боьран акъарехь,\nВаршашкахь лелаш кхиана, сира барз ва санна,\nIуспан и СаIадулла, некъ лаьцна лаьтташ ва вайча,\nМаккъаш тIе ка яхьна накъостий, ишарца сацийна,\nЧIенга ша ойъуш, курра вистхилар тов, Несархой и Малсаг.\n- Ассалам Iалайкум, Iуспан хьо СаIадулла!\nIуьйре дика йолда хьан, ницкъ болчу цу Дала,\nIуьйре ларъян хиъна, къена суьйли ва санна,\nХьо стенна кIелахиъна, Iуспан ва СаIадулла?! -\nАьлла, лен велир-кха Несархойн ва Малсаг,\nЮьстахо лаьтта, СаIадуллин береш, ша тидаме ва лоцуш.\n- Iалайкум ва салам, вогIийла хьо марша,\nВоьзийла хьо Далла, бусалба дог долуш хьо велахь,\nКаравола суна хьо Малсаг, кху, Дела Iуьйрана -\nТигала вала тIемаш хьан дац, Несархойн ва Малсаг!\nЛаьттах вола мIараш а яц хьан, Несархойн ва Малсаг! –\nАьлла вистхиллера тов, Iуспан воI и СаIадулла.\n- Ма вала дакъаза, Iуспан воI СаIадулла,\nШа винчу шен нанас, кхеравала вина вац,\nКхоьллинчу цу Дала, караваха ца кхоьллина.\nНекъ биталахь ахь маьрша, цу Нана-ГIалгIайчу,\nШа вогIур вац кара, дегIа чохь са долуш, Iуспан СаIадулла!\nАьлла, вистхиллера тов Несархойн ва Малсаг.\n- Ма вала дакъаза хьо, Несархойн ва Малсаг,\nВа хьоьца берш, сий лору нах ма бар-кха,\nВа соьца берш иштта, бусулба нах ма бар-кха,\nХIорш вовшийн карах балийтача, кхоьллинчу вай Дала\nКъемата цу дийнахь, вайшиъ бехке вийр ву-кха,\nКхин цкъа а боху хьоь, каравола ва суна, Несархойн ва Малсаг!\n- Ма дийцал ва шега, Iуспан СаIадулла, осала и хабарш.\nКараваха ца кхоьллина кхоьллинчу вайн Дала,\nКхеравала ца кхоьллина, вай кхоьллиначу цу Дала.\nХьуна кара ва веъна, цу нохчийн зударшка\n- Несархойн ва Малсаг каравеъна ва бохуш ца вийцита...\nНесархойн маьхкарий, шен коьртах белхор ша.\nХIара нах, вовшийн карах балийта лууш хьо вацахь,\nЦу Далла ва гергахь, бехке хила лууш а вацахь хьо,\nХьо нацкъар валахьа, яя Iуспан СаIадулла!\nВиъ цхьанни кхочу мах, муьжгийн бен хуьлуш бац,\nВайшиъ летар ма ву-кха, боьран кху майданахь,\nВовшашна ва детташ, болатан и тарраш.\nМаьрша ду, шу мукъа ду Малсаган накъостий,\nАмма шух хилалаш, кху хьолан бакъ тешаш,\nОлуш, терсамаймал дуткъа тур, баттара даьккхира СаIадуллас.\n- Ма гIийла мах хади, ахьа тхан СаIадулла,\nХьуна, чекх са ган гайтинарг, хIун дара Несархойн кIенташа?\nАьлла тов дIахIиттира, Малсаган ва накъостий.\n- Ма кхиссал аш тхуна, доккхалле и кура дешнаш,\nТхо лелаш дац шуна, чагIалкхех ва тера, руьйтанаш гонахьа,\nЗударшца, берашца, эвхьаза ва дуьйлуш,\nЦу муьжгийн эпсаршца, дозаллин кедаш ва муьйлуш,\nАьлла, цхьаццанна цхьаъ нислуш дуьхьала хIиттира,\nСаIадуллин накъостий, шаьш дера ва болуш.\nОсмалойн, бархI са и мажараш, йуьстаха кхиссина,\nДуткъачу таррин и маккъаш, ка юккъехь къуьйлуш,\nIуьйранна болийна тIом делкъене ма белира,\nДелкъанга даьлла и латар, делкъан тIаьхьенга ша кхочуш,\nМалсаган кура и накъостий, Iожалло эгийра,\nСаIадуллин накъосташна, чевнаш ехкар дисира.\nЛеташ берш лахбелча, цу боьран аренгахь,\nЛен волу чов хилла, садеIар дазделла,\nДетта цIий ва багахь, гIорасизниг ва дегIехь,\nСира сай ва санна, уьшалан сарам* ва багахь,\nЦу делкъан Iаламехь, ша вала вижар-кха Несархойн и Малсаг.\nТIехIоьттина ша волуш, и Iуспан СаIадулла.\n- Ма-вала дакъаза, Несархойн ва Малсаг!\nВа хIинца хьан корта, баккхаза ца болу шен,\nЦIет метта ва бахьа, цу имам Шемална, - олуш,\nЛога кIел тур лоцуш, дIахIоьттира и Iуспан СаIадулла,\nТIаьххьара дош ала ша хан луш, цу Несархойн Малсагна.\nТIаккха, дехаре велар-кха Несархойн ва Малсаг.\n- Ма вала дакъаза, хIай Iуспан СаIадулла,\nШа дехар до хьоьга, Iуспан ва СаIадулла,\nСо лийчуо волчу моллина, дакъа иэрча ца даккхар.\nБилгаллуо яра хьуна, шен дашо мидлуонаш,\nВа хьеса погуонаш цу имама Шемална -\nАьлла, вистхилар-кха Несархойн и Малсаг.\n- Ма вала дакъаза, Несархойн ва Малсаг,\nЦу гIазакхин ва туькнахь, ма ю-кха алсама,\nИ дашо мидлуонаш, ва хьеса погуонаш,\nХьо, «йийсаре валаве, я хьан корта ба баккхий,\nШена ва дуьхьала» аьлла, омар ду имама Шемалан,\nСан амална ца тахь а, и омар кхочушдан дезаш ду.\nИ аьлла ваьллариг, ва хила ма деза,\nХьан сий довш и дацахь, цуьнан дош низам ду,\nНизамо магориг, кхочушдан ма деза,\nДела дуьхьа ша доцург, со сацо бахьна дац,\nЦундела, баккхаза ца болу, и хьан горга ва корта,\n- Аьлла, вистхиллера тов, и Iуспан СаIадулла.\n- Шен дахарх хиндериг, хилла ма даьлла,\nШа дехар до хьоьга, ва Iуспан СаIадулла,\nХьо кхоьллинчу хьайн Делан ва доьхьа,\nХьо вуьжа волчу, цу хьайн лахьтий ва доьхьа,\nЛийчочу моллина дакъа иэрча ма даккхахь, Iуспан СаIадулла,\nОлуш, дехаре велар-кха Несархойн ва Малсаг.\n- Ша кхоьллинчу, шен Делан ва доьхьа,\nШа вуьжун волчу, цу лахьти ва доьхьа,\nХьан коьрта буьту ша, хьан дегIан чаргIаца,\nОлуш охьахиаркха-кха, и Iуспан СаIадулла, Малсагна улле.\nСа даьлча схьаэца, дашон хьеса болу и погуонаш,\nКочара дIаэца, и дашо мидлуонаш.\nШа дуьхьала веар-кха, и Имам ва Шамал хаттарца:\n- …валий ахь шена, коьртаца и йовсар Малсаг?\nЯ беа ахь цуьнан, дегIах къастийна и гоьрга корта?\n- Ца валий ас хьуна шен коьртаца и Несархойн Малсаг,\nЦа беа иштта ас, цуьнан гоьрга и корта, - олуш,\nПIаьлдиг* чуьра шен тоьшалш, цо хьалха дехкира.\nАс хьуна ма еа, дашо хьеси долу погуонаш,\nПаччахьан совгIаташ, и дашо мидлуонаш,\nТешаш а бу соьца тIаьххьара, цуьнан валаран къурд гина.\nСаIадуллас ва аьлча, цавашарца къежаш имамас элира:\nАс хьоьга ба аьлларг, Малсаган корта ма бара,\nХIара погуонаш, цу Шела базарахь, зударша а ма юхку….\nКоьрте хьаьдда цIийно айьина и таIам, тIех хала ша лайна,\nТуьран мукъа тIе яхьна ка, лаамашка ца кховдош,\nСий дойьу тIехтохам, собарца эшийна, и буьрса наиб,\nВистхилар-кха ша рогIехь, цу имама Шамале:\nАхь дика ойла елахь, йа имам ва Шемал,\nАс хьоьга аьн дериг, бакъдерг ду хьуна.\nСийлахьа-Везачу цу Делан цIарах доьхуш,\nВай дуьйшу долчу лахьти цIарах дуй кхоьллира цо...\nЦу Везачу АллахIа ва доьхьа, вай дуьйшу долчу цу лахьти доьхьа,\nЦуьнан дехарна, дош делира ша, ва имам Шемал.\nДела цIе лерина, ас делла дош ду деза, я хьан лаам бу лекха?\nХIан Iаьржа суьйли бу, йа «нах» бу сийллаллехь?\nХьо санна волчу имамна гонахьа, къонахий гулбина,\nЦеран хIу дайъа, вац хьуна кхин со кийча, ва имам Шамал!\nАхь лаха хьайн гонна, хьйн доьзална баца, бала а лай,\nЧIагIдеш цу малхбалехь, кхузахь марзделла имамалла,\nХьо вала ма веза, «Iаьндин дукъал» ва дехьа, йаа имам ва Шемал,\nОлуш, лен велар-кха Iуспан и СаIадулла.\nЦу дийнахь дуьйна, дIакъаьстина и Iуспан СаIадулла,\nШамална тIаьхьа бо некъ, кхин ца беш сацийра,\nШена тIаьхьахIуттун верг, шеца дIавуьгуш,\nШемалца саца луург, имамаца витина,\nШен дика доттагIа, ЧIинахойн Дуба волчу вахара,\nИмам Шемалх дIакъаьста лерина, и Iуспан СаIадулла.\nЦа хIоьттира имам, ца ваьхьара и Шамал\nНахана гуш таIзар дан, цу майра наибна,\nЦо дагахь ма бира, бекхам бан и сацам,\nТешаме шен муртазкъой* ша тIаьхьа ва хоьцуш,\n«Юха верзаве СаIадулла! Ца верзахь, ве!» аьлла, буьйра деш.\nШи шо ца делира, имаман кхолламна йийсаралла девзуш.\nНанас дена ма бойла яхь йоцу ва кIантий,\nЯхь йоцурш лолда-кха, кхаа дийне бовлале.\nНанас дена ма бойла, тешам боцу ва кIантий,\nЦарех берш хуьлда-кха, хьаж долуш къастаме.\nИ ши да вехийла, сацарах чоьна-ун ва хуьлуш,\nИдарах дIавш даьлла, хила дарба ва доцуш.\n* "НЗ" - гIазкхашха аьлча "Неприкосновенный Запас" бохург ду. Нохчашха: "Яйьа мегар доцу тIаьхьало".\n** гIазот – Дала даздина, Сийлахь-деза декхар.\n*** Сиэрса – чIеIар, шортта бIаьрхи; серсар (догIа).\n**** Баллаш – шира тоьпан, чIижаргIа тIечIагIйо чIуг. Вуьшта, кхин маьIница аьлча, ха хоттор.\n***** Бетакъ (изза волу Iуспа) – СаIадуллин ден, шолгIа цIе.\n****** Сарам – мерза орам болу, уьшалан буц.\n******* пIаьлдиг – некъан, тIаьрсиган тIоьрмиг.\n******** муртазкъой – Имаман долахь долу, мюридин дакъа – лерина къастийна, цхьа эзар мюрид.\nПросмотров: 1128 | Добавил: erzu | Теги: наиб, мидлуонаш, Уциг Малсаг, муртазкъо, Несархойн Малсаг, СаIадулла, Iуспа | Рейтинг: 5.0/8\n1 erzu • 02:37, 18.02.2016\n1 erzu • 12:41, 18.11.2015ХААМ: РоъcIанехь бехачу СаIадуллин воIан Мокрин воI хиллачу Ахьмадан кIенташна а, церан берашна а кхерам тесна ИГ, я ИГИЛ олу, курдех лаьттачу тобано: «Аша, тхан могIаре хIиттина, тIом бан беза» аьлла. Ткъа кхара дIакхайкхийна: Оха, цхьанне а цIий Iанора дац Iедалан а, я шун а. Тхо, нейтралитет ларочех ду» аьлла. «ТIаккха, оха шун а, шун доьзалин а кортош дохура ду!» аьлла, Iаткъамхоша кхерам тесча, вайн Даймахкара цига бахначу, цу тобанца цхьаьна летачу нахчаша гIо а даьккхина, кIелхьара бовлар нисделла СоIадаллин тIаьхьенин. Уьш, баьржина лелаш бу, цкъачунна къайлабевлла.\n2 erzu • 13:11, 08.06.2016\nНе найдётся ли человек, который спел бы этот илли на ветхий манер? Художественное оформление я гарантирую.


Сен-Дие-сюр-Луар — Википеди\n47°39′21″ къ. ш. 1°29′19″ м. д.HGЯOL\nСен-Дие-сюр-Луар (фр. Saint-Dyé-sur-Loire) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Центр — Луаран атагӀа регионехь. Коммунан департамент — Луар а, Шер а. Дозанашца йу Шамбор (Луар а, Шер а), Маслив, Мюид-сюр-Луар, Сюевр. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Дие-сюр-Луар&oldid=5184244»


Шляпа (Хаваж Цинцаев) / Проза.ру\nНохчий Сибрехара ц1а баьхкина дукха хан яцара. Адамаш кога ира х1итта г1ерташ, дахара хьелаш тодан г1ерташ бохкура шай ма хуьлла. Кест-кестта дехьа-сехьа юьртахь белхий хуьлара ц1енош деш волчунна г1о деш. Иштта т1едог1учу к1ирандийнахь Чечанахь цхьана гергарчу нахехь белхи хирболуш бу аьлла хезина, цига даг1а дагахь барт бинера Соьлжа-г1алара кегийчу наха Зайндиссий, цуьна нена йиши к1анта Догалсий. Нана Чечана ц1е яххана юрт яра, шайгара г1иллакх-г1уллакх докхуьйтур доцуш, лела хууш, зудабераш хиларца. Ткъа белхолгахь кегийчера самукъа доккхаш, уьш ир-кара х1иттош, жигаралла совйоккхуш локхаш пондар а, тухаш вотта а хуьлаш яра. Волаш верг хелха вала а, зудберех б1аьрг тоха а, цаьрца сакъера а йиш хуьлара.\nУьш цига баг1а вовшах бетталуш буйла тосаделира Зайндий, Догалий кхечу нена йиши к1антана Сайпудин. Уьш кхоьи а нийсархой бу ала мегар долуш цхьана хеннара кегий нах бара, воккхах вверг Зайнди а волуш. Царех х1ора а доьзал кхолла безаш а вара. Зайндий, Догаллий, мацах цхьамма баьхчунни дайна, едда а зуда йохур йолуш куц долуш, тайна жима ши стаг вара. Ткъа Сайпуди лог1ачу дег1ехь, оза, некха у т1е даьлла а волуш, букар-стаг вара. Дуьнена пекъар вара-кх, доцца аьлча. Делахь а ша заь1апхуо ву аьлла ца 1аш, дегала а волуш, кхечу кегийрхошна луъург лууш а вара Сайпуди, царна деззарг дезаш а вара.\n- Со а вигалиш к1ирандийнахь шаьш Чечана белхолга доьлхуш, - элира Сайпудис шен шина шичига х1орш цхьана вовшах кхетча ши-кхо де хьалха.\n- Хьо х1ун да вог1уш ву цига? - реза воцуш кхуьнга дуьхьал вистхилира Зайнди.\n- Аш дийриг дийра ду-кх ас а!\n- Цигахь-м болх бан ма деза, накъост! – эккхитира Зайндис, шен дагахь: «Хьажахь, цкъа кхуьнга – окхло-л бен воцушехь ша, х1етти а ца1 дийца г1ерта».\n- Бийра бу-кх болх а, бан дезахь, - ца къарлора Сайпуди.\nКхера къамеле ладоьг1уш 1аш волчу Догал-с, Зайндига къайлах б1аьрг а та1ина, элира:\n- Г1ура ду-кх цхьане, Дала мукълахь. Дукха ма дийци вай х1ара.\nК1иранде т1е ма кхеччинехь, Зайндий, Догалий шаьшшинца кхи цхьа накъост а волуш, Чечана ваг1а дагахь новкъа велира, Сайпудига х1ума а ца олуш. Шича велахь а, ишттачу метте воьдуш, кхушинна ца везара иза шайна уллехь. Ма дарра аьлча, Сайпудин дег1 а, куц а делхьара, везара вара. Ша а витина уьш д1абахний а хиина, ч1ог1а вас хилира Сайпудин. «Ас дийра ду хьуна шуна дан деззарг», – аьлла дага деара кхунна. Дукха хье цалуш Сайпуди Минуткера автостанцера д1айоьдучу автобус т1е а хиъна, царна т1аьхьа вахара.\nЖигарабаьлла д1абоьдучу поппара белхолга кхечира Сайпуди. Кхунна хьалхахь х1оьттина сурт иштта дара... Хечийн когаш хьала а карчийна т1етаь11ина болх беш бохкуш куогашберзина кегийнах. Иштта куогашберзина кадие хьийзаш мехкарий. Шаверг а, вовше биегаш беш, велавелла-векхавелла, самукъне. Саца а ца беш локхуш пондар. Ах-сахьт моссаза долу гуо а бой боккхуш хелхар бал. Кест-кеста гуо юккъе а волуш Сайпудин шина шичас а дора хелхар. Кхунах б1аьрг а кхетта, т1е веара и шиъ Сайпудина:\n- Хьо вог1ур вац аьлла схьадаьхкира хьуна тхо-м.\n- Со шайна ца оьша дела даьхкнера шу-м.\n- Ма ала иштта. Хьай самукъа даккха. Цхьане ц1аг1ур ду вай, белхи чеккх баьлча.\n- Шуьца схьа а ца веана, шуьца д1а а г1ур вац. Шай г1айг1а бе аш, - шен коьртара шляпа хьажо п1елгаци хьажат1ера хьалатеттира Сайпудис.\nДе суьренгахь лестира. Белхи а чекхбелира. Т1аьххьара Чечанара г1ала йоьда автобус а д1аяхнера. Цундела вай кегийнах новкъа боьвлира, кхетахь машен кхетар ю вайна, ца кхетахь г1аш г1ура ду вай аьлла. Сайпуди сих-сиха шен пхьаьрсах дихкинчу сахьт т1е хьожара. Цхьацца луьш-олуш юьрта йисте кхечира х1орш. Ша кхи д1а ца вог1а аьлла сацавелира Сайпуди.\n- Хьайна машен кхетахь, тхо схьаэцитлахь новкъахь, - аьлла д1абахара кхуьнца хилларш.\nСайпуди веха латта ца дийзира новкъахь. Г1алара хьала хьалхи-т1аьхьи а х1оьттина йог1уш йола ГАЗ-21 ши такси, кхунна т1е ма кхеччинехь, саца а сецна юхайирзира. Шолг1ачу машен т1ехьара аьнгалин улле шляпа вахьа а биллина, хьалхарчу машенчу хиира Сайпуди ша, таксистан улле. И ши такси г1алахь, ша Чечана вог1уш, цхьа хан билгала а йина, барт а бина ялийна яра цуо мехах. Гена довлале Сайпудин гергарчу нахана т1аьхьакхиира ши такси.\n- Сацайелахь цхьана минотана. Чу стаг ца хааво хьуна вайшимма - элира Сайпудис таксисте.\nКор вахьа а даг1итна, машенаш шайна сацийна моьттуш г1адбахан т1ебоьвдачу Зайндиг1аьрга вистхилира, дукха дег1ана жима хиларна машен чохь цхьа к1еззиг бен гуш воцу, Сайпуди:\n- Вай цхьане даьхкина хиллехь, цхьане ц1а а г1урдара. Ткъа х1инца, хаьттинчуьнга со Шина Суьйра Юккъера дукъал т1ехьа велира эра ду-кх аш.\nШи машен д1аиккхира, чена к1ур а боккхуш. Цхьана машен т1аьхь Сайпуди вара хьалхахь, корта а берзина 1аш. Вукхунна т1аьхь, вахьхуийла т1ехьа - куьзгана улле, арара схьахьаьжча ган а гуш, Сайпуди коьртара шляпа бара. Багош а г1аттина цу машено д1ахьош бола шляпега а хьоьжуш латта бисира Зайндиг1ара.\n*Шина Суьйра Юккъе - с. Пригородное в Грозненском районе\nОпубликовано в журнале "Орга", № 4 за 2019 год.\nОтзывы на публикацию на моей странице в Фейсбуке от 25.03.2019:\nХ1ара тайпа "муттане" дийцарш ч1ог1а мехала хета суна - вайн мотт, и "дахаро" т1ехьатуьттучу хенахь, хьалхабаккхаран хьесапехь.\nДоца хилар а дика аг1о ю цу дийцарийн - таханлерачу меттан г1ийлачу хьолехь.\nДела реза хуьлда авторна!\nБраво, Цинцаев. Респект!\nХаза забаре дийцар ду!\nP.S. Под публикацией также много комментариев, одобряющих поступок героя рассказа Сайпудина.\n© Copyright: Хаваж Цинцаев, 2019\nСвидетельство о публикации №219032601254


Туье-о-ГгӀозей — Википеди\nТуье-о-ГгӀозей (фр. Thuilley-aux-Groseilles) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МоьгӀт а, Мозель а.\nДозанашца йу Аллен, КгӀепе, ЖегӀмини, Оше, ВитегӀн.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Туье-о-ГгӀозей&oldid=7847477»


Гурен — Википеди\n48°08′22″ къ. ш. 3°36′27″ м. д.HGЯOL\n74,72 квадратан километр\n▼3794 стаг (2018 шеран 1 январь)\nГурен (фр. Gourin) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Бретань регионехь. Коммунан департамент — Морбиан. Дозанашца йу Треоган, Лангонне, Ле-Сен, Гискрифф, Рудуаллек, Спезе, Сен-Ернен. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Гурен&oldid=5160173»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 октябрь, 02:35.


Кореновскан кӀошт — Википеди\nКореновскан кӀошт (Кореновский муниципальный район) — Российн Федерацин Краснодаран мехкан муниципалан кхоллар.\n↗85 882 (20-гӀ. меттиг)\nКореновскан кӀошт Викилармехь\nАдминистративан центр — Кореновск.\n62 668 ↗77 083 ↗78 597 ↘77 131 ↗85 259 ↗85 262 ↗85 700\n↗86 463 ↘85 264 ↘85 230 ↗85 305 ↗85 546 ↗85 882\nАнапски (Кореновскан кӀошт)\nБратски (Кореновскан кӀошт)\nВерхни (Кореновскан кӀошт)\nЖуравски (Братковскан юьртан меттиг)\nЖуравски (Журавскан юьртан меттиг)\nКазачий (Кореновскан кӀошт)\nКомсомольски (Кореновскан кӀошт)\nМирни (Кореновскан кӀошт)\nПесчани (Кореновскан кӀошт)\nПривольни (Кореновскан кӀошт)\nПролетарски (Кореновскан кӀошт)\nРаздольни (Кореновскан кӀошт)\nРаздольни (Краснодаран мохк)\nСвободни (Кореновскан кӀошт)\nСеверни (Кореновскан кӀошт)\nСергиевски (Краснодаран мохк)\nЮжни (Кореновскан кӀошт)\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кореновскан_кӀошт&oldid=2997230»\nТӀаьххьара хийцам бина 2019, 16 август 13:17


Нохчийчура кино а, цуьнан турпалхой а\nОхан-бутт 29, 2015\nНохчийчоь -- "Февраль" -- "Чиллан-бутт" филман кирхьан тIера даьккхина сурт. 2014 шо.\nКарарчу хенахь дуьнентIехь уггаре а еза кино ю 2007-чу шарахь яьккхина «Карибан хIордан пираташ. Дуьненан йистехь»» цIе йолу филм. Цунна дайина 300 миллион доллар. Цуьнга хьажча, режиссеро Магомадов Руслана шен «Февраль» -- "Чиллан-бутт" цIе йолу филм йоккхуш яйинарш кепекаш ю ала мегар ду\nАмма вайнехан ойланца и филм адаманна Iаткъам барца ледара яц кхечу шуьйра юьйцучу филмел а. 2013-чу шарахь Магомадов Руслана иза ша яккха волалуш шен социалан машанашкахь яздинчу кехатца а догIуш, цуьнан мах хIоттийнера цо цхьа миллион ах миллион сом. Вуьшта аьлча 30-40 эзар доллар.\nЦу ахчанах кхолагIа дакъа долуш ду шен, гулдан оьшург цхьа миллион сом ду бохуш яздора цо. Цундела ша кхайкхам бо вайнахан култура кхион а, иза нахана евзаш хилийта а лууш болчу нахе, «Февраль» кино йоккхуш шайга далуш долу ахчанца гIодахьара аьлла (10, 20, 100 ...сом шайн дала аьтто болччул) бохуш яздинера Магомадовс.\nАхча гулдира. 2014-чу шарахь гучуелира и филм. Амма шай-кай еллачу нахана юкъахь болчух тера дацара ХIиллари Свонк, Ван Дам, Киркоров Филипп, Зверев Сергей Соьлж-ГIала кхойкхуш киса даста кийча хилла болу вайнехан бизнесхой.\nСоветан пачхьалкх йоха яханчу хенахь дуьйна шайн киностуди кхолла сатесна бехаш бара нохчий. Цу Iалашонца масуьйттоза ахча гулдан а гIоьртира уьш. Амма киностуди ю аьлла цIе ялахь а, Соьлж-ГIалахь яьккхина хIара ю аьлла кино яц хIинца а гучуяьлла. ХIун ду цуьнан бахьана?\nВевзаш волу нохчийн къомах волу кинорежиссер Шерипов Инал ша жима велахь а, болх бан кхиина масийтта пачхьалкхехь. Цхьа къеззиг хан Нохчийчохь а яьккхина цо Москох кинон говзалла Iамо кегийрахой къастош.\nШерипов Инале хаьттира оха хIунда цалаьа нохчийн бизнесхошна кино яккха ахча хьажо аьлла.\nШерипов Инал: "Суна хетарехь, царна цунах пайда хир болу билгало ца го. Вуьшта аьлча, ресторанехь сакъерар, я цхьа дуьннена бевзаш болу киноседа кхайкхар кхеташ ду царна. Вайн бизнесхойн тIегIа хIинца а цунах кхеттал хьаладаьллачух тера дац".\nТIехула тIе кхераме хила а мега тахана нохчех лаьцна кинош яхар. Iедалшна гергахь цхьа хьашт доццург алахь яккхийн проблемаш хила а мега церан, бохий ахьа?\nШерипов Инал: "Ма-дарра аьлча, иза бакъдерг ду. Вайн бизнесхой коьртачу декъана Оьрсийчохь бехаш бу, ткъа хIора шаьш йоккхуш йолу гIулч цара яккха езаш хуьлу, Iедалшца дага а бовлуш. Мегар ду иза, я дац аьлла хатта дезаш хуьлу уьш. Дукхачу хьолехь, муьлхха а хьалхаттар дича Оьрсийчохь иза таIзар деш хуьлу. Цундела дерриг а иштта кхозучу кепехь дуьсуш ду. Суна хетарехь, стагана лаа дезаш ду иза. Хала хеташ далахь а, вай хIинца а цунна тIекхаьчначух тера дац".\nИнтернетехь нохчийн кинокомпани лаха воьлча уггаре а хаьлха гучуйолург ю "Х-Б. Исраилов-фильм". Вуьйцург волчух тера ду Нохчийчохь вевзаш волу кинон а, театран а актер Исраилов Хож-Баудди.\nДуккха а хан ю иза шен кинон сурсаташ арахоьцуш болх беш волу. Делахь а, профессионалан кепехь шен кино яккха хIинца а аьтто цахилла Исраилов Хож-Бауддин. Амма аьтто хилча комеди йоккхур йолуш вара иза. И жанр нохчийн къоманна гергара ю аьлла хета шена бохуш дуьйцу нохчийн актеро Исраилов Хож-Бауддис.\nИсраилов Хож-Баудди: «Вайна чIогIа сатиран а, юморан а кинош еза. Къаркъа дохкар дика дац бохуш дуьйцуш ду-кх вай. Цунах лаьцна кинош яха еза вай. Иза мала деза бохург дац. И хIума лелийча хуьлуш дерг хIун ду, цуьнах хIун пайда болу, хIун зулам хуьлу бохург ду вай гойтуш дерг. Иштта хила дезаш ду. Цундела вай нохчашна кино оьшуш тахана санна зама еана а яц».\nИсраилов Хож-Бауддина хетарехь, кхоллараллан белхахоша деган а, дешан а маршо оьшу. Нохчийчохь тIемаш бовлале юккъараллехь долчу муьлхха а кхачамбацарх дийца аьтто бара, амма хIинца кхин хьал ду бохуш дуьйцу Исралов Хож-Бауддис.\nИсраилов Хож-Баудди: «ХIара тIом балле схьалаца а, дийца а шортта хIума дара. Хетарг ала йиш яра.Ткъа тахана Нохчийчохь цхьадолу хIуманаш дийца йиш яц. Адам кхетар дац олу. Мелхо а адаманна гайта дезаш ма ду иза. Цунах сатира олу, юмор олу. Ткъа нохчийн хилла ма-ду забар йича оьгIаз ца воьдуш. Иштта хила а деза».\nАх бIе сов кино чохь васт кхоьллина а, хьажархошна товш а актер ву тахана а нохчо Омаев Дагун. Цунна хетарехь, тоаме дац хийрачу киностудешкахула кавказхочунна васт гойтуш кино яккхахьара бохуш лелар, киностудеш кавказхойн шайн хила еза. ТIаккха бен хир яц кинематограф кавказхойн амалш, церан оьзда гIиллакхаш, тоъал пайда а бохьуш, дуьненна гойтуш.\nМуьлхха а филмехь вайнехан тидам тIебохуьйтуш хуьлу нохчийн васт кхуллуш болу кхачамбацарш, вайнехан гIиллакхаш цахаар. Хала ду-те муьлхха а цхьана нохчочуьнга хатта хIара иштта дуй шун амалехь аьлла, бохуш эргIад оьхуш хуьлу вай. Иза, баккъалла а, хIунда ца до те ур-аттала "Оскар" совгIат даьккхинчу безаш болчу режиссераша а цхьана, аьлла хаьттира оха ХIолливудехь а болх бинчу Шерипов Инале.\nШерипов Инал: "И тайпа филм вайн публикина, нохчашна аьлла яьккхина цахуьлу. Иза дерриг а дуьненна гайта яьккхина хуьлу. Ткъа дукхах болчу нахана турпалхочо нохчий мот во бийцар а, иза наггахь нохчочух тера цахилар а коьрта дац. Цу тайпа кеха-мерза хIуманаш вайна бен ца го".\nКхин цхьа хIума а ду. Хьенах лаьцна йоккхур яра тахана Нохчийчохь долчу Iедалша кино бохучу хаттарна жоп долу дукха хан ю. Ткъа хIунда яц иза хIинца а яьккхина аьлла хаттар кхоллало. Цхьа агIо иштта хила тарло.\nКинон башхаллаш хуучу, иза яккхарехь говзалла а, похьма а долчу нахана хаьа муьлхха а филман чоьхьара драматурги хила езаш хилар, цу юкъахь, эр-вай, дов хила дезаш хилар.\nВуьшта аьлча, турпалхо мацца хилла а цхьа цакхетам болуш хилла, я цхьа хIума нийса ца лелийна, я гIалат далийтина хила везаш ву. Амма кинон йоьдуш иза хийцало.\nХарцхьара турпалхочух нийса турпалхо хуьлу, иштта -- вукха агIор а. ТIаккха бен ца хуьлу цунах адамийн дагах кхеташ, ткъа цхьаболчарна кханене некъ гойтуш, бомба иккхинча санна Iаткъам беш йолу ма-ярра блокбастер.\nЦунах лаьцна дика элира режиссеро Шерипов Инала.\nШерипов Инал: «Драматургиехь стаг, я турпалхо кхиа везаш ву. Нагахь иза хьалха санна идеал, масала, истори дIайолалуш ша ма-хиллара Ленин иза висахь, чакхенехь хIумма а хийца цаделлехь иза эшам бу, иза кино яц.\nКинохь иза цкъа дуьххьара къинош летийна хила веза, я кхин хIума ... вуьшта аьлча, адам хийцадала дезаш ду. Нагахь иза хийцалуш воций филм ца нисло. Ткъа диснарг дерриг а... кхин дIа сценаш хьо кечъян вовлавелча ахьа хьайн герой хьоле дIахIотта во ахьа цуьнан дикан, я вон хилар гойту".\nТкъа иза, кхеташ ду, хуьлийла дац вайн турпалхочуьнца...


ФгӀамекугӀ — Википеди\n50°19′44″ къ. ш. 2°18′24″ м. д.HGЯOL\n▼106 стаг (2019 шеран 1 январь)\nФгӀамекугӀ (фр. Framecourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.\nДозанашца йу Отклок, Ненк-Откот, Сибивиль, ЕкуавгӀ.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ФгӀамекугӀ&oldid=7842898»


Гуф, Птаха, Слим (Центр) feat. Смоки Мо - Трафик : Скачать MP3 бесплатно Скачать mp3 бесплатно: Гуф, Птаха, Слим (Центр) feat. Смоки Мо - Трафик\nD-tab - Она просто поэт (при уч.Ярослава Граник)[ps: буду скучать/2011] (теги: noize mc, нойз, сява, смоки мо, баста, ногано, нагано, ноггано, наггано, гуф, guf, слим, slim, птаха, зануда, центр, centr, длс, d.l.s, club, new, best, record, казань, дербышки, дербы, Centr feat Смоки Мо - Трафик\nTABALUGA - РаЁн ак-47, 4к, тгк, триагрутрика, ебанько, песочные люди, хуй, баста, наггано, нагано, ногано, ноггано, noize mc, гуф, guf, птаха, зануда, centr, центр, слим, slim, dls, сява, триада, многоточие, каста, смоки мо, smoki mo, крек, krec, ассаи, драго, drago, Guf feat Slim, Птаха ft Смоки Мо - Трафик


Оьший дин лелор Iедало хьеха?\nБусулбанийн хьалханчаш Кремле кхайкхина Путин Владимира\nКремло шена муьтIахь болчу муфтешкахула, динан кхечу дайшкахула Оьрсийчуьрчу бусулбанна лела-ваха Iамош кеп-кепара доктринаш, директиваш арахоьцу кху тIаьххьарчу заманахь. Цара къастадо дин лелон магош болу некъаш, хьесапаш.\nЦуьнца дузу Маршо Радионо шен кху кIиранан хаттар. Шуна муха хета, буй те Оьрсийчуьрчу бусулбанашлахь лела Iамош йолу социалан доктрина юкъаяккхал баккхий цакхетамаш? И санначу документашца цхьана хорша берзабал Iедалца гараболуш бу те бусалбанийн кхетам?\nХIоттийначу хаттарна жоп дала луучарна йовзуьйту тхайн телефонаш.\nПрагера телефон: + 420 724 019 832\nАш горгали а баийтинчул тIаьхьа, тхо тхаьш девр ду шуьца зΙене.\nСМС яийта мега тхан Москохарчу телефон тΙе: + 8 926 23 60 4 65.\nИштта Ватсап, Вайбер а ю тхан: + 420 724 01 98 32\nЦул совнаха, шайна хетачух лаьцна яздан таро ю тхан сайте а: radiomarsho.com.


Евроинтеграцин агIончаш юха а митинге гулбелла Киевехь\nЕвроинтеграцин агIончаш юха а митинге гулбелла Киевехь. Хаамийн гIирсаш дийцарехь, цу акцехь дакъалоцуш ву 4 эзар стаг. Демонстранташца цхьаьнакхетта Канадин а, Полшин а, Балтин пачхьалкхашкара а векалш а, Евробертан Украинехь йолчу векаллалан куьйгалхо Томбинский Ян а. Кхин а 2 эзар гергга дуьхьалонан акцин декъашхо ву цу майданна уллехь йолчу Михайлан килсан кертахь.\nУкраинин парламентехь йолчу «Батькивщина» олучу фракцин лидеро Яценюк Арсенийс дIахьедар дина, оппозици кечлуш ю берриг а махкахь болх охьатасар дIадахьа аьлла. Набахтехь хан токхуш йолчу «Батькивщина» партин лидеро, Украинин премьер-министр хиллачу Тимошенко Юлияс кхайкхам бина украинахошка ГIура-беттан 1-чу дийнахь «халкъан вече» гулло, Янукович Викторан режим машаран некъаца дIаяккхалц дIаса а ма довла аьлла.\nШоьтан дийнахь Украини чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан зорбанан сервисо бинчу хаамца, Незалежности майданахь лаьцна волу 35 стаг дIахецна. Милицин куьйгалхоша чIагIдарехь, митинган декъашхоша дуьхьало йина милцошна, цундела уьш дIасалаьхкина майданера.\nМаршо Радион корреспонденто дийцарехь, милицин лерринчу тобанан декъашхоша чхьонкарш а, мийраш а бетташ, лаьттахула текхийна демонстранташ. Лоьрашка гIо дехна 44 стага.\nЦу хеннахь, шен дарж дитина президентан администрацин куьйгалхочо Лёвочкин Сергейс. Цхьаболчу хаамашца, иза реза вац милицино Киевехь лелийначунна.


Ваи (Лакха Савойя) — Википеди\n46°18′15″ къ. ш. 6°32′40″ м. д.HGЯOL\nВаи (Лакха Савойя)\nфр. Vailly (Haute-Savoie)\n18,89 квадратан километр\n▲912 стаг (2018 шеран 1 январь)\nВаи (фр. Vailly (Haute-Savoie)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Овернь — Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Лакха Савойя. Дозанашца йу Ла-Бом (Лакха Савойя), Бельво (Лакха Савойя), Люлэн, Лио (Франци), Орсье, Рейвро, Ла-Верна. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ваи_(Лакха_Савойя)&oldid=6724181»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 15 октябрь, 05:15.


Муъминан а, муслиман а юкъара башхаллаНисйе\nБусалбанийн ламастехь муъмин дош леладо муслим дешан синоним санна. Амма Iелама наха бекъна и ши кхетам, муъмин лакхара хIоттош муслимал. Церан муслим терминологица (Ӏарб. مسلم — муьтIахь верг, тIевирзинарг) исламехь билгалбоху АллахI цхьаъ хиларх а, Мухьаммад\nэлча хиларах а тешна берриг бусалбанаш, башхалла а йоцуш церан Iилман тIегIа, Делах кхерар, лелориг. Муъмин олу бусалбачарех, нагахь иманан тIегIа а, гIуллакхаш а цуьнан лакхара делахь дукхаха болу бусалбачеранчул. Юккъера бIешерийн исламан Iелам стага Ибн Дакъийкъ аль-Ӏидас иштта йийцина муслиман а, муъминан а юкъара зIе: «ХIора муъмин бусалба ву, амма муьлхха а бусалба муъмин вац!». Муслиман а, муъминан а тIегIанаш йоцуш исламан Iилманчаша билгалйоккху кхин тIегIанаш уггаре Делах чIогIа кхоьручу бусалбанийн — мухьсин (Ӏаьр. محسن — «дикнаш деш верг»), диканаш деш волу стаг, салихь (Ӏаьр. صالح — «беркате», «нийсаниг»), массарна а масала хуьлуш нийса дахар долу стаг.\nТерминах болу къийсамашНисйе\nМуъминехь хила дезаргНисйе\nМуъминаш АллахIан а, Цуьнан ПайхIамарна\nа муьтIахь бу, даиман а цара аьллариг деш а бу.\nКъуръан чохь муъминех лаьцнаНисйе\nКъуръан чохь гайтина Мухьаммад пайхIамаран\nдахаран меттиг, пайхIамаран тIе баьхкира бедуинаш цара хаийтира шеш муъмина ду аьлла, бедуинаш иза аьлча АллахIа омар дира Мухьаммад пайхIамарна\nдIаала аьлла, уьш буьззина муъмина бац, бусалбий бенна бац уьш.\nСуннатехь муъминех лаьцнаНисйе\nФадаля ибн Iубайда дийцина: «АллахIан элчано\nIадикаяран хьаьжа деш аьлла: „Аса хаийтий шуна муъмин мила ву? Муъмин — наха шайн бахам а, шайн са а тешна дуьтург ву; муслим — кхечу нахана шен меттаца а, куьйгашца а зулам ца дийриг ву; муджахид — АллахIан муьтIахь хилархьама шен сица къовсам латториг ву; ткъа мухIажир — шен къинош дитинарг ву!“»\nаьлла: «ЦIена тешашверг (муъмин) — уллехь кхерам а боцург, нахана уллехь паргIата а хетарг ву».\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 17 июнь 01:04


ВегӀзе — Википеди\n▲813 стаг (2019 шеран 1 январь)\nВегӀзе (фр. Verzé) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Сона а, ЛуагӀа а.\nДозанашца йу Иже (Сона а, ЛуагӀа а), БегӀзе-ле-Шатель, Berzé-la-Ville[d], Клуьни (Сона а, ЛуагӀа а), Лезе (Сона а, ЛуагӀа а), Ла-ГӀош-Винез, Сен-МогӀис-де-Сатонне.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ВегӀзе&oldid=7819041»


Мурси Мохьаммадна дарж деза\nТовбеца-бутт 02, 2013\nΙамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн президента Обама Барака Мисаран президенте Мурси Мохьаммаде хаийтина ша цуьнан махкахь хьал талхарна саготта вуйла. Шинарий дийнахь Обамас Мурси кхайкхира мисархой шена реза хуьлу некъ лахаре, шена резабоцучаьрца барт кароре. Мисархой миллионашкахь гΙевттина Мурсина дуьхьал.\nШена дарж дита 48 сахьт ло, аьлла, оппозицино дΙахьедар динчу юкъанна, Мурсис ша оппозицица политикан юкъаметтигаш къестош ву боху. Ткъа эскарерчу инарлаша дехна Мурсига а, цунна дуьхьаллаьттачаьрга а вовшашца барт лахар, нагахь иза ца карабахь, шаьш боккхур бу некъ, кхайкхийна цара.\nМурси кийча вац даржах къаста, ткъа Халкъ КΙелхьарадоккху Фронт шех олу оппзицин го дуьхьал бу цуьнца къамел дан а. Хьалха дарж дитинчу веа министран чот юзуш, хΙинца арахьарчу гΙуллакхийн министра Камел Мухьаммада а битина шегара меттиг.


Шепуа — Википеди\n49°36′19″ къ. ш. 2°22′53″ м. д.HGЯOL\nШепуа (фр. Chepoix) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.\nДозанашца йу Ансовилле, Бакуель, БовуагӀ (Уаза), Бонвилле (Уаза), Ла-ЕгӀель, Ле-Мений-Сен-ФигӀмен, МогӀи-МонкгӀуь, Пленвиль (Уаза), СегӀевилле, ТагӀтиньи.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Шепуа&oldid=7847615»